text:
ĐỖ LONG VÂN
Tiếp theo phần 1
III. Truyện võ hiệp cổ điển
Như trên đã nói thì võ công, trong truyện võ hiệp cổ điển, có cái vô danh của một phương tiện. Không ai phân biệt Tà và Chính giữa những võ công. Nhưng giữa các môn phái thì sự phân biệt ấy càng minh bạch. Các môn phái đều dùng một thứ võ. Sự khác nhau trong bản chất giữa họ, tuy nhiên, là của đêm và ngày: Tà môn tượng trưng cho tội ác cũng như chính phái tượng trưng cho công lý và cái thế chia đôi ấy của võ lâm không để thừa chỗ cho một nghi vấn nào.
Người anh hùng là người của Công lý. Ấy thường là một thanh nhiên cha mẹ mất sớm bị hại và may được một võ lâm dị khách lượm về nuôi và truyền thụ võ công. Truyện bắt đầu khi, đã thành tài, chàng từ biệt ân sư xuống núi để phục thù. Nhưng trước khi công thành thì chàng đã bao lần sa vào ổ giặc, đã bao lần chàng phải đương đầu với cường quyền và bạo lực, đã bao lần chàng can thiệp trong những chuyện vong luân. Thù nhân của chàng lẽ dĩ nhiên cũng là một nhân vật trọng yếu của cái xã hội phức tạp ấy. Và người ta hiểu rằng trong công việc của chàng Công lý và tư thù chỉ là một. Con đường tầm cừu cũng là con đường nghĩa hiệp và khi thù nhân đã đền tội dưới tay chàng thì người anh hùng cũng biết rằng tất cả chỉ mới bắt đầu, và mối thâm thù của chàng chẳng qua là một cớ để mở màn và chấm dứt một cách dễ coi một giai đoạn trong cuộc xung đột muôn đời giữa Tà đạo và Chính nghĩa.
Chính nghĩa không thể nào thua. Cho nên khi người anh hùng xuống núi là người đầy những võ công cái thế. Không ai địch nổi, từ hắc điếm đến ác tù, đả lôi đài xong lại phá sơn trang, cướp pháp trường, giết tham quan, diệt thảo khấu, chàng theo đuổi một hành trình vạn thắng và không bao giờ trong đầu chàng một nghi ngờ có thể thoáng qua về cái sứ mệnh thiêng liêng của chàng. Truyện cũng diễn ra theo một đường thẳng như cuộc hành trình ấy. Lẽ dĩ nhiên cũng có lúc người anh hùng lâm nguy và tính mạng bị đe doạ. Ngay khi ấy người ta vẫn yên tâm, tại người ta biết rằng, dù chàng có chết thì ấy là một cái chết vinh quang cho sự thực hiện của công lý ở trên đời và người thắng trận rốt cuộc cũng là chàng. Sự hồi hộp không thể có trong truyện võ hiệp cổ điển. Người ta theo người anh hùng từ chiến công này đến chiến công khác. Ấy là ngần ấy giai đoạn của một con đường chỉ có một chiều và chúng tiếp theo nhau thành tràng hạt, nghĩa là giữa chúng không có tương quan nào khác sự tiếp theo nhau. Từ chiến công này đến chiến công khác, ý nghĩa của truyện cũng như tâm lý nhân vật không hề thay đổi. Chiến công nào cũng chỉ ca tụng một lần nữa cái anh hùng của ngưới anh hùng và sự thắng trận muôn đời của chính nghĩa trên Tà đạo.
Nhân loại tầm thường làm sao tham dự vào cuộc xung đột ấy giữa những ý tưởng? Họ chỉ có thể chiêm ngưỡng. Và tương quan duy nhất giữa họ và thế giới của truyện là một tương quan ngoại tại. Những nhân vật vốn là những Ý tưởng nhập thế không thể có tâm sự nào để họ chia xẻ. Kẻ được người thua lại định sẵn từ trước. Cho nên diễn biến của truyện không dành cho người ta một bất ngờ nào và người ta cũng không có dịp để tự hỏi và trông chờ những gì sẽ xảy ra. Tất cả đều sẵn có một ý nghĩa cố định và trong thế giới minh bạch ấy, người ta thừa đoán là không có chỗ nào cho bóng tối, cho nghi vấn, cho sự tò mò. Người đọc đã biến thành một khán giả để xem, nhìn, ngắm sự tái diễn của một vở tuồng mà người ta đã thuộc kỹ từng giai đoạn.
Vẫn những vai trò và một trò ấy. Khác duy ở diễn viên và cảnh trí nghĩa là ở những thay đổi ngoại tại. Nghệ thuật kể chuyện trở nên một nghệ thuật dàn cảnh. Và cái ngoạn mục trong nghệ thuật ấy là giá trị đầu tiên. Sự mô tả trong truyện võ hiệp cổ điển chiếm một phần quan trọng. Có gì mô tả được mà không được mô tả tỉ mỉ? Ấy là cái dị hình của những khí giới, cái hiểm hóc của những cơ quan, cái hùng vĩ của những sơn trại, cái uy nghi của những thao trường, cái náo nhiệt của những phồn hoa, cái sặc sỡ của áo gấm và quần mầu, cái nhịp nhàng của những võ công như vũ điệu… Tất cả đều đập vào mắt người ta, tất cả đều phô trương sự tinh xảo của những kỹ thuật nhân văn, tất cả đều biểu diễn một trật tự minh bạch và không thể nghi ngờ. Ý nghĩa của tất cả đều có thể đọc ngay lập tức nghĩa là đều xuất hiện ra ngoài mặt. Ngay những tình cảm cũng được diễn tả một cách trực tiếp. Khi tức giận thì thét ầm ĩ, khi thích chí thì cười um lên như phá, khi đau khổ thì rống như dã thú bị thương và đáng tiếc thay! Khi e lệ, những trang nữ hiệp cũng “mân mê tà áo” như một cô gái tầm thường. Nhưng người ta hiểu rằng trong cái thế giới để chiêm ngưỡng ấy, cũng như trên sân khấu, thực tình của những cử chỉ không quan trọng bằng ý nghĩa của chúng, và trước khi làm người ta cảm động, thì công việc là cho người ta thấy đã. Càng ước lệ thì sự diễn tả lại càng công hiệu.
Tâm lý nhân vật được giản lược một cách tối đa. Lẽ dĩ nhiên nhân vật nào cũng được gán cho một cá tính. Nhưng cá tính ấy không có gì giống cái phức tạp của một tâm hồn mà, nếu có thể nói như thế, chỉ có thể tính cách ngoại tại của một con số để phân biệt nhân vật này với nhân vật khác, như có kẻ trung thì có người gian, có người nóng nẩy thì có kẻ ôn hoà, có kẻ mưu cơ thì có người chất phác. Cho nên không những tác phong, cử chỉ, ngôn ngữ của nhân vật đều diễn tả một cách rõ ràng các cái cá tính người ta gán cho y mà cá tính ấy còn có thể trông thấy trên y phục, võ khí và diện mạo của y nữa. Nhất là trong các nhân vật phụ, thì người ta thấy rằng các dị điểm, từ cái răng vẩu đến một con mắt lồi, đều được tô đậm và thổi phồng lên, như những nghịch hoạ, để ai cũng có thể nhận ra cách dễ dàng. Người anh hùng tuy nhiên được miễn cái nạn tả chân thô thiển ấy. Ấy là tại con người chàng vốn là kết tinh của Chân, Thiện, Mỹ, trong sự tuyệt hảo của nó, chỉ có thể ở ngoài tầm những tĩnh từ. Uy vĩ, khôi ngô, tuấn tú v.v… chữ nào có thể xứng với cái bản chất siêu tục của người anh hùng? Cái mặt nạ người ta thấy chàng thường đeo khi hành hiệp lẽ dĩ nhiên không để làm tăng trưởng một bí mật vốn đã trong suốt như ban ngày, nhưng để xoá bỏ cái phần nhân loại cuối cùng trong con người chàng và đưa chàng tới cái vô danh của ý niệm. Con người sau cái mặt nạ ấy không còn là một cá nhân với những dị điểm và một đời sống riêng tư nữa. Hắn là thần công lý. Khi thì như ma quỷ, khi thì như thuiên thần, nhân vật võ hiệp cổ điển là những nhân vật quá độ. Không có gì giống nhau giữa họ và anh và tôi. Nhưng tất cả cố gắng của người kể truyện là để tách họ ra khỏi cái nhân loại thường ngày để thấy họ, là người ta biết ngay rằng các chuyện đang xảy ra không phải là một chuyện giữa người và người và những nhân vật ấy chỉ là những diễn viên của một vở tuồng kể lại cuộc xung đột muôn đời giữa Tà đạo và Chính nghĩa. Tất cả đều xảy ra trên bình diện của những ý tưởng.
IV. Nghi vấn đạo đức trong Kim Dung
Tới Kim Dung thì cái trời ý tưởng ấy sụp đổ.
Lẽ dĩ nhiên vẫn có những nhân vật tự xưng là đại diện cho chình nghĩa và những kẻ mang tiếng là của Tà đạo. Nhưng truyện Kim Dung sẽ cho người ta thấy sự phân biệt ấy là vô thực. Những người của tà đạo, ông cho tất cả những cám dỗ của nhan sắc, của sự thông minh, của tính anh hùng. Ấy là không kể người nào võ công cũng cao cường, cuộc đời cũng sôi nổi, tâm hồn cũng khoáng đạt. Cái tội duy nhất của họ là không coi đạo lý của thiên hạ vào đâu. Nhưng so với họ thì những người có trách nhiệm duy trì truyền thống đạo lý của võ lâm mới ương ngạnh, mới ngoan cố, mới câu nệ làm sao! Tiêu biểu cho thứ người này là Diệt Tuyệt sư thái thà chết chứ không để cho Vô Kỵ đụng tới vạt áo của bà, khi tên “tiểu dâm tặc” này định vận chưởng lực giúp bà nhảy xuống từ một lầu cao đang phát hoả. Diệt Tuyệt sư thái tuy nhiên mới là một cô gái già gàn dở. Cái gàn dở đó có khi tàn nhẫn, nhưng có thể tha thứ được, tại dù sao sư thái vẫn tin và thi hành cái đạo lý của bà. Nhưng sự sa đoạ xuống tới sự bất nhân, sự dâm loạn, sự ngu xuẩn của những đệ tử của phái Toàn Châu thì còn ai tin gì ở Chính nghĩa? Trên đường lưu vong của chàng, mỗi lần gặp một trong những người của Chính nghĩa ấy là Vô Kỵ lại gặp sự vong ân, sự ích kỷ, sự ác độc và người ta hiểu tại sao sau cùng chàng lại chọn những người của tà đạo để làm bạn đồng hành. Sự thật thì trong Kim Dung có một cố gắng đánh tụt giá những người tự nhận là của Chính nghĩa và qua họ, những giá trị mà họ tượng trưng. Cái đức đáng yêu nhất mà đôi khi ông cho người ta thấy trong họ là sự thật thà, sự chất phác, sự ngây ngô. Ấy tuy nhiên không phải là một cái đức riêng của những người của chính nghĩa mà chung cho tất cả những đứa con của Đất, dù như Âu Dương Phong, đứa con ấy chỉ là một đứa con hư. Sự đề cao những giá trị của Đất ấy cho người ta thấy rằng cách phân loại nhân vật trong Kim Dung không trùng hợp hẳn với những nhãn hiệu đạo lý của họ.
Theo những nhãn hiệu đạo lý thì có kẻ Tà và Chính ở chỗ nào? Khi chúng anh hùng đến vây bắt Cừu Thiện Nhân để sửa tội cái tên đại-ma-đầu ấy thì y thản nhiên hỏi mọi người: “Ta giết người. Các người cũng giết người. Nhân danh cái gì các người có thể lên án ta?” Câu hỏi bất ngờ ấy không ai biết trả lời thế nào cho phải. Là người trong võ lâm thì tay ai chẳng đầy máu. Nhưng giữa lúc mọi người còn ngơ ngác thì may sao có Hồng Thất Công đứng ra dõng dạc trả lời rằng những kẻ ông giết là những kẻ như Cừu Thiện Nhân chuyên làm hại dân lành vô tội, và giết những người như thế thì giết bao nhiêu cũng được và càng nhiều càng hay. Sự minh định giữa Tà và Chính vẫn còn được duy trì. Nhưng người ta thấy rằng nó đã bị nghi vấn hoá và không còn dĩ nhiên như xưa nữa. Và ngoài một người ngay thẳng như Hồng Thất Công thì có lẽ không còn ai trong võ lâm có đủ ngây thơ để tự giải quyết nghi vấn ấy một cách đơn sơ như thế. Hồng Thất Công vả lại cũng là kẻ thù tri kỷ của một đại ma đầu khác là Âu Dương Phong và người bạn nữa của ông là Hoàng Dược sư thì đã nổi tiếng là một nhân vật đứng ra ngoài những thứ loại của Đạo lý thông thường. Người trên giang hồ gọi ông là con người tà ở phương Đông. Nhưng cái tà của Âu Dương Phong là của năng tính. Trong Hoàng Dược sư nó là một quyết định của lý trí. Hình như ông cho rằng Tà và Chính chỉ là những nhãn hiệu vô thực. Ai muốn xếp ông vào loại nào thì ông cũng mặc và coi như không. Con người kiêu ngạo ấy chỉ biết một quy luật duy nhất là cái tự do của mình. Trong lịch sử võ lâm, nhân vật ông tượng trưng cho sự nổi loạn của cá nhân chống lại những giới hạn giả tạo của một truyền thống sa đoạ.
Sự sa đoạ ấy bắt đầu khi người ta thấy những con người của Chính nghĩa không còn xứng đáng với vai trò của họ, và dưới tay họ, những giá trị thiêng liêng chỉ còn là những giáo điều nghiệt ngã nhưng trong thực tế thì lý do chính để không còn ai tin vào những giá trị ấy nữa là giữa Tà và Chính võ công bây giờ ai cũng như ai và chẳng còn mèo nào cắn được mỉu nào. Xưa người anh hùng là người bách thắng. Và cái vinh quang ấy cho những giá trị mà chàng đại diện cho cái đương nhiên rực rỡ của Chính nghĩa. Nhưng Chính nghĩa nào còn, khi từ trận này sang trận khác, người ta chỉ kéo dài những cuộc tương tàn không ai được và ai thua. Ngay những đối thủ cũng như đã quên mất những lý do đã làm họ xâu xé lẫn nhau. Xưa người ta giết một người để trừng phạt tội ác; giờ thì người ấy đã làm một tội ác nào chưa không ai cần biết. Nhưng đã thuộc vào một môn phái đối nghịch thì đương nhiên y là một kẻ thù để người ta thủ tiêu. Ai trách Tạ Tốn là ác độc thì ông sẽ lấy sử sách ra để chứng minh rằng từ xưa những kẻ ác độc bao giờ cũng thành công và những kẻ được tiếng là nhân tài thì xét cho cùng, sự nhân đức của họ cũng chỉ là một cái tiếng. Ông thì đương nhiên ông có thừa nghĩa khí để có thể bao giờ coi sự giết người là một trò lý thú, nhưng những nhu cầu của an ninh buộc ông thủ tiêu nhân vật vô tội đang cùng ông ôn tồn đàm thoại, và ông rất tiếc phải thất lễ với một người mà ông rất có cảm tình. Án mạng khi ấy chỉ là một phương thức cực đoan của vệ sinh. Nhưng Tạ Tốn là một trong những anh hùng của Tà đạo và người ta không thể chờ đợi ở ông một sự từ bi quá đáng. Có lẽ ngạc nhiên hơn là khi thấy Diệt Tuyệt Sư thái cầm Ỷ thiên kiếm giết một chốc mất trăm mạng người trong Minh Giáo mà không chớp mắt. Một Tà một Chính, khi ấy, ai tàn nhẫn hơn ai? Tà và Chính đều giết người. Họ là người của võ lâm, và trong cuộc giao tranh công việc đầu tiên của họ là cướp lấy phần thắng và tận giệt kẻ thù… người trưởng môn phái Nga My đã sáng tạo ra được hai bộ kiếm pháp: một tên là Diệt và một tên là Tuyệt. Nhưng độc âm cộc lốc ấy, trong sự thô bạo của chúng, đã tóm tắt cái đạo lý, đầy máu và đích thực của võ lâm. Cái thời của những anh hùng nghĩa hiệp thật đã xa và, trong cuộc tương tàn miên trường là vô độ của võ lâm, người ta chỉ còn thấy như sự xung đột của những mãnh lực tự nhiên. Trước khi biết ai phải và ai trái thì những đối thủ biết rằng họ phải thắng trước đã và ý chí thống trị làm suy tàn tinh thần võ hiệp cổ truyền.
Nghi vấn đạo lý tuy nhiên chưa mất hẳn. Nó đổi chỗ. Sự phân biệt giữa Tà và Chính xưa ở cứu cánh. Nhưng khi trong một xung đột không thể nào chấm dứt, mọi cứu cánh đều sa đoạ và môn phái cũng chỉ biết một tham vọng duy nhất là thiết lập bá nghiệp của mình trên Giang hồ thì người ta dựa vào cách đánh nhau của họ để phân biệt họ với nhau. Võ học đương nhiên mang một sắc thái đạo lý. Trong truyện võ hiệp cổ điển võ công là một phương tiện và tà cũng như chính đều sử dụng một thứ võ. Hơn thế nữa người ta thấy ngưới của chính giáo, như tin tưởng tuyệt đối vào lẽ phải của họ, không ngần ngại trước một phương tiện nào để thắng kẻ thù. Họ cũng nghe trộm, cũng đánh lén, cũng lừa bịp. Thôi thì không có thủ đoạn nào họ từ. Nhưng tất cả xảy ra như thiện chất trong người họ đã truyền cho những thủ đoạn ấy một ý nghĩa chính đáng và không bao giờ ai tự hỏi trên sự có nên chăng của chúng.
Sự thật thà có khi đến chỗ ngây ngô mà Kim Dung coi là một đức tính quý hoá thì truyện võ hiệp cổ điển lại dành cho những người của Tà đạo. Ngược lại thì một trong những ấn tích của Tà đạo trong Kim Dung lại là sự thông minh theo trực giác của những tâm hồn đơn giản, mà sự thông minh làm ra kế hoạch và mưu trước, nghĩa là cái tài sáng tạo, và người ta hiểu tại sao những võ công được coi là của tà đão bao giờ cũng phức tạp, biến ảo, nửa thực và nửa hư không biết đâu mà lường. Trong khi ấy thì người của chính giáo sẽ tự hào là có những võ công ngay thẳng, minh bạch và đường hoàng hơn. Một trưởng của họ là một trưởng và họ sẽ ít khi dùng đến ám khí, độc dược và mưu trước. Một bên thì nặng như núi, cứng như thép, rõ như ban ngày và một bên thì phức tạp, uyển chuyển, mơ hồ. Ấy tuy nhiên chỉ là những cách giết người khác nhau, và trong sự đối lập ấy, giữa Tà và Chính, người ta nhận ra sự đối lập giữa Âm và Dương nghĩa là giữa hai mặt của tự nhiên. Không có ai ngoài mấy kẻ ngây ngô, còn thì giờ nghĩ đến truyện nghĩa hiệp nữa. Và giờ nếu người ta có giết nhau thì chẳng qua là để cướp lấy những võ lâm kỳ thư có thể giúp người ta rhành bá chủ võ lâm. Khi những cao thủ tìm mọi cách để độc chiếm cái bí mật giấu trong con dao Đồ Long thì người ta nghĩ đến những tay gián điệp quốc tế đang tranh nhau một tài liệu quân sự hay những đảng cướp trong những truyện Seríe Noire xâu xé lẫn nhau để giành một món hàng. Ý nghĩa của truyện võ hiệp sẽ đổi khác. Và tổ chức của truyện cũng đổi theo.
V. Nghệ thuật kể chuyện trong Kim Dung
Sự tương đối hoá những võ công, người ta thấy đã xô những môn phái vào trong cảnh bất phân thắng phụ. Và tình trạng ấy cũng làm mờ dần ý nghĩa nguyên thuỷ của sự xung đột giữa họ. Còn lại một thế giới của bạo động thuần tuý. Truyện võ hiệp cổ điển không kể gì hơn những cuộc thắng trận kế tiếp nhau của Chính nghĩa trên Tà đạo. Nhưng khi giữa Tà và chính sự phân biệt đã trở nên mơ hồ thì diễn tiến của truyện cũng mất sự tất yếu ấy đi. Không có lý do tiên quyết nào để môn phái này thắng môn phái khác và, như một quả dĩ nhiên, cũng không thể có môn phái nào có một võ công vô địch. Sự tương đối hoá những võ công đã dẫn tới sự tương đối hoá những giá trị đạo lý thì, ngược lại sự tương đối hoá những giá trị đạo lý lại đưa tới sự tương đối hoá những võ công. Ai sẽ thắng? Câu hỏi ấy giờ được đặt ra. Và truyện võ hiệp thêm một yếu tố mới là sự bất trắc. Tiểu thuyết bắt đầu. Nghĩa là truyện không còn là một cơ hội để chiêm ngưỡng, như một nghi lễ đề cao những giá trị đạo lý, những chiến công của người anh hùng nữa, mà để tìm, một cách sơ đẳng hơn, cái hồi hộp của sự trông chờ. Ai sẽ thắng? Nhưng không ai biết những gì sẽ xẩy ra.
Tại cái đang xảy ra người ta cũng chưa biết là cái gì. Mọi vật trong một thế giới của vật lực đã mất đi ý nghĩa cố định của chúng. Và tất cả đều trở thành nghi vấn. Cái bí mật của con đao Đồ Long như thế nào mà làm người ta giết nhau? Ai đã xuống tay giết một lúc mấy mươi mạng người của Long Môn tiêu cục? Không lẽ kẻ đã dùng Kim Cương Chỉ để tra khảo Dư Đại Nham lại là người của Thiếu Lâm Tự? Nhân vật tài hoa, uyên bác, phóng khoáng ấy sao có thể giết người như không để cả võ lâm nguyền rủa? Nhưng có gì trong lúc này không là một câu hỏi! Và chúng theo nhau đến rồn rập và nhức nhối. Người ta nóng ruột chờ đáp thuyết ở những sự đến sau. Cái tài của Kim Dung tuy nhiên sẽ dẫn người ta từ thắc mắc này đến thắc mắc khác. Nghi vấn này chưa được giải quyết thì nghi vấn khác đã được tung ra. Gay cấn hơn nữa là người anh hùng không biết mình phải làm gì và sẽ trở nên cái gì. Người anh hùng võ lâm cổ điển vào đời với một ý chí cố định, và những giai đoạn trên con đường thẳng dẫn chàng đến sự thực hiện của ý chí ấy. Những biến cố trong Kim Dung trái lại là ngần ấy chỗ quẹo tách chàng xa cái hướng đi thứ nhất của chàng. Và đôi khi như Đoàn Dự chàng cũng không có ý định nào khác hơn là đi chơi, nhưng tình cờ hết bị lôi vào chuyện lôi thôi này lại bị kéo sang chuyện rắc rối khác, để sau cùng sửng sốt thấy mình trở thành một cái gì mà mình cũng không bao giờ nghĩ tới. Người ta theo chàng vào một Bát Quái Trận Đồ và con đường bách thắng đã trở thành một cuộc thất lạc trong Mê Cung. Ở chỗ nào cũng xuất hiện những biến cố lạ và những sự kiện khả nghi. Xưa tất cả có một ý nghĩa cố định. Thế giới sáng sủa. Không phải không có nguy hiểm nào đe doạ người anh hùng. Nhưng những nguy hiểm nào cũng có thể bị gọi tên, nghĩa là giới định và chỉ có ở ngoài. Mỗi sự kiện giờ trái lại là một sự ngỏ dẫn người ta vào một bí mật không thể nào lường. Ấy là một thế giới đầy ban đêm, đầy bất trắc và những quanh co như mắc cửi. Sau cái mặt nạ hàm hồ của mọi vật tất cả đều có thể xảy ra. Không biết chỗ quẹo này sẽ dẫn người ta tới đâu và cái gì chờ người ta ở cuối con đường kia. Sự nguy hiểm, cảnh nhá nhem ấy, như rình rập khắp nơi. Cái nguy hiểm đích thực tuy nhiên vẫn không phải là cái nguy hiểm sờ thấy được mà chính là sự ngờ vực ấy, như một bóng tối, không những trùng điệp trước mặt, mà càng ngày càng lớn trong lòng người anh hùng.
Thế giới ngoại tại đã khả nghi. Nhưng có khi ngay cả thân phận chàng ra sao người anh hùng cũng không chắc chắn. Không phải ngẫu nhiên mà chuyện võ hiệp mới là chuyện của người anh hùng đi tìm mình, khi thì nôm na như một thiếu niên một hôm nào đó biết mình chỉ là một đứa trẻ mồ côi và những người nuôi nó không phải là cha mẹ thực của nó, khi thì thống thiết như Kiều Phong chợt có người tố cáo rằng chàng không phải là người Hán mà lại mang dòng máu Khiết Đan nghĩa là của một dân tộc chàng luôn coi như tử thù, và cả sự nghiệp chàng như thế đã dựng trên một điêu trác khi thì khôi hài như Thạch Phá Thiên từ nhỏ mang tên Chó Lộn Giòng, để lớn lên ra đời ai cũng nhận là người của mình, trong khi ngay chàng cũng không biết chàng thực là ai. Lẽ dĩ nhiên người ta cũng không thể nào quên Âu Dương Phong luyện võ bị tẩu hoả nhập ma đến nỗi vừa nghe nói có một tên Âu Dương Phong còn giỏi võ hơn mình vội đâm bổ đi tìm và gặp ai cũng hỏi “Ai là Âu Dương Phong” và “Ta là ai”. Câu hỏi của ông già lộn đầu ấy tuy nhiên người anh hùng nào không có lần đặt ra? Không phải họ đều là những người không cha không mẹ. Nhưng tất cả họ cùng có một cảnh ngộ: là bị ném vào một thế giới mà họ không hiểu trong đó họ phải tự chọn. Mà chọn gì khi Tà không là Tà, Chính không ra Chính và cả thế giới, sa đoạ trong một tình trạng bạo động thường trực, không để lại gì hơn là những nghi vấn chập chùng. Đi tìm mình, người anh hùng cũng đi tìm một ý nghĩa cho thế giới; thế giới Kim Dung là một thế giới đang chờ được định nghĩa và truyện Kim Dung chỉ là truyện của một cái nghĩa đang hình thành. Ấy làm một truyện tầm-đạo trong phương thức của một truyện trinh thám.
Như trong truyện trinh thám, thoạt tiên người ta chỉ thấy những sự kiện lẻ bất ngờ và khó hiểu: tất cả thoạt tiên chỉ có giá trị như những manh mối của một bí mật cần phải truy tầm, như những di tích của một quá khứ cần được xây dựng lại, như những mảnh vụn của một toàn thể cần phải được khám phá dần dần. Người ta ngạc nhiên trước những gì đang xảy ra đến từ cái đã xảy ra, và công việc giờ, như trong truyện trinh thám, là đi ngược từ hiện tại đến quá khứ, từ kết quả đến nguyên nhân, từ xúc động đến giải thích. Nhưng trước hết phải có xúc động và những biến cố phải làm người ta ngạc nhiên và gây sự tò mò. Của Ưng Vương chẳng hạn, thoạt tiên, người ta chỉ thấy một tiếng hú kinh dị giữa một trời chiều và những xác chết ông để lại sau một cuộc giết người thần tốc. Nhưng thế cũng đủ để tiếng dội tâm lý trong độc giả còn vọng mãi. Và người ta phải chịu rằng Kim Dung, mỗi lần giới thiệu một nhân vật quan trọng, là ông biết sửa soạn những điều kiện để sự xuất hiện của nhân vật ấy đạt tới mức công hiệu tối đa. Người ta sẽ không quên những tiếng chân nặng nề của Tạ Tốn, giọng ho khan của Kim Hoa Bà Bà, cái nhìn trầm mặc của Phạm Giao và tiếng cười sảng khoái của Dương Tiêu trên Côn Luân Sơn, giữa những cảnh rừng thu lá đổ vàng. Có những nhân vật không có gì để người ta nhớ hơn là cách xuất hiện đột ngột lần đầu tiên của họ. Tại một khi đã định nghĩa thì như sự kiện đã được giải thích, nhân vật như đã chết và không còn tác dụng tiểu thuyết nào nữa. Nhưng khi còn là một nghi vấn, còn làm người ta thấy thắc mắc và trông chờ thì nhân vật còn sống và người ta hiểu tại sao người anh hùng trong Kim Dung chỉ có thể là người anh hùng tập sự, người anh hùng đi tìm mình, người anh hùng chưa thành anh hùng. Các nhân vật khác cũng thế: của họ thoạt tiên người ta chỉ biết có một nửa: Khi thì một người dị thường, tính khí ngang nhiên, võ công trác tuyệt, nhưng thân phận như chìm trong một dĩ vãng xa xôi và thần bí, khi thì như một cái tên truyền tụng trong giang hồ, người ta chỉ nhắc đến trong sự tôn kính và sợ hãi, nhưng chưa ai được thấy mặt bao giờ. Cũng có khi người ta có thể khám phá ra con người dị thường mà cứ một lần xuất hiện là gây cho người ta một nghi vấn ấy và cãi nhân vật chấn danh võ lâm mà người ta náo nức trông chờ chỉ là một, cũng như Kim Hoa Bà Bà, nào ai ngờ, chính là nhân vật của Minh Giáo đã từ lâu ngày biệt tăm chỉ để lưu lại trong trí nhớ của mọi người cái tên rực rỡ là Tỷ Sam Long Vương. Nhưng tất cả nghệ thuật kể chuyện trong lúc này là trì hoãn tối đa cái giờ xác định căn cước của nhân vật. Mộ Dung Phục có mặt nhất khi người ta chỉ biết chàng như một tiếng đồn trong võ lâm. Sự có mặt trong sự vắng mặt ấy là tất cả sức mạnh của truyện. Nó là nơi của nghi vấn, của trông chờ và mọi sự có thể. Nghĩa là của mọi sự bất ngờ.
Ai ngờ rằng Mộ Dung Phục, vẫn trong một phong độ tao nhã, một chốc có thể trở thành một sát thủ không gớm tay, rằng sự thuỳ mị của Chu Chỉ Nhược lại sửa soạn cho những tham vọng, những tuyệt vọng và những ác độc khôn lường, rằng tất cả những ân cần Trương Linh chỉ là một kế hoạch trong một kế hoạch dài hạn nhằm cướp con đao Đồ Long. Của nhân vật, người ta chỉ biết cái vai trò của họ, và đùng một cái, họ xuất hiện dưới một bộ mặt người ta không chờ đợi. Ấy có thể là một mặt nạ khác và cũng có thể là một con người thực chôn vùi trong tâm khảm chợt được một biến cố nào làm tỉnh giấc, như Tạ Tốn, nghe tiếng khóc của một đứa trẻ thơ mà tìm thấy sự sáng sủa của lương tri. Nhưng cũng có khi, như trong cơn tuý sát của Mộ Dung, người ta chứng kiến một đột biến tâm lý.
Cái bất ngờ, theo định nghĩa tầm thường nhất, là cái không ai chờ đợi: khi thì thê thảm như cái chết của A Chu dưới tay người nàng yêu, khi thì khôi hài như cảnh một đại-ma-đầu là Nam Hải Ngạc Thuần phải lạy Đoàn Dự, một thư sinh trói gà không chặt, làm thầy. Cũng có khi nó chỉ là một bất ngờ thuần tuý không có giá trị nào khác hơn là sự nên thơ như khi người ta khám phá ra rằng Côn Luân Tam Thánh không phải là ba người mà chỉ là một, rằng đứa ăn mày nhem nhuốc làm bạn cùng Quách Tĩnh là một người con gái đẹp giả trai, rằng Âu Dương Phong, vì học một võ công chép lộn mà trở thành đệ nhất cao thủ trong võ lâm. Lẽ dĩ nhiên cũng có những bất ngờ giả tạo để thoả mãn nhu cầu xúc động của người đọc, để thêm số dòng và số trang, để thêm đà cho một câu truyện đã tới chỗ sa lầy. Và cũng có những bất ngờ được sửa soạn hơn để giải quyết một tình thế đã đến chỗ bế tắc.
Cái bế tắc ấy, người ta thừa đoán, cũng là một bế tắc được sửa soạn. Tác giả cố tình đưa câu truyện đến một chỗ nghẽn để, khi ấy, mới tung ra một nhân vật mới, một biến cố mới, một phát giác mới làm tình thế đảo ngược và câu truyện tiếp tục theo một hướng mới. Khi người ta không chờ gì nữa, khi những nguy hiểm tưởng chừng như đã qua khỏi, khi mối hi vọng đã tàn lụi, thì tất cả đã xảy ra như đúng như người ta chờ, đúng như người ta đã chờ mong. Ấy là một thứ bất ngờ ở bậc hai. Khi Vô Kỵ yên chí rằng âm mưu của Hồ Thanh Ngưu đã thành công và họ đã thoát khỏi tay Kim Hoa Bà Bà để chỉ còn việc cùng nhau xây hạnh phúc đến mãn kiếp thì chàng khám phá ra xác chết của họ treo trên một cành cây, khi sau không biết bao nhiêu ngày theo đuổi, Đoàn Dự được láy được tình yêu của Vương Ngọc Yến, người ta thở dài nhẹ nhõm thì, tin đâu xét đánh! Điều người ta nghi ngại đã được chứng thực: Vương Ngọc Yến là con của Đoàn Chính Thuần và là em khác mẹ của Đoàn Dự, và thế là hai người không thể lấy nhau. Sự bất ngờ khi ấy đến như một sự thiếu: cái người ta tưởng thế nào cũng xảy ra lại không xảy ra. Nhưng giữa lúc người ta đang tuyệt vọng không biết câu chuyện sẽ ra sao thì, đùng một cái lại có tin Đoàn Dự không phải là con của Đoàn Chính Thuần mà của Đoàn Diên Khánh, người đáng lẽ được trị vì nước đại lý mà vẫn lưu vong chờ cơ hội cướp lại ngai vàng. Cái tin ấy lại đảo ngược một lần nữa. Nó trả lại Vương Ngọc Yến cho Đoàn Dự. Hơn thế nữa, cái ngai vàng nước Đại Lý, chàng trở nên người thừa kế xứng đáng nhất. tất cả sau cùng đều xảy ra theo công lệ: người anh hùng sẽ lấy vợ và làm vua. Người ta có thể nghĩ rằng để đi đến cái kết luận cổ điển ấy có lẽ Kim Dung không cần phải bày ra nhiều chuyện như thế. Nhưng nếu không như thế, nếu không trải qua một cơn tuyệt vọng thì kết luận ấy còn giả tạo tới đâu? Tới sau một sự bế tắc cố ý thì sự giả tạo ấy lại xuất hiện như một chứng cớ của cái tài biến hoá của tác giả. Giả tạo một ít thì hỏng. Nhưng giả tạo hơn một ít nữa thì Kim Dung lại trả cho sự bất ngờ cái nên thơ của nó.
Sự thật thì ông có thể để cho Đoàn Dự lấy Vương Ngọc Yến và kế vị Đoàn Chính Thuần làm vua mà không ai thấy gì làm trái cựa và những cảnh tình thế kế tiếp đảo ngược ở phút chót, thoạt tiên có vẻ thừa và quá lôi thôi. Nhưng truyện không phải chỉ là truyện của Đoàn Dự. Không có những sự đảo ngược tình thế ấy thì nhân vật Đoàn Diên Khánh người ta biết xếp vào đâu? Hình như nhân vật ấy mà người ta vẫn chỉ biết như ác tinh của nhà họ Đoàn tới đó mới tìm ra lý do vi trò của nó: là để trả cho Đoàn Dự, cùng một lúc, và tình yêu, và ngai vàng, và cái kết luận mà người ta tưởng là dàn xếp ở phút trót ấy giờ, người ta mới biết rằng với nhân vật Đoàn Diên Khánh nó đã được định từ những trang đầu. Cảm tưởng sau cùng của người ta là một tổ chức cực kỳ chặt chẽ không để gì xảy ra một cách tình cờ và trong ấy cái bất ngờ chỉ là đáp thuyết thích hợp nhất cho một tình thế không thể nào gỡ nổi. Người ta cho đáp thuyết ấy là bất ngờ. nhưng bất ngờ nhất phải chăng là khi người ta thấy rằng cái bất ngờ ấy đã được sửa soạn từ lâu? Khi trông thấy Tiểu Siêu lần đầu thì Phạm Dao chợt giật mình. Nhưng cái giật mình nhỏ nhoi ấy, gần như không ai cần chú ý, báo hiệu kết cục của truyện khi Tiểu Siêu được nhận ra là con của Kim Hoa Bà Bà và, khi ấy, người ta mới hiểu tại sao, trước những sứ giả của minh giáo, nàng phảo méo mặt giả làm một đứa con gái xấu xí. Ấy chỉ là một trong những tỉ dụ của cách bố cục kĩ lưỡng cũa truyện Kim Dung. Như tất cả những truyện viết đăng từng số một, trong Kim Dung không ngớt xảy ra những biến cố khả nghi và bất ngờ. nhưng điều làm truyện ông vượt xa những truyện cùng loại là trong khi những tác giả khác như thất lạc giữa những sự kiện mà họ thả sức tung ra cho đầy trang giấy để sau cùng không ai biết kết luận ra sao thì trong Kim Dung tất cả những chi tiết rải rác mà thoạt tiên người ta tưởng rằng vẽ ra theo sự tình cờ của cảm hứng sau cùng đều giải thích lẫn nhau trong một kiến trúc nhịp nhàng.
Nhưng trong sự mạch lạc ấy, ẩn sau những nghi vấn rối như tơ vò, người ta có gặp gì hơn là một đặc tính của truyện trinh thám? Như trong truyện trinh thám, công việc là tìm cho một số sự kiện khó hiểu mối tương quan thống nhất và giải thích chúng. ấy là công việc Hoàng Dung đã làm, khi từ những tang chứng để lại trên đào Hoa Đảo mà tang chứng nào cũng kết án cha nàng,nàng phải xây dựng lại dễn biến của vụ thảm sát đã xảy ra và truy định thủ phạm đích thực. Trên một quy mô lớn hơn thì truyện Đồ Long cũng sẽ không dẫn người ta đâu xa hơn là sự tái lập cái tổ chức của Minh Giáo đã từ lâu ly tán. Người ta thấy xuất hiện suốt truyện những nhân vật mới và cảm tưởng củangười ta là đứng trước một trí tưởng tượng không gì kiềm chế. Ngần ấy nhân vật tuy nhiên sau đều được khám phá là những nhân vật thất lạc của Minh Giáo và người ta sẽ không ngạc nhiên nếu, khi chức vụ của ai cũng được trả cho người ấy rồi, thì truyện coi như có thể đã gần xong. Tổ chức của Minh Giáo sẽ cho truyện sự mạch lạc của nó. Tất cả xảy ra như trong hoá học. Mỗi lần khám phá ra chất mới thì người ta cũng khám phá ra rằng cái chất ấy đã có một ô dành sẵn cho nó trong cái bảng Méndéleieff. Ngược lại thì mỗi ô để trống lại đòi hỏi khám phá ra một chất mới để bù vào. Những nhân vật tong truyện Đồ Long, cũng thế, như đều được sáng tạo để bù vào những chức vụ bỏ không của Minh Giáo và diễn tiến của truyện, tuần tự theo sự xuất hiện của họ sẽ trả lại cho Minh Giáo bộ mặt nguyên thuỷ của nó, nghĩa là dẫn người ta đến một tình trạng có trước của thế giới. Nói tóm lại thì, như trong truyện trinh thám, cái gì mà theo như người anh hùng, người ta khám phá ra là một dĩ vãng. Tổ chức của Minh Giáo vừa là khởi điểm vừa là tổ chức của truyện. Nếu những biến cố của truyện võ hiệp cổ điển nối tiếp nhau theo một đường thẳng thì truyện đồ long được viết theo một vòng tròn. Ấy là một thứ Bát quái trận đồ: người ta đi bao nhiêu sau cùng trở về chỗ cũ và sự phức tạp của nó ẩn chứa một sự mạch lạc căn bản. Không phải ngẫu nhiên mà giũa truyện ông, Kim Dung đã bày những trận đồ của Hoàng Dược Sư như một thách đố ám ảnh. Chúng tượng trưng cho cái nên thơ của sự mạch lạc mà tôi muốn người ta coi truyện Kim Dung như một cố gắng để đề cao.
Cái nên thơ ấy người ta sẽ gặp lại trong cách Kim Dung xếp những nhân vật thành từng bộ. Có những bộ ba như A Chu, A Bích, A Tỷ, mỗi người mang một mẫu áo, có bộ tư như Long Vương, Ưng Vương, Sư Vương, Bức Vương, mỗi người lấy một linh vật làm danh hiệu, có những bộ năm như Đông Tà, Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái Trung Thần Thông, mỗi người xưng bá một phương và lẽ dĩ nhiên cũng cò những bộ bảy và bộ tám nữa. Sau cùng phải kể đến Quang Minh Lưỡng Sứ, người tên Tiêu người tên Dao như sinh ra là để đồng hành và được võ lâm xưng tụng là Tiêu Dao Nhị Tiên. Một điều đặc biệt trong những nhân vật ấy là bộ có trước nhân vật. Một bộ thoạt nhiên là lược đồ của một guồng máy mà những cơ quan là những nhân vật chờ được sáng tạo. Nhưng một khi những cơ quan đã lập, nghĩa là những nhân vật đã có những chức vụ đang chờ họ thì bộ, tuỳ theo những chuyển động riêng của mõi người, sẽ như một guồng máy có chuyển động riêng của nó. Ngược lại thì sự chuyển động của Bộ cũng làm nhân vật chuyển động theo. Nhân vật làm ra bộ. Nhưng trong Bộ nhân vật mới tìm thấy định nghĩa của nó. Ấy là một chức vụ, một địa vị, một màu sắc. Tâm lý nhân vật mất quan trọng và có lẽ Kim Dung, sau khi đã xác định nhân vật như một chiều sâu, sẽ tiến đến một quan niệm về nhân vật nhân vật giống truyện võ hiệp cổ điển, nhưng được khai thác một cách có ý thức và hệ thống hơn. Sự khác nhau giữa những nhân vật khi ấy chỉ còn là sự khác nhau giữa những vị trí của họ trong một bộ. Có những nhân vật tâm lý khôn có gì đặc sắc, nhưng thuộc vào một bộ, lại có một sự có mặt khác thường. Ngược lại thì đôi khi có thể nói rằng, Bộ đã ăn mất con người nhân vật để chỉ để lại một số hiệu. Quả Kim Dung đã không uổng là nhà văn của thời đại của tổ chức! Và trong truyện ông, Cái Bang, Minh Giáo, Thiếu Lâm nghĩa là những môn phái có tổ chức to lớn, chặt chẽ và phức tạp thường giữ một vai trò đôi khi còn quan trọng hơn của người anh hùng. Sự phức tạp ấy tuy nhiên Kim Dung không giới hạn vào một môn phái mà đã cho nó kích thước của một thế giới. Ấy là tất cả cái mênh mông của võ lâm trong cảnh ly tán, đa sắc và phồn tạp của nó mà theo người anh hùng người ta sẽ khám phá ra, người anh hùng không chỉ khám phá ra một thế giới. Cái gì chàng đã cho sống lại là cả một giai đoạn của lịch sử võ lâm, và chính trong lịch sử ấy mà chàng sẽ tìm ra lý do đã làm võ lâm ly tán, nghĩa là sự mạch lạc trong cảnh võ lâm ly tán ấy, của võ lâm, để sau cùng lai trả cho võ lâm sự thống nhất của nó.
----------------------
----------------------
Mời xem tiếp phần 3.
------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
ĐỖ LONG VÂN
![]()
Đoàn Chính Thuần và các bà vợ.
Từ trái qua: Bạch Phượng, Tần Hồng Miên,
Vương phu nhân, Nguyễn Tinh Trúc, Cam Bảo Bảo
Tiếp theo
[phần 1](http://vanthekt.blogspot.com/2016/09/vo-ky-giua-chung-ta-hay-la-hien-tuong.html)
III. Truyện võ hiệp cổ điển
Như trên đã nói thì võ công, trong truyện võ hiệp cổ điển, có cái vô danh của một phương tiện. Không ai phân biệt Tà và Chính giữa những võ công. Nhưng giữa các môn phái thì sự phân biệt ấy càng minh bạch. Các môn phái đều dùng một thứ võ. Sự khác nhau trong bản chất giữa họ, tuy nhiên, là của đêm và ngày: Tà môn tượng trưng cho tội ác cũng như chính phái tượng trưng cho công lý và cái thế chia đôi ấy của võ lâm không để thừa chỗ cho một nghi vấn nào.
Người anh hùng là người của Công lý. Ấy thường là một thanh nhiên cha mẹ mất sớm bị hại và may được một võ lâm dị khách lượm về nuôi và truyền thụ võ công. Truyện bắt đầu khi, đã thành tài, chàng từ biệt ân sư xuống núi để phục thù. Nhưng trước khi công thành thì chàng đã bao lần sa vào ổ giặc, đã bao lần chàng phải đương đầu với cường quyền và bạo lực, đã bao lần chàng can thiệp trong những chuyện vong luân. Thù nhân của chàng lẽ dĩ nhiên cũng là một nhân vật trọng yếu của cái xã hội phức tạp ấy. Và người ta hiểu rằng trong công việc của chàng Công lý và tư thù chỉ là một. Con đường tầm cừu cũng là con đường nghĩa hiệp và khi thù nhân đã đền tội dưới tay chàng thì người anh hùng cũng biết rằng tất cả chỉ mới bắt đầu, và mối thâm thù của chàng chẳng qua là một cớ để mở màn và chấm dứt một cách dễ coi một giai đoạn trong cuộc xung đột muôn đời giữa Tà đạo và Chính nghĩa.
Chính nghĩa không thể nào thua. Cho nên khi người anh hùng xuống núi là người đầy những võ công cái thế. Không ai địch nổi, từ hắc điếm đến ác tù, đả lôi đài xong lại phá sơn trang, cướp pháp trường, giết tham quan, diệt thảo khấu, chàng theo đuổi một hành trình vạn thắng và không bao giờ trong đầu chàng một nghi ngờ có thể thoáng qua về cái sứ mệnh thiêng liêng của chàng. Truyện cũng diễn ra theo một đường thẳng như cuộc hành trình ấy. Lẽ dĩ nhiên cũng có lúc người anh hùng lâm nguy và tính mạng bị đe doạ. Ngay khi ấy người ta vẫn yên tâm, tại người ta biết rằng, dù chàng có chết thì ấy là một cái chết vinh quang cho sự thực hiện của công lý ở trên đời và người thắng trận rốt cuộc cũng là chàng. Sự hồi hộp không thể có trong truyện võ hiệp cổ điển. Người ta theo người anh hùng từ chiến công này đến chiến công khác. Ấy là ngần ấy giai đoạn của một con đường chỉ có một chiều và chúng tiếp theo nhau thành tràng hạt, nghĩa là giữa chúng không có tương quan nào khác sự tiếp theo nhau. Từ chiến công này đến chiến công khác, ý nghĩa của truyện cũng như tâm lý nhân vật không hề thay đổi. Chiến công nào cũng chỉ ca tụng một lần nữa cái anh hùng của ngưới anh hùng và sự thắng trận muôn đời của chính nghĩa trên Tà đạo.
Nhân loại tầm thường làm sao tham dự vào cuộc xung đột ấy giữa những ý tưởng? Họ chỉ có thể chiêm ngưỡng. Và tương quan duy nhất giữa họ và thế giới của truyện là một tương quan ngoại tại. Những nhân vật vốn là những Ý tưởng nhập thế không thể có tâm sự nào để họ chia xẻ. Kẻ được người thua lại định sẵn từ trước. Cho nên diễn biến của truyện không dành cho người ta một bất ngờ nào và người ta cũng không có dịp để tự hỏi và trông chờ những gì sẽ xảy ra. Tất cả đều sẵn có một ý nghĩa cố định và trong thế giới minh bạch ấy, người ta thừa đoán là không có chỗ nào cho bóng tối, cho nghi vấn, cho sự tò mò. Người đọc đã biến thành một khán giả để xem, nhìn, ngắm sự tái diễn của một vở tuồng mà người ta đã thuộc kỹ từng giai đoạn.
Vẫn những vai trò và một trò ấy. Khác duy ở diễn viên và cảnh trí nghĩa là ở những thay đổi ngoại tại. Nghệ thuật kể chuyện trở nên một nghệ thuật dàn cảnh. Và cái ngoạn mục trong nghệ thuật ấy là giá trị đầu tiên. Sự mô tả trong truyện võ hiệp cổ điển chiếm một phần quan trọng. Có gì mô tả được mà không được mô tả tỉ mỉ? Ấy là cái dị hình của những khí giới, cái hiểm hóc của những cơ quan, cái hùng vĩ của những sơn trại, cái uy nghi của những thao trường, cái náo nhiệt của những phồn hoa, cái sặc sỡ của áo gấm và quần mầu, cái nhịp nhàng của những võ công như vũ điệu… Tất cả đều đập vào mắt người ta, tất cả đều phô trương sự tinh xảo của những kỹ thuật nhân văn, tất cả đều biểu diễn một trật tự minh bạch và không thể nghi ngờ. Ý nghĩa của tất cả đều có thể đọc ngay lập tức nghĩa là đều xuất hiện ra ngoài mặt. Ngay những tình cảm cũng được diễn tả một cách trực tiếp. Khi tức giận thì thét ầm ĩ, khi thích chí thì cười um lên như phá, khi đau khổ thì rống như dã thú bị thương và đáng tiếc thay! Khi e lệ, những trang nữ hiệp cũng “mân mê tà áo” như một cô gái tầm thường. Nhưng người ta hiểu rằng trong cái thế giới để chiêm ngưỡng ấy, cũng như trên sân khấu, thực tình của những cử chỉ không quan trọng bằng ý nghĩa của chúng, và trước khi làm người ta cảm động, thì công việc là cho người ta thấy đã. Càng ước lệ thì sự diễn tả lại càng công hiệu.
Tâm lý nhân vật được giản lược một cách tối đa. Lẽ dĩ nhiên nhân vật nào cũng được gán cho một cá tính. Nhưng cá tính ấy không có gì giống cái phức tạp của một tâm hồn mà, nếu có thể nói như thế, chỉ có thể tính cách ngoại tại của một con số để phân biệt nhân vật này với nhân vật khác, như có kẻ trung thì có người gian, có người nóng nẩy thì có kẻ ôn hoà, có kẻ mưu cơ thì có người chất phác. Cho nên không những tác phong, cử chỉ, ngôn ngữ của nhân vật đều diễn tả một cách rõ ràng các cái cá tính người ta gán cho y mà cá tính ấy còn có thể trông thấy trên y phục, võ khí và diện mạo của y nữa. Nhất là trong các nhân vật phụ, thì người ta thấy rằng các dị điểm, từ cái răng vẩu đến một con mắt lồi, đều được tô đậm và thổi phồng lên, như những nghịch hoạ, để ai cũng có thể nhận ra cách dễ dàng. Người anh hùng tuy nhiên được miễn cái nạn tả chân thô thiển ấy. Ấy là tại con người chàng vốn là kết tinh của Chân, Thiện, Mỹ, trong sự tuyệt hảo của nó, chỉ có thể ở ngoài tầm những tĩnh từ. Uy vĩ, khôi ngô, tuấn tú v.v… chữ nào có thể xứng với cái bản chất siêu tục của người anh hùng? Cái mặt nạ người ta thấy chàng thường đeo khi hành hiệp lẽ dĩ nhiên không để làm tăng trưởng một bí mật vốn đã trong suốt như ban ngày, nhưng để xoá bỏ cái phần nhân loại cuối cùng trong con người chàng và đưa chàng tới cái vô danh của ý niệm. Con người sau cái mặt nạ ấy không còn là một cá nhân với những dị điểm và một đời sống riêng tư nữa. Hắn là thần công lý. Khi thì như ma quỷ, khi thì như thuiên thần, nhân vật võ hiệp cổ điển là những nhân vật quá độ. Không có gì giống nhau giữa họ và anh và tôi. Nhưng tất cả cố gắng của người kể truyện là để tách họ ra khỏi cái nhân loại thường ngày để thấy họ, là người ta biết ngay rằng các chuyện đang xảy ra không phải là một chuyện giữa người và người và những nhân vật ấy chỉ là những diễn viên của một vở tuồng kể lại cuộc xung đột muôn đời giữa Tà đạo và Chính nghĩa. Tất cả đều xảy ra trên bình diện của những ý tưởng.
IV. Nghi vấn đạo đức trong Kim Dung
Tới Kim Dung thì cái trời ý tưởng ấy sụp đổ.
Lẽ dĩ nhiên vẫn có những nhân vật tự xưng là đại diện cho chình nghĩa và những kẻ mang tiếng là của Tà đạo. Nhưng truyện Kim Dung sẽ cho người ta thấy sự phân biệt ấy là vô thực. Những người của tà đạo, ông cho tất cả những cám dỗ của nhan sắc, của sự thông minh, của tính anh hùng. Ấy là không kể người nào võ công cũng cao cường, cuộc đời cũng sôi nổi, tâm hồn cũng khoáng đạt. Cái tội duy nhất của họ là không coi đạo lý của thiên hạ vào đâu. Nhưng so với họ thì những người có trách nhiệm duy trì truyền thống đạo lý của võ lâm mới ương ngạnh, mới ngoan cố, mới câu nệ làm sao! Tiêu biểu cho thứ người này là Diệt Tuyệt sư thái thà chết chứ không để cho Vô Kỵ đụng tới vạt áo của bà, khi tên “tiểu dâm tặc” này định vận chưởng lực giúp bà nhảy xuống từ một lầu cao đang phát hoả. Diệt Tuyệt sư thái tuy nhiên mới là một cô gái già gàn dở. Cái gàn dở đó có khi tàn nhẫn, nhưng có thể tha thứ được, tại dù sao sư thái vẫn tin và thi hành cái đạo lý của bà. Nhưng sự sa đoạ xuống tới sự bất nhân, sự dâm loạn, sự ngu xuẩn của những đệ tử của phái Toàn Châu thì còn ai tin gì ở Chính nghĩa? Trên đường lưu vong của chàng, mỗi lần gặp một trong những người của Chính nghĩa ấy là Vô Kỵ lại gặp sự vong ân, sự ích kỷ, sự ác độc và người ta hiểu tại sao sau cùng chàng lại chọn những người của tà đạo để làm bạn đồng hành. Sự thật thì trong Kim Dung có một cố gắng đánh tụt giá những người tự nhận là của Chính nghĩa và qua họ, những giá trị mà họ tượng trưng. Cái đức đáng yêu nhất mà đôi khi ông cho người ta thấy trong họ là sự thật thà, sự chất phác, sự ngây ngô. Ấy tuy nhiên không phải là một cái đức riêng của những người của chính nghĩa mà chung cho tất cả những đứa con của Đất, dù như Âu Dương Phong, đứa con ấy chỉ là một đứa con hư. Sự đề cao những giá trị của Đất ấy cho người ta thấy rằng cách phân loại nhân vật trong Kim Dung không trùng hợp hẳn với những nhãn hiệu đạo lý của họ.
Theo những nhãn hiệu đạo lý thì có kẻ Tà và Chính ở chỗ nào? Khi chúng anh hùng đến vây bắt Cừu Thiện Nhân để sửa tội cái tên đại-ma-đầu ấy thì y thản nhiên hỏi mọi người: “Ta giết người. Các người cũng giết người. Nhân danh cái gì các người có thể lên án ta?” Câu hỏi bất ngờ ấy không ai biết trả lời thế nào cho phải. Là người trong võ lâm thì tay ai chẳng đầy máu. Nhưng giữa lúc mọi người còn ngơ ngác thì may sao có Hồng Thất Công đứng ra dõng dạc trả lời rằng những kẻ ông giết là những kẻ như Cừu Thiện Nhân chuyên làm hại dân lành vô tội, và giết những người như thế thì giết bao nhiêu cũng được và càng nhiều càng hay. Sự minh định giữa Tà và Chính vẫn còn được duy trì. Nhưng người ta thấy rằng nó đã bị nghi vấn hoá và không còn dĩ nhiên như xưa nữa. Và ngoài một người ngay thẳng như Hồng Thất Công thì có lẽ không còn ai trong võ lâm có đủ ngây thơ để tự giải quyết nghi vấn ấy một cách đơn sơ như thế. Hồng Thất Công vả lại cũng là kẻ thù tri kỷ của một đại ma đầu khác là Âu Dương Phong và người bạn nữa của ông là Hoàng Dược sư thì đã nổi tiếng là một nhân vật đứng ra ngoài những thứ loại của Đạo lý thông thường. Người trên giang hồ gọi ông là con người tà ở phương Đông. Nhưng cái tà của Âu Dương Phong là của năng tính. Trong Hoàng Dược sư nó là một quyết định của lý trí. Hình như ông cho rằng Tà và Chính chỉ là những nhãn hiệu vô thực. Ai muốn xếp ông vào loại nào thì ông cũng mặc và coi như không. Con người kiêu ngạo ấy chỉ biết một quy luật duy nhất là cái tự do của mình. Trong lịch sử võ lâm, nhân vật ông tượng trưng cho sự nổi loạn của cá nhân chống lại những giới hạn giả tạo của một truyền thống sa đoạ.
Sự sa đoạ ấy bắt đầu khi người ta thấy những con người của Chính nghĩa không còn xứng đáng với vai trò của họ, và dưới tay họ, những giá trị thiêng liêng chỉ còn là những giáo điều nghiệt ngã nhưng trong thực tế thì lý do chính để không còn ai tin vào những giá trị ấy nữa là giữa Tà và Chính võ công bây giờ ai cũng như ai và chẳng còn mèo nào cắn được mỉu nào. Xưa người anh hùng là người bách thắng. Và cái vinh quang ấy cho những giá trị mà chàng đại diện cho cái đương nhiên rực rỡ của Chính nghĩa. Nhưng Chính nghĩa nào còn, khi từ trận này sang trận khác, người ta chỉ kéo dài những cuộc tương tàn không ai được và ai thua. Ngay những đối thủ cũng như đã quên mất những lý do đã làm họ xâu xé lẫn nhau. Xưa người ta giết một người để trừng phạt tội ác; giờ thì người ấy đã làm một tội ác nào chưa không ai cần biết. Nhưng đã thuộc vào một môn phái đối nghịch thì đương nhiên y là một kẻ thù để người ta thủ tiêu. Ai trách Tạ Tốn là ác độc thì ông sẽ lấy sử sách ra để chứng minh rằng từ xưa những kẻ ác độc bao giờ cũng thành công và những kẻ được tiếng là nhân tài thì xét cho cùng, sự nhân đức của họ cũng chỉ là một cái tiếng. Ông thì đương nhiên ông có thừa nghĩa khí để có thể bao giờ coi sự giết người là một trò lý thú, nhưng những nhu cầu của an ninh buộc ông thủ tiêu nhân vật vô tội đang cùng ông ôn tồn đàm thoại, và ông rất tiếc phải thất lễ với một người mà ông rất có cảm tình. Án mạng khi ấy chỉ là một phương thức cực đoan của vệ sinh. Nhưng Tạ Tốn là một trong những anh hùng của Tà đạo và người ta không thể chờ đợi ở ông một sự từ bi quá đáng. Có lẽ ngạc nhiên hơn là khi thấy Diệt Tuyệt Sư thái cầm Ỷ thiên kiếm giết một chốc mất trăm mạng người trong Minh Giáo mà không chớp mắt. Một Tà một Chính, khi ấy, ai tàn nhẫn hơn ai? Tà và Chính đều giết người. Họ là người của võ lâm, và trong cuộc giao tranh công việc đầu tiên của họ là cướp lấy phần thắng và tận giệt kẻ thù… người trưởng môn phái Nga My đã sáng tạo ra được hai bộ kiếm pháp: một tên là Diệt và một tên là Tuyệt. Nhưng độc âm cộc lốc ấy, trong sự thô bạo của chúng, đã tóm tắt cái đạo lý, đầy máu và đích thực của võ lâm. Cái thời của những anh hùng nghĩa hiệp thật đã xa và, trong cuộc tương tàn miên trường là vô độ của võ lâm, người ta chỉ còn thấy như sự xung đột của những mãnh lực tự nhiên. Trước khi biết ai phải và ai trái thì những đối thủ biết rằng họ phải thắng trước đã và ý chí thống trị làm suy tàn tinh thần võ hiệp cổ truyền.
Nghi vấn đạo lý tuy nhiên chưa mất hẳn. Nó đổi chỗ. Sự phân biệt giữa Tà và Chính xưa ở cứu cánh. Nhưng khi trong một xung đột không thể nào chấm dứt, mọi cứu cánh đều sa đoạ và môn phái cũng chỉ biết một tham vọng duy nhất là thiết lập bá nghiệp của mình trên Giang hồ thì người ta dựa vào cách đánh nhau của họ để phân biệt họ với nhau. Võ học đương nhiên mang một sắc thái đạo lý. Trong truyện võ hiệp cổ điển võ công là một phương tiện và tà cũng như chính đều sử dụng một thứ võ. Hơn thế nữa người ta thấy ngưới của chính giáo, như tin tưởng tuyệt đối vào lẽ phải của họ, không ngần ngại trước một phương tiện nào để thắng kẻ thù. Họ cũng nghe trộm, cũng đánh lén, cũng lừa bịp. Thôi thì không có thủ đoạn nào họ từ. Nhưng tất cả xảy ra như thiện chất trong người họ đã truyền cho những thủ đoạn ấy một ý nghĩa chính đáng và không bao giờ ai tự hỏi trên sự có nên chăng của chúng.
Sự thật thà có khi đến chỗ ngây ngô mà Kim Dung coi là một đức tính quý hoá thì truyện võ hiệp cổ điển lại dành cho những người của Tà đạo. Ngược lại thì một trong những ấn tích của Tà đạo trong Kim Dung lại là sự thông minh theo trực giác của những tâm hồn đơn giản, mà sự thông minh làm ra kế hoạch và mưu trước, nghĩa là cái tài sáng tạo, và người ta hiểu tại sao những võ công được coi là của tà đão bao giờ cũng phức tạp, biến ảo, nửa thực và nửa hư không biết đâu mà lường. Trong khi ấy thì người của chính giáo sẽ tự hào là có những võ công ngay thẳng, minh bạch và đường hoàng hơn. Một trưởng của họ là một trưởng và họ sẽ ít khi dùng đến ám khí, độc dược và mưu trước. Một bên thì nặng như núi, cứng như thép, rõ như ban ngày và một bên thì phức tạp, uyển chuyển, mơ hồ. Ấy tuy nhiên chỉ là những cách giết người khác nhau, và trong sự đối lập ấy, giữa Tà và Chính, người ta nhận ra sự đối lập giữa Âm và Dương nghĩa là giữa hai mặt của tự nhiên. Không có ai ngoài mấy kẻ ngây ngô, còn thì giờ nghĩ đến truyện nghĩa hiệp nữa. Và giờ nếu người ta có giết nhau thì chẳng qua là để cướp lấy những võ lâm kỳ thư có thể giúp người ta rhành bá chủ võ lâm. Khi những cao thủ tìm mọi cách để độc chiếm cái bí mật giấu trong con dao Đồ Long thì người ta nghĩ đến những tay gián điệp quốc tế đang tranh nhau một tài liệu quân sự hay những đảng cướp trong những truyện
*Seríe Noire*xâu xé lẫn nhau để giành một món hàng. Ý nghĩa của truyện võ hiệp sẽ đổi khác. Và tổ chức của truyện cũng đổi theo.
V. Nghệ thuật kể chuyện trong Kim Dung
Sự tương đối hoá những võ công, người ta thấy đã xô những môn phái vào trong cảnh bất phân thắng phụ. Và tình trạng ấy cũng làm mờ dần ý nghĩa nguyên thuỷ của sự xung đột giữa họ. Còn lại một thế giới của bạo động thuần tuý. Truyện võ hiệp cổ điển không kể gì hơn những cuộc thắng trận kế tiếp nhau của Chính nghĩa trên Tà đạo. Nhưng khi giữa Tà và chính sự phân biệt đã trở nên mơ hồ thì diễn tiến của truyện cũng mất sự tất yếu ấy đi. Không có lý do tiên quyết nào để môn phái này thắng môn phái khác và, như một quả dĩ nhiên, cũng không thể có môn phái nào có một võ công vô địch. Sự tương đối hoá những võ công đã dẫn tới sự tương đối hoá những giá trị đạo lý thì, ngược lại sự tương đối hoá những giá trị đạo lý lại đưa tới sự tương đối hoá những võ công. Ai sẽ thắng? Câu hỏi ấy giờ được đặt ra. Và truyện võ hiệp thêm một yếu tố mới là sự bất trắc. Tiểu thuyết bắt đầu. Nghĩa là truyện không còn là một cơ hội để chiêm ngưỡng, như một nghi lễ đề cao những giá trị đạo lý, những chiến công của người anh hùng nữa, mà để tìm, một cách sơ đẳng hơn, cái hồi hộp của sự trông chờ. Ai sẽ thắng? Nhưng không ai biết những gì sẽ xẩy ra.
Tại cái đang xảy ra người ta cũng chưa biết là cái gì. Mọi vật trong một thế giới của vật lực đã mất đi ý nghĩa cố định của chúng. Và tất cả đều trở thành nghi vấn. Cái bí mật của con đao Đồ Long như thế nào mà làm người ta giết nhau? Ai đã xuống tay giết một lúc mấy mươi mạng người của Long Môn tiêu cục? Không lẽ kẻ đã dùng Kim Cương Chỉ để tra khảo Dư Đại Nham lại là người của Thiếu Lâm Tự? Nhân vật tài hoa, uyên bác, phóng khoáng ấy sao có thể giết người như không để cả võ lâm nguyền rủa? Nhưng có gì trong lúc này không là một câu hỏi! Và chúng theo nhau đến rồn rập và nhức nhối. Người ta nóng ruột chờ đáp thuyết ở những sự đến sau. Cái tài của Kim Dung tuy nhiên sẽ dẫn người ta từ thắc mắc này đến thắc mắc khác. Nghi vấn này chưa được giải quyết thì nghi vấn khác đã được tung ra. Gay cấn hơn nữa là người anh hùng không biết mình phải làm gì và sẽ trở nên cái gì. Người anh hùng võ lâm cổ điển vào đời với một ý chí cố định, và những giai đoạn trên con đường thẳng dẫn chàng đến sự thực hiện của ý chí ấy. Những biến cố trong Kim Dung trái lại là ngần ấy chỗ quẹo tách chàng xa cái hướng đi thứ nhất của chàng. Và đôi khi như Đoàn Dự chàng cũng không có ý định nào khác hơn là đi chơi, nhưng tình cờ hết bị lôi vào chuyện lôi thôi này lại bị kéo sang chuyện rắc rối khác, để sau cùng sửng sốt thấy mình trở thành một cái gì mà mình cũng không bao giờ nghĩ tới. Người ta theo chàng vào một Bát Quái Trận Đồ và con đường bách thắng đã trở thành một cuộc thất lạc trong Mê Cung. Ở chỗ nào cũng xuất hiện những biến cố lạ và những sự kiện khả nghi. Xưa tất cả có một ý nghĩa cố định. Thế giới sáng sủa. Không phải không có nguy hiểm nào đe doạ người anh hùng. Nhưng những nguy hiểm nào cũng có thể bị gọi tên, nghĩa là giới định và chỉ có ở ngoài. Mỗi sự kiện giờ trái lại là một sự ngỏ dẫn người ta vào một bí mật không thể nào lường. Ấy là một thế giới đầy ban đêm, đầy bất trắc và những quanh co như mắc cửi. Sau cái mặt nạ hàm hồ của mọi vật tất cả đều có thể xảy ra. Không biết chỗ quẹo này sẽ dẫn người ta tới đâu và cái gì chờ người ta ở cuối con đường kia. Sự nguy hiểm, cảnh nhá nhem ấy, như rình rập khắp nơi. Cái nguy hiểm đích thực tuy nhiên vẫn không phải là cái nguy hiểm sờ thấy được mà chính là sự ngờ vực ấy, như một bóng tối, không những trùng điệp trước mặt, mà càng ngày càng lớn trong lòng người anh hùng.
Thế giới ngoại tại đã khả nghi. Nhưng có khi ngay cả thân phận chàng ra sao người anh hùng cũng không chắc chắn. Không phải ngẫu nhiên mà chuyện võ hiệp mới là chuyện của người anh hùng đi tìm mình, khi thì nôm na như một thiếu niên một hôm nào đó biết mình chỉ là một đứa trẻ mồ côi và những người nuôi nó không phải là cha mẹ thực của nó, khi thì thống thiết như Kiều Phong chợt có người tố cáo rằng chàng không phải là người Hán mà lại mang dòng máu Khiết Đan nghĩa là của một dân tộc chàng luôn coi như tử thù, và cả sự nghiệp chàng như thế đã dựng trên một điêu trác khi thì khôi hài như Thạch Phá Thiên từ nhỏ mang tên Chó Lộn Giòng, để lớn lên ra đời ai cũng nhận là người của mình, trong khi ngay chàng cũng không biết chàng thực là ai. Lẽ dĩ nhiên người ta cũng không thể nào quên Âu Dương Phong luyện võ bị tẩu hoả nhập ma đến nỗi vừa nghe nói có một tên Âu Dương Phong còn giỏi võ hơn mình vội đâm bổ đi tìm và gặp ai cũng hỏi “Ai là Âu Dương Phong” và “Ta là ai”. Câu hỏi của ông già lộn đầu ấy tuy nhiên người anh hùng nào không có lần đặt ra? Không phải họ đều là những người không cha không mẹ. Nhưng tất cả họ cùng có một cảnh ngộ: là bị ném vào một thế giới mà họ không hiểu trong đó họ phải tự chọn. Mà chọn gì khi Tà không là Tà, Chính không ra Chính và cả thế giới, sa đoạ trong một tình trạng bạo động thường trực, không để lại gì hơn là những nghi vấn chập chùng. Đi tìm mình, người anh hùng cũng đi tìm một ý nghĩa cho thế giới; thế giới Kim Dung là một thế giới đang chờ được định nghĩa và truyện Kim Dung chỉ là truyện của một cái nghĩa đang hình thành. Ấy làm một truyện tầm-đạo trong phương thức của một truyện trinh thám.
Như trong truyện trinh thám, thoạt tiên người ta chỉ thấy những sự kiện lẻ bất ngờ và khó hiểu: tất cả thoạt tiên chỉ có giá trị như những manh mối của một bí mật cần phải truy tầm, như những di tích của một quá khứ cần được xây dựng lại, như những mảnh vụn của một toàn thể cần phải được khám phá dần dần. Người ta ngạc nhiên trước những gì đang xảy ra đến từ cái đã xảy ra, và công việc giờ, như trong truyện trinh thám, là đi ngược từ hiện tại đến quá khứ, từ kết quả đến nguyên nhân, từ xúc động đến giải thích. Nhưng trước hết phải có xúc động và những biến cố phải làm người ta ngạc nhiên và gây sự tò mò. Của Ưng Vương chẳng hạn, thoạt tiên, người ta chỉ thấy một tiếng hú kinh dị giữa một trời chiều và những xác chết ông để lại sau một cuộc giết người thần tốc. Nhưng thế cũng đủ để tiếng dội tâm lý trong độc giả còn vọng mãi. Và người ta phải chịu rằng Kim Dung, mỗi lần giới thiệu một nhân vật quan trọng, là ông biết sửa soạn những điều kiện để sự xuất hiện của nhân vật ấy đạt tới mức công hiệu tối đa. Người ta sẽ không quên những tiếng chân nặng nề của Tạ Tốn, giọng ho khan của Kim Hoa Bà Bà, cái nhìn trầm mặc của Phạm Giao và tiếng cười sảng khoái của Dương Tiêu trên Côn Luân Sơn, giữa những cảnh rừng thu lá đổ vàng. Có những nhân vật không có gì để người ta nhớ hơn là cách xuất hiện đột ngột lần đầu tiên của họ. Tại một khi đã định nghĩa thì như sự kiện đã được giải thích, nhân vật như đã chết và không còn tác dụng tiểu thuyết nào nữa. Nhưng khi còn là một nghi vấn, còn làm người ta thấy thắc mắc và trông chờ thì nhân vật còn sống và người ta hiểu tại sao người anh hùng trong Kim Dung chỉ có thể là người anh hùng tập sự, người anh hùng đi tìm mình, người anh hùng chưa thành anh hùng. Các nhân vật khác cũng thế: của họ thoạt tiên người ta chỉ biết có một nửa: Khi thì một người dị thường, tính khí ngang nhiên, võ công trác tuyệt, nhưng thân phận như chìm trong một dĩ vãng xa xôi và thần bí, khi thì như một cái tên truyền tụng trong giang hồ, người ta chỉ nhắc đến trong sự tôn kính và sợ hãi, nhưng chưa ai được thấy mặt bao giờ. Cũng có khi người ta có thể khám phá ra con người dị thường mà cứ một lần xuất hiện là gây cho người ta một nghi vấn ấy và cãi nhân vật chấn danh võ lâm mà người ta náo nức trông chờ chỉ là một, cũng như Kim Hoa Bà Bà, nào ai ngờ, chính là nhân vật của Minh Giáo đã từ lâu ngày biệt tăm chỉ để lưu lại trong trí nhớ của mọi người cái tên rực rỡ là Tỷ Sam Long Vương. Nhưng tất cả nghệ thuật kể chuyện trong lúc này là trì hoãn tối đa cái giờ xác định căn cước của nhân vật. Mộ Dung Phục có mặt nhất khi người ta chỉ biết chàng như một tiếng đồn trong võ lâm. Sự có mặt trong sự vắng mặt ấy là tất cả sức mạnh của truyện. Nó là nơi của nghi vấn, của trông chờ và mọi sự có thể. Nghĩa là của mọi sự bất ngờ.
Ai ngờ rằng Mộ Dung Phục, vẫn trong một phong độ tao nhã, một chốc có thể trở thành một sát thủ không gớm tay, rằng sự thuỳ mị của Chu Chỉ Nhược lại sửa soạn cho những tham vọng, những tuyệt vọng và những ác độc khôn lường, rằng tất cả những ân cần Trương Linh chỉ là một kế hoạch trong một kế hoạch dài hạn nhằm cướp con đao Đồ Long. Của nhân vật, người ta chỉ biết cái vai trò của họ, và đùng một cái, họ xuất hiện dưới một bộ mặt người ta không chờ đợi. Ấy có thể là một mặt nạ khác và cũng có thể là một con người thực chôn vùi trong tâm khảm chợt được một biến cố nào làm tỉnh giấc, như Tạ Tốn, nghe tiếng khóc của một đứa trẻ thơ mà tìm thấy sự sáng sủa của lương tri. Nhưng cũng có khi, như trong cơn tuý sát của Mộ Dung, người ta chứng kiến một đột biến tâm lý.
Cái bất ngờ, theo định nghĩa tầm thường nhất, là cái không ai chờ đợi: khi thì thê thảm như cái chết của A Chu dưới tay người nàng yêu, khi thì khôi hài như cảnh một đại-ma-đầu là Nam Hải Ngạc Thuần phải lạy Đoàn Dự, một thư sinh trói gà không chặt, làm thầy. Cũng có khi nó chỉ là một bất ngờ thuần tuý không có giá trị nào khác hơn là sự nên thơ như khi người ta khám phá ra rằng Côn Luân Tam Thánh không phải là ba người mà chỉ là một, rằng đứa ăn mày nhem nhuốc làm bạn cùng Quách Tĩnh là một người con gái đẹp giả trai, rằng Âu Dương Phong, vì học một võ công chép lộn mà trở thành đệ nhất cao thủ trong võ lâm. Lẽ dĩ nhiên cũng có những bất ngờ giả tạo để thoả mãn nhu cầu xúc động của người đọc, để thêm số dòng và số trang, để thêm đà cho một câu truyện đã tới chỗ sa lầy. Và cũng có những bất ngờ được sửa soạn hơn để giải quyết một tình thế đã đến chỗ bế tắc.
Cái bế tắc ấy, người ta thừa đoán, cũng là một bế tắc được sửa soạn. Tác giả cố tình đưa câu truyện đến một chỗ nghẽn để, khi ấy, mới tung ra một nhân vật mới, một biến cố mới, một phát giác mới làm tình thế đảo ngược và câu truyện tiếp tục theo một hướng mới. Khi người ta không chờ gì nữa, khi những nguy hiểm tưởng chừng như đã qua khỏi, khi mối hi vọng đã tàn lụi, thì tất cả đã xảy ra như đúng như người ta chờ, đúng như người ta đã chờ mong. Ấy là một thứ bất ngờ ở bậc hai. Khi Vô Kỵ yên chí rằng âm mưu của Hồ Thanh Ngưu đã thành công và họ đã thoát khỏi tay Kim Hoa Bà Bà để chỉ còn việc cùng nhau xây hạnh phúc đến mãn kiếp thì chàng khám phá ra xác chết của họ treo trên một cành cây, khi sau không biết bao nhiêu ngày theo đuổi, Đoàn Dự được láy được tình yêu của Vương Ngọc Yến, người ta thở dài nhẹ nhõm thì, tin đâu xét đánh! Điều người ta nghi ngại đã được chứng thực: Vương Ngọc Yến là con của Đoàn Chính Thuần và là em khác mẹ của Đoàn Dự, và thế là hai người không thể lấy nhau. Sự bất ngờ khi ấy đến như một sự thiếu: cái người ta tưởng thế nào cũng xảy ra lại không xảy ra. Nhưng giữa lúc người ta đang tuyệt vọng không biết câu chuyện sẽ ra sao thì, đùng một cái lại có tin Đoàn Dự không phải là con của Đoàn Chính Thuần mà của Đoàn Diên Khánh, người đáng lẽ được trị vì nước đại lý mà vẫn lưu vong chờ cơ hội cướp lại ngai vàng. Cái tin ấy lại đảo ngược một lần nữa. Nó trả lại Vương Ngọc Yến cho Đoàn Dự. Hơn thế nữa, cái ngai vàng nước Đại Lý, chàng trở nên người thừa kế xứng đáng nhất. tất cả sau cùng đều xảy ra theo công lệ: người anh hùng sẽ lấy vợ và làm vua. Người ta có thể nghĩ rằng để đi đến cái kết luận cổ điển ấy có lẽ Kim Dung không cần phải bày ra nhiều chuyện như thế. Nhưng nếu không như thế, nếu không trải qua một cơn tuyệt vọng thì kết luận ấy còn giả tạo tới đâu? Tới sau một sự bế tắc cố ý thì sự giả tạo ấy lại xuất hiện như một chứng cớ của cái tài biến hoá của tác giả. Giả tạo một ít thì hỏng. Nhưng giả tạo hơn một ít nữa thì Kim Dung lại trả cho sự bất ngờ cái nên thơ của nó.
![](https://4.bp.blogspot.com/-N7Dn6J4FRfk/ULRgURF3yNI/AAAAAAAAHn8/E5SQEaXMJvg/s1600/_1073543734_11.jpg)
Sự thật thì ông có thể để cho Đoàn Dự lấy Vương Ngọc Yến và kế vị Đoàn Chính Thuần làm vua mà không ai thấy gì làm trái cựa và những cảnh tình thế kế tiếp đảo ngược ở phút chót, thoạt tiên có vẻ thừa và quá lôi thôi. Nhưng truyện không phải chỉ là truyện của Đoàn Dự. Không có những sự đảo ngược tình thế ấy thì nhân vật Đoàn Diên Khánh người ta biết xếp vào đâu? Hình như nhân vật ấy mà người ta vẫn chỉ biết như ác tinh của nhà họ Đoàn tới đó mới tìm ra lý do vi trò của nó: là để trả cho Đoàn Dự, cùng một lúc, và tình yêu, và ngai vàng, và cái kết luận mà người ta tưởng là dàn xếp ở phút trót ấy giờ, người ta mới biết rằng với nhân vật Đoàn Diên Khánh nó đã được định từ những trang đầu. Cảm tưởng sau cùng của người ta là một tổ chức cực kỳ chặt chẽ không để gì xảy ra một cách tình cờ và trong ấy cái bất ngờ chỉ là đáp thuyết thích hợp nhất cho một tình thế không thể nào gỡ nổi. Người ta cho đáp thuyết ấy là bất ngờ. nhưng bất ngờ nhất phải chăng là khi người ta thấy rằng cái bất ngờ ấy đã được sửa soạn từ lâu? Khi trông thấy Tiểu Siêu lần đầu thì Phạm Dao chợt giật mình. Nhưng cái giật mình nhỏ nhoi ấy, gần như không ai cần chú ý, báo hiệu kết cục của truyện khi Tiểu Siêu được nhận ra là con của Kim Hoa Bà Bà và, khi ấy, người ta mới hiểu tại sao, trước những sứ giả của minh giáo, nàng phảo méo mặt giả làm một đứa con gái xấu xí. Ấy chỉ là một trong những tỉ dụ của cách bố cục kĩ lưỡng cũa truyện Kim Dung. Như tất cả những truyện viết đăng từng số một, trong Kim Dung không ngớt xảy ra những biến cố khả nghi và bất ngờ. nhưng điều làm truyện ông vượt xa những truyện cùng loại là trong khi những tác giả khác như thất lạc giữa những sự kiện mà họ thả sức tung ra cho đầy trang giấy để sau cùng không ai biết kết luận ra sao thì trong Kim Dung tất cả những chi tiết rải rác mà thoạt tiên người ta tưởng rằng vẽ ra theo sự tình cờ của cảm hứng sau cùng đều giải thích lẫn nhau trong một kiến trúc nhịp nhàng.
Nhưng trong sự mạch lạc ấy, ẩn sau những nghi vấn rối như tơ vò, người ta có gặp gì hơn là một đặc tính của truyện trinh thám? Như trong truyện trinh thám, công việc là tìm cho một số sự kiện khó hiểu mối tương quan thống nhất và giải thích chúng. ấy là công việc Hoàng Dung đã làm, khi từ những tang chứng để lại trên đào Hoa Đảo mà tang chứng nào cũng kết án cha nàng,nàng phải xây dựng lại dễn biến của vụ thảm sát đã xảy ra và truy định thủ phạm đích thực. Trên một quy mô lớn hơn thì truyện Đồ Long cũng sẽ không dẫn người ta đâu xa hơn là sự tái lập cái tổ chức của Minh Giáo đã từ lâu ly tán. Người ta thấy xuất hiện suốt truyện những nhân vật mới và cảm tưởng củangười ta là đứng trước một trí tưởng tượng không gì kiềm chế. Ngần ấy nhân vật tuy nhiên sau đều được khám phá là những nhân vật thất lạc của Minh Giáo và người ta sẽ không ngạc nhiên nếu, khi chức vụ của ai cũng được trả cho người ấy rồi, thì truyện coi như có thể đã gần xong. Tổ chức của Minh Giáo sẽ cho truyện sự mạch lạc của nó. Tất cả xảy ra như trong hoá học. Mỗi lần khám phá ra chất mới thì người ta cũng khám phá ra rằng cái chất ấy đã có một ô dành sẵn cho nó trong cái bảng Méndéleieff. Ngược lại thì mỗi ô để trống lại đòi hỏi khám phá ra một chất mới để bù vào. Những nhân vật tong truyện Đồ Long, cũng thế, như đều được sáng tạo để bù vào những chức vụ bỏ không của Minh Giáo và diễn tiến của truyện, tuần tự theo sự xuất hiện của họ sẽ trả lại cho Minh Giáo bộ mặt nguyên thuỷ của nó, nghĩa là dẫn người ta đến một tình trạng có trước của thế giới. Nói tóm lại thì, như trong truyện trinh thám, cái gì mà theo như người anh hùng, người ta khám phá ra là một dĩ vãng. Tổ chức của Minh Giáo vừa là khởi điểm vừa là tổ chức của truyện. Nếu những biến cố của truyện võ hiệp cổ điển nối tiếp nhau theo một đường thẳng thì truyện đồ long được viết theo một vòng tròn. Ấy là một thứ Bát quái trận đồ: người ta đi bao nhiêu sau cùng trở về chỗ cũ và sự phức tạp của nó ẩn chứa một sự mạch lạc căn bản. Không phải ngẫu nhiên mà giũa truyện ông, Kim Dung đã bày những trận đồ của Hoàng Dược Sư như một thách đố ám ảnh. Chúng tượng trưng cho cái nên thơ của sự mạch lạc mà tôi muốn người ta coi truyện Kim Dung như một cố gắng để đề cao.
Cái nên thơ ấy người ta sẽ gặp lại trong cách Kim Dung xếp những nhân vật thành từng bộ. Có những bộ ba như A Chu, A Bích, A Tỷ, mỗi người mang một mẫu áo, có bộ tư như Long Vương, Ưng Vương, Sư Vương, Bức Vương, mỗi người lấy một linh vật làm danh hiệu, có những bộ năm như Đông Tà, Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái Trung Thần Thông, mỗi người xưng bá một phương và lẽ dĩ nhiên cũng cò những bộ bảy và bộ tám nữa. Sau cùng phải kể đến Quang Minh Lưỡng Sứ, người tên Tiêu người tên Dao như sinh ra là để đồng hành và được võ lâm xưng tụng là Tiêu Dao Nhị Tiên. Một điều đặc biệt trong những nhân vật ấy là bộ có trước nhân vật. Một bộ thoạt nhiên là lược đồ của một guồng máy mà những cơ quan là những nhân vật chờ được sáng tạo. Nhưng một khi những cơ quan đã lập, nghĩa là những nhân vật đã có những chức vụ đang chờ họ thì bộ, tuỳ theo những chuyển động riêng của mõi người, sẽ như một guồng máy có chuyển động riêng của nó. Ngược lại thì sự chuyển động của Bộ cũng làm nhân vật chuyển động theo. Nhân vật làm ra bộ. Nhưng trong Bộ nhân vật mới tìm thấy định nghĩa của nó. Ấy là một chức vụ, một địa vị, một màu sắc. Tâm lý nhân vật mất quan trọng và có lẽ Kim Dung, sau khi đã xác định nhân vật như một chiều sâu, sẽ tiến đến một quan niệm về nhân vật nhân vật giống truyện võ hiệp cổ điển, nhưng được khai thác một cách có ý thức và hệ thống hơn. Sự khác nhau giữa những nhân vật khi ấy chỉ còn là sự khác nhau giữa những vị trí của họ trong một bộ. Có những nhân vật tâm lý khôn có gì đặc sắc, nhưng thuộc vào một bộ, lại có một sự có mặt khác thường. Ngược lại thì đôi khi có thể nói rằng, Bộ đã ăn mất con người nhân vật để chỉ để lại một số hiệu. Quả Kim Dung đã không uổng là nhà văn của thời đại của tổ chức! Và trong truyện ông, Cái Bang, Minh Giáo, Thiếu Lâm nghĩa là những môn phái có tổ chức to lớn, chặt chẽ và phức tạp thường giữ một vai trò đôi khi còn quan trọng hơn của người anh hùng. Sự phức tạp ấy tuy nhiên Kim Dung không giới hạn vào một môn phái mà đã cho nó kích thước của một thế giới. Ấy là tất cả cái mênh mông của võ lâm trong cảnh ly tán, đa sắc và phồn tạp của nó mà theo người anh hùng người ta sẽ khám phá ra, người anh hùng không chỉ khám phá ra một thế giới. Cái gì chàng đã cho sống lại là cả một giai đoạn của lịch sử võ lâm, và chính trong lịch sử ấy mà chàng sẽ tìm ra lý do đã làm võ lâm ly tán, nghĩa là sự mạch lạc trong cảnh võ lâm ly tán ấy, của võ lâm, để sau cùng lai trả cho võ lâm sự thống nhất của nó.
----------------------
----------------------
Mời xem tiếp phần 3.
------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------
Bài liên quan:
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét


text: hiện em đang đi làm, 21t cần công việc làm thêm va tối từ 16h_22h, ace hay cô chú bác có công việc gì giúp đỡ em với ạ, liên hệ 0985837130 Continue reading...

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Connection: close

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Cache-control: private, max-age=0

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
English
Trang chủ
Liên hệ
Phản ánh - Kiến nghị
Sơ đồ cổng
Thông tin nội bộ
Dịch vụ công trực tuyến
Thư điện tử
Giới thiệu
Thư ngỏ
Chức năng nhiệm vụ
Lãnh đạo Cục HHVN
Tổ chức Cục HHVN
Các phòng Cục HHVN
Chi Cục Hàng hải Việt Nam
Khối Cảng vụ
Khối đào tạo
Khối doanh nghiệp
Khối sự nghiệp
Lược sử
Tin tức - Sự kiện
Tin hoạt động Cục HHVN
Tin tổng hợp
Tin của các đơn vị trong ngành Hàng hải
Điểm báo
Bài viết tham khảo
Văn bản quy phạm pháp luật
Văn bản quy phạm pháp luật Hàng hải
Bộ luật, Pháp lệnh
Quản lý cảng biển và luồng Hàng hải
Quản lý vận tải biển và dịch vụ Hàng hải
An toàn, an ninh Hàng hải và phòng ngừa ô nhiễm môi trường
Quản lý tàu biển và thuyền viên
Điều ước quốc tế về Hàng hải
Danh sách các điều ước quốc tế về Hàng hải
Các điều ước quốc tế về Hàng hải mà Việt Nam là thành viên
Văn bản pháp luật liên quan khác
Văn bản hướng dẫn thực hiện
Văn bản dự thảo
Văn bản chỉ đạo điều hành
Thủ tục hành chính
Cảng biển
Chứng chỉ chuyên môn thuyền viên
Đăng ký tàu biển
Hoa tiêu hàng hải
Nạo vét luồng, khu nước, vùng nước
Thiết lập báo hiệu hàng hải
Lĩnh vực khác
Quy hoạch - Dự án
Quy hoạch
Dự án
An toàn, an ninh Hàng hải
Hệ thống đèn biển
Hệ thống đài TTDH
Quy trình phối hợp với các cơ quan trong TKCN
An toàn giao thông
Cảng biển
Danh sách cảng biển
Danh sách cảng thủy nội địa tiếp nhận tàu biển VN
Danh sách bến cảng
Luồng Hàng hải
Vận tải biển - Dịch vụ Hàng hải
Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
Văn bản quy phạm pháp luật
Danh sách doanh nghiệp lưu mẫu vận đơn
Dịch vụ Hàng hải
Vận tải biển
Tàu treo cờ nước ngoài vận tải biển nội địa
Kinh doanh vận tải biển
Thuyền viên
Hiệp hội
Thông tin IMO
Thông tin hãng tàu Hanjin xin phá sản
Thống kê số liệu
Số lượng thuyền viên Việt Nam
Số lượng đội tàu biển Việt Nam
Khối lượng hàng hóa thông qua cảng biển
Tàu thuyền ra, vào cảng biển
Thu phí dịch vụ hàng hải
Năng lực thông qua cảng biển
Trị giá xuất khẩu dịch vụ hàng hải
Danh bạ
Niêm yết giá
Giá dịch vụ vận chuyển và phụ thu ngoài giá
Hãng tàu nước ngoài
Hãng tàu Việt Nam
Giá dịch vụ bốc dỡ Container tại cảng biển
Khu vực I
Khu vực II
Khu vực III
Giá dịch vụ sử dụng cầu, bến, phao neo tại cảng biển
Khu vực I
Khu vực II
Khu vực III
Giá dịch vụ lai dắt tại cảng biển
Khu vực I
Khu vực II
Khu vực III
Giá dịch vụ hoa tiêu
Khu vực I
Khu vực II
Khu vực III
Thông tin niêm yết giá
Văn bản quy phạm pháp luật
Văn bản hướng dẫn thực hiện
Hỏi và đáp
Liên kết website
Bộ Giao thông vận tải
Công ty Thông tin điện tử Hàng hải Việt Nam
Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng
Hiệp hội cảng biển Việt Nam
Câu lạc bộ Thuyền trưởng
IMO
VR
VISHIPEL
VMS - South
VMS - North
VINALINES
SBIC
IALA-AISM
Tokyo MOU
APHoMSA
VIMARU
Báo Giao Thông
Đặt làm trang chủ
Lưu vào Favorites
Chính sách về bảo đảm an toàn thông tin cá nhân
Đường dây nóng
Cục Hàng hải Việt Nam
Điện thoại
+84-(0)4-37683191
+84-(0)912439787
Fax
+84-(0)4-37683058
Email
cuchhvn@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quảng Ninh
Điện thoại
+84-(0)33-3828076
+84-(0)913265613
Email
cangvu.qnh@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Hải Phòng
Điện thoại
+84-(0)31-3842682
+84-(0)912386222
Email
cangvu.hpg@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Thái Bình
Điện thoại
+84-(0)36-3853202
+84-(0)981853202
Email
cangvu.tbh@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Nam Định
Điện thoại
+84-(0)350-3876095
+84-(0)962224468
Email
cangvu.ndh@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Thanh Hóa
Điện thoại
+84-(0)37-3722265
+84-(0)912439167
Email
cangvu.tha@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Nghệ An
Điện thoại
+84-(0)38-3855322
+84-(0)988845268
Email
cangvu.nan@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Hà Tĩnh
Điện thoại
+84-(0)39-3868823
+84-(0)913294485
Email
cangvu.hth@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quảng Bình
Điện thoại
+84-(0)52-3866583
+84-(0)912723994
Email
cangvu.qbh@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quảng Trị
Điện thoại
+84-(0)53-3824292
+84-(0)903594865
Email
cangvu.qti@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Đà Nẵng
Điện thoại
+84-(0)511-38921464
+84-(0)913492885
Email
cangvu.dng@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quảng Nam
Điện thoại
+84-(0)510-3551333
+84-(0)913476767
Email
cangvu.qnm@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quảng Ngãi
Điện thoại
+84-(0)55-3610598
+84-(0)903500746
Email
cangvu.qni@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Quy Nhơn
Điện thoại
+84-(0)56-3891809
+84-(0)903511958
Email
cangvu.qnn@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Nha Trang
Điện thoại
+84-(0)58-3590050
+84-(0)913416278
Email
cangvu.ntg@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Bình Thuận
Điện thoại
+84-(0)62-3822353
+84-(0)915051838
Email
cangvu.btn@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Đồng Nai
Điện thoại
+84-(0)61-3835272
+84-(0)913801862
Email
cangvu.dni@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH TP HCM
Điện thoại
+84-(0)8-39404151
+84-(0)934578999
Email
cangvu.hcm@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Mỹ Tho
Điện thoại
+84-(0)73-3853004
+84-(0)913274738
Email
cangvu.mto@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Đồng Tháp
Điện thoại
+84-(0)67-3891125
+84-(0)918002318
Email
cangvu.dtp@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH An Giang
Điện thoại
+84-(0)76-3831316
+84-(0)913128907
Email
cangvu.agg@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Cần Thơ
Điện thoại
+84-(0)710-3841696
+84-(0)918351985
Email
cangvu.cto@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Kiên Giang
Điện thoại
+84-(0)77-3810386
+84-(0)989019979
Email
cangvu.kgg@vinamarine.gov.vn
Cảng vụ HH Cà Mau
Điện thoại
+84-(0)780-3828691
+84-(0)918036052
Email
cangvu.cmu@vinamarine.gov.vn
Chi cục HH tại HP
Điện thoại
+84-(0)31-3836355
+84-(0)908243179
Email
cc.hpg@vinamarine.gov.vn
Chi cục HH tại TPHCM
Điện thoại
+84-(0)8-38295266
+84-(0)903753380
Email
cc.hcm@vinamarine.gov.vn
Trường CĐHH I
Điện thoại
+84-(0)31-3766301
+84-(0)912542127
Email
cdhh1@hn.vnn.vn
Trường CĐNHH TPHCM
Điện thoại
+84-(0)8-62818696
+84-(0)942009333
Email
hmvc@cdhanghai.edu.vn
TT Thông tin ANHH
Điện thoại
+84-(0)4-37950482
+84-(0)977622766
Email
msic@vinamarine.gov.vn
TT PHTKCNHH
Điện thoại
+84-(0)4-37683050
+84-(0)913267601
Email
rescuevietnam@yahoo.com.vn
Sơ đồ đường đi
Thông kê truy cập
Số người truy cập
445926
Đang online
1745
QUẢN LÝ VẬN TẢI BIỂN VÀ DỊCH VỤ HÀNG HẢI
Số hiệu:
29/2008/QĐ-BGTVT
Cơ quan ban hành:
Bộ Giao thông vận tải
Loại văn bản:
Quyết định
Người ký:
Hồ Nghĩa Dũng
Ngày ban hành:
16/12/2008
Thời gian bắt đầu hiệu lực
16/12/2008
Tài liệu đính kèm:
QD 29_2008_QD-BGTVT.doc
Về chức danh, nhiệm vụ theo chức danh của thuyền viên và đăng ký thuyền viên làm việc trên tàu biển Việt Nam
Các văn bản pháp luật khác cùng chuyên mục
Số hiệu
Ngày ban hành
Loại văn bản
Trích yếu nội dung
173/2007/NĐ-CP
28/11/2007
Nghị định
Về tổ chức và hoạt động của hoa tiêu hàng hải
115/2007/NĐ-CP
05/07/2007
Nghị định
Về điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải biển
83/2010/NĐ-CP
25/05/2010
Nghị định
Về đăng ký giao dịch bảo đảm
57/2010/NĐ-CP
25/05/2010
Nghị định
Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh thủ tục bắt giữ tàu biển
46/2006/NĐ-CP
16/05/2006
Nghị định
Về xử lý hàng hóa do người vận chuyển lưu giữ tại cảng biển Việt Nam
29/2009/NĐ-CP
26/03/2009
Nghị định
Về đăng ký và mua, bán tàu biển
Văn bản mới ban hành
V/v báo cáo công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng của 09 tháng đầu năm 2017
Tham gia ý kiến đối với dự thảo Thông tư ban hành mẫu biên bản, mẫu quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng hải
V/v góp ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa
V/v báo cáo số liệu thống kê tháng 9, Quý III năm 2017
V/v công khai ngân sách theo quy định của Luật NSNN 2015
Thông báo tuyển dụng
Công điện Cơn bão số 10 trên biển đông
V/v Thông báo hủy GCNKNCM
Thư viện ảnh
Đầy đủ
Đồng chí Nguyễn Văn Công, Ủy Viên Ban cán sự Đảng bộ, Thứ trưởng Bộ GTVT trao quyết định của Bộ trưởng Bộ GTVT cho tân Cục trưởng Nguyễn Xuân Sang tại Lễ công bố
Video sự kiện
Đầy đủ
Cập nhật Flash Player để xem.
Điểm báo
Cảng vụ Hàng hải Nha Trang tổ chức hội nghị tuyền truyền phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến giao thông đường thủy nội địa
Điểm báo ngày 25/3/2015
Điểm báo ngày 18/3/2015
Điểm báo ngày 12/3/2015
Điểm báo ngày 11/3/2015
CƠ QUAN CHỦ QUẢN:
CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM
Giấy phép số 70/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 29/12/2003
Bản quyền thuộc Cục Hàng hải Việt Nam; Địa chỉ: Số 8 Phạm Hùng - Mai Dịch - Cầu Giấy - Hà Nội; Điện thoại: +84.4.37683065; Fax: +84.4.37683058; Email:
cuchhvn@vinamarine.gov.vn
Ghi rõ nguồn "Vinamarine" khi phát hành lại thông tin từ website này; Thiết kế và phát triển:
Công ty TNHH MTV Thông tin Điện tử Hàng hải Việt Nam
Website hiển thị tốt nhất trên IE 8+ hoặc Firefox 3+

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Nghiên cứu cho thấy một số vitamin và khoáng chất có thể tăng hàm lượng hoóc môn cũng như tăng độ nhạy cảm thần kinh, làm cho "chuyện ấy" bị kích thích một cách tinh tế.
Do đó, các cặp đôi muốn có một đời sống tình dục tốt, hãy luôn bổ sung những thực phẩm này vào trong danh sách những thực phẩm hàng ngày của bạn nhé.
Nó vừa giúp bạn ngon miệng vừa giúp bạn cảm thấy đam mê hơn với người bạn đời của mình đấy!
Dâu tây
Bạn có biết những quả dâu tây bụ bẫm dễ thương này lại là một thứ quả rất tốt để kích thích "chuyện ấy" không?
Những nghiên cứu đã chỉ ra, quả dâu tây có chứa chất chống oxy hóa và giúp cải thiện lưu thông máu. Điều này làm tăng cơ hội muốn thực hành "yêu".
Trứng
Những quả trứng có chứa nhiều vitamin B6, giúp cơ thể cân đối mức độ hormone và giúp đối phó với những căng thẳng.
Nếu không có món trứng trong bữa tối, bạn nên thay thế bằng những loại thực phẩm khác tương đương như rau bina, cà rốt, đậu Hà Lan, hạt hướng dương, mầm lúa mì, hoặc cá cũng rất giàu vitamin B6 để làm tăng ham muốn yêu nhé!
Thịt bò hầm
Ăn thịt bò và thịt gia cầm buổi tối có thể giúp hạn chế sản xuất prolactin của cơ thể. Đây là một loại hormone ở mức độ cao có thể làm giảm "chuyện ấy".
Bạn cũng đừng quá lo lắng nếu bữa tối không có thịt bò hoặc gia cầm bởi vì ngay cả trong chế độ ăn chay bạn vẫn có thể nhận được lợi ích này từ gạo lức, bánh mì nguyên hạt, rau lá xanh...
Tỏi
Đúng là hơi thở của tỏi có thể là một thủ phạm có thể hủy diệt hàng loạt những ham muốn "yêu" nhiều giờ sau khi ăn. Tuy nhiên, nhược điểm của chúng cũng chính là ưu điểm cho "chuyện ấy".
Với gia vị cay nồng đặc trưng này sẽ khiến cuộc sống tình dục của bạn thêm tốt đẹp vì tỏi làm giãn nở mạch máu, cải thiện lưu thông trên toàn khu vực môi dưới và dưới cẳng chân của bạn.
Sôcôla
Bánh kẹo có chứa ca cao là loại thuốc có lợi cho hầu hết những phụ nữ vì nó có chứa một hợp chất gọi là methylxanthine, trong đó kích thích sản xuất dopamine trong cơ thể.
Điều này có thể khiến bạn có thêm nhiều niềm vui và sẵn sàng làm cho người ấy tan chảy trong vòng tay bạn.
Cam
Đây là thực phẩm giàu vitamin C và điều này không chỉ giúp chống lại cảm lạnh mà cũng rất tốt để kích thích cảm giác yêu.
Vitamin Ccó thể làm tăng mức độ oxytocin - một hormone do tuyến yên tiết ra làm tăng co thắt tử cung và tăng kích thích.
Bột yến mạch
Các nghiên cứu cho thấy yến mạch làm tăng mức độ testosterone trong máu của bạn và điều này khiến bạn muốn yêu ở bất cứ thời điểm nào.
Gừng
Cho dù bạn thưởng thức và ăn nó theo cách nào thì bạn vẫn có thể nhận được toàn bộ năng lượng tình dục từ nó mang lại cho cơ thể.
Quả óc chó
Quả óc chó có chứa đầy đủ các a xít béo, nó là một thành phần chính của các hormone giới tính. Vì vậy, nói có thể giúp lấy lại sự sexy, gợi tình của bạn tối nay.
Mật ong
Những nghiên cứu chỉ ra rằng, mật ong chứa boron, một khoáng chất có thể làm tăng mức độ hormone testosterone của cơ thể, từ đó giúp đẩy mạnh ham muốn tình dục.
Nguồn: afamily.vn

WARC-Truncated: length

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Cache-Control: no-cache

Pragma: no-cache


text:
Cổng thông tin việc làm Việt Nam
Đăng ký
Đăng nhập
Liên hệ
Giới thiệu
Việc tìm người
Người tìm việc
Bảo hiểm thất nghiệp
Văn bản
Tin tức
Xuất khẩu lao động
Sàn việc làm
Chào mừng bạn, Xin vui lòng
đăng nhập
để sử dụng chức năng của hệ thống.
Tìm việc
- Tất cả ngành nghề -
Anh văn thương mại
Báo chí và thông tin
Báo chí
Bảo tàng
Bưu chính viễn thông
Thư viện
Truyền thông
Văn thư
Xuất bản
Bảo dưỡng công nghiệp
Bảo trì
Bảo trì điện
Bảo trì máy may
Cán kéo kim loại
Cầu đường bộ
Chăn nuôi, thú y
CHẾ TẠO MÁY
Chế tạo, chế biến
Công nghệ cao
Chế tạo, chế biến vật liệu
Ôtô
Cơ khí chế tạo máy
CƠ ĐIỆN TỬ
Cơ khí chế tạo máy
Cơ khí động lực
Công nghệ Hóa
Công nghệ kỹ thuật điện
Công nghệ kỹ thuật hóa học
Công nghệ kỹ thuật ô tô
CÔNG NGHỆ May
CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG
Công nghệ ô tô
Công nghệ thông tin
Đồ họa máy tính
Kỹ thuật máy tính
Máy tính
Phần mềm
Quản trị cơ sở dữ liệu
Quản trị mạng
Thiết kế Website
Công nghệ thực phẩm
Công tác xã hộii
Da giầy, may mặc
Da, giày
Dệt may
Đất đai, địa chính
Kinh tế địa chính
Quản lý đất đai
Trắc địa, địa chính
DĐiện công nghiệp
DĐiện tử công nghiệp
DĐiện tử viễn thông
Địa chính
ĐIỆN - ĐIỆN TỬ
Điện- ĐIỆN TỬ
ĐIỆN TỬ - VIỄN THÔNG
Điện tử công nghiệp
ĐIỆN TỰ ĐỘNG
Điện, điện tử
Điện công nghiệp
Điện tử viễn thông
Điện-Điện tử
Kỹ thuật điện
Kỹ thuật điện tử
Điện-Điện tử
Điện-Điện tử
Điện-Điện tử
Điện-Điện tử công nghiệp, lao động phổ thông
Điện-Điện tử-Điện lạnh
Điều dưỡng đa khoa
Du lịch
Giáo dục chính trị, Triết học
Giáo dục chính trị
Triết học
Giáo dục tiểu học
Hệ thống thông tin quản lí
Hóa chất, sinh học
Công nghệ sinh học
Hóa chất
Hoá học tổng hợp
HÓA THỰC PHẨM
Hướng dẫn viên du lịch
Kế toán tài chính ngân hàng
Kế toán,kiểm toán
Bảo hiểm
Kế toán
Ngân hàng
Kế toán-Kiểm toán
Kế toán-Tin học
Khách sạn, du lịch và dịch vụ
Bảo vệ
Chăm sóc khách hàng
Dọn phòng, lao công
Hướng dẫn viên
Nấu ăn
Nhân viên phục vụ
Quản lý khách sạn
Kinh doanh và quản lý
Bán hàng
Kinh doanh quốc tế
Marketing
Quản Lý Kho
Quản trị kinh doanh
Tiếp thị
Thẩm định giá
Thương mại
Xuất nhập khẩu
Kinh tế
Kinh tế chính trị
Kinh tế đối ngoại
Kinh tế Nông lâm
Kinh tế phát triển và đầu tư
Kinh tế học
Kinh tế quốc tế
Kinh tế xây dựng
KTV SỬA CHỮA ĐIỆN THOẠI
Kỹ sư Cầu đường
Kỹ Sư xây dựng
Kỹ thuật cơ khí
Kỹ thuật gỗ
Kỹ thuật hóa học
Kỹ thuật máy lạnh
Kỹ thuật môi trường
Kỹ thuật ô tô xe máy
Kỹ thuật viên máy tính
Kỹ thuật, cơ khí
Cơ khí
Năng lượng
Nhiệt lạnh
Sửa chữa máy móc
Trắc địa và bản đồ
Vật liệu, luyện kim
Vẽ kỹ thuật
Lái xe hạng C
Lái xe nâng
Lao động phổ thông
Dọn vệ sinh
Giúp việc gia đinh
Lao động phổ thông
Lao động tiền lương
Luật
Công chứng
Luật
Xét xử
Luật dân sự
Luật kinh tế
Mạng máy tính
MaY
MaY thời trang
Môi trường
Nâấu ăn Hàn quốc
Nâng chuyển và lắp đặt
Nấu ăn
Ngoại ngữ
Ngoai thương
Ngoại thương
Ngôn ngữ, phiên dịch
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Tiếng Hàn
Tiếng Hoa
Tiếng Nhật
Tiếng Pháp
Nhân SỰ
Nhiệt- Điện lạnh
Nông lâm
Nông, Lâm và Thủy Sản
Bảo quản sơ chế nông sản
Bảo vệ thực vật
Chăn nuôi
Khai thác thuỷ sản
Khai thác, chế biến lâm sản
Khoa học cây trồng
Khoa học đất và nước
Làm vườn
Lâm sinh
Nông học
Nuôi trồng thuỷ sản
Quản lý thuỷ nông
Thú y
Trồng trọt
PhỤ XE
Quaản trị nhà hàng - khách sạn
Quan hệ quốc tế
Quản lý doanh nghiệp
Quản Lý văn hóa
Quản trị du lịch
Quàn trị kinh doanh
Quản trị kinh doanh
Quản trị kinh doanh quốc tế
Quản trị mạng, viễn thông
Quản trị ngoại thương
Quản trị nguồn nhân lực
Quản trị nhân lực
Quản trị nhân sự
Quản trị văn phòng
Quản trị, văn phòng
Hành chính công
Hành chính-nhân sự
Quản lý nguồn nhân lực
Thư ký
Văn phòng
Quản triị nhân lực
Quản triị nhân sự
Quuản triị nhân sự
Sư phạm kỹ thuật công nghiệp
Sư phạm mỹ thuật
Sư phạm, giáo dục
Hóa học
Khoa học giáo dục và đào tạo giáo viên khác
Lịch sử
Ngữ văn
Sư phạm họa
Sư phạm kỹ thuật
Sư phạm mẫu giáo
Sư phạm nhạc
Sư phạm phổ thông trung học
Sư phạm tiểu học, tốt nghiệp sư phạm
Sư phạm thể chất
Sư phạm trung học cơ sở
Toán và thống kê
Sửa chữa thiết bị máy công nghiệp
Tài chính doanh nghiệp
TÁI CHÍNH NGÂN HÀNG
Tài chính ngân hàng
Tài chính, chứng khoán, BĐS
BDS
Chứng khoán
Đầu tư
Tài chính
Tài chính-Ngân hàng
Tài nguyên, môi trường
Cấp thoát nước
Tài nguyên rừng
Xử lý nước thải công nghiệp
Tài XẾ XE NÂNG
TẠP VỤ
Thiết kế đồ họa
THIẾT KẾ VÀ LẬP TRÌNH CNC
Thợ hàn
Thông dịch tiếng hàn
THỐNG KÊ
ThỦ KHO
Thư ký văn phòng
Thực phẩm, đồ uống
Đồ uống
Thực phẩm
Thương mại quốc tế
Tiếng Anh thương mại
Tiếng Hàn
Tiếng Hàn
Tiếng Hoa
Tiếng Hoa
Tiếng Nhật
Tiếng Nhật
Tin học kinh tế
Tin học ứng dụng
Trung-Anh thương mại
Tự động hóa
Vận hành máy
Văn hóa du lịch
Văn hóa, xã hội
Văn hóa, văn học
Việt nam học
Xã hội học
Vận tải
Bảo đảm hàng hải
Dịch vụ bưu điện
Điều khiển máy bay
Điều khiển tàu biển
Kiểm soát không lưu
Lái xe hạng B2
Lái xe hạng C
Vận tải xe container
Vật liệu POLYMER
Việt nam học
Xây dựng cầu đường
Xây dựng và kiến trúc
Kiến trúc
Kỹ sư Cầu đường
Kỹ thuật công trình
Qui hoạch theo lĩnh vực
Xây dựng
Xây dựng dân dụng và công nghiệp
XE NÂNG
Xuấ nhập khẩu
Y Sỹ
Y tế, dược
Y tế, sức khỏe
Dược học
Điều dưỡng
Hộ lý, điều dưỡng
Kỹ thuật Y
Răng - Hàm - Mặt
Y học cổ truyền
Y học đa khoa
Y tế công cộng
- Tất cả thành phố -
An Giang
Bà Rịa - Vũng Tàu
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bạc Liêu
Bắc Ninh
Bến Tre
Bình Định
Bình Dương
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cần Thơ
Cao Bằng
Đà Nẵng
Đắk Lắk
Đắk Nông
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hà Nam
Hà Nội
Hà Tĩnh
Hải Dương
Hải Phòng
Hậu Giang
Hồ Chí Minh
Hoà Bình
Hưng Yên
Khánh Hoà
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hóa
Thừa Thiên Huế
Tiền Giang
Long An
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Danh mục gốc
Hà Nội 2
Cấp bậc:
- Tất cả chức danh -
Mới tốt nghiệp/thực tập
Nhân viên
Trưởng nhóm/giám sát
Trưởng phòng
Phó giám đốc
Giám đốc
Loại hình:
- Tất cả thời gian -
Giờ hành chính
Bán thời gian
Theo ca
Toàn thời gian
Thỏa thuận
Không xác định
Kinh nghiệm:
- Tất cả -
Chưa có kinh nghiệm
1-3 năm
3-5 năm
5-10 năm
Trên 10 năm kinh nghiệm
Thời gian đăng:
- Tất cả -
Hôm nay
Hôm qua
Trong 1 tuần
Trong 1 tháng
Trong 3 tháng
Giới tính:
- Tất cả -
Nam
Nữ
Độ tuổi từ:
Trình độ:
Mức lương:
Tìm kiếm nâng cao
LỰA CHỌN THEO:
Báo chí và thông tin (0)
Báo chí
(0)
Bảo tàng
(0)
Bưu chính viễn thông
(0)
Thư viện
(0)
Truyền thông
(0)
Văn thư
(0)
Xuất bản
(0)
Chế tạo, chế biến (0)
Chế tạo, chế biến vật liệu
(0)
Công nghệ cao
(0)
Ôtô
(0)
Công nghệ thông tin (1)
Đồ họa máy tính
(0)
Kỹ thuật máy tính
(0)
Máy tính
(1)
Phần mềm
(0)
Quản trị cơ sở dữ liệu
(0)
Quản trị mạng
(0)
Thiết kế Website
(0)
Da giầy, may mặc (0)
Da, giày
(0)
Dệt may
(0)
Địa lý, đất đai (0)
Địa lý
(0)
Kinh tế địa chính
(0)
Quản lý đất đai
(0)
Trắc địa, địa chính
(0)
Dịch vụ (1)
Chạy bàn
(0)
Spa
(1)
Điện, điện tử (0)
Điện công nghiệp
(0)
Điện tử viễn thông
(0)
Điện-Điện tử
(0)
Kỹ thuật điện
(0)
Kỹ thuật điện tử
(0)
Giáo dục chính trị, Triết... (0)
Giáo dục chính trị
(0)
Triết học
(0)
Hóa chất, sinh học (0)
Công nghệ sinh học
(0)
Hóa chất
(0)
Kế toán,kiểm toán (0)
Bảo hiểm
(0)
Kế toán
(0)
Ngân hàng
(0)
Khách sạn, du lịch và dịc... (0)
Bảo vệ
(0)
Chăm sóc khách hàng
(0)
Dọn phòng, lao công
(0)
Hướng dẫn viên
(0)
Nấu ăn
(0)
Nhân viên phục vụ
(0)
Quản lý khách sạn
(0)
Kinh doanh và quản lý (1)
Bán hàng
(1)
Kinh doanh quốc tế
(0)
Marketing
(0)
Quản Lý Kho
(0)
Quản trị kinh doanh
(0)
Thẩm định giá
(0)
Thương mại
(0)
Tiếp thị
(0)
Xuất nhập khẩu
(0)
Kinh tế (0)
Kinh tế chính trị
(0)
Kinh tế đối ngoại
(0)
Kinh tế Nông lâm
(0)
Kinh tế phát triển và đầu tư
(0)
Kỹ thuật, cơ khí (0)
Cơ khí
(0)
Năng lượng
(0)
Nhiệt lạnh
(0)
Sửa chữa máy móc
(0)
Trắc địa và bản đồ
(0)
Vật liệu, luyện kim
(0)
Vẽ kỹ thuật
(0)
Lao động phổ thông (2)
Dọn vệ sinh
(0)
Giúp việc gia đinh
(0)
Lao động phổ thông
(2)
Luật (0)
Công chứng
(0)
Luật
(0)
Xét xử
(0)
Ngôn ngữ, phiên dịch (0)
Ngôn ngữ khác
(0)
Tiếng Anh
(0)
Tiếng Pháp
(0)
Nông, Lâm và Thủy Sản (1)
Bảo quản sơ chế nông sản
(0)
Bảo vệ thực vật
(0)
Chăn nuôi
(0)
Khai thác thuỷ sản
(0)
Khai thác, chế biến lâm sản
(0)
Khoa học cây trồng
(0)
Khoa học đất và nước
(0)
Lâm sinh
(0)
Làm vườn
(0)
Nông học
(0)
Nuôi trồng thuỷ sản
(0)
Quản lý thuỷ nông
(0)
Thú y
(1)
Trồng trọt
(0)
Quản trị, văn phòng (0)
Hành chính công
(0)
Hành chính-nhân sự
(0)
Quản lý nguồn nhân lực
(0)
Thư ký
(0)
Văn phòng
(0)
Sư phạm, giáo dục (0)
Hóa học
(0)
Khoa học giáo dục và đào tạo g...
(0)
Lịch sử
(0)
Ngữ văn
(0)
Sư phạm họa
(0)
Sư phạm kỹ thuật
(0)
Sư phạm mẫu giáo
(0)
Sư phạm nhạc
(0)
Sư phạm phổ thông trung học
(0)
Sư phạm thể chất
(0)
Sư phạm tiểu học, tốt nghiệp s...
(0)
Sư phạm trung học cơ sở
(0)
Toán và thống kê
(0)
Tài chính, chứng khoán, B... (0)
BDS
(0)
Chứng khoán
(0)
Đầu tư
(0)
Tài chính
(0)
Tài nguyên, môi trường (0)
Cấp thoát nước
(0)
Tài nguyên rừng
(0)
Xử lý nước thải công nghiệp
(0)
Thực phẩm, đồ uống (0)
Đồ uống
(0)
Thực phẩm
(0)
Văn hóa, xã hội (0)
Văn hóa, văn học
(0)
Xã hội học
(0)
Vận tải (0)
Bảo đảm hàng hải
(0)
Dịch vụ bưu điện
(0)
Điều khiển máy bay
(0)
Điều khiển tàu biển
(0)
Kiểm soát không lưu
(0)
Lái xe
(0)
Vận tải xe container
(0)
Xây dựng và kiến trúc (0)
Kiến trúc
(0)
Kỹ thuật công trình
(0)
Qui hoạch theo lĩnh vực
(0)
Xây dựng
(0)
Xây dựng dân dụng và công nghi...
(0)
Y tế, sức khỏe (0)
Điều dưỡng
(0)
Dược học
(0)
Hộ lý, điều dưỡng
(0)
Kỹ thuật Y
(0)
Răng - Hàm - Mặt
(0)
Y học cổ truyền
(0)
Y học đa khoa
(0)
Y tế công cộng
(0)
Huyện Bố Trạch
Huyện Lệ Thủy
Huyện Minh Hóa
Huyện Quảng Ninh
Huyện Quảng Trạch
Huyện Tuyên Hóa
Thành Phố Đồng Hới
Mới tốt nghiệp/thực tập
(0)
Nhân viên
(35)
Trưởng nhóm/giám sát
(1)
Trưởng phòng
(1)
Phó giám đốc
(0)
Giám đốc
(1)
Nhật ký tìm kiếm
Việc tìm người
Không tìm thấy kết quả phù hợp.
Sắp xếp theo
Mới nhất
Lương tăng dần
Lương giảm dần
Xin vui lòng chọn loại phương tiện đi làm để được dẫn đường đến nơi làm việc !
Khoảng cách đi làm:
TRUNG TÂM DỊCH VỤ VIỆC LÀM QUẢNG BÌNH
Sàn giao dịch việc làm
Kết quả phiên giao dịch
Quy trình tổ chức
Nội quy
Người tìm việc
Quản lý hồ sơ
Tìm việc làm
Tư vấn việc làm
Việc tìm người
Quản lý tuyển dụng
Tìm ứng viên
Tư vấn tuyển dụng
Thông tin liên lạc
Trợ giúp - hướng dẫn
Góp ý/Phản hồi
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp tham gia:
161
| Việc làm:
38
| Người tìm việc:
196
| Online:
15
| Lượt truy cập:
1448851
@ 2012 - TRUNG TÂM DỊCH VỤ VIỆC LÀM QUẢNG BÌNH
Allright reserved
76 Đường Hữu Nghị - Nam Lý - Đồng Hới - Quảng Bình.
Số điện thoại: 052.6250.999 Ext
Video
Hỗ trợ trực tuyến
Hỗ trợ Online
TRUNG TÂM DỊCH VỤ VIỆC LÀM QUẢNG BÌNH

Set-Cookie: language=vi-VN; path=/; HttpOnly