text:
Làm sao để đôi môi luôn hồng hào, tươi trẻ trong mùa đông lạnh, khô hanh như thế này không phải quá khó đâu bạn nhé!
Tại sao chăm sóc môi lại quan trọng?
Có thể bạn chưa biết, da mặt chúng ta thường dày hơn các phần da khác trên cơ thể khoảng 10 lần, do có các tuyến dầu bảo vệ da. Tuy nhiên, phần da môi lại không chứa bất cứ tuyến dầu nào. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến môi bạn thường trở nên khô nẻ, thậm chí là chảy máu vào mùa đông.
Sự thật là khi bạn càng già đi, môi bạn sẽ càng có xu hướng dễ bị bong tróc nhiều hơn. Bởi vậy, bạn nên có ý thức chăm sóc đôi môi ngay từ bây giờ.
Các thói quen xấu nên tránh
Thói quen cắn môi và liếm môi: bạn thường có thói quen liếm môi khi có cảm giác môi mình quá khô. Tuy nhiên, sự thật là liếm môi sẽ chỉ càng làm môi bạn mất đi độ ẩm đáng kể. Bên cạnh đó, cắn bỏ phần da bị bong trên môi cũng làm phần da này mỏng đi và có nguy cơ môi bị chảy máu. Dùng tay sờ lên môi: bạn không thể đảm bảo được tay bạn lúc nào cũng trong trạng thái vô trùng. Bởi thế, sờ tay lên môi sẽ làm vi khuẩn trên tay bạn lan sang môi, khiến tình trạng khô nẻ bong tróc càng trở nên tồi tệ. Hút thuốc và sử dụng các chất kích thích: có thể khiến môi bạn bị thâm, đồng thời cũng dễ bị khô cứng hơn.
Bí quyết cho làn môi hồng xinh xắn
Một vài gợi ý sau sẽ là “trợ thủ đắc lực” cho bạn đôi môi xinh ngay cả trong mùa đông: Chú ý cung cấp đầy đủ nước cho cơ thể. Thông thường, bạn sẽ có thói quen uống nhiều nước hơn vào mùa hè so với mùa đông. Nhưng sự thật là cơ thể bạn cần nhiều nước vào mùa đông hơn hẳn. Nước sẽ giúp môi bạn luôn được bổ sung độ ẩm đầy đủ, do đó trở nên mềm mại từ bên trong tốt hơn bất cứ loại mĩ phẩm chăm sóc môi nào. Bổ sung vitamin B2Đôi môi bị nẻ là dấu hiệu cho thấy bạn đang thiếu vitamin B2. Bởi vậy, hãy đảm bảo rằng bạn sẽ bổ sung đủ vitamin B2 cho cơ thể, thông qua thức uống bổ sung hoặc thực phẩm tự nhiên. Bạn cũng cần ngay lập tức từ bỏ thói quen liếm môi, do việc liếm môi lặp đi lặp lại về lâu dài còn có thể gây tổn thương cho đôi môi bạn.
Luôn mang theo son dưỡng môi Lựa chọn cho mình một thỏi dưỡng môi với độ ẩm tăng cường, chứa nhiều thành phần dưỡng và có thể lưu lại được lâu trên môi bạn. Hãy nhớ luôn mang theo thỏi dưỡng môi này và sẵn sàng thoa bất cứ khi nào bạn cảm giác môi bị khô. Nếu có thể, bạn nên lựa chọn dòng dưỡng môi có chứa SPF chống nắng, có chiết xuất từ tinh dầu Jojoba, vitamin E và bơ hạt mỡ (Shea Butter) cho mùa đông. Tẩy da chết cho môi Tẩy da chết cho môi thường xuyên với kem tẩy hoặc miếng chà nhỏ để loại bỏ các tế bào chết. Nếu bạn muốn sử dụng các thành phần tự nhiên, đường chính là nguyên liệu tốt nhất để tẩy da môi. Sau khi tẩy da chết, bạn nên thoa một lớp dưỡng môi, môi bạn sẽ mềm và bóng lâu hơn.Tẩy trang thật sạch sau khi dùng son môi và dưỡng ẩm cho môi ngay lúc đó. Đồng thời, bạn nên tránh sử dụng dưỡng môi có chứa các thành phần sau: glycerin, sản phẩm hóa dầu, cồn, menthol và retinol trong mùa đông. Bạn có thể sử dụng chúng vào mùa hè.
Liệu pháp chăm sóc môi tại nhàNếu đôi môi bạn có dấu hiệu đặc biệt khô, bạn có thể thoa mật ong lên môi trước khi đi ngủ và để tới sáng hôm sau. Đây là liệu pháp tốt nhất để làm sạch và giữ ẩm đôi môi, cũng như lấy lại được màu hồng tự nhiên cho đôi môi bị thâm vì ánh nắng mặt trời.Ngoài ra, bạn có thể đặt một túi trà xanh lên môi trong vòng 3 tới 4 phút để tăng cường độ ẩm cho môi một cách tự nhiên.
Theo: kenh14

markdown:
Làm sao để đôi môi luôn hồng hào, tươi trẻ trong mùa đông lạnh, khô hanh như thế này không phải quá khó đâu bạn nhé!
**Tại sao chăm sóc môi lại quan trọng? **
Có thể bạn chưa biết, da mặt chúng ta thường dày hơn các phần da khác trên cơ thể khoảng 10 lần, do có các tuyến dầu bảo vệ da. Tuy nhiên, phần da môi lại không chứa bất cứ tuyến dầu nào. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến môi bạn thường trở nên khô nẻ, thậm chí là chảy máu vào mùa đông.
Sự thật là khi bạn càng già đi, môi bạn sẽ càng có xu hướng dễ bị bong tróc nhiều hơn. Bởi vậy, bạn nên có ý thức chăm sóc đôi môi ngay từ bây giờ.
**Các thói quen xấu nên tránh**
Thói quen cắn môi và liếm môi: bạn thường có thói quen liếm môi khi có cảm giác môi mình quá khô. Tuy nhiên, sự thật là liếm môi sẽ chỉ càng làm môi bạn mất đi độ ẩm đáng kể. Bên cạnh đó, cắn bỏ phần da bị bong trên môi cũng làm phần da này mỏng đi và có nguy cơ môi bị chảy máu. Dùng tay sờ lên môi: bạn không thể đảm bảo được tay bạn lúc nào cũng trong trạng thái vô trùng. Bởi thế, sờ tay lên môi sẽ làm vi khuẩn trên tay bạn lan sang môi, khiến tình trạng khô nẻ bong tróc càng trở nên tồi tệ. Hút thuốc và sử dụng các chất kích thích: có thể khiến môi bạn bị thâm, đồng thời cũng dễ bị khô cứng hơn.
**Bí quyết cho làn môi hồng xinh xắn**
Một vài gợi ý sau sẽ là “trợ thủ đắc lực” cho bạn đôi môi xinh ngay cả trong mùa đông: Chú ý cung cấp đầy đủ nước cho cơ thể. Thông thường, bạn sẽ có thói quen uống nhiều nước hơn vào mùa hè so với mùa đông. Nhưng sự thật là cơ thể bạn cần nhiều nước vào mùa đông hơn hẳn. Nước sẽ giúp môi bạn luôn được bổ sung độ ẩm đầy đủ, do đó trở nên mềm mại từ bên trong tốt hơn bất cứ loại mĩ phẩm chăm sóc môi nào. Bổ sung vitamin B2Đôi môi bị nẻ là dấu hiệu cho thấy bạn đang thiếu vitamin B2. Bởi vậy, hãy đảm bảo rằng bạn sẽ bổ sung đủ vitamin B2 cho cơ thể, thông qua thức uống bổ sung hoặc thực phẩm tự nhiên. Bạn cũng cần ngay lập tức từ bỏ thói quen liếm môi, do việc liếm môi lặp đi lặp lại về lâu dài còn có thể gây tổn thương cho đôi môi bạn.
Luôn mang theo son dưỡng môi Lựa chọn cho mình một thỏi dưỡng môi với độ ẩm tăng cường, chứa nhiều thành phần dưỡng và có thể lưu lại được lâu trên môi bạn. Hãy nhớ luôn mang theo thỏi dưỡng môi này và sẵn sàng thoa bất cứ khi nào bạn cảm giác môi bị khô. Nếu có thể, bạn nên lựa chọn dòng dưỡng môi có chứa SPF chống nắng, có chiết xuất từ tinh dầu Jojoba, vitamin E và bơ hạt mỡ (Shea Butter) cho mùa đông. Tẩy da chết cho môi Tẩy da chết cho môi thường xuyên với kem tẩy hoặc miếng chà nhỏ để loại bỏ các tế bào chết. Nếu bạn muốn sử dụng các thành phần tự nhiên, đường chính là nguyên liệu tốt nhất để tẩy da môi. Sau khi tẩy da chết, bạn nên thoa một lớp dưỡng môi, môi bạn sẽ mềm và bóng lâu hơn.Tẩy trang thật sạch sau khi dùng son môi và dưỡng ẩm cho môi ngay lúc đó. Đồng thời, bạn nên tránh sử dụng dưỡng môi có chứa các thành phần sau: glycerin, sản phẩm hóa dầu, cồn, menthol và retinol trong mùa đông. Bạn có thể sử dụng chúng vào mùa hè.
Liệu pháp chăm sóc môi tại nhàNếu đôi môi bạn có dấu hiệu đặc biệt khô, bạn có thể thoa mật ong lên môi trước khi đi ngủ và để tới sáng hôm sau. Đây là liệu pháp tốt nhất để làm sạch và giữ ẩm đôi môi, cũng như lấy lại được màu hồng tự nhiên cho đôi môi bị thâm vì ánh nắng mặt trời.Ngoài ra, bạn có thể đặt một túi trà xanh lên môi trong vòng 3 tới 4 phút để tăng cường độ ẩm cho môi một cách tự nhiên.
**Theo: kenh14**

Set-Cookie: _CookiesCustomerId=PC1E85D2D07D2D4,1; expires=Fri, 21-Sep-2018 10:42:18 GMT; path=/


text:
TCV Menu
Trang chủ
TCV Đề cử
Nghe nhiều nhất
Tải nhiều nhất
Album
Ca sỹ
Nhạc sỹ
Thành viên
Thành viên
Remember me
Sign in
NHẠC VIỆT NAM
Trước 1975
6986
Sau 1975
6150
Trữ Tình
948
Nhạc đỏ
335
Thiếu Nhi
160
Tổng hợp
35
NHẠC KHÔNG LỜI
Nhạc Cụ Dân Tộc
70
Giao Hưởng-Hòa Tấu
69
Ghi ta
270
Piano
56
Violon
0
Các nhạc cụ khác
35
NHẠC DÂN TỘC
Ca Trù - Xẩm
0
Quan họ
57
Cải lương
30
Dân ca Nam bộ
30
Tân cổ - Vọng Cổ
136
Chèo
17
Ngâm thơ
17
Thể loại khác
0
Âm hưởng dân ca
30
TRUYỆN ĐỌC MP3
Tấu Hài
6
Truyện Ma
16
Truyện ngắn
7
Ngoại cảm-Bích Hằng
8
NK-Đặng Thùy Trâm
21
CA SĨ
Băng Tâm
Cẩm Ly
Elvis Phương
Giang Tử
Giao Linh
Hùng Cường
Họa Mi
Hoàng Oanh
Hương Lan
Hương Thủy
Kim Anh
Kim Loan
Ngọc Sơn
Nhật Trường
Như Quỳnh
Phi Nhung
Phương Dung
Quang Dũng
Sơn Tuyền
Thanh Phong
Thanh Tuyền
Trường Vũ
Tuấn Ngọc
Tuấn Vũ
Nghe album: Tuấn vũ (Vol-1)
Tuấn vũ (Vol-1)
Ca sĩ:
Tuấn Vũ
Nghe: 873
Chưa có
1.
Lời tạ từ
-
Tuấn Vũ
2.
Gó cuốn mây trôi
-
Tuấn Vũ
3.
Hàn Mặc Tử
-
Tuấn Vũ - Sơn Tuyền
4.
Mưa qua phố vắng
-
Tuấn Vũ
5.
Ngay mai tôi về
-
Tuấn Vũ
6.
Nỗi buồn hoa phượng
-
Tuấn Vũ
7.
Tấm ảnh không hồn
-
Tuấn Vũ
8.
Tình chỉ đẹp khi còn dang dở
-
Tuấn Vũ
9.
Tình yêu đơn phương
-
Tuấn Vũ
10.
Người xa về thành phố
-
Tuấn Vũ
11.
Dĩ vãng buồn
-
Tuấn Vũ
12.
Xin đừng yêu tôi
-
Tuấn Vũ
13.
Duyên tình
-
Tuấn Vũ
14.
Lặng thầm
-
Tuấn Vũ
15.
Lối về xóm nhỏ
-
Tuấn Vũ
Bài hát khác của Tuấn Vũ
HH ht
Mưa Đêm Tỉnh Nhỏ
Trình bày:
Tuấn Vũ
Nghe: 584 | Tải: 59 | Album: Đang cập nhật
HH ht
Liên khúc Tuấn Vũ 10
Trình bày:
Tuấn Vũ
Nghe: 1234 | Tải: 200 | Album: Đang cập nhật
HH ht
Liên khúc Tuấn Vũ 3
Trình bày:
Tuấn Vũ
Nghe: 881 | Tải: 126 | Album: Đang cập nhật
HH ht
Liên khúc Tuấn Vũ 1
Trình bày:
Tuấn Vũ
Nghe: 1577 | Tải: 160 | Album: Đang cập nhật
HH ht
Liên khúc Tuấn Vũ 2
Trình bày:
Tuấn Vũ
Nghe: 878 | Tải: 133 | Album: Đang cập nhật
Cảm nhận mới
hay quá đi giọng ca duy khánh nghe mãi vẫn không chán
Trong bài:
Để trả lời một câu ...
Lúc :
13:43:07, Saturday, 17-08-2013
Bởi:
ngochungpgd
giọng ca duy khánh sao mà hay thế không biết
Trong bài:
Đêm bơ vơ
Lúc :
12:30:46, Wednesday, 07-08-2013
Bởi:
ngochungpgd
nghe hay quá lâu rồi không nghe bài này
Trong bài:
Tàu về quê ngoại
Lúc :
12:24:25, Wednesday, 07-08-2013
Bởi:
ngochungpgd
nghe hay quá đi
Trong bài:
Xin gọi nhau là cố nhân
Lúc :
12:19:26, Wednesday, 07-08-2013
Bởi:
ngochungpgd
em oi em ở đâu em ... nghe sao não nùng quá giọng ca giang tử hát nghe não lòng ghê thua mỗi duy khánh
Trong bài:
Về từ nghìn trùng
Lúc :
12:17:57, Wednesday, 07-08-2013
Bởi:
ngochungpgd
Playlist ngẫu nhiên
Phương Dung - Nhạn trắng Gò Công
Người tạo:
lange
Lượt nghe : 512
Hoàng Oanh
Người tạo:
lange
Lượt nghe : 302
Sơn Ca
Người tạo:
lange
Lượt nghe : 239
Nhạc trữ tình
Người tạo:
lange
Lượt nghe : 309
Duy Khánh
Người tạo:
lange
Lượt nghe : 327
Footer Menu
Footer Menu
Truy cập và like fanpage của chúng tôi tại địa chỉ:
Facebook
hoặc
Twitter
và
Google+
© Copyright 2007 - 2017 © Tình Ca Việt - Nghe và cảm nhận âm nhạc || Nhạc Không lời || Nhạc Vàng || Nhạc Đỏ || Nhạc chất lượng cao. All rights reserved.
Huy Hòa |
Phạm Văn Nghị |
Myanmar Travel |
Laos Travel |
Cambodia Tours |
Vietnam Today Travel |
Asia Travel & Leisure |
Ca sỹ :
1,101
Nhạc sỹ:
595
Album:
722
Bài hát:
15,490
Cảm nhận:
3,107
Thành viên:
2,528
Lượt nghe:
7,321,448
Lượt download:
802,904
Lượt truy cập:
7,678,704
Thành viên mới:
sonson
Tình duyệt:
?
HĐH:
(
(
Transparent Proxy
)
)
IP:
54.198.58.62

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Cache: MISS

Connection: close

Pragma: no-cache

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0, max-age=0, private, no-cache, no-store, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Trong Microsoft Word đã có tích hợp phần Word Art nhưng hình như nó chưa đủ thỏa mãn ý thích trình bày ngày một đa dạng hơn của đa số người sử dụng...
Từ năm 2004, tác giả người Ý – Andrea Incani đã phát triển phần mềm Fun4Word cung cấp miễn phí cho người dùng để có thể tạo nên những dòng chữ đẹp mắt trong MS Word. Để phù hợp với hệ diều hành và bộ Office mới, năm nay Andrea Incani đã phát triển Fun4Word đến phiên bản 1.9 với nhiều tính năng hấp dẫn hơn.
Fun4Word 1.9 có dung lượng 1,28 MB, được giới thiệu là tương thích với tất cả các phiên bản của Windows và bộ Office của hãng Microsoft (người viết chưa thử nghiệm trên MS Word 2007). Tải về từ địa chỉ: http://fun4word.altervista.org/download.htm.
Sau khi cài đặt, Fun4Word sẽ tích hợp thành một thanh trên menu lệnh. Sử dụng Fun4Word đơn giản bằng cách gõ một dòng chữ, đánh dấu khối dòng chữ ấy rồi bấm chọn một trong số 40 tính năng trên menu lệnh Fun4Word. Đặc điểm của thanh menu lệnh này là song ngữ Ý-Anh nên người dùng sẽ hơi ngạc nhiên một tí khi khởi đầu.
Đặc biệt lệnh Cifratura – Encryption giúp chúng ta mã hóa các ký tự ngay trong Word để bảo mật tài liệu.
Filed under: Office, Office-Word, Office-Word 2007

markdown:
**Trong Microsoft Word đã có tích hợp phần Word Art nhưng hình như nó chưa đủ thỏa mãn ý thích trình bày ngày một đa dạng hơn của đa số người sử dụng.**..
Từ năm 2004, tác giả người Ý – Andrea Incani đã phát triển phần mềm Fun4Word cung cấp miễn phí cho người dùng để có thể tạo nên những dòng chữ đẹp mắt trong MS Word. Để phù hợp với hệ diều hành và bộ Office mới, năm nay Andrea Incani đã phát triển Fun4Word đến phiên bản 1.9 với nhiều tính năng hấp dẫn hơn.
Fun4Word 1.9 có dung lượng 1,28 MB, được giới thiệu là tương thích với tất cả các phiên bản của Windows và bộ Office của hãng Microsoft (người viết chưa thử nghiệm trên MS Word 2007). Tải về từ địa chỉ:
[http://fun4word.altervista.org/download.htm](http://fun4word.altervista.org/download.htm).
Sau khi cài đặt, Fun4Word sẽ tích hợp thành một thanh trên menu lệnh. Sử dụng Fun4Word đơn giản bằng cách gõ một dòng chữ, đánh dấu khối dòng chữ ấy rồi bấm chọn một trong số 40 tính năng trên menu lệnh Fun4Word. Đặc điểm của thanh menu lệnh này là song ngữ Ý-Anh nên người dùng sẽ hơi ngạc nhiên một tí khi khởi đầu.
Đặc biệt lệnh Cifratura – Encryption giúp chúng ta mã hóa các ký tự ngay trong Word để bảo mật tài liệu.
*(Theo TNO)*
Filed under:
[Office](https://tinhoc1088.wordpress.com/category/office/), [Office-Word](https://tinhoc1088.wordpress.com/category/office-word/), [Office-Word 2007](https://tinhoc1088.wordpress.com/category/office-word-2007/)

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pZSaK-6W>; rel=shortlink

X-ac: 1.dca _dca


text:
Có lần, trong một bữa ăn tối với một giáo sư ở Đại học Nagoya, chúng tôi đàm đạo chuyện đời, và anh ta cứ lặp đi lặp lại thắc mắc: Tại sao người Nhật chúng tôi có thể đi từ 1 đến 10, mà không thể đi từ 0 đến 1. Phải một lúc nói chuyện tôi mới hiểu ý của anh, rằng tại sao người Nhật không có tư duy đột phá như người Âu châu, nhưng rất có khả năng cải tiến những khám phá của người Âu châu rất hay.
Tôi không biết đó là cách nói tự hạ thấp mình hay là cách nói thành thật, bởi vì trong thực tế tôi thấy người Nhật cũng sáng tạo lắm chứ. Tôi nói rằng số bằng sáng minh từ Nhật đứng vào hàng “top 10” trên thế giới, số bài báo khoa học cũng chẳng kém ai, người Nhật cũng chiếm vài giải Nobel. Dù biết rằng con số này chẳng nói lên khả năng khám phá, nhưng vẫn là một chỉ số cho thấy họ cũng chẳng thua kém ai. Tôi an ủi anh ta rằng Nhật, cũng như dân Đông Á nói chung, là nơi chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp với an cư lạc nghiệp là chính, tức là thích cái gì ổn định, nên không có nhu cầu sáng chế ra những thứ [mà chúng ta cho rằng hiện đại như ngày nay] như xe hơi, máy bay, tàu vũ trụ, v.v… Chúng ta, những người chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp, không có tính tấn công vào thiên nhiên vì chúng ta muốn sống hoà thuận với thiên nhiên. Nhưng anh bạn tôi không chấp nhận lí giải đó. Anh ta nói người Nhật vẫn còn kém cỏi quá. Tôi nghĩ anh ta nói người Á châu còn kém cỏi quá. Nhưng nếu Nhật mà kém cỏi thì Việt Nam chắc …
Nhưng đầu óc tôi thì miên man suy nghĩ chuyện khác … Tôi tự hỏi tại sao cũng là người châu Á với nhau mà tập thể người Nhật giỏi hơn tập thể người Việt Nam mình. Trả lời câu hỏi lớn này chắc cần đến cả chục quyển sách nghiên cứu, nhưng qua kinh nghiệm cá nhân, tôi có vài nhận xét theo kiểu “cuỡi ngựa xem hoa” như sau:
Thứ nhất là tinh thần trách nhiệm. Tôi đi đâu cũng thấy người Nhật ở bất cứ vị trí nào cũng làm việc một cách hết sức nghiêm chỉnh. Từ người lái taxi, người đầu bếp, tiếp viên nhà hàng đến giáo sư đại học đều có vẻ yêu thích công việc của họ, họ cần mẫn và chú tâm làm việc của mình. Chẳng hạn như khi tôi hỏi cách đi từ khách sạn đến City Hall bằng xe điện, người bán vé mặc dù không biết tiếng Anh và tôi thì mù tiếng Nhật, anh ta nghiên cứu bản đồ và nói gì đó nhiều lắm rồi chỉ tôi đến chỗ mua vé. Tôi chưa đến chỗ thì anh ta đã bỏ office ra và chỉ tôi đi chỗ khác để mua vé chính xác hơn. Sau này tôi mới biết là anh ta muốn chọn cho tôi một tuyến đường không phải đổi xe điện, còn chỗ tôi đến mua lần đầu là phải đổi xe điện và tôi có nguy cơ bị lạc. Anh ta quả là quan tâm đến việc tôi bị lạc. Trước đây, khi còn ở khách sạn, mỗi buổi ăn sáng tôi nhìn ra đường phố và chú ý đến một ông phu quét đường mà ấn tượng đẹp về ông tôi vẫn còn giữ mãi. Cứ mỗi sáng, đúng 7 giờ, không biết từ đâu ông đi xe đạp đến, dựng xe đạp vào một nơi dành cho xe đạp xong, ông bắt đầu làm việc. Mà đường xá bên Nhật thì quá sạch, chẳng có gì để ông quét dọn. Ấy thế là ông đi chầm chậm xem xét từng ngõ ngách có gì dơ bẩn không, có bao cao-su nào rớt không, có dấu kẹo chewing gum không…và làm sạch tất cả. Xong một đoạn đường, ông lại đến một đoạn đường khác và làm sạch đường. Nhìn qua thái độ làm việc, ông quả là một người yêu việc làm của mình, tự hào vì thành tích của mình, chẳng hề lộ vẻ đau khổ hay tự ti gì cả. Thật là đáng khâm phục.
Thứ hai là tinh thần làm việc theo nhóm. Trong thời gian ở hội nghị, tôi thấy trước khi một symposium bắt đầu, họ đều họp nhóm và bàn thảo cách điều hành ra sao, ai nói gì, nói như thế nào. Có lần dự một buổi như thế tôi mới thấy họ có tinh thần “teamwork” rất cao. Họ có khuynh hướng phục tùng cấp trên (chủ tịch chẳng hạn) và hòa đồng với người chung quanh. Người Nhật xem cấp trên là bậc có thẩm quyền và khả năng nhất, cho nên họ tuân thủ theo chỉ thị của cấp trên mà ít khi nào chất vấn xem chỉ thị đó đúng hay sai.
Ngoài ra, tôi thấy người Nhật có xu hướng tự đặt mình trong cộng đồng khép kín. Thật vậy, anh bạn người Nhật của tôi xem Nhật là một hòn đảo, và vì thế họ cần phải tồn tại trong cộng đồng. Từ đó, người Nhật suy nghĩ nội tâm nhiều, họ chú ý đến sự hòa đồng và hợp tác trong nhóm. Họ cảm thấy thoải mái với những người cùng cộng đồng, dân tộc mà họ là thành viên.
Người Nhật có khuynh hướng lắng nghe ý kiến của người khác hơn là phát biểu ý kiến của chính mình. Họ lúc nào cũng hỏi tôi nghĩ gì, mà không nói họ nghĩ gì! Họ quan tâm đến hòa hợp. Trong các thảo luận, người phương Tây phát biểu ý kiến của họ một cách trực tiếp để tránh lẫn lộn, còn người Nhật thì không chịu nói trực tiếp vì họ nghĩ rằng nói như thế là thiếu tính lịch sự, bất kính.
Thứ ba là họ tỉ mỉ và chú trọng chi tiết. Nhìn vào cách họ dọn thức ăn và trang trí thức ăn, dễ dàng thấy họ làm cái gì cũng nho nhỏ, xinh xinh, nhưng làm rất tinh vi và cẩn thận. Các đền chùa của Nhật cũng không lớn hơn các đền chùa Việt Nam bấy nhiêu, nhưng cách họ xây dựng thì tinh vi và đẹp hơn Việt Nam nhiều. Tôi nghĩ có lẽ đây là tâm lí xuất phát từ môi trường. Nhật là nước đông dân nhưng đất hẹp; do đó, đường xá, công viên, nhà cửa, v.v… đều được thiết kế gần với môi trường sống, tức là nho nhỏ. Có lẽ chính vì thế mà họ rất để ý đến chi tiết nhỏ hơn là những “big picture”. Họ làm những độ điện tử nhỏ rất hay và rất đẹp, hơn là phát triển những phi thuyền vũ trụ.
Nhìn người lại nghĩ đến ta. Thời gian ngắn ở Nhật gặp đồng nghiệp nào họ cũng hỏi tôi đến từ đâu -- where are you from -- và câu trả lời thường như một thói quen là từ Úc. Nhưng câu trả lời đó ít khi nào thỏa mãn tính tò mò của họ, bởi đơn giản một điều là tôi mang họ Nguyễn, một họ phổ biến nhất ở Việt Nam, cũng như họ Suzuki ở Nhật. Thành ra, tôi phải thêm một câu là tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam, nhưng đã sống ở ngoài Việt Nam lâu gần 30 năm qua. Cố nhiên, tôi chẳng có gì mắc cỡ hay mặc cảm khi nói mình là người Việt; ngược lại, tôi còn có thể tự hào cái nguồn cội của mình.
Nhưng trong vài giây phút tự hào đó, tôi vẫn không thể không chạnh lòng khi sự thật là nước Việt Nam vẫn là một trong những nước nghèo nhất thế giới; người Việt Nam qua cái nhìn của báo chí Tây phương và có lẽ ở Nhật nữa, là những người ăn trộm (như vụ tiếp viên VNA ăn trộm hàng ở Nhật), du côn buôn bán á phiện; quan chức thì tham nhũng hối lộ tràn lan; trình độ khoa học thì thuộc vào hàng thấp nhất thế giới, v.v… Tôi lúc nào cũng chuẩn bị sẵn những “lí giải” để bảo vệ danh dự Việt Nam, để phòng ngừa khi phía đối tác đưa ra những sự thật đó. Cũng may mắn là không ai hỏi tôi về những chuyện đó, có lẽ họ tế nhị hay không muốn làm phật lòng khách mời chăng.
Nhưng những chuyến đi như thế này, lúc nào tôi cũng tự hỏi: tại sao cũng là người Á châu, da vàng, tóc đen, có cùng văn hóa với nhau, mà người ta phát triển như thế, còn mình thì lại tồi tệ như thế? Đừng đổ thừa chiến tranh, vì chúng ta có 30 năm xây dựng và không thành công. Đổ thừa cho Mĩ cấm vận không còn thuyết phục nữa, khi mà Mĩ đã chủ động bình thường hóa ngoại giao với ta nhiều lần. Chỉ tại mình thôi.
Những gì tôi nhận xét về người Nhật mang tính đặc điểm văn hóa. Người Nhật có văn hóa tinh thần trách nhiệm, làm việc theo nhóm, và tỉ mỉ. Còn người Việt thì sao? Gần đây, có người (như Vương Trí Nhàn) cất công sưu tầm những thói hư tật xấu của người Việt. Tôi nghĩ việc làm đó đáng trân trọng, vì nó giúp cho mình nhìn lại mình, tự vấn mình. Đọc qua những thói hư tật xấu đó, tôi thấy người mình hoàn toàn ngược lại người Nhật: không có tinh thần trách nhiệm, không thích làm theo nhóm mà muốn làm vua một cõi, và làm việc thì ẩu. Có thể lấy ra hàng trăm ví dụ ngay tại thời điểm này để minh họa cho 3 đặc tính này của người Việt, nên ở đây tôi không nhắc lại làm gì. Ấy thế mà chúng ta có vẻ thích tự ru ngủ bằng những khẩu hiệu quen thuộc như chúng ta anh hùng, thông minh, học giỏi, v.v… Nhưng sự thật phản bác lại tất cả những lời tự ca ngợi đó. Nếu người Nhật tự vấn tại sao họ có thể đi từ 1 đến 10 mà không đi được từ 0 đến 1, còn ta cũng nên tự vấn tại sao chúng ta chưa biết 1 là gì.
NVT
Ghi thêm: Viết xong nhật kí này tôi đọc được một bài trên Tia Sáng hỏi "Vì sao Trung Quốc chưa ai có giải Nobel", tác giả viết (tôi chỉ trích vài đoạn quan trọng):
Vấn đề con người:
Khoa học lạc hậu, vấn đề chính là ở khâu đào tạo bậc đại học. Cơ chế quan liêu trong các trường ĐH đã bóp chết mọi nhân tài có tính sáng tạo. Phần lớn cán bộ giảng dạy và nghiên cứu trong trường ĐH và cơ quan nghiên cứu khoa học hiện nay là những người thích làm quan chức và làm học phiệt; đối với họ, làm quan kiếm tiền là trên hết; kiến thức học vấn là thứ yếu. người thực sự làm khoa học đã ít lại càng ít; nếu có thì cũng chẳng có không gian phát triển. Đạo đức của giới cán bộ khoa học ngày một xuống cấp. Mới đây chinanews.com.cn đưa tin không ít giáo sư đại học lợi dụng việc hướng dẫn nữ nghiên cứu sinh tiến sĩ để giở trò đồi bại với họ. Hiện tượng sao chép luận văn, kết quả nghiên cứu của người khác rất phổ biến, như thế sao có thể thu được kết quả nghiên cứu có giá trị. Cán bộ khoa học kém đạo đức thì sẽ chẳng bao giờ đạt được thành tựu xứng đáng giải Nobel. Nhà khoa học người Hoa Charles Kuen Kao (Cao Côn) ngay từ năm 1966 đã hoàn tất công trình nghiên cứu truyền thông tin ánh sáng bằng sợi cáp quang, sau đó ông cũng chẳng để ý đăng ký sáng chế phát minh, thế mà 40 năm sau ông nghiễm nhiên được trao một nửa giải Nobel Vật lý 2009 – là một điển hình về đạo đức khoa học.
Vấn đề văn hóa:
Tư tưởng “Đại nhất thống” của văn hóa Nho giáo nhấn mạnh sự thống nhất cao về chính trị và văn hóa của quốc gia; nó có mặt tích cực là nhấn mạnh ý thức tập thể, song lại xóa bỏ ý thức chủ thể của cá nhân và tự do ý chí. Đồng thời “Đạo Trung Dung” mà văn hóa Nho giáo đề xướng cũng kiềm chế tư duy mới của chúng ta. “Trung Dung” là nguyên tắc cơ bản trong triết học Khổng Tử, là vũ trụ quan, phương pháp luận và tiêu chuẩn đạo đức được văn hóa Nho giáo ra sức đề cao. “Trung Dung” lấy hài hòa thống nhất làm tiền đề, cho rằng sự phát triển của con người hoặc sự vật đều nên vừa phải, trong giới hạn thích đáng, không “quá mức” và “bất cập”. Ảnh hưởng rõ nhất của tư tưởng này đối với giáo dục là thầy giáo chỉ thích các học sinh ngoan ngoãn vâng lời mà ra sức bài xích các học sinh nói năng hoặc có suy nghĩ “ngoài khuôn phép”, đòi hỏi chúng phải “cải tạo” cho hợp khuôn phép. Như thế tuy đã đưa học sinh vào khuôn phép nhưng lại bóp chết năng khiếu của biết bao trẻ em thông minh. Rất tiếc là tới nay nhiều người vẫn chưa nhận thức được tai hại sâu xa của các mặt tiêu cực trong văn hóa truyền thống Trung Quốc đối với việc giáo dục tinh thần sáng tạo KHKT.
Tôi nghĩ chỉ thay đổi hai chữ "Trung Quốc" bằng "Việt Nam", chúng ta cũng có một lời giải thích tại sao Việt Nam chưa bao giờ có ai chiếm giải thưởng khoa học lớn (chứ chưa nói đến giải Nobel).
NVT
No comments:
Post a Comment

markdown:
Tôi không biết đó là cách nói tự hạ thấp mình hay là cách nói thành thật, bởi vì trong thực tế tôi thấy người Nhật cũng sáng tạo lắm chứ. Tôi nói rằng số bằng sáng minh từ Nhật đứng vào hàng “top 10” trên thế giới, số bài báo khoa học cũng chẳng kém ai, người Nhật cũng chiếm vài giải Nobel. Dù biết rằng con số này chẳng nói lên khả năng khám phá, nhưng vẫn là một chỉ số cho thấy họ cũng chẳng thua kém ai. Tôi an ủi anh ta rằng Nhật, cũng như dân Đông Á nói chung, là nơi chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp với an cư lạc nghiệp là chính, tức là thích cái gì ổn định, nên không có nhu cầu sáng chế ra những thứ [mà chúng ta cho rằng hiện đại như ngày nay] như xe hơi, máy bay, tàu vũ trụ, v.v… Chúng ta, những người chịu ảnh hưởng văn minh nông nghiệp, không có tính tấn công vào thiên nhiên vì chúng ta muốn sống hoà thuận với thiên nhiên. Nhưng anh bạn tôi không chấp nhận lí giải đó. Anh ta nói người Nhật vẫn còn kém cỏi quá. Tôi nghĩ anh ta nói người Á châu còn kém cỏi quá. Nhưng nếu Nhật mà kém cỏi thì Việt Nam chắc …
Nhưng đầu óc tôi thì miên man suy nghĩ chuyện khác … Tôi tự hỏi tại sao cũng là người châu Á với nhau mà tập thể người Nhật giỏi hơn tập thể người Việt Nam mình. Trả lời câu hỏi lớn này chắc cần đến cả chục quyển sách nghiên cứu, nhưng qua kinh nghiệm cá nhân, tôi có vài nhận xét theo kiểu “cuỡi ngựa xem hoa” như sau:
Thứ nhất là tinh thần trách nhiệm. Tôi đi đâu cũng thấy người Nhật ở bất cứ vị trí nào cũng làm việc một cách hết sức nghiêm chỉnh. Từ người lái taxi, người đầu bếp, tiếp viên nhà hàng đến giáo sư đại học đều có vẻ yêu thích công việc của họ, họ cần mẫn và chú tâm làm việc của mình. Chẳng hạn như khi tôi hỏi cách đi từ khách sạn đến City Hall bằng xe điện, người bán vé mặc dù không biết tiếng Anh và tôi thì mù tiếng Nhật, anh ta nghiên cứu bản đồ và nói gì đó nhiều lắm rồi chỉ tôi đến chỗ mua vé. Tôi chưa đến chỗ thì anh ta đã bỏ office ra và chỉ tôi đi chỗ khác để mua vé chính xác hơn. Sau này tôi mới biết là anh ta muốn chọn cho tôi một tuyến đường không phải đổi xe điện, còn chỗ tôi đến mua lần đầu là phải đổi xe điện và tôi có nguy cơ bị lạc. Anh ta quả là quan tâm đến việc tôi bị lạc. Trước đây, khi còn ở khách sạn, mỗi buổi ăn sáng tôi nhìn ra đường phố và chú ý đến một ông phu quét đường mà ấn tượng đẹp về ông tôi vẫn còn giữ mãi. Cứ mỗi sáng, đúng 7 giờ, không biết từ đâu ông đi xe đạp đến, dựng xe đạp vào một nơi dành cho xe đạp xong, ông bắt đầu làm việc. Mà đường xá bên Nhật thì quá sạch, chẳng có gì để ông quét dọn. Ấy thế là ông đi chầm chậm xem xét từng ngõ ngách có gì dơ bẩn không, có bao cao-su nào rớt không, có dấu kẹo chewing gum không…và làm sạch tất cả. Xong một đoạn đường, ông lại đến một đoạn đường khác và làm sạch đường. Nhìn qua thái độ làm việc, ông quả là một người yêu việc làm của mình, tự hào vì thành tích của mình, chẳng hề lộ vẻ đau khổ hay tự ti gì cả. Thật là đáng khâm phục.
Thứ hai là tinh thần làm việc theo nhóm. Trong thời gian ở hội nghị, tôi thấy trước khi một symposium bắt đầu, họ đều họp nhóm và bàn thảo cách điều hành ra sao, ai nói gì, nói như thế nào. Có lần dự một buổi như thế tôi mới thấy họ có tinh thần “teamwork” rất cao. Họ có khuynh hướng phục tùng cấp trên (chủ tịch chẳng hạn) và hòa đồng với người chung quanh. Người Nhật xem cấp trên là bậc có thẩm quyền và khả năng nhất, cho nên họ tuân thủ theo chỉ thị của cấp trên mà ít khi nào chất vấn xem chỉ thị đó đúng hay sai.
Ngoài ra, tôi thấy người Nhật có xu hướng tự đặt mình trong cộng đồng khép kín. Thật vậy, anh bạn người Nhật của tôi xem Nhật là một hòn đảo, và vì thế họ cần phải tồn tại trong cộng đồng. Từ đó, người Nhật suy nghĩ nội tâm nhiều, họ chú ý đến sự hòa đồng và hợp tác trong nhóm. Họ cảm thấy thoải mái với những người cùng cộng đồng, dân tộc mà họ là thành viên.
Người Nhật có khuynh hướng lắng nghe ý kiến của người khác hơn là phát biểu ý kiến của chính mình. Họ lúc nào cũng hỏi tôi nghĩ gì, mà không nói họ nghĩ gì! Họ quan tâm đến hòa hợp. Trong các thảo luận, người phương Tây phát biểu ý kiến của họ một cách trực tiếp để tránh lẫn lộn, còn người Nhật thì không chịu nói trực tiếp vì họ nghĩ rằng nói như thế là thiếu tính lịch sự, bất kính.
Thứ ba là họ tỉ mỉ và chú trọng chi tiết. Nhìn vào cách họ dọn thức ăn và trang trí thức ăn, dễ dàng thấy họ làm cái gì cũng nho nhỏ, xinh xinh, nhưng làm rất tinh vi và cẩn thận. Các đền chùa của Nhật cũng không lớn hơn các đền chùa Việt Nam bấy nhiêu, nhưng cách họ xây dựng thì tinh vi và đẹp hơn Việt Nam nhiều. Tôi nghĩ có lẽ đây là tâm lí xuất phát từ môi trường. Nhật là nước đông dân nhưng đất hẹp; do đó, đường xá, công viên, nhà cửa, v.v… đều được thiết kế gần với môi trường sống, tức là nho nhỏ. Có lẽ chính vì thế mà họ rất để ý đến chi tiết nhỏ hơn là những “big picture”. Họ làm những độ điện tử nhỏ rất hay và rất đẹp, hơn là phát triển những phi thuyền vũ trụ.
Nhìn người lại nghĩ đến ta. Thời gian ngắn ở Nhật gặp đồng nghiệp nào họ cũng hỏi tôi đến từ đâu -- where are you from -- và câu trả lời thường như một thói quen là từ Úc. Nhưng câu trả lời đó ít khi nào thỏa mãn tính tò mò của họ, bởi đơn giản một điều là tôi mang họ Nguyễn, một họ phổ biến nhất ở Việt Nam, cũng như họ Suzuki ở Nhật. Thành ra, tôi phải thêm một câu là tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam, nhưng đã sống ở ngoài Việt Nam lâu gần 30 năm qua. Cố nhiên, tôi chẳng có gì mắc cỡ hay mặc cảm khi nói mình là người Việt; ngược lại, tôi còn có thể tự hào cái nguồn cội của mình.
Nhưng trong vài giây phút tự hào đó, tôi vẫn không thể không chạnh lòng khi sự thật là nước Việt Nam vẫn là một trong những nước nghèo nhất thế giới; người Việt Nam qua cái nhìn của báo chí Tây phương và có lẽ ở Nhật nữa, là những người ăn trộm (như vụ tiếp viên VNA ăn trộm hàng ở Nhật), du côn buôn bán á phiện; quan chức thì tham nhũng hối lộ tràn lan; trình độ khoa học thì thuộc vào hàng thấp nhất thế giới, v.v… Tôi lúc nào cũng chuẩn bị sẵn những “lí giải” để bảo vệ danh dự Việt Nam, để phòng ngừa khi phía đối tác đưa ra những sự thật đó. Cũng may mắn là không ai hỏi tôi về những chuyện đó, có lẽ họ tế nhị hay không muốn làm phật lòng khách mời chăng.
Nhưng những chuyến đi như thế này, lúc nào tôi cũng tự hỏi: tại sao cũng là người Á châu, da vàng, tóc đen, có cùng văn hóa với nhau, mà người ta phát triển như thế, còn mình thì lại tồi tệ như thế? Đừng đổ thừa chiến tranh, vì chúng ta có 30 năm xây dựng và không thành công. Đổ thừa cho Mĩ cấm vận không còn thuyết phục nữa, khi mà Mĩ đã chủ động bình thường hóa ngoại giao với ta nhiều lần. Chỉ tại mình thôi.
Những gì tôi nhận xét về người Nhật mang tính đặc điểm văn hóa. Người Nhật có văn hóa tinh thần trách nhiệm, làm việc theo nhóm, và tỉ mỉ. Còn người Việt thì sao? Gần đây, có người (như Vương Trí Nhàn) cất công sưu tầm những thói hư tật xấu của người Việt. Tôi nghĩ việc làm đó đáng trân trọng, vì nó giúp cho mình nhìn lại mình, tự vấn mình. Đọc qua những thói hư tật xấu đó, tôi thấy người mình hoàn toàn ngược lại người Nhật: không có tinh thần trách nhiệm, không thích làm theo nhóm mà muốn làm vua một cõi, và làm việc thì ẩu. Có thể lấy ra hàng trăm ví dụ ngay tại thời điểm này để minh họa cho 3 đặc tính này của người Việt, nên ở đây tôi không nhắc lại làm gì. Ấy thế mà chúng ta có vẻ thích tự ru ngủ bằng những khẩu hiệu quen thuộc như chúng ta anh hùng, thông minh, học giỏi, v.v… Nhưng sự thật phản bác lại tất cả những lời tự ca ngợi đó. Nếu người Nhật tự vấn tại sao họ có thể đi từ 1 đến 10 mà không đi được từ 0 đến 1, còn ta cũng nên tự vấn tại sao chúng ta chưa biết 1 là gì.
NVT
Ghi thêm: Viết xong nhật kí này tôi đọc được một bài trên Tia Sáng hỏi "Vì sao Trung Quốc chưa ai có giải Nobel", tác giả viết (tôi chỉ trích vài đoạn quan trọng):
**Vấn đề con người:** *Khoa học lạc hậu, vấn đề chính là ở khâu đào tạo bậc đại học. Cơ chế quan liêu trong các trường ĐH đã bóp chết mọi nhân tài có tính sáng tạo. Phần lớn cán bộ giảng dạy và nghiên cứu trong trường ĐH và cơ quan nghiên cứu khoa học hiện nay là những người thích làm quan chức và làm học phiệt; đối với họ, làm quan kiếm tiền là trên hết; kiến thức học vấn là thứ yếu. người thực sự làm khoa học đã ít lại càng ít; nếu có thì cũng chẳng có không gian phát triển. Đạo đức của giới cán bộ khoa học ngày một xuống cấp. Mới đây chinanews.com.cn đưa tin không ít giáo sư đại học lợi dụng việc hướng dẫn nữ nghiên cứu sinh tiến sĩ để giở trò đồi bại với họ. Hiện tượng sao chép luận văn, kết quả nghiên cứu của người khác rất phổ biến, như thế sao có thể thu được kết quả nghiên cứu có giá trị. Cán bộ khoa học kém đạo đức thì sẽ chẳng bao giờ đạt được thành tựu xứng đáng giải Nobel. Nhà khoa học người Hoa Charles Kuen Kao (Cao Côn) ngay từ năm 1966 đã hoàn tất công trình nghiên cứu truyền thông tin ánh sáng bằng sợi cáp quang, sau đó ông cũng chẳng để ý đăng ký sáng chế phát minh, thế mà 40 năm sau ông nghiễm nhiên được trao một nửa giải Nobel Vật lý 2009 – là một điển hình về đạo đức khoa học*. **Vấn đề văn hóa:** *Tư tưởng “Đại nhất thống” của văn hóa Nho giáo nhấn mạnh sự thống nhất cao về chính trị và văn hóa của quốc gia; nó có mặt tích cực là nhấn mạnh ý thức tập thể, song lại xóa bỏ ý thức chủ thể của cá nhân và tự do ý chí. Đồng thời “Đạo Trung Dung” mà văn hóa Nho giáo đề xướng cũng kiềm chế tư duy mới của chúng ta. “Trung Dung” là nguyên tắc cơ bản trong triết học Khổng Tử, là vũ trụ quan, phương pháp luận và tiêu chuẩn đạo đức được văn hóa Nho giáo ra sức đề cao. “Trung Dung” lấy hài hòa thống nhất làm tiền đề, cho rằng sự phát triển của con người hoặc sự vật đều nên vừa phải, trong giới hạn thích đáng, không “quá mức” và “bất cập”. Ảnh hưởng rõ nhất của tư tưởng này đối với giáo dục là thầy giáo chỉ thích các học sinh ngoan ngoãn vâng lời mà ra sức bài xích các học sinh nói năng hoặc có suy nghĩ “ngoài khuôn phép”, đòi hỏi chúng phải “cải tạo” cho hợp khuôn phép. Như thế tuy đã đưa học sinh vào khuôn phép nhưng lại bóp chết năng khiếu của biết bao trẻ em thông minh. Rất tiếc là tới nay nhiều người vẫn chưa nhận thức được tai hại sâu xa của các mặt tiêu cực trong văn hóa truyền thống Trung Quốc đối với việc giáo dục tinh thần sáng tạo KHKT.*
Tôi nghĩ chỉ thay đổi hai chữ "Trung Quốc" bằng "Việt Nam", chúng ta cũng có một lời giải thích tại sao Việt Nam chưa bao giờ có ai chiếm giải thưởng khoa học lớn (chứ chưa nói đến giải Nobel).
NVT
## No comments:
Post a Comment

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
Một trong những cuốn sách thú vị nhất mới xuất bản gần đây là cuốn "An Essay on Science and Narcissim" (Luận về khoa học và hội chứng ái kỉ) của Giáo sư Bruno Lemaitre (1). Tại sao Gs Bruno Lemaitre viết cả một cuốn sách bàn về "hội chứng" ái kỉ trong khoa học? Lí do nghe qua thì rất cá nhân, nhưng nó có ý nghĩa toàn cầu. Sếp cũ của anh ta là Jules Hoffmann, người sau này được trao giải Nobel về khám phá mà ông ấy không có công trạng gì cả. Để hiểu cuốn sách của Lemaitre, chúng ta có thể tưởng tượng ra 3 ông giáo sư dưới đây (tuy là tưởng tượng, nhưng dựa trên thực tế):
Trường hợp 1: Ông A là một giáo sư thực thụ (full professor) và phó khoa trưởng của một khoa công nghệ thuộc một đại học có hạng của Mĩ. Thành tích nghiên cứu của ông tuy không thể so sánh với các đồng nghiệp từ các đại học hàng đầu, nhưng thành tích xin được tài trợ của ông thì rất đáng nể. Ông là người "đam mê" với con số. Những con số về bài báo khoa học, về trích dẫn, về các chỉ số trắc lượng khoa học, kể cả "impact factor" được ông chú ý rất kĩ, dù ông không có những con số ấn tượng nào so với đồng nghiệp khác! Đa số những bài báo của ông là do postdoc viết, còn bản thân ông từ ngày xong PhD đến khi gần nghỉ hưu chưa có đến 30 bài là tác giả đầu. Nhưng labo của ông là thuộc hạng "khủng", với rất nhiều postdoc và nghiên cứu sinh. Ông có cách xin tài trợ qua những mối liên hệ với những người quyền thế trong xã hội và kĩ nghệ. Với chức danh giáo sư ông có thể thuyết phục những người ngoài khoa học để có tiền làm những dự án lớn. Ông dùng những từ ngữ 'đao to búa lớn', vẽ ra những viễn kiến rất 'trời ơi' nhưng dễ làm cho người có quyền thế hài lòng. Ông được các hiệp hội trao nhiều giải thưởng chuyên ngành. Ông cũng được xem là một nhà khoa học thành công, nhưng sự thành công của ông là do ngoại giao hơn là thực lực.
Trường hợp 2: Ông B là một giáo sư y khoa nổi tiếng trên thế giới, từng giữ nhiều trọng trách trong các hiệp hội y khoa không chỉ cấp quốc gia mà còn quốc tế. Ông đứng tên trong ban biên tập của hàng chục tập san y khoa lừng danh trên thế giới. Ông là một ngôi sao sáng, là KOL (key opinion leader) của các công ti dược, được các công ti trả tiền đi nói chuyện về thuốc điều trị cho công ti khắp thế giới, từ Âu sang Á, từ Á sang Mĩ. Nói ngắn gọn, ông là một nhà khoa học hạng "high flyer" đúng nghĩa. Lí lịch khoa học của ông cực kì ấn tượng, với hơn 500 bài báo khoa học và nhiều giải thưởng cấp quốc tế. Nhưng một hôm, có người nhận xét trong đơn xin tài trợ của ông rằng số bài ông đứng tên tác giả đầu chưa đầy con số 20, còn số bài tác giả chính (correspondence author) thì cũng chỉ xấp xỉ son số bài báo tác giả chính. Ông chưa một lần xuống lab để làm vì ông xem đó là việc làm của hạng thấp kém. Ông cũng chẳng hề giảng dạy, vì ông xem đó không phải việc của giáo sư. Có thể nói rằng ông cũng là một nhà khoa học thành công, nhưng sự thành công đó được xây dựng trên công sức của người khác.
Trường hợp 3: Ông C là một nhà khoa học nổi tiếng trên thế giới về những đóng góp quan trọng trong chuyên ngành miễn dịch học. Ông được trao giải Nobel y sinh học. Nhưng đằng sau ánh hào quang đó là những chi tiết làm cho bất cứ nhà khoa học trẻ nào cũng thấy khó chịu và có thể mất niềm tin vào khoa học và nhà khoa học. Nhưng ông không phải là một nhà khoa học "tay chân", tức là không trực tiếp tham gia nghiên cứu từ labo trở lên. Ông thậm chí không đến labo, không biết cách dùng pipette một cách thích hợp. Lí do là ông không thích làm khoa học thực nghiệm. Ông cũng không thích giảng dạy. Đối với ông, làm thực nghiệm trong labo và giảng dạy là việc làm "hạ cấp" cho nhà khoa học đẳng cấp như ông. Giải thưởng Nobel được trao về lí thuyết mà ông phát kiến, chứ không phải khám phá. Lí thuyết về chọn lọc tự nhiên trong miễn dịch học. Trong những bài báo của ông, ông không đề cập đến những công trình của những "tiền bối", người thực sự bàn về chọn lọc tự nhiên trước đó khá lâu. Trong cái nhìn của công chúng, ông là một thiên tài, một nhà khoa học thành công. Nhưng trong giới khoa học thì sự thành công của ông là do cách biết lợi dụng người khác hơn là từ thực lực cá nhân.
Đối với công chúng, hình ảnh của nhà khoa học là người đi tìm sự thật -- truth seeker. Đó là hình ảnh của người miệt mài trong phòng thí nghiệm, lúc nào cũng suy tư tìm cái mới. Đó là những người làm việc bất vụ lợi, không cần tiền, chỉ cần khám phá. Đây chính là hình ảnh được phóng đại qua cuốn phim "Extraordinary Measures" do tài tử Harrison Ford thủ diễn vai tiến sĩ Robert Stonehill, người đi tìm liệu pháp điều trị bệnh Pompe. Từ hình ảnh này, nhà khoa học thường được công chúng đánh giá khá cao, cao hơn giới chính trị gia và chắc chắn cao hơn những người buôn bán xe hơi và buôn bán nhà đất. Cho đến nay, cho dù có sóng gió đó đây trong khoa học, nhưng cái hình ảnh của người tìm chân lí đó vẫn còn nguyên vẹn.
Nhưng trong thực tế thì ngoài hình ảnh "người đi tìm chân lí", còn có một hình ảnh khác hơi xấu của giới khoa học, nhất là ở các nhà khoa học "thành danh." Thật vậy, bất cứ ai từng làm việc hay nghiên cứu trong các trường đại học và viện nghiên cứu đều ít nhất một lần gặp phải những nhân vật, những nhà khoa học với cá tính có thể mô tả là ngạo mạn, hám quyền, hám danh, tự đề cao mình thái quá, tự tin thái quá, và chẳng cần quan tâm đến những đồng nghiệp chung quanh. Những người này cũng chẳng chú ý đến các qui ước tương tác xã hội. Họ thường có thái độ mà người Việt chúng ta hay nói "thượng đội, hạ đạp"; với đồng nghiệp dưới quyền họ hành xử theo quan hệ vua chúa và nô lệ, với người cấp trên họ tỏ ra như là một nô bộc trung thành. Những đặc tính đó được gọi chung là narcissism, hay Hội chứng Ái kỉ (xem bảng).
Nhà khoa học loại N và loại S
Trong sách, Gs Lemaitre phân biệt hai loại nhà khoa học: N-drive và S-drive. N-drive là viết tắt của chữ "Narcissistic drive". Do đó, N-drive scientist là nhà khoa học làm việc vì động cơ ái kỉ. Đó là những người làm thì ít mà nói thì nhiều. Họ là những người có thành tích khoa học, tuy chỉ ở cấp độ trung bình hay dưới trung bình, nhưng thành tích đó đủ để công chúng nhìn nhận họ là nhà khoa học thực thụ. Khi đã được sự ghi nhận của công chúng là người của khoa học, họ xây dựng hào quang cá nhân bằng nhiều cách như tạo ra những mối quan hệ với những người trong chính quyền hay có quyền lực cao, và đây là cách để họ đạt được quyền lực. Họ không muốn làm khoa học, mà chỉ muốn dùng khoa học để đạt được quyền lực; do đó, tạo được mối quan hệ với nhà cầm quyền là rất quan trọng.
Ngoài chiến lược đó, họ còn tạo ra được hào quang qua những phát biểu với những từ ngữ to lớn (hay nói theo tiếng Việt là "nổ"), đưa ra những viễn kiến cao siêu tầm quốc gia nhưng mơ hồ để ru ngủ đám đông. Họ làm tất cả để thu hút sự chú ý của đám đông. Họ có thể lăn, lộn, bò trên giảng đường; họ có thể xuất hiện một cách màu mè trước công chúng qua trang phục khác lạ để làm mình nổi bật lên và được chú ý. Nhà khoa học loại N cũng có thể là những người nói năng có duyên, có khả năng quyến rũ giới trẻ bằng những câu chuyện huyền bí của chính họ và mang tính "truyền cảm hứng". Họ (giới khoa học loại N) thường cặp kè những người phụ nữ trẻ đẹp ("chân dài"), vì đây là những người mà Giáo sư Lemaitre gọi là "trophy partner", tức là những người có thể giúp cho họ nổi bật trước đám đông và các sự kiện truyền thông hay lễ hội. Nói chung, đặc điểm của nhà khoa học loại N là người đam mê quyền lực, hay "nổ", quyến rũ, và thích được và làm mọi cách để công chúng ngưỡng mộ họ.
Giáo sư Lemaitre đưa ra một loạt các nhà khoa học lừng danh, kể cả sếp của ông (Giáo sư Jules Hoffmann) để minh họa cho những đặc điểm trên. Từ Niels Jerne, Robert Weinberg, Francois Jacobs, Kary Mullis, Joel Stock, đến Sigmund Freud và mới nhất là nhân vật đình đám về CRISPR tên là Feng Zhang, tất cả đều được Gs Lemaitre xem là những nhà khoa học thuộc nhóm N, hay nói đúng hơn là ái kỉ.
Ngược lại với khoa học loại N là nhà khoa học loại S. Chữ S-drive là viết tắt của "Scientific drive". Do đó, S-drive scientist là nhà khoa học làm việc vì lí tưởng khoa học. Đó là mẫu nhà khoa học cổ điển, mà Gs Lemaitre gọi là "meticulous scientists". Họ là những người làm việc miệt mài, dấn thân vì lí tưởng khoa học; họ là những người thực sự sản xuất ra dữ liệu mới (data), hay nói chung là "doer" (người làm thật) chứ không phải "talker" (người hay nói). Giáo sư Lemaitre gọi họ là " Meticulous Scientist ".
Những người meticulous scientists này thường không có những mối quan hệ chính trị và quyền lực, vì họ rất ngại và lúc nào cũng giữ một khoảng cách với những người có quyền thế. Họ nói trong hội nghị khoa học thì rất hay, nhưng nói trước công chúng thì rất dở; họ không tạo được hào quang chung quanh mà chính họ cũng chẳng quan tâm. Họ là những người khiêm tốn, họ cảm thấy hối lỗi khi dùng tiền bạc của nhà tài trợ mà không làm ra sản phẩm, họ lo lắng và hi sinh cho học trò. Nhưng vì không giữ chức vụ quan trọng, nên giới khoa học loại S thường là những cái bóng bên cạnh những nhà khoa học loại N.
Tuy nhiên, nếu không có nhà khoa học loại S, thì khoa học sẽ không còn tồn tại và trở thành một thứ giả tạo, lang băm, một loại phường tuồng showbiz. Giáo sư Lemaitre nhận định rằng những thành tựu của giới khoa học loại N thường là "imaginary", tức ảo hay tưởng tượng, do họ giỏi PR sản phẩm của họ, do đó không thể đưa vào thực tế cuộc sống. Còn thành tựu của giới khoa học loại S là thật vì có thể đem lại phúc lợi cho cộng đồng và quốc gia.
Trường hợp Lemaitre và Hoffmann
Cách đây gần 7 năm, Gs Bruno Lemaitre dính dáng vào một tranh chấp liên quan đến giải Nobel năm 2011 được trao cho sếp của ông là Gs Jules Hoffmann. Theo Lemaitre thì Gs Hoffmann không xứng đáng với giải thưởng đó, bởi vì Hoffmann chẳng có công trạng gì về công trình TLR (toll-like receptor) dẫn đến giải Nobel. Lemaitre viết rằng Hoffman không có ý tưởng gì về dự án đó, rất xa rời với công việc thí nghiệm, và cũng không ủng hộ dự án. Dự án đó chỉ một mình Lemaitre (lúc đó là postdoc) theo đuổi từ đầu chí cuối, ngay cả Hoffmann không ủng hộ. Lemaitre cho biết anh có tất cả các lab notebooks để chứng minh rằng Hoffmann không có liên quan gì đến dự án, nhưng khi công bố bài báo thì ông ... có tên!
Những gì Lemaitre viết ra không phải chỉ là những trao đổi cá nhân, mà anh ta công bố trên tập san Science. Giáo sư Hoffmann cũng có trả lời những gì Lemaitre đưa ra, và công nhận rằng Lemaitre quả thật là người khám phá TLR. Nhưng Hoffmann nói thêm rằng ông ấy cũng có công, và trong diễn văn nhận giải Nobel ông có đề cập đến Lemaitre. Tuy nhiên, những gì Hoffmann bày tỏ cùng những gì Lemaitre trình bày làm cho giới khoa học nói chung xem việc trao giải Nobel cho Hoffmann là một sai lầm.
Cái 'tài' của Hoffmann là ông ấy nói giỏi, vì ông là một dạng "N-scientist" (sẽ giải thích dưới đây). Cái 'dở' của Lemaitre là vì ông thuộc dạng "S-Scientist". Dù TLR là khám phá của Lemaitre, nhưng khi công trình thành công thì trớ trêu thay Hoffmann là người được nhắc đến như là "anh hùng", còn Lemaitre thì chẳng ai biết đến. Hoffmann được các lab và hội nghị khoa học khắp nơi trên thế giới mời đi nói chuyện và thuyết giảng về TLR. Tại sao Hoffmann lại có vinh dự như thế? Lemaitre giải thích rằng vì Hoffmann là một nhà khoa học rất giỏi "networking" và nói rất hay trong các hội nghị. Hoffmann rất giỏi trong việc tạo dựng một hình ảnh đẹp cho mình, một hình ảnh của một nhà khoa học chỉ đi tìm chân lí mà không màng đến danh vọng. Lemaitre xem Hoffmann là một nhà PR hơn là một nhà khoa học thực thụ. Lemaitre xem Hoffmann là một nhà khoa học ái kỉ (narcissistic scientist).
Ảnh hưởng của hội chứng ái kỉ
Ái kỉ là một hội chứng với những đặc điểm nổi bậc như phô trương, ích kỉ, tự cảm thấy mình đặc biệt, chăm chút đến quyền lợi của mình và chỉ của mình (xem box). Người ái kỉ phô trương là những người tự tin thái quá, quan tâm đến môi trường chung quanh, tự đánh giá mình quá cao, hám quyền, thích được chú ý, có khả năng tương tác tốt, và quyến rũ với truyền thông. Tuy nhiên, họ (người ái kỉ) cũng là những kẻ thích gây sự, không chịu ai phê bình mình, muốn mình có đặc quyền, khai thác các mối quan hệ cho lợi ích cá nhân và để phô trương. Nói cách khác, những người ái kỉ đặt nặng tính cách "ahead", tức là cái gì cũng muốn làm hơn người, trước người khác, chứ không muốn đi cùng người khác. Họ có xu hướng sống ngoại tâm, hành động, có khả năng, và đam mê quyền lực, nhưng có điểm thấp về tính hoà đồng, tử tế, và thấu cảm. Bất cứ ai trong chúng ta cũng dễ dàng nhận ra vài nhân vật ái kỉ với những đặc tính trên.
Nhưng trong thế giới khoa học hiện đại thì có hằng hà sa số những người mang hội chứng ái kỉ. Một phần là do hệ thống tạo nên, một phần khác là do những người chung quanh gây áp lực để thành ái kỉ. Nhưng hội chứng này rất có hại cho khoa học, và nhìn thấy điều đó nên Gs Lemaitre viết hẳn một cuốn sách để bàn về những tác động xấu của ái kỉ trong khoa học.
Trong cuốn sách Lemaitre đưa ra vài ví dụ về sự ưu tiên cho các dự án lớn như CERN, tốn hàng tỉ USD để khám phá những cái mà có lẽ không hiện hữu (neutrinos). Làm sao giới vật lí có thể thuyết phục giới cầm quyền tiêu tiền cho một dự án như thế? Giới cầm quyền hay cầm tiền thường chỉ nghe những tiếng nói ồn ào nhất (nổ nhiều nhất) và hứa hẹn nhiều nhất. Tương tự, những dự án liên quan đến protein NF-kB cũng tiêu ra hàng tỉ USD nhưng chẳng dẫn đến thành công bao nhiêu. Chúng ta có thể nghĩ đến hàng tỉ USD chi cho các dự án "thời thượng" như giải mã gen, và mới đây là tế bào gốc, nhưng cho đến nay chúng ta đã thấy những dự án này chẳng đem lại lợi ích đến bệnh nhân tương xứng với số tiền đầu tư. Tất cả những dự án này đều xuất phát từ những nhà khoa học loại N-scientists, tức là ái kỉ, nói nhiều nhưng làm ít. Có thể nói rằng những N-scientists đã phần nào đó lừa gạt xã hội và công chúng về tầm quan trọng của việc làm của họ.
Đọc cuốn sách của Lemaitre làm cho bất cứ ai quan tâm đến khoa học bên nhà phải suy nghĩ về sự ưu tiên đầu tư của Việt Nam cho khoa học. Việt Nam có lẽ cũng chẳng khác gì nước ngoài, tức là cũng chịu tác động bởi những người ồn ào nhất trong thế giới truyền thông, nhưng chẳng có ảnh hưởng gì trong thế giới khoa học. Đó là những người mới xong PhD (thậm chí còn đang học PhD), mới có vài bài báo khoa học, nhưng nhờ truyền thông lăng xê nên họ nghiễm nhiên trở thành "expert", có quyền quyết định đầu tư cho khoa học! Những người ái kỉ này được tiếp cận những người có quyền thế [nhưng họ ngồi nhầm chỗ], và hệ quả là đầu tư cho khoa học bị lệch lạc và chẳng đem lại lợi ích cho xã hội hay uy danh quốc gia. Chỉ có một cách là phải trao quyền về cho những S-scientists, và trả khoa học về cho nhà khoa học thực thụ.
Cuốn sách "An Essay on Science and Narcissim" của Lemaitre phải nói là rất đáng đọc, vì ông bàn (và đụng chạm) đến một hiện tượng hết sức phổ biến trong khoa học: narcissism hay ái kỉ. Đọc và đối chiếu với tình hình thực tế, tôi nghĩ ngay tại Úc này và Việt Nam có nhiều nhà khoa học loại N hơn là loại S. Trong tình hình ngân sách cho nghiên cứu khoa học hạn chế thì giới khoa học loại N sẽ ở thế thượng phong vì họ có những mối quan hệ tốt và nói giỏi, nhưng cũng chính vì thế mà nền khoa học quốc gia sẽ bị ảnh hưởng xấu. Tôi nghĩ bất cứ ai trong chúng ta làm trong khoa học đều nhìn thấy hay trải nghiệm những chuyện "trái tai gai mắt", những trò PR lố lăng, nhưng không tìm ra chữ thích hợp để mô tả, thì đây Giáo sư Bruno Lemaitre đã lí giải hiện tượng đó cho chúng ta một cách cặn kẽ. Tôi nghĩ chắc không ngoa khi nói rằng Lemaitre đã sáng tạo ra một chữ mới "Narcissistic Science" mà tôi dịch là "Hội chứng Ái kỉ trong Khoa học". Hiểu được hội chứng này cũng giúp chúng ta có một lời giải thích tại sao một số nền khoa học, kể cả khoa học Việt Nam, chưa phát triển được.
===
1 comment:
Em có góc nhìn hơi khác về 2 dạng N và S này. Hoàn toàn đồng ý là khoa học phát triển thực sự là nhờ loại S. Nhưng người làm khoa học thường cần nhiều tiền mà phải chăng tiền đến được là nhờ loại N.
Người bình thường khó đánh giá được công sức của nhà khoa học (ngay cả trong giới khoa học cũng khó). Vậy họ rất cần một cầu nối, một PR, nói thế nào đó để họ thấy nghiên cứu khoa học là quan trọng và họ bỏ tiền vào đó là xứng đáng.
Nếu xét "công trạng" 2 dạng N và S này, có thể hình dung về ...Thuyết Giá Trị Thặng Dư(của Karl Max). Max nói rằng giới chủ đã bóc lột, tước đoạt giá trị thặng dư mà người lao động tạo ra. Ở đây, S là lao động, N có thể coi là giới chủ (hay đại diện cho giới chủ).
Nhưng nhìn lại, nếu không có vốn tư bản của giới chủ thì sao S có việc làm? Và khi không thành công, "bị lỗ", ai là người chịu trách nhiệm?
Tất nhiên mọi sự so sánh đều khập khiễng.
Tuy nhiên,S không thể nói cho người ngoài nghề hiểu mình đã và đang làm gì thì đó là cái dở cần khắc phục. Không phải không thể khắc phục được, bằng chứng là vị tiến sĩ kia đã viết ra cuốn sách trên đó thôi! Còn đánh giá công sức của N thế nào? Phải chăng là trách nhiệm của giới "bình xét", bởi vì chắc chắn ít nhiều gì họ cũng trong giới khoa học. Và bản thân các nhà khoa học khác cũng cần lên tiếng.
Social Networking, hay giao lưu học hỏi lẫn nhau, đọc bài báo của nhau là chuyện bắt buộc. Vậy thì S hay N đều phải biết "thực lực" của nhau mới đúng.
Post a Comment

markdown:
Một trong những cuốn sách thú vị nhất mới xuất bản gần đây là cuốn "
*An Essay on Science and Narcissim*" (Luận về khoa học và hội chứng ái kỉ) của Giáo sư Bruno Lemaitre (1). Tại sao Gs Bruno Lemaitre viết cả một cuốn sách bàn về "hội chứng" ái kỉ trong khoa học? Lí do nghe qua thì rất cá nhân, nhưng nó có ý nghĩa toàn cầu. Sếp cũ của anh ta là Jules Hoffmann, người sau này được trao giải Nobel về khám phá mà ông ấy không có công trạng gì cả. Để hiểu cuốn sách của Lemaitre, chúng ta có thể tưởng tượng ra 3 ông giáo sư dưới đây (tuy là tưởng tượng, nhưng dựa trên thực tế): *Trường hợp 1*: *Ông A là một giáo sư thực thụ (full professor) và phó khoa trưởng của một khoa công nghệ thuộc một đại học có hạng của Mĩ*. Thành tích nghiên cứu của ông tuy không thể so sánh với các đồng nghiệp từ các đại học hàng đầu, nhưng thành tích xin được tài trợ của ông thì rất đáng nể. Ông là người "đam mê" với con số. Những con số về bài báo khoa học, về trích dẫn, về các chỉ số trắc lượng khoa học, kể cả "impact factor" được ông chú ý rất kĩ, dù ông không có những con số ấn tượng nào so với đồng nghiệp khác! Đa số những bài báo của ông là do postdoc viết, còn bản thân ông từ ngày xong PhD đến khi gần nghỉ hưu chưa có đến 30 bài là tác giả đầu. Nhưng labo của ông là thuộc hạng "khủng", với rất nhiều postdoc và nghiên cứu sinh. Ông có cách xin tài trợ qua những mối liên hệ với những người quyền thế trong xã hội và kĩ nghệ. Với chức danh giáo sư ông có thể thuyết phục những người ngoài khoa học để có tiền làm những dự án lớn. Ông dùng những từ ngữ 'đao to búa lớn', vẽ ra những viễn kiến rất 'trời ơi' nhưng dễ làm cho người có quyền thế hài lòng. Ông được các hiệp hội trao nhiều giải thưởng chuyên ngành. Ông cũng được xem là một nhà khoa học thành công, nhưng sự thành công của ông là do ngoại giao hơn là thực lực. *Trường hợp 2: Ông B là một giáo sư y khoa nổi tiếng trên thế giới, từng giữ nhiều trọng trách trong các hiệp hội y khoa không chỉ cấp quốc gia mà còn quốc tế*. Ông đứng tên trong ban biên tập của hàng chục tập san y khoa lừng danh trên thế giới. Ông là một ngôi sao sáng, là KOL (key opinion leader) của các công ti dược, được các công ti trả tiền đi nói chuyện về thuốc điều trị cho công ti khắp thế giới, từ Âu sang Á, từ Á sang Mĩ. Nói ngắn gọn, ông là một nhà khoa học hạng "high flyer" đúng nghĩa. Lí lịch khoa học của ông cực kì ấn tượng, với hơn 500 bài báo khoa học và nhiều giải thưởng cấp quốc tế. Nhưng một hôm, có người nhận xét trong đơn xin tài trợ của ông rằng số bài ông đứng tên tác giả đầu chưa đầy con số 20, còn số bài tác giả chính (correspondence author) thì cũng chỉ xấp xỉ son số bài báo tác giả chính. Ông chưa một lần xuống lab để làm vì ông xem đó là việc làm của hạng thấp kém. Ông cũng chẳng hề giảng dạy, vì ông xem đó không phải việc của giáo sư. Có thể nói rằng ông cũng là một nhà khoa học thành công, nhưng sự thành công đó được xây dựng trên công sức của người khác. *Trường hợp 3: Ông C là một nhà khoa học nổi tiếng trên thế giới về những đóng góp quan trọng trong chuyên ngành miễn dịch học*. Ông được trao giải Nobel y sinh học. Nhưng đằng sau ánh hào quang đó là những chi tiết làm cho bất cứ nhà khoa học trẻ nào cũng thấy khó chịu và có thể mất niềm tin vào khoa học và nhà khoa học. Nhưng ông không phải là một nhà khoa học "tay chân", tức là không trực tiếp tham gia nghiên cứu từ labo trở lên. Ông thậm chí không đến labo, không biết cách dùng pipette một cách thích hợp. Lí do là ông không thích làm khoa học thực nghiệm. Ông cũng không thích giảng dạy. Đối với ông, làm thực nghiệm trong labo và giảng dạy là việc làm "hạ cấp" cho nhà khoa học đẳng cấp như ông. Giải thưởng Nobel được trao về lí thuyết mà ông phát kiến, chứ không phải khám phá. Lí thuyết về chọn lọc tự nhiên trong miễn dịch học. Trong những bài báo của ông, ông không đề cập đến những công trình của những "tiền bối", người thực sự bàn về chọn lọc tự nhiên trước đó khá lâu. Trong cái nhìn của công chúng, ông là một thiên tài, một nhà khoa học thành công. Nhưng trong giới khoa học thì sự thành công của ông là do cách biết lợi dụng người khác hơn là từ thực lực cá nhân.
Đối với công chúng, hình ảnh của nhà khoa học là người đi tìm sự thật -- truth seeker. Đó là hình ảnh của người miệt mài trong phòng thí nghiệm, lúc nào cũng suy tư tìm cái mới. Đó là những người làm việc bất vụ lợi, không cần tiền, chỉ cần khám phá. Đây chính là hình ảnh được phóng đại qua cuốn phim "Extraordinary Measures" do tài tử Harrison Ford thủ diễn vai tiến sĩ Robert Stonehill, người đi tìm liệu pháp điều trị bệnh Pompe. Từ hình ảnh này, nhà khoa học thường được công chúng đánh giá khá cao, cao hơn giới chính trị gia và chắc chắn cao hơn những người buôn bán xe hơi và buôn bán nhà đất. Cho đến nay, cho dù có sóng gió đó đây trong khoa học, nhưng cái hình ảnh của người tìm chân lí đó vẫn còn nguyên vẹn.
Nhưng trong thực tế thì ngoài hình ảnh "người đi tìm chân lí", còn có một hình ảnh khác hơi xấu của giới khoa học, nhất là ở các nhà khoa học "thành danh." Thật vậy, bất cứ ai từng làm việc hay nghiên cứu trong các trường đại học và viện nghiên cứu đều ít nhất một lần gặp phải những nhân vật, những nhà khoa học với cá tính có thể mô tả là ngạo mạn, hám quyền, hám danh, tự đề cao mình thái quá, tự tin thái quá, và chẳng cần quan tâm đến những đồng nghiệp chung quanh. Những người này cũng chẳng chú ý đến các qui ước tương tác xã hội. Họ thường có thái độ mà người Việt chúng ta hay nói "thượng đội, hạ đạp"; với đồng nghiệp dưới quyền họ hành xử theo quan hệ vua chúa và nô lệ, với người cấp trên họ tỏ ra như là một nô bộc trung thành. Những đặc tính đó được gọi chung là narcissism, hay Hội chứng Ái kỉ (xem bảng).
**Nhà khoa học loại N và loại S**
Trong sách, Gs Lemaitre phân biệt hai loại nhà khoa học:
*N-drive và S-drive*. N-drive là viết tắt của chữ "Narcissistic drive". Do đó, N-drive scientist là nhà khoa học làm việc vì động cơ ái kỉ. Đó là những người làm thì ít mà nói thì nhiều. Họ là những người có thành tích khoa học, tuy chỉ ở cấp độ trung bình hay dưới trung bình, nhưng thành tích đó đủ để công chúng nhìn nhận họ là nhà khoa học thực thụ. Khi đã được sự ghi nhận của công chúng là người của khoa học, họ xây dựng hào quang cá nhân bằng nhiều cách như tạo ra những mối quan hệ với những người trong chính quyền hay có quyền lực cao, và đây là cách để họ đạt được quyền lực. Họ không muốn làm khoa học, mà chỉ muốn dùng khoa học để đạt được quyền lực; do đó, tạo được mối quan hệ với nhà cầm quyền là rất quan trọng.
Ngoài chiến lược đó, họ còn tạo ra được hào quang qua những phát biểu với những từ ngữ to lớn (hay nói theo tiếng Việt là "nổ"), đưa ra những viễn kiến cao siêu tầm quốc gia nhưng mơ hồ để ru ngủ đám đông. Họ làm tất cả để thu hút sự chú ý của đám đông. Họ có thể lăn, lộn, bò trên giảng đường; họ có thể xuất hiện một cách màu mè trước công chúng qua trang phục khác lạ để làm mình nổi bật lên và được chú ý. Nhà khoa học loại N cũng có thể là những người nói năng có duyên, có khả năng quyến rũ giới trẻ bằng những câu chuyện huyền bí của chính họ và mang tính "truyền cảm hứng". Họ (giới khoa học loại N) thường cặp kè những người phụ nữ trẻ đẹp ("chân dài"), vì đây là những người mà Giáo sư Lemaitre gọi là "trophy partner", tức là những người có thể giúp cho họ nổi bật trước đám đông và các sự kiện truyền thông hay lễ hội. Nói chung, đặc điểm của nhà khoa học loại N là người đam mê quyền lực, hay "nổ", quyến rũ, và thích được và làm mọi cách để công chúng ngưỡng mộ họ.
Giáo sư Lemaitre đưa ra một loạt các nhà khoa học lừng danh, kể cả sếp của ông (Giáo sư Jules Hoffmann) để minh họa cho những đặc điểm trên. Từ Niels Jerne, Robert Weinberg, Francois Jacobs, Kary Mullis, Joel Stock, đến Sigmund Freud và mới nhất là nhân vật đình đám về CRISPR tên là Feng Zhang, tất cả đều được Gs Lemaitre xem là những nhà khoa học thuộc nhóm N, hay nói đúng hơn là ái kỉ.
Ngược lại với khoa học loại N là nhà khoa học loại S. Chữ S-drive là viết tắt của "Scientific drive". Do đó, S-drive scientist là nhà khoa học làm việc vì lí tưởng khoa học. Đó là mẫu nhà khoa học cổ điển, mà Gs Lemaitre gọi là "meticulous scientists". Họ là những người làm việc miệt mài, dấn thân vì lí tưởng khoa học; họ là những người thực sự sản xuất ra dữ liệu mới (data), hay nói chung là "doer" (người làm thật) chứ không phải "talker" (người hay nói). Giáo sư Lemaitre gọi họ là " Meticulous Scientist ".
Những người meticulous scientists này thường không có những mối quan hệ chính trị và quyền lực, vì họ rất ngại và lúc nào cũng giữ một khoảng cách với những người có quyền thế. Họ nói trong hội nghị khoa học thì rất hay, nhưng nói trước công chúng thì rất dở; họ không tạo được hào quang chung quanh mà chính họ cũng chẳng quan tâm. Họ là những người khiêm tốn, họ cảm thấy hối lỗi khi dùng tiền bạc của nhà tài trợ mà không làm ra sản phẩm, họ lo lắng và hi sinh cho học trò. Nhưng vì không giữ chức vụ quan trọng, nên giới khoa học loại S thường là những cái bóng bên cạnh những nhà khoa học loại N.
Tuy nhiên, nếu không có nhà khoa học loại S, thì khoa học sẽ không còn tồn tại và trở thành một thứ giả tạo, lang băm, một loại phường tuồng showbiz. Giáo sư Lemaitre nhận định rằng những thành tựu của giới khoa học loại N thường là "imaginary", tức ảo hay tưởng tượng, do họ giỏi PR sản phẩm của họ, do đó không thể đưa vào thực tế cuộc sống. Còn thành tựu của giới khoa học loại S là thật vì có thể đem lại phúc lợi cho cộng đồng và quốc gia.
**Trường hợp Lemaitre và Hoffmann**
Cách đây gần 7 năm, Gs Bruno Lemaitre dính dáng vào một tranh chấp liên quan đến giải Nobel năm 2011 được trao cho sếp của ông là Gs Jules Hoffmann. Theo Lemaitre thì Gs Hoffmann không xứng đáng với giải thưởng đó, bởi vì Hoffmann chẳng có công trạng gì về công trình TLR (toll-like receptor) dẫn đến giải Nobel. Lemaitre viết rằng Hoffman không có ý tưởng gì về dự án đó, rất xa rời với công việc thí nghiệm, và cũng không ủng hộ dự án. Dự án đó chỉ một mình Lemaitre (lúc đó là postdoc) theo đuổi từ đầu chí cuối, ngay cả Hoffmann không ủng hộ. Lemaitre cho biết anh có tất cả các lab notebooks để chứng minh rằng Hoffmann không có liên quan gì đến dự án, nhưng khi công bố bài báo thì ông ... có tên!
Những gì Lemaitre viết ra không phải chỉ là những trao đổi cá nhân, mà anh ta công bố trên tập san
*Science*. Giáo sư Hoffmann cũng có trả lời những gì Lemaitre đưa ra, và công nhận rằng Lemaitre quả thật là người khám phá TLR. Nhưng Hoffmann nói thêm rằng ông ấy cũng có công, và trong diễn văn nhận giải Nobel ông có đề cập đến Lemaitre. Tuy nhiên, những gì Hoffmann bày tỏ cùng những gì Lemaitre trình bày làm cho giới khoa học nói chung xem việc trao giải Nobel cho Hoffmann là một sai lầm.
Cái 'tài' của Hoffmann là ông ấy nói giỏi, vì ông là một dạng "N-scientist" (sẽ giải thích dưới đây). Cái 'dở' của Lemaitre là vì ông thuộc dạng "S-Scientist". Dù TLR là khám phá của Lemaitre, nhưng khi công trình thành công thì trớ trêu thay Hoffmann là người được nhắc đến như là "anh hùng", còn Lemaitre thì chẳng ai biết đến. Hoffmann được các lab và hội nghị khoa học khắp nơi trên thế giới mời đi nói chuyện và thuyết giảng về TLR. Tại sao Hoffmann lại có vinh dự như thế? Lemaitre giải thích rằng vì Hoffmann là một nhà khoa học rất giỏi "networking" và nói rất hay trong các hội nghị. Hoffmann rất giỏi trong việc tạo dựng một hình ảnh đẹp cho mình, một hình ảnh của một nhà khoa học chỉ đi tìm chân lí mà không màng đến danh vọng. Lemaitre xem Hoffmann là một nhà PR hơn là một nhà khoa học thực thụ. Lemaitre xem Hoffmann là một nhà khoa học ái kỉ (narcissistic scientist).
**Ảnh hưởng của hội chứng ái kỉ**
Ái kỉ là một hội chứng với những đặc điểm nổi bậc như phô trương, ích kỉ, tự cảm thấy mình đặc biệt, chăm chút đến quyền lợi của mình và chỉ của mình (xem box). Người ái kỉ phô trương là những người tự tin thái quá, quan tâm đến môi trường chung quanh, tự đánh giá mình quá cao, hám quyền, thích được chú ý, có khả năng tương tác tốt, và quyến rũ với truyền thông. Tuy nhiên, họ (người ái kỉ) cũng là những kẻ thích gây sự, không chịu ai phê bình mình, muốn mình có đặc quyền, khai thác các mối quan hệ cho lợi ích cá nhân và để phô trương. Nói cách khác, những người ái kỉ đặt nặng tính cách "ahead", tức là cái gì cũng muốn làm hơn người, trước người khác, chứ không muốn đi cùng người khác. Họ có xu hướng sống ngoại tâm, hành động, có khả năng, và đam mê quyền lực, nhưng có điểm thấp về tính hoà đồng, tử tế, và thấu cảm. Bất cứ ai trong chúng ta cũng dễ dàng nhận ra vài nhân vật ái kỉ với những đặc tính trên.
Nhưng trong thế giới khoa học hiện đại thì có hằng hà sa số những người mang hội chứng ái kỉ. Một phần là do hệ thống tạo nên, một phần khác là do những người chung quanh gây áp lực để thành ái kỉ. Nhưng hội chứng này rất có hại cho khoa học, và nhìn thấy điều đó nên Gs Lemaitre viết hẳn một cuốn sách để bàn về những tác động xấu của ái kỉ trong khoa học.
Trong cuốn sách Lemaitre đưa ra vài ví dụ về sự ưu tiên cho các dự án lớn như CERN, tốn hàng tỉ USD để khám phá những cái mà có lẽ không hiện hữu (neutrinos). Làm sao giới vật lí có thể thuyết phục giới cầm quyền tiêu tiền cho một dự án như thế? Giới cầm quyền hay cầm tiền thường chỉ nghe những tiếng nói ồn ào nhất (nổ nhiều nhất) và hứa hẹn nhiều nhất. Tương tự, những dự án liên quan đến protein NF-kB cũng tiêu ra hàng tỉ USD nhưng chẳng dẫn đến thành công bao nhiêu. Chúng ta có thể nghĩ đến hàng tỉ USD chi cho các dự án "thời thượng" như giải mã gen, và mới đây là tế bào gốc, nhưng cho đến nay chúng ta đã thấy những dự án này chẳng đem lại lợi ích đến bệnh nhân tương xứng với số tiền đầu tư. Tất cả những dự án này đều xuất phát từ những nhà khoa học loại N-scientists, tức là ái kỉ, nói nhiều nhưng làm ít. Có thể nói rằng những N-scientists đã phần nào đó lừa gạt xã hội và công chúng về tầm quan trọng của việc làm của họ.
Đọc cuốn sách của Lemaitre làm cho bất cứ ai quan tâm đến khoa học bên nhà phải suy nghĩ về sự ưu tiên đầu tư của Việt Nam cho khoa học. Việt Nam có lẽ cũng chẳng khác gì nước ngoài, tức là cũng chịu tác động bởi những người ồn ào nhất trong thế giới truyền thông, nhưng chẳng có ảnh hưởng gì trong thế giới khoa học. Đó là những người mới xong PhD (thậm chí còn đang học PhD), mới có vài bài báo khoa học, nhưng nhờ truyền thông lăng xê nên họ nghiễm nhiên trở thành "expert", có quyền quyết định đầu tư cho khoa học! Những người ái kỉ này được tiếp cận những người có quyền thế [nhưng họ ngồi nhầm chỗ], và hệ quả là đầu tư cho khoa học bị lệch lạc và chẳng đem lại lợi ích cho xã hội hay uy danh quốc gia. Chỉ có một cách là phải trao quyền về cho những S-scientists, và trả khoa học về cho nhà khoa học thực thụ.
Cuốn sách "
*An Essay on Science and Narcissim*" của Lemaitre phải nói là rất đáng đọc, vì ông bàn (và đụng chạm) đến một hiện tượng hết sức phổ biến trong khoa học: *narcissism*hay ái kỉ. Đọc và đối chiếu với tình hình thực tế, tôi nghĩ ngay tại Úc này và Việt Nam có nhiều nhà khoa học loại N hơn là loại S. Trong tình hình ngân sách cho nghiên cứu khoa học hạn chế thì giới khoa học loại N sẽ ở thế thượng phong vì họ có những mối quan hệ tốt và nói giỏi, nhưng cũng chính vì thế mà nền khoa học quốc gia sẽ bị ảnh hưởng xấu. Tôi nghĩ bất cứ ai trong chúng ta làm trong khoa học đều nhìn thấy hay trải nghiệm những chuyện "trái tai gai mắt", những trò PR lố lăng, nhưng không tìm ra chữ thích hợp để mô tả, thì đây Giáo sư Bruno Lemaitre đã lí giải hiện tượng đó cho chúng ta một cách cặn kẽ. Tôi nghĩ chắc không ngoa khi nói rằng Lemaitre đã sáng tạo ra một chữ mới " *Narcissistic Science*" mà tôi dịch là "Hội chứng Ái kỉ trong Khoa học". Hiểu được hội chứng này cũng giúp chúng ta có một lời giải thích tại sao một số nền khoa học, kể cả khoa học Việt Nam, chưa phát triển được.
===
## 1 comment:
Em có góc nhìn hơi khác về 2 dạng N và S này. Hoàn toàn đồng ý là khoa học phát triển thực sự là nhờ loại S. Nhưng người làm khoa học thường cần nhiều tiền mà phải chăng tiền đến được là nhờ loại N.
Người bình thường khó đánh giá được công sức của nhà khoa học (ngay cả trong giới khoa học cũng khó). Vậy họ rất cần một cầu nối, một PR, nói thế nào đó để họ thấy nghiên cứu khoa học là quan trọng và họ bỏ tiền vào đó là xứng đáng.
Nếu xét "công trạng" 2 dạng N và S này, có thể hình dung về ...Thuyết Giá Trị Thặng Dư(của Karl Max). Max nói rằng giới chủ đã bóc lột, tước đoạt giá trị thặng dư mà người lao động tạo ra. Ở đây, S là lao động, N có thể coi là giới chủ (hay đại diện cho giới chủ).
Nhưng nhìn lại, nếu không có vốn tư bản của giới chủ thì sao S có việc làm? Và khi không thành công, "bị lỗ", ai là người chịu trách nhiệm?
Tất nhiên mọi sự so sánh đều khập khiễng.
Tuy nhiên,S không thể nói cho người ngoài nghề hiểu mình đã và đang làm gì thì đó là cái dở cần khắc phục. Không phải không thể khắc phục được, bằng chứng là vị tiến sĩ kia đã viết ra cuốn sách trên đó thôi! Còn đánh giá công sức của N thế nào? Phải chăng là trách nhiệm của giới "bình xét", bởi vì chắc chắn ít nhiều gì họ cũng trong giới khoa học. Và bản thân các nhà khoa học khác cũng cần lên tiếng.
Social Networking, hay giao lưu học hỏi lẫn nhau, đọc bài báo của nhau là chuyện bắt buộc. Vậy thì S hay N đều phải biết "thực lực" của nhau mới đúng.
Post a Comment


text:
Bohemia
Bohemia hay Čechy (tiếng Séc: Čechy; tiếng Đức: Böhmen, tiếng Ba Lan: Czechy) là một khu vực lịch sử nằm tại Trung Âu, chiếm hai phần ba diện tích của nước Cộng hòa Séc ngày nay. Nó có diện tích 52.750 km², chiếm khoảng 6,25 triệu trong tổng số 10,3 triệu dân của Cộng hòa Séc. Cái tên "Bohemia" bắt nguồn từ những cư dân đầu tiên di cư vào vùng này, bộ tộc Boii thuộc tộc người Xentơ. Còn cái tên "Čechy" ám chỉ người Séc, dân tộc định cư trong khu vực này cho đến ngày nay[1]. Nó từng là một quốc gia hùng mạnh thời Trung Cổ với triều đại Přemyslid. Sau đó, vùng đất này được cai trị bởi vương triều Luxembourg. Cuộc chiến tranh tôn giáo Hussite vào thế kỉ 15 đã tàn phá nặng nề Bohemia, rồi sau đó, Sultan Suleiman I xua quân Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman đè bẹp và tiêu diệt quân Tiệp - Hung trong Trận Mohacs vào năm 1526;[2] cuối cùng Bohemia rơi vào sự cai trị của Đế quốc Áo-Hung.
Theo một sứ thần người Thổ Nhĩ Kỳ, xứ Bohemia "thực sự là niềm kiêu hãnh và hạt nhân của nước Áo hùng cường".[3] Dưới triều đại Nữ hoàng Maria Theresia (trị vì: 1740 - 1780), nhân dân Čechy luôn luôn nhiệt huyết sẵn sàng tham chiến trong pháo binh Áo.[4] Trong cuộc chiến tranh Silesia lần thứ nhất (1740 - 1742), vua nước Phổ là Friedrich II Đại Đế (trị vì: 1740 - 1786) đè bẹp quân Áo trong trận đánh tại Chotusitz (Bohemia) vào năm 1742.[5] Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 - 1763), Čechy đã bị nhà vua Friedrich II Đại Đế tiến đánh vào năm 1757.[6] Ông đánh tan tác quân Áo trong trận đánh tại thành Praha vào ngày 6 tháng 6 năm ấy[7], nhưng chịu tổn thất hết sức nặng nề.[8] Nhưng, ông đại bại trong trận đánh tại Kolín vào ngày 18 tháng 4, và khỏi rút khỏi thành Praha vào ngày 20 tháng 6 năm 1757.[9]
Thế kỉ 20, sau đệ nhị thế chiến vào năm 1918, Bohemia trở thành một phần của Tiệp Khắc rồi đến khi Tiệp Khắc diễn ra cuộc "chia li trong hòa bình" vào năm 1993, Bohemia trở thành một phần của nước Cộng hòa Séc ngày nay. Bohemia là một phần quan trọng của Cộng hòa Séc đồng thời đóng một vai trò đáng kể trong kinh tế, văn hóa, xã hội của Séc. Thủ đô Praha của Cộng hòa Séc là trung tâm kinh tế lớn nhất Bohemia.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Mikulas Teich. Bohemia in History, tr.37
- ^ Christopher Duffy, Siege Warfare: The fortress in the early modern world, 1494-1660, trang 199
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 94
- ^ Christopher Duffy, The army of Maria Theresa: The Armed Forces of Imperial Austria, 1740-1780, trang 11
- ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 322
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 111
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 121
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 309
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trnag 131

markdown:
# Bohemia
[Čechy](/w/index.php?title=%C4%8Cechy&redirect=no))
|Čechy (
|
Bohemia
[Vùng lịch sử](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1)— ![ Lâu đài Karlštejn](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Karlstejn_castle_Czech_Republic.JPG/250px-Karlstejn_castle_Czech_Republic.JPG)
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Huy hiệu của Čechy (Tiếng Séc)Bohemia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Small_coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg/100px-Small_coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg.png)
![ Huy hiệu của Čechy (Tiếng Séc)Bohemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Small_coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg/100px-Small_coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg.png)
**Huy hiệu** ![ Bohemia (xanh lá cây) trong tương quan với các vùng của Cộng hòa Séc](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/CZ-cleneni-Cechy-wl.png/250px-CZ-cleneni-Cechy-wl.png)
![ Bohemia (xanh lá cây) trong tương quan với các vùng của Cộng hòa Séc](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/CZ-cleneni-Cechy-wl.png/250px-CZ-cleneni-Cechy-wl.png)
Bohemia
*(xanh lá cây)*trong tương quan với các vùng của Cộng hòa Séc ![ Vị trí của Bohemia trong EU](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/EU-Bohemia.png/250px-EU-Bohemia.png)
![ Vị trí của Bohemia trong EU](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/EU-Bohemia.png/250px-EU-Bohemia.png)
Vị trí của Bohemia trong
[EU](/wiki/EU) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/23px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Praha](/wiki/Praha) 2(20,102 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(320/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **Bohemia** hay **Čechy** ( [tiếng Séc](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_S%C3%A9c): *Čechy*; [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): *Böhmen*, [tiếng Ba Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_Lan): *Czechy*) là một khu vực lịch sử nằm tại [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u), chiếm hai phần ba diện tích của nước [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) ngày nay. Nó có diện tích 52.750 km², chiếm khoảng 6,25 triệu trong tổng số 10,3 triệu dân của Cộng hòa Séc. Cái tên "Bohemia" bắt nguồn từ những cư dân đầu tiên di cư vào vùng này, bộ tộc [Boii](/wiki/Boii) thuộc tộc [người Xentơ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Xent%C6%A1). Còn cái tên "Čechy" ám chỉ [người Séc](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_S%C3%A9c), dân tộc định cư trong khu vực này cho đến ngày nay . Nó từng là một quốc gia hùng mạnh thời [1] [Trung Cổ](/wiki/Trung_C%E1%BB%95)với [triều đại Přemyslid](/wiki/Nh%C3%A0_P%C5%99emyslid). Sau đó, vùng đất này được cai trị bởi [vương triều Luxembourg](/wiki/Nh%C3%A0_Luxemburg). Cuộc [chiến tranh tôn giáo Hussite](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Hussite)vào [thế kỉ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_15)đã tàn phá nặng nề Bohemia, rồi sau đó, [Sultan](/wiki/Sultan) [Suleiman I](/wiki/Suleiman_I)xua quân [Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)đè bẹp và tiêu diệt quân Tiệp - [Hung](/wiki/Hungary)trong [Trận Mohacs](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Mohacs)vào năm [1526](/wiki/1526); cuối cùng Bohemia rơi vào sự cai trị của [[2]](#cite_note-2) [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung).
Theo một sứ thần người
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), xứ Bohemia "thực sự là niềm kiêu hãnh và hạt nhân của nước Áo hùng cường". Dưới [3] [triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) [Nữ hoàng](/wiki/N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng) [Maria Theresia](/wiki/Maria_Theresia_c%E1%BB%A7a_%C3%81o)(trị vì: [1740](/wiki/1740)- [1780](/wiki/1780)), nhân dân Čechy luôn luôn nhiệt huyết sẵn sàng tham chiến trong pháo binh Áo. Trong cuộc [[4]](#cite_note-4) [chiến tranh Silesia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Silesia)lần thứ nhất (1740 - [1742](/wiki/1742)), [vua](/wiki/Vua)nước [Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95)là [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95)(trị vì: 1740 - [1786](/wiki/1786)) đè bẹp quân Áo trong trận đánh tại [Chotusitz](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Chotusitz)(Bohemia) vào năm 1742. Trong cuộc [[5]](#cite_note-5) [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)( [1756](/wiki/1756)- [1763](/wiki/1763)), Čechy đã bị nhà vua Friedrich II Đại Đế tiến đánh vào năm [1757](/wiki/1757). Ông đánh tan tác quân Áo trong trận đánh tại [[6]](#cite_note-6) [thành Praha](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Praha_(1757))vào ngày [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6)năm ấy , nhưng chịu tổn thất hết sức nặng nề. [[7]](#cite_note-7) Nhưng, ông đại bại trong trận đánh tại [[8]](#cite_note-8) [Kolín](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Kol%C3%ADn)vào ngày [18 tháng 4](/wiki/18_th%C3%A1ng_4), và khỏi rút khỏi thành Praha vào ngày [20 tháng 6](/wiki/20_th%C3%A1ng_6)năm 1757. [[9]](#cite_note-9) [Thế kỉ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_20), sau [đệ nhị thế chiến](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn) vào năm 1918, Bohemia trở thành một phần của [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) rồi đến khi Tiệp Khắc diễn ra cuộc "chia li trong hòa bình" vào năm [1993](/wiki/1993), Bohemia trở thành một phần của nước Cộng hòa Séc ngày nay. Bohemia là một phần quan trọng của Cộng hòa Séc đồng thời đóng một vai trò đáng kể trong kinh tế, văn hóa, xã hội của Séc. Thủ đô [Praha](/wiki/Praha) của Cộng hòa Séc là trung tâm kinh tế lớn nhất Bohemia.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Bohemia&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bohemia&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [Mikulas Teich. Bohemia in History, tr.37](https://books.google.com.vn/books?id=zfxITVc66KMC&pg=PA37&lpg=PA37&dq=%C4%8Cechy+etymology+name&source=bl&ots=WTS45VFMk2&sig=XB0cSxR0i4ys8AUEGubGZ6-F8tQ&hl=vi&sa=X&ved=0ahUKEwi36c7JlvvRAhVJk5QKHS6FB7AQ6AEIIzAC#v=onepage&q=%C4%8Cechy%20etymology%20name&f=false) [^](#cite_ref-2) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Siege Warfare: The fortress in the early modern world, 1494-1660*, trang 199 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-3) *Frederick the Great: A Military Life*, trang 94 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-4) *The army of Maria Theresa: The Armed Forces of Imperial Austria, 1740-1780*, trang 11 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-5) *The military experience in the age of reason*, trang 322 [^](#cite_ref-6) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang 111 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-7) *Frederick the Great: A Military Life*, trang 121 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-8) *Frederick the Great: A Military Life*, trang 309 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-9) *Frederick the Great: A Military Life*, trnag 131
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 miss

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)