text:
Nguyễn Trọng Chuẩn
GS., TS. nguyên Viện trưởng Viện Triết học, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Triết học. - Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007
Bàn về việc giảng dạy triết học cho các đối tượng khác nhau trong một quốc gia là chủ đề rất lớn. Tôi xin đề cập đến một phạm vi hẹp hơn là việc dạy triết học trong nhà trường đại học vì trong đó người học là đối tượng trẻ và đông đảo vừa mới bước chân vào cổng trường đại học đang rất háo hức tìm hiểu, khám phá kho tàng tri thức đồ sộ của nhân loại.
1. Cần nhìn thẳng vào thực trạng việc giảng dạy và học triết học trong các nhà trường để có sự đổi mới theo kịp sự đổi mới toàn diện của đất nước và hội nhập quốc tế đang diễn ra rất nhanh trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay.
Những người giảng dạy và nghiên cứu triết học cũng như đông đảo các giới xã hội, nhất là sinh viên, đều nhận ra những điều không ổn trong việc trang bị kiến thức triết học hiện nay trong các nhà trường đại học của chúng ta.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong lĩnh vực truyền bá kiến thức triết học thì cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, từ lâu đã có không ít lời cảnh báo về việc các sinh viên, nhất là sinh viên không chuyên triết học, không thích học, hay nặng hơn là chán học các bộ môn Marx - Lenin nói chung. Nhiều sinh viên học cốt sao để cho đủ điểm không phải thi lại là được chứ ít ai coi đó là môn học giúp cho việc rèn luyện và phát triển tư duy, trang bị phương pháp nhận thức, kiếm tìm tri thức ở nơi mà K. Marx và Hegels gọi là nơi “đúc kết” hay “tổng kết” những gì là tinh tuý của tư duy nhân loại, hoặc có ích thực sự cho chuyên môn sau này của họ. Bởi vậy, đã có lúc rộ lên câu nói nghe thật xót xa về thực trạng của bộ môn này là bộ môn mà “thầy không muốn dạy, trò không muốn học”!(*)
Xã hội có biết điều này không?
Ngành giáo dục có biết điều này không?
Tôi chắc là tất cả đều biết, thậm chí biết rất rõ. Nếu bây giờ tiến hành một cuộc điều tra xã hội học nghiêm túc, thật sự khách quan và cơ bản về sự quan tâm, sự hứng thú của người học các bộ môn Marx - Lenin chúng ta sẽ có những con số đáng để lưu tâm và suy nghĩ. Những người có trách nhiệm chưa dám nhìn thẳng vào sự thật này, chưa thấy được
sự thiếu hụt về triết học của sinh viên, thậm chí của cả cán bộ giảng dạy của chúng ta, cho nên mọi sự vẫn đang theo lối mòn, chương trình cũ kỹ, gò bó, cản trở nhiệt tình tìm tòi của người học và cả sự sáng tạo, sự tự vươn lên của chính những người dạy.
Nhìn rộng hơn sẽ thấy rằng, ngay cả đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu triết học được chính nhà trường của chúng ta đào tạo trong nhiều năm qua cũng đang khá bất cập trong lĩnh vực học thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Bởi lẽ, phần đông họ chỉ biết và gói gọn trong một vốn kiến thức triết học chưa thật hệ thống và không cập nhật đã được trang bị trong nhà trường mà thôi!
2. Vậy nguyên nhân của tình trạng không hứng thú học triết học và nhất là các chuyên ngành khác trong bộ môn chủ nghĩa Marx - Lenin là gì? Phải chăng đó là lỗi của người học?
Câu trả lời không hề đơn giản. Tuy nhiên, từ sự trải nghiệm và quan sát của cá nhân có thể nêu lên mấy điểm sau đây.
Trước hết, không phải lỗi của sinh viên:
Phải nói ngay rằng, người học, mà cụ thể là sinh viên của chúng ta không có lỗi. Sinh viên là lứa tuổi rất ham hiểu biết, ưa chuộng sự thông thái và muốn được trang bị kiến thức để trở nên thông thái. Họ cần sự hiểu rộng hơn, căn bản hơn; cần biết nhiều hơn để rồi họ tự lựa
chọn những gì là tốt nhất chứ không phải chỉ là sự áp đặt một chiều. Do vậy, chúng ta hãy đi tìm nguyên nhân của việc họ chưa yêu môn học này ở những chỗ khác.
Thứ hai, về thời lượng:
Trong chương trình chính khoá dành cho các ngành không chuyên triết học thuộc tất cả các khối, nhất là khối các ngành kỹ thuật hoặc khoa học tự nhiên, thì thời lượng dành cho bộ môn Marx- Lenin không phải là ít so với thời lượng của các môn học khác của chính các ngành học đó (do vậy mà nhiều người lãnh đạo các khối ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật có lý khi phàn nàn về việc bộ môn này chiếm mất quá nhiều thời gian trong chương trình học) nhưng thật ra lại bị phân tán ra quá nhiều môn, số giờ dành cho triết học
khá hạn chế. Vì thời lượng quá ít cho nên ngay cả những nội dung cơ bản nhất của chương trình đã quá sơ sài so với yêu cầu cần phải có thì người giảng cũng không kịp truyền thụ hết.
Thứ ba, về chương trình và giáo trình:
Đất nước đang đổi mới rất nhanh. Thế giới đang thay đổi rất nhanh. Khoa học và công nghệ luôn có những cái mới xuất hiện hàng ngày. Triết học cũng không nằm ngoài xu thế chung đó. Tuy nhiên, chương trình học của chúng ta thì khô cứng và y hệt nhau cho mọi đối tượng thuộc các chuyên ngành khác nhau.
Không ai có thể phủ nhận rằng, mọi chương trình triết học đều có những yêu cầu phải đảm bảo những điều cốt yếu, đều có những cái chung. Song, cũng không được quên rằng, nếu chương trình đó không phù hợp với những đòi hỏi đặc thù của từng chuyên ngành thì sự hấp dẫn cũng chẳng có. Đó là một trong những lý do vì sao cùng một chương trình nhưng người ta phải có những giáo trình viết riêng cho các khối ngành khác nhau và vì sao triết học chưa chiếm được cảm tình hoặc chưa thật sự thu hút nhiều người học ở nước ta.
Một khiếm khuyết rất lớn khác trong nội dung chương trình là không cho người học biết được lịch sử của vấn đề, thậm chí quan điểm của chính K. Marx có lúc đã bị cắt xén hoặc giải thích khác đi cho phù hợp với một yêu cầu nào đó, cho nên không những Marx đã bị hiểu sai mà còn không làm nổi bật được sự kế thừa của K. Marx và các tác gia kinh điển đối với triết học trước các ông cũng như sự phát triển về những vấn đề đó sau các ông. Với nội dung chương trình đó người học cũng không tự rút ra được những cái vĩ đại, cái có tính cách mạng do K. Marx đã thực hiện, không thấy được sự phong phú của các vấn đề triết học đã được triết học bàn đến từ rất lâu rồi và hiện nay vẫn đang tiếp tục được bàn đến, cũng như không biết được những vấn đề mới nảy sinh đang thu hút sự quan tâm của nhân loại, đang làm cho các nhà triết học trăn trở, do đó, cũng không gợi ý được cho thế hệ trẻ những điều cần suy nghĩ. Nói cách khác, chúng ta đã biệt lập hoá K. Marx. Điều này hoàn toàn trái với thực tế lịch sử và rất có hại.
Đáng ngại hơn nữa là hiện đang có chủ trương ở trường đại học chỉ còn dạy chính trị chứ không dạy triết học. Người ta đang có ý định trình bày tất cả các bộ môn Marx - Lenin hiện nay (Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh) dưới dạng các nguyên lý và dạy các nguyên lý đó trong một giáo trình thống nhất với thời lượng 75 tiết. Chưa biết được cụ thể người ta sẽ làm như thế nào nhưng không quá khó để mường tượng ra viễn cảnh và kết quả của cách làm này! Bài học về Đại học đại cương vẫn còn đó!
Thứ tư, về phương pháp giảng dạy:
Do thời lượng hạn chế, do sự khô cứng và thiếu phần lịch sử mang tính dẫn dắt của chương trình và giáo trình cho nên khi giảng về những quan điểm cơ bản của triết học, chủ yếu là triết học Marx, người giảng gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, việc chọn con đường an toàn nhất và dễ dàng nhất là nói đúng những gì đã được viết ra trong giáo trình chung cho mọi đối tượng.
Bên cạnh đó, chính cách thi như hiện nay, kể cả cách thi trắc nghiệm đang được bắt đầu thực hiện, vừa góp phần làm cho người học chỉ cần học thuộc một cách máy móc chứ không cần suy nghĩ, tìm tòi, khám phá; vừa làm cho người giảng cũng phải lo bảo đảm độ an toàn về kết quả giảng dạy của mình bằng cách cũng chỉ tập trung vào một số nội dung được coi là sẽ có đề thi chứ chẳng cần đào sâu, mở rộng làm gì cho mệt. Do vậy, sự trì trệ và nông cạn ở đây là khó tránh khỏi.
Một điều cũng rất đáng suy nghĩ khác là người ta không tìm cách để cải tiến nội dung chương trình, để nâng cao kiến thức; không tìm cách tiếp cận và cập nhật những cái mới mà lại đi tập trung vào việc công thức hoá, sơ đồ hoá các luận điểm triết học. Không phủ nhận khả năng ấy đối với một số vấn đề triết học nhất định nào đó. Song, đó thường là những vấn đề đơn giản. Có vô vàn các luận điểm, các tư tưởng triết học vô cùng sâu sắc, hàm chứa trong đó không ít những ẩn ý dẫn đến những cách hiểu, cách giải thích khác nhau, thậm chí từ đó hình thành các chi nhánh hay trường phái triết học khác nhau. Đối với những luận điểm hay tư tưởng đó nhiều khi dùng cách giải thích thông thường là không đủ, cho nên có khi phải dùng đến cả phương pháp thông diễn được hiểu theo nghĩa hiện đại mới hy vọng có thể chỉ ra hết ý nghĩa của chúng. Vậy thì làm sao mà công thức hoá và sơ đồ hoá triết học lại không mắc thiếu sót, không tầm thường hoá thậm chí sai lầm được!
Có vô vàn thí dụ về điều này. Chẳng hạn, làm sao không sai lầm khi công thức hoá hoặc sơ đồ hoá các quan điểm triết học cực kỳ phức tạp và mâu thuẫn của G. Berkeley, của I. Kant, của F. Hegels, v.v... hay các luận điểm của K. Marx như coi “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, “bản chất con người là tổng hoà (hay toàn bộ) các quan hệ xã hội”! Chính vì sự máy móc đó mà có giáo trình đã khẳng định rằng, nhà duy tâm chủ quan G. Berkeley rốt cuộc đã đi đến chủ nghĩa duy ngã! Tiếc thay, sự thật lịch sử lại nói điều hoàn toàn ngược lại là chính G. Berkeley vì tránh duy ngã cho nên, dù ngoài ý muốn, ông phải lập luận giống như nhà duy tâm khách quan.
3. Vậy, chúng ta cần phải làm gì?
Một là, cần xác định cho rõ mục đích dạy môn triết học trong nhà trường đại học, cao đẳng và chuyên nghiệp. Ta đã từng nói đến việc triết học có nhiệm vụ trang bị thế giới quan và phương pháp luận cho người học. Điều đó là hoàn toàn đúng. Tiếc rằng, do chỉ chú trọng đến việc xây dựng lập trường chính trị nên suốt một thời gian dài đã xảy ra tình trạng đồng nhất triết học với chính trị. Triết học phải phục vụ chính trị. Đó là điều sơ đẳng ai cũng hiểu. Nhưng cái lớn hơn là triết học phải làm chỗ dựa, là cơ sở cho chính trị. Chính triết học phục vụ chính trị đắc lực nhất không phải chỉ ở sự thuyết minh đường lối, mà là ở chỗ cung cấp cơ sở cho đường lối, ở sự phản biện lại một cách khoa học những quyết định trước khi được thông qua để thi hành, ở việc xây dựng niềm tin khoa học cho mọi người đối với đường lối bằng sự thuyết phục khoa học. Do vậy, triết học phải đạt được cả hai điều là trang bị cho người học cách tư duy đúng đắn, phương pháp nhận thức khoa học bên cạnh việc cung cấp tri thức. Cả hai thứ này đều không có sẵn trong mỗi con người. Năng lực tư duy và phương pháp nhận thức cũng như tri thức phải được trang bị, nuôi dưỡng và phát triển; chúng không phải bất biến mà luôn được bổ sung, do vậy, nếu giáo điều hoá thì là một sai lầm.
Hai là, triết học Marx không tách rời, không biệt lập với triết học nhân loại. Nó là sự kế thừa hợp pháp những di sản và những giá trị tốt nhất của triết học nhân loại. Nó cũng không đứng yên mà sẽ được phát triển, được nâng cao hơn sau khi đã tiếp thu những gì phù hợp và hoà vào dòng chảy chung của tư duy nhân loại. Người học sẽ không thấy được giá trị của triết học Marx, chẳng hạn luận án tiến sỹ của Marx, nếu không hiểu lịch sử triết học trước Marx. Sẽ không thể hiểu và thấy hết giá trị một số luận điểm của F. Engels trong “Biện chứng của tự nhiên”, của V. I. Lenin trong “Bút ký triết học” và trong “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” nếu như không hiểu triết học Baruch Spinoza, triết học Leibnizt và triết học Banis Diderot v.v... Do vậy, ngay cả việc “dạy triết học Marx cũng nên đi theo lịch sử các vấn đề từ khởi thuỷ cho đến tận bây giờ”. Điều đó có nghĩa rằng, cần bố trí lại chương trình triết học dưới dạng lịch sử triết học. Cách làm này được cả thế giới chấp nhận và đó cũng là điều kiện để chúng ta hội nhập và đối thoại với giới triết học thế giới trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay. Dĩ nhiên, không cần bàn cãi, trong chương trình và nội dung đó chúng ta sẽ dành cho triết học Marx sự ưu tiên nhất định.
Đành rằng thay đổi một thói quen, một quan niệm, một truyền thống đã ăn sâu vào đầu óc con người, một cách làm đã trở thành lối mòn là điều hoàn toàn không dễ dàng, thậm chí còn gặp sức cản rất lớn. Song, chúng ta sẽ không thu được kết quả mong muốn nếu không chịu đổi mới tư duy, nếu không chịu thay đổi những thói quen đến mức trở thành máy móc cản trở sự phát triển tư duy của thế hệ trẻ. Thành công của công cuộc đổi mới đất nước ta đã chứng tỏ điều đó. Tôi coi đây là điểm đột phá quan trọng nhất và cũng là cơ bản nhất mặc dù chẳng dễ dàng gì. Tuy nhiên, chỉ nên thay đổi theo hướng tiến bộ, đi lên chứ không phải đi thụt lùi như cách mà người ta đang dự định làm. Đặc biệt, không thể loại bỏ triết học ra khỏi chương trình học ở bậc đại học.
Ba là, về mặt phương pháp:
Khi đã có một chương trình với nội dung thật sự khoa học, có những giáo trình được viết phù hợp cho các đối tượng khác nhau, có đủ hệ thống câu hỏi gợi ý thông minh, kích thích sự tìm tòi, khám phá và có đủ tài liệu tham khảo (cả tài liệu gốc và tài liệu giới thiệu)(*) để giải đáp chúng cũng như giải đáp những câu hỏi mà người học tự vấn mình thì người dạy sẽ không còn phải lệ thuộc vào giáo trình để trình bày từ A đến Z nữa. Đây chính là điều kiện thuận lợi để người dạy phát huy khả năng dẫn dắt người học suy nghĩ về những cái cốt lõi nhất, sâu sắc nhất và tâm đắc nhất, qua đó sẽ có sự thảo luận, sự đối thoại, sự thuyết trình giữa người học với nhau, giữa người học và người dạy. Điều này càng quan trọng hơn đối với chuyên ngành triết học nếu chúng ta mong muốn có lớp người kế tiếp giỏi giang hơn lớp người đi trước.
Trong cuộc sống đương đại, chứ chưa nói đến tương lai, các môn học càng bớt đi sự áp đặt, giáo điều và máy móc bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.
Đặc biệt, môn triết học phải là nơi giúp cho thế hệ trẻ có được môi trường mà ở đó sự tự đọc, tự học, tự suy tư, tự đánh giá sẽ tạo cho họ sự chủ động trong cuộc sống, hình thành ở họ khả năng thích nghi nhanh, nhất là để tự họ tìm ra ý nghĩa đích thực của cuộc sống và vì nó mà phấn đấu, mà khổ luyện. Chính điều này cũng sẽ giúp cho người học hình thành ở họ khả năng tự ý thức, nghĩa là nâng ý thức lên trình độ cao hơn là tự ý thức, chứ không dừng lại ở ý thức.
Một khi phương pháp giảng dạy đã thay đổi thì phương pháp kiểm tra và thi cử cũng phải thay đổi cho phù hợp với thời gian đã được dành cho tự học và kích thích sự sáng tạo nhiều hơn của người học.
Bốn là, tạo điều kiện để bản thân cả người dạy và người học có thể trực tiếp đọc, nghiên cứu từ các tác phẩm gốc (dù chỉ một số tác phẩm cốt yếu có liên quan) chứ không chỉ qua sách giáo khoa, qua giáo trình, nghĩa là không chỉ qua nhãn quan của người khác. Đã có không ít luận điểm quan trọng của các tác gia kinh điển của triết học Marx nói riêng, và triết học thế giới nói chung, đã bị ngộ nhận, bị cắt xén, bị giải thích méo mó, sai lệch vì, một thời, nếu nói đúng nguồn gốc, xuất xứ của chúng hoặc giải thích đúng như nguyên bản thì chúng trái với cái được ngộ nhận là “chính thống”. Minh chứng cho điều này là những luận điểm cực kỳ quan trọng của K. Marx trong Lời tựa cuốn “Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị” một thời đã bị chúng ta bỏ qua hoặc ít nhất là bị cắt xén. Nếu không có đường lối đổi mới toàn diện của Đảng thì chắc có nhiều luận điểm của các nhà kinh điển của triết học Marx chưa được đính chính, chưa được trích dẫn nguyên văn
và vẫn đang bị giải thích một cách chủ quan.
Chúng ta đã nói đến đổi mới tư duy suốt hai mươi năm nay nhưng sự đổi mới tư duy trong lĩnh vực giảng dạy, đào tạo về triết học thì còn quá chậm.
Lúc này, nói đến đổi mới việc giảng dạy và đào tạo triết học đã không còn sớm nữa. Tuy nhiên, đổi mới như thế nào mới là điều quan trọng. Hãy đừng vì sức ép giảm tải mà tuỳ tiện loại bỏ triết học, nhất là lịch sử triết học, ra khỏi môi trường đại học. Nếu hiểu triết học chính là lịch sử triết học và “nghiên cứu lịch sử triết học là nghiên cứu bản thân triết học, và điều đó là không thể khác được” (1, T. IX, tr.35), như Hegels nói, thì ta sẽ hiểu tại sao K. Marx viết luận án tiến sỹ của mình chính là về lịch sử triết học; tại sao V. I. Lenin coi lịch sử triết học khi được nghiên cứu và cải tạo một cách biện chứng lại là bộ phận quan trọng nhất từ đó hình thành phép biện chứng, coi “phép biện chứng của Hegels... là sự khái quát lịch sử tư tưởng” (2, T.29, tr.394) và lý luận nhận thức; tại sao F. Engels lại nói rằng, “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận... nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta mà có thôi. Năng lực ấy cần phải được phát triển hoàn thiện, và muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước” (3, T.20, tr.489, 487). Trang bị kiến thức triết học cho người học, bởi vậy, không chỉ là trang bị thế giới quan và phương pháp luận mà còn chính là trang bị văn hoá tư duy cho họ, nhất là cho thế hệ trẻ.
(*) Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh và Nhà xuất bản Tri thức đang cố gắng thực hiện việc dịch và xuất bản các tác phẩm quan trọng trong kho tàng tinh hoa văn hóa nhân loại để cung cập cho bạn đọc.
Tài liệu tham khảo
1. G. W. F. Hegels. Toàn tập. T.IX (Tiếng Nga). Moskva: Kinh tế-xã hội,
1935.
2. V. I. Lênin. Toàn tập. T. 29. Moskva: Tiến bộ, 1981.
3. C. Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập. T.20. H.: Chính trị quốc gia, 1994.
Nguồn:Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007
Những người giảng dạy và nghiên cứu triết học cũng như đông đảo các giới xã hội, nhất là sinh viên, đều nhận ra những điều không ổn trong việc trang bị kiến thức triết học hiện nay trong các nhà trường đại học của chúng ta.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong lĩnh vực truyền bá kiến thức triết học thì cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, từ lâu đã có không ít lời cảnh báo về việc các sinh viên, nhất là sinh viên không chuyên triết học, không thích học, hay nặng hơn là chán học các bộ môn Marx - Lenin nói chung. Nhiều sinh viên học cốt sao để cho đủ điểm không phải thi lại là được chứ ít ai coi đó là môn học giúp cho việc rèn luyện và phát triển tư duy, trang bị phương pháp nhận thức, kiếm tìm tri thức ở nơi mà K. Marx và Hegels gọi là nơi “đúc kết” hay “tổng kết” những gì là tinh tuý của tư duy nhân loại, hoặc có ích thực sự cho chuyên môn sau này của họ. Bởi vậy, đã có lúc rộ lên câu nói nghe thật xót xa về thực trạng của bộ môn này là bộ môn mà “thầy không muốn dạy, trò không muốn học”!(*)
Xã hội có biết điều này không?
Ngành giáo dục có biết điều này không?
Tôi chắc là tất cả đều biết, thậm chí biết rất rõ. Nếu bây giờ tiến hành một cuộc điều tra xã hội học nghiêm túc, thật sự khách quan và cơ bản về sự quan tâm, sự hứng thú của người học các bộ môn Marx - Lenin chúng ta sẽ có những con số đáng để lưu tâm và suy nghĩ. Những người có trách nhiệm chưa dám nhìn thẳng vào sự thật này, chưa thấy được
sự thiếu hụt về triết học của sinh viên, thậm chí của cả cán bộ giảng dạy của chúng ta, cho nên mọi sự vẫn đang theo lối mòn, chương trình cũ kỹ, gò bó, cản trở nhiệt tình tìm tòi của người học và cả sự sáng tạo, sự tự vươn lên của chính những người dạy.
Nhìn rộng hơn sẽ thấy rằng, ngay cả đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu triết học được chính nhà trường của chúng ta đào tạo trong nhiều năm qua cũng đang khá bất cập trong lĩnh vực học thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Bởi lẽ, phần đông họ chỉ biết và gói gọn trong một vốn kiến thức triết học chưa thật hệ thống và không cập nhật đã được trang bị trong nhà trường mà thôi!
2. Vậy nguyên nhân của tình trạng không hứng thú học triết học và nhất là các chuyên ngành khác trong bộ môn chủ nghĩa Marx - Lenin là gì? Phải chăng đó là lỗi của người học?
Câu trả lời không hề đơn giản. Tuy nhiên, từ sự trải nghiệm và quan sát của cá nhân có thể nêu lên mấy điểm sau đây.
Trước hết, không phải lỗi của sinh viên:
Phải nói ngay rằng, người học, mà cụ thể là sinh viên của chúng ta không có lỗi. Sinh viên là lứa tuổi rất ham hiểu biết, ưa chuộng sự thông thái và muốn được trang bị kiến thức để trở nên thông thái. Họ cần sự hiểu rộng hơn, căn bản hơn; cần biết nhiều hơn để rồi họ tự lựa
chọn những gì là tốt nhất chứ không phải chỉ là sự áp đặt một chiều. Do vậy, chúng ta hãy đi tìm nguyên nhân của việc họ chưa yêu môn học này ở những chỗ khác.
Thứ hai, về thời lượng:
Trong chương trình chính khoá dành cho các ngành không chuyên triết học thuộc tất cả các khối, nhất là khối các ngành kỹ thuật hoặc khoa học tự nhiên, thì thời lượng dành cho bộ môn Marx- Lenin không phải là ít so với thời lượng của các môn học khác của chính các ngành học đó (do vậy mà nhiều người lãnh đạo các khối ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật có lý khi phàn nàn về việc bộ môn này chiếm mất quá nhiều thời gian trong chương trình học) nhưng thật ra lại bị phân tán ra quá nhiều môn, số giờ dành cho triết học
khá hạn chế. Vì thời lượng quá ít cho nên ngay cả những nội dung cơ bản nhất của chương trình đã quá sơ sài so với yêu cầu cần phải có thì người giảng cũng không kịp truyền thụ hết.
Thứ ba, về chương trình và giáo trình:
Đất nước đang đổi mới rất nhanh. Thế giới đang thay đổi rất nhanh. Khoa học và công nghệ luôn có những cái mới xuất hiện hàng ngày. Triết học cũng không nằm ngoài xu thế chung đó. Tuy nhiên, chương trình học của chúng ta thì khô cứng và y hệt nhau cho mọi đối tượng thuộc các chuyên ngành khác nhau.
Không ai có thể phủ nhận rằng, mọi chương trình triết học đều có những yêu cầu phải đảm bảo những điều cốt yếu, đều có những cái chung. Song, cũng không được quên rằng, nếu chương trình đó không phù hợp với những đòi hỏi đặc thù của từng chuyên ngành thì sự hấp dẫn cũng chẳng có. Đó là một trong những lý do vì sao cùng một chương trình nhưng người ta phải có những giáo trình viết riêng cho các khối ngành khác nhau và vì sao triết học chưa chiếm được cảm tình hoặc chưa thật sự thu hút nhiều người học ở nước ta.
Một khiếm khuyết rất lớn khác trong nội dung chương trình là không cho người học biết được lịch sử của vấn đề, thậm chí quan điểm của chính K. Marx có lúc đã bị cắt xén hoặc giải thích khác đi cho phù hợp với một yêu cầu nào đó, cho nên không những Marx đã bị hiểu sai mà còn không làm nổi bật được sự kế thừa của K. Marx và các tác gia kinh điển đối với triết học trước các ông cũng như sự phát triển về những vấn đề đó sau các ông. Với nội dung chương trình đó người học cũng không tự rút ra được những cái vĩ đại, cái có tính cách mạng do K. Marx đã thực hiện, không thấy được sự phong phú của các vấn đề triết học đã được triết học bàn đến từ rất lâu rồi và hiện nay vẫn đang tiếp tục được bàn đến, cũng như không biết được những vấn đề mới nảy sinh đang thu hút sự quan tâm của nhân loại, đang làm cho các nhà triết học trăn trở, do đó, cũng không gợi ý được cho thế hệ trẻ những điều cần suy nghĩ. Nói cách khác, chúng ta đã biệt lập hoá K. Marx. Điều này hoàn toàn trái với thực tế lịch sử và rất có hại.
Đáng ngại hơn nữa là hiện đang có chủ trương ở trường đại học chỉ còn dạy chính trị chứ không dạy triết học. Người ta đang có ý định trình bày tất cả các bộ môn Marx - Lenin hiện nay (Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh) dưới dạng các nguyên lý và dạy các nguyên lý đó trong một giáo trình thống nhất với thời lượng 75 tiết. Chưa biết được cụ thể người ta sẽ làm như thế nào nhưng không quá khó để mường tượng ra viễn cảnh và kết quả của cách làm này! Bài học về Đại học đại cương vẫn còn đó!
Thứ tư, về phương pháp giảng dạy:
Do thời lượng hạn chế, do sự khô cứng và thiếu phần lịch sử mang tính dẫn dắt của chương trình và giáo trình cho nên khi giảng về những quan điểm cơ bản của triết học, chủ yếu là triết học Marx, người giảng gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, việc chọn con đường an toàn nhất và dễ dàng nhất là nói đúng những gì đã được viết ra trong giáo trình chung cho mọi đối tượng.
Bên cạnh đó, chính cách thi như hiện nay, kể cả cách thi trắc nghiệm đang được bắt đầu thực hiện, vừa góp phần làm cho người học chỉ cần học thuộc một cách máy móc chứ không cần suy nghĩ, tìm tòi, khám phá; vừa làm cho người giảng cũng phải lo bảo đảm độ an toàn về kết quả giảng dạy của mình bằng cách cũng chỉ tập trung vào một số nội dung được coi là sẽ có đề thi chứ chẳng cần đào sâu, mở rộng làm gì cho mệt. Do vậy, sự trì trệ và nông cạn ở đây là khó tránh khỏi.
Một điều cũng rất đáng suy nghĩ khác là người ta không tìm cách để cải tiến nội dung chương trình, để nâng cao kiến thức; không tìm cách tiếp cận và cập nhật những cái mới mà lại đi tập trung vào việc công thức hoá, sơ đồ hoá các luận điểm triết học. Không phủ nhận khả năng ấy đối với một số vấn đề triết học nhất định nào đó. Song, đó thường là những vấn đề đơn giản. Có vô vàn các luận điểm, các tư tưởng triết học vô cùng sâu sắc, hàm chứa trong đó không ít những ẩn ý dẫn đến những cách hiểu, cách giải thích khác nhau, thậm chí từ đó hình thành các chi nhánh hay trường phái triết học khác nhau. Đối với những luận điểm hay tư tưởng đó nhiều khi dùng cách giải thích thông thường là không đủ, cho nên có khi phải dùng đến cả phương pháp thông diễn được hiểu theo nghĩa hiện đại mới hy vọng có thể chỉ ra hết ý nghĩa của chúng. Vậy thì làm sao mà công thức hoá và sơ đồ hoá triết học lại không mắc thiếu sót, không tầm thường hoá thậm chí sai lầm được!
Có vô vàn thí dụ về điều này. Chẳng hạn, làm sao không sai lầm khi công thức hoá hoặc sơ đồ hoá các quan điểm triết học cực kỳ phức tạp và mâu thuẫn của G. Berkeley, của I. Kant, của F. Hegels, v.v... hay các luận điểm của K. Marx như coi “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, “bản chất con người là tổng hoà (hay toàn bộ) các quan hệ xã hội”! Chính vì sự máy móc đó mà có giáo trình đã khẳng định rằng, nhà duy tâm chủ quan G. Berkeley rốt cuộc đã đi đến chủ nghĩa duy ngã! Tiếc thay, sự thật lịch sử lại nói điều hoàn toàn ngược lại là chính G. Berkeley vì tránh duy ngã cho nên, dù ngoài ý muốn, ông phải lập luận giống như nhà duy tâm khách quan.
3. Vậy, chúng ta cần phải làm gì?
Một là, cần xác định cho rõ mục đích dạy môn triết học trong nhà trường đại học, cao đẳng và chuyên nghiệp. Ta đã từng nói đến việc triết học có nhiệm vụ trang bị thế giới quan và phương pháp luận cho người học. Điều đó là hoàn toàn đúng. Tiếc rằng, do chỉ chú trọng đến việc xây dựng lập trường chính trị nên suốt một thời gian dài đã xảy ra tình trạng đồng nhất triết học với chính trị. Triết học phải phục vụ chính trị. Đó là điều sơ đẳng ai cũng hiểu. Nhưng cái lớn hơn là triết học phải làm chỗ dựa, là cơ sở cho chính trị. Chính triết học phục vụ chính trị đắc lực nhất không phải chỉ ở sự thuyết minh đường lối, mà là ở chỗ cung cấp cơ sở cho đường lối, ở sự phản biện lại một cách khoa học những quyết định trước khi được thông qua để thi hành, ở việc xây dựng niềm tin khoa học cho mọi người đối với đường lối bằng sự thuyết phục khoa học. Do vậy, triết học phải đạt được cả hai điều là trang bị cho người học cách tư duy đúng đắn, phương pháp nhận thức khoa học bên cạnh việc cung cấp tri thức. Cả hai thứ này đều không có sẵn trong mỗi con người. Năng lực tư duy và phương pháp nhận thức cũng như tri thức phải được trang bị, nuôi dưỡng và phát triển; chúng không phải bất biến mà luôn được bổ sung, do vậy, nếu giáo điều hoá thì là một sai lầm.
Hai là, triết học Marx không tách rời, không biệt lập với triết học nhân loại. Nó là sự kế thừa hợp pháp những di sản và những giá trị tốt nhất của triết học nhân loại. Nó cũng không đứng yên mà sẽ được phát triển, được nâng cao hơn sau khi đã tiếp thu những gì phù hợp và hoà vào dòng chảy chung của tư duy nhân loại. Người học sẽ không thấy được giá trị của triết học Marx, chẳng hạn luận án tiến sỹ của Marx, nếu không hiểu lịch sử triết học trước Marx. Sẽ không thể hiểu và thấy hết giá trị một số luận điểm của F. Engels trong “Biện chứng của tự nhiên”, của V. I. Lenin trong “Bút ký triết học” và trong “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” nếu như không hiểu triết học Baruch Spinoza, triết học Leibnizt và triết học Banis Diderot v.v... Do vậy, ngay cả việc “dạy triết học Marx cũng nên đi theo lịch sử các vấn đề từ khởi thuỷ cho đến tận bây giờ”. Điều đó có nghĩa rằng, cần bố trí lại chương trình triết học dưới dạng lịch sử triết học. Cách làm này được cả thế giới chấp nhận và đó cũng là điều kiện để chúng ta hội nhập và đối thoại với giới triết học thế giới trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay. Dĩ nhiên, không cần bàn cãi, trong chương trình và nội dung đó chúng ta sẽ dành cho triết học Marx sự ưu tiên nhất định.
Đành rằng thay đổi một thói quen, một quan niệm, một truyền thống đã ăn sâu vào đầu óc con người, một cách làm đã trở thành lối mòn là điều hoàn toàn không dễ dàng, thậm chí còn gặp sức cản rất lớn. Song, chúng ta sẽ không thu được kết quả mong muốn nếu không chịu đổi mới tư duy, nếu không chịu thay đổi những thói quen đến mức trở thành máy móc cản trở sự phát triển tư duy của thế hệ trẻ. Thành công của công cuộc đổi mới đất nước ta đã chứng tỏ điều đó. Tôi coi đây là điểm đột phá quan trọng nhất và cũng là cơ bản nhất mặc dù chẳng dễ dàng gì. Tuy nhiên, chỉ nên thay đổi theo hướng tiến bộ, đi lên chứ không phải đi thụt lùi như cách mà người ta đang dự định làm. Đặc biệt, không thể loại bỏ triết học ra khỏi chương trình học ở bậc đại học.
Ba là, về mặt phương pháp:
Khi đã có một chương trình với nội dung thật sự khoa học, có những giáo trình được viết phù hợp cho các đối tượng khác nhau, có đủ hệ thống câu hỏi gợi ý thông minh, kích thích sự tìm tòi, khám phá và có đủ tài liệu tham khảo (cả tài liệu gốc và tài liệu giới thiệu)(*) để giải đáp chúng cũng như giải đáp những câu hỏi mà người học tự vấn mình thì người dạy sẽ không còn phải lệ thuộc vào giáo trình để trình bày từ A đến Z nữa. Đây chính là điều kiện thuận lợi để người dạy phát huy khả năng dẫn dắt người học suy nghĩ về những cái cốt lõi nhất, sâu sắc nhất và tâm đắc nhất, qua đó sẽ có sự thảo luận, sự đối thoại, sự thuyết trình giữa người học với nhau, giữa người học và người dạy. Điều này càng quan trọng hơn đối với chuyên ngành triết học nếu chúng ta mong muốn có lớp người kế tiếp giỏi giang hơn lớp người đi trước.
Trong cuộc sống đương đại, chứ chưa nói đến tương lai, các môn học càng bớt đi sự áp đặt, giáo điều và máy móc bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.
Đặc biệt, môn triết học phải là nơi giúp cho thế hệ trẻ có được môi trường mà ở đó sự tự đọc, tự học, tự suy tư, tự đánh giá sẽ tạo cho họ sự chủ động trong cuộc sống, hình thành ở họ khả năng thích nghi nhanh, nhất là để tự họ tìm ra ý nghĩa đích thực của cuộc sống và vì nó mà phấn đấu, mà khổ luyện. Chính điều này cũng sẽ giúp cho người học hình thành ở họ khả năng tự ý thức, nghĩa là nâng ý thức lên trình độ cao hơn là tự ý thức, chứ không dừng lại ở ý thức.
Một khi phương pháp giảng dạy đã thay đổi thì phương pháp kiểm tra và thi cử cũng phải thay đổi cho phù hợp với thời gian đã được dành cho tự học và kích thích sự sáng tạo nhiều hơn của người học.
Bốn là, tạo điều kiện để bản thân cả người dạy và người học có thể trực tiếp đọc, nghiên cứu từ các tác phẩm gốc (dù chỉ một số tác phẩm cốt yếu có liên quan) chứ không chỉ qua sách giáo khoa, qua giáo trình, nghĩa là không chỉ qua nhãn quan của người khác. Đã có không ít luận điểm quan trọng của các tác gia kinh điển của triết học Marx nói riêng, và triết học thế giới nói chung, đã bị ngộ nhận, bị cắt xén, bị giải thích méo mó, sai lệch vì, một thời, nếu nói đúng nguồn gốc, xuất xứ của chúng hoặc giải thích đúng như nguyên bản thì chúng trái với cái được ngộ nhận là “chính thống”. Minh chứng cho điều này là những luận điểm cực kỳ quan trọng của K. Marx trong Lời tựa cuốn “Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị” một thời đã bị chúng ta bỏ qua hoặc ít nhất là bị cắt xén. Nếu không có đường lối đổi mới toàn diện của Đảng thì chắc có nhiều luận điểm của các nhà kinh điển của triết học Marx chưa được đính chính, chưa được trích dẫn nguyên văn
và vẫn đang bị giải thích một cách chủ quan.
Chúng ta đã nói đến đổi mới tư duy suốt hai mươi năm nay nhưng sự đổi mới tư duy trong lĩnh vực giảng dạy, đào tạo về triết học thì còn quá chậm.
Lúc này, nói đến đổi mới việc giảng dạy và đào tạo triết học đã không còn sớm nữa. Tuy nhiên, đổi mới như thế nào mới là điều quan trọng. Hãy đừng vì sức ép giảm tải mà tuỳ tiện loại bỏ triết học, nhất là lịch sử triết học, ra khỏi môi trường đại học. Nếu hiểu triết học chính là lịch sử triết học và “nghiên cứu lịch sử triết học là nghiên cứu bản thân triết học, và điều đó là không thể khác được” (1, T. IX, tr.35), như Hegels nói, thì ta sẽ hiểu tại sao K. Marx viết luận án tiến sỹ của mình chính là về lịch sử triết học; tại sao V. I. Lenin coi lịch sử triết học khi được nghiên cứu và cải tạo một cách biện chứng lại là bộ phận quan trọng nhất từ đó hình thành phép biện chứng, coi “phép biện chứng của Hegels... là sự khái quát lịch sử tư tưởng” (2, T.29, tr.394) và lý luận nhận thức; tại sao F. Engels lại nói rằng, “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận... nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta mà có thôi. Năng lực ấy cần phải được phát triển hoàn thiện, và muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước” (3, T.20, tr.489, 487). Trang bị kiến thức triết học cho người học, bởi vậy, không chỉ là trang bị thế giới quan và phương pháp luận mà còn chính là trang bị văn hoá tư duy cho họ, nhất là cho thế hệ trẻ.
(*) Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh và Nhà xuất bản Tri thức đang cố gắng thực hiện việc dịch và xuất bản các tác phẩm quan trọng trong kho tàng tinh hoa văn hóa nhân loại để cung cập cho bạn đọc.
Tài liệu tham khảo
1. G. W. F. Hegels. Toàn tập. T.IX (Tiếng Nga). Moskva: Kinh tế-xã hội,
1935.
2. V. I. Lênin. Toàn tập. T. 29. Moskva: Tiến bộ, 1981.
3. C. Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập. T.20. H.: Chính trị quốc gia, 1994.
Nguồn:Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007

markdown:
**Nguyễn Trọng Chuẩn**
GS., TS. nguyên Viện trưởng Viện Triết học, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Triết học. - Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007
Bàn về việc giảng dạy triết học cho các đối tượng khác nhau trong một quốc gia là chủ đề rất lớn. Tôi xin đề cập đến một phạm vi hẹp hơn là việc dạy triết học trong nhà trường đại học vì trong đó người học là đối tượng trẻ và đông đảo vừa mới bước chân vào cổng trường đại học đang rất háo hức tìm hiểu, khám phá kho tàng tri thức đồ sộ của nhân loại.
1. Cần nhìn thẳng vào thực trạng việc giảng dạy và học triết học trong các nhà trường để có sự đổi mới theo kịp sự đổi mới toàn diện của đất nước và hội nhập quốc tế đang diễn ra rất nhanh trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay.
Những người giảng dạy và nghiên cứu triết học cũng như đông đảo các giới xã hội, nhất là sinh viên, đều nhận ra những điều không ổn trong việc trang bị kiến thức triết học hiện nay trong các nhà trường đại học của chúng ta.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong lĩnh vực truyền bá kiến thức triết học thì cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, từ lâu đã có không ít lời cảnh báo về việc các sinh viên, nhất là sinh viên không chuyên triết học, không thích học, hay nặng hơn là chán học các bộ môn Marx - Lenin nói chung. Nhiều sinh viên học cốt sao để cho đủ điểm không phải thi lại là được chứ ít ai coi đó là môn học giúp cho việc rèn luyện và phát triển tư duy, trang bị phương pháp nhận thức, kiếm tìm tri thức ở nơi mà K. Marx và Hegels gọi là nơi “đúc kết” hay “tổng kết” những gì là tinh tuý của tư duy nhân loại, hoặc có ích thực sự cho chuyên môn sau này của họ. Bởi vậy, đã có lúc rộ lên câu nói nghe thật xót xa về thực trạng của bộ môn này là bộ môn mà “thầy không muốn dạy, trò không muốn học”!(*)
Xã hội có biết điều này không?
Ngành giáo dục có biết điều này không?
Tôi chắc là tất cả đều biết, thậm chí biết rất rõ. Nếu bây giờ tiến hành một cuộc điều tra xã hội học nghiêm túc, thật sự khách quan và cơ bản về sự quan tâm, sự hứng thú của người học các bộ môn Marx - Lenin chúng ta sẽ có những con số đáng để lưu tâm và suy nghĩ. Những người có trách nhiệm chưa dám nhìn thẳng vào sự thật này, chưa thấy được
sự thiếu hụt về triết học của sinh viên, thậm chí của cả cán bộ giảng dạy của chúng ta, cho nên mọi sự vẫn đang theo lối mòn, chương trình cũ kỹ, gò bó, cản trở nhiệt tình tìm tòi của người học và cả sự sáng tạo, sự tự vươn lên của chính những người dạy.
Nhìn rộng hơn sẽ thấy rằng, ngay cả đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu triết học được chính nhà trường của chúng ta đào tạo trong nhiều năm qua cũng đang khá bất cập trong lĩnh vực học thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Bởi lẽ, phần đông họ chỉ biết và gói gọn trong một vốn kiến thức triết học chưa thật hệ thống và không cập nhật đã được trang bị trong nhà trường mà thôi!
2. Vậy nguyên nhân của tình trạng không hứng thú học triết học và nhất là các chuyên ngành khác trong bộ môn chủ nghĩa Marx - Lenin là gì? Phải chăng đó là lỗi của người học?
Câu trả lời không hề đơn giản. Tuy nhiên, từ sự trải nghiệm và quan sát của cá nhân có thể nêu lên mấy điểm sau đây.
Trước hết, không phải lỗi của sinh viên:
Phải nói ngay rằng, người học, mà cụ thể là sinh viên của chúng ta không có lỗi. Sinh viên là lứa tuổi rất ham hiểu biết, ưa chuộng sự thông thái và muốn được trang bị kiến thức để trở nên thông thái. Họ cần sự hiểu rộng hơn, căn bản hơn; cần biết nhiều hơn để rồi họ tự lựa
chọn những gì là tốt nhất chứ không phải chỉ là sự áp đặt một chiều. Do vậy, chúng ta hãy đi tìm nguyên nhân của việc họ chưa yêu môn học này ở những chỗ khác.
Thứ hai, về thời lượng:
Trong chương trình chính khoá dành cho các ngành không chuyên triết học thuộc tất cả các khối, nhất là khối các ngành kỹ thuật hoặc khoa học tự nhiên, thì thời lượng dành cho bộ môn Marx- Lenin không phải là ít so với thời lượng của các môn học khác của chính các ngành học đó (do vậy mà nhiều người lãnh đạo các khối ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật có lý khi phàn nàn về việc bộ môn này chiếm mất quá nhiều thời gian trong chương trình học) nhưng thật ra lại bị phân tán ra quá nhiều môn, số giờ dành cho triết học
khá hạn chế. Vì thời lượng quá ít cho nên ngay cả những nội dung cơ bản nhất của chương trình đã quá sơ sài so với yêu cầu cần phải có thì người giảng cũng không kịp truyền thụ hết.
Thứ ba, về chương trình và giáo trình:
Đất nước đang đổi mới rất nhanh. Thế giới đang thay đổi rất nhanh. Khoa học và công nghệ luôn có những cái mới xuất hiện hàng ngày. Triết học cũng không nằm ngoài xu thế chung đó. Tuy nhiên, chương trình học của chúng ta thì khô cứng và y hệt nhau cho mọi đối tượng thuộc các chuyên ngành khác nhau.
Không ai có thể phủ nhận rằng, mọi chương trình triết học đều có những yêu cầu phải đảm bảo những điều cốt yếu, đều có những cái chung. Song, cũng không được quên rằng, nếu chương trình đó không phù hợp với những đòi hỏi đặc thù của từng chuyên ngành thì sự hấp dẫn cũng chẳng có. Đó là một trong những lý do vì sao cùng một chương trình nhưng người ta phải có những giáo trình viết riêng cho các khối ngành khác nhau và vì sao triết học chưa chiếm được cảm tình hoặc chưa thật sự thu hút nhiều người học ở nước ta.
Một khiếm khuyết rất lớn khác trong nội dung chương trình là không cho người học biết được lịch sử của vấn đề, thậm chí quan điểm của chính K. Marx có lúc đã bị cắt xén hoặc giải thích khác đi cho phù hợp với một yêu cầu nào đó, cho nên không những Marx đã bị hiểu sai mà còn không làm nổi bật được sự kế thừa của K. Marx và các tác gia kinh điển đối với triết học trước các ông cũng như sự phát triển về những vấn đề đó sau các ông. Với nội dung chương trình đó người học cũng không tự rút ra được những cái vĩ đại, cái có tính cách mạng do K. Marx đã thực hiện, không thấy được sự phong phú của các vấn đề triết học đã được triết học bàn đến từ rất lâu rồi và hiện nay vẫn đang tiếp tục được bàn đến, cũng như không biết được những vấn đề mới nảy sinh đang thu hút sự quan tâm của nhân loại, đang làm cho các nhà triết học trăn trở, do đó, cũng không gợi ý được cho thế hệ trẻ những điều cần suy nghĩ. Nói cách khác, chúng ta đã biệt lập hoá K. Marx. Điều này hoàn toàn trái với thực tế lịch sử và rất có hại.
Đáng ngại hơn nữa là hiện đang có chủ trương ở trường đại học chỉ còn dạy chính trị chứ không dạy triết học. Người ta đang có ý định trình bày tất cả các bộ môn Marx - Lenin hiện nay (Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh) dưới dạng các nguyên lý và dạy các nguyên lý đó trong một giáo trình thống nhất với thời lượng 75 tiết. Chưa biết được cụ thể người ta sẽ làm như thế nào nhưng không quá khó để mường tượng ra viễn cảnh và kết quả của cách làm này! Bài học về Đại học đại cương vẫn còn đó!
Thứ tư, về phương pháp giảng dạy:
Do thời lượng hạn chế, do sự khô cứng và thiếu phần lịch sử mang tính dẫn dắt của chương trình và giáo trình cho nên khi giảng về những quan điểm cơ bản của triết học, chủ yếu là triết học Marx, người giảng gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, việc chọn con đường an toàn nhất và dễ dàng nhất là nói đúng những gì đã được viết ra trong giáo trình chung cho mọi đối tượng.
Bên cạnh đó, chính cách thi như hiện nay, kể cả cách thi trắc nghiệm đang được bắt đầu thực hiện, vừa góp phần làm cho người học chỉ cần học thuộc một cách máy móc chứ không cần suy nghĩ, tìm tòi, khám phá; vừa làm cho người giảng cũng phải lo bảo đảm độ an toàn về kết quả giảng dạy của mình bằng cách cũng chỉ tập trung vào một số nội dung được coi là sẽ có đề thi chứ chẳng cần đào sâu, mở rộng làm gì cho mệt. Do vậy, sự trì trệ và nông cạn ở đây là khó tránh khỏi.
Một điều cũng rất đáng suy nghĩ khác là người ta không tìm cách để cải tiến nội dung chương trình, để nâng cao kiến thức; không tìm cách tiếp cận và cập nhật những cái mới mà lại đi tập trung vào việc công thức hoá, sơ đồ hoá các luận điểm triết học. Không phủ nhận khả năng ấy đối với một số vấn đề triết học nhất định nào đó. Song, đó thường là những vấn đề đơn giản. Có vô vàn các luận điểm, các tư tưởng triết học vô cùng sâu sắc, hàm chứa trong đó không ít những ẩn ý dẫn đến những cách hiểu, cách giải thích khác nhau, thậm chí từ đó hình thành các chi nhánh hay trường phái triết học khác nhau. Đối với những luận điểm hay tư tưởng đó nhiều khi dùng cách giải thích thông thường là không đủ, cho nên có khi phải dùng đến cả phương pháp thông diễn được hiểu theo nghĩa hiện đại mới hy vọng có thể chỉ ra hết ý nghĩa của chúng. Vậy thì làm sao mà công thức hoá và sơ đồ hoá triết học lại không mắc thiếu sót, không tầm thường hoá thậm chí sai lầm được!
Có vô vàn thí dụ về điều này. Chẳng hạn, làm sao không sai lầm khi công thức hoá hoặc sơ đồ hoá các quan điểm triết học cực kỳ phức tạp và mâu thuẫn của G. Berkeley, của I. Kant, của F. Hegels, v.v... hay các luận điểm của K. Marx như coi “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, “bản chất con người là tổng hoà (hay toàn bộ) các quan hệ xã hội”! Chính vì sự máy móc đó mà có giáo trình đã khẳng định rằng, nhà duy tâm chủ quan G. Berkeley rốt cuộc đã đi đến chủ nghĩa duy ngã! Tiếc thay, sự thật lịch sử lại nói điều hoàn toàn ngược lại là chính G. Berkeley vì tránh duy ngã cho nên, dù ngoài ý muốn, ông phải lập luận giống như nhà duy tâm khách quan.
3. Vậy, chúng ta cần phải làm gì?
Một là, cần xác định cho rõ mục đích dạy môn triết học trong nhà trường đại học, cao đẳng và chuyên nghiệp. Ta đã từng nói đến việc triết học có nhiệm vụ trang bị thế giới quan và phương pháp luận cho người học. Điều đó là hoàn toàn đúng. Tiếc rằng, do chỉ chú trọng đến việc xây dựng lập trường chính trị nên suốt một thời gian dài đã xảy ra tình trạng đồng nhất triết học với chính trị. Triết học phải phục vụ chính trị. Đó là điều sơ đẳng ai cũng hiểu. Nhưng cái lớn hơn là triết học phải làm chỗ dựa, là cơ sở cho chính trị. Chính triết học phục vụ chính trị đắc lực nhất không phải chỉ ở sự thuyết minh đường lối, mà là ở chỗ cung cấp cơ sở cho đường lối, ở sự phản biện lại một cách khoa học những quyết định trước khi được thông qua để thi hành, ở việc xây dựng niềm tin khoa học cho mọi người đối với đường lối bằng sự thuyết phục khoa học. Do vậy, triết học phải đạt được cả hai điều là trang bị cho người học cách tư duy đúng đắn, phương pháp nhận thức khoa học bên cạnh việc cung cấp tri thức. Cả hai thứ này đều không có sẵn trong mỗi con người. Năng lực tư duy và phương pháp nhận thức cũng như tri thức phải được trang bị, nuôi dưỡng và phát triển; chúng không phải bất biến mà luôn được bổ sung, do vậy, nếu giáo điều hoá thì là một sai lầm.
Hai là, triết học Marx không tách rời, không biệt lập với triết học nhân loại. Nó là sự kế thừa hợp pháp những di sản và những giá trị tốt nhất của triết học nhân loại. Nó cũng không đứng yên mà sẽ được phát triển, được nâng cao hơn sau khi đã tiếp thu những gì phù hợp và hoà vào dòng chảy chung của tư duy nhân loại. Người học sẽ không thấy được giá trị của triết học Marx, chẳng hạn luận án tiến sỹ của Marx, nếu không hiểu lịch sử triết học trước Marx. Sẽ không thể hiểu và thấy hết giá trị một số luận điểm của F. Engels trong “Biện chứng của tự nhiên”, của V. I. Lenin trong “Bút ký triết học” và trong “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” nếu như không hiểu triết học Baruch Spinoza, triết học Leibnizt và triết học Banis Diderot v.v... Do vậy, ngay cả việc “dạy triết học Marx cũng nên đi theo lịch sử các vấn đề từ khởi thuỷ cho đến tận bây giờ”. Điều đó có nghĩa rằng, cần bố trí lại chương trình triết học dưới dạng lịch sử triết học. Cách làm này được cả thế giới chấp nhận và đó cũng là điều kiện để chúng ta hội nhập và đối thoại với giới triết học thế giới trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay. Dĩ nhiên, không cần bàn cãi, trong chương trình và nội dung đó chúng ta sẽ dành cho triết học Marx sự ưu tiên nhất định.
Đành rằng thay đổi một thói quen, một quan niệm, một truyền thống đã ăn sâu vào đầu óc con người, một cách làm đã trở thành lối mòn là điều hoàn toàn không dễ dàng, thậm chí còn gặp sức cản rất lớn. Song, chúng ta sẽ không thu được kết quả mong muốn nếu không chịu đổi mới tư duy, nếu không chịu thay đổi những thói quen đến mức trở thành máy móc cản trở sự phát triển tư duy của thế hệ trẻ. Thành công của công cuộc đổi mới đất nước ta đã chứng tỏ điều đó. Tôi coi đây là điểm đột phá quan trọng nhất và cũng là cơ bản nhất mặc dù chẳng dễ dàng gì. Tuy nhiên, chỉ nên thay đổi theo hướng tiến bộ, đi lên chứ không phải đi thụt lùi như cách mà người ta đang dự định làm. Đặc biệt, không thể loại bỏ triết học ra khỏi chương trình học ở bậc đại học.
Ba là, về mặt phương pháp:
Khi đã có một chương trình với nội dung thật sự khoa học, có những giáo trình được viết phù hợp cho các đối tượng khác nhau, có đủ hệ thống câu hỏi gợi ý thông minh, kích thích sự tìm tòi, khám phá và có đủ tài liệu tham khảo (cả tài liệu gốc và tài liệu giới thiệu)(*) để giải đáp chúng cũng như giải đáp những câu hỏi mà người học tự vấn mình thì người dạy sẽ không còn phải lệ thuộc vào giáo trình để trình bày từ A đến Z nữa. Đây chính là điều kiện thuận lợi để người dạy phát huy khả năng dẫn dắt người học suy nghĩ về những cái cốt lõi nhất, sâu sắc nhất và tâm đắc nhất, qua đó sẽ có sự thảo luận, sự đối thoại, sự thuyết trình giữa người học với nhau, giữa người học và người dạy. Điều này càng quan trọng hơn đối với chuyên ngành triết học nếu chúng ta mong muốn có lớp người kế tiếp giỏi giang hơn lớp người đi trước.
Trong cuộc sống đương đại, chứ chưa nói đến tương lai, các môn học càng bớt đi sự áp đặt, giáo điều và máy móc bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.
Đặc biệt, môn triết học phải là nơi giúp cho thế hệ trẻ có được môi trường mà ở đó sự tự đọc, tự học, tự suy tư, tự đánh giá sẽ tạo cho họ sự chủ động trong cuộc sống, hình thành ở họ khả năng thích nghi nhanh, nhất là để tự họ tìm ra ý nghĩa đích thực của cuộc sống và vì nó mà phấn đấu, mà khổ luyện. Chính điều này cũng sẽ giúp cho người học hình thành ở họ khả năng tự ý thức, nghĩa là nâng ý thức lên trình độ cao hơn là tự ý thức, chứ không dừng lại ở ý thức.
Một khi phương pháp giảng dạy đã thay đổi thì phương pháp kiểm tra và thi cử cũng phải thay đổi cho phù hợp với thời gian đã được dành cho tự học và kích thích sự sáng tạo nhiều hơn của người học.
Bốn là, tạo điều kiện để bản thân cả người dạy và người học có thể trực tiếp đọc, nghiên cứu từ các tác phẩm gốc (dù chỉ một số tác phẩm cốt yếu có liên quan) chứ không chỉ qua sách giáo khoa, qua giáo trình, nghĩa là không chỉ qua nhãn quan của người khác. Đã có không ít luận điểm quan trọng của các tác gia kinh điển của triết học Marx nói riêng, và triết học thế giới nói chung, đã bị ngộ nhận, bị cắt xén, bị giải thích méo mó, sai lệch vì, một thời, nếu nói đúng nguồn gốc, xuất xứ của chúng hoặc giải thích đúng như nguyên bản thì chúng trái với cái được ngộ nhận là “chính thống”. Minh chứng cho điều này là những luận điểm cực kỳ quan trọng của K. Marx trong Lời tựa cuốn “Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị” một thời đã bị chúng ta bỏ qua hoặc ít nhất là bị cắt xén. Nếu không có đường lối đổi mới toàn diện của Đảng thì chắc có nhiều luận điểm của các nhà kinh điển của triết học Marx chưa được đính chính, chưa được trích dẫn nguyên văn
và vẫn đang bị giải thích một cách chủ quan.
Chúng ta đã nói đến đổi mới tư duy suốt hai mươi năm nay nhưng sự đổi mới tư duy trong lĩnh vực giảng dạy, đào tạo về triết học thì còn quá chậm.
Lúc này, nói đến đổi mới việc giảng dạy và đào tạo triết học đã không còn sớm nữa. Tuy nhiên, đổi mới như thế nào mới là điều quan trọng. Hãy đừng vì sức ép giảm tải mà tuỳ tiện loại bỏ triết học, nhất là lịch sử triết học, ra khỏi môi trường đại học. Nếu hiểu triết học chính là lịch sử triết học và “nghiên cứu lịch sử triết học là nghiên cứu bản thân triết học, và điều đó là không thể khác được” (1, T. IX, tr.35), như Hegels nói, thì ta sẽ hiểu tại sao K. Marx viết luận án tiến sỹ của mình chính là về lịch sử triết học; tại sao V. I. Lenin coi lịch sử triết học khi được nghiên cứu và cải tạo một cách biện chứng lại là bộ phận quan trọng nhất từ đó hình thành phép biện chứng, coi “phép biện chứng của Hegels... là sự khái quát lịch sử tư tưởng” (2, T.29, tr.394) và lý luận nhận thức; tại sao F. Engels lại nói rằng, “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận... nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta mà có thôi. Năng lực ấy cần phải được phát triển hoàn thiện, và muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước” (3, T.20, tr.489, 487). Trang bị kiến thức triết học cho người học, bởi vậy, không chỉ là trang bị thế giới quan và phương pháp luận mà còn chính là trang bị văn hoá tư duy cho họ, nhất là cho thế hệ trẻ.
(*) Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh và Nhà xuất bản Tri thức đang cố gắng thực hiện việc dịch và xuất bản các tác phẩm quan trọng trong kho tàng tinh hoa văn hóa nhân loại để cung cập cho bạn đọc.
Tài liệu tham khảo
1. G. W. F. Hegels. Toàn tập. T.IX (Tiếng Nga). Moskva: Kinh tế-xã hội,
1935.
2. V. I. Lênin. Toàn tập. T. 29. Moskva: Tiến bộ, 1981.
3. C. Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập. T.20. H.: Chính trị quốc gia, 1994.
Nguồn:Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007
Những người giảng dạy và nghiên cứu triết học cũng như đông đảo các giới xã hội, nhất là sinh viên, đều nhận ra những điều không ổn trong việc trang bị kiến thức triết học hiện nay trong các nhà trường đại học của chúng ta.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong lĩnh vực truyền bá kiến thức triết học thì cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, từ lâu đã có không ít lời cảnh báo về việc các sinh viên, nhất là sinh viên không chuyên triết học, không thích học, hay nặng hơn là chán học các bộ môn Marx - Lenin nói chung. Nhiều sinh viên học cốt sao để cho đủ điểm không phải thi lại là được chứ ít ai coi đó là môn học giúp cho việc rèn luyện và phát triển tư duy, trang bị phương pháp nhận thức, kiếm tìm tri thức ở nơi mà K. Marx và Hegels gọi là nơi “đúc kết” hay “tổng kết” những gì là tinh tuý của tư duy nhân loại, hoặc có ích thực sự cho chuyên môn sau này của họ. Bởi vậy, đã có lúc rộ lên câu nói nghe thật xót xa về thực trạng của bộ môn này là bộ môn mà “thầy không muốn dạy, trò không muốn học”!(*)
Xã hội có biết điều này không?
Ngành giáo dục có biết điều này không?
Tôi chắc là tất cả đều biết, thậm chí biết rất rõ. Nếu bây giờ tiến hành một cuộc điều tra xã hội học nghiêm túc, thật sự khách quan và cơ bản về sự quan tâm, sự hứng thú của người học các bộ môn Marx - Lenin chúng ta sẽ có những con số đáng để lưu tâm và suy nghĩ. Những người có trách nhiệm chưa dám nhìn thẳng vào sự thật này, chưa thấy được
sự thiếu hụt về triết học của sinh viên, thậm chí của cả cán bộ giảng dạy của chúng ta, cho nên mọi sự vẫn đang theo lối mòn, chương trình cũ kỹ, gò bó, cản trở nhiệt tình tìm tòi của người học và cả sự sáng tạo, sự tự vươn lên của chính những người dạy.
Nhìn rộng hơn sẽ thấy rằng, ngay cả đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu triết học được chính nhà trường của chúng ta đào tạo trong nhiều năm qua cũng đang khá bất cập trong lĩnh vực học thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Bởi lẽ, phần đông họ chỉ biết và gói gọn trong một vốn kiến thức triết học chưa thật hệ thống và không cập nhật đã được trang bị trong nhà trường mà thôi!
2. Vậy nguyên nhân của tình trạng không hứng thú học triết học và nhất là các chuyên ngành khác trong bộ môn chủ nghĩa Marx - Lenin là gì? Phải chăng đó là lỗi của người học?
Câu trả lời không hề đơn giản. Tuy nhiên, từ sự trải nghiệm và quan sát của cá nhân có thể nêu lên mấy điểm sau đây.
Trước hết, không phải lỗi của sinh viên:
Phải nói ngay rằng, người học, mà cụ thể là sinh viên của chúng ta không có lỗi. Sinh viên là lứa tuổi rất ham hiểu biết, ưa chuộng sự thông thái và muốn được trang bị kiến thức để trở nên thông thái. Họ cần sự hiểu rộng hơn, căn bản hơn; cần biết nhiều hơn để rồi họ tự lựa
chọn những gì là tốt nhất chứ không phải chỉ là sự áp đặt một chiều. Do vậy, chúng ta hãy đi tìm nguyên nhân của việc họ chưa yêu môn học này ở những chỗ khác.
Thứ hai, về thời lượng:
Trong chương trình chính khoá dành cho các ngành không chuyên triết học thuộc tất cả các khối, nhất là khối các ngành kỹ thuật hoặc khoa học tự nhiên, thì thời lượng dành cho bộ môn Marx- Lenin không phải là ít so với thời lượng của các môn học khác của chính các ngành học đó (do vậy mà nhiều người lãnh đạo các khối ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật có lý khi phàn nàn về việc bộ môn này chiếm mất quá nhiều thời gian trong chương trình học) nhưng thật ra lại bị phân tán ra quá nhiều môn, số giờ dành cho triết học
khá hạn chế. Vì thời lượng quá ít cho nên ngay cả những nội dung cơ bản nhất của chương trình đã quá sơ sài so với yêu cầu cần phải có thì người giảng cũng không kịp truyền thụ hết.
Thứ ba, về chương trình và giáo trình:
Đất nước đang đổi mới rất nhanh. Thế giới đang thay đổi rất nhanh. Khoa học và công nghệ luôn có những cái mới xuất hiện hàng ngày. Triết học cũng không nằm ngoài xu thế chung đó. Tuy nhiên, chương trình học của chúng ta thì khô cứng và y hệt nhau cho mọi đối tượng thuộc các chuyên ngành khác nhau.
Không ai có thể phủ nhận rằng, mọi chương trình triết học đều có những yêu cầu phải đảm bảo những điều cốt yếu, đều có những cái chung. Song, cũng không được quên rằng, nếu chương trình đó không phù hợp với những đòi hỏi đặc thù của từng chuyên ngành thì sự hấp dẫn cũng chẳng có. Đó là một trong những lý do vì sao cùng một chương trình nhưng người ta phải có những giáo trình viết riêng cho các khối ngành khác nhau và vì sao triết học chưa chiếm được cảm tình hoặc chưa thật sự thu hút nhiều người học ở nước ta.
Một khiếm khuyết rất lớn khác trong nội dung chương trình là không cho người học biết được lịch sử của vấn đề, thậm chí quan điểm của chính K. Marx có lúc đã bị cắt xén hoặc giải thích khác đi cho phù hợp với một yêu cầu nào đó, cho nên không những Marx đã bị hiểu sai mà còn không làm nổi bật được sự kế thừa của K. Marx và các tác gia kinh điển đối với triết học trước các ông cũng như sự phát triển về những vấn đề đó sau các ông. Với nội dung chương trình đó người học cũng không tự rút ra được những cái vĩ đại, cái có tính cách mạng do K. Marx đã thực hiện, không thấy được sự phong phú của các vấn đề triết học đã được triết học bàn đến từ rất lâu rồi và hiện nay vẫn đang tiếp tục được bàn đến, cũng như không biết được những vấn đề mới nảy sinh đang thu hút sự quan tâm của nhân loại, đang làm cho các nhà triết học trăn trở, do đó, cũng không gợi ý được cho thế hệ trẻ những điều cần suy nghĩ. Nói cách khác, chúng ta đã biệt lập hoá K. Marx. Điều này hoàn toàn trái với thực tế lịch sử và rất có hại.
Đáng ngại hơn nữa là hiện đang có chủ trương ở trường đại học chỉ còn dạy chính trị chứ không dạy triết học. Người ta đang có ý định trình bày tất cả các bộ môn Marx - Lenin hiện nay (Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh) dưới dạng các nguyên lý và dạy các nguyên lý đó trong một giáo trình thống nhất với thời lượng 75 tiết. Chưa biết được cụ thể người ta sẽ làm như thế nào nhưng không quá khó để mường tượng ra viễn cảnh và kết quả của cách làm này! Bài học về Đại học đại cương vẫn còn đó!
Thứ tư, về phương pháp giảng dạy:
Do thời lượng hạn chế, do sự khô cứng và thiếu phần lịch sử mang tính dẫn dắt của chương trình và giáo trình cho nên khi giảng về những quan điểm cơ bản của triết học, chủ yếu là triết học Marx, người giảng gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, việc chọn con đường an toàn nhất và dễ dàng nhất là nói đúng những gì đã được viết ra trong giáo trình chung cho mọi đối tượng.
Bên cạnh đó, chính cách thi như hiện nay, kể cả cách thi trắc nghiệm đang được bắt đầu thực hiện, vừa góp phần làm cho người học chỉ cần học thuộc một cách máy móc chứ không cần suy nghĩ, tìm tòi, khám phá; vừa làm cho người giảng cũng phải lo bảo đảm độ an toàn về kết quả giảng dạy của mình bằng cách cũng chỉ tập trung vào một số nội dung được coi là sẽ có đề thi chứ chẳng cần đào sâu, mở rộng làm gì cho mệt. Do vậy, sự trì trệ và nông cạn ở đây là khó tránh khỏi.
Một điều cũng rất đáng suy nghĩ khác là người ta không tìm cách để cải tiến nội dung chương trình, để nâng cao kiến thức; không tìm cách tiếp cận và cập nhật những cái mới mà lại đi tập trung vào việc công thức hoá, sơ đồ hoá các luận điểm triết học. Không phủ nhận khả năng ấy đối với một số vấn đề triết học nhất định nào đó. Song, đó thường là những vấn đề đơn giản. Có vô vàn các luận điểm, các tư tưởng triết học vô cùng sâu sắc, hàm chứa trong đó không ít những ẩn ý dẫn đến những cách hiểu, cách giải thích khác nhau, thậm chí từ đó hình thành các chi nhánh hay trường phái triết học khác nhau. Đối với những luận điểm hay tư tưởng đó nhiều khi dùng cách giải thích thông thường là không đủ, cho nên có khi phải dùng đến cả phương pháp thông diễn được hiểu theo nghĩa hiện đại mới hy vọng có thể chỉ ra hết ý nghĩa của chúng. Vậy thì làm sao mà công thức hoá và sơ đồ hoá triết học lại không mắc thiếu sót, không tầm thường hoá thậm chí sai lầm được!
Có vô vàn thí dụ về điều này. Chẳng hạn, làm sao không sai lầm khi công thức hoá hoặc sơ đồ hoá các quan điểm triết học cực kỳ phức tạp và mâu thuẫn của G. Berkeley, của I. Kant, của F. Hegels, v.v... hay các luận điểm của K. Marx như coi “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, “bản chất con người là tổng hoà (hay toàn bộ) các quan hệ xã hội”! Chính vì sự máy móc đó mà có giáo trình đã khẳng định rằng, nhà duy tâm chủ quan G. Berkeley rốt cuộc đã đi đến chủ nghĩa duy ngã! Tiếc thay, sự thật lịch sử lại nói điều hoàn toàn ngược lại là chính G. Berkeley vì tránh duy ngã cho nên, dù ngoài ý muốn, ông phải lập luận giống như nhà duy tâm khách quan.
3. Vậy, chúng ta cần phải làm gì?
Một là, cần xác định cho rõ mục đích dạy môn triết học trong nhà trường đại học, cao đẳng và chuyên nghiệp. Ta đã từng nói đến việc triết học có nhiệm vụ trang bị thế giới quan và phương pháp luận cho người học. Điều đó là hoàn toàn đúng. Tiếc rằng, do chỉ chú trọng đến việc xây dựng lập trường chính trị nên suốt một thời gian dài đã xảy ra tình trạng đồng nhất triết học với chính trị. Triết học phải phục vụ chính trị. Đó là điều sơ đẳng ai cũng hiểu. Nhưng cái lớn hơn là triết học phải làm chỗ dựa, là cơ sở cho chính trị. Chính triết học phục vụ chính trị đắc lực nhất không phải chỉ ở sự thuyết minh đường lối, mà là ở chỗ cung cấp cơ sở cho đường lối, ở sự phản biện lại một cách khoa học những quyết định trước khi được thông qua để thi hành, ở việc xây dựng niềm tin khoa học cho mọi người đối với đường lối bằng sự thuyết phục khoa học. Do vậy, triết học phải đạt được cả hai điều là trang bị cho người học cách tư duy đúng đắn, phương pháp nhận thức khoa học bên cạnh việc cung cấp tri thức. Cả hai thứ này đều không có sẵn trong mỗi con người. Năng lực tư duy và phương pháp nhận thức cũng như tri thức phải được trang bị, nuôi dưỡng và phát triển; chúng không phải bất biến mà luôn được bổ sung, do vậy, nếu giáo điều hoá thì là một sai lầm.
Hai là, triết học Marx không tách rời, không biệt lập với triết học nhân loại. Nó là sự kế thừa hợp pháp những di sản và những giá trị tốt nhất của triết học nhân loại. Nó cũng không đứng yên mà sẽ được phát triển, được nâng cao hơn sau khi đã tiếp thu những gì phù hợp và hoà vào dòng chảy chung của tư duy nhân loại. Người học sẽ không thấy được giá trị của triết học Marx, chẳng hạn luận án tiến sỹ của Marx, nếu không hiểu lịch sử triết học trước Marx. Sẽ không thể hiểu và thấy hết giá trị một số luận điểm của F. Engels trong “Biện chứng của tự nhiên”, của V. I. Lenin trong “Bút ký triết học” và trong “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” nếu như không hiểu triết học Baruch Spinoza, triết học Leibnizt và triết học Banis Diderot v.v... Do vậy, ngay cả việc “dạy triết học Marx cũng nên đi theo lịch sử các vấn đề từ khởi thuỷ cho đến tận bây giờ”. Điều đó có nghĩa rằng, cần bố trí lại chương trình triết học dưới dạng lịch sử triết học. Cách làm này được cả thế giới chấp nhận và đó cũng là điều kiện để chúng ta hội nhập và đối thoại với giới triết học thế giới trong điều kiện toàn cầu hoá hiện nay. Dĩ nhiên, không cần bàn cãi, trong chương trình và nội dung đó chúng ta sẽ dành cho triết học Marx sự ưu tiên nhất định.
Đành rằng thay đổi một thói quen, một quan niệm, một truyền thống đã ăn sâu vào đầu óc con người, một cách làm đã trở thành lối mòn là điều hoàn toàn không dễ dàng, thậm chí còn gặp sức cản rất lớn. Song, chúng ta sẽ không thu được kết quả mong muốn nếu không chịu đổi mới tư duy, nếu không chịu thay đổi những thói quen đến mức trở thành máy móc cản trở sự phát triển tư duy của thế hệ trẻ. Thành công của công cuộc đổi mới đất nước ta đã chứng tỏ điều đó. Tôi coi đây là điểm đột phá quan trọng nhất và cũng là cơ bản nhất mặc dù chẳng dễ dàng gì. Tuy nhiên, chỉ nên thay đổi theo hướng tiến bộ, đi lên chứ không phải đi thụt lùi như cách mà người ta đang dự định làm. Đặc biệt, không thể loại bỏ triết học ra khỏi chương trình học ở bậc đại học.
Ba là, về mặt phương pháp:
Khi đã có một chương trình với nội dung thật sự khoa học, có những giáo trình được viết phù hợp cho các đối tượng khác nhau, có đủ hệ thống câu hỏi gợi ý thông minh, kích thích sự tìm tòi, khám phá và có đủ tài liệu tham khảo (cả tài liệu gốc và tài liệu giới thiệu)(*) để giải đáp chúng cũng như giải đáp những câu hỏi mà người học tự vấn mình thì người dạy sẽ không còn phải lệ thuộc vào giáo trình để trình bày từ A đến Z nữa. Đây chính là điều kiện thuận lợi để người dạy phát huy khả năng dẫn dắt người học suy nghĩ về những cái cốt lõi nhất, sâu sắc nhất và tâm đắc nhất, qua đó sẽ có sự thảo luận, sự đối thoại, sự thuyết trình giữa người học với nhau, giữa người học và người dạy. Điều này càng quan trọng hơn đối với chuyên ngành triết học nếu chúng ta mong muốn có lớp người kế tiếp giỏi giang hơn lớp người đi trước.
Trong cuộc sống đương đại, chứ chưa nói đến tương lai, các môn học càng bớt đi sự áp đặt, giáo điều và máy móc bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.
Đặc biệt, môn triết học phải là nơi giúp cho thế hệ trẻ có được môi trường mà ở đó sự tự đọc, tự học, tự suy tư, tự đánh giá sẽ tạo cho họ sự chủ động trong cuộc sống, hình thành ở họ khả năng thích nghi nhanh, nhất là để tự họ tìm ra ý nghĩa đích thực của cuộc sống và vì nó mà phấn đấu, mà khổ luyện. Chính điều này cũng sẽ giúp cho người học hình thành ở họ khả năng tự ý thức, nghĩa là nâng ý thức lên trình độ cao hơn là tự ý thức, chứ không dừng lại ở ý thức.
Một khi phương pháp giảng dạy đã thay đổi thì phương pháp kiểm tra và thi cử cũng phải thay đổi cho phù hợp với thời gian đã được dành cho tự học và kích thích sự sáng tạo nhiều hơn của người học.
Bốn là, tạo điều kiện để bản thân cả người dạy và người học có thể trực tiếp đọc, nghiên cứu từ các tác phẩm gốc (dù chỉ một số tác phẩm cốt yếu có liên quan) chứ không chỉ qua sách giáo khoa, qua giáo trình, nghĩa là không chỉ qua nhãn quan của người khác. Đã có không ít luận điểm quan trọng của các tác gia kinh điển của triết học Marx nói riêng, và triết học thế giới nói chung, đã bị ngộ nhận, bị cắt xén, bị giải thích méo mó, sai lệch vì, một thời, nếu nói đúng nguồn gốc, xuất xứ của chúng hoặc giải thích đúng như nguyên bản thì chúng trái với cái được ngộ nhận là “chính thống”. Minh chứng cho điều này là những luận điểm cực kỳ quan trọng của K. Marx trong Lời tựa cuốn “Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị” một thời đã bị chúng ta bỏ qua hoặc ít nhất là bị cắt xén. Nếu không có đường lối đổi mới toàn diện của Đảng thì chắc có nhiều luận điểm của các nhà kinh điển của triết học Marx chưa được đính chính, chưa được trích dẫn nguyên văn
và vẫn đang bị giải thích một cách chủ quan.
Chúng ta đã nói đến đổi mới tư duy suốt hai mươi năm nay nhưng sự đổi mới tư duy trong lĩnh vực giảng dạy, đào tạo về triết học thì còn quá chậm.
Lúc này, nói đến đổi mới việc giảng dạy và đào tạo triết học đã không còn sớm nữa. Tuy nhiên, đổi mới như thế nào mới là điều quan trọng. Hãy đừng vì sức ép giảm tải mà tuỳ tiện loại bỏ triết học, nhất là lịch sử triết học, ra khỏi môi trường đại học. Nếu hiểu triết học chính là lịch sử triết học và “nghiên cứu lịch sử triết học là nghiên cứu bản thân triết học, và điều đó là không thể khác được” (1, T. IX, tr.35), như Hegels nói, thì ta sẽ hiểu tại sao K. Marx viết luận án tiến sỹ của mình chính là về lịch sử triết học; tại sao V. I. Lenin coi lịch sử triết học khi được nghiên cứu và cải tạo một cách biện chứng lại là bộ phận quan trọng nhất từ đó hình thành phép biện chứng, coi “phép biện chứng của Hegels... là sự khái quát lịch sử tư tưởng” (2, T.29, tr.394) và lý luận nhận thức; tại sao F. Engels lại nói rằng, “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận... nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta mà có thôi. Năng lực ấy cần phải được phát triển hoàn thiện, và muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước” (3, T.20, tr.489, 487). Trang bị kiến thức triết học cho người học, bởi vậy, không chỉ là trang bị thế giới quan và phương pháp luận mà còn chính là trang bị văn hoá tư duy cho họ, nhất là cho thế hệ trẻ.
(*) Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh và Nhà xuất bản Tri thức đang cố gắng thực hiện việc dịch và xuất bản các tác phẩm quan trọng trong kho tàng tinh hoa văn hóa nhân loại để cung cập cho bạn đọc.
Tài liệu tham khảo
1. G. W. F. Hegels. Toàn tập. T.IX (Tiếng Nga). Moskva: Kinh tế-xã hội,
1935.
2. V. I. Lênin. Toàn tập. T. 29. Moskva: Tiến bộ, 1981.
3. C. Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập. T.20. H.: Chính trị quốc gia, 1994.
Nguồn:Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, 11/2007


text:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
21 lượt cảm ơn
3 lượt cảm ơn
1 lượt cảm ơn
1 lượt cảm ơn
1 lượt cảm ơn
Cháu nhà tôi bị táo bón, không chịu ăn rau, quả. Thi thoảng mình xay rau với cháo thì mới chịu ăn chút đỉnh. Tôi không biết nên khắc phục như thế nào. thụt cho con thấy rất thương. Sợ lâu ngày sẽ thành trĩ.
Tôi phải làm gì để hết táo bón cho con?
99.000₫
138.900₫
199.000₫
20.000₫
330.000₫
1.450.000₫
yobus 29/07/2010 - 10:35

markdown:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
**21** lượt cảm ơn **3** lượt cảm ơn **1** lượt cảm ơn **1** lượt cảm ơn **1** lượt cảm ơn
Cháu nhà tôi bị táo bón, không chịu ăn rau, quả. Thi thoảng mình xay rau với cháo thì mới chịu ăn chút đỉnh. Tôi không biết nên khắc phục như thế nào. thụt cho con thấy rất thương. Sợ lâu ngày sẽ thành trĩ.
Tôi phải làm gì để hết táo bón cho con?
99.000₫
138.900₫
199.000₫
20.000₫
330.000₫
1.450.000₫
yobus 29/07/2010 - 10:35

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Công ty Cổ phần Vật Giá Việt Nam. Số GCNDT: 0102015284, cấp ngày 21/06/2012, nơi cấp: Sở kế hoạch và đầu tư thành phố Hà Nội
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Set-Cookie: u_nologin_id=1270976139; expires=Sun, 31-Dec-2017 13:52:47 GMT; path=/; httponly


text:
Công ty Cổ phần Vật Giá Việt Nam. Số GCNDT: 0102015284, cấp ngày 21/06/2012, nơi cấp: Sở kế hoạch và đầu tư thành phố Hà Nội
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
ducmy - 06/05/2012 - 14:40
khanhkhanh19 - 13/05/2012 - 17:17

Set-Cookie: u_nologin_id=1270974545; expires=Sun, 31-Dec-2017 13:51:26 GMT; path=/; httponly


text:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Chung cư Mini Mễ Trì (VIC TWO)
Chủ đầu tư: Công ty CP Đầu tư VIC
Chung cư mini VIC - TWO được xây dựng trên vị trí đắc địa thuận tiện về giao thông.
Nằm sát khu đô thị mới Mễ Trì thượng, Cách trung tâm Hội Nghị Quốc Gia 900m, Cách đại lộ thăng long 500m, cách siêu thị BigC 1,5 km. Cùng với các công trình tiện ích khác như: Chợ Mễ Trì thượng, trường mầm non Mễ Trì, trường tiểu học Mễ Trì…
Được thiết kế bởi công ty Green Way mang phong cách hiện đại và tiện nghi phù hợp với lối sống năng động của thành phố.
Tòa nhà có 7 tầng, với 1 tầng hầm để xe, có thang máy.
Hệ thống an ninh bảo vệ 24/24.
Có 2 loại Diện Tích: 48 m2, 46 m2. Giá bán: 990 triệu/căn
Tất cả các căn đều có 2 phòng ngủ và ban công có ánh sáng tự nhiên
Căn hộ đã có đầy đủ đồ đạc như: Tủ bếp, quầy bar, hệ thống vệ sinh, thiết bị chiếu sáng, sàn gỗ
Tiến độ đóng tiền chia làm 03 lần:
Đợt 01: 80% khi trát xong toàn bộ - tháng 10/1012
Đợt 02: 18% khi bàn giao nhà - tháng 11/2012
Đợt 03: 2% khi nhận sổ hồng.
Chúng tôi cam kết đảm bảo đầy đủ tất cả các loại giấy tờ theo đúng quy định của nhà nước.
Địa chỉ: Sàn BĐS VicLand P107-108 CT4 Mỹ Đình Sông Đà
Từ Liêm, Hà Nội.
Liên hệ: 0946.752.247 & 0934.697.366
CHUNG CU MINI TU LIEM,CHUNG CU MINI CAU GIAY,CHUNG CU MINI HA DONG,CHUNG CU MINI THANH XUAN,CHUNG CU MINI MY DINH,CHUNG CU MINI ME TRI,CHUNG CU MINI DICH VONG,CHUNG CU MINI YEN HOA,CHUNG CU MINI HA NOI,CHUNG CU MINI CAU DIEN,CHUNG CU MINI DAI MO,CHUNG CU MINI TRUNG VAN,CHUNG CU MINI XUAN DINH,CHUNG CU MINI LIEN MAC,CHUNG CU MINI MINH KHAI,CHUNG CU MINI TAY TUU,CHUNG CU MINI DONG NGAC,CHUNG CU MINI XUAN PHUONG,CHUNG CU MINI CO NHUE,CHUNG CU MINI THUY PHUONG,CHUNG CU MINI THUONG CAT,CHUNG CU MINI PHU DIEN,CHUNG CU MINI TAY MO,CHUNG CU MINI TRUNG YEN,CHUNG CU MINI MAI DICH,CHUNG CU MINI NGHIA TAN,CHUNG CU MINI TRUNG HOA,CHUNG CU MINI NGHIA DO,CHUNG CU MINI QUAN HOA,CHUNG CU MINI THUONG DINH,CHUNG CU MINI THANH XUAN TRUNG,CHUNG CU MINI THANH XUAN BAC,CHUNG CU MINI THANH XUAN NAM,CHUNG CU MINI PHUONG LIET,CHUNG CU MINI NHAN CHINH,CHUNG CU MINI KHUONG MAI,CHUNG CU MINI HA DINH,CHUNG CU MINI KHUONG TRUNG,CHUNG CU MINI KHUONG DINH,CHUNG CU MINI KIM GIANG,CHUNG CU MINI HA DONG.

markdown:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
**Chung cư Mini Mễ Trì (VIC TWO) ** ** Chủ đầu tư: Công ty CP Đầu tư VIC** **Chung cư mini VIC - TWO** ** được xây dựng trên vị trí đắc địa thuận tiện về giao thông. ** **Nằm sát khu đô thị mới Mễ Trì thượng, Cách trung tâm Hội Nghị Quốc Gia 900m, Cách đại lộ thăng long 500m, cách siêu thị BigC 1,5 km. Cùng với các công trình tiện ích khác như: Chợ Mễ Trì thượng, trường mầm non Mễ Trì, trường tiểu học Mễ Trì…** **Được thiết kế bởi công ty Green Way mang phong cách hiện đại và tiện nghi phù hợp với lối sống năng động của thành phố. ** **Tòa nhà có 7 tầng, với 1 tầng hầm để xe, có ** **thang**máy. **** **Hệ thống an ninh ** **bảo vệ 24/24** **.** **Có 2 loại Diện Tích: ** **48 m2, ** **46 m2. ** **Giá bán: 990 triệu/căn** [ cả các căn đều có Tất](http://www.vatgia.com/6952/tat.html) **2 phòng ngủ** **** **và ban công có ánh sáng tự nhiên** **Căn hộ đã có đầy đủ đồ đạc như: ** **Tủ** **bếp**, quầy bar, hệ thống vệ sinh, thiết bị chiếu sáng, **sàn gỗ** **** **Tiến độ đóng tiền chia làm 03 lần:** *Đợt 01: 80% khi trát xong toàn bộ - tháng 10/1012* *Đợt 02: 18% khi bàn giao nhà - tháng 11/2012* *Đợt 03: 2% khi nhận * **sổ**hồng. **Chúng tôi cam kết đảm bảo đầy đủ tất cả các loại ** **giấy**tờ theo đúng quy định của nhà nước. **Địa chỉ** **: Sàn BĐS VicLand P107-108 CT4 Mỹ Đình Sông Đà** **Từ Liêm, Hà Nội.** **Liên hệ: 0946.752.247 & ** *0934.697.366* *CHUNG CU MINI TU LIEM,CHUNG CU MINI CAU GIAY,CHUNG CU MINI HA DONG,CHUNG CU MINI THANH XUAN,CHUNG CU MINI MY DINH,CHUNG CU MINI ME TRI,CHUNG CU MINI DICH VONG,CHUNG CU MINI YEN HOA,CHUNG CU MINI HA NOI,CHUNG CU MINI CAU DIEN,CHUNG CU MINI DAI MO,CHUNG CU MINI TRUNG VAN,CHUNG CU MINI XUAN DINH,CHUNG CU MINI LIEN MAC,CHUNG CU MINI MINH KHAI,CHUNG CU MINI TAY TUU,CHUNG CU MINI DONG NGAC,CHUNG CU MINI XUAN PHUONG,CHUNG CU MINI CO NHUE,CHUNG CU MINI THUY PHUONG,CHUNG CU MINI THUONG CAT,CHUNG CU MINI PHU DIEN,CHUNG CU MINI TAY MO,CHUNG CU MINI TRUNG YEN,CHUNG CU MINI MAI DICH,CHUNG CU MINI NGHIA TAN,CHUNG CU MINI TRUNG HOA,CHUNG CU MINI NGHIA DO,CHUNG CU MINI QUAN HOA,CHUNG CU MINI THUONG DINH,CHUNG CU MINI THANH XUAN TRUNG,CHUNG CU MINI THANH XUAN BAC,CHUNG CU MINI THANH XUAN NAM,CHUNG CU MINI PHUONG LIET,CHUNG CU MINI NHAN CHINH,CHUNG CU MINI KHUONG MAI,CHUNG CU MINI HA DINH,CHUNG CU MINI KHUONG TRUNG,CHUNG CU MINI KHUONG DINH,CHUNG CU MINI KIM GIANG,CHUNG CU MINI HA DONG.*
|Thông tin chung|
|Thành Phố (Tỉnh)||Hà Nội - Huyện Từ Liêm|
|Loại nhà||Nhà chung cư - Bình thường|

Set-Cookie: u_nologin_id=1270974613; expires=Sun, 31-Dec-2017 13:51:29 GMT; path=/; httponly


text:
Trang chủ
Giới thiệu
Sitemap
Liên hệ
Thông tin bóng đá, lịch thi đấu và kết quả cập nhật liên tục.
Ngoại hạng Anh
Priemera Liga
Seri A - Ý
Bundesliga
Ligue 1 - Pháp
Việt Nam
Bên lề sân cỏ
Trang chủ
Ngoại hạng Anh
Priemera Liga
Seri A - Ý
Bundesliga
Ligue 1 - Pháp
Việt Nam
Bên lề sân cỏ
Thông tin về đội bóng Atlético Nacional
Trang chủ
Đội bóng
Atlético Nacional
Atlético Nacional
Địa lý:
Colombia
Tên thường gọi:
Thời gian thành lập:
1942
Địa chỉ:
Medellín, Colombia.
Điện thoại/Fax:
Sân vận động:
Estadio Atanasio Girardot
Sức chứa:
Website:
Câu lạc bộ được thành lập vào 1942 bởi tổ chức Botero. Nacional là nhà vô đich đầu tiên của Colombian trong giải vô địch Copa Libertadores de América với chiến thắng đầu tiên năm 1989 và lọt vào vòng chung kết năm 1995, với chiến thắng này đội tuyển đã làm thay đổi thái độ của những người hâm mộ trong Colombian với tất cả những cầu thủ trong đội tuyến, và vì thế mà câu lạc bộ bóng đá Atletico Nacional có được biệt danh là Puros Criollos. Câu lạc bộ đã 8 lần chiến thắng trong giải Profesional Colombiano năm 1954, 1973, 1976, 1981, 1991, 1994, 1999 và trong nửa đâu năm 2005. Câu lạc bộ là nơi sinh ra nhiều ngôi sao bóng đá nổi tiếng như: Juan Pablo Ángel, Faustino Asprilla, René Higuita, Víctor Aristizábal, Andres Escobar, Mauricio Chicho Serna, César Cueto, Freddy Totono Grisales và những cầu thủ khác. Trang phục thi đấu trên sân nhà của câu lạc bộ mang màu trắng và xanh lục.
Chủ tịch CLB: Victor Marulanda
Thành tích: Fútbol Profesional Colombiano: (1954, 1973, 1976, 1981, 1991, 1994, 1999, 2005-I)
Copa Libertadores de América: (1989) (1): (1995)
Intercontinental Cup (1): (1989)
Copa Merconorte : (1998, 2000)
Copa Interamericana: (1989, 1995).
ĐỘI HÌNH
Huấn luyện viên: Oscar Héctor Quintabani
Các trận sắp đấu
Thời gian
Đội nhà
-
Đội khách
Thông tin
Các trận mới đấu
Thời gian
Đội nhà
-
Đội khách
Thông tin
VuiCungBongDa
www.vuicungbongda.net
Ha Noi, VietNam
1 Đinh Tiên Hoàng
VN-HN
10000
VN
+84438888888

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Trang chủ
Giới thiệu
Sitemap
Liên hệ
Thông tin bóng đá, lịch thi đấu và kết quả cập nhật liên tục.
Ngoại hạng Anh
Priemera Liga
Seri A - Ý
Bundesliga
Ligue 1 - Pháp
Việt Nam
Bên lề sân cỏ
Trang chủ
Ngoại hạng Anh
Priemera Liga
Seri A - Ý
Bundesliga
Ligue 1 - Pháp
Việt Nam
Bên lề sân cỏ
Thông tin về đội bóng Sao Paulo
Trang chủ
Đội bóng
Sao Paulo
Sao Paulo
Địa lý:
Brazil
Tên thường gọi:
Thời gian thành lập:
1935
Địa chỉ:
São Paulo, Brazil.
Điện thoại/Fax:
Sân vận động:
Morumbi
Sức chứa:
Website:
www.saopaulofc.net/indexSPFC.asp
Câu lạc bộ bóng đá São Paulo thường được gọi là FC São Paulo hoặc đơn giản chỉ là São Paulo. Là một đội bóng đá của Braziline có truyền thống từ São Paulo. Được thành lập vào 16/12/1935, nó thường được gọi là cờ 3 màu (có nghĩa là có những 3 màu) bởi những người ủng hộ nó , trong tháng 11/2006 São Paulo hiện tại là nhà vô địch Braziline , họ là câu lạc bộ lớn thứ 3 trong bóng đá Brazil, với hơn 13 triệu người ủng hộ. Đội bóng là một câu lạc bộ thành công nhất ở Brazil. Gồm 3 giải vô địch quốc gia ( 2 cúp liên lục địa, một cúp FIFA Club World Championship), 3 Copa Libertadores da América và một Copa Conmebol( hiện tại được thay thế bởi Copa Sudamericana), câu lạc bộ và những người ủng hộ luôn lưu tâm đến mối quan hệ đặc biệt với Copa Libertadores. Sân vận động của họ là Estádio Cícero Pompeu de Toledo (Morumbi) với sức chứa 80,000 chỗ ngồi . họ chơi trong trang phục áo trắng quần đỏ và bít tất đen trắng.
Chủ tịch CLB: Juvenal Juvêncio
Thành tích: Intercontinental Cup - (1992, 1993)
FIFA Club World Championship - (2005)
Continental ChampionshipsCopa Libertadores de América: (1992, 1993, 2005)Copa Conmebol: - (1994) Recopa:- (1993, 1994)
Supercopa (Libertadores Cup Winners Supercup): (- 1993):Master Conmebol Cup: (- 1996)
National Competitions
Brazilian Championship : (1977, 1986, 1991, 2006)
São Paulo State Championship : (1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, 1975, 1980, 1981, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1998, 2000, 2005.)
São Paulo State Super Championship: (2002)
Rio-São Paulo Tournament: (2001)
Youth Competitions: Dallas Cup: (1995, 2007), São Paulo Youth Cup: (1993, 2000).
ĐỘI HÌNH
Huấn luyện viên: MuricyRamalho
Các trận sắp đấu
Thời gian
Đội nhà
-
Đội khách
Thông tin
Các trận mới đấu
Thời gian
Đội nhà
-
Đội khách
Thông tin
VuiCungBongDa
www.vuicungbongda.net
Ha Noi, VietNam
1 Đinh Tiên Hoàng
VN-HN
10000
VN
+84438888888


text:
Dự đoán Xổ Số
Bạn thích cặp số nào hôm nay?
Bạn không cần phải nạp tiền vào tài khoản để ghi lotto [Tìm hiểu thêm]
XỔ SỐ ĐIỆN TOÁN
- Điện toán
- Kết quả Power 6/55
- Kết quả Mega 6/45
- Kết quả Max 4D
- Chơi thử Power 6/55
- Chơi thử Mega 6/45
- Chơi thử Max 4D
TƯỜNG THUẬT TRỰC TIẾP
- Trực tiếp xổ số Miền Bắc
- Trực tiếp xổ số Gia Lai
- Trực tiếp xổ số Ninh Thuận
- Trực tiếp xổ số Bình Dương
- Trực tiếp xổ số Trà Vinh
- Trực tiếp xổ số Vĩnh Long
Quay thưởng hôm qua
- Kết quả xổ số Miền Bắc
- Kết quả xổ số Bình Định
- Kết quả xổ số Quảng Bình
- Kết quả xổ số Quảng Trị
- Kết quả xổ số Bình Thuận
- Kết quả xổ số An Giang
- Kết quả xổ số Tây Ninh
Tiện ích
- Chèn KQXS vào website của bạn
- Demo tạo mã nhúng KQXS
- Lịch mở thưởng
- Giải đáp giấc mơ
- Quay số may mắn
- Kết quả xổ số Phú Yên
- Kết quả xổ số Thừa Thiên Huế
- Kết quả xổ số Quảng Nam
- Kết quả xổ số Đắc Lắc
- Kết quả xổ số Đà Nẵng
- Kết quả xổ số Khánh Hòa
- Kết quả xổ số Bình Định
- Kết quả xổ số Quảng Bình
- Kết quả xổ số Quảng Trị
- Kết quả xổ số Gia Lai
- Kết quả xổ số Ninh Thuận
- Kết quả xổ số Đắc Nông
- Kết quả xổ số Quảng Ngãi
- Kết quả xổ số Kon Tum
- Kết quả xổ số Tp. Hồ Chí Minh
- Kết quả xổ số Cà Mau
- Kết quả xổ số Đồng Tháp
- Kết quả xổ số Bạc Liêu
- Kết quả xổ số Bến Tre
- Kết quả xổ số Vũng Tàu
- Kết quả xổ số Đồng Nai
- Kết quả xổ số Sóc Trăng
- Kết quả xổ số Cần Thơ
- Kết quả xổ số Bình Thuận
- Kết quả xổ số An Giang
- Kết quả xổ số Tây Ninh
- Kết quả xổ số Bình Dương
- Kết quả xổ số Trà Vinh
- Kết quả xổ số Vĩnh Long
- Kết quả xổ số Bình Phước
- Kết quả xổ số Hậu Giang
- Kết quả xổ số Long An
- Kết quả xổ số Kiên Giang
- Kết quả xổ số Lâm Đồng
- Kết quả xổ số Tiền Giang
KẾT QUẢ XỔ SỐ MIỀN NAM NGÀY 26/08/2017
Trực tiếp kết quả Xổ Số Miền Bắc
Nhận kết quả nhanh siêu tốc
Nhận kết quả nhanh siêu tốc
Soạn TT MB gửi 8588
KẾT QUẢ XỔ SỐ MIỀN NAM Mở thưởng hôm nay lúc 04:12 PM
Xem kết quả Loto Thứ 7 ngày 26/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Tp. Hồ Chí Minh sớm nhất, soạn tin BHX KQ HCM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Bình Phước sớm nhất, soạn tin BHX KQ BP gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Hậu Giang sớm nhất, soạn tin BHX KQ HG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Long An sớm nhất, soạn tin BHX KQ LA gửi 8188
Xem kết quả Loto Thứ 6 ngày 25/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Bình Dương sớm nhất, soạn tin BHX KQ BD gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Trà Vinh sớm nhất, soạn tin BHX KQ TV gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Vĩnh Long sớm nhất, soạn tin BHX KQ VL gửi 8188
Xem kết quả Loto Thứ 5 ngày 24/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Bình Thuận sớm nhất, soạn tin BHX KQ BTH gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số An Giang sớm nhất, soạn tin BHX KQ AG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Tây Ninh sớm nhất, soạn tin BHX KQ TN gửi 8188
Xem kết quả Loto Thứ 4 ngày 23/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Đồng Nai sớm nhất, soạn tin BHX KQ DN gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Sóc Trăng sớm nhất, soạn tin BHX KQ ST gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Cần Thơ sớm nhất, soạn tin BHX KQ CT gửi 8188
Xem kết quả Loto Thứ 3 ngày 22/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Bạc Liêu sớm nhất, soạn tin BHX KQ BL gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Bến Tre sớm nhất, soạn tin BHX KQ BTR gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Vũng Tàu sớm nhất, soạn tin BHX KQ VT gửi 8188
Xem kết quả Loto Thứ 2 ngày 21/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Tp. Hồ Chí Minh sớm nhất, soạn tin BHX KQ HCM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Cà Mau sớm nhất, soạn tin BHX KQ CM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Đồng Tháp sớm nhất, soạn tin BHX KQ DT gửi 8188
Xem kết quả Loto Chủ nhật ngày 20/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số Kiên Giang sớm nhất, soạn tin BHX KQ KG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Lâm Đồng sớm nhất, soạn tin BHX KQ LD gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số Tiền Giang sớm nhất, soạn tin BHX KQ TG gửi 8188
Bảng xếp hạng theo tuần
Lotto chơi nhiều hôm nay
DỰ ĐOÁN KẾT QUẢ XỔ SỐ
- Dự đoán xổ số Miền Bắc
- Dự đoán xổ số Gia Lai
- Dự đoán xổ số Ninh Thuận
- Dự đoán các tỉnh Miền Trung
- Dự đoán xổ số Bình Dương
- Dự đoán xổ số Trà Vinh
- Dự đoán xổ số Vĩnh Long
- Dự đoán các tỉnh Miền Nam
THỐNG KÊ XỔ SỐ
- Thống kê đầu, đuôi
- Thống kê theo tổng chẵn
- Thống kê theo tổng lẻ
- Thống kê tổng 2 số cuối
- Thống kê 00 - 99
THỐNG KÊ VIP
- Thống kê xổ số hôm nay
- Thống kê VIP xổ số 3 miền
- Số đẹp từ các diễn đàn xổ số
- Thông kê tần suất Loto
- Thống kê quan trọng
- Thống kê theo bộ số
- Thống kê Loto nhanh
- Thống kê Loto gan
- Thống kê Loto theo đầu/đuôi
- Thống kê theo tổng
- Thống kê theo chu kỳ
- Thống kê giải ĐB theo tuần
- Thống kê giải ĐB theo tháng
THỐNG KÊ CẦU
XỔ SỐ HÔM NAY
TIN MỚI
Mã Tỉnh / Thành Phố
MIỀN BẮC
MIỀN TRUNG
- PYXổ số Phú Yên
- TTHXổ số Thừa Thiên Huế
- QNMXổ số Quảng Nam
- DLKXổ số Đắc Lắc
- DNGXổ số Đà Nẵng
- KHXổ số Khánh Hòa
- BDIXổ số Bình Định
- QBXổ số Quảng Bình
- QTXổ số Quảng Trị
- GLXổ số Gia Lai
- NTXổ số Ninh Thuận
- DNOXổ số Đắc Nông
- QNIXổ số Quảng Ngãi
- KTXổ số Kon Tum
MIỀN NAM
- HCMXổ số Tp. Hồ Chí Minh
- CMXổ số Cà Mau
- DTXổ số Đồng Tháp
- BLXổ số Bạc Liêu
- BTRXổ số Bến Tre
- VTXổ số Vũng Tàu
- DNXổ số Đồng Nai
- STXổ số Sóc Trăng
- CTXổ số Cần Thơ
- BTHXổ số Bình Thuận
- AGXổ số An Giang
- TNXổ số Tây Ninh
- BDXổ số Bình Dương
- TVXổ số Trà Vinh
- VLXổ số Vĩnh Long
- BPXổ số Bình Phước
- HGXổ số Hậu Giang
- LAXổ số Long An
- KGXổ số Kiên Giang
- LDXổ số Lâm Đồng
- TGXổ số Tiền Giang

markdown:
Dự đoán Xổ Số
Bạn thích cặp số nào hôm nay?
Bạn không cần phải nạp tiền vào tài khoản để ghi lotto
[[Tìm hiểu thêm]](#) ![](http://www.xoso.com/public/client/images/dudoan.gif)
![](http://www.xoso.com/public/client/images/dudoan.gif)
XỔ SỐ ĐIỆN TOÁN
[Điện toán](/xo-so-dien-toan.html) [Kết quả Power 6/55](/vietlott/xo-so-power-6-55-vietlott.html) [Kết quả Mega 6/45](/vietlott/mega6.html) [Kết quả Max 4D](/vietlott/max4d.html) [Chơi thử Power 6/55](/vietlott/choi-thu-power-6-55-vietlott-huong-dan-choi.html) [Chơi thử Mega 6/45](/vietlott/choi-thu-mega-6-45-vietlott-huong-dan-choi.html) [Chơi thử Max 4D](/vietlott/choi-thu-max-4d-vietlott-huong-dan-choi.html)
TƯỜNG THUẬT TRỰC TIẾP
[Trực tiếp xổ số Miền Bắc](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-bac.html) [Trực tiếp xổ số Gia Lai](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-trung.html) [Trực tiếp xổ số Ninh Thuận](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-trung.html) [Trực tiếp xổ số Bình Dương](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-nam.html) [Trực tiếp xổ số Trà Vinh](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-nam.html) [Trực tiếp xổ số Vĩnh Long](http://www.xoso.com/tuong-thuat-truc-tiep-ket-qua-xo-so/mien-nam.html)
Quay thưởng hôm qua
[Kết quả xổ số Miền Bắc](http://www.xoso.com/xo-so-mien-bac.html) [Kết quả xổ số Bình Định](http://www.xoso.com/xo-so-binh-dinh.html) [Kết quả xổ số Quảng Bình](http://www.xoso.com/xo-so-quang-binh.html) [Kết quả xổ số Quảng Trị](http://www.xoso.com/xo-so-quang-tri.html) [Kết quả xổ số Bình Thuận](http://www.xoso.com/xo-so-binh-thuan.html) [Kết quả xổ số An Giang](http://www.xoso.com/xo-so-an-giang.html) [Kết quả xổ số Tây Ninh](http://www.xoso.com/xo-so-tay-ninh.html)
Tiện ích
[Chèn KQXS vào website của bạn](http://www.xoso.com/tao-ma-nhung/ket-qua-xo-so.html) [Demo tạo mã nhúng KQXS](http://www.xoso.com/demo/index.html) [Lịch mở thưởng](http://www.xoso.com/lich-mo-thuong-xo-so.html) [Giải đáp giấc mơ](http://www.xoso.com/giai-dap-giac-mo.html) [Quay số may mắn](http://www.xoso.com/quay-so-may-man.html) [Kết quả xổ số Phú Yên](http://www.xoso.com/xo-so-phu-yen.html) [Kết quả xổ số Thừa Thiên Huế](http://www.xoso.com/xo-so-thua-thien-hue.html) [Kết quả xổ số Quảng Nam](http://www.xoso.com/xo-so-quang-nam.html) [Kết quả xổ số Đắc Lắc](http://www.xoso.com/xo-so-dac-lac.html) [Kết quả xổ số Đà Nẵng](http://www.xoso.com/xo-so-da-nang.html) [Kết quả xổ số Khánh Hòa](http://www.xoso.com/xo-so-khanh-hoa.html) [Kết quả xổ số Bình Định](http://www.xoso.com/xo-so-binh-dinh.html) [Kết quả xổ số Quảng Bình](http://www.xoso.com/xo-so-quang-binh.html) [Kết quả xổ số Quảng Trị](http://www.xoso.com/xo-so-quang-tri.html) [Kết quả xổ số Gia Lai](http://www.xoso.com/xo-so-gia-lai.html) [Kết quả xổ số Ninh Thuận](http://www.xoso.com/xo-so-ninh-thuan.html) [Kết quả xổ số Đắc Nông](http://www.xoso.com/xo-so-dac-nong.html) [Kết quả xổ số Quảng Ngãi](http://www.xoso.com/xo-so-quang-ngai.html) [Kết quả xổ số Kon Tum](http://www.xoso.com/xo-so-kon-tum.html) [Kết quả xổ số Tp. Hồ Chí Minh](http://www.xoso.com/xo-so-tp-ho-chi-minh.html) [Kết quả xổ số Cà Mau](http://www.xoso.com/xo-so-ca-mau.html) [Kết quả xổ số Đồng Tháp](http://www.xoso.com/xo-so-dong-thap.html) [Kết quả xổ số Bạc Liêu](http://www.xoso.com/xo-so-bac-lieu.html) [Kết quả xổ số Bến Tre](http://www.xoso.com/xo-so-ben-tre.html) [Kết quả xổ số Vũng Tàu](http://www.xoso.com/xo-so-vung-tau.html) [Kết quả xổ số Đồng Nai](http://www.xoso.com/xo-so-dong-nai.html) [Kết quả xổ số Sóc Trăng](http://www.xoso.com/xo-so-soc-trang.html) [Kết quả xổ số Cần Thơ](http://www.xoso.com/xo-so-can-tho.html) [Kết quả xổ số Bình Thuận](http://www.xoso.com/xo-so-binh-thuan.html) [Kết quả xổ số An Giang](http://www.xoso.com/xo-so-an-giang.html) [Kết quả xổ số Tây Ninh](http://www.xoso.com/xo-so-tay-ninh.html) [Kết quả xổ số Bình Dương](http://www.xoso.com/xo-so-binh-duong.html) [Kết quả xổ số Trà Vinh](http://www.xoso.com/xo-so-tra-vinh.html) [Kết quả xổ số Vĩnh Long](http://www.xoso.com/xo-so-vinh-long.html) [Kết quả xổ số Bình Phước](http://www.xoso.com/xo-so-binh-phuoc.html) [Kết quả xổ số Hậu Giang](http://www.xoso.com/xo-so-hau-giang.html) [Kết quả xổ số Long An](http://www.xoso.com/xo-so-long-an.html) [Kết quả xổ số Kiên Giang](http://www.xoso.com/xo-so-kien-giang.html) [Kết quả xổ số Lâm Đồng](http://www.xoso.com/xo-so-lam-dong.html) [Kết quả xổ số Tiền Giang](http://www.xoso.com/xo-so-tien-giang.html)
# KẾT QUẢ XỔ SỐ MIỀN NAM NGÀY 26/08/2017
**Trực tiếp kết quả Xổ Số Miền Bắc**
Nhận kết quả nhanh siêu tốc
Nhận kết quả nhanh siêu tốc
Soạn
**TT MB**gửi **8588** **KẾT QUẢ XỔ SỐ MIỀN NAM**Mở thưởng hôm nay lúc **04:12 PM**
|
|Giải thưởng Tp. Hồ Chí Minh **Bình Phước** **Hậu Giang** **Long An** **54** **45** **45** **60**
4628
0725
4367
0296
6027
1761
5314
6939
2776
0513
7908
8416
65737
45209
54423
91591
16811
27999
15590
47609
43456
25230
84223
21736
78261
37343
24791
05769
04481
03854
82782
45211
99879
46846
17859
56179
10540
64394
59154
54876
74987
98112
17791
39573
62428
48863
33493
68836
**350837** **913127** **158941** **657608**
Xem kết quả Loto Thứ 7 ngày 26/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Tp. Hồ Chí Minh**sớm nhất, soạn tin BHX KQ HCM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Bình Phước**sớm nhất, soạn tin BHX KQ BP gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Hậu Giang**sớm nhất, soạn tin BHX KQ HG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Long An**sớm nhất, soạn tin BHX KQ LA gửi 8188
|
|Giải thưởng Bình Dương **Trà Vinh** **Vĩnh Long** **21** **99** **74**
1415
5453
3815
2326
7550
5364
7306
0359
9069
85730
51353
40876
66933
00137
09958
53998
44125
61041
56455
33771
19858
53915
92239
63980
23915
05658
65498
12243
17073
25753
82379
15434
12363
04944
74318
05335
**564542** **171717** **273825**
Xem kết quả Loto Thứ 6 ngày 25/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Bình Dương**sớm nhất, soạn tin BHX KQ BD gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Trà Vinh**sớm nhất, soạn tin BHX KQ TV gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Vĩnh Long**sớm nhất, soạn tin BHX KQ VL gửi 8188
|
|Giải thưởng Bình Thuận **An Giang** **Tây Ninh** **55** **15** **19**
7845
9564
2584
7789
8857
5599
7760
6054
0734
18110
02392
19305
17110
10057
21862
29739
47960
58717
11326
64973
08483
06511
72333
39787
56712
97661
97086
92816
09529
60168
89000
00969
93469
99808
74748
64932
**026064** **990643** **995185**
Xem kết quả Loto Thứ 5 ngày 24/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Bình Thuận**sớm nhất, soạn tin BHX KQ BTH gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**An Giang**sớm nhất, soạn tin BHX KQ AG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Tây Ninh**sớm nhất, soạn tin BHX KQ TN gửi 8188
|
|Giải thưởng Đồng Nai **Sóc Trăng** **Cần Thơ** **12** **24** **52**
3230
8814
7945
8342
5089
4544
9283
4707
2455
58498
54040
22392
68462
57823
46812
15355
82370
46587
21618
66870
50145
88570
00416
68801
56299
61873
28255
01395
70964
99843
54834
80079
67739
50434
49625
71112
**463726** **990639** **968627**
Xem kết quả Loto Thứ 4 ngày 23/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Đồng Nai**sớm nhất, soạn tin BHX KQ DN gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Sóc Trăng**sớm nhất, soạn tin BHX KQ ST gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Cần Thơ**sớm nhất, soạn tin BHX KQ CT gửi 8188
|
|Giải thưởng Bạc Liêu **Bến Tre** **Vũng Tàu** **64** **56** **74**
7019
3567
7441
3249
6005
1946
1766
3203
3467
58935
68810
22039
63591
61842
50370
04660
79215
34465
66993
98658
77700
29033
76074
92670
38348
69462
56682
07750
18461
84944
60727
32099
02534
23400
33880
60177
**150768** **178033** **657666**
Xem kết quả Loto Thứ 3 ngày 22/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Bạc Liêu**sớm nhất, soạn tin BHX KQ BL gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Bến Tre**sớm nhất, soạn tin BHX KQ BTR gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Vũng Tàu**sớm nhất, soạn tin BHX KQ VT gửi 8188
|
|Giải thưởng Tp. Hồ Chí Minh **Cà Mau** **Đồng Tháp** **86** **57** **91**
8107
3580
6965
9514
3522
0068
0476
3518
0260
79582
26145
65036
07283
26815
19680
19984
97586
70710
90501
04258
43960
91126
03688
11363
97972
07527
80812
73380
16854
38485
49773
08509
92271
10730
83720
94292
**371406** **130963** **806974**
Xem kết quả Loto Thứ 2 ngày 21/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Tp. Hồ Chí Minh**sớm nhất, soạn tin BHX KQ HCM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Cà Mau**sớm nhất, soạn tin BHX KQ CM gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Đồng Tháp**sớm nhất, soạn tin BHX KQ DT gửi 8188
|
|Giải thưởng Kiên Giang **Lâm Đồng** **Tiền Giang** **08** **84** **77**
1261
1116
5827
8582
3517
0821
6805
4442
5064
18504
83536
90487
67297
87479
64568
11573
21391
08501
50598
32462
39339
46059
16173
20117
90004
86175
39458
94051
67353
63375
40030
05719
06660
87940
46051
77672
**704215** **979362** **958545**
Xem kết quả Loto Chủ nhật ngày 20/08/2017
- Để nhận kết quả xổ số
**Kiên Giang**sớm nhất, soạn tin BHX KQ KG gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Lâm Đồng**sớm nhất, soạn tin BHX KQ LD gửi 8188
- Để nhận kết quả xổ số
**Tiền Giang**sớm nhất, soạn tin BHX KQ TG gửi 8188
Bảng xếp hạng theo tuần
|1||
|
0911245479
|68.000|
|2||
|
Trần tuấn nam
|1.700|
|3||
|
697989
|-92.000|
|4||
|
thu khổng thị
|-300.000|
|1||
|
thu khổng thị
|356.000|
|2||
|
anhdung
|136.000|
|3||
|
0911245479
|68.000|
|4||
|
Hoàng Đình Thắng
|57.000|
|5||
|
Trần tuấn nam
|11.620|
|6||
|
philong
|0|
|7||
|
697989
|-6.000|
|8||
|
nguyenhuutoan
|-46.000|
|9||
|
Nguyễn Thái Bảo
|-637.000|
|1||
|
Soi Loto
|3.105.000|
|2||
|
Loto Mien Bac
|1.359.620|
|3||
|
anhdung
|1.238.000|
|4||
|
lý minh tuấn
|930.000|
|5||
|
Nguyễn Tiến Thức
|636.000|
|6||
|
Barack Obama
|561.007|
|7||
|
Cao kỳ Dương
|559.000|
|8||
|
Tony Quân
|548.000|
|9||
|
Pro999
|536.000|
|10||
|
nguyen minh trung
|450.000|
|11||
|
Nguyen Manh Tuan
|418.000|
|12||
|
Dân Võ Thái
|356.000|
|13||
|
Nguyễn Thị Vui
|353.827|
|14||
|
GRA
|348.000|
|15||
|
Vothanh Thanhphuc
|342.000|
|16||
|
Chuyên viên Lô
|327.870|
|17||
|
Song Phi
|318.000|
|18||
|
van Vo Quy
|285.000|
|19||
|
Luyện Văn
|274.000|
|20||
|
Trinhvan Cao
|252.000|
|21||
|
Ninh
|252.000|
|22||
|
trương mạnh thái
|228.000|
|23||
|
Triều Kon
|224.000|
|24||
|
thu khổng thị
|200.000|
|25||
|
Quan Nguyen
|182.000|
|26||
|
dũng trần việt
|182.000|
|27||
|
Độc Ác Có Thừa
|152.862|
|28||
|
trần văn toàn
|136.000|
|29||
|
nguyen don nhat thanh
|130.257|
|30||
|
Nguyen Minh Hoang
|124.000|
|31||
|
Tiger Xanh
|114.000|
|32||
|
Nguyễn Ngọc Trình
|114.000|
|33||
|
Ngọc Hải
|114.000|
|34||
|
nguyenbaoson
|114.000|
|35||
|
Phương Trần
|114.000|
|36||
|
congyno87
|114.000|
|37||
|
Nguyễn Thanh Trà
|114.000|
|38||
|
nguyễn tiến dũng
|114.000|
|39||
|
nguyễn như thi
|114.000|
|40||
|
nguyễn hoàng
|114.000|
|41||
|
nguyễn sỹ cường
|114.000|
|42||
|
SA SN
|114.000|
|43||
|
pham cong minh
|112.000|
|44||
|
xuan
|109.700|
|45||
|
Tranquocviet
|107.540|
|46||
|
Quản trị
|98.137|
|47||
|
Cheoly
|98.137|
|48||
|
nguyễn minh thức
|90.000|
|49||
|
cua toi qua khu
|90.000|
|50||
|
huy nguyen
|74.000|
Lotto chơi nhiều hôm nay
DỰ ĐOÁN KẾT QUẢ XỔ SỐ
[Dự đoán xổ số Miền Bắc](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-mien-bac.html) [Dự đoán xổ số Gia Lai](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-gia-lai.html) [Dự đoán xổ số Ninh Thuận](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-ninh-thuan.html) [Dự đoán các tỉnh](javascript:;) **Miền Trung** [Dự đoán xổ số Bình Dương](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-binh-duong.html) [Dự đoán xổ số Trà Vinh](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-tra-vinh.html) [Dự đoán xổ số Vĩnh Long](http://www.xoso.com/du-doan-xo-so-vinh-long.html) [Dự đoán các tỉnh](javascript:;) **Miền Nam**
THỐNG KÊ XỔ SỐ
[Thống kê đầu, đuôi](http://www.xoso.com/thongke-dau-duoi-0-9.html) [Thống kê theo tổng chẵn](http://www.xoso.com/thong-ke-tong-chan.html) [Thống kê theo tổng lẻ](http://www.xoso.com/thong-ke-tong-le.html) [Thống kê tổng 2 số cuối](http://www.xoso.com/thong-ke-theo-tong-0-9.html) [Thống kê 00 - 99](http://www.xoso.com/thong-ke-cap-so-tu-00-99.html)
THỐNG KÊ VIP
[Thống kê xổ số hôm nay](http://www.xoso.com/thong-ke-xo-so-hom-nay.html) [Thống kê VIP xổ số 3 miền](http://www.xoso.com/thong-ke-vip-xo-so-3-mien.html) [Số đẹp từ các diễn đàn xổ số](http://www.xoso.com/thong-ke-so-dep-tu-cac-dien-dan-xo-so.html) [Thông kê tần suất Loto](http://www.xoso.com/thong-ke-tan-suat-loto.html) [Thống kê quan trọng](http://www.xoso.com/thong-ke-quan-trong.html) [Thống kê theo bộ số](http://www.xoso.com/thong-ke-theo-bo-so.html) [Thống kê Loto nhanh](http://www.xoso.com/thong-ke-lo-to-tinh.html) [Thống kê Loto gan](http://www.xoso.com/thong-ke-lo-gan.html) [Thống kê Loto theo đầu/đuôi](http://www.xoso.com/thong-ke-lo-to-theo-dau-duoi.html) [Thống kê theo tổng](http://www.xoso.com/thong-ke-lo-to-theo-tong.html) [Thống kê theo chu kỳ](http://www.xoso.com/thong-ke-theo-chu-ky.html) [Thống kê giải ĐB theo tuần](http://www.xoso.com/thong-ke-giai-dac-biet-theo-tuan.html) [Thống kê giải ĐB theo tháng](http://www.xoso.com/thong-ke-giai-dac-biet-theo-thang.html)
THỐNG KÊ CẦU
XỔ SỐ HÔM NAY
TIN MỚI
Mã Tỉnh / Thành Phố
MIỀN BẮC
MIỀN TRUNG
- PY
[Xổ số Phú Yên](http://www.xoso.com/xo-so-phu-yen.html)
- TTH
[Xổ số Thừa Thiên Huế](http://www.xoso.com/xo-so-thua-thien-hue.html)
- QNM
[Xổ số Quảng Nam](http://www.xoso.com/xo-so-quang-nam.html)
- DLK
[Xổ số Đắc Lắc](http://www.xoso.com/xo-so-dac-lac.html)
- DNG
[Xổ số Đà Nẵng](http://www.xoso.com/xo-so-da-nang.html)
- KH
[Xổ số Khánh Hòa](http://www.xoso.com/xo-so-khanh-hoa.html)
- BDI
[Xổ số Bình Định](http://www.xoso.com/xo-so-binh-dinh.html)
- QB
[Xổ số Quảng Bình](http://www.xoso.com/xo-so-quang-binh.html)
- QT
[Xổ số Quảng Trị](http://www.xoso.com/xo-so-quang-tri.html)
- GL
[Xổ số Gia Lai](http://www.xoso.com/xo-so-gia-lai.html)
- NT
[Xổ số Ninh Thuận](http://www.xoso.com/xo-so-ninh-thuan.html)
- DNO
[Xổ số Đắc Nông](http://www.xoso.com/xo-so-dac-nong.html)
- QNI
[Xổ số Quảng Ngãi](http://www.xoso.com/xo-so-quang-ngai.html)
- KT
[Xổ số Kon Tum](http://www.xoso.com/xo-so-kon-tum.html)
MIỀN NAM
- HCM
[Xổ số Tp. Hồ Chí Minh](http://www.xoso.com/xo-so-tp-ho-chi-minh.html)
- CM
[Xổ số Cà Mau](http://www.xoso.com/xo-so-ca-mau.html)
- DT
[Xổ số Đồng Tháp](http://www.xoso.com/xo-so-dong-thap.html)
- BL
[Xổ số Bạc Liêu](http://www.xoso.com/xo-so-bac-lieu.html)
- BTR
[Xổ số Bến Tre](http://www.xoso.com/xo-so-ben-tre.html)
- VT
[Xổ số Vũng Tàu](http://www.xoso.com/xo-so-vung-tau.html)
- DN
[Xổ số Đồng Nai](http://www.xoso.com/xo-so-dong-nai.html)
- ST
[Xổ số Sóc Trăng](http://www.xoso.com/xo-so-soc-trang.html)
- CT
[Xổ số Cần Thơ](http://www.xoso.com/xo-so-can-tho.html)
- BTH
[Xổ số Bình Thuận](http://www.xoso.com/xo-so-binh-thuan.html)
- AG
[Xổ số An Giang](http://www.xoso.com/xo-so-an-giang.html)
- TN
[Xổ số Tây Ninh](http://www.xoso.com/xo-so-tay-ninh.html)
- BD
[Xổ số Bình Dương](http://www.xoso.com/xo-so-binh-duong.html)
- TV
[Xổ số Trà Vinh](http://www.xoso.com/xo-so-tra-vinh.html)
- VL
[Xổ số Vĩnh Long](http://www.xoso.com/xo-so-vinh-long.html)
- BP
[Xổ số Bình Phước](http://www.xoso.com/xo-so-binh-phuoc.html)
- HG
[Xổ số Hậu Giang](http://www.xoso.com/xo-so-hau-giang.html)
- LA
[Xổ số Long An](http://www.xoso.com/xo-so-long-an.html)
- KG
[Xổ số Kiên Giang](http://www.xoso.com/xo-so-kien-giang.html)
- LD
[Xổ số Lâm Đồng](http://www.xoso.com/xo-so-lam-dong.html)
- TG
[Xổ số Tiền Giang](http://www.xoso.com/xo-so-tien-giang.html)

X-Cache-Status: MISS