text:
Phương trình của Chúa
Chương 15: BATAVIA, ILLINOIS, NGÀY 4 THÁNG 5 NĂM 1998
Vũ trụ của chúng ta nhẹ bỗng (Neta Bahcall)
Paul Steinhard, một trong những người trẻ nhất trong thế hệ các nhà vật lý sáng tạo ra khoa học mới về vũ trụ, sinh năm 1952 và nhận bằng tiến sĩ vật lý tại Đại học Harvard năm 1978. Ông theo học vật lý hạt cơ bản, nhưng nhanh chóng chuyển mối quan tâm vào vũ trụ học. Steinhard trở thành giáo sư Đại học Pennsylvania và nghiên cứu mô hình vũ trụ lạm phát của Guth. Không giống những người khác, Steinhard không coi vấn đề lạm phát như một sự thật – ông muốn có một tư duy mở và luôn để cho các dữ liệu – các quan sát thiên văn, các số liệu đo đạc vũ trụ, và các thông tin vật lý khác – kể câu chuyện của nó. Steinhard nhanh chóng nhận thấy rằng mặc dù mô hình vũ trụ lạm phát rất hay ho và có nhiều hứa hẹn, nhưng nó vẫn còn một số vấn đề tồn tại về mặt lý thuyết. Trước hết và trên hết trong số những vấn đề đó là một cơ chế bí ẩn nào đó đã làm ngừng sự giãn nở lạm phát và hạn chế sự giãn nở này trong một mức độ từ tốn hơn mà chúng ta tin rằng đang diễn ra trong thời đại ngày nay.
Paul làm việc với một nghiên cứu sinh đang làm luận án tiến sĩ, Andy Albrecht, và cuối cùng đã giải được bài toán thách đố đó bằng cách xét lại mô hình vũ trụ lạm phát của Guth sao cho sự giãn nở – và trường gây ra nó – phát triển với một tốc độ hạn chế hơn, vẫn đáp ứng được các mục tiêu của lạm phát trong việc giải thích các hiện tượng, nhưng đồng thời có thể sẽ bị thế giới tự nhiên chặn lại tại một điểm nào đó. Sau đó ông nghiên cứu một mô hình được gọi là lạm phát mở rộng, trong đó một trường khác tương tác với trường hấp dẫn. Trong lý thuyết này, vào những ngày đầu trong cuộc sống của vũ trụ, hằng số hấp dẫn không giống như hiện nay. Do đó số hạng G trong phương trình trường của Einstein không phải là một hằng số khi vũ trụ còn ở tuổi thiếu thời. Trong thủa ban đầu này – được gọi là giai đoạn Planck và kéo dài trong giây đầu tiên kể từ big bang – các hiệu ứng lượng tử xẩy ra. Vào những giây phút sớm sủa nhất của vũ trụ như thế, cơ học lượng tử – lý thuyết của thế giới vi mô – thực sự đóng vai trò chủ yếu trong việc giải thích cái gì sẽ xẩy ra đối với vũ trụ toàn thể, và khi đó lý thuyết cổ điển của Einstein về tương đối chưa có ý nghĩa. Paul Steinhard đã đóng góp đáng kể cho sự hiểu biết của chúng ta về giai đoạn Planck bằng một lý thuyết mới rất quan trọng, trong đó đưa ra một trường mới rất cần thiết, gọi là vũ trụ lượng tử (hoặc trường lượng tử, N.D.).
Năm 1995, dựa trên những kết quả vật lý và thiên văn từ nhiều nguồn khác nhau, Steinhard nhận thấy những kết quả đó chỉ ra một phương hướng mới : vũ trụ dường như đang bị tăng tốc giãn nở. Điều này rất trái ngược với trực giác. Tại sao vũ trụ lại có thể ứng xử như vậy, trong khi lý thuyết về trường hấp dẫn – tương tác duy nhất tác động qua khoảng cách lớn trong vũ trụ – lại nói với chúng ta rằng sự giãn nở bắt đầu từ big bang ắt phải chậm dần khi vật chất kéo mọi thứ lại với nhau ?
Tháng 9 năm 1997, hưởng ứng các kết quả của vũ trụ học, Paul Steinhard nẩy ra sáng kiến tổ chức một cuộc họp của những nhà thực hành trong nhiều lĩnh vực khác nhau liên quan đến vũ trụ học: các nhà thiên văn,vật lý thiên văn, vật lý thực nghiệm, vật lý hạt cơ bản, toán học ứng dụng, và những người khác nữa, để thảo luận xem vũ trụ sẽ diễn tiến tiếp tục như thế nào. Các nhà khoa học trong các lĩnh vực khác nhau sẽ giải thích các khám phá mới ra sao, ý nghĩa có thể có của chúng là gì ? Steinhard quyết định địa điểm tốt nhất cho một cuộc gặp gỡ như thế là Viện nghiên cứu quốc gia mang tên Fermi (gọi tắt là Fermilab) tại Batavia ở Illinois. Tại đây, nhiều thí nghiệm quan trọng đã được tiến hành nhằm tìm hiểu bản chất vật chất dưới những điều kiện mô phỏng điều kiện có thật trong vũ trụ thủa sơ khai. Cùng với Joshua Frieman tại Fermilab, Steinhard trù tính cuộc họp sẽ diễn ra vào tháng 5 năm 1998.
Tháng 1 năm 1998, dữ liệu về 8 siêu tân tinh đầu tiên do Perlmutter và nhóm Dự án Supernova Cosmology Project nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature[1].Dữ kiện dường như cho thấy các thiên hà xa xôi trong không gian và thời gian, chẳng hạn như 8 thiên hà đã được nghiên cứu bởi nhóm khoa học nói trên, có thể rời xa chúng ta với tốc độ chậm hơn những thiên hà ở gần[2]. Nhóm khoa học này đã quan sát 60 thiên hà khác với các siêu tân tinh Loại Ia vẫn đang được phân tích. Liệu khuynh hướng này có được xác nhận bởi dữ liệu của các thiên hà khác hay không ? Nếu vậy, những quan sát này sẽ cung cấp thêm bằng chứng cho thấy vũ trụ đang giãn nở nhanh hơn trong thời đại của chúng ta so với tốc độ giãn nở trong quá khứ.
Trong cuộc họp vào tháng 1 năm 1998 của Hội thiên văn Mỹ tại Washington D.C., nhóm của Perlmutter trình bầy kết quả của họ gợi ý rằng vũ trụ có thể giãn nở nhanh hơn dự kiến. Ít lâu sau, một nhóm cạnh tranh nghiên cứu siêu tân tinh tại Havard-Smithsonian đã báo cáo những kết quả phù hợp với giả thuyết của Perlmutter. Nhóm Đại học Princeton do Neta Bahcall dẫn đầu, và một nhóm khác của Đại học Princeton do Ruth Daly dẫn đầu, cũng báo cáo những kết quả ủng hộ giả thuyết này. Những nghiên cứu này chỉ ra rằng khối lượng tổng cộng của vũ trụ không đủ để làm ngừng sự giãn nở của vũ trụ từ trước đến nay.
Neta Bahcall sinh ra và lớn lên tại Israel. Bà theo học ngành toán và vật lý tại Đại học Hebrew, và đỗ bằng Masters về vật lý hạt nhân tại Viện Weizmann năm 1965.
(Hình 15-1: Neta Bahcall tại Đại học Princeton nói: “Vũ trụ của chúng ta nhẹ bỗng”)
Năm đó, bà gặp người chồng tương lai của mình, John Bahcall, một giáo sư vật lý của Viện công nghệ California (Caltech) đang đến thăm Viện Weizmann. Năm sau hai người cưới nhau và chuyển đến sống tại Caltech, ở đó Neta làm luận án tiến sĩ về vật lý thiên văn hạt nhân dưới sự hướng dẫn của William Fowler – người đoạt giải Nobel vật lý vài năm sau đó. Nghiên cứu của Fowler tập trung vào các phản ứng hạt nhân xẩy ra bên trong các ngôi sao và làm cho chúng phát sáng. Năm 1970, Bahcall nhận học vị tiến sĩ tại Đại học Tel Aviv. Bà trở nên đặc biệt quan tâm đến thiên văn học, thực hiện những dự án nghiên cứu kết hợp với các nhà vật lý thiên văn ở Caltech, nghiên cứu các quasars và các hiện tượng thiên văn khác.
Năm 1972, Neta và John Bahcall quan sát những ngôi sao qua kính viễn vọng vừa được hoàn tất bởi Đài quan sát Wise tại sa mạc Negev ở Israel. Hai vợ chồng nghỉ lại tại nhà nghỉ của đài quan sát nhưng không có buồng dành cho trẻ em. Vì thế hai vợ chồng kéo luôn hai đứa con của mình là Safi 3 tuổi và Dan kém 1 tuổi đến đài quan sát và lấy các ngăn kéo ra rồi trải chăn lên đó làm giường ngủ cho chúng. Trong khi con cái say sưa ngủ, Neta và John Bahcall khám phá ra hệ quang học xâm thực kép đầu tiên (the first binary eclipsing optical system) cũng đồng thời là hệ tia X kép đầu tiên (the first X-ray binary system) do vệ tinh phát hiện ra. Vật thể kép tạo nên đám gas phát ra tia X này là một pulsar[3] kép đầu tiên được khám phá. Đây là một sự kiện hoàn toàn mới trong thiên văn học. Sự khám phá này là khám phá đầu tiên của các quan sát mới, và nhà nước Israel đã bầu chọn Neta Bahcall là người phụ nữ khoa học trong năm đó.
Gia đình Bahcall di chuyển đến Princeton, tại đó Neta là một giáo sư về thiên văn vật lý của Đại học Princeton, và John là giáo sư khoa học tự nhiên tại Viện nghiên cứu cao cấp của Đại học Princeton. Năm 1998, John Bahcall được tổng thống Clinton trao tặng Huy chương quốc gia về khoa học. Trong 6 năm Neta Bahcall làm giám đốc Cơ quan tuyển chọn đề tài khoa học (Science Selection Office) thuộc Viện khoa học kính viễn vọng không gian, tại đó bà đã có những đóng góp lớn lao cho khoa học bằng cách giúp tuyển chọn những dự án thiên văn quan trọng cho kính viễn vọng Hubble. Qua nhiều năm, mối quan tâm của bà chuyển sang vũ trụ học, và bà trở nên quan tâm đặc biệt đến việc làm thế nào để các khám phá vật lý thiên văn có thể toả ánh sáng vào cấu trúc của vũ trụ, thủa ban đầu của nó, tuổi vũ trụ, và số phận của nó. Neta Bahcall đã dành nhiều năm để nghiên cứu cấu trúc trong phạm vi lớn của vũ trụ nhằm cố gắng trả lời những câu hỏi của vũ trụ học. Nghiên cứu của bà đạt được nhiều kết quả, và dựa trên thành tựu đó, bà được bầu vào Viện hàn lâm khoa học quốc gia Hoa Kỳ năm 1997.
Tại một cuộc họp vào tháng 1 năm 1998 của Hội thiên văn Mỹ, Neta Bahcall trình bầy những kết quả dựa trên một số nghiên cứu mà bà và các cộng sự đã hoàn tất, sử dụng một số phương pháp độc lập để “cân đo” vũ trụ. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng các cụm thiên hà để nghiên cứu sự tiến hoá của vật chất trong vũ trụ và sự phân bố của nó. Một trong các phương pháp đó khai thác hiệu ứng thấu kính hấp dẫn của Einstein. Tại đây, ánh sáng từ những thiên hà xa xôi được quan sát khi chúng bị cong xung quanh các thiên hà nằm ở gần chúng ta hơn, và độ cong của ánh sáng sẽ cung cấp thông tin về khối lượng của các thiên hà ở gần hơn. Các phương pháp khác nghiên cứu các đám gas nóng bỏng bên trong các thiên hà cũng như tốc độ, các dịch chuyển đỏ và tỷ lệ khối lượng đối với ánh sáng trong vũ trụ. Bahcall nghiên cứu các quầng sáng của các thiên hà, nơi có nhiều vật chất tối nằm ở đó, như những nghiên cứu của bà đã khẳng định. Dựa trên tất cả những nghiên cứu của mình, Neta Bahcall kết luận rằng mật độ vật chất trong vũ trụ chỉ bằng 20% mật độ cần thiết để làm cho vũ trụ giãn nở chậm lại và cuối cùng co lại. Con số này thu được một cách độc lập từ một số phương pháp nghiên cứu khác nhau. Theo tính toán, xác suất sai của kết luận này nhỏ hơn 1 phần triệu [4].
Báo chí nói rất nhiều về những khám phá mới đáng kinh ngạc của Perlmutter, Bahcall và các cộng sự của họ. Những điều mới được sáng tỏ đã kích thích trí tưởng tượng của mọi người trên thế giới. Chẳng nói thì ai cũng biết rằng dường như mọi người – từ các nhà khoa học đến mọi công dân trung bình – đều hy vọng về một vũ trụ “chất đầy vật chất”, có lẽ đó là một vết tích của mô hình vũ trụ tĩnh của Einstein. Nếu vũ trụ thực sự giãn nở và không tĩnh – mà lần đầu tiên những nghiên cứu của Hubble trong những năm 1920 đã nói về một vũ trụ có nhiều điều ngạc nhiên như thế – thì ít ra người ta cũng muốn nó phải dao động giữa sự giãn nở và sự co lại. Một vũ trụ thay đổi giữa giãn nở và co thắt dù sao cũng vẫn giữ một khả năng đổi mới về căn bản, mặc dù sự thay đổi có thể diễn ra trong một tương lai xa tít mù tắp. Trong khi một vũ trụ giãn nở mãi mãi sẽ không có hy vọng co lại để trở về một big bang khác khởi đầu cho một kịch bản mới. Vì thế khi hội nghị tháng 5 diễn ra tại Fermilab, báo chí đã lập tức có mặt ở đó.
Nhưng các nhà khoa học tụ họp tại Fermilab còn băn khoăn về một vấn đề khác thậm chí còn quan trọng hơn cả vấn đề vũ trụ giãn nở mãi mãi. Đó là vấn đề số phận của vật lý. Các nhà khoa học này đang đối mặt với một kết luận hầu như không thể né tránh: có một cái gì đó rất quái dị diễn ra trong vũ trụ – một cái gì đó mà các nhà khoa học không thể hiểu nổi. Tự nhiên có một loại lực thứ 5 trong kho vũ khí của nó, một loại lực chưa từng bao giờ được quan sát trực tiếp. Ý nghĩ này, một phỏng đoán khoa học được chia xẻ bởi tất cả những người có mặt, đọng lại trong tư tưởng của các nhà vật lý, các nhà lý thuyết hạt cơ bản, các nhà thiên văn, khi các giải thích kỹ thuật của các khám phá được trình bầy. Các nhà khoa học đã có kinh nghiệm để đặt nghi vấn: Họ muốn nhìn thấy bằng chứng thuyết phục trước khi họ đồng ý để thay thế một lý thuyết cũ bằng một lý thuyết mới. Khi mọi người đã tập hợp đông đủ, 60 người tất cả, cuộc trình diễn một màn kịch bắt đầu.
William Press, một nhà thiên văn thuộc nhóm Harvard-Smithsonian, đóng vai trò luật sư phản biện đại diện cho nhóm của ông và nhóm Đại học Berkeley, trong khi các nhóm nghiên cứu siêu tân tinh trình bầy các khám phá của họ. “Điều gì sẽ xẩy ra nếu các kết quả không đúng ?” là một câu hỏi lớn. Saul Perlmutter và một thành viên của một nhóm nghiên cứu siêu tân tinh khác là Robert Kirshner bảo vệ các khám phá của nhóm của họ. Có nhiều vấn đề có khả năng xẩy ra với các dữ liệu này. Đầu tiên, phải chăng các siêu tân tinh thực sự là “các ngọn nến tiêu chuẩn” ? [5] Làm thế nào để chúng ta biết được rằng một siêu tân tinh Loại Ia xẩy ra từ 7 tỷ năm trước đây có cùng một độ cong của ánh sáng như một siêu tân tinh xẩy ra chỉ mới một nửa tỷ năm trước đây ? Sau đó là một câu hỏi về sự điều chỉnh mà các nhóm đã áp dụng đối với dữ liệu về độ sáng sao cho dữ liệu có thể so sánh được. Sự điều chỉnh đó đã tiến hành ra sao ? Cuối cùng là một vấn đề không lường trước được: trong các thiên hà được nghiên cứu không thấy có bụi. Tại sao không phát hiện được bụi ?
Hai nhóm đã đưa ra những giải thích kỹ thuật dài dòng làm thoả mãn mọi người. Hội nghị đi đến một cuộc biểu quyết thăm dò, và các nhà khoa học đã biểu quyết hầu như lấn át thiên về phía chấp nhận thông tin mới như một bằng chứng thuyết phục khoa học. Bây giờ là lúc không thể trốn tránh câu hỏi tất yếu đang săn đuổi: Cái gì đã gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ ? Khối lượng tổng cộng của vũ trụ sẽ kéo vật chất co cụm lại, như đã nói. Một sự giãn nở từ big bang dù sao chăng nữa sẽ phải chậm lại vì sự hiện diện của vật chất có khối lượng phân bố trong các thiên hà trong khắp vũ trụ. Nhưng rõ ràng là bằng chứng trình bầy tại Fermilab vào ngày hôm đó trong tháng 5 năm 1998 dường như đã chỉ ra rằng chẳng có gì diễn ra như dự kiến. Vũ trụ không chứa đủ vật chất để làm chậm sự giãn nở. Và một loại lực bí mật nào đó đang thực sự làm cho vũ trụ giãn nở gia tốc. Tồn tại một áp lực âm trong chân không – một cái gì đó hoàn toàn lạ hoắc đối với toàn bộ khoa học. Đó là cái gì vậy ?
“Có một năng lượng kỳ dị trong vũ trụ”, Michael Turner thuộc Fermilab viết trong tập giấy ghi chép của ông như vậy. Ông thêm vào đó một hình vẽ các ngôi sao và những người đang gãi đầu, với một chữ Hy lạp to: (Lamda). Bức tranh của ông được đăng trên trang khoa học của tờ New York Times ngày 5 tháng 5 năm 1998. Turner nói: “Cái gì đủ tốt với Einstein, phải đủ tốt với chúng ta”, để ám chỉ vai trò của hằng số vũ trụ.
Nhưng các nhà vũ trụ học liên quan đến các lý thuyết mới, chẳng hạn như lý thuyết vũ trụ lạm phát, muốn đi một bước xa hơn. Về nguyên tắc, hằng số vũ trụ có thể được sử dụng, để tính tới lực bí mật của tự nhiên đẩy không gian giãn ra, chống lại lực hấp dẫn và làm cho vũ trụ giãn nở gia tốc tới vô cùng. Nhưng theo lý thuyết lạm phát, trước đây đã có một lực tương tự như thế trong vũ trụ, và nó làm cho vũ trụ giãn nở với một tốc độ hàm mũ trong những đoản khắc ban đầu ngay sau big bang. Do đó hằng số vũ trụ cũng rất thích hợp với giai đoạn đó. Nhưng có một vấn đề nổi lên ở đây. Độ lớn của lực không nhìn thấy thủa ban đầu của vũ trụ ngay sau big bang sẽ phải khác với độ lớn của nó trong giai đoạn hiện nay. Khoa học làm thế nào thể kết hợp các giá trị này trong một đại lượng L thay đổi ?
Một câu trả lời tự nhiên đối với câu hỏi quan trọng này, một câu hỏi có thể giải quyết hàng loạt bí mật của vũ trụ học hiện đại, là coi hằng số vũ trụ như một đại lượng biến thiên của vũ trụ – một hàm số của thời gian và các đại lượng biến đổi khác trong phương trình của Einstein. Nhưng chua ai biết làm thế nào để thực hiện điều đó. Einstein đã mất từ hơn bốn thập kỷ nay rồi, và dường như không ai có đủ can đảm, sự hiểu thấu bên trong, và tri thức để biến đổi phương trình của ông theo cách mà bản thân Einstein đã làm khi ông đưa hằng số vũ trụ vào vị trí đầu tiên của nó.
Những người đi theo Einstein, các nhà vật lý chuyên về thuyết tương đối tổng quát, đã dành thời gian của họ để giải phương trình trường của Einstein. Vì mục đích này, họ sử dụng một nguồn dự trữ các phương pháp mới và cũ: một số trong các phương pháp đó là các kỹ thuật số thực hiện trên computer, và các phương pháp khác để giải các phương trình vi phân phức tạp. Nhưng những nhà vật lý này không có ý đồ thay đổi phương trình của Einstein để phù hợp với những khám phá mới và lý thuyết mới.
Phương trình trường của Einstein là một biểu tượng. Phương trình này đã được sáng tạo ra bởi một bậc thầy vĩ đại. Mọi tensor, mọi hằng số, mọi thành phần nhỏ bé có mặt ở đó đều có một lý do của nó. Phương trình tensor được thiết kế để giữ gìn những định luật của tự nhiên. Những định luật này là bất biến – chúng không thay đổi khi nhìn vào một quá trình vật lý từ những góc độ khác nhau, hoặc trong những hệ toạ khác nhau. Khi giới hạn bài toán trong những điều kiện phi tương đối, phương trình tensor mô tả những định luật Newton.
Einstein có thể đưa cái mà sau này ông coi như một số hạng bất hợp lý vào trong phương trình bằng cách tính toán tensor khoảng cách một cách khéo léo, đùa dỡn với nó, bẻ cong không gian một chút để làm cho hằng số trở nên thích hợp nhưng vẫn không làm mất đi các tính chất mà ông đã phải tốn công sức trong bao nhiêu năm trời mới gán được cho phương trình của mình.
Nhưng làm thế nào để biến một hằng số thuần khiết như thế thành một hàm biến đổi hoàn toàn mới ? Có lẽ ngay cả nhà khoa học bậc thầy vĩ đại như Einstein cũng không thể hoàn tất một kỳ công như thế. Vì thế, trong khi ý thức được rằng việc giải thích “năng lượng dị thường” sẽ là một khám phá vĩ đại và đó sẽ là cơ hội để chống đỡ cho lý thuyết vũ trụ lạm phát, các nhà vũ trụ học cố gắng làm công việc cần yếu nhất tiếp theo: phát minh ra một khái niệm mới.
Paul Steinhard theo đuổi một mô hình thay đổi như thế. Ông gọi nó là quintessence (cái tinh hoa), theo tên gọi do Aristotle đặt cho nguyên tố thứ năm trong tự nhiên. Tên gọi dành cho lực vô hình là một sự tham khảo đối với lực thứ năm trong tự nhiên. Bốn lực đầu tiên đã biết đối với vật lý là lực hấp dẫn, lực điện từ, lực hạt nhân yếu và lực hạt nhân mạnh. Quintessence, mà chưa ai quan sát được, sẽ là lực thứ năm. Steinhard hiện nay đang tìm cách đưa quintessence vào trong phương trình trường của Einstein. Bất kể lý thuyết cuối cùng có đúng hay không, Steinhard đi đến kết luận về bí mật đang tồn tại. “Có một áp lực âm trong vũ trụ”, ông nói với tôi. “Một điều hiện nay đã rõ ràng là ΩM < 1. Điều này có ý nghĩa gì ? Độ cong, quintessence, hay L ? – Chúng ta không biết, nhưng bất kể đó là cái gì thì cái đang tồn tại ở đó, trong vũ trụ, có những hệ quả nền tảng đối với vật lý”.
[1] Perlmutter, S. và các cộng sự, “Discovery of a Supernova Explosion at Half the Age of the Universe” (Khám phá về một vụ nổ siêu tân tinh ở giữa tuổi của vũ trụ), Nature, tập 391, tháng 1 năm 1998, trang 51-54.
[2] Chú thích của N.D.: Thoáng nghe thì điều này có vẻ như trái với Định Luật Hubble. Nhưng suy nghĩ kỹ thì sẽ thấy nguyên nhân chính vì vũ trụ giãn nở ngày càng nhanh. Để giải thích, chú ý rằng chuyển động của thiên hà nói lên tốc độ giản nở của vũ trụ. Vậy nếu một thiên hà cách ta 7 tỷ năm ánh sáng chuyển động ra xa khỏi chúng ta với tốc độ nhỏ hơn một thiên hà cách chúng ta 1 tỷ năm ánh sáng, thì có nghĩa là là tốc độ giãn nở của vũ trụ vào thời điểm 7 tỷ năm trước đây nhỏ hơn tốc độ giãn nở vào thời điểm 1 tỷ năm trước đây. Tức là vũ trụ giãn nở ngày càng nhanh lên. Điều này đã được tác giả trình bầy ngay từ Chương 1.
[3] Chú thích của N.D.: Ngôi sao không nhìn thấy phát ra tín hiệu radio.
[4] Giá trị xác suất theo tính toán thống kê nhỏ hơn .
[5] Vào mùa xuân 1999, một số công trình nghiên cứu trên các công bố khoa học đã xác nhận rằng siêu tân tinh có thể thực sự coi như những ngọn nến tiêu chuẩn với độ chính xác cao và sự ước lượng kết quả của khoảng cách và tốc độ có thể cho một mức độ khả tín cao.
//
Cách giải thích [2] của bài viết có thể chưa được dễ hiểu! ‘Một thiên hà’ dù ở xa hay gần khi quan sát nhiều lần về nó thì lần sau luôn nhận thấy gia tốc chuyển động ra xa cao hơn lần trước, còn khi đối chiếu với ‘các thiên hà khác nhau’ thì thiên hà ở gần có tốc độ chuyển dịch thường lớn hơn thiên hà ở xa vì do nhận được hình ảnh thiên hà ở xa là hình ảnh từ quá khứ rất lâu do vận tốc ánh sáng di chuyển có giới hạn so với khoảng cách thiên văn, mà thời quá khứ xa thì tốc độ dãn nở của vũ trụ thấp hơn so với hiện tại gần đây. Thật sự các thiên hà ở xa thì hiện tại bây giờ có vận tốc dãn nở cao hơn các thiên hà ở gần nhưng ta không thể nhận được hình ảnh tức thời này mà chỉ nhận được hình ảnh thời quá khứ rất lâu của nó, thời đấy thì chậm hơn!
Số lượt thíchSố lượt thích

markdown:
**Phương trình của Chúa** **Chương 15: BATAVIA, ILLINOIS, NGÀY 4 THÁNG 5 NĂM 1998** *Vũ trụ của chúng ta nhẹ bỗng *(Neta Bahcall)
Paul Steinhard, một trong những người trẻ nhất trong thế hệ các nhà vật lý sáng tạo ra khoa học mới về vũ trụ, sinh năm 1952 và nhận bằng tiến sĩ vật lý tại Đại học Harvard năm 1978. Ông theo học vật lý hạt cơ bản, nhưng nhanh chóng chuyển mối quan tâm vào vũ trụ học. Steinhard trở thành giáo sư Đại học Pennsylvania và nghiên cứu mô hình vũ trụ lạm phát của Guth. Không giống những người khác, Steinhard không coi vấn đề lạm phát như một sự thật – ông muốn có một tư duy mở và luôn để cho các dữ liệu – các quan sát thiên văn, các số liệu đo đạc vũ trụ, và các thông tin vật lý khác – kể câu chuyện của nó. Steinhard nhanh chóng nhận thấy rằng mặc dù mô hình vũ trụ lạm phát rất hay ho và có nhiều hứa hẹn, nhưng nó vẫn còn một số vấn đề tồn tại về mặt lý thuyết. Trước hết và trên hết trong số những vấn đề đó là một cơ chế bí ẩn nào đó đã làm ngừng sự giãn nở lạm phát và hạn chế sự giãn nở này trong một mức độ từ tốn hơn mà chúng ta tin rằng đang diễn ra trong thời đại ngày nay.
Paul làm việc với một nghiên cứu sinh đang làm luận án tiến sĩ, Andy Albrecht, và cuối cùng đã giải được bài toán thách đố đó bằng cách xét lại mô hình vũ trụ lạm phát của Guth sao cho sự giãn nở – và trường gây ra nó – phát triển với một tốc độ hạn chế hơn, vẫn đáp ứng được các mục tiêu của lạm phát trong việc giải thích các hiện tượng, nhưng đồng thời có thể sẽ bị thế giới tự nhiên chặn lại tại một điểm nào đó. Sau đó ông nghiên cứu một mô hình được gọi là lạm phát mở rộng, trong đó một trường khác tương tác với trường hấp dẫn. Trong lý thuyết này, vào những ngày đầu trong cuộc sống của vũ trụ, hằng số hấp dẫn không giống như hiện nay. Do đó số hạng G trong phương trình trường của Einstein không phải là một hằng số khi vũ trụ còn ở tuổi thiếu thời. Trong thủa ban đầu này – được gọi là giai đoạn Planck và kéo dài trong giây đầu tiên kể từ big bang – các hiệu ứng lượng tử xẩy ra. Vào những giây phút sớm sủa nhất của vũ trụ như thế, cơ học lượng tử – lý thuyết của thế giới vi mô – thực sự đóng vai trò chủ yếu trong việc giải thích cái gì sẽ xẩy ra đối với vũ trụ toàn thể, và khi đó lý thuyết cổ điển của Einstein về tương đối chưa có ý nghĩa. Paul Steinhard đã đóng góp đáng kể cho sự hiểu biết của chúng ta về giai đoạn Planck bằng một lý thuyết mới rất quan trọng, trong đó đưa ra một trường mới rất cần thiết, gọi là vũ trụ lượng tử (hoặc trường lượng tử, N.D.).
Năm 1995, dựa trên những kết quả vật lý và thiên văn từ nhiều nguồn khác nhau, Steinhard nhận thấy những kết quả đó chỉ ra một phương hướng mới : vũ trụ dường như đang bị tăng tốc giãn nở. Điều này rất trái ngược với trực giác. Tại sao vũ trụ lại có thể ứng xử như vậy, trong khi lý thuyết về trường hấp dẫn – tương tác duy nhất tác động qua khoảng cách lớn trong vũ trụ – lại nói với chúng ta rằng sự giãn nở bắt đầu từ big bang ắt phải chậm dần khi vật chất kéo mọi thứ lại với nhau ?
Tháng 9 năm 1997, hưởng ứng các kết quả của vũ trụ học, Paul Steinhard nẩy ra sáng kiến tổ chức một cuộc họp của những nhà thực hành trong nhiều lĩnh vực khác nhau liên quan đến vũ trụ học: các nhà thiên văn,vật lý thiên văn, vật lý thực nghiệm, vật lý hạt cơ bản, toán học ứng dụng, và những người khác nữa, để thảo luận xem vũ trụ sẽ diễn tiến tiếp tục như thế nào. Các nhà khoa học trong các lĩnh vực khác nhau sẽ giải thích các khám phá mới ra sao, ý nghĩa có thể có của chúng là gì ? Steinhard quyết định địa điểm tốt nhất cho một cuộc gặp gỡ như thế là Viện nghiên cứu quốc gia mang tên Fermi (gọi tắt là Fermilab) tại Batavia ở Illinois. Tại đây, nhiều thí nghiệm quan trọng đã được tiến hành nhằm tìm hiểu bản chất vật chất dưới những điều kiện mô phỏng điều kiện có thật trong vũ trụ thủa sơ khai. Cùng với Joshua Frieman tại Fermilab, Steinhard trù tính cuộc họp sẽ diễn ra vào tháng 5 năm 1998.
Tháng 1 năm 1998, dữ liệu về 8 siêu tân tinh đầu tiên do Perlmutter và nhóm Dự án Supernova Cosmology Project nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature
[.Dữ kiện dường như cho thấy các thiên hà xa xôi trong không gian và thời gian, chẳng hạn như 8 thiên hà đã được nghiên cứu bởi nhóm khoa học nói trên, có thể rời xa chúng ta với tốc độ chậm hơn những thiên hà ở gần[1]](#_ftn1) [[2]](#_ftn2). Nhóm khoa học này đã quan sát 60 thiên hà khác với các siêu tân tinh Loại Ia vẫn đang được phân tích. Liệu khuynh hướng này có được xác nhận bởi dữ liệu của các thiên hà khác hay không ? Nếu vậy, những quan sát này sẽ cung cấp thêm bằng chứng cho thấy vũ trụ đang giãn nở nhanh hơn trong thời đại của chúng ta so với tốc độ giãn nở trong quá khứ.
Trong cuộc họp vào tháng 1 năm 1998 của Hội thiên văn Mỹ tại Washington D.C., nhóm của Perlmutter trình bầy kết quả của họ gợi ý rằng vũ trụ có thể giãn nở nhanh hơn dự kiến. Ít lâu sau, một nhóm cạnh tranh nghiên cứu siêu tân tinh tại Havard-Smithsonian đã báo cáo những kết quả phù hợp với giả thuyết của Perlmutter. Nhóm Đại học Princeton do Neta Bahcall dẫn đầu, và một nhóm khác của Đại học Princeton do Ruth Daly dẫn đầu, cũng báo cáo những kết quả ủng hộ giả thuyết này. Những nghiên cứu này chỉ ra rằng khối lượng tổng cộng của vũ trụ không đủ để làm ngừng sự giãn nở của vũ trụ từ trước đến nay.
Neta Bahcall sinh ra và lớn lên tại Israel. Bà theo học ngành toán và vật lý tại Đại học Hebrew, và đỗ bằng Masters về vật lý hạt nhân tại Viện Weizmann năm 1965.
(Hình 15-1: Neta Bahcall tại Đại học Princeton nói: “Vũ trụ của chúng ta nhẹ bỗng”)
Năm đó, bà gặp người chồng tương lai của mình, John Bahcall, một giáo sư vật lý của Viện công nghệ California (Caltech) đang đến thăm Viện Weizmann. Năm sau hai người cưới nhau và chuyển đến sống tại Caltech, ở đó Neta làm luận án tiến sĩ về vật lý thiên văn hạt nhân dưới sự hướng dẫn của William Fowler – người đoạt giải Nobel vật lý vài năm sau đó. Nghiên cứu của Fowler tập trung vào các phản ứng hạt nhân xẩy ra bên trong các ngôi sao và làm cho chúng phát sáng. Năm 1970, Bahcall nhận học vị tiến sĩ tại Đại học Tel Aviv. Bà trở nên đặc biệt quan tâm đến thiên văn học, thực hiện những dự án nghiên cứu kết hợp với các nhà vật lý thiên văn ở Caltech, nghiên cứu các quasars và các hiện tượng thiên văn khác.
Năm 1972, Neta và John Bahcall quan sát những ngôi sao qua kính viễn vọng vừa được hoàn tất bởi Đài quan sát Wise tại sa mạc Negev ở Israel. Hai vợ chồng nghỉ lại tại nhà nghỉ của đài quan sát nhưng không có buồng dành cho trẻ em. Vì thế hai vợ chồng kéo luôn hai đứa con của mình là Safi 3 tuổi và Dan kém 1 tuổi đến đài quan sát và lấy các ngăn kéo ra rồi trải chăn lên đó làm giường ngủ cho chúng. Trong khi con cái say sưa ngủ, Neta và John Bahcall khám phá ra hệ quang học xâm thực kép đầu tiên (the first binary eclipsing optical system) cũng đồng thời là hệ tia X kép đầu tiên (the first X-ray binary system) do vệ tinh phát hiện ra. Vật thể kép tạo nên đám gas phát ra tia X này là một pulsar
[[3]](#_ftn3) kép đầu tiên được khám phá. Đây là một sự kiện hoàn toàn mới trong thiên văn học. Sự khám phá này là khám phá đầu tiên của các quan sát mới, và nhà nước Israel đã bầu chọn Neta Bahcall là người phụ nữ khoa học trong năm đó.
Gia đình Bahcall di chuyển đến Princeton, tại đó Neta là một giáo sư về thiên văn vật lý của Đại học Princeton, và John là giáo sư khoa học tự nhiên tại Viện nghiên cứu cao cấp của Đại học Princeton. Năm 1998, John Bahcall được tổng thống Clinton trao tặng Huy chương quốc gia về khoa học. Trong 6 năm Neta Bahcall làm giám đốc Cơ quan tuyển chọn đề tài khoa học (Science Selection Office) thuộc Viện khoa học kính viễn vọng không gian, tại đó bà đã có những đóng góp lớn lao cho khoa học bằng cách giúp tuyển chọn những dự án thiên văn quan trọng cho kính viễn vọng Hubble. Qua nhiều năm, mối quan tâm của bà chuyển sang vũ trụ học, và bà trở nên quan tâm đặc biệt đến việc làm thế nào để các khám phá vật lý thiên văn có thể toả ánh sáng vào cấu trúc của vũ trụ, thủa ban đầu của nó, tuổi vũ trụ, và số phận của nó. Neta Bahcall đã dành nhiều năm để nghiên cứu cấu trúc trong phạm vi lớn của vũ trụ nhằm cố gắng trả lời những câu hỏi của vũ trụ học. Nghiên cứu của bà đạt được nhiều kết quả, và dựa trên thành tựu đó, bà được bầu vào Viện hàn lâm khoa học quốc gia Hoa Kỳ năm 1997.
Tại một cuộc họp vào tháng 1 năm 1998 của Hội thiên văn Mỹ, Neta Bahcall trình bầy những kết quả dựa trên một số nghiên cứu mà bà và các cộng sự đã hoàn tất, sử dụng một số phương pháp độc lập để “cân đo” vũ trụ. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng các cụm thiên hà để nghiên cứu sự tiến hoá của vật chất trong vũ trụ và sự phân bố của nó. Một trong các phương pháp đó khai thác hiệu ứng thấu kính hấp dẫn của Einstein. Tại đây, ánh sáng từ những thiên hà xa xôi được quan sát khi chúng bị cong xung quanh các thiên hà nằm ở gần chúng ta hơn, và độ cong của ánh sáng sẽ cung cấp thông tin về khối lượng của các thiên hà ở gần hơn. Các phương pháp khác nghiên cứu các đám gas nóng bỏng bên trong các thiên hà cũng như tốc độ, các dịch chuyển đỏ và tỷ lệ khối lượng đối với ánh sáng trong vũ trụ. Bahcall nghiên cứu các quầng sáng của các thiên hà, nơi có nhiều vật chất tối nằm ở đó, như những nghiên cứu của bà đã khẳng định. Dựa trên tất cả những nghiên cứu của mình, Neta Bahcall kết luận rằng mật độ vật chất trong vũ trụ chỉ bằng 20% mật độ cần thiết để làm cho vũ trụ giãn nở chậm lại và cuối cùng co lại. Con số này thu được một cách độc lập từ một số phương pháp nghiên cứu khác nhau. Theo tính toán, xác suất sai của kết luận này nhỏ hơn 1 phần triệu
[.[4]](#_ftn4)
Báo chí nói rất nhiều về những khám phá mới đáng kinh ngạc của Perlmutter, Bahcall và các cộng sự của họ. Những điều mới được sáng tỏ đã kích thích trí tưởng tượng của mọi người trên thế giới. Chẳng nói thì ai cũng biết rằng dường như mọi người – từ các nhà khoa học đến mọi công dân trung bình – đều hy vọng về một vũ trụ “chất đầy vật chất”, có lẽ đó là một vết tích của mô hình vũ trụ tĩnh của Einstein. Nếu vũ trụ thực sự giãn nở và không tĩnh – mà lần đầu tiên những nghiên cứu của Hubble trong những năm 1920 đã nói về một vũ trụ có nhiều điều ngạc nhiên như thế – thì ít ra người ta cũng muốn nó phải dao động giữa sự giãn nở và sự co lại. Một vũ trụ thay đổi giữa giãn nở và co thắt dù sao cũng vẫn giữ một khả năng đổi mới về căn bản, mặc dù sự thay đổi có thể diễn ra trong một tương lai xa tít mù tắp. Trong khi một vũ trụ giãn nở mãi mãi sẽ không có hy vọng co lại để trở về một big bang khác khởi đầu cho một kịch bản mới. Vì thế khi hội nghị tháng 5 diễn ra tại Fermilab, báo chí đã lập tức có mặt ở đó.
Nhưng các nhà khoa học tụ họp tại Fermilab còn băn khoăn về một vấn đề khác thậm chí còn quan trọng hơn cả vấn đề vũ trụ giãn nở mãi mãi. Đó là vấn đề số phận của vật lý. Các nhà khoa học này đang đối mặt với một kết luận hầu như không thể né tránh: có một cái gì đó rất quái dị diễn ra trong vũ trụ – một cái gì đó mà các nhà khoa học không thể hiểu nổi. Tự nhiên có một loại lực thứ 5 trong kho vũ khí của nó, một loại lực chưa từng bao giờ được quan sát trực tiếp. Ý nghĩ này, một phỏng đoán khoa học được chia xẻ bởi tất cả những người có mặt, đọng lại trong tư tưởng của các nhà vật lý, các nhà lý thuyết hạt cơ bản, các nhà thiên văn, khi các giải thích kỹ thuật của các khám phá được trình bầy. Các nhà khoa học đã có kinh nghiệm để đặt nghi vấn: Họ muốn nhìn thấy bằng chứng thuyết phục trước khi họ đồng ý để thay thế một lý thuyết cũ bằng một lý thuyết mới. Khi mọi người đã tập hợp đông đủ, 60 người tất cả, cuộc trình diễn một màn kịch bắt đầu.
William Press, một nhà thiên văn thuộc nhóm Harvard-Smithsonian, đóng vai trò luật sư phản biện đại diện cho nhóm của ông và nhóm Đại học Berkeley, trong khi các nhóm nghiên cứu siêu tân tinh trình bầy các khám phá của họ. “Điều gì sẽ xẩy ra nếu các kết quả không đúng ?” là một câu hỏi lớn. Saul Perlmutter và một thành viên của một nhóm nghiên cứu siêu tân tinh khác là Robert Kirshner bảo vệ các khám phá của nhóm của họ. Có nhiều vấn đề có khả năng xẩy ra với các dữ liệu này. Đầu tiên, phải chăng các siêu tân tinh thực sự là “các ngọn nến tiêu chuẩn” ?
[ Làm thế nào để chúng ta biết được rằng một siêu tân tinh Loại Ia xẩy ra từ 7 tỷ năm trước đây có cùng một độ cong của ánh sáng như một siêu tân tinh xẩy ra chỉ mới một nửa tỷ năm trước đây ? Sau đó là một câu hỏi về sự điều chỉnh mà các nhóm đã áp dụng đối với dữ liệu về độ sáng sao cho dữ liệu có thể so sánh được. Sự điều chỉnh đó đã tiến hành ra sao ? Cuối cùng là một vấn đề không lường trước được: trong các thiên hà được nghiên cứu không thấy có bụi. Tại sao không phát hiện được bụi ?[5]](#_ftn5)
Hai nhóm đã đưa ra những giải thích kỹ thuật dài dòng làm thoả mãn mọi người. Hội nghị đi đến một cuộc biểu quyết thăm dò, và các nhà khoa học đã biểu quyết hầu như lấn át thiên về phía chấp nhận thông tin mới như một bằng chứng thuyết phục khoa học. Bây giờ là lúc không thể trốn tránh câu hỏi tất yếu đang săn đuổi: Cái gì đã gây ra sự giãn nở gia tốc của vũ trụ ? Khối lượng tổng cộng của vũ trụ sẽ kéo vật chất co cụm lại, như đã nói. Một sự giãn nở từ big bang dù sao chăng nữa sẽ phải chậm lại vì sự hiện diện của vật chất có khối lượng phân bố trong các thiên hà trong khắp vũ trụ. Nhưng rõ ràng là bằng chứng trình bầy tại Fermilab vào ngày hôm đó trong tháng 5 năm 1998 dường như đã chỉ ra rằng chẳng có gì diễn ra như dự kiến. Vũ trụ không chứa đủ vật chất để làm chậm sự giãn nở. Và một loại lực bí mật nào đó đang thực sự làm cho vũ trụ giãn nở
*gia tốc*. Tồn tại một *áp lực âm* trong chân không – một cái gì đó hoàn toàn lạ hoắc đối với toàn bộ khoa học. Đó là cái gì vậy ?
“Có một năng lượng kỳ dị trong vũ trụ”, Michael Turner thuộc Fermilab viết trong tập giấy ghi chép của ông như vậy. Ông thêm vào đó một hình vẽ các ngôi sao và những người đang gãi đầu, với một chữ Hy lạp to: (Lamda). Bức tranh của ông được đăng trên trang khoa học của tờ
*New York Times* ngày 5 tháng 5 năm 1998. Turner nói: “Cái gì đủ tốt với Einstein, phải đủ tốt với chúng ta”, để ám chỉ vai trò của hằng số vũ trụ.
Nhưng các nhà vũ trụ học liên quan đến các lý thuyết mới, chẳng hạn như lý thuyết vũ trụ lạm phát, muốn đi một bước xa hơn. Về nguyên tắc, hằng số vũ trụ có thể được sử dụng, để tính tới lực bí mật của tự nhiên đẩy không gian giãn ra, chống lại lực hấp dẫn và làm cho vũ trụ giãn nở gia tốc tới vô cùng. Nhưng theo lý thuyết lạm phát, trước đây đã có một lực tương tự như thế trong vũ trụ, và nó làm cho vũ trụ giãn nở với một tốc độ hàm mũ trong những đoản khắc ban đầu ngay sau big bang. Do đó hằng số vũ trụ cũng rất thích hợp với giai đoạn đó. Nhưng có một vấn đề nổi lên ở đây. Độ lớn của lực không nhìn thấy thủa ban đầu của vũ trụ ngay sau big bang sẽ phải khác với độ lớn của nó trong giai đoạn hiện nay. Khoa học làm thế nào thể kết hợp các giá trị này trong một đại lượng L thay đổi ?
Một câu trả lời tự nhiên đối với câu hỏi quan trọng này, một câu hỏi có thể giải quyết hàng loạt bí mật của vũ trụ học hiện đại, là coi hằng số vũ trụ như một
*đại lượng biến thiên* của vũ trụ – một hàm số của thời gian và các đại lượng biến đổi khác trong phương trình của Einstein. Nhưng chua ai biết làm thế nào để thực hiện điều đó. Einstein đã mất từ hơn bốn thập kỷ nay rồi, và dường như không ai có đủ can đảm, sự hiểu thấu bên trong, và tri thức để biến đổi phương trình của ông theo cách mà bản thân Einstein đã làm khi ông đưa hằng số vũ trụ vào vị trí đầu tiên của nó.
Những người đi theo Einstein, các nhà vật lý chuyên về thuyết tương đối tổng quát, đã dành thời gian của họ để giải phương trình trường của Einstein. Vì mục đích này, họ sử dụng một nguồn dự trữ các phương pháp mới và cũ: một số trong các phương pháp đó là các kỹ thuật số thực hiện trên computer, và các phương pháp khác để giải các phương trình vi phân phức tạp. Nhưng những nhà vật lý này không có ý đồ thay đổi phương trình của Einstein để phù hợp với những khám phá mới và lý thuyết mới.
Phương trình trường của Einstein là một biểu tượng. Phương trình này đã được sáng tạo ra bởi một bậc thầy vĩ đại. Mọi tensor, mọi hằng số, mọi thành phần nhỏ bé có mặt ở đó đều có một lý do của nó. Phương trình tensor được thiết kế để giữ gìn những định luật của tự nhiên. Những định luật này là bất biến – chúng không thay đổi khi nhìn vào một quá trình vật lý từ những góc độ khác nhau, hoặc trong những hệ toạ khác nhau. Khi giới hạn bài toán trong những điều kiện phi tương đối, phương trình tensor mô tả những định luật Newton.
Einstein có thể đưa cái mà sau này ông coi như một số hạng bất hợp lý vào trong phương trình bằng cách tính toán tensor khoảng cách một cách khéo léo, đùa dỡn với nó, bẻ cong không gian một chút để làm cho hằng số trở nên thích hợp nhưng vẫn không làm mất đi các tính chất mà ông đã phải tốn công sức trong bao nhiêu năm trời mới gán được cho phương trình của mình.
Nhưng làm thế nào để biến một hằng số thuần khiết như thế thành một hàm biến đổi hoàn toàn mới ? Có lẽ ngay cả nhà khoa học bậc thầy vĩ đại như Einstein cũng không thể hoàn tất một kỳ công như thế. Vì thế, trong khi ý thức được rằng việc giải thích “năng lượng dị thường” sẽ là một khám phá vĩ đại và đó sẽ là cơ hội để chống đỡ cho lý thuyết vũ trụ lạm phát, các nhà vũ trụ học cố gắng làm công việc cần yếu nhất tiếp theo: phát minh ra một khái niệm mới.
Paul Steinhard theo đuổi một mô hình thay đổi như thế. Ông gọi nó là
*quintessence* (cái tinh hoa), theo tên gọi do Aristotle đặt cho nguyên tố thứ năm trong tự nhiên. Tên gọi dành cho lực vô hình là một sự tham khảo đối với lực thứ năm trong tự nhiên. Bốn lực đầu tiên đã biết đối với vật lý là lực hấp dẫn, lực điện từ, lực hạt nhân yếu và lực hạt nhân mạnh. Quintessence, mà chưa ai quan sát được, sẽ là lực thứ năm. Steinhard hiện nay đang tìm cách đưa quintessence vào trong phương trình trường của Einstein. Bất kể lý thuyết cuối cùng có đúng hay không, Steinhard đi đến kết luận về bí mật đang tồn tại. “Có một áp lực âm trong vũ trụ”, ông nói với tôi. “Một điều hiện nay đã rõ ràng là Ω M < 1. Điều này có ý nghĩa gì ? Độ cong, quintessence, hay L ? – Chúng ta không biết, nhưng bất kể đó là cái gì thì cái đang tồn tại ở đó, trong vũ trụ, có những hệ quả nền tảng đối với vật lý”. [[1]](#_ftnref1) Perlmutter, S. và các cộng sự, “Discovery of a Supernova Explosion at Half the Age of the Universe” (Khám phá về một vụ nổ siêu tân tinh ở giữa tuổi của vũ trụ), Nature, tập 391, tháng 1 năm 1998, trang 51-54. [[2]](#_ftnref2) Chú thích của N.D.: Thoáng nghe thì điều này có vẻ như trái với Định Luật Hubble. Nhưng suy nghĩ kỹ thì sẽ thấy nguyên nhân chính vì vũ trụ giãn nở ngày càng nhanh. Để giải thích, chú ý rằng chuyển động của thiên hà nói lên tốc độ giản nở của vũ trụ. Vậy nếu một thiên hà cách ta 7 tỷ năm ánh sáng chuyển động ra xa khỏi chúng ta với tốc độ nhỏ hơn một thiên hà cách chúng ta 1 tỷ năm ánh sáng, thì có nghĩa là là tốc độ giãn nở của vũ trụ vào thời điểm 7 tỷ năm trước đây nhỏ hơn tốc độ giãn nở vào thời điểm 1 tỷ năm trước đây. Tức là vũ trụ giãn nở ngày càng nhanh lên. Điều này đã được tác giả trình bầy ngay từ Chương 1. [[3]](#_ftnref3) Chú thích của N.D.: Ngôi sao không nhìn thấy phát ra tín hiệu radio. [[4]](#_ftnref4) Giá trị xác suất theo tính toán thống kê nhỏ hơn . [[5]](#_ftnref5) Vào mùa xuân 1999, một số công trình nghiên cứu trên các công bố khoa học đã xác nhận rằng siêu tân tinh có thể thực sự coi như những ngọn nến tiêu chuẩn với độ chính xác cao và sự ước lượng kết quả của khoảng cách và tốc độ có thể cho một mức độ khả tín cao.
//
Cách giải thích [2] của bài viết có thể chưa được dễ hiểu! ‘Một thiên hà’ dù ở xa hay gần khi quan sát nhiều lần về nó thì lần sau luôn nhận thấy gia tốc chuyển động ra xa cao hơn lần trước, còn khi đối chiếu với ‘các thiên hà khác nhau’ thì thiên hà ở gần có tốc độ chuyển dịch thường lớn hơn thiên hà ở xa vì do nhận được hình ảnh thiên hà ở xa là hình ảnh từ quá khứ rất lâu do vận tốc ánh sáng di chuyển có giới hạn so với khoảng cách thiên văn, mà thời quá khứ xa thì tốc độ dãn nở của vũ trụ thấp hơn so với hiện tại gần đây. Thật sự các thiên hà ở xa thì hiện tại bây giờ có vận tốc dãn nở cao hơn các thiên hà ở gần nhưng ta không thể nhận được hình ảnh tức thời này mà chỉ nhận được hình ảnh thời quá khứ rất lâu của nó, thời đấy thì chậm hơn!
Số lượt thíchSố lượt thích

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <https://wp.me/pgFm5-iv>; rel=shortlink

X-ac: 3.dca _dca


text: Đăng tin

markdown: Đăng tin

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Cache: ZIP

Server: Chotot

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

Vary: User-Agent

render: client

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By: Chotot


text:
MarryBaby
Đăng ký
|
Đăng nhập
Đăng nhập với Facebook
Kết nối với MarryBaby:
Trang chủ
Mong có con
Chuẩn bị mang thai
Thụ thai
Hiếm muộn
Mang thai
Thai giáo
40 tuần thai
Sức khỏe - Dinh dưỡng
Massage chăm sóc mẹ và bé
Nuôi con nhàn tênh
Sau khi sinh
Nuôi dạy con
Cuộc sống của mẹ
Bệnh trẻ em
Sự phát triển của trẻ sơ sinh
Sự phát triển của trẻ mầm non
Sản phẩm organic chăm sóc mẹ và bé
Nhỏ mà siêu, chiêu cho mẹ
Mẹ Vui - Bé Khỏe
Con đang lớn
Bé từ 4 đến 6 tuổi
Bé từ 6 đến 12 tuổi
Video
Cộng đồng
Hội nhóm
Blog em bé
Hỏi đáp
Hình em bé
Dịch vụ
Shop tổng hợp
Shop thực phẩm, đồ dùng
Shop thời trang, phụ kiện
Shop đồ chơi
Chụp ảnh cho bé
Nhà trẻ, mầm non
Sân chơi mẹ và bé
Bệnh viện, phòng khám
Dịch vụ cho mẹ
Dịch vụ khác
Tin tức
Trang chủ
>
Hình em bé
>
con yêu ơi
con yêu ơi
Lưu vào yêu thích
Thêm lựa chọn yêu thích
Bạn hãy
đăng ký
hoặc
đăng nhập
để có thể sử dụng chức năng này nhé.
Tạo album
Quản lý ảnh của bạn
Ảnh của bé
phương ninh
gửi bởi
đào thị thơm
Love
0
0
bình luận
Facebook
Twitter
Google+
Email
Giai đoạn bé 2 tuổi
Ảnh của bé
phương ninh
gửi bởi
đào thị thơm
Love
0
0
bình luận
Facebook
Twitter
Google+
Email
bình luận
(
0
bình luận)
Bạn hãy
đăng ký
hoặc
đăng nhập
để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Chủ đề này chưa có bình luận, bạn hãy là người đầu tiên đóng góp ý kiến cho chủ đề này nhé!
Mong có con
Chuẩn bị mang thai
Thụ thai
Hiếm muộn
Mang thai
Thai giáo
40 tuần thai
Sức khỏe - Dinh dưỡng
Sau khi sinh
Nuôi dạy con
Cuộc sống của mẹ
Bệnh trẻ em
Sự phát triển của trẻ sơ sinh
Sự phát triển của trẻ mầm non
Con đang lớn
Bé từ 4 đến 6 tuổi
Bé từ 6 đến 12 tuổi
Trẻ biếng ăn
Dinh dưỡng cho bé
Cách dạy con ngoan
Dạy bé học chữ
Cộng đồng
Hội nhóm
Blog em bé
Hỏi đáp
Hình em bé
Dịch vụ
Shop tổng hợp
Shop thực phẩm, đồ dùng
Shop thời trang, phụ kiện
Shop đồ chơi
Chụp ảnh cho bé
Nhà trẻ, mầm non
Sân chơi mẹ và bé
Bệnh viện, phòng khám
Dịch vụ cho mẹ
Dịch vụ khác
Giới thiệu
|
Quy chế hoạt động
|
Chính sách bảo mật
|
Chính sách giải quyết khiếu nại
|
Điều khoản sử dụng
Câu hỏi thường gặp
|
Liên hệ
|
Sitemap
Công ty TNHH Dịch Vụ Quảng Cáo và Truyền Thông Châu Á
Trụ sở chính: Lầu 3 Tòa nhà Copac, Số 12, Đường Tôn Đản, Phường 13, Quận 4, Tp. HCM
Giấy phép kinh doanh số: 0308967985 do Sở kế hoạch và Đầu tư Tp Hồ Chí Minh cấp ngày 10/06/2009
Điện thoại:
1900 63 64 87
| Email:
lienhe@marrybaby.vn
Chịu trách nhiệm quản lý nội dung: Nguyễn Thị Hồng Hoa
Giấy xác nhận cung cấp dịch vụ mạng xã hội trực tuyến số 202/GP-BTTTT, HN ngày 25/04/2016
ME VA BE - MANG THAI - BA BAU | Trang thông tin cộng đồng Mẹ và Bé MarryBaby.
Bản quyền thuộc về MarryBaby © 2018
Kết nối với MarryBaby:
Có thể mẹ quan tâm
x
Quà “độc” School Tour: Miễn phí bài kiểm tra năng lực tư duy Toán chuẩn Hoa Kỳ
Miễn phí 100% bài kiểm tra năng lực tư duy Toán đến từ...
Trải nghiệm tiền sản - Dinh dưỡng thai kỳ: Thông tin bổ ích, quà tặng lên đến 4.000.000 đồng
Trải nghiệm tiền sản MarryBaby chủ đề “Dinh Dưỡng Thai Kỳ”
Chia sẻ "Bánh ngon nhớ đời", trúng quà như ý
Chia sẻ kỷ niệm món bánh ngon, trúng thưởng quà hấp dẫn.
Chủ đề này chưa có bình luận, bạn hãy là người đầu tiên đóng góp ý kiến cho chủ đề này nhé!

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Ringier-Fastcgi-Cache: MISS


text:
Sự phát triển
của bé
của bé
Quảng cáo
Lập kế hoạch tiết kiệm cho con ^_^
Hôm qua mẹ lúi húi tìm con heo nhỏ màu đỏ của mẹ để nhét tiền mấy cô chú bạn mẹ thăm mẹ con mình khi ở bệnh viện lì xì cho con. Tìm hoài không thấy… huhu ba dọn phòng đem nó đi đâu mất tiêu rùi ^_^
Thế là hôm nay, bà Nội mua cho con con heo vàng… vui ghê thế là mẹ nhét hết xiền lì xì của con vào con heo vàng này – mình cùng góp cho tương lai của con nhé… hi vọng mẹ không bao giờ phải ” mổ bụng ” con heo vàng của con ^_^
-
Sau hai năm, con của Ly Kute và Mạc...
Khoảnh khắc bé Khoai Tây trổ tài làm nhạc công, tự đi xe đạp,… được Ly Kute đăng tải trên trang cá nhân khiến nhiều...
-
Vợ chồng Tuấn Hưng tổ chức sinh nhật 1...
Tối 17/3, vợ chồng Tuấn Hưng đã mời người thân và đông đảo bạn bè đến dự tiệc của bé Son.
-
Mẹ xin lỗi con gái
Dạo này mẹ nóng tính quá. Mẹ hay la con, thỉnh thoảng còn đánh con nữa
Bạn có nội dung cần chia sẻ?
Viết blog
Quản lý blog
Viết blog
Quản lý blog
Được quan tâm nhất
Thành viên nổi bật trong tuần
-
Mẹ Bin Bo
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
Thanh ngoan
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
Mẹ bé Mật
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
mẹ xí muội
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
nguyễn thị thoan
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
SONY giàu hơn ba rùi
Sony thích nha ^_^
heo đất thì đáng yêu lắm. love con nhé. ghé qua đây ủng hộ mẹ tôm với nhé. http://www.marrybaby.vn/blog/con-da-san-sang-me-hay-cho-con-di-hoc
Hihi em cũng phải làm 1 con heo đất cho nhoc pin mới được
hihi anh chàng sony đại gia rồi nhé...
Hihi ^_^ me Sony de danh cho Sony cuoi vo
Sony mới nhỏ mà có tài khoản riêng rồi nè, hihi
Hihi. Gio thay it con gai wa.nen me phai tinh trc do me oi
Sony thích nha. Có heo đất đẹp quá :)
:)
Subill lại có heo mới rồi nhé
Mẹ Huyền qua ủng hộ blog "Gửi trẻ sớm quá thương con lắm" của mình với nhé!
Ơ sao mình lại tưởng bài của mẹ Subill. Xin lỗi Sony nhé!
Mẹ Din nhầm Sony thành Subill rùi ^_^
K sao me Din oi
Heo đất thật là dễ thương, kiểu này bắt chước mẹ Thỏ mua heo đất để tiết kiệm cho xitrum quá
Dung do me. Ai lixi cho con thi minh bo ong heo cho con
chuc mưng sony
Cam on me Mai a

markdown:
Sự phát triển
của bé
của bé
Quảng cáo
## Lập kế hoạch tiết kiệm cho con ^_^
Hôm qua mẹ lúi húi tìm con heo nhỏ màu đỏ của mẹ để nhét tiền mấy cô chú bạn mẹ thăm mẹ con mình khi ở bệnh viện lì xì cho con. Tìm hoài không thấy… huhu ba dọn phòng đem nó đi đâu mất tiêu rùi ^_^
Thế là hôm nay, bà Nội mua cho con con heo vàng… vui ghê thế là mẹ nhét hết xiền lì xì của con vào con heo vàng này – mình cùng góp cho tương lai của con nhé… hi vọng mẹ không bao giờ phải ” mổ bụng ” con heo vàng của con ^_^
-
[Sau hai năm, con của Ly Kute và Mạc...](https://www.marrybaby.vn/blog/sau-hai-nam-con-cua-ly-kute-va-mac-hong-quan-khien-nguoi-ham-mo-phat-cuong-vi-qua-de-thuong)Khoảnh khắc bé Khoai Tây trổ tài làm nhạc công, tự đi xe đạp,… được Ly Kute đăng tải trên trang cá nhân khiến nhiều...
-
[Vợ chồng Tuấn Hưng tổ chức sinh nhật 1...](https://www.marrybaby.vn/blog/vo-chong-tuan-hung-to-chuc-sinh-nhat-1-tuoi-hoanh-trang-cho-con-gai)Tối 17/3, vợ chồng Tuấn Hưng đã mời người thân và đông đảo bạn bè đến dự tiệc của bé Son.
-
[Mẹ xin lỗi con gái](https://www.marrybaby.vn/blog/me-xin-loi-con-gai-2)Dạo này mẹ nóng tính quá. Mẹ hay la con, thỉnh thoảng còn đánh con nữa
Bạn có nội dung cần chia sẻ?
[Viết blog](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/tao-blog) [Quản lý blog](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/quan-ly-blog)
#### Được quan tâm nhất
#### Thành viên nổi bật trong tuần
-
[Mẹ Bin Bo](https://www.marrybaby.vn/u/dinhhonghhn-1)
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
[Thanh ngoan](https://www.marrybaby.vn/u/thanhngoan1802891)
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
[Mẹ bé Mật](https://www.marrybaby.vn/u/oanhnguyen1929)
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
[mẹ xí muội](https://www.marrybaby.vn/u/nangbuon-mua)
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
[nguyễn thị thoan](https://www.marrybaby.vn/u/thoan06082-vn)
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
[Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/giam-can-kieu-cong-nuong-kate-don-gian-va-cuc-de)Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
[Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/sinh-con-duoi-nuoc-o-viet-nam)Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
[Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/bo-hoa-trang-thanh-spiderman-vi-muon-duoc-phep-be-con)Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
[Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/xin-dung-hon-con-tuy-tien-neu-khong-muon-hai-tre)Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
[Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/chon-gio-tot-sinh-mo)Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
SONY giàu hơn ba rùi
Sony thích nha ^_^
heo đất thì đáng yêu lắm. love con nhé. ghé qua đây ủng hộ mẹ tôm với nhé. http://www.marrybaby.vn/blog/con-da-san-sang-me-hay-cho-con-di-hoc
Hihi em cũng phải làm 1 con heo đất cho nhoc pin mới được
hihi anh chàng sony đại gia rồi nhé...
Hihi ^_^ me Sony de danh cho Sony cuoi vo
Sony mới nhỏ mà có tài khoản riêng rồi nè, hihi
Hihi. Gio thay it con gai wa.nen me phai tinh trc do me oi
Sony thích nha. Có heo đất đẹp quá :)
:)
Subill lại có heo mới rồi nhé
Mẹ Huyền qua ủng hộ blog "Gửi trẻ sớm quá thương con lắm" của mình với nhé!
Ơ sao mình lại tưởng bài của mẹ Subill. Xin lỗi Sony nhé!
Mẹ Din nhầm Sony thành Subill rùi ^_^
K sao me Din oi
Heo đất thật là dễ thương, kiểu này bắt chước mẹ Thỏ mua heo đất để tiết kiệm cho xitrum quá
Dung do me. Ai lixi cho con thi minh bo ong heo cho con
chuc mưng sony
Cam on me Mai a


text:
Sự phát triển
của bé
của bé
Quảng cáo
Mẹ dạy con học đếm từ 1 đến 10.lúc con nói chưa sõi con không đếm được số 6.con bỏ số 6,chỉ đếm 1.2.3.4.5.7.8.9.10.
-
Sau hai năm, con của Ly Kute và Mạc...
Khoảnh khắc bé Khoai Tây trổ tài làm nhạc công, tự đi xe đạp,… được Ly Kute đăng tải trên trang cá nhân khiến nhiều...
-
Vợ chồng Tuấn Hưng tổ chức sinh nhật 1...
Tối 17/3, vợ chồng Tuấn Hưng đã mời người thân và đông đảo bạn bè đến dự tiệc của bé Son.
-
Mẹ xin lỗi con gái
Dạo này mẹ nóng tính quá. Mẹ hay la con, thỉnh thoảng còn đánh con nữa
Bạn có nội dung cần chia sẻ?
Viết blog
Quản lý blog
Viết blog
Quản lý blog
Được quan tâm nhất
Thành viên nổi bật trong tuần
-
Mẹ Bin Bo
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
Thanh ngoan
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
Mẹ bé Mật
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
mẹ xí muội
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
nguyễn thị thoan
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
hihi. bé còn nhỏ mà. Từ từ sẽ biết thôi, không cần phải vội đâu mom à
Hay ăn chóng lớn nha con
cảm ơn chị nhé.hiii
Trẻ bây giờ thông minh lắm
vâng.trẻ con giờ dc chăm lo về sức khoẻ cũng như dinh dưỡng mà
trẻ em bây giờ là vấn đề được quan tâm hàng đầu mà
Rum đáng yêu quá mẹ nhỉ
cảm ơn mom nhé.đáng yêu đáng ghét,đủ cung bậc cảm xúc lun
Các bé thường khôn trước tuổi ý
vâng,toàn nói những câu mà bố mẹ tròn cả mắt ấy
Trẻ con bây giờ lớn nganh lắm ý
Không những ngang mà chẳng biết sợ là gì nữa đó chị
Ý kiến của bạncon gái giỏi quá đi nè
hii mom ơi.lỗi định mện,giờ mình sữa sao bé cũng nói số 6 sau số 7 đó
em mong bé nhà em biết nói thôi à, 14 tháng mà chưa nói câu nào :(
bé nói chậm hả mom.14 tháng chưa nói chữ gì ah.vậy là bé chậm nói
Con em gần 20 tháng em cũng đang dạy đếm, nói rõ nhất là số 3
dạy bé kết hợp với trò chơi ý.bé học nhanh lắm đó em
vị dụ như mình đêm 1 lượt xong mình nhảy đó.xong đến lượt bé đếm...mình áp dụng vậy đó
Chắc em phải chờ con nói dõ rồi mới thành công được. Hì
Ôi. Cái vụ đếm xong nhảy nghe hay đấy chị. Chắc con thích lắm đây
Bé nhà chị học đếm từ lúc bao nhiêu tháng vậy ạ
bé mình biết nói sớm ,nên mình dạy bé sớm.tầm 16 tháng là bé đếm dc từ 1 đến 5 rồi
mình chơi trò chơi kết hợp với dạy bé đếm đó.bé học nhanh lắm
Bé giỏi quá, 16 tháng đã đếm được từ 1 đến 5 rồi

markdown:
Sự phát triển
của bé
của bé
Quảng cáo
## Mẹ dạy con học đếm từ 1 đến 10.lúc con nói chưa sõi con không đếm được số 6.con bỏ số 6,chỉ đếm 1.2.3.4.5.7.8.9.10.
-
[Sau hai năm, con của Ly Kute và Mạc...](https://www.marrybaby.vn/blog/sau-hai-nam-con-cua-ly-kute-va-mac-hong-quan-khien-nguoi-ham-mo-phat-cuong-vi-qua-de-thuong)Khoảnh khắc bé Khoai Tây trổ tài làm nhạc công, tự đi xe đạp,… được Ly Kute đăng tải trên trang cá nhân khiến nhiều...
-
[Vợ chồng Tuấn Hưng tổ chức sinh nhật 1...](https://www.marrybaby.vn/blog/vo-chong-tuan-hung-to-chuc-sinh-nhat-1-tuoi-hoanh-trang-cho-con-gai)Tối 17/3, vợ chồng Tuấn Hưng đã mời người thân và đông đảo bạn bè đến dự tiệc của bé Son.
-
[Mẹ xin lỗi con gái](https://www.marrybaby.vn/blog/me-xin-loi-con-gai-2)Dạo này mẹ nóng tính quá. Mẹ hay la con, thỉnh thoảng còn đánh con nữa
Bạn có nội dung cần chia sẻ?
[Viết blog](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/tao-blog) [Quản lý blog](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/quan-ly-blog)
#### Được quan tâm nhất
#### Thành viên nổi bật trong tuần
-
[Mẹ Bin Bo](https://www.marrybaby.vn/u/dinhhonghhn-1)
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
[Thanh ngoan](https://www.marrybaby.vn/u/thanhngoan1802891)
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
[Mẹ bé Mật](https://www.marrybaby.vn/u/oanhnguyen1929)
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
[mẹ xí muội](https://www.marrybaby.vn/u/nangbuon-mua)
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
[nguyễn thị thoan](https://www.marrybaby.vn/u/thoan06082-vn)
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
[Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/giam-can-kieu-cong-nuong-kate-don-gian-va-cuc-de)Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
[Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/sinh-con-duoi-nuoc-o-viet-nam)Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
[Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/bo-hoa-trang-thanh-spiderman-vi-muon-duoc-phep-be-con)Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
[Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/xin-dung-hon-con-tuy-tien-neu-khong-muon-hai-tre)Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
[Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/chon-gio-tot-sinh-mo)Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
hihi. bé còn nhỏ mà. Từ từ sẽ biết thôi, không cần phải vội đâu mom à
Hay ăn chóng lớn nha con
cảm ơn chị nhé.hiii
Trẻ bây giờ thông minh lắm
vâng.trẻ con giờ dc chăm lo về sức khoẻ cũng như dinh dưỡng mà
trẻ em bây giờ là vấn đề được quan tâm hàng đầu mà
Rum đáng yêu quá mẹ nhỉ
cảm ơn mom nhé.đáng yêu đáng ghét,đủ cung bậc cảm xúc lun
Các bé thường khôn trước tuổi ý
vâng,toàn nói những câu mà bố mẹ tròn cả mắt ấy
Trẻ con bây giờ lớn nganh lắm ý
Không những ngang mà chẳng biết sợ là gì nữa đó chị
Ý kiến của bạncon gái giỏi quá đi nè
hii mom ơi.lỗi định mện,giờ mình sữa sao bé cũng nói số 6 sau số 7 đó
em mong bé nhà em biết nói thôi à, 14 tháng mà chưa nói câu nào :(
bé nói chậm hả mom.14 tháng chưa nói chữ gì ah.vậy là bé chậm nói
Con em gần 20 tháng em cũng đang dạy đếm, nói rõ nhất là số 3
dạy bé kết hợp với trò chơi ý.bé học nhanh lắm đó em
vị dụ như mình đêm 1 lượt xong mình nhảy đó.xong đến lượt bé đếm...mình áp dụng vậy đó
Chắc em phải chờ con nói dõ rồi mới thành công được. Hì
Ôi. Cái vụ đếm xong nhảy nghe hay đấy chị. Chắc con thích lắm đây
Bé nhà chị học đếm từ lúc bao nhiêu tháng vậy ạ
bé mình biết nói sớm ,nên mình dạy bé sớm.tầm 16 tháng là bé đếm dc từ 1 đến 5 rồi
mình chơi trò chơi kết hợp với dạy bé đếm đó.bé học nhanh lắm
Bé giỏi quá, 16 tháng đã đếm được từ 1 đến 5 rồi


text:
Quảng cáo
Tình hình là Gấu trúc nhà em cứ bị con muỗi nào cắn là để lại thâm sẹo, chẳng những thế nàng ta cứ gãi cho nó lở ra, em bôi thuốc xanh vào nó lành rồi, nàng ta buồn buồn lại gỡ ra tiếp. Kết quả là chân nàng í giờ vết thâm đen đầy hết. Mẹ chẳng biết làm thế nào để cải thiện được tình hình trên trong khi bé lại đi nhà trẻ, mẹ chẳng thể nào kiểm soát được, ở nhà với mẹ, lúc bị muỗi cắn mẹ còn vắt sữa xoa vào, lấy dầu khuynh diệp xoa thì còn đỡ, giờ ở trường thì chân con toàn sẹo, mà lại là con gái nữa chứ, mẹ nhìn chân con là thấy buồn:roll:
Có mẹ nào biết cách giảm bớt các vết thâm sẹo do muỗi cắn để lại ko chỉ cho em với. Cảm ơn mọi người nhiều lắm luôn:smile:
Bạn có thắc mắc cần hỏi?
Đặt câu hỏi
Quản lý câu hỏi
Đặt câu hỏi
Quản lý câu hỏi
Được quan tâm nhất
Thành viên nổi bật trong tuần
-
Mẹ Bin Bo
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
Thanh ngoan
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
Mẹ bé Mật
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
mẹ xí muội
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
nguyễn thị thoan
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
Lấy miếng chanh vắt chà vô chổ mũi cắn đó em
cái này lúc mới bị cắn thì làm được. Giờ có thâm, có sẹo rồi có cách gì làm nó hết mấy vết đó ko chị. em rầu cái vụ này quá à
Vậy hả? chắc hết mà để lại thâm thì xức kem làm trắng da của mẹ cho gấu quá à hihi..chị nói giỡn thôi chứ chưa biết rành về vụ này lắm
Bé nhà em dạo này cũng bị muỗi cắn nhiều lắm ! mà em không dám bôi thuốc chống muỗi nữa.
muỗi nó thích chích con nít hay sao đó mom. hjhj. Nhà mình dạo này tối nào mình cũng lau nhà bằng nước sát khuẩn, thấy không còn con muỗi nào luôn đó mom.
do da bé độc nên bị vậy đó em, nhưng ít bữa lớn hơn tý là không sao đâu, con nít da còn non mà,
vậy hả chị? em lo là lớn lên nó còn đầy các vết thâm đó thì xấu lắm ạ. hjhj
Bé nhà mình hồi nhỏ cũng vậy, toàn trêu bé là người việt gốc hoa (chân nở đầy hoa), lớn mờ hết à!
Mẹ nên có ý kiến với trường, để bé bị muỗi cắn trong trường như vậy nguy hiểm lắm. Mà da trẻ con mau lành, đừng để bé cạy hoài. Mình nghĩ là không để sẹo sau này đâu.
Em cũng có nói rồi mà cũng đâu vào đấy chị ạ, khổ nỗi là mấy đứa trẻ khác thì ko sao, mà bé Gấu nhà em thì nó cứ gãi, rồi cứ cạy chỗ bị ngứa hoài nên nó ko lành chị à. Em chẳng biết làm thế nào cho nó hết các vết thâm, vết sẹo đó nữa. Con gái mà chân tay đầy các vết thâm thì xấu lắm ạ. hic
Khi bé vừa bị muỗi đốt mẹ dùng nước hoa như nước hoa của Jonshon đó xoa vào là vết muỗi đốt sẽ lặn ngay. Nếu mẹ dùng đầu để xoa thì vết muỗi đốt sẽ bị thâm đó
dạ, lúc ở nhà thì bị muỗi cắn là em lấy sữa xoa vào nó lặn ngay, ko để lại vết thâm nào cả, giờ đi nhà trẻ thì ko kiểm soát được chị à. đã có nhiều vết thâm rồi, giờ em ko biết cách nào để mờ hết các vết thâm đó chị à. hic
Mình thì hay cắt chanh chà vào vết muỗi cắn cho bé vừa không bị ngứa vừa không để lại vết thâm, mẹ làm thử nhé!
cảm ơn mẹ Ori nhé. con có vết thâm rồi làm sao cho hết mẹ nhỉ??
Khi bị muỗi chích trước tiên bạn không cho bé cào vào chỗ vừa chích mà rửa bằng nước cho bé đỡ ngứa rồi từ từ sẽ hết, bé cào là sẽ bị thâm tím ngay.
bé Gấu nhà em đi nhà trẻ nên em ko thể nào kiểm soát được chị Thục Quyên à. chiều đón về là thấy con cào lở ra rồi, chán lắm. híc
Mình cũng đang chờ bí quyết của các mẹ!

markdown:
Quảng cáo
Tình hình là Gấu trúc nhà em cứ bị con muỗi nào cắn là để lại thâm sẹo, chẳng những thế nàng ta cứ gãi cho nó lở ra, em bôi thuốc xanh vào nó lành rồi, nàng ta buồn buồn lại gỡ ra tiếp. Kết quả là chân nàng í giờ vết thâm đen đầy hết. Mẹ chẳng biết làm thế nào để cải thiện được tình hình trên trong khi bé lại đi nhà trẻ, mẹ chẳng thể nào kiểm soát được, ở nhà với mẹ, lúc bị muỗi cắn mẹ còn vắt sữa xoa vào, lấy dầu khuynh diệp xoa thì còn đỡ, giờ ở trường thì chân con toàn sẹo, mà lại là con gái nữa chứ, mẹ nhìn chân con là thấy buồn:roll:
Có mẹ nào biết cách giảm bớt các vết thâm sẹo do muỗi cắn để lại ko chỉ cho em với. Cảm ơn mọi người nhiều lắm luôn:smile:
Bạn có thắc mắc cần hỏi?
[Đặt câu hỏi](/tai-khoan/tao-hoi-dap/) [Quản lý câu hỏi](/tai-khoan/quan-ly-hoi-dap/)
#### Được quan tâm nhất
#### Thành viên nổi bật trong tuần
-
[Mẹ Bin Bo](https://www.marrybaby.vn/u/dinhhonghhn-1)
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
[Thanh ngoan](https://www.marrybaby.vn/u/thanhngoan1802891)
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
[Mẹ bé Mật](https://www.marrybaby.vn/u/oanhnguyen1929)
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
[mẹ xí muội](https://www.marrybaby.vn/u/nangbuon-mua)
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
[nguyễn thị thoan](https://www.marrybaby.vn/u/thoan06082-vn)
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
[Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/giam-can-kieu-cong-nuong-kate-don-gian-va-cuc-de)Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
[Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/sinh-con-duoi-nuoc-o-viet-nam)Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
[Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/bo-hoa-trang-thanh-spiderman-vi-muon-duoc-phep-be-con)Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
[Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/xin-dung-hon-con-tuy-tien-neu-khong-muon-hai-tre)Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
[Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/chon-gio-tot-sinh-mo)Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
Lấy miếng chanh vắt chà vô chổ mũi cắn đó em
cái này lúc mới bị cắn thì làm được. Giờ có thâm, có sẹo rồi có cách gì làm nó hết mấy vết đó ko chị. em rầu cái vụ này quá à
Vậy hả? chắc hết mà để lại thâm thì xức kem làm trắng da của mẹ cho gấu quá à hihi..chị nói giỡn thôi chứ chưa biết rành về vụ này lắm
Bé nhà em dạo này cũng bị muỗi cắn nhiều lắm ! mà em không dám bôi thuốc chống muỗi nữa.
muỗi nó thích chích con nít hay sao đó mom. hjhj. Nhà mình dạo này tối nào mình cũng lau nhà bằng nước sát khuẩn, thấy không còn con muỗi nào luôn đó mom.
do da bé độc nên bị vậy đó em, nhưng ít bữa lớn hơn tý là không sao đâu, con nít da còn non mà,
vậy hả chị? em lo là lớn lên nó còn đầy các vết thâm đó thì xấu lắm ạ. hjhj
Bé nhà mình hồi nhỏ cũng vậy, toàn trêu bé là người việt gốc hoa (chân nở đầy hoa), lớn mờ hết à!
Mẹ nên có ý kiến với trường, để bé bị muỗi cắn trong trường như vậy nguy hiểm lắm. Mà da trẻ con mau lành, đừng để bé cạy hoài. Mình nghĩ là không để sẹo sau này đâu.
Em cũng có nói rồi mà cũng đâu vào đấy chị ạ, khổ nỗi là mấy đứa trẻ khác thì ko sao, mà bé Gấu nhà em thì nó cứ gãi, rồi cứ cạy chỗ bị ngứa hoài nên nó ko lành chị à. Em chẳng biết làm thế nào cho nó hết các vết thâm, vết sẹo đó nữa. Con gái mà chân tay đầy các vết thâm thì xấu lắm ạ. hic
Khi bé vừa bị muỗi đốt mẹ dùng nước hoa như nước hoa của Jonshon đó xoa vào là vết muỗi đốt sẽ lặn ngay. Nếu mẹ dùng đầu để xoa thì vết muỗi đốt sẽ bị thâm đó
dạ, lúc ở nhà thì bị muỗi cắn là em lấy sữa xoa vào nó lặn ngay, ko để lại vết thâm nào cả, giờ đi nhà trẻ thì ko kiểm soát được chị à. đã có nhiều vết thâm rồi, giờ em ko biết cách nào để mờ hết các vết thâm đó chị à. hic
Mình thì hay cắt chanh chà vào vết muỗi cắn cho bé vừa không bị ngứa vừa không để lại vết thâm, mẹ làm thử nhé!
cảm ơn mẹ Ori nhé. con có vết thâm rồi làm sao cho hết mẹ nhỉ??
Khi bị muỗi chích trước tiên bạn không cho bé cào vào chỗ vừa chích mà rửa bằng nước cho bé đỡ ngứa rồi từ từ sẽ hết, bé cào là sẽ bị thâm tím ngay.
bé Gấu nhà em đi nhà trẻ nên em ko thể nào kiểm soát được chị Thục Quyên à. chiều đón về là thấy con cào lở ra rồi, chán lắm. híc
Mình cũng đang chờ bí quyết của các mẹ!


text:
Quảng cáo
Bé nhà mình nay tròn 9thang; cân nặng 9kg; cao 70cm. Hai tháng nay bé không uống hết hộp sữa 400g. Chỉ bú sữa mẹ (sữa mẹ rất ít; ngay khi chào đời bé đã uống sữa công thức nhiều hơn sữa mẹ).Hiện tượng k bú bình xảy ra khi bé bắt đầu ăn dặm;bé bú bình ít dần đến nay k uống 1 giọt nào (đút vào bé phun ra; khóc thét lên) Mình đã cho bé uống bằng muỗng; đã thay đổi loại sữa; thử pha sữa với phomai; socola; hay bánh ăn dặm… bé đều không uống. dù bánh ăn dặm hay phoomai bé thích lắm.
Mình rất mong các mẹ cho mình cách nào cho bé chịu uống sữa.
Bạn có chủ đề muốn thảo luận?
Thêm chủ đề
Quản lý chủ đề
Thêm chủ đề
Quản lý chủ đề
Được quan tâm nhất
Thành viên nổi bật trong tuần
-
Mẹ Bin Bo
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
Thanh ngoan
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
Mẹ bé Mật
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
mẹ xí muội
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
nguyễn thị thoan
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
Bé nhà mình cũng vậy, rất lười uống sữa chỉ bú mẹ thôi

markdown:
Quảng cáo
Bé nhà mình nay tròn 9thang; cân nặng 9kg; cao 70cm. Hai tháng nay bé không uống hết hộp sữa 400g. Chỉ bú sữa mẹ (sữa mẹ rất ít; ngay khi chào đời bé đã uống sữa công thức nhiều hơn sữa mẹ).Hiện tượng k bú bình xảy ra khi bé bắt đầu ăn dặm;bé bú bình ít dần đến nay k uống 1 giọt nào (đút vào bé phun ra; khóc thét lên) Mình đã cho bé uống bằng muỗng; đã thay đổi loại sữa; thử pha sữa với phomai; socola; hay bánh ăn dặm… bé đều không uống. dù bánh ăn dặm hay phoomai bé thích lắm.
Mình rất mong các mẹ cho mình cách nào cho bé chịu uống sữa.
Bạn có chủ đề muốn thảo luận?
[Thêm chủ đề](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/tao-chu-de) [Quản lý chủ đề](https://www.marrybaby.vn/tai-khoan/quan-ly-chu-de)
#### Được quan tâm nhất
#### Thành viên nổi bật trong tuần
-
[Mẹ Bin Bo](https://www.marrybaby.vn/u/dinhhonghhn-1)
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
[Thanh ngoan](https://www.marrybaby.vn/u/thanhngoan1802891)
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
[Mẹ bé Mật](https://www.marrybaby.vn/u/oanhnguyen1929)
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
[mẹ xí muội](https://www.marrybaby.vn/u/nangbuon-mua)
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
[nguyễn thị thoan](https://www.marrybaby.vn/u/thoan06082-vn)
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
[Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/giam-can-kieu-cong-nuong-kate-don-gian-va-cuc-de)Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
[Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/sinh-con-duoi-nuoc-o-viet-nam)Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
[Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/bo-hoa-trang-thanh-spiderman-vi-muon-duoc-phep-be-con)Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
[Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/xin-dung-hon-con-tuy-tien-neu-khong-muon-hai-tre)Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
[Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/chon-gio-tot-sinh-mo)Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
Bé nhà mình cũng vậy, rất lười uống sữa chỉ bú mẹ thôi


text:
của bé
Bổ sung đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng cho bé là điều cần thiết để con phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, phải cho con ăn như thế nào mới đúng? Tham khảo ngay những "chuẩn mực" cần thiết cho nhóc 7 tháng tuổi sau đây mẹ nhé!
1/ Những dưỡng chất cần thiết cho trẻ
Theo các chuyên gia, trong 6 tháng đầu đời, trẻ có thể thỏa mãn nhu cầu dinh dưỡng của mình qua sữa mẹ hoặc sữa công thức. Tuy nhiên, ở giai đoạn sau, trẻ cần được bổ sung dinh dưỡng thông qua những thực phẩm tự nhiên.
Theo khuyến cáo, nhu cầu dinh dưỡng cho bé 7 tháng tuổi cần ít nhất 95g carbohydrate, 30g tổng lượng chất béo, và 11g protein trong chế độ ăn uống hàng ngày. Với những bé bú mẹ, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để biết bé đã có đủ lượng can-xi cần thiết hay chưa.
Theo các chuyên gia, trẻ 7 tháng tuổi vẫn cần bú sữa mẹ hoặc uống sữa công thức từ 3 đến 5 lần mỗi ngày. Bởi đó là nguồn dinh dưỡng đậm đặc và chứa nhiều chất béo có lợi, bao gồm các axit béo omega-3.
Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kiến nghị trẻ 6 tháng tuổi nên uống khoảng 180ml đến 240ml sữa công thức hoặc sữa mẹ trong mỗi cữ ăn (gần bằng với lượng sữa cho trẻ 7 tháng tuổi) tùy thuộc vào lượng thức ăn phụ mà trẻ được bổ sung.
Chọn sữa cho con, mẹ nên lưu ý điều gì? Với những lợi ích của sữa mẹ, các bậc phụ huynh buộc phải cân nhắc rất nhiều khi chọn sữa công thức cho con. Bạn có biết mình phải dựa trên tiêu chí gì để đánh giá người "mẹ nuôi" này của bé?
3/ Thực đơn dinh dưỡng cho trẻ 7 tháng tuổi
Các loại gọa, yến mạch hoặc các loại ngũ cốc cho trẻ được trộn với sữa công thức, hoặc sữa mẹ là thực đơn dinh dưỡng thường thấy cho bé trong giai đoạn này. Nếu sau khi trẻ 7 tháng tuổi, và đã có thói quen ăn ngũ cốc cho trẻ nhỏ hai đến ba lần mỗi ngày, mẹ có thể thử bổ sung trái cây và rau củ nghiền vào chế độ dinh dưỡng cho bé. Đặc biệt, lưu ý chỉ nên cho trẻ ăm 1 loại trái cây và rau củ. Nếu muốn cho con thử món mới, mẹ nên cho bé ăn từng chút một, và chờ đến 2-3 ngày sau xem bé có bị dị ứng hay không, rồi mới cho bé thử món khác.
Các chuyên gia khuyến nghị nên cho trẻ ăn trái cây và rau củ bốn lần mỗi ngày, mỗi lần từ 2 đến 3 muỗng cà phê. Nhiều trẻ 7 tháng tuổi đã có thể ăn sữa chua nguyên kem dành cho trẻ em.
Tập cho bé ăn dặm kiểu Nhật như thế nào? Mẹ đã từng nghe qua phương pháp ăn dặm kiểu Nhật lần nào chưa? Phương pháp này được khá nhiều mẹ ở Việt Nam áp dụng. Tuy nhiên, không phải ai cũng thành công.
4/ Lựa chọn thực phẩm cho bé
Một số trẻ 7 tháng tuổi đã sẵn sàng thử các loại thực phẩm như rau củ nấu mềm, chuối, bánh quy mềm, mì sợi và bánh mì nướng. Mẹ nên tránh các loại thực phẩm có thể gây nghẹn như như trái cây, các loại rau củ cứng, nho, bơ đậu phộng, bắp rang, các loại hạt và đậu.
>>> Xem thêm thảo luận có chủ đề liên quan:
MarryBaby
Quà “độc” School Tour: Miễn phí bài kiểm tra năng lực tư duy Toán chuẩn Hoa Kỳ Miễn phí 100% bài kiểm tra năng lực tư duy Toán đến từ Hoa Kỳ, độc quyền từ Mathnasium.
-
Chế độ dinh dưỡng của bé thông minhThực đơn ăn uống hằng ngày của bé thông minh bao gồm những món gì? Mẹ có thể tham khảo ngay những gợi ý dưới đây để giúp trí não con phát triển toàn diện.
-
Dinh dưỡng cho bé dưới 1 tuổi: 9 món cấm kỵTrẻ sơ sinh 6 tháng tuổi đã có thể bắt đầu tập ăn dặm và khám phá thế giới món ăn đa dạng ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức. Khi lên thực đơn dinh dưỡng cho bé, mẹ nên tránh 9 món sau để giúp con...
-
8 loại vitamin và chất khoáng thiết yếu cho conTuy chỉ chiếm một hàm lượng nhỏ trong nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày, các khoáng chất và vitamin lại đóng một vai trò rất tích cực trong việc hỗ trợ chuyển hóa và thúc đẩy sự phát triển của cơ thể....
Muốn chăm con tốt, trước hết mẹ phải biết cách chăm sóc bản thân mình tốt. Tuy nhiên, với một danh sách dài những việc cần làm mỗi ngày, làm thế nào để tranh thủ thời gian dành riêng cho mình? MarryBaby lên kế hoạch giúp mẹ nhé!
Những điều nho nhỏ con muốn nói với bố
-
duy phat
-
Viên Sỏi nhỏ
-
Mon yêu
-
Chiều chiều của Bo
-
xuân yêu thường
-
Tết trong mắt con
-
Mùa xuân của mẹ
-
Cô Ba Sài Gòn Của Mẹ - Châu Hà My
-
Khoảnh khắc du xuân
-
Pony bé nhỏ ❤❤❤
-
Bé Du Xuân Mậu Tuất
-
Anh Ba của mẹ lung linh quá chừng
-
khoảnh khắc của con
-
Xuân An Nhiên
-
Cô Ba vui tết
-
Được quan tâm nhất
-
Bệnh mùa hè: Cẩn thận với thủy đậuNguy cơ mắc bệnh thủy đậu ở trẻ sơ sinh tuy hiếm, nhưng mẹ cũng nên cẩn...
-
Phong cách thời trang dành cho bà bầu...Dù đã là lần mang thai thứ 3 nhưng phong cách thời trang dành cho bà bầu của...
-
Vũ công Xuân Thảo cạo trọc đầu cầu mong...Sau khi trải qua vô vàn những khổ sở vì biến chứng sinh mổ, vũ công Xuân...
-
5 con giáp tiền rủng rỉnh lại thêm quý...Chỉ còn ít ngày nữa sẽ đến Tết Nguyên Đán. Nghía qua tử vi 2018, nếu mẹ...
-
Hé lộ hình ảnh "xinh hết phần người...Con gái Lam Trường vừa tròn 1 tuổi. Những hình ảnh vừa được vợ chồng nam ca...
Thành viên nổi bật trong tuần
-
Mẹ Bin Bo
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
Thanh ngoan
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
Mẹ bé Mật
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
mẹ xí muội
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
nguyễn thị thoan
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
bé nhà em bắt đầu ăn hồi 6 tháng, cho ăn cháo ray nè
Mình cũng nghiền cháo cho bé ăn.
Đợt này mình theo WHO đợi bé đúng 6 tháng, bắt đầu qua tháng thứ 7 mới cho bé ăn dặm và vẫn ăn theo pp của Nhật :)
Mẹ nghiên cứu khoa học và kỹ nha hihi
Các pp ăn dặm kiểu nhật nếu áp dụng thành công mẹ sẽ rất nhàn trong việc chăm con
mẹ cho ăn theo kiểu Nhật hay quá vậy, em không đủ kiên nhẫn, ví không có thời gian
Chị am hiểu quá. Thông tin của chị rất hay
Thường 7 tháng mình cho con ăn dặm cháo + uống sữa. Ít khi nào mình dùng các loại bột cho bé
Cháo có xay không mom, bé nhà mình lúc 7 tháng mình thử cô nàng không ăn được , chỉ ăn loại nhuyễn như bột thôi à
Đứa thứ 1 xay ->kết quả: hơn 1 năm vẫn xay. Đứa thứ 2, dẹp ngay máy xay!
em cho ăn cháo ray ak, mà em nấu bằng nồi com điện, nấu 1 lần để ăn cả ngày lun, có sao không ta
Ở tuổi này mình cũng cho bé bú sữa mẹ với ăn dăm các loại như đậu xanh, đậu nành, đậu đỏ và gạo lức xay nhỏ cho bé ăn.
Mấy cái bột này tốt lắm luôn đó mom, lúc đó mình cũng xen kẽ cho con ăn thêm cái này nè
chị cho ăn đậu sớm vậy, biết là đậu tốt nhưng dễ dị ứng nên em không dám cho ăn
Em nghe nói bé mới tập ăn mà ăn ngũ cốc vậy ko có tốt đâu chị
7 tháng tuổi là bé đã ăn dặm rồi, mình có thể lựa chọn các loại hạt và xay thành ngũ cốc cho bé ăn. Và vẫn cho bé uống sữa mẹ, uống thêm sữa công thức nữa

markdown:
của bé
## Bổ sung đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng cho bé là điều cần thiết để con phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, phải cho con ăn như thế nào mới đúng? Tham khảo ngay những "chuẩn mực" cần thiết cho nhóc 7 tháng tuổi sau đây mẹ nhé!
**1/ Những dưỡng chất cần thiết cho trẻ**
Theo các chuyên gia, trong 6 tháng đầu đời, trẻ có thể thỏa mãn
[ nhu cầu dinh dưỡng](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/nhung-con-so-chuan-ve-dinh-duong-cho-be-1-tuoi) của mình qua sữa mẹ hoặc sữa công thức. Tuy nhiên, ở giai đoạn sau, trẻ cần được bổ sung dinh dưỡng thông qua những thực phẩm tự nhiên.
Theo khuyến cáo, nhu cầu dinh dưỡng cho bé 7 tháng tuổi cần ít nhất 95g carbohydrate, 30g tổng lượng chất béo, và 11g protein trong chế độ ăn uống hàng ngày. Với những bé bú mẹ, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để biết bé đã có đủ lượng can-xi cần thiết hay chưa.
Theo các chuyên gia, trẻ 7 tháng tuổi vẫn cần bú sữa mẹ hoặc uống sữa công thức từ 3 đến 5 lần mỗi ngày. Bởi đó là nguồn dinh dưỡng đậm đặc và chứa nhiều chất béo có lợi, bao gồm các axit béo omega-3.
Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kiến nghị trẻ 6 tháng tuổi nên uống khoảng 180ml đến 240ml sữa công thức hoặc sữa mẹ trong mỗi cữ ăn (gần bằng với lượng sữa cho trẻ 7 tháng tuổi) tùy thuộc vào lượng thức ăn phụ mà trẻ được bổ sung.
![ Chọn sữa cho con, mẹ nên lưu ý điều gì?](https://www.marrybaby.vn/wp-content/uploads/2015/06/05/chon-sua-cong-thuc-cho-con-180x135.jpg)
![ Chọn sữa cho con, mẹ nên lưu ý điều gì?](https://www.marrybaby.vn/wp-content/uploads/2015/06/05/chon-sua-cong-thuc-cho-con-180x135.jpg)
[
Với những lợi ích của sữa mẹ, các bậc phụ huynh buộc phải cân nhắc rất nhiều khi chọn sữa công thức cho con. Bạn có biết mình phải dựa trên tiêu chí gì để đánh giá người "mẹ nuôi" này của bé?
Chọn sữa cho con, mẹ nên lưu ý điều gì?](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/cach-chon-sua-cong-thuc-cho-con) **3/ Thực đơn dinh dưỡng cho trẻ 7 tháng tuổi**
Các loại gọa, yến mạch hoặc các loại ngũ cốc cho trẻ được trộn với sữa công thức, hoặc sữa mẹ là thực đơn dinh dưỡng thường thấy cho bé trong giai đoạn này. Nếu sau khi trẻ 7 tháng tuổi, và đã có thói quen ăn ngũ cốc cho trẻ nhỏ hai đến ba lần mỗi ngày, mẹ có thể thử bổ sung trái cây và rau củ nghiền vào chế độ dinh dưỡng cho bé. Đặc biệt, lưu ý chỉ nên cho trẻ ăm 1 loại trái cây và rau củ. Nếu muốn cho con thử món mới, mẹ nên cho bé ăn từng chút một, và chờ đến 2-3 ngày sau xem bé có bị dị ứng hay không, rồi mới cho bé thử món khác.
Các chuyên gia khuyến nghị nên cho trẻ ăn trái cây và rau củ bốn lần mỗi ngày, mỗi lần từ 2 đến 3 muỗng cà phê. Nhiều trẻ 7 tháng tuổi đã có thể ăn sữa chua nguyên kem dành cho trẻ em.
![ Tập cho bé ăn dặm kiểu Nhật như thế nào?](https://www.marrybaby.vn/wp-content/uploads/2015/01/07/an-dam-cho-be-180x135.jpg)
![ Tập cho bé ăn dặm kiểu Nhật như thế nào?](https://www.marrybaby.vn/wp-content/uploads/2015/01/07/an-dam-cho-be-180x135.jpg)
[
Mẹ đã từng nghe qua phương pháp ăn dặm kiểu Nhật lần nào chưa? Phương pháp này được khá nhiều mẹ ở Việt Nam áp dụng. Tuy nhiên, không phải ai cũng thành công.
Tập cho bé ăn dặm kiểu Nhật như thế nào?](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/an-dam-kieu-nhat-thuc-don-va-phuong-phap-an-dam) **4/ Lựa chọn thực phẩm cho bé**
Một số trẻ 7 tháng tuổi đã
[sẵn sàng thử các loại thực phẩm](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/khi-nao-cho-be-an-dam-6-dau-hieu-quan-trong) như rau củ nấu mềm, chuối, bánh quy mềm, mì sợi và bánh mì nướng. Mẹ nên tránh các loại thực phẩm có thể gây nghẹn như như trái cây, các loại rau củ cứng, nho, bơ đậu phộng, bắp rang, các loại hạt và đậu.
>>> Xem thêm thảo luận có chủ đề liên quan:
**MarryBaby** [](https://www.marryliving.vn/tin-tuc/qua-doc-school-tour-bai-kiem-tra-nang-luc-tu-duy-toan-chuan-hoa-ky)
![ Quà “độc” School Tour: Miễn phí bài kiểm tra năng lực tư duy Toán chuẩn Hoa Kỳ](https://www.marrybaby.vn/wp-content/uploads/2018/03/19/School-Tou-Phi-hanh-gia-sieu-toan-2-180x135.jpg)
**Quà “độc” School Tour: Miễn phí bài kiểm tra năng lực tư duy Toán chuẩn Hoa Kỳ**
-
[Chế độ dinh dưỡng của bé thông minh](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/che-do-dinh-duong-cua-be-thong-minh)Thực đơn ăn uống hằng ngày của bé thông minh bao gồm những món gì? Mẹ có thể tham khảo ngay những gợi ý dưới đây để giúp trí não con phát triển toàn diện.
-
[Dinh dưỡng cho bé dưới 1 tuổi: 9 món cấm kỵ](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/dinh-duong-cho-be-duoi-1-tuoi-9-mon-cam-ky)Trẻ sơ sinh 6 tháng tuổi đã có thể bắt đầu tập ăn dặm và khám phá thế giới món ăn đa dạng ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức. Khi lên thực đơn dinh dưỡng cho bé, mẹ nên tránh 9 món sau để giúp con...
-
[8 loại vitamin và chất khoáng thiết yếu cho con](https://www.marrybaby.vn/nuoi-day-con/dinh-duong-cho-be-chat-khoang-va-vitamin)Tuy chỉ chiếm một hàm lượng nhỏ trong nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày, các khoáng chất và vitamin lại đóng một vai trò rất tích cực trong việc hỗ trợ chuyển hóa và thúc đẩy sự phát triển của cơ thể.... **Vừa chăm con tốt, vừa tranh thủ thời gian cho bản thân: Chuyện nhỏ!**(QC)
Muốn chăm con tốt, trước hết mẹ phải biết cách chăm sóc bản thân mình tốt. Tuy nhiên, với một danh sách dài những việc cần làm mỗi ngày, làm thế nào để tranh thủ thời gian dành riêng cho mình? MarryBaby lên kế hoạch giúp mẹ nhé!
### Những điều nho nhỏ con muốn nói với bố
**80.050** **19/03/2018**bởi **Thùy Dung**
-
duy phat
-
Viên Sỏi nhỏ
-
Mon yêu
**Bé dưới 1 tuổi**
-
Chiều chiều của Bo
-
xuân yêu thường
-
Tết trong mắt con
**Bé 1 - 2 tuổi**
-
Mùa xuân của mẹ
-
Cô Ba Sài Gòn Của Mẹ - Châu Hà My
-
Khoảnh khắc du xuân
**Bé 2 - 3 tuổi**
-
Pony bé nhỏ ❤❤❤
-
Bé Du Xuân Mậu Tuất
-
Anh Ba của mẹ lung linh quá chừng
**Bé 3 - 4 tuổi**
-
khoảnh khắc của con
-
Xuân An Nhiên
-
Cô Ba vui tết
-
**Bé trên 4 tuổi**
#### Được quan tâm nhất
-
[Bệnh mùa hè: Cẩn thận với thủy đậu](https://www.marrybaby.vn/benh-tre-em/benh-thuy-dau-o-tre-so-sinh-can-tac-vo-ay-nay)Nguy cơ mắc bệnh thủy đậu ở trẻ sơ sinh tuy hiếm, nhưng mẹ cũng nên cẩn...
-
[Phong cách thời trang dành cho bà bầu...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/phong-cach-thoi-trang-danh-cho-ba-bau-cu-nhin-ha-tang-ma-hoc-hoi)Dù đã là lần mang thai thứ 3 nhưng phong cách thời trang dành cho bà bầu của...
-
[Vũ công Xuân Thảo cạo trọc đầu cầu mong...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/con-bi-nhiem-trung-mau)Sau khi trải qua vô vàn những khổ sở vì biến chứng sinh mổ, vũ công Xuân...
-
[5 con giáp tiền rủng rỉnh lại thêm quý...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/nhung-con-giap-tien-rung-rinh-lai-them-quy-nhan-phu-tro-nam-2018)Chỉ còn ít ngày nữa sẽ đến Tết Nguyên Đán. Nghía qua tử vi 2018, nếu mẹ...
-
[Hé lộ hình ảnh "xinh hết phần người...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/he-lo-hinh-anh-xinh-het-phan-nguoi-khac-cua-con-gai-lam-truong)Con gái Lam Trường vừa tròn 1 tuổi. Những hình ảnh vừa được vợ chồng nam ca...
#### Thành viên nổi bật trong tuần
-
[Mẹ Bin Bo](https://www.marrybaby.vn/u/dinhhonghhn-1)
tích lũy được 86 điểm
- 314 chủ đề |
- 8095 trả lời
-
[Thanh ngoan](https://www.marrybaby.vn/u/thanhngoan1802891)
tích lũy được 78 điểm
- 107 chủ đề |
- 1302 trả lời
-
[Mẹ bé Mật](https://www.marrybaby.vn/u/oanhnguyen1929)
tích lũy được 72 điểm
- 14 chủ đề |
- 332 trả lời
-
[mẹ xí muội](https://www.marrybaby.vn/u/nangbuon-mua)
tích lũy được 67 điểm
- 284 chủ đề |
- 3813 trả lời
-
[nguyễn thị thoan](https://www.marrybaby.vn/u/thoan06082-vn)
tích lũy được 63 điểm
- 568 chủ đề |
- 14707 trả lời
-
[Giảm cân kiểu công nương Kate, đơn giản...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/giam-can-kieu-cong-nuong-kate-don-gian-va-cuc-de)Công nương Kate dù đã trải qua hai lần sinh nở vẫn giữ được vóc dáng vạn...
-
[Sinh con dưới nước ở Việt Nam, tưởng dễ...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/sinh-con-duoi-nuoc-o-viet-nam)Các mẹ bầu hiện đại thường thích tìm hiểu những kỹ thuật khoa học tiên tiến...
-
[Bố hóa trang thành Spiderman vì muốn......](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/bo-hoa-trang-thanh-spiderman-vi-muon-duoc-phep-be-con)Có một ông bố tìm cách hóa thân thành Spierman, khẩu trang, khăn choàng đầy...
-
[Xin đừng hôn con tùy tiện nếu không...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/xin-dung-hon-con-tuy-tien-neu-khong-muon-hai-tre)Xin đừng hôn con - Đây không chỉ là lời cảnh báo với những người thân đến...
-
[Chọn giờ tốt sinh mổ lấy hên, lợi bất...](https://www.marrybaby.vn/tin-tuc/chon-gio-tot-sinh-mo)Phương pháp sinh mổ ngày càng phổ biến và được nhiều mẹ bầu chọn lựa vì ít...
bé nhà em bắt đầu ăn hồi 6 tháng, cho ăn cháo ray nè
Mình cũng nghiền cháo cho bé ăn.
Đợt này mình theo WHO đợi bé đúng 6 tháng, bắt đầu qua tháng thứ 7 mới cho bé ăn dặm và vẫn ăn theo pp của Nhật :)
Mẹ nghiên cứu khoa học và kỹ nha hihi
Các pp ăn dặm kiểu nhật nếu áp dụng thành công mẹ sẽ rất nhàn trong việc chăm con
mẹ cho ăn theo kiểu Nhật hay quá vậy, em không đủ kiên nhẫn, ví không có thời gian
Chị am hiểu quá. Thông tin của chị rất hay
Thường 7 tháng mình cho con ăn dặm cháo + uống sữa. Ít khi nào mình dùng các loại bột cho bé
Cháo có xay không mom, bé nhà mình lúc 7 tháng mình thử cô nàng không ăn được , chỉ ăn loại nhuyễn như bột thôi à
Đứa thứ 1 xay ->kết quả: hơn 1 năm vẫn xay. Đứa thứ 2, dẹp ngay máy xay!
em cho ăn cháo ray ak, mà em nấu bằng nồi com điện, nấu 1 lần để ăn cả ngày lun, có sao không ta
Ở tuổi này mình cũng cho bé bú sữa mẹ với ăn dăm các loại như đậu xanh, đậu nành, đậu đỏ và gạo lức xay nhỏ cho bé ăn.
Mấy cái bột này tốt lắm luôn đó mom, lúc đó mình cũng xen kẽ cho con ăn thêm cái này nè
chị cho ăn đậu sớm vậy, biết là đậu tốt nhưng dễ dị ứng nên em không dám cho ăn
Em nghe nói bé mới tập ăn mà ăn ngũ cốc vậy ko có tốt đâu chị
7 tháng tuổi là bé đã ăn dặm rồi, mình có thể lựa chọn các loại hạt và xay thành ngũ cốc cho bé ăn. Và vẫn cho bé uống sữa mẹ, uống thêm sữa công thức nữa

Ringier-Fastcgi-Cache: HIT