markdown:
**CÓ PHÁT MINH RA CHỮ QUỐC NGỮ? (*)** **Alain Guillemin**
(TS. Viện Nghiên cứu Xã hội học Địa Trung Hải, Trung tâm nghiên cứu khoa học Pháp)
Bản dịch của Ngô Tự Lập
Tháng 5 năm 1941, chính quyền thực dân dựng một đài tưởng niệm tại một góc nhỏ phía Đông Bắc hồ Hoàn Kiếm, cạnh đền Bà Kiệu. Đó là một tấm bia đá cao 1,7m, rộng 1,1m, dày 0,2m, trên có khắc, bằng các thứ chữ Quốc ngữ, Hán và Pháp, công đức của linh mục dòng Tên Alexandre de Rhodes. Tin này được tờ «
**», số 13 Tháng 6 năm 1941, thông báo như sau: "…Ông Alexandre de Rhodes đã sống lại với dân Hà Thành trong lễ khánh thành đài kỷ niệm ông. Buổi lễ được tổ chức trong bầu không khí trang nghiêm và cảm động…Ngày nay, chữ Quốc ngữ được coi là rường cột của tiếng ta, đó là lý do vì sao chúng ta không thể không cảm ơn chân thành người đã phát minh ra nó, ông Alexandre de Rhodes." (** *Tân Tri* **)** *Le courrier du Viêt Nam*
Tuy nhiên, sự tôn vinh đối với giáo sĩ dòng Tên nổi tiếng không thể là thứ cây có thể che rừng. Ngoài Alexandre de Rhodes, điều cần phải làm rõ là vai trò của những người truyền giáo đối với ngôn ngữ học. Thật vậy, ở Việt Nam, cũng như ở phần lớn các nước họ đến truyền giáo, họ không chỉ giới hạn vào việc thuyết giảng và phiên dịch lời Thiên Chúa. Họ còn lập nên những cột mốc quan trọng không thể bỏ qua trong lĩnh vực nghiên cứu ngữ pháp và ngữ nghĩa tiếng Việt.
Xin trở lại với Alexandre de Rhodes. Ông có "phát minh" chữ Quốc ngữ hay không? Cho dù vai trò của ông là nổi bật đi chăng nữa, chúng ta cũng phải thấy rằng ông chỉ là một mắt xích trong một sợi xích. Chúng tôi sẽ chứng minh luận điểm của mình theo ba phần. Sau khi điểm lại một cách vắn tắt cuộc đời và những chuyến đi của Alexandre de Rhodes, chúng tôi sẽ liệt kê những đóng góp chính của ông qua tác công trình từ điển học cùng vai trò của những người tiền bối, những linh mục dòng Tên Bồ Đào Nha. Phần thứ ba sẽ phân tích quá trình phổ biến của chữ Quốc ngữ với tư cách một hệ thống ký âm tiếng Việt.
**1. Một kẻ phiêu du đa ngữ**
Alexandre de Rhodes sinh tại Avignon, ngày 15 tháng 3 năm 1591, trong gia đình một nhà buôn tơ lụa gốc gác từ làng Calatayud xứ Aragon. Những người Marranos này chạy trốn Toà án dị giáo và đến tị nạn tại Avignon, khi đó là đất của Giáo Hoàng và tiếp nhận người Do Thái. Giống như nhiều người đứng đầu các gia đình Do Thái cải đạo sang Công giáo, cha của Alexandre đổi họ từ Rueda thành Rode, sau thành de Rode và cuối cùng là de Rhodes. Năm 1609, khi 18 tuổi, Alexandre de Rhodes đến Roma. Ngày 14 tháng 4 năm 1612 ông gia nhập
[(Hội Ái hữu Thiên Chúa). Tại đó, ông trau dồi kiến thức về các ngôn ngữ cổ (Latin, Hy Lạp và Do Thái), học tiếng Italia và toán học.](http://fr.wikipedia.org/wiki/Compagnie_de_J%C3%A9sus) *Compagnie de Jésus*
Ông dự định đi truyền đạo ở Nhật Bản, và tháng 10 năm 1618 rời Roma đến Lisbon, bấy giờ là cửa biển chính vào châu Âu của những người Đông Ấn. Trong khi chờ lên đường, ông học tiếng Bồ Đào Nha. Ngày 04 tháng 4 năm 1619, ông khởi hành trên chiếc tàu "Thánh Thérèse" để đến Goa. Trong số bốn trăm hành khách trên tàu còn có những nhà truyền giáo dòng Tên khác như Jérôme Majorica, tác giả nhiều văn bản Kitô giáo viết bằng chữ Nôm (thứ chữ Việt lấy cảm hứng từ chữ tượng hình Trung Quốc), nhà truyền giáo ở Bắc Kỳ và Nam Kỳ.
Con tàu vượt qua mũi Hảo Vọng ngày 20 tháng 7 năm 1619 và đến đảo Goa ngày 9 tháng 10 cùng năm. Ở đó, Alexandre de Rhodes được tiếp đón bởi các giáo sĩ dòng Tên đã định cư ở Goa từ khi Francis Xavier cập bến vào năm 1542. Ông lưu lại hai năm rưỡi tại Goa và Salsette, nơi ông bị ốm nặng. Tại đó, ông gặp giáo sĩ dòng Tên người Pháp Etienne de la Croix người đã dạy ông ngôn ngữ địa phương: tiếng Kanara hay còn gọi là Canarin. Ngày 12 tháng 4 năm 1622, ông lại tiếp tục hải trình đến Nhật Bản. Ông đến Malacca ngày 28 tháng 7 năm 1622 và phải chờ đợi gần chín tháng trước khi lại có thể tiếp tục ra khơi.
Ngay sau khi đến Macao ngày 29 tháng 5 năm 1623, ông bắt đầu học tiếng Nhật. Nhưng do các cuộc đàn áp Kitô giáo ở Nhật Bản tăng lên và nước này ngày càng bế quan tỏa cảng kể từ năm 1612, cấp trên quyết định chuyển ông đến một xứ khác: Đại Việt, nơi các cha cố Francesco Buzomi (1576-1639) và Diego Carvalho đã lập một hội truyền giáo (mission) từ năm 1615 tại Turan (Đà Nẵng).
Sau khi trải qua 18 tháng giữa Ma Cao và Quảng Đông, de Rhodes cùng năm nhà truyền giáo dòng Tên khác, trong đó có Gabriel de Matos, cập cảng Faifo (Hội An), một hải cảng lớn của phần đất mà ông gọi là Cochinchine (Nam Kỳ), ở phía namTuran. Đây là một trung tâm kinh tế lớn, giao thương với Nhật Bản và Bồ Đào Nha. Ông đến vào tháng 3 năm 1626 và trong vài tháng đã học tiếng Việt đủ để giảng đạo. Ngày 12 tháng 3 năm 1627, cùng giáo sĩ dòng Tên Pedro Marques, Alexandre de Rhodes đến Bắc Bộ. Ông được bề trên cử đi giúp đỡ giáo sĩ dòng Tên người Ý Giuliano Baldinotti vốn gặp khó khăn trong việc học tiếng Việt. Nhà thờ đầu tiên ở Bắc Bộ được xây dựng gần Thanh Hóa. Tuy nhiên, việc giảng đạo chẳng bao lâu bị gián đoạn vì xung đột, lý do là các nhà truyền giáo phản đối chế độ đa thê và giới quan lại lan truyền tin đồn rằng họ là gián điệp.Alexandre de Rhodes bị quản thúc tại Hà Nội vào tháng Giêng 1630, sau đó bị Chúa Trịnh Tráng, dưới áp lực của các vương phi, trục xuất vào tháng 5. Không thể quay lại Nam Kỳ, nơi còn bất lợi hơn đối với các Kitô hữu, bởi họ có thể bị nghi là gián điệp của Đàng Ngoài, Alexandre de Rhodes trở lại Macao, nơi trong vòng gần 10 năm ông dạy thần học luân lý.
Giữa 1640 và 1645, de Rhodes dẫn đầu bốn chuyến đi đến Nam Kỳ (từ tháng 1 đến tháng 9 năm 1640; từ tháng 12 năm 1640 đến tháng 7 năm 1641; từ tháng 1 năm 1642 đến tháng 9 năm 1643; từ tháng 1 năm 1644 đến tháng 7 năm 1645). Hầu hết thời gian, ông phải làm việc bí mật vì sự thù ghét của chính quyền địa phương. Bị trục xuất khỏi Nam Kỳ ngày 3 tháng 7 năm 1645, ông đến Macao hai mươi ngày sau đó. Để xin thêm trợ giúp của Tòa Thánh, Hội truyền giáo Châu Á (Missions d'Asie) đề nghị Alexandre de Rhodes đi Roma. Trước khi đi, ông dạy tiếng An Nam cho những người kế nhiệm là Carlo della Roca và Metello Sacano.
Rời Macao ngày 20 tháng 12 năm 1645 cùng một Kitô hữu trẻ người Trung Quốc, mãi đến ngày 27 tháng 6 năm 1649, sau nhiều trắc trở ông mới đến được Roma. Tại Roma, ông mô tả cho Vatican tình hình của Giáo Hội ở Nam Kỳ và Bắc Kỳ và cầu xin Vatican hỗ trợ thành lập hội truyền giáo thuộc
[(Cơ quan Tuyên truyền Đức tin). Ông biện hộ cho việc hình thành giới giáo sĩ địa phương và vận động bổ nhiệm một giám mục](http://fr.wikipedia.org/wiki/Congr%C3%A9gation_pour_l) *Propaganda Fide* [(giám mục giữa lương dân) cho Nam Kỳ và Bắc Kỳ, nhằm đối chọi lại](http://fr.wikipedia.org/wiki/In_partibus_infidelium) *in partibus* [(sự bảo hộ) của Bồ Đào Nha đang thống trị ở đó về tôn giáo và chính trị.](http://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Padroado&action=edit&redlink=1) *padroado*
Ông rời Roma ngày 11 tháng 9 năm 1652 với nhiệm vụ do Cơ quan Tuyên truyền giao phó là tìm người và kinh phí cần thiết để hoàn thành sứ mệnh của mình. Ông đi Piedmont và Thụy Sĩ, sau đó đến Paris vào tháng 1 năm 1653. Tại đây ông gặp Cha Jean Bagot, một giáo sĩ dòng Tên có quan hệ rất rộng trong giới cầm quyền, người từng làm lễ xưng tội cho vua Louis XIV.Ông tuyển mộ trong số các môn đệ của Cha Bagot một số tình nguyện viên đi Bắc Kỳ và Nam Kỳ, đặc biệt trong đó có François Pallu, người sẽ là một trong ba vicaires apostoliques (khâm mạng tòa thánh) được Giáo Hoàng bổ nhiệm năm 1658 cho các sứ mệnh ở châu Á, hành động khởi đầu cho việc thành lập Missions Étrangères de Paris (MEP, Hội truyền giáo hải ngoạiParis). Mặt khác, Compagnie du Saint-Sacrement (Hội Ái hữu Saint-Sacrement), được
*hỗ trợ, cung cấp kinh phí cần thiết dự án của Alexandre de Rhodes. Nhưng dự án này có nguy cơ gây bất hòa giữa Giáo Hoàng, vua Bồ Đào Nha và Compagnie de Jésus. Bị thất sủng, ông được gửi đến Ba Tư vào tháng 11 năm 1654, nơi ông nhanh chóng học ngôn ngữ địa phương. Ông qua đời tại đây vào tháng 11 năm 1660.* [Anne d'Autriche](http://fr.wikipedia.org/wiki/Anne_d), [Saint Vincent de Paul](http://fr.wikipedia.org/wiki/Saint_Vincent_de_Paul)và [Bossuet](http://fr.wikipedia.org/wiki/Jacques-B%C3%A9nigne_Bossuet)
Những chặng dừng chân trên các hành trình là cơ hội để Alexandre de Rhodes học ngoại ngữ. Alexandre de Rhodes biết 12-13 thứ tiếng: ngoài tiếng Pháp và tiếng Provencal, những thứ tiếng mẹ đẻ, ông còn biết các thứ tiếng Latin, Hy Lạp, Italia và có lẽ cả tiếng Do Thái, tiếng Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Canarin, Trung Quốc, Nhật Bản, Ba Tư và tiếng Việt, tất cả "ông gần như đều thông thạo." (Cadière, 1915, tr. 239) Alexandre de Rhodes là người khiêm tốn. Đến Việt Nam, ông thú nhận sự lúng túng của mình: "Thú thật là khi tôi đến Nam Kỳ và nghe tiếng nói của người bản địa, đặc biệt là phụ nữ, tôi cảm thấy như nghe tiếng chim hót líu lo và tôi mất hết hy vọng có ngày học được thứ tiếng ấy." (Alexandre de Rhodes,
*, 1854, tr. 79). Ông khiêm tốn, nhưng thật ra ông có năng khiếu học ngoại ngữ "dễ dàng một cách thần kỳ." (Cadière, 1915, tr. 239). Ông không chậm trễ trong việc làm chủ thứ tiếng như chim hót líu lo ấy: "Tôi ghi lòng tạc dạ việc này: Tôi học hàng ngày chăm chỉ hệt như trước đây học thần học ở Roma, và ý Chúa là sau bốn tháng, tôi đã có thể nghe hiểu những lời xưng tội, sau sáu tháng, tôi có thể giảng đạo bằng tiếng Nam Kỳ, công việc tôi sẽ tiếp tục làm trong nhiều năm." (Alexandre de Rhodes,* **Voyages et Missions** *, 1854, tr. 67) Như vậy, Cha de Rhodes đã được chuẩn bị "để lần ra, nhận biết, phân biệt và ghi lại bằng ký hiệu thích hợp những âm thanh khác nhau, đôi khi rất gần gũi, vì thế dễ đánh lừa, trong tiếng An Nam". (Cadière, 1915, tr. 239)* **Voyages et Missions** **2. Alexandre de Rhodes và chữ quốc ngữ**
Các cuốn “
*” và “* **Dictionarium Anamiticum Lusitanum et Latinum** **”, xuất bản ở Roma năm 1651, trên thực tế, là hai tác phẩm nền tảng và không thể thay thế, đặt cơ sở cho việc ký âm tiếng Việt bằng chữ cái Latinh và ngoài ra còn cho chúng ta biết được hình trạng tiếng Việt thế kỷ XVII cùng sự tiến hóa của nó. Trong bài viết này chúng tôi chỉ tập trung vào cuốn từ điển.** *Catechismus Pro iis qui volunt suscipere Batismum*
Alexandre de Rhodes đã soạn cuốn từ điển khi nào? Không nghi ngờ gì nữa, trong những lần ông đến Việt Nam. Nhưng khoảng thời gian bảy năm ông ở xứ này luôn bị ngắt quãng bởi những lần đến rồi đi, từ giã rồi trở lại. Nếu lưu ý thêm rằng ôngcòn bị thúc bách bởi nhiệm vụ tổ chức truyền đạo và ông thường xuyên phải sống ở trong trạng thái bí mật hoặc nửa bí mật, một hoàn cảnh rất bất lợi cho công việc nghiên cứu ngữ nghĩa học, chúng ta có thể giả định, như Mục sư Bordreuil, rằng có lẽ ông đã làm cuốn từ điển trong thời gian khá dài tại Ma Cao, từ 1630 đến 1640: "Mặc dù ông không nói rõ trong các tác phẩm của mình, chúng tôi tin rằng Cha de Rhodes đã tận dụng khoảng mười năm yên ổn về tâm trí, nếu không phải để viết, thì ít nhất cũng là để đặt nền tảng cho hai cuốn sách quan trọng đối với Ki tô hữu An Nam và các nhà truyền giáo, chúng tôi muốn nói đến cuốn giáo lý và cuốn từ điển của ông. " (Bordreuil, tr. 79) Mặt khác, thời gian ở Roma cho phép ông thực hiện thành công việc thu xếp tài chính để xuất bản tác phẩm của mình.
Cha Lèopold Cadière, người rất am hiểu vấn đề, nhấn mạnh vốn hiêu biết tiếng An Nam sâu sắc của ông: "Mọi điều liên quan đến tiếng An Nam, phương ngữ Bắc Bộ và phương ngữ Nam Kỳ đều không phải là bí mật đối với ông... Ông còn cho chúng ta biết về thực trạng của tiếng An Nam cổ, những phong tục, tập quán ngày nay không còn và những thông tin mà chúng ta không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác... Thêm nữa, về nghĩa của các từ, cuốn sách là một sự đảm bảo tuyệt đối, những khái niệm ngữ pháp ông thêm vào cuốn từ điển cho thấy ông hiểu biết sâu sắc về cấu trúc đôi khi rất phức tạp và tinh tế của cú pháp An Nam" (Cadière, 1915, tr. 238-39)
Cuốn “
*”, phần tóm tắt ngữ pháp tiếng An Nam gồm 31 trang ở cuối, "đưa ra một tổng quan vắn tắt về sự vận hành của tiếng An Nam. Ông dành 6 trong số 8 chương để bàn đến vấn đề từ loại trong tiếng Việt." (* **Linguae Annamiticae seu Tunchinensis Brevis Declaratio** *, tr. 143). Các chương này là:* **Bref aperçu sur l’histoire de l’étude des parties du discours vietnamien**
- Chữ và âm tiết trong tiếng An Nam (Chương 1)
- Dấu thanh và các dấu của các nguyên âm (Chương 2)
- Danh từ, tính từ và phó từ (chương 3)
- Đại từ (Chương 4)
- Các đại từ khác (chương 5)
- Động từ (Chương 6)
- Các thành tố bất biến trong tiếng Việt (Chương 7)
- Một số thành tố của cú pháp (Chương 8)
Alexandre de Rhodes bám rất sát “thực tiễn ngôn ngữ của người An Nam trong các tầng lớp xã hội khác nhau." (
*, tr. 149) Nhưng ông đã ép cú pháp tiếng Việt vào cái khuôn khổ cứng nhắc của cú pháp Latinh: "Ta có thể tìm thấy những khái niệm ngữ pháp được sử dụng để mô tả tiếng Latin như cách, thì, thể, số, giống, và các giới từ. Trên thực tế đó là ngữ pháp tiếng Latin mở rộng, với khuôn khổ đã đông cứng từ nhiều thế kỷ, được áp đặt để mô tả một ngôn ngữ mới. (Bref aperçu sur l’histoire de l’étude des parties du discours vietnamien, tr. 50) Các nhà ngôn ngữ học Việt Nam đã phê phán quan điểm này và cho rằng ông không công bằng với các đặc điểm của cú pháp tiếng Việt.* **Brefaperçu sur l’histoire de l’étude des parties du discours vietnamien**
Để soạn cuốn từ điển của mình, có lẽ Alexandre de Rhodes đã dựa vào những công trình ký âm Latinh tiếng Nhật (Romanji) đầu tiên của Yajiro, một người Nhật Bản cải đạo giữa thế kỷ XVI, tuy nhiên những tiền bối thực sự của ông là các linh mục dòng Tên người Bồ Đào Nha. Trong thông báo gửi độc giả cuốn từ điển, chính Alexandre de Rhodes cũng thừa nhận rằng ông chịu ơn những người tiền bối. Ông nói rằng ông đã làm việc trên cơ sở cuốn từ điển Việt-Bồ Đào Nha của Gaspar de Amaral và cuốn từ điển Bồ Đào Nha-Việt của Antonio Barbosa. Nhưng người thầy trước hết của ông là Francisco de Pina, cũng là một người Bồ Đào Nha. Từ năm 1622, Pina đã phát triển một hệ thống ký âm dùng chữ cái áp dụng cho ngữ âm và thanh điệu tiếng Việt, đã soạn một văn tuyển và bắt đầu viết một cuốn sách ngữ pháp (Roland, tr. 37) Năm 1624, Pina mở trường dạy tiếng Việt đầu tiên cho người nước ngoài, hai sinh viên trong số đó là Antonio de Fontes và ... Alexandre de Rhodes.
Vì thế, không có gì đáng ngạc nhiên khi các quy ước ký âm của chữ Quốc ngữ cho thấy ảnh hưởng của tiếng Bồ Đào Nha, điều chắc chắn không phải không có liên quan đến thực tế là giữa 1615 và 1788, trong số 145 linh mục dòng Tên tại Việt Nam có 74 người Bồ Đào Nha, trong khi chỉ có 30 người Ý, 5 người Pháp và 4 người Tây Ban Nha. Thật vậy, bảng chữ cái tiếng Việt là một sự áp dụng vào tiếng Việt bảng chữ cái được sử dụng trong các ngôn ngữ Roman của những nhà truyền giáo.Để biểu hiện các thanh điệu, họ sử dụng các ký hiệu trong tiếng Hy Lạp. Trong bảng ký âm này, Nguyễn Phú Phong, tiếp theo AG Haudricourt, nhấn mạnh ảnh hưởng của tiếng Bồ Đào Nha. Các phụ âm có nguồn gốc Bồ Đào Nha, đó là “gi”, “ch”, “x”, “nh”, còn các nguyên âm, đó là “â”, “ê”, “ô”. (A.G Haudricourt, tr. 61, Nguyễn Phú Phong, tr. 13-17)
Các nhà truyền giáo dòng Tên người Bồ Đào Nha và Alexandre de Rhodes đã phát triển hệ thống chữ Việt dùng chữ cái, nhưng điều đó không có nghĩa là họ bỏ qua chữ Nôm. Hoàn toàn trái lại. Chữ nôm được họ sử dụng rộng rãi để truyền bá phúc âm dưới hình thức giáo lý, Thánh tích, các sách trích lời Thánh. Tên nhà truyền giáo người Ý Girolamo Majorica xuất hiện dưới 48 công trình khác nhau, tổng cộng 4200 trang
[[1]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn1). Trên thực tế, như Jacques Roland đã nhấn mạnh, hệ thống chữ viết Latinh hóa trước hết là để giảng đạo và phục vụ công việc của nhà truyền giáo: "Nó cho họ một phương tiện tiếp cận khá thuận tiện với ngôn ngữ nói; nó cũng cung cấp một phương tiện trao đổi trí tuệ và giao tiếp bằng văn bản với những giới lãnh đạo người Việt của cộng đồng Kitô hữu, những người buộc phải học thứ chữ mới vì mục đích đó. Tình trạng phổ biến rất hạn chế của chữ Quốc ngữ thay đổi hết sức chậm cho đến giữa thế kỷ XVII. Khi đó, thứ chữ viết dùng chữ cái bắt đầu lan ra trong các cộng đồng Kitô giáo, có lẽ vì lý do an toàn đối lại với chính sách chống dị giáo và có lẽ cũng vì dễ sử dụng. (Jacques, tr. 51)
Nhưng trên thực tế sự sáng tạo chữ Quốc ngữ không chỉ do công sức của các nhà truyền giáo châu Âu. Họ đã không thể hoàn thành được công việc này nếu không có sự giúp đỡ của những người Kitô giáo Việt Nam, những giáo lý viên (les catéchistes), những giáo hữu (les frères) và tất nhiên, các linh mục (les prêtres). Chính họ cũng là những người chúng ta phải chịu ơn với tư cách là tác giả của những tác phẩm văn xuôi đầu tiên ở Việt Nam viết bằng ngôn ngữ "nôm na" và phiên âm bằng ký tự Latin:
*của Bento Thien (1659),* **Lịch sử An Nam** *do nhà truyền giáo dòng Tên Philippe Binh viết tại Lisbonne (1822). Vai trò quan trọng của các học giả Việt Nam trong toàn bộ công trình ngữ âm học này đã bị bỏ qua một cách bất công. Các cộng tác viên bản địa thường không được nhắc đến. Chỉ có một vài bằng chứng cho thấy sự hợp tác này. Francisco de Pina đã được giúp đỡ bởi một học giả trẻ người Việt có tên thánh là Pero, một "nhà văn giỏi chữ Hán bậc nhất" (Roland, tr. 3). Alexandre de Rhodes bày tỏ lòng biết ơn bằng những lời cảm động: "Giúp tôi là một cậu bé bản địa tuyệt vời, người đã dạy tôi trong ba tuần tất cả các thanh điệu của tiếng Việt và cách phát âm tất cả các từ. Cậu không biết ngôn ngữ của tôi, tôi cũng không biết thứ tiếng của cậu, nhưng cậu có một trí thông minh tuyệt vời khiến cậu ngay lập tức hiểu những gì tôi định nói. Và trên thực tế, chỉ trong ba tuần ấy, cậu ta đã biết đọc biết viết thứ chữ của chúng tôi và biết phục vụ thánh lễ. Tôi rất kinh ngạc trước sự lanh lợi và trí nhớ của cậu”. (Alexandre de Rhodes,* **Sổ ghi nhớ và chép công việc** *, 1854, tr. 89) Còn Tổng giám mục Pigneau de Behaine, người đã viết từ điển của mình ở Pondicherry, khoảng giữa tháng 6 năm 1772 và tháng 6 năm 1773, thì được sự giúp đỡ của tám học giả Nam Kỳ.* **Voyages et Missions** **3. Từ Sứ mệnh truyền giáo đến sự phổ biến chữ Quốc ngữ**
Pigneaux de Behaine là thành viên Missions Étrangères de Paris. Trên thực tế, chính các giáo sĩ của Hội truyền giáo hải ngoại là những người kế cận các giáo sĩ dòng Tên, tiếp tục phát triển chữ Quốc ngữ. Cuốn “
*” của Pigneau de Behaine là cuốn từ điển đầu tiên bao gồm các ký tự Latinh và chữ Nôm không có trong cuốn từ điển của Alexandre de Rhodes. Bằng cách hợp lý hóa hệ thống phụ âm và thanh điệu, ông điều chỉnh, sửa chữa và làm phong phú thêm cuốn từ điển của Alexandre de Rhodes. Đức Cha Tabert sử dụng bản viết tay cuốn từ điển của Pigneau de Behaine và cho in năm 1838 tại Serampore, Bengale, dưới nhan đề “* **Dictionnarum Annamitico-Latinum** *”. Trong cuốn từ điển này, "sự đóng góp của Đức Cha Tabert không xác định rõ được... chứa khoảng 10.000 mục từ, mô tả chi tiết các nghĩa khác nhau của mỗi từ."(Moussay, tr. 2)* **Dictionarium annamitico latinum**
Trong năm 1868, Cha Legrand de la Liraye cho in cuốn “
*” (Từ điển cơ sở An Nam-Pháp). Cuốn từ điển An Nam-La tinh của Đức Cha Tabert được chỉnh lý và hoàn thiện bởi Đức Cha Joseph Theurel, khâm mạng tòa thánh (vicaire apostolique) vùng Tây Bắc Kỳ, nhưng ông qua đời vào năm 1868, trước khi hoàn thành dự án.Cha Charles Lesserteur hoàn thành nốt công việc và công bố cuốn từ điển tại Nhà xuất bản của Mission de Ke-So, năm 1877. Cha Génibrel, thành viên MEP, xuất bản cuốn từ điển lớn của ông, “* **Dictionnaire élémentaire Annamite-Français** *” (Từ điển An Nam-Pháp) năm 1898. Từ đầu thế kỷ XX đến năm 1928, nhiều nhà truyền giáo thuộc MEP công bố một loạt các cuốn từ vựng nhỏ: như những cuốn của Cha Ravier, Dronet, Pilon, Barbier, Masseron. Năm 1937 xuất hiện cuốn từ điển đồ sộ Dictionnaire Annamite-Chinois-Français (Từ điển An Nam-Trung Hoa –Pháp) của Cha Hue, thuộc MEP (Moussay, tr. 3)* **Dictionnaire Annamite-Français**
Công trình từ vựng học của các nhà truyền giáo được tôn vinh bằng việc xuất bản vào năm 1957 cuốn Dictionnaire Vietnamien-Chinois-Français của Cha Eugene Gouin. Cuốn từ điển được tái bản năm 2002 bởi Nhà You Feng, đến nay vẫn được dùng để tham chiếu, mặc dù các từ điển gần đây nhất đã cập nhật sự tiến hóa của tiếng Việt viết và nói. Cần phải nhắcthêm các cuốn ngữ pháp, các sách và nhiều bài báo nghiên cứu ngữ âm và ngôn ngữ học. Như vậy, nếu các nhà truyền giáo ít dịch tác phẩm văn học, ngoại trừ cổ tích, thì họ đã rèn giũa đa số các công cụ dịch thuật. Ngoài các nhà truyền giáo, chúng ta phải thừa nhận sự đóng góp đáng kể của Georges Cordier, người đã xuất bản vào năm 1930 cuốn “
*”.* **Dictionnaire annamite-français à l’usage des élèves et des annamitisants**
Chữ Quốc ngữ cũng được lọc qua cộng đồng Công giáo, vốn có thiên hướng hợp tác với những kẻ chinh phục, đặc biệt là các tác phẩm của hai học giả lớn, Huỳnh Tịnh Của (1834-1907) và Trương Vĩnh Ký (1837 - 1898). Huỳnh Tịnh Của, Ðốc phủ sứ đầu tiên của tỉnh, đã dịch các sắc lệnh của chính quyền Sài Gòn ra tiếng Việt, phổ biến chữ Quốc ngữ trên tờ báo tiếng Việt dùng chữ Quốc ngữ đầu tiên, tờ “
*”, xuất bản các truyện cổ và thần thoại sưu tầm trong khoảng 1880 – 1887 và soạn một cuốn từ điển tiếng Việt, vào năm 1897, phỏng theo từ điển tiếng Pháp. Nhưng một trong những đại kiến trúc sư của sự truyền bá chữ Quốc ngữ là Trương Vĩnh Ký. Nổi tiếng là một thiên tài đa ngữ, ông học tiếng Xiêm, tiếng Miến Điện, tiếng Lào, tiếng Cambodia, tiếng Trung Quốc ở Xiêm; học tiếng Nhật, tiếng Hindi, tiếng Hy Lạp, tiếng Latinh, tiếng Bồ Đào Nha, và tiếng Pháp tại Chủng viện Pénang, Singapore. Năm 1863, với tư cách là thư ký kiêm thông dịch viên, ông cùng với phái đoàn của Phan Thanh Giản đến Paris để xin chuộc lại ba tỉnh đã nhượng cho Pháp. Khi trở về, ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trường thông ngôn và giáo sư Trường hậu bổ. Trong số trước tác đồ sộ của con người đa tài ấy - sử gia, nhà tiểu luận nhà chính trị, nhà văn, nhà thơ và dịch giả - chúng ta chú ý trước hết đến cuốn sách ngữ pháp tiếng Việt đầu tiên do một người Việt viết (1863); cuốn “* **Gia Định Báo** *” (Tiểu từ điển Pháp-An Nam); các bản phiên âm Quốc ngữ một số kiệt tác văn học chữ Nôm, như Kim Vân Kiều, Phan Trần, và Lục Vân Tiên; một số tác phẩm tự sự văn xuôi, đặc biệt là “* **Petit dictionnaire franco-annamite** *”, xuất bản năm 1887.* **Đông kinh du ký**
Về tiểu thuyết, cũng trong quỹ đạo của Công giáo, ta thấy xuất hiện, "câu chuyện hiện đại đầu tiên khai thác cái tôi, viết bằng văn xuôi, sử dụng chữ Quốc ngữ theo lối phương Tây, trong đó mô tả các nhân vật của đương thời với cuộc sống nội tâm, gia đình và xã hội."
[[2]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn2)Đó là “ *” của Nguyễn Trọng Quản, do J. Linage xuất bản tại Sài Gòn vào năm 1887. Chủ đề, bối cảnh và nhân vật đều liên quan đến Ki tô giáo: nhân vật chính, Lazarô Phiền, trốn tránh trong cuộc sống tôn giáo sau khi lầm tin vào một lá thư, giết chết cô vợ trẻ và người bạn thân nhất của mình* **Truyện Thầy Lazaro Phiền** [[3]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn3).
Trong nửa đầu của thế kỷ XX sự đóng góp của các tác giả người Việt ngày càng tăng, vượt xa giới Ki tô hữu. Đặc biệt cần phải nhắc đến: Buu-Can, với “
*” (Hà Nội, 1933), Do-van-Dap, với “* **Hán Việt thành ngữ** *” (Nam Định, 1933), Đào Duy Anh, “An Nam-Pháp từ điển”, có chua chữ Hán các thuật ngữ Hán Nôm (Hà Nội, 1936), Long-Dien Nguyễn Văn Minh, “* **Từ điển Hán - An Nam** *” (Hà Nội, 1941), Hoàng Xuân Hãn, “* **Từ điển điển tích văn học sắp xếp theo bảng chữ cái** *” (Sài Gòn, 1948); Dao Văn Tien, “* **Từ vựng khoa học** *” (Paris, 1945), Đào Văn Tập, “* **Từ vựng khoa học** *”(Sài Gòn, 1950), Đào Văn Tập, “* **Từ điển tổng hợp Việt Pháp** *” (Sài Gòn, 1950), Lê Bá Kông, “* **Từ điển tổng hợp Pháp-Việt Nam** *” (Hà Nội, 1950), Lê Bá Kông, “* **Từ điển Anh-Việt** *” (Hà Nội, 1950), Đào Văn Tập, “* **Từ điển Việt-Anh** *” (Sài Gòn, 1951), Trần Văn Hiệp, “* **Từ điển tiếng Việt** *” (1951); Thanh-Nghị, “* **Từ điển Trung-Việt** *” (Sài Gòn, 1952); Dao Dang Vi, “* **Từ điển Việt-Pháp** *”(Sài Gòn, 1952). (Moussay, tr. 8)* **Từ điển Pháp-Việt**
Những công cụ ngôn ngữ học này rất hữu ích cho những kẻ thực dân. Thật vậy, những kẻ thực dân có nhu cầu thực tế phải học ngôn ngữ của dân thuộc địa và đào tạo thông dịch viên, những người làm trung gian cho họ. Để làm việc này, họ dựa vào các nhà truyền giáo. Trên thực tế,
*Trường Thông ngôn Sài Gòn*, mà kể từ năm 1861 đã nhận hàng nghìn học sinh, chỉ là một biến thể của Trường trung học Adran nơi các nhà truyền giáo giảng dạy chữ Quốc ngữ và tiếng Latinh cho khoảng 40 học sinh [[4]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn4). Cùng năm đó, tức chỉ ba năm sau sự can thiệp của Pháp, viên sĩ quan hải quân Gabriel Aubaret xuất bản, bằng chữ Quốc ngữ, cuốn *Từ vựng Pháp-An Nam và An Nam-Pháp*, và sau đó là *Ngữ pháp tiếng An Nam*, năm 1867. Tiếng Pháp đã thế chỗ tiếng Latinh, nhưng tính chất công cụ của công cuộc này vẫn còn nguyên. Trong viễn kiến này, như Paulin Vial, Giám đốc Nội vụ Nam Kỳ, đã nhấn mạnh, việc sử dụng chữ Hán là một trở ngại cho hoạt động của chính quyền thuộc địa và sự giao tiếp giữa người Pháp và người Việt: “Ngay từ những ngày đầu, chúng ta đã nhận thấy rằng chữ Hán là một rào cản giữa chúng ta và dân bản địa; việc áp dụng lối viết dùng chữ cái giúp chúng ta hoàn toàn thoát khỏi rào cản đó; chữ Hán gây khó khăn cho việc chuyển tải đến người dân các khái niệm khác nhau cần thiết cho họ, ở mức độ phù hợp với tình hình chính trị và xã hội mới." [[5]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn5)Ngoài ra, ngày 22 tháng 02, 1869, Chính quyền Nam Kỳ ra một nghị định, bắt buộc sử dụng chữ Quốc ngữ trong các văn bản hành chính.
Ngoại trừ các cơ quan của chính quyền thuộc địa và những người có liên quan bằng cách này hay cách khác, chữ Quốc ngữ ban đầu bị người Việt từ chối. Đối với một số nhà nho yêu nước, đó là chữ của quân xâm lược, tức bọn dã man. Một trong số họ, ông Nguyễn Bá Học (1857-1921), trước khi trở thành một trong những cây bút hay nhất của tạp chí
*, trong tình thế buộc phải học chữ Quốc ngữ để xin việc, đã trải nghiệm cảm giác xấu hổ: "Nói chung tôi không dám đọc thành tiếng; hễ có khách đến nhà, tôi vội vàng giấu cuốn sách vào túi như thể giấu một cuốn sách bí mật, hay sách cấm – đó là cuốn học vần, có bảng 24 chữ cái Latin”.* **Nam Phong** [[6]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn6)
Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XX, hàng loạt yếu tố đã thúc đẩy những người yêu nước Việt Nam biến chữ Quốc ngữ thành một công cụ đấu tranh giành độc lập dân tộc. Việc ký kết Hiệp định Patenôtre (1884) công nhận quyền cai trị của Pháp trên toàn cõi Việt Nam và cái chết của Phan Đình Phùng (1895) đánh dấu sự kết thúc cuộc kháng chiến của các quan lại triều đình, dẫn đến sự xuất hiện của một thế hệ các nhà yêu nước mới, trong đó hai lãnh tụ là Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh, những người đã làm quen với tác phẩm của Descartes, Montesquieu, Voltaire và Rousseau qua các bản dịch chữ Hán và được truyền cảm hứng mới từ Tân thư của các nhà cải cách Trung Hoa như Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu. Việc Nhật Bản đánh bại Trung Quốc (năm 1895) và Nga (năm 1905) đã thúc đẩy Phan Bội Châu phát động phong trào "Đông Du”, bí mật đưa sinh viên Việt Nam sang Nhật Bản để theo học trong các “trường Tây” của người Nhật. Nhưng sau thỏa thuận Pháp-Nhật, các sinh viên này bị trục xuất. Phan Châu Trinh thì đề cao các nguyên tắc của Cách mạng Pháp trong cuộc đấu tranh chống thực dân. Hai cụ "Phan" cùng một nhóm nhà Nho, với tinh thần hiện đại hóa và phê pháp Tân Nho giáo - bị coi là phản bội học thuyết của Khổng Tử - mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục vào năm 1907. Trường này dạy miễn phí chữ Quốc ngữ và thúc đẩy việc hiện đại hóa văn hóa Việt Nam. Sau chín tháng tồn tại, trường bị chính quyền thuộc địa giải thể, những người lãnh đạo, tham gia và ủng hộ bị bắt giam, đặc biệt là bị đày ra Côn Đảo. Nhưng triết lý và phương pháp của trường đã lan rộng như dầu loang trên cả nước. Từ nay, chữ Quốc ngữ, hiện đại hóa và độc lập là không thể tách rời: "Được rửa tội bởi bàn tay của những chí sĩ yêu nước, chữ Quốc Ngữ không còn là chữ của họ (tức là của người Pháp, những linh mục Công giáo), mà trở thành con đẻ của tiếng Việt và từ nay được nhân dân Việt Nam yêu mến và tôn trọng." (Nguyễn Văn Hoàn, tr. 82)
Chiến thắng của chữ Quốc ngữ cũng liên quan chặt chẽ tới sự biến mất của chế độ Khoa cử ba năm một lần, một cách tuyển dụng quan lại truyền thống của Việt Nam. Từ thời Tự Đức, các kỳ thi không còn được tổ chức tại Nam Kỳ. Hai kỳ thi cuối cùng được tổ chức tại Nam Định (1915) và Huế (1919). Việc xóa bỏ chế độ khoa cử không những thúc đẩy sự suy tàn của chữ Hán, mà còn phản ánh một sự thay đổi văn hóa sâu sắc: "Các cuộc thi thơ phú từ đây phải cạnh tranh với các chương trình học mới, và dần dần mất giá, bởi vì này càng ít có ích lợi để tiến thân trong xã hội mới." (Brocheux, Hémery, tr. 218)
Các nhà Nho thức thời cũng là những người ủng hộ mạnh mẽ chữ Quốc ngữ: "Đến lượt mình, các nhà Nho Việt Namcũng coi chữ Quốc ngữ như một công cụ hữu hiệu để phổ biến Tư tưởng mới, Sách báo mới và giáo khoa mới cho dân chúng ...Sự tiếp nhận chữ Quốc ngữ đi đôi với việc phổ biến các tác phẩm mang tinh thần hiện đại xuất bản với trọng trách và trongkhuôn khổ các hoạt động văn hóa và giáo dục." (Trịnh Văn Thảo, tr. 207) Tác phẩm nghiên cứu tổng hợp đầu tiên về văn minh phương Tây, “Văn Minh Tân học sách”, được xuất bản chính với logich như thế (Trịnh Văn Thảo, tr. 208)
Việc tiếp nhận chữ Quốc ngữ của người Việt không thể tách rời phong trào xóa nạn mù chữ. Theo David Marr, trong khoảng giữa năm 1920 và 1940, có 88 cuốn sách học vần khác nhau được công bố, tổng cộng 364 lần in, với 3,7 triệu bản.(Trích theo Phạm Đán Bình, tr.135) Những cuốn sách này không chỉ nhằm phổ biến chữ Quốc ngữ, mà còn để chống nạn mù chữ. Năm 1926, theo Georges Garros, cũng được trích dẫn bởi Phạm Đán Bình (tr.135), chỉ có 20.000 học sinh trong số ba triệu trẻ em ở độ tuổi đi học. Năm 1938, để khắc phục sự kém cỏi của chính quyền, Hội truyền bá chữ Quốc ngữ được thành lập và đến khoảng năm 1945 đã tuyển dụng 1971 giáo viên cho 59 827 người học và phân phát 175 000 cuốn học vần (Phạm Đán Bình, tr.136) Chiến dịch chống nạn mù chữ đã được phát triển rộng rãi nhờ Mặt trận Cách mạng (Việt Minh). "Từ tháng 9 năm 1945 và tháng 12 năm 1946, Bình dân học vụ đã huy động 95.665 giảng viên tình nguyện để dạy đọc và viết cho2.520.678 người. Đến cuối năm 1958, có thể khẳng định rằng 93,4% dân số các vùng đồng bằng, ở độ tuổi từ 12 đến 50, đã thoát nạn mù chữ”. (Phạm Đán Bình, tr.136).
Chữ Quốc ngữ, như vậy, đã trở thành phương tiện chuyên chở của hiện đại hóa và bản sắc dân tộc: "Một hình ảnh phổ biến trong dân chúng thể hiện cảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng là con một nhà Nho yêu nước, đứng cạnh bảng đen, dạy trẻ em nông thôn đọc và viết chữ Quốc ngữ. Chữ Nôm bị xóa dần cho đến khi biến mất hoàn toàn, còn thứ chữ của những nhà truyền giáo và người Pháp đã trở thành chữ viết duy nhất của mọi người Việt Nam: "chữ Quốc ngữ”. Được sử dụng trong mọi lĩnh vực, chữ Quốc ngữ đã được tôn vinh như là phương tiện chuyên chở ý thức hệ”. (Jacques, tr. 51)
**4. Kết luận**
Để kết thúc bài viết này, chúng ta hãy trở lại với Alexander của Rhodes và sự công nhận ngày càng tăng của chính quyền Việt Nam về vai trò của ông. Thật vậy, sau năm 1945, sự chối bỏ thời kỳ thuộc địa đã dẫn đến sự phủ nhận sự nghiệp của Alexandre de Rhodes, "Sự Latinh hóa văn bản được coi là một hành động chính trị thù địch, một ý đồ phá hủy cấu trúc văn hóa nhằm chia rẽ văn hóa cộng đồng quốc gia và áp đặt sự thống trị nước ngoài." (Jacques Roland, tr. 24)
Theo logich này, đài tưởng niệm Alexander de Rhodes đã bị gỡ bỏ: "Thật không may, cái đài tưởng niệm ấy đã biến mấtvào một ngày cách đây khoảng ba mươi năm. Ai đã gỡ nó? Không ai biết! Một hành động chính trị hay một sự phá hoại đơn thuần, bí ẩn ấy vẫn chưa được sáng tỏ. Vậy đó, tấm bia, mặc dù khá lớn, đã biến khỏi bệ... Một lần người ta nhìn thấy nó trong một hiệu chữa khóa, nơi nó được dùng làm...đe. Sau đó, một nhà buôn chè dùng nó để bầy hàng – thật tiện để vừa uống trà vừa học! Một số người thậm chí còn nhìn thấy nó bên bờ sông Hồng…Vào những năm 1980, tại khoảng không gian dành cho Alexandre de Rhodes mọc lên một tượng đài cách mạng trắng tinh khôi tuyệt đẹp, tôn vinh những người yêu nước: ba pho tượngngười chiến sĩ cỡ lớn, một trong số đó là phụ nữ. Trên bệ, có dòng chữ: "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh." (
**)** *Le courrier du Việt Nam*
Phải đến năm 1993 Alexander de Rhodes mới được phục hồi danh dự. Năm đó, Câu lạc bộ sử gia đã tổ chức nói chuyện về Alexander Rhodes và Giáo sư Nguyễn Lân đã nhắc đến đài tưởng niệm giáo sĩ người Pháp. Theo ông, đáng lẽ không nên phá đài kỷ niệm ấy. “Le courrier du Viêt Nam” dùng từ « enlèvement” (gỡ bỏ): “Hành động này cho thấy một nhận thức thiển cận,sự thiếu hiểu biết về lịch sử và, dù sao đi chăng nữa, cũng không xứng đáng với truyền thống của dân tộc ta. Alexandre de Rhodes, chẳng phải là ông đã làm việc cho người Việt Nam hay sao? Chữ Quốc ngữ, thứ chữ dễ học hơn nhiều so với chữ tượng hình, đã giúp phần lớn dân chúng tiếp cận tri thức và thông tin... Và nhà truyền giáo cũng là một nhà nhân văn chủ nghĩa, gần gũi với dân chúng."
*).* **(Le courrier du Việt Nam**
Đã đến lúc trả lại cho Alexander de Rhodes không gian kỷ niệm tại trung tâm thủ đô nước Việt. Giáo sư Nguyễn Lân đề xuất để xây dựng một bức tượng bán thân ở công viên Tao Đàn ở phía trước cửa trường Đại học Dược Hà Nội. Nhưng cũng có thể đặt lại tấm bia cũ bây giờ đang được lưu trữ trong kho của Ban quản lý các di tích lịch sử và du lịch thủ đô. Năm 1995, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức một hội thảo chuyên đề về cuộc đời và sự nghiệp của nhà truyền giáo ngườiPháp. Trong lời phát biểu của ông về đóng góp của giáo sĩ dòng Tên người Pháp tại Việt Nam, TS. Nguyễn Duy Quý kết luận: "Chúng tôi dự định đặt tấm bia cũ trong khuôn viên Thư viện Quốc gia. Chúng tôi cũng muốn khôi phục lại tên của nhà truyền giáo nổi tiếng cho một đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh đã bị đổi tên vài thập kỷ trước... (Le courrier du Viêt Nam)
Như vậy, công lao của Alexandre de Rhodes đã được chính quyền Việt Nam công nhận thỏa đáng.
**Ngô Tự Lập**dịch (từ tiếng Pháp) **BIBLIOGRAPHIE** **I. Ouvrages d’ Alexandre de Rhodes**
1.
**Catechismus Pro iis qui volunt suscipere Batismum in octo dies divisus**(Phep giang tam ngay cho ke muân chiu phep rua, ma be do dao thanh duc Chua bloi), Ope scra Congregationis de Propaganda Fide in lucem editus? Ab Alexandro de Rhodes è Societate IESU ejusdemque Sacrae Congregationis Missionario Apostolico, Romae, Typis Sacrae Congregationis de Propaganda Fide, Superiorum permissu.s.d. 323 p, Imprimatur, Rome, 8 Juillet 1651.
2.
**Dictionarium Anamiticum Lusitanum** **et Latinum**ope Sacra Congregationis de Propaganda Fide in lucem editum ab Alexandro de Rhodes E Societate Iesu ejusdemqu Sacrae Congregationis Missionario Apostolico, Romae, Typis et sumptibus ejusdem Sacr. Congregat. MDCLI (1651), SuperiorumPermissev, 88ff, 450p, deux colonnes +Linguae Annamiticae sev Tunchinensis bevis Declaratio, pp 1-31,
3.
**Histoire du royaume du Tonkin**par A. de Rhodes, Revue Indochinoise, 1908, 2° semestre, 30 juillet, 15 août, 31 août, 15-30 septembre. Traduction de Tunchinensis historiae libri duo quorum altero status temporalis huius Regni …, Lyon, 1652.
4.
**Voyages et missions du Père Alexandre de Rhodes de la Compagnie de Jésus, en la Chine et autres royaumes de l’orient**. Nouvelle édition par un père de la même Compagnie (Le Père Auguste Carayon), Paris, Julien Lanier et cie, 1854 pp VII-448. **II. Dictionnaires et grammaire**s [[7]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftn7)
1. Pigneau de Behaine Joseph Georges (1741-1799) membre du Séminaire des Missionnaires de Paris, évêque d’Adran, vicaire apostolique de Cochinchine, de Cambodge, de Ciampa,
*Vocabularum annamitico-latinum*, 1772, 729 p, Edition en fac-similé du manuscrit original, Documents des Archives des Missions Étrangères de Paris, 2001, 729 p, 34,5 x 24 (Traduction en vietnamien : Tu vi Annam Latinh préfacé par Nguyên Dinh Dâu, Thanh Pho Hô Chi Minh, Nha xuât ban Tre, 1999, 574 p, 14 x 20.
2. Taberd A.L (1794-1840),
*Dictionnarum annamitico-latinum, primum incetum ab P.J Pigneaux, episcopo adranensi, vicario apostolico Cocincinae, dein abslutum et editum a I.L Taberd, episcopo isauropolitano, vicarioapostolico Cocincinae*,Serampore, EX Typis, J.C Marsham, 1838, XLVI, 7322-128 p, 28cm. Réimprimé au Viêt Nam en 2004 par le Centre d’études de la culture nationale.
3. Aubaret Gabriel,
*Grammaire annamite, suivie d’un vocabulaire français-annamite et annamite-français*, Paris, Imprimerie Impériale, 1867.
4. Truong Vinh Ky, Jean Baptiste Petrus,
*Abrégé de grammaire annamite*, Saïgon, Imprimerie Impériale, 1867.
5. Legrand de la Liraye 1868
*Dictionnaire élémentaire Annamite-Français*, Saïgon, Imprimerie Impériale, 184 p.
6. Theurel, Mgr Joseph,
*Dictionnarum annamitico-latinum*, ex opere Taberd con tans, nec no ab J.S Theurel, episc, A canthensi, vicario apost, Tunquini occidantalis recognitum et notabiler adauctumad quod ac-cessit, Appendix de vocibus sinicis et locutionibus minus usitatis, Nin Phu, Ex Typis Missionis Tunquini occidentalis, 1877, XXX-566-71 p
6. Truong Vinh Ky, Jean Baptiste Petrus,
*Grammaire de la langue annamite*, Saïgon, C.Guilland et Martinon, 1883, 304 p.
7. Truong Vinh Ky, Jean Baptiste Petrus,
*Guide de la conversation annamite. Sách tâp nói chuyên tiêng Annam vá tiêng Phangsa*. 2e édition. Saigon, Ban-in Nhà Hàng C. Guilland et Martinon, 1885.
8. Truong Vinh Ky, Jean Baptiste Petrus
*Petit dictionnaire franco-annamite*, Nouvelle édition ornée du portrait de l'auteur illustrée de 1250 gravures extraites du Petit Larousse illustré. Saigon, F.-H. Schneider, 1911 (Première édition, 1887).
9. Huynh Tinh Cua, dit Paulus Cua,
*Dictionnaire annamite*... Dai nam quâc âm tu vi. Tham dung chu nho có giai nghia, có dan chúng, muon 24 chu cái phuong Tây làm chu bô. Deux volumes. Saigon, Rey, Curiol & Co., 1895-1896.
10. Génibrel, J.MF,
*Dictionnaire annamite-Français comprenant 1°: tous les caractères de la langue annamite vulgaire avec l’indication de leurs divers sens propres et figurés et justifiés par de nombreux exemples, 2° les caractères chinois nécessaires à l’étude de Thu Tho, (=Quatre Livres classiques chinois), 3° la flore et la faune de l’Indochine*par JMF Genibrel, missionnaire apostolique, 2° édition refondue et considérablement augmentée, Saïgon, Imprimerie de la Mission à Tân Dinh, 1898, 987 p.
11. Hue, Gustave, MEP, 1937
*Dictionnaire Annamite-Chinois-Français*, Hanoi, Imprimerie Trung Hoa Thiên Ban, 1937, 1199-7 p.
12. Cordier Georges,
*Dictionnaire annamite-français à l’usage des élèves et des annamitisants, Hanoi, Imprimerie Tonkinoise*, 1930, 1433 p.
13. Gouin Eugène,
*Dictionnaire vietnamien, chinois, français*, Saïgon, Imprimerie d’Extrême-Orient, 1957, réédité en 2002 par les Editions You Feng, en collaboration avec Les Indes Savantes et les Missions Étrangères de Paris. **III. Ouvrages et articles**
1. Bordreuil, Daniel,
*Etude biographique schématique sur le R .P Alexandre de Rhodes, S.J, (1591-1660) apôtre de l’Annam au XV11ème Siècle*, Thèse de Maîtrise en Théologie soutenue le 8 Avril 1954, Faculté Libre de Théologie Protestante, d’Aix en Provence.
2. « Bref aperçu sur l’histoire de l’étude des parties du discours vietnamien (1ère période), Lê thi Xuyên, Pham Thi Quyên, Do Quang Viêt, Nguyên Van Bich, (Université Paris VII, Univerité Nationale de Hanoi),
*Histoire Épistémologie Langage*, 2004, pp 137-158.
3. Brocheux Pierre, Hémery Daniel,
*Indochine, la colonisation ambiguë*, Parsis, éditions la découverte, 2004
4. Cadière Léopold, Missions Étrangères de Paris, «Les Européens qui ont vu le Vieux Hué: le père de Rhodes»,
*Bulletin des Amis du Vieux Hué*, II, 1915, pp 231-250.
5. Cadière Léopold, «Le Titre divin en annamite. Etude de terminologie chrétienne»,
*Revue d’histoire des missions*,supplément au n°de Décembre 1931, pp 1-27.
6. Cadière Léoplod, « Iconographie du Père de Rhodes »,
*Bulletin des Amis du Vieux Hué*, XXV, 1938, pp 27-62.
7. Francis, John de,
*Colonisation an language policy*, La Haye, 1977
8. Haudricourt, André Georges, « Origine des particularités de l’alphabet vietnamien », Bulletin Dân Viêt, 3, EFEO, 1949, pp 61-68.
9. Jacques, Roland, «Le Portugal est la romanisation de la langue vietnamienne. Faut-il réécrire l’histoire»,
*Revue d’histoire de la France d’outre-mer*, T 85, 1998, n° 318, pp 21- 54.
10.
*Le courrier du Viêt Nam*, 4, Juillet 2004, Hông Nga et Sébastien.
11. Moussay Gérard, Les dictionnaires vietnamiens du XVIIème au XXIéme siècle, Texte inédit aimablement communiqué par l’auteur, 8 p.
12. Nguyên Phu Phong, «Regards comparatifs sur les deux écritures vietnamiennes», Cahiers d’études vietnamiennes, 15, 2001, pp 1-22.
13. Nguyên Van Hoan, «Le quôc ngu, nouvel instrument de la langue vietnamienne»,
*Approches Asie*, n° 7, Mars 1984, pp 70-88)
14. Phan Dan Binh, «Romanisation de l’écriture et alphabétisation au Viêt Nam. Bilan et problèmes»,
*in Illetrismes: variations historiques et anthropologiques,*sous la direction de Bernard Frankael, Paris, BPI, Centre Georges Pompidou, 1993, pp 125-137.
15. «Souvenir d’ Alexandre de Rhodes (1591-166)», 37ème cahier de la Société de géographie de Hanoi, Hanoi, G.Taupin, 1941, tirage à part du n°41 de la revue
*Indochine*, spécialement réimprimé par les Amis du Vieux Hanoi et les membres du Comité du Monument d’Alexandre de Rhodes, 15p.Cf notamment les articles suivants: R.Bourgeois, *Alexandre de Rhodes*, pp 3-5, P.Boudet, *Les œuvres du R.P Alexandre de Rhodes*, pp 6-8, Nguyên Van Tô, *Le père Alexandre de Rhodes* *et la transcription de Quôc Ngu*, pp 9-10. de Francis, *Colonisation and language policy*, La Haye, 1977.
16. Trinh Van Thao,
*Vietnam. Du confucianisme au communisme*, Paris, L’Harmattan, Logiques sociales, 2007.
17.
*Vietnamese Lexicography*, Nguyên Dinh Hoa, http: //www.vietnamjounal.orgarticle 51
18. Vu Khanh Tuong,
*Les missions jésuites avant les missions étrangères au Viêt Nam (1615-1665)*, Travail présenté pour l’obtention du Doctorat en Théologie, Institut Catholique de Paris, 1956.
-------------------------------
[[1]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref1)Alexandre Lê, *Etude du Nôm, écriture idéographique de la langue vietnamienne : son histoire, sa structure et sa valeur littéraire*, Paris, I.N.A.L.C.O, 1995, D.E.A de langue vietnamienne, tr. 61-60. [[2]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref2)Pham Dan Binh, *Littérature vietnamienne et apports français au début du 20°siècle*, in « Littérature d’Extrème-Orient au xx° siècle », Arles, Editions Philippe Picquier, 1993, p 57. [[3]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref3)Pham Dan Binh , đã dẫn. [[4]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref4). Phan Ngoc, tr. 131 . [[5]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref5)Lettre de Paulin Vial adressée au Gouverneur de Saïgon le 15 Janvier 1878 in J.Bouchot, *Petrus Truong Vinh Ky, érudit indochinois*, Saïgon, 3°édition, 1927, tr. 48 . Trích theo Nguyên Van Hoan), Tạp chí Nam Phong, n°50, 1921, p 78 . [[6]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref6) *Lược sử cụ Nguyễn Bá Học*(Biographie succincte de Nguyễn Bá Hoc , trích theo Nguyễn Văn Hoàn, đã dẫn. tr. 80 [[7]](http://www.viet-studies.info/AlainGuillemin_DeRhodes.htm#_ftnref7)Les dictionnaires et grammaires postérieurs au dictionnaire d’Alexandre de Rhodes, sont citéspar ordre chronologique.
-------------------------------
**(*)** __: viet-studies.info,__ *Nguồn* *(viet-studies 17-9-11)*


markdown: Ảnh Bìa G-Dragon | Let's Not Fall In Love Ảnh Bìa G-Dragon | Let's Not Fall In Love Ảnh Bìa G-Dragon | Let's Not Fall In Love Hiếu Quốc 7/15/2016 Ảnh Bìa G-Dragon | Let's Not Fall In Love Download Ảnh bìa bài hát + Ảnh bìa facebook + PSD + PSD Ảnh bìa

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Robots-Tag: all,noodp

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
**Tabs: Tremolo**
11 13 11 10 9 , 7 7 10 , 12 13
11 13 11 10 9 , 7 7 10 , 9 9
13 , 15 , 14 15 14 13 9
10 , 14 , 14 13 12 14 13
13 15 14 13 9 , 9 / 13 15 14 13 13
11 13 11 10 7 , 7 10 13 11 10 9
**Tabs: Diatonic**
+6 +7 -6 +6 +4 , +4 / +6 +7 -6 +6 +6
Cây sẽ cho lộc và cây sẽ cho hoa
+5 +6 +5 -4 +4 , -2 -2 -4 , -5 +6
Em cứ bay trong đời dịu dàng như cơn gió
+5 +6 +5 -4 +4 , -2 -2 -4 , +4 +4
Em cứ bay nhưng đừng bõ lại tôi một mình
+6 , +7 , -6 +7 -6 +6 +4
u.. u.. u u u u u...
-4 , -6 , -6 +6 -5 -6 +6
u.. u.. u u u u u..
+6 +7 -6 +6 +4 , +4 / +6 +7 -6 +6 +6
Đời sẽ cho lộc và đời sẽ cho hoa
+5 +6 +5 -4 -2 , -2 -4 +6 +5 -4 +4
Em mướt xanh như ngọc mà tôi có đâu ngờ
**Video Music:** **Sheet Music** **Note:**
Sol Đố La Sol Đô Đô Sol Đố La Sol Sol
Mi Sol Mi Rê Đô Sòl Sòl Rê Fa Sol
Mi Sol Mi Rê Đô Sòl Sòl Rê Đô Đô
Sol Đố La Đố La Sol Đô
Rê La La Sol Fa La Sol
Sol Đố La Sol Đô Đô Sol Đố La Sol Sol
Mi Sol Mi Rê Sòl Sòl Rê Sol Mi Rê Đô
**Midi Down**
## No comments :
## Post a Comment
Chú ý:
- Nếu bạn thấy Tabs chuẩn xin bấm
+1hoặc Sharebên dưới mỗi bài viết.
- Nếu bạn thấy Tabs chưa chuẩn xin Comment bên dưới chỗ chưa chuẩn và cách sửa của các bạn, hai việc này là để hoàn thiện Tabs.
- Nếu bạn muốn post Tabs lên Blog, xin
Click vào đâyhoặc post lên Grouphoặc gửi tin nhắn cho chúng tôi tại Fanpage.
- Bạn muốn làm TÁC GIẢ của Blog, muốn post Tabs lên Blog (những bài mà Blog chưa có) xin
Click vào đây
Cảm ơn các bạn đã quan tâm! Chúc vui :)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml


markdown:
Loading...
Mơ màng qua đi tôi bưng tỉnh, khi bàn tay tôi chạm phải đám nước nhơn nhớt trộn lẫn mắu hồng hồng từ lồn của Lụa chảy ra, và cảm xúc dâng trào ở cái tuồi mười sáu, tôi đã trở thành là người đàn ông, trong khi ở làng quê, đám bạn tôi đôi khi vẫn cởi truồng vô tư tắm sông mỗi khi chiều xuống …
– Lụa ơi …
Tôi tỉnh hẳn khi tiếng khóc của Lụa cứ nghèn nghẹn ở góc lều, ở tuổi mười sáu tôi có hiểu biết gì đâu, đã có ai dậy chúng tôi thế nào là tình dục, chỉ biết đêm đêm con cu cứ cứng lên cảm giác vô cùng khó chịu với hình ảnh đàn bà con gái, cái lồn cứ chập chờn mà ước ao thèm khát, cái may mắn được cô Nga cho và giờ đây vô tình có thêm Lụa mà không hề có tính toán, nó cứ hiện ra như một phép lạ, trời xui đất khiến hay sao! Tôi tỉnh hẳn ngồi sát vào Lụa, tôi đặt tay lên bờ vai nó rồi hỏi nhỏ:
– Lụa.. Lụa … có… có sao … sao, đau nhiều không?
Nó thở ra nhẹ nhõm khi được quan tâm:
– Anh … làm em chảy máu, đau chỗ đó …
Chết rồi, lỡ mai bố nó biết thì … nhà nó đông anh chị em nhưng bố nó đố ai dám đụng vào con ông ấy. Tôi sợ quá tim đánh lô tô. Ngồi sát vào nó tôi vuốt ve bờ vai an ủi, làm như hối hận và quan tâm tới Lụa, nó từ từ dịu lại cơn đau:
– Đau chết đi được!
Tôi mạnh dạn vòng tay ôm lấy Lụa, kéo tấm chăn tôi choàng nhẹ lên cả hai đứa, vòng tay âm ấm từ từ vuốt ve bầu vú nó, cái đầu vú cứ cưng cứng dần lên, người nó ấm sực, nó hết khóc, đưa bàn tay ra nắm chặt tay tôi. Tôi lại tiếp tục bóp nhè nhẹ cái bầu vú trinh nguyên cưng như trái bưởi, nó nổi gai mỗi khi bàn tay tôi lần lần vuốt lên xoa xuống. Tôi hỏi :
– Lụa hết đau chưa, đau chỗ nào?
– Chỗ đó….
Tôi ngơ ngác kéo bàn tay lên xuống theo vòng bụng của Lụa …
– Phải chỗ này không?
Nó lắc đầu, bàn tay dần vuốt xuông mu lồn đám lông tơ nham nhám cái khe ướt đẫm, rùng mình nó nói:
– Đau!
Thì ra đau quá, bụng Lụa thót lại:
– Đauu… em.
Cái tiếng em dịu êm, thì ra lần đầu tiên trong đời có người xưng em với tôi, trong lòng trào lên niềm xung xướng, cái may mắn hôm qua được cô Nga ban tặng, hôm nay lại có thêm em Lụa, thật tình cờ nó đã giúp tôi hiểu thế nào là tình dục, cái căng thẳng ao ước từng đêm mỗi khi con cu cứng lên mơ màng nghĩ về thân thể đàn bà con gái, ép mình xuống giường với bao bức rức thèm muốn, hôm nay được giải tỏa. Tôi lâng lâng vòng tay ôm chặt lấy Lụa, trong đầu suy nghĩ mình làm nó đau giờ phải làm gì nữa đây. Tôi hỏi:
– Lụa hết đau chưa?
Lụa không lên tiếng, chỉ đưa tay lên giữ chặt tay tôi trên bầu vú của nó, bàn tay tôi tham lam bóp nhẹ, nó rùng mình, tôi vuốt tay xuống bụng rồi nhẹ lướt trên khe lồn đẫm nước, cái nhơn nhớt cùng mềm mại khích thích tôi, cảm giác ướt át nơi bàn tay khiến con cu tôi lại bùng lên, vòng tay ôm nó thật chặt.
Thân thể Lụa mềm dần, nó ngồi không vững, đặt nhẹ nó xuống cái xạp, tôi với lấy cây đèn pin, với cái ánh sáng nhạt nhòa, vàng vọt từ cây đèn yếu điện không đủ chiếu được hết cái vẻ đẹp thần tiên trên thân hình của Lụa, hai bầu vú như hai quả bưởi non cứng ngắc phồng lên, đang dạt dào dưới cái nắn bóp của hai bàn tay tôi, cái bụng phẳng lỳ hằn sâu với lỗ rốn nho nhỏ, nổi vồng lên cái mu lồn lông đậm nhạt vài sợi lăn xoắn phủ cả hai múi lồn, đặt đôi môi lên đó tôi hôn nhè nhẹ, tiếng của Lụa nhạt đi âm thanh cứ như rên:
– A á … a a.
Một vệt nước ươn ướt tứa ra nơi khe lồn, từ từ chảy theo cọng lông trôi dần xuống khe đít, lướt nhẹ đôi môi lè lưỡi liếm giọt nước lồn loang trên khóe mép, cái mùi vị thật khó tả, cái dư vị của khí lồn và khí của tôi đã xuất vào hồi nãy trộn lẫn vào nhau có mùi thoang thoảng.
Kéo cây đèn pin chiếu xuống khe đít, luồng ánh sáng hồng lên nơi hai múi lồn mọng nước e ấp khát khao giữa háng Lụa đang mời gọi, những giọt nước cứ ứa ra theo cái vuốt ve của bàn tay tôi trên bẹn của Lụa.
Đặt nhẹ hai ngón tay lên mép lồn Lụa, tôi từ từ vạch rộng, một màu hồng hồng dần mở ra.
Trời ơi! Tôi muốn thốt lên cái báu vật quý giá này sẽ mãi mãi in sâu trong ký ức, cái lồn mà tôi vẫn thường mơ ước hàng đêm hiện ra, cái khe nhỏ hẹp ướt đẫm pha trộn những giọt máu hồng hồng, cái lỗ nho nhỏ bằng đầu đũa chúm chím khe thịt mềm mời gọi, đỉnh phía trên là cái mẩu thịt nho nhỏ mà quê tôi gọi là ghe lồn hiện ra.
Nó ngậm chặt kín đi khi cái khe lồn khép lại như hai múi bưởi, tôi nuốt ực nước bọt ứa ra trong miệng rồi đặt đôi môi lên cái khe ấy liếm nhè nhẹ, từng mảng nước trong lồn của Lụa trào ra tôi nuốt hết, tôi ngậm nhấm mút, day dụi đôi môi trên khe lồn của Lụa, nằm bất động lúc lâu rồi nó ép chặt hai đùi, bụng gồng lên như muốn trút nước trong lồn ra thật nhiều để cho tôi nuốt, ướt đẫm từng mảng chảy xuống thành vũng trên tấm ni lông, tôi ngẩng lên chợt hỏi:
– Lụa hết đau chưa?
Mắt vẫn nhắm tít, Lụa lắc đầu, hai chân gồng cứng nhịp nhịp theo đôi môi và lưỡi tôi vét lên quẹt xuống, không kìm nén được Lụa nắm lấy tóc tôi, theo bản năng ấn đầu tôi chặt hơn xuống khe lồn, rồi hai tay buông ra luống cuống đập xuống xạp phành phạch như tìm điểm tựa để giải tỏa bớt, co thắt cơ bụng gồng cứng, Lụa gào lên tiếng gọi gấp gáp:
– Tình… Tình … anh Tình ơi… thôi… thôi đi …
Con cu tôi nãy giờ bị ép chặt, nay bung ra khi tôi ngồi dậy, Lụa luồn tay nắm lấy bóp bóp, lần lần nó nắm chặt cả hai hòn dái tôi dựt dựt kéo lên như ra dấu hiệu, tôi dẩy hai đùi của Lụa ra, cái khe mở rộng ươn ướt, nhíp nhíp ứa ra từng giọt nước nhầy nhụa, khát khao mơ màng, tôi như thằng say rượu, cầm lấy đầu con cu dụi dụi tới, cái khe lồn mở ra khép lại theo nhịp con cu tôi dụi vào, kia rồi, cái lỗ nho nhỏ có cái màng trăng trắng còn vương vệt máu, cái chúm chím mở ra.
Tôi đẩy mạnh vào nó dãn ra dần…
– Á… a… a…
Tiếng Lụa kêu vì đau, tôi rụt cu lại, đẩy tới quẹt lui khi đám nước từ trong lồn đã thấm đẫm cái đầu khấc đỏ hồng của tôi, cảm giác bị ngậm chặt, thít chặt từ đầu cu rồi hết chiều dài của thân cu, tê buốt run rẩy cơn sung sướng lan xuống hai đùi, chạy lên đỉnh đầu làm cả người tôi gồng cứng khi nhịp nhịp con cu tôi bành bạch liên tục lao vào lồn của Lụa.
Nó giãy giụa, gồng ưỡn lên, rồi ôm, rồi ép sát, co chặt hai chân đeo cả thân mình lên hai đùi tôi, mình tôi ướt đẫm tận hưởng cái cảm giác tê buốt nơi đầu con cu, cái bóp thắt chặt từ trong lồn của Lụa, làm tôi rùng mình biết bao cợn. (
[)](http://www.tipforpc.com/) **truyện 18+**
Từ ngực tới bụng Lụa vẫn nổi gai theo sau khi những ve vuốt của bàn tay tôi lướt tới. Không thể kiềm hãm kéo dài hơn tôi giật lên, đẩy sâu đầu buồi ép xuống cả thân người gồng cứng, hai tay ghì chặt lấy Lụa, như hàng vạn cơn sóng nóng lạnh tạo lên, những giọt khí nóng bỏng phóng ra bắn sâu vào tận cùng trong lỗ lồn nóng hổi của Lụa, cả hai dính chặt vào nhau, hai đùi của Lụa đang xiết lấy mông tôi như không cho rời.
Đổ ập xuống, nằm đè lên người Lụa, cơ thể dãn ra, tôi mệt mỏi thiếp đi mê man.
Tôi tỉnh dậy khi tiếng chim kêu nơi đầu hồi, thì ra suốt đêm qua tôi vẫn nằm trên mình của Lụa, mồm Lụa há ra, hơi thở nặng nhọc chắc là vì chịu tấm thân trên năm lăm cân của tôi đè nặng, trở mình tôi kéo tấm chăn đắp lại cho Lụa, con cu nhức buốt, tôi đứng dậy đi ra cửa lều, xa xa phía chân trời ánh bình minh đã lóe dạng.
Kiếm chỗ khuất trút cái bầu tâm sự xong tôi vục gáo nước trong cái lu nơi cửa lều rửa mặt, nước mát làm tôi tỉnh hẳn, nhìn vào cái lều tối om tôi chợt nghĩ đây là tình dục hay tình yêu, là cái gì mà tôi không thể định nghĩa được.
Nhưng nó làm tôi tự hào vì thằng con trai mới mười sáu như tôi đã được biết đến hai cái lồn liền trong hai đêm mưa bão của cái làng lụt thân yêu này, tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ in sâu trong lòng kỷ niệm đẹp này, nhìn xuống cánh đồng nước mênh mông, xa xa thấp thoáng có con thuyền đang rẽ nước khua nhịp chèo vươn tới.
Chết rồi! Có người đang chèo thuyền tới quả đồi này của tôi, vội chạy vào tôi đập tay vào mông của Lụa đánh thức, ngơ ngác Lụa mở mắt hỏi:
– Gì thế anh?
– Bố em hay ai đó đang lên đồi!
Quáng quàng, Lụa vơ vội quần áo mặc vào rồi chùm chăn kín mít, trong khi đó tôi lấy cái võng mang theo ra giăng ngang cửa lều rồi leo nằm lên quấn chặt, chỉ một lúc sau đã nghe tiếng chân bước nhẹ đến gần, người đó ngó nghiêng nhìn vào cái lều trong ánh bình minh ló dạng:
– Lụa, Lụa … Lụa ơi….
Tiếng gọi cất lên rồi cánh cửa được mở ra, có đầu ló vào ngó nghiêng hết nhìn cái võng đang im lìm rồi lại nhìn qua phía xạp, người nằm trên với mảng chăn quận tròn, hai thân thể nằm cách biệt, cha của Lụa đâu hiểu rằng, hai tấm thân ấy đêm qua đã quấn lấy nhau, địt nhau quên cả đất trời, mặc cho gió bão phía ngoài.
Chúng tôi vực dậy làm như ngơ ngác, đón nhận bát cơm từ tay cha của Lụa, nhai nuốt trong khi ánh mắt nhìn nhau tủm tỉm cười. Nắng đã lên, trao thuyền cho tôi và Lụa, ông hối chèo về nghỉ, để đàn trâu ở lại ông trông hết, trên đường chèo về, thấy mênh mông là nước con thuyền lướt trên cánh đồng.
Nhìn dáng của Lụa chao nghiêng in xuống mặt nước với thân hình nảy nở, tôi ước ao đến bao giờ lại có lụt để Lụa và tôi được bên nhau lần nữa, cùng hưởng những phút giây tuyệt vời …
Là những đứa trẻ sinh ra và lớn lên từ làng rồi học hành ở đô thị, tỏa đi khắp bốn phương vì bao mưu sinh khó nhọc. Rồi nếu thành danh, hôm nay nhìn về quê hương cùng với bao kỷ niệm cũ có thấy sao xuyến thổn thức? Có ai không? Có ai cùng mơ màng như tôi? (Nếu cho tôi một điều ước, tôi sẽ mua lại hết quá khứ để khỏi phải nhớ nhung khi ở xa nhà) …
Con thuyền chở tôi và Lụa mải miết bơi trên cánh đồng mênh mông nước, nhìn mặt Lụa thật vui nó cười nói râm ran, trong lòng cũng vui theo tôi ngồi nhìn nó rồi chợt hỏi hay mình đã yêu Lụa, tôi chưa biết tình yêu là gì, nhưng tôi và Lụa vui lắm, nó vớt tay khỏa nước nhìn tôi rồi hỏi:
– Anh Tình có yêu… không?
Tôi không nói gì, Lụa lại bảo:
– Anh tồ thật.
Dọc theo hàng cây luồn qua các xóm tôi cùng nó nói về cái làng lụt nó bảo:
– Nước lụt cũng đẹp Tình nhỉ?
Tôi cũng chỉ cười cười không nói gì, về đến nhà tôi ngủ một giấc kéo dài đến trưa thì mẹ gọi tôi dậy, ra cửa nhìn năm gian nhà trên nước đã mấp mé bậc thềm, ba gian nhà ngang còn khoảng hơn mét nữa mới ngập, mẹ tôi và anh Lợi đang thu dọn đồ, phía dưới cái sân rộng nước đã ngập hơn một mét Duyên đang bơi tắm ở đó, nó lội thật hồn nhiên. Nhìn thấy tôi nó kêu lên:
– Tắm đi anh Tình ơi.
Tôi nhìn nó rồi dụi mắt nhìn lại, thì ra nó mặc bộ đồ bằng vải katê đã cũ, mấy ngày mưa lụt không có nắng, đồ nào chả mặc được, nhưng Duyên đang mặc bộ đồ màu sáng đã cũ thật mỏng, gặp nước ướt bám lấy cơ thể cứ trong suốt lồ lộ tấm thân con gái mười ba đang tuổi dậy thì, người nó thật trắng thật phổng phao phơi bầy tất cả.
Cởi áo tôi nhẩy xuống sân, lặn một vòng rồi bơi cùng nó, con gái con trai vùng lụt đứa nào bơi cũng giỏi, nó choàng tới bám sát vào lưng tôi, tôi bơi ra xa dần lại gần cây mít xem có quả nào chín, lấy tay vỗ tìm từng quả bụp bụp, chín rồi, nó ngóc cổ lên chờ đợi.
Tôi bẻ… “ầm”… quả mít rơi xuống rồi nổi lềnh bềnh, nó bơi theo quả mít chui vào gầm giàn mướp, vướng dây làm nó uống mấy ụm nuớc, tôi bơi tới đỡ nó vòng tay kẹp ngang ngực lại, một khuôn ngực mới nhu nhú, dìu lại gần cành mít nó ấp úng:
– Cái.. cái.. quần!
Thì ra cái quần đã cũ, dây thung lỏng, mải bơi tụt mất lúc nào không biết, tôi cười ngặt ngẹo, bơi ra tìm được quả mít và cái quần vướng vào tầu lá chuối, mang lại đưa, nó lúng túng mãi không mặc được vì một tay còn phải bám vào cành mít, tôi tới giúp cầm cái quần bảo nó co chân lên để tôi xỏ vào, nó cong chân lên hết cỡ, hai tay nó đu cả người nổi lên mặt nước hai chân dạng ra chìa về phía tôi.
Mắt tôi hoa lên khi cái khe lồn con gái mười ba dạng ra trước mặt, hình ảnh lồn của Lụa ba năm trước lại hiện về trong đầu tôi, nhưng cái khe này thật trắng hồng thật phổng phao, mum múp vời vợi như đĩa xôi đang há ra, cái khe đỏ chót như da quả mận.
Duyên lúng túng, tôi cũng ngượng ngùng, cái quần mãi không xỏ được, vệt lông măng đang ngả vàng lấm tấm sợi đen, tôi lại nuốt nước bọt khan, con cu rùng rùng chuyển động ngóc dậy không sao dừng lại được, rồi sự lúng túng trôi qua, khi cái quần đã mặc lại được ôm hết vào thân người, tôi tìm lấy sợi dây chuối túm lưng quần nó cột lại, dồn ép bàn tay tôi vuốt ngang mu lồn, rùng mình nó hạ chân khép hai đùi lai. Tiếng mẹ tôi la như cháy nhà:
– Chúng mày lại tắm nữa à, quần áo đâu mà mặc, nhanh lên thay đồ phơi kịp nắng không tao đánh bây giờ.
Chúng tôi nhìn nhau cười rồi bơi vào, tôi tự hỏi “Sao mình toàn gặp cái lồn mười ba không nhỉ, chắc ba năm nữa Duyên cũng giống Lụa thôi mà”. Cái khám phá ngây ngô vô tình khiến tôi vừa sờ sợ vừa ngượng ngùng như ai bắt được quả tang, cái tình dục thơ ngây của trẻ con làng lụt mãi mãi là ký ức in sâu đến tận bây giờ
– Chúng mày đâu hết rồi?
Tiếng mẹ tôi cất lên cắt làm ngưng mất dòng suy nghĩ trong đầu, tôi cùng Duyên quáng quàng thay đồ, nó lúng túng có vẻ ngượng ngùng e thẹn của cô gái đang lớn trước mặt tôi. Tôi phải dục, nó mới chịu tụt nhanh áo quần, với lấy cái khăn tôi đưa cho Duyên lau người đi, nó quay lại đưa tay đón lấy cái khăn.
Ối trời ơi, cái thân thể thật trắng hồng với cái mu lồn lấp lánh vài giọt nước trước, mặt làm tôi nhớ đến lồn Lụa đêm qua, và của Duyên hôm nay cứ hiển hiện trong đầu, mẹ tôi lại thét lên:
– Ăn nhanh còn đem cơm cho cô Nga nữa.
Thì ra trẻ con mau quên thật, lo nhìn nhắm thân thể Duyên mà tôi quên mất cô Nga còn ở bên nhà. Xúm sít ngồi vào ăn, rồi nhìn anh Lợi hai giò cao lêu nghêu cũng đang ngồi ăn, tôi tự hỏi sao hai anh em tôi không giống nhau, anh thì cao mà ốm yếu vậy chẳng bù cho tôi bắp tay đã nổi gò múi thịt.
Mẹ bới cơm xong, tôi bơi thuyền mang cơm sang cho cô, khoảng vườn gần trăm mét giữa hai nhà chuối đổ ngổn ngang, tôi lách cho thuyền vào nhà, nước ngập trong nền nhà đến thắt lưng, cái giường nhà ngoài nổi lềnh bềnh, không thấy cô đâu, chỉ nghe tiếng nước dội trong buồng, ló đầu vào, tôi muốn đứng tim nhìn cô đang dội từng gáo nước trên mình, cô đứng trên giường.
Cái giường đêm qua được kê gác lên hai cây tre cao hơn mặt nước, dáng cô nghiêng nghiêng lung linh trong ánh nắng chiếu xuống mặt nước trắng tối nhạt nhòa của không gian căn buồng vắng lặng, cô chưa nhìn thấy tôi, khi những giọt nước cuối cùng được thấm đi dưới cái khăn thì cô ngoảnh lại, đôi măt đỏ hoe hình như cô đang khóc, tôi vội lội vào bước lên bên cạnh, đúng cô đã khóc thật.
Cô ôm lấy tôi khóc như mưa phủ, thì ra suốt đêm qua cô không ngủ được, cô đơn hiu quạnh trong căn buồng nơi cuối xóm nươc lụt mênh mông, trong khi Duyên ngủ bên nhà tôi, nửa đêm có con rắn bò lên làm cô đã sợ hãi xém ngất đi, cô đã ngồi bó gối ước ao có người đàn ông bên cạnh để nương tựa.
Tôi ôm cô vuốt ve bờ vai an ủi, cô bớt run nhưng vòng tay ôm tôi thật chặt, lúng túng tôi phải đặt nồi cơm xuống, giở nhẹ cái khăn, thân thể trắng phơi ra trước mặt, tôi ôm hôn cô như mưa phủ, cô đáp lại và xiết chặt rồi nấc lên:
– Tình … Tình ơi, cô khổ quá, cô sợ lắm, chắc cô về nhà mẹ thôi.
Tôi bảo:
– Cháu về rồi mà, Tình về rồi mà, cô đừng sợ.
Môi cô và tôi gắn chặt, người cô rung lên đôi môi tôi kéo dần xuống hai bầu vú no tròn cô nấc lên. Thấy một vệt sẹo mờ mờ nơi bụng dưới, thì ra mãi sau này tôi mới biết đó là nơi Duyên ra đời bằng mổ.
Úp mặt lên cái mu lồn no tròn nổi vồng, đám lông lồn nham nhám, tôi khụy xuống, cô dạng rộng chân, cái khe lồn mở ra hấp dẫn, lưỡi tôi vừa lách vào làm cô rên nấc lên, hai đùi khép mở, bụng cô gồng cứng hứng chịu đựng cái lưỡi của tôi đang nhảy múa, quét lên cọ xuống trên khe lồn.
Thì ra tôi biết được khi khe lồn được liếm làm người đàn bà sướng lắm, đẩy hai đùi cô rộng ra ngước cổ lên ngậm chặt vào cái ghe lồn tôi day, tôi mút, cô rên lên:
– A.. a.. á.. á.
Đẩy đầu tôi ngả ra, cô ngồi lên đưa cái lồn thật to há ra ngay trước mặt cho tôi đớp lấy day dụi vuốt ve, cô quài tay kéo quần tôi xuống, con cu của thằng con trai 16 bung ra dài thượt, đầu khấc đỏ hồng, cô vuốt, cô cầm lắc qua rồi bẻ lại, đè cái lồn cô úp hẳn lên mặt tôi.
Lúc này tôi thấy rõ từng mảng nước nhoét ra chảy cả trên mặt làm tôi không thở được, vài giọt chui vào lỗ mũi khiến tôi sặc nước, cái cảm giác sặc nước lồn lần đầu tiên khiến tôi muốn ngẹn thở. Bỗng có tiếng ông đội trưởng bơi thuyền qua:
– Nga… Nga cô Nga ơi nhà có sao không?
Tôi và cô hết hồn sợ ông đội trưởng lội vào thì nguy, cô vẫn bình tính không dời tôi ra chỉ nói vọng ra:
– Không … không sao tất cả đều ổn
Rồi nấc lên tắt lịm hai đùi cô xiết chặt cứng đờ mắt nhắm nghiền bất động, đỡ ngả người cô nằm xuống, banh rộng hai chân ra rồi cầm đút con cu dài to của tôi từ từ len vào cái lỗ lồn đỏ au chật hẹp, thì cả cô và tôi hình như quên hết tất cả, không ai còn biết gì là lụt lội nữa.
Cô lật tôi xuống ngồi lên cầm con cu tôi cho chui vào lồn rồi ngồi xuống, tôi hẩy lên đánh dập lia lịa như vũ bão cái đầu cu vào khe lồn chặt hẹp, cùng lúc cô nhún nhẩy xoay đôi mông no tròn vặn vẹo phụ họa với tôi, cô rên nấc lên trong cái ánh sáng chập chờn loang loáng hàng ngàn ánh lung linh nhẩy múa khi mặt trời chiếu qua những viên ngói vỡ để rồi lại lung linh phản chiếu ra từ mặt nước của căn buồng.
Không thể chịu nổi cái co thắt bóp chặt, cái xiết đến rã rời nơi đầu buồi, ôm chặt lấy hông cô Nga tì mạnh cằm vào vai cô, tôi dập mạnh tới tấp lên để cho từng tia tinh trùng phụt ào ào vào lồn cô như tháo máng … tôi thả lỏng đổ gục xuống thì thào trong nhịp thở dồn:
– Nga … cô Nga, Tình sướng lắm …
Cô cũng lịm đi người mềm nhũn, hai tay buông thõng ngực và cằm cô tì mạnh xuống bờ vai tôi, hình như suốt đêm qua cô đã không ngủ cộng với sung sướng và mệt mỏi sau cú làm tình rã rời, đến thắt da thắt thịt, cái sướng đến tột cùng xương tủy đã làm cô ngất lịm đi.
Tôi lặng im tay xoa vuốt nhẹ lưng cô, bàn tay trượt dần xuống bờ mông mát lạnh cơ thể vừa tắm xong cộng với không gian, hơi lạnh trong căn buồng khiến làn da cô càng mát dịu đến não nùng.
Dư âm những cơn rùng mình co thắt nơi âm đạo kéo dài khiến con cu tôi lại giật lên đẩy ra những giọt khí cuối cùng, con cu từ từ teo lại trượt ra khỏi cái lỗ lồn trơn ướt để cho những giọt khí trong lồn cô chầm chậm chảy ra theo từng nhịp co thắt, tôi nằm yên lắng nghe cảm giác dòng chảy đang từ trôi xuống đám lông trên mu buồi, rồi man mát xuống nơi khe đít mình, ngắm nhìn tấm lưng phẳng lịt của cô, tôi tự hỏi sao trên đời lại có người đàn bà đẹp như vậy, sao chú Tiến lai bỏ cô ở cái lang lụt này ra đi, rồi hôm nay số phận lại đẩy đưa để cô và tôi lại gặp nhau trong cảnh trớ trêu này.
…
Cô mơ màng mở mắt, ngượng ngùng nhìn tôi, hỏi:
– Cô ngủ bao lâu rồi?
Tôi không đáp chỉ hỏi lại:
– Cô mệt không?
Cô mỉm cười thỏ thẻ:
– Sướng lắm Tình ơi, nhưng cô sợ lắm…
– Cháu đã về rồi mà!
Cô lắc đầu.
– Cô sợ cô có chửa, bấy lâu nay nhiều người muốn gá nghĩa làm cha cái Duyên nhưng cô không muốn, sợ cái Duyên sẽ khổ, giờ lại gặp cảnh này.
Lúc này tôi vẫn chưa hiểu rõ những gì cô mới nói, nhìn ra cái xà nhà thấy có cái quang sắt treo tấm tôn, phía trên có ba hòn gạch kê cái ấm đất đen xỉn, tòn ten trông như tổ ong bò vẽ, tò mò tôi hỏi:
– Cô đun nước uống à?
Cô bảo nấu nước rễ cau với lá rau răm, mãi sau này tôi biết, do cô sợ có thai, cái thứ thuốc dân gian trừ thai in mãi trong tôi đến tận bây giờ.
Ầm ầm cơn lũ, dòng nước đập mạnh vào bờ sông của làng bên kia, kéo từng mảng bờ bãi cuốn theo dòng nước, dòng sông bên lở bên bồi, bao nhiêu đất làng bên kia lại đạp qua lắng lại để rồi cái bãi ven sông làng tôi mỗi năm mỗi dài ra mãi, ì oạp tiếng sóng lở đất lan ra, mặt nước căn buồng sao động, cô nghiêng người nằm xuống cạnh tôi, hai đùi trắng toát đầy đặn, cái mu lồn phồng lên đám lông ươn ướt nhòe nhoẹt bãi tinh trùng kẹo lại như nhựa chuối, lặng yên tôi vuốt tay lên bầu vú cô thật cứng, thật đầy đặn, hình như cơn hứng của cô còn chưa dứt, cô quay ngang ôm tôi thật chặt rồi thốt lên van nài:
– Tình ơi…. yêu cô nữa đi, chỉ một lần này nữa thôi và mãi mãi rời xa mối tình ngang trái này nhé.
Tôi ngơ ngác lặng đi, cảm giác thật bồi hồi nhưng tôi không hiểu nổi mãi mãi rời xa cô vừa nói là thế nào, chỉ biết con cu tôi đang được cô vuốt ve nó lại cương cứng phồng lên mạnh mẽ, khi môi cô đang ngậm chặt lấy nó, để cho cái lưỡi cô đang soắn suýt vòng qua đảo lại quanh cái đầu khất làm giật hẩy lên, nhấn sâu cái đầu buồi vào cổ họng cô, cơn sướng như hàng ngàn con kiến bò chạy từ sống lưng lan sang hai đùi thằng con trai mới dậy thì không còn tự chủ được bật lên những tiếng a.. a.. a … rồi chỉ biết chụp vội vào giữa hai đùi cô úp nhanh cái mặt vào lồn, ngậm chặt cái ghe lồn mà mút, nuốt ừng ực từng mảng nước nhoe nhoét từ lồn cô đang đổ ra như thác, giật lên từng cơn, cô kẹp cái đầu tôi dến nghẹn thở, cả cái mông to trắng phau đè xuống, cô mài rồi trượt cái lồn đỏ rực lên mặt tôi, mặc cho tôi nghẹn thở, cái kẹp cứng cuối cùng đã đẩy tôi và cô cùng cơn thống khoái giật lên tiếng rên bất tân. Khi giọt tinh cuối cùng phóng ra trôi vào cổ họng cô, cả tôi và cô bất động cứng đờ lăn ra cái giường loang lổ nước.
Tỉnh dậy tôi không thấy cô đâu, chỉ nghe tiếng bì bõm bên gian nhà ngoài, thì ra cô đã chở mấy cái lồng gà qua nhà tôi đang bơi thuyền về, mắt cô đỏ hoe, thì ra cô mới khóc, cô bảo cô sợ lụt, sợ cô đơn, sợ mất đi cái cảm giác tình dục vừa chớm nở nhưng đầy lo âu sợ sệt, tôi không biết nói gì, cái tuổi của tôi sao hiểu nổi những điều to tát đó, chỉ biết con cu tôi giờ không còn tưng tức cương cứng, đã teo nhỏ lòng thòng trong cái quần đùi đầy nước, cùng cô bì bõm mang đồ chất lên con thuyền chạy lụt sang nhà tôi.
Mẹ tôi vồn vã:
– Cô cứ mang hết qua đây, tối nay thằng Tình qua đó ngủ, khổ thân đêm qua tôi không nghĩ ra để cô ngủ một mình!
…
Thực tại…
Chiều nay đi làm về thấy bà xã tôi ngân ngấn nước mắt, theo năn nỉ mãi nàng mới hỏi rằng:
– Cái anh viết trong máy có phải là sự thật không?
Chết tôi, nàng đã mở máy và đã đọc, tôi đã cố gắng thuyết phục nàng rằng ngày đó tôi có ý gì đâu, tất cả do hoàn cảnh đẩy đưa tới, nàng có vẻ thông cảm, vì nàng cũng là người hiểu biết và hiện đại, nàng giao kèo, viết tới đâu phải để nàng kiểm duyệt trước.
Thật sự lúc đầu chỉ định kể về chuyện tắm sông thủa nhỏ, giờ thì bao kỷ niệm lại theo về, như đã lỡ leo lên lưng ngựa, lại khó lòng ngừng cương, hiện đã sống sắp đến cái tuổi lá rụng về cội, mọi góc khuất của cuộc đời luôn ám ảnh. Sau mấy ngày suy nghĩ bà xã ra lệnh chỉ cho phép thêm thắt ba phần trăm cho có văn chương, còn phải nói ra hết sự thật. Bà xã nhận định:
– Bao năm qua thấy anh u buồn em đã đi làm từ thiện, cầu may hầu giúp anh thanh thản, nay dù thế nào thì cũng chỉ có mình em ở bên anh.
Chỉ có hành hương về quá khứ mới tìm lại được những gì đã mất, vậy xin các bạn hiểu rằng ngày đó, và nơi đó có một câu truyện như thế, có thể cuối câu truyện các bạn mới biết bà xã của tôi là ai …
Cơn lũ qua đi nó lấy đi của làng tôi tất cả, ruộng lúa xanh tốt giờ chỉ còn những đám bông trổ cờ, bao nhiêu gà vịt trôi theo dòng nước, nhưng thiên nhiên thật kỳ diệu, nó để lại lớp phù sa thật mầu mỡ dày đến cả gang tay.
Gió heo may về khi những bụi tre trút lá, mẹ tôi lại cùng cả xóm miệt mài cày xới từng vạt bắp, đậu, rau màu bén đất phù sa lớn nhanh vùn vụt. Chiều nào tôi cũng theo mẹ ra cánh đồng rau gánh nước từ con sông lên tưới vạt rau sen cài và vạt bắp, một buổi chiều tôi quẩy đôi thùng về đến góc sân thấy mẹ tôi đang ngồi cùng cha và anh Lợi. Thì ra mẹ đang bàn việc lấy vợ cho anh Lợi, anh chưa muốn nhưng mẹ bảo đã đi làm xa rồi, mẹ muốn có con dâu đỡ đần việc nhà và đã cùng cô Nga đi coi mắt, người ở làng trên, cháu họ xa của cô Nga, khi mẹ nói đẹp lắm thì anh Lợi mới xiêu lòng, tôi bước vào reo lên:
– Vậy là nhà mình sắp có chị dâu rồi anh Lợi nhỉ?
Còn về Lụa hàng ngày vẫn cứ có ý đi chậm lại để đợi mỗi khi gặp tôi trên đường đi học về, Lụa chỉ trao cho tôi ánh mắt trìu mến, vì trên đường về không chỉ có riêng hai người, tôi không có cơ hội riêng rẽ với Lụa như đêm nước lũ hôm nào. Buổi tối tôi sang nhà cô Nga, cô nhìn tôi vẫn giữ yên lặng từ cái buổi trưa hôm ấy, tôi không dám đến gần cô, vì thấy cô trầm ngâm quay mặt đi khi tôi sang học cùng với Duyên. Lúc tôi rũ cái chăn trùm kín định ngủ thì cô tới sát giường hỏi:
– Có muỗi sao không lấy đèn soi đánh đi?
Tôi ngập ngừng trả lời:
– Chắc không có đâu cô.
Đi vào buồng một lát rồi trở ra, cô bước lên giường với cây đèn dầu soi, cầm nghiêng ngọn đèn con muỗi chui vào vo ve chết cháy, hé mắt lén nhìn cô, tôi rùng mình khi nghĩ tơi cái cảm giác thèm muốn của thằng con trai khi sắp bước sang tuổi mười bảy, dáng cô lồng lộng với cái áo khoét cổ rộng đưa khuôn ngực đầy đặn lấp ló ẩn hiện, cái quần vải ống rộng lộ ra cái bắp đùi trắng phau, giữa háng nổi vồng cái mu đầy đặn, trong quần tôi con cu mấy tháng nay đói khát, đã nhiều đêm mơ được ngủ cùng cô, giờ lại làm buồi tự nhiên phun khí ướt đầm bùng lên không sao kìm được, cô đang thả chân xuống đất, định bước ra khỏi giường, tiếng tôi lạc giọng nhạt đi khẽ gọi:
– Cô… cô….
Quay lại cô vặn nhỏ ngọn đèn đăt tay rồi lên tấm chăn hỏi:
– Gì vậy cháu?
Tôi không nói chỉ dùng tay kéo qua tấm chăn nắm nhẹ tay cô im lăng, cô bảo.
– Cô mới đi đặt vòng, bác sỹ nói phải kiêng cữ cả tháng cho vòng ổn định.
Thật tình lúc đó tôi có biệt đặt vòng là gì đâu, nhưng tôi chỉ nắm tay cô thật chặt kéo dần tay cô lên ngực mình, cô nhẹ vuốt lên mặt gặp những giọt nước mắt tôi đã nhòe nhoẹt làm ướt đi bàn tay cô, xúc động, giọng run lên cô hỏi:
– Sao Tình lại khóc?
Như được khơi dòng tôi chồm dây ôm lấy cô bảo:
– Vì cháu nhớ cô, yêu cô không ngủ được.(
**)** [truyện sex](http://www.tipforpc.com/)
Đặt cây đèn xuống đất, cô nằm xuống bên tôi kéo vội tấm chăn đắp lên người cả hai, tôi đói khát ôm lấy cô hôn như mua phủ khắp mặt, người cô từ từ nóng rực, hơi thở hổn hển cô nói :
– Cô cũng vậy, có ngủ được đâu, bao đêm đi ra đi vào nhìn Tình nằm ngủ, cô lo sợ không thể đè nén được sẽ gây hậu quả.
Không còn biết gì nữa tôi giật mạnh cái quần cô ra, úp nhanh cái mặt xuống lồn cô liếm, mút, nuốt, nhai như đứa trẻ khát sữa ngậm được đầu vú mẹ. Phải, tôi cũng như đang thật khát sữa mút chụt chụt, cái âm thanh ấy cứ vọng lên giữa hai đùi cô gồng cứng, hai bàn chân cứ liên tục duỗi ra co lại, đám nước nhơn nhớt nhoe nhét bị kiềm hãm lâu ngày, giờ được dịp tháo chảy ra, hai đùi cô cứng đờ ép chặt đọng lại nơi đáy cái tam giác bị lưỡi tôi cọ lên quét xuống, tôi miên man nhai nuốt cho thỏa cái nhớ mong chờ đợi, giờ được no nê tận hưởng, nhưng lạ thay ở chỗ cô không dạng chân ra hưởng ứng, cái lồn ao ước nơi mà đàn ông ai cũng thèm muốn cứ kẹp như muốn đóng lại, tôi vuốt bàn tay lên bầu vú cô, nó đã cứng và nổi gai, cô rên lên khe khẽ:
– Ư… ự…ự … Tình ơi…. Tình.
Rồi quài tay vuốt lẹ cái quần ra khỏi chân tôi trườn lên mình cô, con cu đói khát đã thẳng băng, cứng đờ trượt qua hai đùi, lướt trên đám lông rậm rạp đầu cu thụt thò theo từng nhịp tôi mài tôi đẩy trên cái bụng phẳng lỳ của cô, cô gồng lên chịu đựng đấu tranh giữa tình yêu thể xác và hậu quả, cái gianh giới thật mong manh, chỉ một cái dạng chân con cu trượt xuông thì trời kia có xập cũng không ai đủ sức mạnh rút nó ra được, cô nấc lên:
– Tình ơi cô chết mất …
Nước mắt cô trào ra chảy thành vệt trên gò má, tôi trườn lên hôn nhè nhẹ, cô gắn chặt đôi môi tôi lại, lưỡi cô và tôi xoắn xuýt quấn chặt lấy nhau, có lẽ cô đã nghĩ, không bao giờ cô và tôi được ôm nhau như thế này nữa, rã rời mê mải tôi bất chấp tất cả, trườn thấp xuống con cu lọt vào giữa khe lồn ướt nhoẹt thấm đẫm đầy nước từ lồn cô trào ra, dập hông xuông đầu cu mài vào cái khe lồn chật hẹp, cô khép chặt hai chân gông cứng mông ngăn chặn, làm nó băng qua lọt xuống khe đít, hông cô hẩy lên cảm giác thật khẩn truơng tê dại hết hai đùi, bỗng cô nắm nhẹ hai tay lên hông tôi như ra dấu bảo tôi nhích người lên, kéo cái đầu cu ra khỏi khe lồn mà nó chưa kịp xâm nhập, nó bật dậy chĩa ngay trước mặt cô, dùng cả hai bàn tay cô nắm chặt vuốt ve xoắn xuýt, cái đầu khấc ló ra, hạ người thấp xuống dùng đôi môi cô ngậm chặt, trời ơi … tôi giật nẩy người đẩy mạnh, cái cảm giác khát khao cái sung sướng đi vào cổ họng cô, bàn tay tôi quài ra phía sau úp mạnh lên cái mu lồn đẫm nước giờ đang dạng ra mời gọi …
Cái sung sướng đã đến, tận cùng của sự chịu đựng đã nổ bùng từng cơn như loạt đạn pháo, đang chuyển động phụt mạnh bắn vào cổ họng theo từng nhịp của bàn tay cô nắm vào thả ra trên thân buồi, thở hắt ra, tôi từ từ đổ gục, cô vuốt ve lưng tôi vỗ về như đứa trẻ, cô nói cô đã thỏa mãn sự nhớ nhung, cái ao ước được cùng tôi làm tình đến bất tận, nhưng còn Duyên, nó đã lớn, còn hàng xóm và tương lai của tôi nữa, biết đâu tôi với Duyên thành vợ thành chồng, tiếng cô nhỏ nhẹ khúc chiết, nước mắt cô trào ra cô hỏi:
– Con có đồng ý với cô như vậy không?
Không nói gì, tôi chỉ ôm cô thật chặt trong vòng tay, như không muốn rời cô ra, nhè nhẹ gật đầu chấp thuận, nằm im bên tôi lát sau cô ngồi dậy tôi chiêm ngưỡng cái lồn cô lần cuối, vuốt ve cái báu vật để cho nụ hôn và cái lưỡi quyét sâu tận hưởng cái dư vị khát khao đang chảy ra từ cái khe bí ẩn.
…
Đêm đầy mộng mị, sáng hôm sau, tôi dậy sớm lấy cái bao tải của mẹ nhồi cát, rơm, trấu treo lên cành cây bưởi đấm đá uỳnh uỵch, mẹ tôi thức dậy hỏi sao con không ngủ như mọi bữa, mẹ đâu biết rằng tôi đang trút cái giận, cái hờn, cái sinh lực mạnh mẽ của tuổi mười bảy, để cho cơ thể đổ mồ hôi một ngày hai lần tuôn ra như tắm.
Kỳ lạ thay, thời gian trôi qua mang theo cái buồn tan đi, tôi ngày càng trổ mã phát chuyển chiều cao lý tưởng mà mẹ cha ban cho, tôi ngày càng cân đối, nước da bánh mật với đám lông măng trên khóe mép đã rõ nét thành vệt, anh Lợi bảo mày đừng cạo, nó thành râu đen mất. Mỗi chiều tôi ra bờ sông gánh mấy chục đôi nước tưới rau, mẹ bảo:
– Đám rau này để dành làm đám cưới cho anh Lợi.
Đàn lợn mẹ tôi chăn quá đông, cám bã không đủ, mẹ phải xay lúa, bán gạo, mẹ đang trông mong có con dâu nhanh để đỡ đần.
…
Thực tại…
Reng reng … cái điện thoại vang lên, con gái gọi về:
– Pa pa nhà có truyện gì? Pa mẹ đổi nhà hay sao mà mẹ rút một tài khoản lớn vậy?
Tôi nói:
»
TipforPC Blog™ cảm ơn bạn đã đọc bài viết.
» Nếu có thắc mắc hay góp ý, bạn hãy để lại một nhận xét.
» Nếu thấy bài viết hay hãy chia sẻ với những người quanh bạn.
» Bạn có thể sử dụng một số thẻ HTML như <b>, <i>,<a>.
» Vui lòng đăng những nhận xét lịch sự và gõ tiếng Việt có dấu nếu có thể.
» Rất cảm ơn những comment thiện ý.
EmoticonEmoticon

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Set-Cookie: __cfduid=d5f8238756228d5cd992ec7b38b8f20071502984518; expires=Fri, 17-Aug-18 15:41:58 GMT; path=/; domain=.tipforpc.com; HttpOnly


markdown:
Một cán bộ già miền cao nguyên kể lại giải phóng Điện Biên đã 5 năm, Cao nguyên đá Đồng Văn mênh mông vẫn chưa có đường cho xe ôtô, xe máy chạy, hơn 8 vạn đồng bào phía sau “cổng trời” vẫn trong đói nghèo và lạc hậu.
Trung ương quyết định mở đường Hà Giang-Đồng Văn-Mèo Vạc. Đường được đặt tên là “Hạnh phúc,” dài gần 200km; chạy xuyên qua cao nguyên đá Đồng Văn, qua đỉnh Mã Phí Lèng. Con đường được khởi công ngày 10/9/1959, hoàn thành ngày 10/3/1965.
Đường Hạnh phúc - Con đường của gian khổ, hy sinh, của cả hoa và máu; là huyền thoại về sức trẻ của thanh niên 16 dân tộc thuộc các tỉnh Cao-Bắc-Lạng-Hà-Tuyên-Thái và Nam Định, Hải Dương trong suốt 8 năm lao động thủ công quên mình với trên 2 triệu ngày công. Riêng ở dốc Mã Pí Lèng - nóc nhà của vùng cao nguyên đá, công nhân đã treo mình 11 tháng để mở đường.
Ông Phạm Đình Dy - Nguyên Trưởng ty Giao thông Hà Giang thời kỳ mở đường Hạnh phúc nhớ lại: "Thanh niên đi phá đá mở đường suốt một ngày được cấp khoảng 1 kg gạo; trong đó dành ra vài ba lạng để mua rau, thức ăn; còn lại khoảng 6-7 lạng để nấu cơm. Tất cả chỉ có vậy, không có thêm một chế độ gì khác. Ngày đó, đất nước còn khó khăn, anh chị em thanh niên bảo nhau căng bạt ven núi để tá túc mà đánh nhau với rừng đá, mở đường."
Một bác già từng là “Kiện tướng đục lỗ troòng” cho biết: "Học xong sơ cấp giao thông, tôi xung phong đi mở đường Hạnh phúc. Độ ấy, chúng tôi chỉ có cái xà beng tám cạnh (troòng) trong tay. Người xoay, người đục, khoét núi đá ra mà dũi, mở đường từng ly, từng tí."
Ở lán, ăn cơm với cá mắm; nước sinh hoạt chia từng ca. Ai cũng hăng say lao động. Trong 8 giờ, có người đục các lỗ troòng khoan vào bụng đá có chiều sâu tổng cộng được 4,7m, được phong “Kiện tướng đục lỗ troòng”.
Ông Thùy, chàng trai đất Hà Nam Ninh trong đội quân xung phong lên mở đường Hạnh phúc - đoạn qua Mã Pí Lèng, bây giờ đã tình nguyện ở lại với đất Hà Giang , vẫn rất tự hào khi nói về nghệ thuật kè đá khan trên công trường ngày ấy, mà theo ông xứng đáng được ghi vào sách kỷ lục quốc gia hay quốc tế.
Ông nói toàn bộ là kè khan hết; nghĩa là đập đá ra, chọn đá rồi kè khít, cho vững thành đường rộng 4,5m cho ôtô đi mà không cần một chất kết dính nào (như kỹ thuật kè đá của người Mông bao đời nay làm tường rào).
Ở những nơi khe đá không cho phép phá rộng, phải kè đá ra phía taluy âm (mép vực) để con đường giật cấp ra mép vực mà vẫn an toàn. Anh em công nhân làm việc kè đá ai cũng đối diện với cái chết bất ngờ; không nói ra, nhưng trong lòng ai cũng nghĩ chỉ khi nào về đến Hà Giang mới chắc là mình đang sống.
Không một phương tiện lao động cơ giới, chỉ sức người và mìn phá đá, anh em trong “Đội cơ dũng” gồm những người ưu tú nhất, sẵn sàng hy sinh; ngày ngày họ như những con “mối dách” treo mình trên các vách đá cao hàng trăm mét trước vực sông Nho Quế mà đục đá, khoan lỗ nhét mìn. Khoan đến đâu, phá đá đến đó; từng cm đường hình thành để vượt qua con dốc dài hơn 10km vào huyện Mèo Vạc.
Có người đã hy sinh không toàn thân xác bởi đá rơi, trượt chân; người chết vì sốt ác tính, bởi bọn thổ phỉ… Nghĩa trang thanh niên xung phong làm đường Hạnh phúc ở huyện lỵ Yên Minh ngày nay là điểm đến mỗi năm một đôi lần giữa các đồng đội (người sống và người đã mất) trong đoàn quân trên đại công trường mở đường Hạnh phúc trước đây.
Hơn 1.000 thanh niên xung phong cùng khoảng 1.200 dân công đến từ 8 tỉnh, thành; hơn 2 triệu ngày công cùng sự trợ giúp của 900.000 tấn thuốc nổ… để gần 8 năm tạo nên một con đường nối từ Hà Giang đến Mèo Vạc - một con đường dân sinh, đi qua những nơi đông dân cư để người dân vùng cao nguyên được hạnh phúc.
Trở lại vùng cao nguyên trong những ngày tháng Tám lịch sử; người, xe đi lại trên con đường mang tên Hạnh phúc ngược xuôi cũng nhiều. Khách tứ phương, khách trong và ngoài nước đến vùng cực Bắc để tận mắt được chiêm ngưỡng sự kỳ vĩ của một vùng cao nguyên đá - Khu Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn; được đặt chân đến nơi cao nhất ở vùng cực Bắc đất nước hình chứ S…
Khách là những nhà đầu tư, doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội đầu tư phát triển kinh tế xã hội ở một vùng đất đá đầy khó khăn, nhưng cũng tiềm tàng khả năng phát triển. Vùng cao nguyên đá đang đổi thay, bà con các dân tộc vùng cao phía Bắc đang từng bước tiến trên con đường hạnh phúc.
Đi trong bừng sáng cao nguyên, giữa sắc đỏ của mầu cờ Tổ quốc, mỗi khi qua các thị trấn, thị tứ lại nhớ về một thời bà con các dân tộc vùng cao sống đói khổ trong kiếp trâu ngựa cho bọn thổ ty, tổng giáp, mã phài dưới thời thực dân, phong kiến.
Người già Mông Vừ Mí Kẻ - nguyên là đại biểu Quốc hội kể lại: Lũng Hòa quê tôi trước đây nghèo lắm, hạt muối ăn, giọt dầu thắp rất hiếm hoi; thuốc phiện trồng nhiều hơn ngô, khoai, mạch ba giác. Ai cũng sợ thổ ty, phản động hơn sợ con hổ thọt trên rừng.
Cả một vùng cao nguyên đá sống như cách biệt với thế giới bên ngoài bởi đường đi lại không có; bọn tay sai phản động, bọn thổ ty thi nhau lừa dân để bóc lột, hùng bá tranh giành ảnh hưởng.
Cách mạng thành Tám thành công, chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi; người miền núi và người miền xuôi đã đuổi được thằng giặc Pháp về nước, bọn tay sai phải đầu hàng. Bà con các dân tộc được vui vẻ làm ăn sinh sống. Để miền núi bằng với miền xuôi, Trung ương khi về Việt Bắc đã quyết định làm con đường Hạnh phúc để cho 8 vạn người dân vùng cao phía sau Cổng trời không còn khổ vì không có đường đi lại, sản xuất làm ăn…
Người nghèo ta, bà con vùng cao ta ơn Đảng đời đời. Đó là tiếng nói chung của đồng bào các dân tộc đang làm ăn sinh sống tại 4 huyện vùng cao nguyên đá (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc) khi được hỏi về cách mạng, về Đảng, về Bác Hồ.
Có độc lập, tự do, có đất, có rừng, có đường giao thông chạy về tới các bản làng xa xôi trên núi cao hay giữa vùng sâu biên giới; bà con các dân tộc Hà Giang nói chung và đồng bào các dân tộc vùng cao núi đá nói riêng có điều kiện sản xuất, giao thương làm ăn buôn bán với các nơi trong tỉnh, trong nước và cả với người dân bên kia biên giới. Kinh tế không còn trong cảnh tự cung tự cấp. Nền kinh tế biệt lập, tự nhiên đang dần bị phá bỏ.
Đến nay, còn sớm để nói cuộc sống của bà con các dân tộc vùng cao nguyên đá đã thoát nghèo. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, khát nước và khát đất thường trực trong cuộc sống mỗi hộ gia đình và mỗi con người. Vì thế, trên cả vùng cao nguyên rộng lớn chỉ có trùng trùng đá, dân cư thưa thớt không đáng là bao.
Ngày nay, nói đến tỉnh nghèo nhất nước, người ta nói đến Hà Giang; nói đến huyện nghèo nhất nước, Hà Giang cũng chiếm gần 1/2 trong tổng số 62 huyện nghèo cần được Chính phủ giúp đỡ (chương trình 30a). Tuy nhiên, so với những năm tháng trước đây, sự đổi thay tích cực trong cuộc sống vật chất, tinh thần của người dân nơi đâylà điều ai cũng nhận thấy.
Huyện Yên Minh đang trên con đường phấn đấu xây dựng thành trung tâm của 4 huyện vùng cao núi đá. Cán bộ, nhân dân trong huyện đang quyết tâm lao động sản xuất để thoát khỏi danh sách 62 huyện nghèo của cả nước.
Từ Yên Minh về Quản Bạ, đến 5 xã biên giới, chúng ta cũng được chứng kiến những đổi thay của một vùng quê biên ải. Bà con dân tộc ít người giờ đây cũng đã làm quen với việc trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao để tiếp cận với sản xuất hàng hoá. Mỗi xã biên giới cũng có từ 3-5 công trình trường học để con em được học cái chữ để thoát đói nghèo.
Đến Đồng Văn, Mèo Vạc, càng có thêm nhiều điều để chúng ta tin vào hạnh phúc ngày mai tươi sáng sẽ đến với bà con trong những bản làng của người Mông trên những đỉnh núi mù sương, hay với những bản của người Tày, Nùng, Dao cạnh những chân ruộng lúa nước hay nương ngô…
Ở Đồng Văn, Mèo Vạc có tới 70% diện tích tự nhiên ở đây là núi đá. Đói nghèo vẫn đeo đẳng trên nửa dân số nơi này. Tuy nhiên, một viễn cảnh về phát triển du lịch với hy vọng người dân địa phương vùng cao núi đá được hưởng lợi để góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế xã hội của địa phương đang từng bước hiện hữu.
Mấy năm nay, khách du lịch đến với Hà Giang, đến với Khu Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn ngày một tăng. Núi Cô Tiên, Cổng trời (Quản Bạ); Cột cờ Lũng Cú, Khu nhà Vương, Phố cổ, Chợ phiên (Đồng Văn); Chợ tình Khau Vai (Mèo Vạc) đang là điểm đến hấp dẫn của du khách gần xa.
Trên dòng sông Nho Quế, địa phận xã Khau Vai (Mèo Vạc), nhà máy thủy điện Nho Quế 3 mới khánh thành, nhà máy thủy điện Nho Quế 2 cũng đã được khởi công. Bà con vùng cao nguyên đá có đường, có điện, thêm phương tiện đến với sự văn minh và no đủ.
Rời Cao nguyên Đồng Văn, đi giữa điệp trùng và sự hùng vĩ của thiên nhiên, giữa trùng trùng đá; cảm nhận về sự phi thường của con người lắng mãi trong chúng tôi. Tôi nghĩ về câu chuyện của chàng trai xứ Lạng tình nguyện lên mở đường Hạnh phúc. Anh hy sinh ngày 8/8/1961 do sốt rét ác tính.
Trước khi mất, người thanh niên vẫn tỉnh táo chia tay từng anh em trong tổ và dặn dò “ Tôi sẽ nằm mãi mãi bên vệ đường Đồng Văn. Mai này đường Hạnh phúc mở xong, anh chị em lại về quê hương xứ Lạng. Có còn ai nhớ tôi không? Tôi sẽ nhớ mọi người lắm đấy.”
Đất rừng Hà Giang, bà con các dân tộc Hà Giang, những người đồng đội luôn nhớ đến anh và những người đã ngã xuống cho con đường huyền thoại - Con đường Hạnh phúc.
Tôi lại ước mong về sự hiện hữu của một cụm tượng đài trên vùng cao nguyên đá về những chàng trai cô gái các dân tộc đã dũng cảm, thông minh làm nên con đường huyền thoại./.
Trung ương quyết định mở đường Hà Giang-Đồng Văn-Mèo Vạc. Đường được đặt tên là “Hạnh phúc,” dài gần 200km; chạy xuyên qua cao nguyên đá Đồng Văn, qua đỉnh Mã Phí Lèng. Con đường được khởi công ngày 10/9/1959, hoàn thành ngày 10/3/1965.
Đường Hạnh phúc - Con đường của gian khổ, hy sinh, của cả hoa và máu; là huyền thoại về sức trẻ của thanh niên 16 dân tộc thuộc các tỉnh Cao-Bắc-Lạng-Hà-Tuyên-Thái và Nam Định, Hải Dương trong suốt 8 năm lao động thủ công quên mình với trên 2 triệu ngày công. Riêng ở dốc Mã Pí Lèng - nóc nhà của vùng cao nguyên đá, công nhân đã treo mình 11 tháng để mở đường.
Ông Phạm Đình Dy - Nguyên Trưởng ty Giao thông Hà Giang thời kỳ mở đường Hạnh phúc nhớ lại: "Thanh niên đi phá đá mở đường suốt một ngày được cấp khoảng 1 kg gạo; trong đó dành ra vài ba lạng để mua rau, thức ăn; còn lại khoảng 6-7 lạng để nấu cơm. Tất cả chỉ có vậy, không có thêm một chế độ gì khác. Ngày đó, đất nước còn khó khăn, anh chị em thanh niên bảo nhau căng bạt ven núi để tá túc mà đánh nhau với rừng đá, mở đường."
Một bác già từng là “Kiện tướng đục lỗ troòng” cho biết: "Học xong sơ cấp giao thông, tôi xung phong đi mở đường Hạnh phúc. Độ ấy, chúng tôi chỉ có cái xà beng tám cạnh (troòng) trong tay. Người xoay, người đục, khoét núi đá ra mà dũi, mở đường từng ly, từng tí."
Ở lán, ăn cơm với cá mắm; nước sinh hoạt chia từng ca. Ai cũng hăng say lao động. Trong 8 giờ, có người đục các lỗ troòng khoan vào bụng đá có chiều sâu tổng cộng được 4,7m, được phong “Kiện tướng đục lỗ troòng”.
Ông Thùy, chàng trai đất Hà Nam Ninh trong đội quân xung phong lên mở đường Hạnh phúc - đoạn qua Mã Pí Lèng, bây giờ đã tình nguyện ở lại với đất Hà Giang , vẫn rất tự hào khi nói về nghệ thuật kè đá khan trên công trường ngày ấy, mà theo ông xứng đáng được ghi vào sách kỷ lục quốc gia hay quốc tế.
Ông nói toàn bộ là kè khan hết; nghĩa là đập đá ra, chọn đá rồi kè khít, cho vững thành đường rộng 4,5m cho ôtô đi mà không cần một chất kết dính nào (như kỹ thuật kè đá của người Mông bao đời nay làm tường rào).
Ở những nơi khe đá không cho phép phá rộng, phải kè đá ra phía taluy âm (mép vực) để con đường giật cấp ra mép vực mà vẫn an toàn. Anh em công nhân làm việc kè đá ai cũng đối diện với cái chết bất ngờ; không nói ra, nhưng trong lòng ai cũng nghĩ chỉ khi nào về đến Hà Giang mới chắc là mình đang sống.
Không một phương tiện lao động cơ giới, chỉ sức người và mìn phá đá, anh em trong “Đội cơ dũng” gồm những người ưu tú nhất, sẵn sàng hy sinh; ngày ngày họ như những con “mối dách” treo mình trên các vách đá cao hàng trăm mét trước vực sông Nho Quế mà đục đá, khoan lỗ nhét mìn. Khoan đến đâu, phá đá đến đó; từng cm đường hình thành để vượt qua con dốc dài hơn 10km vào huyện Mèo Vạc.
Có người đã hy sinh không toàn thân xác bởi đá rơi, trượt chân; người chết vì sốt ác tính, bởi bọn thổ phỉ… Nghĩa trang thanh niên xung phong làm đường Hạnh phúc ở huyện lỵ Yên Minh ngày nay là điểm đến mỗi năm một đôi lần giữa các đồng đội (người sống và người đã mất) trong đoàn quân trên đại công trường mở đường Hạnh phúc trước đây.
Hơn 1.000 thanh niên xung phong cùng khoảng 1.200 dân công đến từ 8 tỉnh, thành; hơn 2 triệu ngày công cùng sự trợ giúp của 900.000 tấn thuốc nổ… để gần 8 năm tạo nên một con đường nối từ Hà Giang đến Mèo Vạc - một con đường dân sinh, đi qua những nơi đông dân cư để người dân vùng cao nguyên được hạnh phúc.
Trở lại vùng cao nguyên trong những ngày tháng Tám lịch sử; người, xe đi lại trên con đường mang tên Hạnh phúc ngược xuôi cũng nhiều. Khách tứ phương, khách trong và ngoài nước đến vùng cực Bắc để tận mắt được chiêm ngưỡng sự kỳ vĩ của một vùng cao nguyên đá - Khu Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn; được đặt chân đến nơi cao nhất ở vùng cực Bắc đất nước hình chứ S…
Khách là những nhà đầu tư, doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội đầu tư phát triển kinh tế xã hội ở một vùng đất đá đầy khó khăn, nhưng cũng tiềm tàng khả năng phát triển. Vùng cao nguyên đá đang đổi thay, bà con các dân tộc vùng cao phía Bắc đang từng bước tiến trên con đường hạnh phúc.
Đi trong bừng sáng cao nguyên, giữa sắc đỏ của mầu cờ Tổ quốc, mỗi khi qua các thị trấn, thị tứ lại nhớ về một thời bà con các dân tộc vùng cao sống đói khổ trong kiếp trâu ngựa cho bọn thổ ty, tổng giáp, mã phài dưới thời thực dân, phong kiến.
Người già Mông Vừ Mí Kẻ - nguyên là đại biểu Quốc hội kể lại: Lũng Hòa quê tôi trước đây nghèo lắm, hạt muối ăn, giọt dầu thắp rất hiếm hoi; thuốc phiện trồng nhiều hơn ngô, khoai, mạch ba giác. Ai cũng sợ thổ ty, phản động hơn sợ con hổ thọt trên rừng.
Cả một vùng cao nguyên đá sống như cách biệt với thế giới bên ngoài bởi đường đi lại không có; bọn tay sai phản động, bọn thổ ty thi nhau lừa dân để bóc lột, hùng bá tranh giành ảnh hưởng.
Cách mạng thành Tám thành công, chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi; người miền núi và người miền xuôi đã đuổi được thằng giặc Pháp về nước, bọn tay sai phải đầu hàng. Bà con các dân tộc được vui vẻ làm ăn sinh sống. Để miền núi bằng với miền xuôi, Trung ương khi về Việt Bắc đã quyết định làm con đường Hạnh phúc để cho 8 vạn người dân vùng cao phía sau Cổng trời không còn khổ vì không có đường đi lại, sản xuất làm ăn…
Người nghèo ta, bà con vùng cao ta ơn Đảng đời đời. Đó là tiếng nói chung của đồng bào các dân tộc đang làm ăn sinh sống tại 4 huyện vùng cao nguyên đá (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc) khi được hỏi về cách mạng, về Đảng, về Bác Hồ.
Có độc lập, tự do, có đất, có rừng, có đường giao thông chạy về tới các bản làng xa xôi trên núi cao hay giữa vùng sâu biên giới; bà con các dân tộc Hà Giang nói chung và đồng bào các dân tộc vùng cao núi đá nói riêng có điều kiện sản xuất, giao thương làm ăn buôn bán với các nơi trong tỉnh, trong nước và cả với người dân bên kia biên giới. Kinh tế không còn trong cảnh tự cung tự cấp. Nền kinh tế biệt lập, tự nhiên đang dần bị phá bỏ.
Đến nay, còn sớm để nói cuộc sống của bà con các dân tộc vùng cao nguyên đá đã thoát nghèo. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, khát nước và khát đất thường trực trong cuộc sống mỗi hộ gia đình và mỗi con người. Vì thế, trên cả vùng cao nguyên rộng lớn chỉ có trùng trùng đá, dân cư thưa thớt không đáng là bao.
Ngày nay, nói đến tỉnh nghèo nhất nước, người ta nói đến Hà Giang; nói đến huyện nghèo nhất nước, Hà Giang cũng chiếm gần 1/2 trong tổng số 62 huyện nghèo cần được Chính phủ giúp đỡ (chương trình 30a). Tuy nhiên, so với những năm tháng trước đây, sự đổi thay tích cực trong cuộc sống vật chất, tinh thần của người dân nơi đâylà điều ai cũng nhận thấy.
Huyện Yên Minh đang trên con đường phấn đấu xây dựng thành trung tâm của 4 huyện vùng cao núi đá. Cán bộ, nhân dân trong huyện đang quyết tâm lao động sản xuất để thoát khỏi danh sách 62 huyện nghèo của cả nước.
Từ Yên Minh về Quản Bạ, đến 5 xã biên giới, chúng ta cũng được chứng kiến những đổi thay của một vùng quê biên ải. Bà con dân tộc ít người giờ đây cũng đã làm quen với việc trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao để tiếp cận với sản xuất hàng hoá. Mỗi xã biên giới cũng có từ 3-5 công trình trường học để con em được học cái chữ để thoát đói nghèo.
Đến Đồng Văn, Mèo Vạc, càng có thêm nhiều điều để chúng ta tin vào hạnh phúc ngày mai tươi sáng sẽ đến với bà con trong những bản làng của người Mông trên những đỉnh núi mù sương, hay với những bản của người Tày, Nùng, Dao cạnh những chân ruộng lúa nước hay nương ngô…
Ở Đồng Văn, Mèo Vạc có tới 70% diện tích tự nhiên ở đây là núi đá. Đói nghèo vẫn đeo đẳng trên nửa dân số nơi này. Tuy nhiên, một viễn cảnh về phát triển du lịch với hy vọng người dân địa phương vùng cao núi đá được hưởng lợi để góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế xã hội của địa phương đang từng bước hiện hữu.
Mấy năm nay, khách du lịch đến với Hà Giang, đến với Khu Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn ngày một tăng. Núi Cô Tiên, Cổng trời (Quản Bạ); Cột cờ Lũng Cú, Khu nhà Vương, Phố cổ, Chợ phiên (Đồng Văn); Chợ tình Khau Vai (Mèo Vạc) đang là điểm đến hấp dẫn của du khách gần xa.
Trên dòng sông Nho Quế, địa phận xã Khau Vai (Mèo Vạc), nhà máy thủy điện Nho Quế 3 mới khánh thành, nhà máy thủy điện Nho Quế 2 cũng đã được khởi công. Bà con vùng cao nguyên đá có đường, có điện, thêm phương tiện đến với sự văn minh và no đủ.
Rời Cao nguyên Đồng Văn, đi giữa điệp trùng và sự hùng vĩ của thiên nhiên, giữa trùng trùng đá; cảm nhận về sự phi thường của con người lắng mãi trong chúng tôi. Tôi nghĩ về câu chuyện của chàng trai xứ Lạng tình nguyện lên mở đường Hạnh phúc. Anh hy sinh ngày 8/8/1961 do sốt rét ác tính.
Trước khi mất, người thanh niên vẫn tỉnh táo chia tay từng anh em trong tổ và dặn dò “ Tôi sẽ nằm mãi mãi bên vệ đường Đồng Văn. Mai này đường Hạnh phúc mở xong, anh chị em lại về quê hương xứ Lạng. Có còn ai nhớ tôi không? Tôi sẽ nhớ mọi người lắm đấy.”
Đất rừng Hà Giang, bà con các dân tộc Hà Giang, những người đồng đội luôn nhớ đến anh và những người đã ngã xuống cho con đường huyền thoại - Con đường Hạnh phúc.
Tôi lại ước mong về sự hiện hữu của một cụm tượng đài trên vùng cao nguyên đá về những chàng trai cô gái các dân tộc đã dũng cảm, thông minh làm nên con đường huyền thoại./.

Cache-Control: no-cache

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: keep-alive