text:
CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 9. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm 1952 – Tiểu thuyết Ông già và biển cả của Ernest Hemingway được xuất bản lần đầu tiên. Ernest Hemingway là nhà văn nổi tiếng người Mỹ, đoạt Giải Pulitzer năm 1953 và Giải Nobel Văn học năm 1954. Năm 1499 – Sự biến Thổ Mộc bảo: Dã Tiên thái sư lãnh đạo quân Ngõa Lạt bộ Mông Cổ đại thắng quân Minh, bắt Minh Anh Tông làm tù binh. Sự biến Thổ Mộc bảo được coi là thất bại quân sự lớn nhất trong lịch sử nhà Minh và là bước ngoặt đánh dấu sự thay đổi cán cân quyền lực ở biên giới phía Bắc Trung Quốc giữa nhà Minh và các bộ tộc gốc Mông Cổ. Năm 1923 – Đại thảm họa động đất Kantō mạnh 7,9 độ Richter tại vùng Kantō của Nhật Bản làm hơn 100.000 người chết. Năm 1898 – ngày mất Trương Vĩnh Ký, nhà ngôn ngữ học và nhà báo nổi tiếng Việt Nam (sinh năm 1837). Năm 1920– ngày sinh Bùi Xuân Phái, họa sĩ tài danh người Việt (mất năm 1988).
1 tháng 9
Ngày 1 tháng 9 là ngày thứ 244 (245 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 121 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 1499 – Sự biến Thổ Mộc bảo: Dã Tiên thái sư lãnh đạo quân Ngõa Lạt bộ Mông Cổ đại thắng quân Minh, bắt Minh Anh Tông làm tù binh.
- 1631 – Quân Kim dưới quyền chỉ huy của Hoàng Thái Cực hội quân dưới chân thành Đại Lăng Hà của Minh, bắt đầu bao vây thành.
- 1914 – Bồ câu viễn khách tuyệt chủng khi cá thể cuối cùng chết ở vườn động vật Cincinnati, Ohio, Hoa Kỳ.
- 1923 – Đại thảm họa động đất Kantō mạnh 7,9 độ Richter tại vùng Kantō của Nhật Bản làm hơn 100.000 người chết.
- 1939 – Đức Quốc xã bất ngờ tấn công Ba Lan, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ tại Châu Âu.
- 1951 – Khối hiệp ước quân sự Úc – New Zealand – Mỹ (ANZUS) được thành lập tại San Francisco, Hoa Kỳ.
- 1952 – Tiểu thuyết Ông già và biển cả của Ernest Hemingway được xuất bản lần đầu tiên.
- 1980 – Chuyến Marthon Hy vọng của Terry Fox kết thúc gần vịnh Thunder, Ontario, Canada.
- 1983 – Liên Xô bắn hạ một máy bay dân sự của Korean Air Lines gần đảo Sakhalin.
Sinh
- 1910 – Phaolô Nguyễn Văn Bình, giám mục Công giáo người Việt Nam, nguyên Tổng giám mục Tổng giáo phận Sài Gòn.
- 1913 – Trần Văn Tuyên, lãnh tụ Việt Nam Quốc dân Đảng, phó thủ tướng Việt Nam Cộng hòa
- 1920 – Bùi Xuân Phái, họa sĩ Việt Nam (m. 1988)
Mất
- 1898 – Trương Vĩnh Ký, nhà báo và nhà ngôn ngữ học người Việt Nam (s. 1837)
- 1914 – Martha, con bồ câu viễn khách cuối cùng trên thế giới, đã chết ở vườn thú Cincinnati, Cincinnati, Ohio.
- 1970 – François Mauriac, nhà văn người Pháp (s. 1885)
Những ngày lễ và kỷ niệm
Lich Vạn Niên ngày 1 tháng 9 năm 2015, nhằm ngày 19 tháng 7 Ất Mùi
www. vietbao.vn
Chỉ có ảo tưởng mới dễ dàng. Sự thật luôn luôn khó khăn.Tagore

markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ Original book cover](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/7/73/Oldmansea.jpg/200px-Oldmansea.jpg)
[1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– Tiểu thuyết *của* [Ông già và biển cả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway)được xuất bản lần đầu tiên. [Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway)là nhà văn nổi tiếng người Mỹ, đoạt [Giải Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer)năm 1953 và [Giải Nobel Văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)năm 1954. Năm [1499](https://vi.wikipedia.org/wiki/1499)– [Sự biến Thổ Mộc bảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o): Dã Tiên thái sư lãnh đạo quân Ngõa Lạt bộ Mông Cổ đại thắng quân [Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh), bắt [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)làm tù binh. Sự biến Thổ Mộc bảo được coi là thất bại quân sự lớn nhất trong lịch sử nhà Minh và là bước ngoặt đánh dấu sự thay đổi cán cân quyền lực ở biên giới phía Bắc Trung Quốc giữa nhà Minh và các bộ tộc gốc Mông Cổ. Năm [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Đại thảm họa động đất Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923)mạnh 7,9 [độ Richter](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Richter)tại vùng [Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kant%C5%8D)của [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)làm hơn 100.000 người chết. Năm [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898)– ngày mất [Trương Vĩnh Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD), nhà ngôn ngữ học và nhà báo nổi tiếng [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(sinh năm [1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/1837)). Năm [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– ngày sinh [Bùi Xuân Phái](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i), [họa sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Da_s%C4%A9)tài danh người [Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(mất năm [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)).
# 1 tháng 9
Ngày
**1 tháng 9** là ngày thứ 244 (245 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 121 ngày trong năm.
|
|**1** [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_9) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_9) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_9) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_9) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_9) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_9) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_9) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_9) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_9)
## Mục lục
## Sự kiện
[1499](https://vi.wikipedia.org/wiki/1499)– [Sự biến Thổ Mộc bảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o): Dã Tiên thái sư lãnh đạo quân Ngõa Lạt bộ Mông Cổ đại thắng quân [Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh), bắt [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)làm tù binh. [1631](https://vi.wikipedia.org/wiki/1631)– Quân [Kim](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_Kim)dưới quyền chỉ huy của [Hoàng Thái Cực](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c)hội quân dưới chân thành Đại Lăng Hà của Minh, bắt đầu [bao vây thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C4%83ng_H%C3%A0). [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [Bồ câu viễn khách](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_c%C3%A2u_vi%E1%BB%85n_kh%C3%A1ch) [tuyệt chủng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng)khi cá thể cuối cùng chết ở [vườn động vật Cincinnati](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%C3%BA_v%C3%A0_b%C3%A1ch_th%E1%BA%A3o_Cincinnati), [Ohio](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ohio), Hoa Kỳ. [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Đại thảm họa động đất Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923)mạnh 7,9 [độ Richter](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Richter)tại vùng [Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kant%C5%8D)của [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)làm hơn 100.000 người chết. [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– Đức Quốc xã [bất ngờ tấn công Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_Ba_Lan_%281939%29), [Chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)bùng nổ tại [Châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– Khối hiệp ước quân sự Úc – New Zealand – Mỹ ( [ANZUS](https://vi.wikipedia.org/wiki/ANZUS)) được thành lập tại [San Francisco](https://vi.wikipedia.org/wiki/San_Francisco), [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– Tiểu thuyết *của Ernest Hemingway được xuất bản lần đầu tiên.* [Ông già và biển cả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– Chuyến Marthon Hy vọng của [Terry Fox](https://vi.wikipedia.org/wiki/Terry_Fox)kết thúc gần vịnh Thunder, [Ontario](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ontario), Canada. [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– Liên Xô [bắn hạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_007_c%E1%BB%A7a_Korean_Air_Lines)một máy bay dân sự của Korean Air Lines gần đảo [Sakhalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin).
## Sinh
[1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Phaolô Nguyễn Văn Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phaol%C3%B4_Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_B%C3%ACnh), giám mục Công giáo người Việt Nam, nguyên [Tổng giám mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) [Tổng giáo phận Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1o_ph%E1%BA%ADn_S%C3%A0i_G%C3%B2n). [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– [Trần Văn Tuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tuy%C3%AAn), lãnh tụ [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng), phó thủ tướng [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [Bùi Xuân Phái](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i), [họa sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Da_s%C4%A9) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(m. [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988))
## Mất
[1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898)– [Trương Vĩnh Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD), nhà báo và nhà ngôn ngữ học người Việt Nam (s. [1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/1837)) [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [Martha](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_c%C3%A2u_vi%E1%BB%85n_kh%C3%A1ch#Martha), con [bồ câu viễn khách](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_c%C3%A2u_vi%E1%BB%85n_kh%C3%A1ch)cuối cùng trên thế giới, đã chết ở [vườn thú Cincinnati](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%C3%BA_Cincinnati), [Cincinnati, Ohio](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cincinnati,_Ohio). [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [François Mauriac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Mauriac), nhà văn người Pháp (s. 1885)
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
|
|![]()
[1 tháng 9](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1_September?uselang=vi)
# Lich Vạn Niên ngày 1 tháng 9 năm 2015,
**nhằm ngày ** [19 tháng 7 Ất Mùi](http://lichvannien.vietbao.vn/am-lich-19-7-2015/)
www. vietbao.vn
Chỉ có ảo tưởng mới dễ dàng. Sự thật luôn luôn khó khăn.Tagore
|
|
|Ông già và biển cả|
|
|The Old Man and the Sea
|
|![]()
[Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway) [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Bi kịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi_k%E1%BB%8Bch) [Charles Scribner’s Sons](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Scribner%27s_Sons&action=edit&redlink=1) [hardback](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hardcover&action=edit&redlink=1)and [paperback](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paperback&action=edit&redlink=1)) [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [ISBN 978-0-684-80122-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780684801223) * (tên Ông già và Biển cả* [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *The Old Man and the Sea*) là một tiểu thuyết ngắn được [Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway)viết ở [Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba)năm [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)và xuất bản năm [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952). Nó là truyện ngắn dạng viễn tưởng cuối cùng được viết bởi Hemingway (và được xuất bản khi ông còn sống). Đây cũng là tác phẩm nổi tiếng và là một trong những đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn. Tác phẩm này đoạt [giải Pulitzer cho tác phẩm hư cấu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer_cho_t%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_h%C6%B0_c%E1%BA%A5u)năm 1953. Nó cũng góp phần quan trọng để nhà văn được nhận [Giải Nobel văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)năm [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3#cite_note-nobel-1)
Trong tác phẩm này ông đã triệt để dùng nguyên lý mà ông gọi là “tảng băng trôi”, chỉ mô tả một phần nổi còn lại bảy phần chìm, khi mô tả sức mạnh của con cá, sự chênh lệch về lực lượng, về cuộc chiến đấu không cân sức giữa con cá hung dữ với ông già. Tác phẩm ca ngợi
[con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di), sức [lao động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%91%E1%BB%99ng) và [khát vọng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%A1t_v%E1%BB%8Dng&action=edit&redlink=1) của con người.
## Mục lục
## Nội dung
Nhân vật trung tâm của các phẩm là ông lão người
[Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba), Santiago, người đã cố gắng chiến đấu trong ba ngày đêm vật lộn với một con [cá kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_ki%E1%BA%BFm) khổng lồ trên biển vùng Giếng Lớn khi ông câu được nó. Sang đến ngày thứ ba, ông dùng lao đâm chết được con cá, buộc nó vào mạn thuyền và lôi về nhưng đàn [cá mập](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_m%E1%BA%ADp) đánh hơi thấy đã lăn xả tới, ông lại đem hết sức tàn chống chọi với lũ cá mập, phóng lao, thậm chí cả mái chèo để đánh. Ông giết được nhiều con, đuổi được chúng đi, nhưng cuối cùng khi nhìn đến con cá kiếm của mình thì nó đã bị rỉa hết thịt chỉ còn trơ lại một bộ xương khổng lồ.
## Phim chuyển thể
- The Old Man and the Sea (1958 film), do John Sturges đạo diễn, giành một giải Oscar.
- The Old Man and the Sea (1999 film), phim hoạt hình do Aleksandr Petrov của Nga đạo diễn, giành một giải Oscar và nhiều giải quốc tế.
## Đọc thêm
- Young, Philip (1952).
*Ernest Hemingway*. New York: Holt, Rinehart, & Winston. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-8166-0191-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8166-0191-7).
- Jobes, Katharine T., ed (1968).
*Twentieth Century Interpretations of The Old Man and the Sea*. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-13-633917-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-13-633917-4). [“Michael Palin’s Hemingway Adventure: Cuba”](http://www.pbs.org/hemingwayadventure/cuba.html). *PBS*. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
- Ivan Kashkin (1959).
*Commentary (in Ernest Hemingway – Selected works in two volumes)*. Moscow: State publisher for literature.
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3#cite_ref-nobel_1-0) [“The Nobel Prize in Literature 1954”](http://nobelprize.org/literature/laureates/1954/). *The Nobel Foundation*. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2005.
## Liên kết ngoài
|Giải thưởng và thành tích|
# Ernest Hemingway
|Ernest Hemingway|
|
|![]()
[Tác gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A1c_gia&action=edit&redlink=1), Tiểu thuyết gia, [Nhà báo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_b%C3%A1o) [chiến tranh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_chi%E1%BA%BFn_tranh&action=edit&redlink=1), [Lãng mạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_l%C3%A3ng_m%E1%BA%A1n) [Thế hệ vứt đi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_h%E1%BB%87_v%E1%BB%A9t_%C4%91i&action=edit&redlink=1) [Giải Pulitzer cho tác phẩm hư cấu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer_cho_t%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_h%C6%B0_c%E1%BA%A5u)(1941) [Giải Nobel Văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)(1954) [Giải Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer)(1953) [Elizabeth Hadley Richardson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Hadley_Richardson&action=edit&redlink=1)(1921–1927) [Pauline Pfeiffer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pauline_Pfeiffer&action=edit&redlink=1)(1927–1940) [Martha Gellhorn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Martha_Gellhorn)(1940–1945) [Mary Welsh Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_Welsh_Hemingway&action=edit&redlink=1)(1946–1961) [Jack Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_Hemingway&action=edit&redlink=1)(1923–2000) Patrick Hemingway (1928–) [Gregory Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregory_Hemingway&action=edit&redlink=1)(1931–2001) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Ernest_Hemingway_Signature.svg/160px-Ernest_Hemingway_Signature.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Ernest_Hemingway_Signature.svg/160px-Ernest_Hemingway_Signature.svg.png)
**Ernest Miller Hemingway** ( [21 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_7), [1899](https://vi.wikipedia.org/wiki/1899) – [2 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7), [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961); phát âm: **Ơ-nít Mi-lơ Hê-minh-uê**) là một tiểu thuyết gia người Mỹ, một nhà văn viết [truyện ngắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_ng%E1%BA%AFn), và là một [nhà báo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_b%C3%A1o). Ông là một phần của cộng đồng những người xa xứ ở [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris) trong thập niên 20 của thế kỷ XX, và là một trong những cựu quân nhân trong [Chiến tranh thế giới I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), sau đó được biết đến qua “ [Thế hệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_h%E1%BB%87_%C4%91%C3%A3_m%E1%BA%A5t)bỏ đi” (Lost Generation). Ông đã nhận được [Giải Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer) năm 1953 với tiểu thuyết * và Ông già và biển cả,* [Giải Nobel Văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)năm 1954. [Nguyên lý Tảng băng trôi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_T%E1%BA%A3ng_b%C4%83ng_tr%C3%B4i&action=edit&redlink=1) (Iceberg Theory) là đặc điểm trong văn phong của Hemingway. Nó được mô tả bằng sự kiệm lời và súc tích, và có tầm ảnh hưởng quan trọng trong sự phát triển của văn chương thế kỉ XX. Nhân vật trung tâm trong tác phẩm của ông là những người mang đặc trưng của [chủ nghĩa khắc kỷ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_kh%E1%BA%AFc_k%E1%BB%B7) ( [stoicism](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stoicism&action=edit&redlink=1) – chủ nghĩa chấp nhận nghịch cảnh), thể hiện một lý tưởng được miêu tả là “sự vui lòng chịu sức ép” (“grace under pressure”). Nhiều tác phẩm của ông hiện nay được coi là những tác phẩm kinh điển của nền văn học Mỹ.
## Mục lục
[1 Tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Chiến tranh thế giới I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Chi.E1.BA.BFn_tranh_th.E1.BA.BF_gi.E1.BB.9Bi_I) [3 Những tiểu thuyết đầu tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Nh.E1.BB.AFng_ti.E1.BB.83u_thuy.E1.BA.BFt_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn) [4 Key West](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Key_West) [5 Bimini](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Bimini) [6 Nội chiến Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#N.E1.BB.99i_chi.E1.BA.BFn_T.C3.A2y_Ban_Nha) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#First_Forty-Nine_Stories) *First Forty-Nine Stories* [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Chu.C3.B4ng_nguy.E1.BB.87n_h.E1.BB.93n_ai) *Chuông nguyện hồn ai* [9 Chiến tranh thế giới II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Chi.E1.BA.BFn_tranh_th.E1.BA.BF_gi.E1.BB.9Bi_II) [10 Những năm sau đó](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Nh.E1.BB.AFng_n.C4.83m_sau_.C4.91.C3.B3) [11 Tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#T.E1.BB.B1_s.C3.A1t) [12 Những tác phẩm được xuất bản sau khi ông qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Nh.E1.BB.AFng_t.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m_.C4.91.C6.B0.E1.BB.A3c_xu.E1.BA.A5t_b.E1.BA.A3n_sau_khi_.C3.B4ng_qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [13 Ảnh hưởng và di sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_v.C3.A0_di_s.E1.BA.A3n) [14 Gia đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Gia_.C4.91.C3.ACnh) [15 Những giải thưởng, vinh danh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Nh.E1.BB.AFng_gi.E1.BA.A3i_th.C6.B0.E1.BB.9Fng.2C_vinh_danh) [16 Các tác phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#C.C3.A1c_t.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [17 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Xem_th.C3.AAm) [18 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [19 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Tham_kh.E1.BA.A3o) [20 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tuổi trẻ
Ernest Miller Hemingway sinh ngày 21 tháng 7, 1899 tại
[Oak Park, Illinois](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oak_Park,_Illinois), một vùng ngoại ô của [Chicago](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chicago). Hemingway là người con trai đầu tiên và là người con thứ hai mà ông Clarence Edmonds “Doc Ed” Hemingway – một [bác sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9) làng và bà Grace Hall đã sinh ra. Cha của Hemingway rất chú ý tới sự ra đời của Ernest và đã thổi tù và ngay tại hành lang trước nhà để thông báo cho những người hàng xóm rằng vợ ông vừa sinh ra một cậu con trai. Gia đình Hemingway sống trong một ngôi nhà sáu phòng ngủ theo lối Victoria được xây dựng bởi người ông ngoại góa vợ của Ernest, Ernest Miller Hall, một người Anh nhập cư,từng là quân nhân trong cuộc Nội chiến Mỹ (American Civil War) và đã chung sống với gia đình khi còn sống. Hemingway có tên trùng với người ông ngoại này của mình.
Mẹ của Hemingway trước kia mong muốn được trở thành nghệ sĩ
[opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) và đã kiếm tiền để đi học thanh nhạc. Bà là người độc đoán và rất sùng đạo (domineering and narrowly religious), phản ánh cho quan niệm đạo đức mang tính nghiêm ngặt của người theo [đạo Tin lành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) tại Oak Park, mà Hemingway sau này đã nhận định rằng có “những bãi cỏ(?) rộng và những tư tưởng hẹp hòi” (“wide lawns and narrow minds”).Lấy từ [Childhood](http://www.lostgeneration.com/childhood.htm) Hemingway sau đó đi đến kết luận rằng mẹ ông đã chi phối bố ông tồi tệ đến mức bà đã hủy hoại ông. Những người khác cho rằng bà bị rối loạn thần kinh chức năng. Nhà thơ nổi tiếng [Wallace Stevens](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wallace_Stevens&action=edit&redlink=1) đã đề cập đến trong một bức thư rằng Hemingway là người duy nhất mà ông từng gặp “thực sự ghét mẹ của mình” (“truly hated his own mother”).Tại *The Hemingway Resource Center* (Trung tâm Tài Nguyên Hemingway) Trong khi mẹ ông hi vọng rằng con trai của bà sẽ bộc lộ sự hứng thú đối với âm nhạc, Hemingway lại thừa hưởng từ cha mình những sở thích (outdoorsman hobbies) như đi săn, câu cá và cắm trại trong những khu rừng và hồ vùng Bắc [Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Michigan). Gia đình ông sở hữu một ngôi nhà có tên *Windemere* trên Walloon Lake, gần [Petoskey, Michigan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petoskey,_Michigan&action=edit&redlink=1) và thường nghỉ hè tại đó. Những trải nghiệm đầu đời khi sống gần gũi với thiên nhiên này đã truyền cho Hemingway một niềm đam mê suốt đời đối với những cuộc phiêu lưu ngoài trời và với cuộc sống trong những khu vực xa xôi, hẻo lánh.
Hemingway học tại trường trung học
**Oak Park and River Forest** từ tháng 9 năm 1913 cho đến khi ông tốt nghiệp vào tháng 6 năm 1917. Ông nổi trội cả về học lý thuyết lẫn chơi thể thao; ông đấm bốc, chơi [bóng bầu dục](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_b%E1%BA%A7u_d%E1%BB%A5c), và là một tài năng hiếm thấy trong các lớp học [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Kinh nghiệm viết đầu tiên của ông là viết cho “Trapeze” và “Tabula” (tờ báo và cuốn niên giám của trường) trong năm học trung học cơ sở (tiếng Anh-Mỹ: junior year), sau đó giữ chức vụ biên tập trong năm học phổ thông (tiếng Anh-Mỹ: senior year). Thỉnh thoảng, ông cũng viết dưới [bút danh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%BAt_danh&action=edit&redlink=1) Ring Lardner, Jr., thể hiện sự kính trọng đối với thần tượng văn chương của ông – [Ring Lardner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ring_Lardner&action=edit&redlink=1). [“”Lardner Connections””](http://www.tridget.com/friends.htm). Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2007.
Sau khi học trung học, Hemingway không muốn theo học đại học. Thay vào đó, ở tuổi mười tám, ông bắt đầu sự nghiệp viết của mình với tư cách là một
[phóng viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn) cho *. Mặc dù ông làm việc cho tờ báo này chỉ trong sáu tháng (17 tháng 10, 1917 – 30 tháng 4, 1918), nhưng trong suốt cuộc đời mình, ông đã sử dụng tôn chỉ viết của tờ báo này để tạo nên phong cách viết cho riêng mình: “Sử dụng những câu văn ngắn. Sử dụng những đoạn mở đầu ngắn. Sử dụng thứ tiếng Anh hùng hồn. Phải khẳng định, không phủ nhận” (“Use short sentences. Use short first paragraphs. Use vigorous English. Be positive, not negative.”) Nhiều giai thoại tương tự được đăng tải tại The Kansas City Star* [the centennial commemoration page of the](http://www.kcstar.com/hemingway/). Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Ernest Hemingway (1899), *Kansas City Star* *The Star*ghi danh Hemingway là phóng viên hàng đầu của báo trong một trăm năm qua.
## Chiến tranh thế giới I
Hemingway ngừng làm phóng viên sau đó chỉ một vài tháng và, đi ngược lại mong muốn của cha mình, ông tình nguyện tham gia vào
[Quân đội Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) để chứng kiến những hoạt động trong [Chiến tranh thế giới I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Ông không vượt qua được bài kiểm tra sức khỏe vì thị lực kém, vì thế ông chuyển sang gia nhập vào hàng ngũ quân y (Red Cross Ambulance Corps). Trên chặng đường tới mặt trận Italia, ông dừng lại ở [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), nơi đang chịu những đợt ném bom liên tiếp từ phía không quân Đức. Thay vì ở một nơi tương đối an toàn tại khách sạn Florida, Hemingway cố gắng tiếp cận trận đánh nhất có thể.
Tiếp đó, sau khi tới
[Mặt trận Italia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Italia_%28Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_I%29&action=edit&redlink=1), Hemingway đã chứng kiến tận mắt sự tàn bạo của chiến tranh. Trong ngày đầu tiên ông làm nhiệm vụ, một xưởng đúc [đạn dược](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1n) gần [Milan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Milano) đã nổ tung. Hemingway phải thu nhặt thi hài của những người phụ nữ còn sót lại (human—primarily female—remains). Hemingway đã viết về trải nghiệm này trong một truyện ngắn của ông mang tên “ [A Natural History of the Dead](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Natural_History_of_the_Dead&action=edit&redlink=1)“(tạm dịch: Một Câu Chuyện Có Thật về Cái Chết). Lần đầu tiên chạm trán với cái chết khiến cho ông run sợ.
Những người lính mà ông gặp sau đó cũng không làm dịu bớt nỗi kinh hoàng. Một người trong số họ,
[Eric Dorman-Smith](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eric_Dorman-Smith&action=edit&redlink=1), tiếp chuyện Hemingway với một câu lấy từ Hồi II, Cảnh III trong Phần 2 của vở kịch [Henry IV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_IV) của [Shakespeare](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare): “Bằng lòng trung thành của tôi, tôi không lo sợ gì cả; người ta có thể chết nhưng chỉ một lần duy nhất; chúng ta nợ Thượng Đế một cái chết… và cứ để cho nó đến theo cách của nó, cái chết của anh chính là sự giải thoát cho kiếp sau.” (“By my troth, I care not; a man can die but once; we owe God a death… and let it go which way it will, he that dies this year is quit for the next.”) Burgess, 1978, p. 24. (Hemingway đã trích những dòng này cho riêng mình trong “Hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber” (tựa gốc: The Short Happy Life of Francis Macomber), một trong những truyện ngắn nổi tiếng nhất của ông được viết tại Châu Phi.) Với một người một người lính khác, Hemingway có lần nói, “Ông thật *troppo vecchio* ( *: quá già) để tham chiến” (gốc: “You are Tiếng Italia* *troppo vecchio*for this war, pop.”). Người lính 50 tuổi đã đáp lại, “Tôi có thể chết giống như bất kỳ người đàn ông nào.” (“I can die as well as any man”).
Vào ngày 8 tháng 7, 1918, Hemingway bị thương trong khi vận chuyển quân nhu, và nó đã khiến ông phải dừng công việc lái xe cứu thương của mình. Mặc dù sự việc ông bị thương từng có nhiều nghi vấn, nhưng hiện tại có thể khẳng định rằng ông đã bị trúng đạn
[súng cối](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%BAng_c%E1%BB%91i) của quân Áo, làm cho ông bị thương nặng ở chân, và ông cũng bị trúng cả đạn [súng máy](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%BAng_m%C3%A1y) nữa. Tình trạng đầu gối của ông rất tồi tệ, và, nằm trong số những điều đặc biệt khác thường của biến cố này, ông đã tự cầm máu bằng cách đặt thuốc nhồi và giấy cuốn từ những mẩu thuốc lá vào những vết thương. Sau đó ông được trao tặng Silver Medal of Military Valor (tạm dịch: Huân chương Bạc cho Lòng dũng cảm trong Chiến đấu) (Tiếng Italia: *medaglia d’argento*) từ chính phủ Italia vì đã đưa người lính Ý bị thương tới vùng an toàn bất chấp những vết thương của mình. Ông được báo chí thời bấy giờ công nhận là người Mỹ đầu tiên bị thương tại Italia trong Thế chiến I nhưng có tranh cãi xung quanh tính chính xác của khẳng định này. [“John F. Kennedy Presidential Library Online Resources: Ernest Hemingway: A Storyteller’s Legacy”](http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Hemingway+Archive/Online+Resources/eh_storyteller+Page+3.htm).
Hemingway được điều trị trong một bệnh viện tại Milan được tài trợ bởi
[Hội Chữ Thập Đỏ Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Ch%E1%BB%AF_Th%E1%BA%ADp_%C4%90%E1%BB%8F_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Bởi thiếu những trò tiêu khiển, ông thường xuyên uống rượu mạnh và đọc báo để giết thời gian. Ở đây ông đã gặp [Agnes von Kurowsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Agnes_von_Kurowsky&action=edit&redlink=1) tới từ [Washington, D.C.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C.), một trong số mười tám y tá (mỗi người chăm sóc một nhóm bốn bệnh nhân), nhiều hơn ông sáu tuổi. Hemingway đã yêu cô, nhưng quan hệ của họ chẳng thể tiếp tục do ông đã trở lại Mỹ; thay vì quay trở về cũng ông như dự định ban đầu, cô này đã có cảm tình với một sỹ quan Italia. Điều này trở thành một dấu ấn không thể phai nhòa trong tâm trí ông và tạo cho ông những cảm hứng. Câu chuyện này đã được hư cấu trong một trong những cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông, *. Truyện ngắn đầu tiên của Hemingway dựa theo mối quan hệ này là “A Very Short Story,” (tạm dịch: Một Truyện Cực Ngắn) ra mắt năm 1925. Giã từ vũ khí*
## Những tiểu thuyết đầu tiên
Sau chiến tranh, Hemingway quay trở lại Oak Park,Putnam, Thomas.
[“Hemingway on War and Its Aftermath”](http://www.archives.gov/publications/prologue/2006/spring/hemingway.html). Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2008. và trong năm 1920, ông chuyển đến một căn hộ tại 1599 [Phố Bathurst](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Bathurst&action=edit&redlink=1), mà bây giờ được biết đến với cái tên *The Hemingway*, trong vùng [Humewood-Cedarvale](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Humewood-Cedarvale&action=edit&redlink=1) tại [Toronto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Toronto), [Ontario](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ontario). [“A National Post article on Toronto’s Humewood-Cedarvale neighborhood”](http://www.canada.com/nationalpost/specials/posthomes/story.html?id=413f4f0b-707e-4cac-a142-55e1b1732941). Trong khi sống tại đây, ông kiếm được một công việc tại tòa báo *. Ông làm việc với tư cách phóng viên tự do, chủ bút, và Toronto Star* [thông tín viên nước ngoài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%B4ng_t%C3%ADn_vi%C3%AAn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1). Hemingway đối xử rất tốt với người đồng chí *Star*– phóng viên [Morley Callaghan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morley_Callaghan&action=edit&redlink=1). Callaghan đang bắt đầu viết những truyện ngắn vào thời điểm đó; ông đem chúng tới cho Hemingway xem, và Hemingway khen ngợi chúng là những tác phẩm hay. Sau này họ gặp lại nhau ở Paris.
Trong vòng một thời gian ngắn từ cuối năm 1920 tới gần hết năm 1921, Hemingway sống gần mạn bắc Chicago, trong khi vẫn sắp chữ (filing stories) cho
*The Toronto Star*. Ông cũng là trợ lý biên tập của *Co-operative Commonwealth*, một tờ báo tháng. Ngày 3 tháng 9, 1921, Hemingway cưới người vợ đầu tiên, [Hadley Richardson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hadley_Richardson&action=edit&redlink=1). Sau [tuần trăng mật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BA%A7n_tr%C4%83ng_m%E1%BA%ADt), họ chuyển tới một căn hộ chật hẹp ở tầng trên cùng tại lô 1300 [Phố Clark](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Clark_%28Chicago%29&action=edit&redlink=1).Brown, Alan, “Literary Landmarks of Chicago,” 2004, Starhill Press, [ISBN 0-913515-50-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0913515507). Trong tháng 9, họ chuyển đến căn hộ trên tầng 4 (tầng thứ 3 theo tiêu chuẩn công trình của Chicago) tại 1239 North Dearborn ở một khu vực trong tình trạng đổ nát gần mạn bắc Chicago. Tòa nhà này hiện vẫn còn và trước cửa có một tấm biển đề “The Hemingway Apartment” (“Căn hộ nhà Hemingway”). Hadley thấy nó có vẻ tối và tạo cảm giác buồn nên vào tháng 12 năm 1921, gia đình Hemingway rời khỏi Chicago và Oak Park, không bao giờ sống ở đó nữa, chuyển sang sống ở nước ngoài.
Theo lời khuyên của
[Sherwood Anderson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sherwood_Anderson&action=edit&redlink=1), họ định cư tại Paris, Pháp, và chính tại nơi đây Hemingway gửi tin về [Chiến tranh Hy Lạp – Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Hy_L%E1%BA%A1p_-_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3_%281919_-_1922%29&action=edit&redlink=1) cho tờ *Toronto Star*. Hemingway đã chứng kiến một trong những sự kiện nổi tiếng nhất của cuộc chiến có tầm quan trọng nhưng bị coi là vô nghĩa này, đó là cảnh Smyrna bị hỏa thiêu thảm khốc, một sự kiện mà ông đã đề cập trong nhiều mẩu truyện ngắn của mình. Anderson đã gửi cho ông một lá thư giới thiệu tới [Gertrude Stein](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gertrude_Stein). Bà trở thành cố vấn của ông và giới thiệu ông với “Parisian Modern Movement” (tạm dịch: Phong trào Đổi mới Paris) đang tiến triển tại [Khu Montparnasse](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Montparnasse_Quarter&action=edit&redlink=1); đây chính là sự khởi đầu của nhóm những người Mỹ xa xứ được biết đến với tên gọi “Thế hệ vứt đi” (Lost Generation), một thuật ngữ được truyền bá bởi Hemingway trong lời đề từ của một cuốn tiểu thuyết, * (tựa gốc: The Sun Also Rises), và cuốn tự truyện Mặt trời vẫn mọc* *(tạm dịch: Hội hè miên man) của ông.* [A Moveable Feast](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Moveable_Feast&action=edit&redlink=1) [Tính ngữ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%ADnh_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)(epithet) “Thế hệ vứt đi” được cô Stein sử dụng lại từ một thợ sửa chữa ô tô người Pháp của cô khi người này vui vẻ đưa ra nhận xét về cô là “une génération perdue”. (Cô Stein nói: “‘Các bạn là thứ đó. Tất cả các bạn là thứ đó. Tất cả các bạn, những người trẻ phục vụ trong chiến tranh. Các bạn là một thế hệ vứt đi.'” (“That’s what you are. That’s what you all are,’ Miss Stein said. ‘All of you young people who served in the war. You are a lost generation.” – lấy từ cuốn tự truyện của Hemingway được xuất bản sau khi ông qua đời, *.) Một người cố vấn có ảnh hưởng tới ông là* [A Moveable Feast](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Moveable_Feast&action=edit&redlink=1) [Ezra Pound](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ezra_Pound),Vào ngày 10 tháng 8, 1943, Hemingway viết thư cho Archibald MacLeish để bàn luận về sức mạnh tinh thần của Pound và các vấn đề văn chương khác. người sáng lập ra [chủ nghĩa hình tượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_h%C3%ACnh_t%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1). Hemingway sau đó đã nói về nhóm [chiết trung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFt_trung&action=edit&redlink=1)này, “Ezra đã đúng trong phân nửa thời gian, và khi ông ấy sai, ông ấy sai đến mức bạn không bao giờ phải nghi ngờ về điều đó. Gertrude thì luôn luôn đúng.” (“Ezra was right half the time, and when he was wrong, he was so wrong you were never in any doubt about it. Gertrude was always right.”)Trong một cuộc trò chuyện với [John Peale Bishop](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Peale_Bishop&action=edit&redlink=1), được trích từ Hemingway, Cowley, ed, 1944, p. xiii. Nhóm thường tới cửa hàng sách của [Sylvia Beach](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylvia_Beach&action=edit&redlink=1), Shakespeare & Co., tại 12 Phố Odéon ( *Rue de l’Odéon*). Sau lần xuất bản năm 1922 và lệnh cấm của Mỹ đối với cuốn tiểu thuyết *của người đồng sự* [Ulysses](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ulysses_%28ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt%29) [James Joyce](https://vi.wikipedia.org/wiki/James_Joyce), Hemingway đã nhờ những người bạn tại Toronto mang lén những bản sao của cuốn tiểu thuyết về Mỹ (Hemingway viết về cuộc gặp mặt và trò chuyện với Joyce tại Paris trong *). Cuốn sách đầu tiên của ông, có tên* [A Movable Feast](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Movable_Feast&action=edit&redlink=1) *Three Stories and Ten Poems*(tạm dịch: Ba câu chuyện và mười bài thơ) (1923), được xuất bản tại Paris bởi [Robert McAlmon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_McAlmon&action=edit&redlink=1).
Sau nhiều thành công với tư cách là thông tín viên nước ngoài, Hemingway trở lại Toronto, Canada năm 1923 và viết dưới
[bút danh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%BAt_danh&action=edit&redlink=1) **Peter Jackson**.Jackson, Peter; better known as Ernest Hemingway (31 tháng 7 năm 2008). [“Hemingway feared for High Park’s great trees”](http://www.thestar.com/News/GTA/article/470247). Toronto Star. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2008. Trong lần thứ hai sinh sống (stint living) tại Toronto, ông có người con trai đầu tiên. Cậu bé được đặt tên là [John Hadley Nicanor Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hadley_Nicanor_Hemingway&action=edit&redlink=1), nhưng sau đó được quen gọi là Jack. Hemingway đã đề nghị Gertrude Stein làm [cha đỡ đầu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cha_%C4%91%E1%BB%A1_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) của cậu.
Cũng vào thời điểm đó, có những bất hòa gay gắt xảy ra giữa Hemingway và người biên tập của ông – Harry Hindmarsh, người tin rằng Hemingway đã trở nên tồi tệ trong thời gian ông sống ở nước ngoài.
*Dateline: Toronto*, Foreword, pp xxv-xxvii, Charles Scribner Jr. Hindmarsh giao cho Hemingway những nhiệm vụ tầm thường (mundane assignments), khiến Hemingway thất vọng và ông quyết định viết đơn xin thôi việc vào tháng 12 năm 1923. Tuy nhiên, việc này không được chấp thuận, và Hemingway vẫn tiếp tục viết cho *The Toronto Star* nhưng không thường xuyên cho đến hết năm 1924.“Hem and The Star: Parting was inevitable”. *. 2 tháng 2 năm 1986. Hầu hết những bài mà Hemingway viết cho Star sau này được xuất bản trong tuyển tập The Toronto Star* [Dateline: Toronto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dateline:_Toronto&action=edit&redlink=1)vào năm 1985.
Sự nghiệp văn chương tại Mỹ của Hemingway bắt đầu với việc tập truyện ngắn
* (tựa gốc: In Our Time) của ông được xuất bản (1925). Những đoản văn tạo nên các chương của phiên bản tại Mỹ (that now constitute the interchapters of the American version) ban đầu được xuất bản ở châu Âu với tựa Trong thời đại của chúng ta* *in our time*(1924). Tác phẩm này rất quan trọng đối với Hemingway, vì nó tái khẳng định với ông rằng văn phong cực kì đơn giản của ông vẫn có thể được chấp nhận bởi giới văn học. “ [Big Two-Hearted River](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Big_Two-Hearted_River&action=edit&redlink=1)“(tạm dịch: Dòng Sông Rộng Có Hai Tâm Hồn) là truyện nổi tiếng nhất của tuyển tập này.
Vào tháng 4 năm 1925, hai tuần sau khi
* (tạm dịch: Gatsby Vĩ đại) được xuất bản, Hemingway đã gặp The Great Gatsby* [F. Scott Fitzgerald](https://vi.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald)tại [quán bar Dingo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dingo_Bar&action=edit&redlink=1). Fitzgerald và Hemingway đã trở thành bạn thân ngay lần đầu gặp mặt, và từ đó họ thường xuyên uống rượu và trò chuyện cùng nhau. Thỉnh thoảng họ trao đổi cho nhau những bản thảo, cùng với đó Fitzgerald đã cố gắng rất nhiều để giúp công việc Hemingway tiến triển và đưa tuyển tập truyện đầu tiên của ông ra công chúng. Hemingway và vợ của Fitzgerald – [Zelda](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zelda_Sayre&action=edit&redlink=1)tỏ ra không hề ưa nhau khi Zelda gọi Hemingway là một kẻ “đểu giả” (gốc: “phony”). Quan hệ vợ chồng Fitzgerald và Zelda xuất hiện những bất hòa trong thời gian này, và Zelda đã nói với Scott rằng đời sống tình dục của họ đã xuống dốc bởi vì ông là một kẻ đồng tính (gốc: “a fairy”) và có quan hệ luyến ái với Hemingway. Chưa có bắng chứng rằng hai người là đồng tính, nhưng dù sao Scott đã quyết định ngủ với một người [gái điếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1i_m%E1%BA%A1i_d%C3%A2m)để chứng minh mình là đàn ông thực sự. [Bruccoli 2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#CITEREFBruccoli2002), tr. 275
Những mối liên hệ của Hemingway ở Pháp tạo cảm hứng cho sự ra đời của cuốn tiểu thuyết dài đầu tiên,
* (tựa gốc: The Sun Also Rises) (1926) (được xuất bản tại Mặt trời vẫn mọc* [Vương Quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh)với tựa đề “Fiesta”).Đây là một tiểu thuyết có tính chất nửa tự truyện, kể về một nhóm những người Mỹ xa xứ quanh Paris và Tây Ban Nha. Bối cảnh của truyện được đặt tại Pamplona, trong kì lễ hội. Tiểu thuyết trở nên nổi tiếng khắp Châu Âu và Mỹ và nhận được nhiều lời khen trong giới phê bình.
Hemingway ly dị với Hadley Richardson năm 1927 và cưới
[Pauline Pfeiffer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pauline_Pfeiffer&action=edit&redlink=1), một người sùng đạo [Thiên Chúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) đến từ [Piggott, Arkansas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Piggott,_Arkansas). Pfeiffer là một phóng viên thời trang không thường xuyên, làm xuất bản trong các tạp chí như * và Vanity Fair* *.* [Vogue](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vogue_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) [“Hemingway Resource Center”](http://www.lostgeneration.com/paris.htm). Hemingway cũng trở thành một tín đồ Thiên chúa giáo vào thời gian này. Đây là năm mà tuyển tập [truyện ngắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_ng%E1%BA%AFn) *Men Without Women]*(tạm dịch: Đàn Ông Không Đàn Bà) được xuất bản, trong đó *(tạm dịch: Những Kẻ Sát Nhân) là một trong những truyện ngắn nổi bật nhất và được chọn in nhiều lần nhất của ông. Năm 1928, Hemingway và Pfeiffer chuyển đến* [The Killers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Killers_%28truy%E1%BB%87n_ng%E1%BA%AFn%29&action=edit&redlink=1) [Key West](https://vi.wikipedia.org/wiki/Key_West,_Florida), [Florida](https://vi.wikipedia.org/wiki/Florida), để bắt đầu một cuộc sống mới. Tuy nhiên, cuộc sống mới của họ sớm rạn nứt bởi bi kịch khác lại đến với cuộc đời ông.
Năm 1928, cha Hemingway, Clarence, gặp rắc rối với
[bệnh tiểu đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng) (gốc: Diabetes mellitus) và tình trạng mất ổn định về tài chính, nên đã tự vẫn bằng một [khẩu súng lục](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A9u_s%C3%BAng_l%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) cũ từ thời [Nội Chiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_Chi%E1%BA%BFn_M%E1%BB%B9%22&action=edit&redlink=1). Điều này khiến Hemingway đau đớn tột cùng và có vẻ đã được ông tái hiện qua chuyện cha của Robert Jordan tự tử trong cuốn tiểu thuyết *Chuông nguyện hồn ai*. Ông ngay lập tức tới Oak Park để làm lễ mai táng và gây ra tranh cãi khi nói rằng theo quan điểm Thiên chúa giáo, ông nghĩ cha ông sẽ phải xuống địa ngục. Cũng trong khoảng thời gian đó, [Harry Crosby](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Crosby&action=edit&redlink=1), người sáng lập [Black Sun Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Black_Sun_Press&action=edit&redlink=1) và một người bạn của Hemingway khi ông ở Paris, cũng quyết định tự tử.
Cùng năm đó, người con trai thứ hai của Hemingway, Patrick, sinh ra ở Kansas City (người con trai thứ ba của ông,
[Gregory](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregory_Hemingway&action=edit&redlink=1), ra đời vài năm sau đó). Cậu bé được sinh ra nhờ cách phẫu thuật (gốc: Caesarean section) do vợ ông bị khó sinh. Chi tiết của sự việc này đã xuất hiện trong phần cuối của *. Hemingway sống và viết phần lớn tiểu thuyết Giã từ vũ khí* *Giã từ vũ khí*và vài ba truyện ngắn ở nhà của cha mẹ Pauline tại [Piggott, Arkansas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Piggott,_Arkansas). Nhà của Pfeiffer và Nhà của Carriage nay đã trở thành viện bảo tàng thuộc sở hữu của [Đại học bang Arkansas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_bang_Arkansas&action=edit&redlink=1).
Được xuất bản năm 1929,
*Giã từ vũ khí* (tựa gốc: A Farewell to Arms) kể lại chuyện tình lãng mạn giữa [Frederic Henry](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frederic_Henry&action=edit&redlink=1),một sỹ quan Mỹ, và Catherine Barkley, một [y tá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_t%C3%A1) Anh. Tiểu thuyết mang nặng tính tự truyện: cốt truyện lấy cảm hứng trực tiếp từ mối quan hệ của ông với [Agnes von Kurowsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Agnes_von_Kurowsky&action=edit&redlink=1) ở Milan; quá trình sinh con của Catherine lấy cảm hứng từ những cảm giác rất đau đớn của Pauline khi sinh ra Patrick; cuộc đời thực của [Kitty Cannell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kathleen_Eaton_Cannell&action=edit&redlink=1) là cảm hứng cho nhân vật Helen Ferguson; người linh mục dựa theo Don Giuseppe Bianchi, một linh mục trong trung đoàn thứ 69 và 70 của Brigata Ancona. Trong khi đó, cảm hứng về nhân vật Rinaldi khá mơ hồ, nhân vật này đã từng xuất hiện trong *Trong thời đại của chúng ta*. *Giã từ vũ khí* đã được xuất bản trong thời điểm mà những cuốn sách viết về Chiến tranh thế giới I khá nhiều, như *Her Privates We* của [Frederic Manning](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frederic_Manning&action=edit&redlink=1), *All Quiet on the Western Front* của [Erich Maria Remarque](https://vi.wikipedia.org/wiki/Erich_Maria_Remarque), *Death of a Hero* của [Richard Aldington](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Aldington&action=edit&redlink=1), và *Goodbye to All That* của [Robert Graves](https://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves). Sự thành công của * giúp cho Hemingway ổn định hơn về tài chính. Giã từ vũ khí*
## Key West
Theo lời khuyên của
[John Dos Passos](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_Dos_Passos), Hemingway quay về [Key West, Florida](https://vi.wikipedia.org/wiki/Key_West,_Florida) năm 1931, nơi ông tạo dựng [Ernest Hemingway House|cơ ngơi đầu tiên của ông tại Mỹ], mà nay đã được chuyển đổi thành một viện bảo tàng. Đây là một ngôi nhà bằng đá vôi khá vững chãi được xây năm 1851, là một món quà cưới từ người bác của Pauline. Từ khi sống ở đây, Hemingway thường câu cá tại vùng hồ [Dry Tortugas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dry_Tortugas&action=edit&redlink=1) cùng người bạn lâu năm của ông [Waldo Pierce](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Waldo_Pierce&action=edit&redlink=1), tới quán bar nổi tiếng [Sloppy Joe’s (quán bar)|Sloppy Joe’s], và có dịp du lịch sang Tây Ban Nha, thu thập tài liệu cho cuốn * và Chết vào lúc xế trưa* *(tạm dịch: Kẻ Thẳng Chẳng Được Gì). Hơn 9 năm sau đó, đến tận khi cuộc hôn nhân của ông chấm dứt năm 1940, và tiếp đó, trong suốt những năm 50 của thế kỷ XX, cũng là những năm cuối cuộc đời, Hemingway đã thực hiện ước chừng 70% việc viết văn trong đời trong một phòng viết nhỏ tại tầng trên của một ga-ra ô tô được cải tạo, phía sau ngôi nhà này.* [Winner Take Nothing](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Winner_Take_Nothing&action=edit&redlink=1) *, một cuốn sách về Chết vào lúc xế trưa* [đấu bò tót](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5u_b%C3%B2_t%C3%B3t&action=edit&redlink=1), được xuất bản năm 1932. Hemingway đã trở thành một “aficionado” của môn thể thao này sau khi chứng kiến lễ hội [Pamplona](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pamplona)năm 1925, đã được hư cấu trong *. Trong* [Mặt trời vẫn mọc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di_v%E1%BA%ABn_m%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) *Chết vào lúc xế trưa*, Hemingway luận bàn một cách bao quát về sự siêu hình của việc đấu bò: sự nghi thức hóa, gần như là hoạt động tôn giáo. Hemingway đã có ý định trở thành một người đấu bò và tỏ ra có thiên hướng qua nhiều novieros (?) trước khi quyết định rằng nghiệp viết là cuộc sống của ông và là nghề nghiệp duy nhất phù hợp với ông. Trong thời kì viết văn của ông tại Tây Ban Nha, ông đã bị ảnh hưởng bởi bậc thầy người Tây Ban Nha [Pío Baroja](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ADo_Baroja&action=edit&redlink=1). Khi Hemingway được trao Giải Nobel, ông tới thăm Baroja. Bên giường bệnh, ông bảo với Baroja rằng ông nghĩ Baroja xứng đáng đạt giải thưởng này hơn mình. Baroja đã đồng ý và dường như một mối bất hòa giữa Hemingway với nhà văn này đã nảy sinh cho dù mục đích của ông cơ bản là tốt.
Vào một cuộc
[đi săn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i_s%C4%83n) trong mùa thu năm 1933, ông đã đến [Mombasa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mombasa), [Nairobi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nairobi), và [Machakos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Machakos&action=edit&redlink=1) ở [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya), tiếp đó là Tanganyika. Ở đây, ông đã săn bắn trong [Serengeti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Serengeti), quanh [Hồ Manyara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Manyara&action=edit&redlink=1) và vùng phía tây và đông nam của [Công viên Quốc gia Tarangire](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Tarangire&action=edit&redlink=1) ngày nay. Hemingway đã bị bệnh trong chuyến đi này (suffering a prolapsed intestine: đau sa ruột (?)). Vì thế, ông đã được chuyển tới Nairobi bằng máy bay, và trải nghiệm này đã được hư cấu trong tập truyện “ [The Snows of Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Snows_of_Kilimanjaro&action=edit&redlink=1)” (tạm dịch: Tuyết vùng Kilimanjaro) của ông. Năm 1935 đánh dấu sự xuất bản của *, miêu tả lại cuộc đi săn của ông. Các tác phẩm Những ngọn đồi xanh Châu Phi* *The Snows of Kilimanjaro*và *chính là những thành quả từ những trải nghiệm của nhà văn tại châu Phi. Trong chuyến đi này, người hướng dẫn cho Hemingway là* [Hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1nh_ph%C3%BAc_ng%E1%BA%AFn_ng%E1%BB%A7i_c%E1%BB%A7a_Francis_Macomber&action=edit&redlink=1) [Philip Hope Percival](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Hope_Percival&action=edit&redlink=1), người đã từng làm hướng dẫn cho [Theodore Roosevelt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Theodore_Roosevelt)vào chuyến đi săn năm 1909. Percival cũng hướng dẫn cho Hemingway vào cuộc đi săn tàn khốc năm 1954. [http://www.ntz.info/gen/n00808.html](http://www.ntz.info/gen/n00808.html)Truy cập ngày 7 tháng 2, 2009http://www.huntingmag.com/big_game/africaph_061107/ Truy cập ngày 7 tháng 2, 2009
## Bimini
Hemingway sống ở
[Bimini](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bimini), [Bahamas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bahamas) từ 1935 tới 1937, tại [Khách sạn Compleat Angler](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n_Compleat_Angler&action=edit&redlink=1). Ông làm việc cho * và viết một số bài báo, nhưng phần lớn thời gian ông sống trên con thuyền To Have and Have Not* *Pilar*của mình, để đánh bắt [cá cờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_c%E1%BB%9D), [cá thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_thu)và [cá kiếm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_ki%E1%BA%BFm)ở vùng nước ngoài khơi xanh thẳm. Bimini đã gây ấn tượng với Hemingway qua những câu chuyện kể về những cuộc đánh bắt cá phi thường vốn có tại [Gulf Stream](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_l%C6%B0u_Gulf_Stream), “dòng sông” huyền thoại vùng nước ấm chảy qua mạn bắc Bahamas. [“Frommers Guides: Bimini-Fire Guts Hemingway’s Favorite Bar”](http://www.frommers.com/destinations/bimini/0263010029.html).
## Nội chiến Tây Ban Nha
Năm 1936, Hemingway tới Tây Ban Nha làm phóng viên về
[Nội chiến Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_T%C3%A2y_Ban_Nha) cho tờ North American Newspaper Alliance (Liên Minh Báo chí Bắc Mỹ). Trong khi ở đó, tình bạn giữa Hemingway và [John Dos Passos](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_Dos_Passos) đã đổ vỡ, bởi bất chấp những sự cảnh báo, Dos Passos tiếp tục đưa tin về những hành động tàn bạo không chỉ của những người chủ nghĩa dân tộc phát-xít mà Hemingway căm thù, mà cả của những nhà cầm quyền cánh tả Đảng Cộng Hòa mà Hemingway ủng hộ; thậm chí, Hemingway còn phổ biến một câu chuyện về Dos Passos, rằng ông này đã trốn sang Tây Ban Nha vì hèn nhát. * của The Breaking Point: Hemingway, Dos Passos, and the Murder of Jose Robles* [Stephen Koch](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephen_Koch&action=edit&redlink=1),ũauaats bản năm 2005 ISBN *The Spanish Civil War*(1961) của [Hugh Thomas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hugh_Thomas_%28historian%29&action=edit&redlink=1)Trong bối cảnh này, một người đồng nghiệp và cộng tác với Hemingway là [Herbert Matthews](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Herbert_Matthews&action=edit&redlink=1), người sau này đã trở nên nổi tiếng qua những phóng sự về [Fidel Castro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fidel_Castro), đã bày tỏ sự ủng hộ của mình đối với phe Cộng Hòa giống như Hemingway. Hemingway đã chuyển sang theo [đạo Thiên Chúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o)khi chung sống với người vợ Pauline và tôn giáo trở thành một vấn đề đối với ông trong thời gian này, đến mức ông muốn rời bỏ Giáo hội (tuy nhiên những người bạn của ông nhận thấy rằng ông có những ràng buộc khá buồn cười (“funny ties”) với Thiên Chúa giáo trong phần còn lại của cuộc đời). Chiến tranh cũng đã gây ra căng thẳng với cuộc sống hôn nhân của ông. Pauline Pfieffer là một tín đồ Công giáo và vì thế bà đứng về phe phát-xít, chính quyền thân Công giáo của Franco, trong khi thông qua những lời bình phẩm của Hemingway, ông lại tỏ ra ủng hộ chính phủ Cộng hòa. Suốt thời kì này, Hemingway đã viết một bài luận ít được biết đến mang tên *The Denunciation*(tạm dịch: Sự Tố cáo), mà tới tận năm 1969 mới được xuất bản, trong một tuyển tập là *Fifth Column and Four Stories of the Spanish Civil War*.Câu chuyện dường như mang tính tự truyện, chỉ ra rằng Hemingway từng là người đưa tin cho Đảng Cộng hòa cũng như một người đào tạo về vũ khí (weapons instructor) trong chiến tranh.
Cuộc sống của Hemingway thời kì này còn bị ảnh hưởng bởi một số vấn đề về sức khỏe: nhiễm
[bệnh thán thư](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_th%C3%A1n_th%C6%B0&action=edit&redlink=1) (anthrax), phải đi phẫu thuật mắt, bị thương ở trán, bị [cúm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%BAm), đau răng, [trĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C4%A9), gặp rắc rối về [thận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADn) lúc đi đánh cá, rách cơ vùng [bẹn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%B9n&action=edit&redlink=1), gãy ngón tay khi tập đấm bốc, cùng các vết rách trên tay, chân và mặt trong khi phi ngựa qua vùng rừng [Wyoming](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wyoming), và bị gãy tay trong một tai nạn ô tô.
*First Forty-Nine Stories*
Vào năm 1938—cùng với vở kịch dài duy nhất của ông, mang tựa đề
*The Fifth Column*—49 tựa truyện đã được xuất bản trong tuyển tập *. Trong lời đề tựa, Hemingway đã dự định viết nhiều hơn thế nữa. Nhiều truyện trong tuyển tập có thể tìm thấy trong các tuyển tập khác, bao gồm The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories* [Trong thời đại của chúng ta](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trong_th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_ch%C3%BAng_ta&action=edit&redlink=1), [Men Without Women](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Men_Without_Women&action=edit&redlink=1), *và* [Winner Take Nothing](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Winner_Take_Nothing&action=edit&redlink=1), *.* [The Snows of Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Snows_of_Kilimanjaro&action=edit&redlink=1)
Một số truyện đặc sắc của tuyển tập này là
*Old Man at the Bridge* (tạm dịch: Ông Già Trên Cây Cầu), *On The Quai at Smyrna*, * (tạm dịch: Những Ngọn Đồi Như Những Con Voi Trắng), Hills Like White Elephants* *One Reader Writes*(tạm dịch: Một Độc Giả Viết), *The Killers*và *(tạm dịch: Một Nơi Sạch Sẽ, Sáng Sủa). Bên cạnh những truyện ngắn này, cuốn sách cũng bao gồm một số truyện dài hơn, trong số đó có* [A Clean, Well-Lighted Place](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Clean,_Well-Lighted_Place&action=edit&redlink=1) *và* [The Snows of Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Snows_of_Kilimanjaro&action=edit&redlink=1) *.* [Hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1nh_ph%C3%BAc_ng%E1%BA%AFn_ng%E1%BB%A7i_c%E1%BB%A7a_Francis_Macomber&action=edit&redlink=1)
*Chuông nguyện hồn ai* *Chuông nguyện hồn ai*được viết
Vào mùa xuân năm 1939,
[Francisco Franco](https://vi.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco) và những người Đảng Dân tộc đánh bại những người Đảng Cộng hòa, kết thúc [Nội chiến Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_T%C3%A2y_Ban_Nha). Hemingway mất đi mảnh đất quê hương được thừa kế vào tay bè đảng [phát-xít](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t-x%C3%ADt&action=edit&redlink=1) của Franco, và tiếp đó mất đi ngôi nhà *thân yêu ở Key West,” Florida do cuộc ly hôn năm 1940.*
Ít tuần sau cuộc ly hôn, ông cưới người bạn gái mà ông quen tại Tây Ban Nha từ bốn năm trước, đó là
[Martha Gellhorn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Martha_Gellhorn), người vợ thứ ba của ông.
Tiểu thuyết
[Chuông nguyện hồn ai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%C3%B4ng_nguy%E1%BB%87n_h%E1%BB%93n_ai) (For Whom the Bell Tolls) được xuất bản vào năm 1940, đoạt [Giải Pulitzer cho tác phẩm hư cấu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer_cho_t%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_h%C6%B0_c%E1%BA%A5u) năm 1941. Nó được viết năm 1939 tại Cuba và Key West, hoàn thành vào tháng 7 năm 1940. Tác phẩm dài này lấy bối cảnh là Cuộc nội chiến Tây Ban Nha, được viết dựa theo những sự kiện có thật, kể về một nhân vật người Mỹ tên Robert Jordan chiến đấu với những người lính Tây Ban Nha theo phe Cộng Hòa. Phần lớn tiểu thuyết là dựa theo những trải nghiệm về cuộc sống tại Tây Ban Nha và về thời kì làm phóng viên chiến tranh. Tác phẩm được coi là một trong những thành quả văn chương nổi bật của ông.
## Chiến tranh thế giới II
Hoa Kỳ tham gia
[Chiến tranh thế giới II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) vào ngày 8 tháng 12, 1941, và lần đầu tiên trong cuộc đời mình, Hemingway tham gia chiến đấu trong hàng ngũ hải quân. Chu du trên con tàu *Pilar*, mà bây giờ là một [Q-Ship](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Q-Ship&action=edit&redlink=1), đội của Hemingway được giao nhiệm vụ đánh chìm những chiếc tàu ngầm Đức đang đe dọa giao thông hàng hải ngoài khơi [Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) và Hoa Kỳ. Sau khi [FBI](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang) tiếp quản công tác phản gián tại Caribbean, ông tới Châu Âu với công việc phóng viên chiến tranh cho tạp chí *. Ở đó, Hemingway đã chứng kiến cuộc đổ bộ Collier’s* [D-Day](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D-Day&action=edit&redlink=1)từ một tàu đổ bộ (LCVP, landing craft, vehicle, personel), mặc dù ông không được phép lên bờ. Tiếp đó, ông trở nên tức giận khi lúc đó vợ ông, Martha Gellhorn — một người phóng viên chiến tranh hơn là một người vợ — đã xoay xở để lên bờ rạng ngày hôm mồng 7 tháng 6 với một bộ đồng phục y tá, sau khi bà vượt qua Đại Tây Dương tới Anh trong một con tàu chất đầy thuốc nổ. Hemingway đóng vai một sỹ quan liên lạc không chính thức tại [Château de Rambouillet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2teau_de_Rambouillet&action=edit&redlink=1)(Lâu đài Rambouillet), và kế tiếp xây dựng một đội quân của riêng mình (gốc: formed his own partisan group), đội quân mà theo lời ông đã tham gia vào cuộc giải phóng [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris). [Mặc dù tuyên bố này vẫn còn gây ra những nghi ngờ với nhiều sử gia, tuy nhiên thực tế thì không thể nghi ngờ ông được. *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) *He was once quoted saying that he actually had liberated the bar at the famous*Ritz Hotel… [How It Was: An Autobiography](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=How_It_Was:_An_Autobiography&action=edit&redlink=1) *của* [Mary Welsh Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_Welsh_Hemingway&action=edit&redlink=1), copyright 1976, [ISBN 0-345-25432-5](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345254325)
Sau chiến tranh, Hemingway bắt đầu viết
* (Vườn Địa Đàng). Tác phẩm tuy chưa được hoàn thành nhưng một bản tóm lược về nó được xuất bản năm 1986 sau khi ông qua đời. Có một giai đoạn, ông lập kế hoạch viết một bộ ba tác phẩm chính gồm có “The Sea When Young”(tạm dịch: Biển Khi Còn Trẻ), “The Sea When Absent”(tạm dịch: Biển Khi Thẫn Thờ) và “The Sea in Being”(tạm dịch: Biển Sống) (cuốn thứ ba rốt cuộc cũng được xuất bản vào năm 1952 với tựa đề The Garden of Eden* *). Ông đã dành thời gian trong một thị trấn nhỏ của Italy tên là* [Ông già và biển cả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [Acciaroli](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Acciaroli&action=edit&redlink=1)(cách [Napoli](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napoli)khoảng 136 km về phía nam). Cũng có một truyện “dính đến biển” nữa (từ gốc: Sea-Chase); ba mẩu chuyện này đã được biên tập và kết dính với nhau thành một cuốn tiểu thuyết được xuất bản sau khi ông qua đời *(1970).* [Islands in the Stream](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Islands_in_the_Stream_%28Hemingway%29&action=edit&redlink=1)
Mới bốn năm sau ly dị với Gellhorn, Hemingway đã cưới phóng viên chiến tranh
[Mary Welsh Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_Welsh_Hemingway&action=edit&redlink=1), người ông đã gặp ở hải ngoại năm 1944. Ông đã trở lại Cuba, và vào 1945 tại Đại sứ quán Xô-viết, ông đã trở thành nhân chứng công khai (gốc: public witness) cho phe ly khai (gốc: schism) [Rolando Masferrer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rolando_Masferrer&action=edit&redlink=1) trong nội bộ Đảng cộng sản Cuba (García Montes, và Alonso Ávila, 1970 p. 362).
Sau
*Chuông nguyện hồn ai*, cuốn tiểu thuyết tiếp theo của Hemingway là *(tạm dịch: Qua Dòng Sông và vào trong Cánh Rừng) (1950), với bối cảnh Across the River and into the Trees* [Venice](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezia)hậu chiến tranh thế giới II. Ông lấy tựa bắt nguồn từ những lời cuối cùng của Confederate General (hàm cấp tướng (?)) trong cuộc [Nội chiến Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) [Stonewall Jackson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Stonewall_Jackson). Phải lòng một cô gái trẻ người Italy ( [Adriana Ivancich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adriana_Ivancich&action=edit&redlink=1)) vào thời điểm đó, Hemingway đã viết *Across the River and into the Trees*giống như một mối tình lãng mạn giữa Colonel Cantwell, một chàng trai bị chiến tranh làm cho kiệt quệ (dựa theo nguyên mẫu một người bạn của ông, Colonel [Charles Lanham](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Major_General_Charles_T._Lanham&action=edit&redlink=1)) và cô gái trẻ Renata (lấy theo nguyên mẫu Adriana; “Renata” đồng âm với “rinata”, có nghĩa là ‘tái sinh” theo tiếng Italy). Tiểu thuyết nhận được những phê bình không tốt, nhiều trong số đó cho rằng Hemingway viết thật vô vị, văn phong lạc lõng và ủy mỵ quá mức; tuy nhiên cũng có những nhà phê bình không đồng ý với quan điểm này.
## Những năm sau đó
Một phần của bộ ba tác phẩm về biển được xuất bản với tựa
* năm 1952. Cuốn Ông già và biển cả* [tiểu thuyết ngắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_ng%E1%BA%AFn)này là một thành công lớn, về cả mặt thương mại lẫn phê bình, khiến Hemingway thật sự hài lòng và mãn nguyện. Nhờ tác phẩm này, ông được nhận [Giải thưởng Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer)năm 1953. Một năm sau đó, ông đạt [Giải Nobel Văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc). Lúc nhận giải thưởng này, ông đã bày tỏ rằng ông thực sự hạnh phúc, nhưng còn hạnh phúc hơn nữa… nếu như giải thưởng được trao cho nhà văn [Isak Dinesen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Isak_Dinesen&action=edit&redlink=1).Lấy từ *The New York Times Book Review, 7 tháng 11 năm 1954*. Những giải thưởng này đã giúp ông phục hồi danh tiếng của mình trên thế giới.
Trong một cuộc đi săn, ông đã bị thương nặng sau hai tai nạn máy bay liên tiếp; ông bị bong gân vai – tay bên phải và chân trái, bị
[chấn động](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) mạnh, mắt trái ông bị mất thị lực tạm thời đồng thời mất khả năng nghe ở tai trái, bị liệt xương sống, một đốt sống bị nát, gan, lá lách và thận bị tổn thương, mặt, tay và chân ông bị bỏng cấp độ một. Một số tờ báo tại Mỹ nghĩ rằng ông đã bị sát hại nên đã mắc sai lầm khi đăng cáo phó cho Hemingway. [“Ernest Hemingway Quick Facts”](http://encarta.msn.com/media_461577223/Ernest_Hemingway_Quick_Facts.html). [encarta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encarta).
Hemingway đã bị thương nặng một tháng sau đó trong một vụ hỏa hoạn (bushfire: (?)), làm cho chân, thân trên phía trước, môi, bàn tay trái cánh tay phải của ông bị bỏng cấp độ hai. Vết thương để lại cho ông nỗi đau đớn kéo dài, và ông không thể tới
[Stockholm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Stockholm) để nhận giải Nobel.
Một tia hi vọng le lói xuất hiện khi ông tìm lại một số bản thảo cũ của mình từ hồi 1928 trong những hầm chứa Ritz. Đó chính là bản thảo mà ông sử dụng để viết
*. Mặc dù sức khỏe của ông có được phục hồi đôi chút, nhưng chính chứng nghiện rượu đã kéo ông đi xuống. A Moveable Feast* [Huyết áp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BA%BFt_%C3%A1p)và lượng [cholesterol](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cholesterol)ở mức nguy hiểm, ông đau đớn vì bị viêm động mạch chủ, và [suy nhược](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Suy_nh%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)ngày một trầm trọng vì [nghiện rượu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A9ng_nghi%E1%BB%87n_r%C6%B0%E1%BB%A3u). Tuy nhiên, tháng 10 năm 1956, Hemingway đã kịp lấy lại sức khỏe để tới Madrid và tham dự lễ tang [Pío Baroja](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ADo_Baroja&action=edit&redlink=1), một trong số những nhà văn gây ảnh hưởng tới Hemingway. *La Bodeguita del Medio*tại [La Habana](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_Habana). Hanging on the bar is a plate with a likeness of Ernest Hemingway and a framed, signed message written by him. He was a regular patron.
Sau khi
[cuộc cách mạng tại Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba) diễn ra và tướng [Fulgencio Batista](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fulgencio_Batista) bị trục xuất năm 1959, việc tài sản thuộc sở hữu của ngoại quốc bị tước đoạt khiến cho nhiều người Mỹ phải trở lại Tổ quốc. Hemingway quyết định ở lại thêm một thời gian nữa. Có thể nói theo cách thông thường, ông vẫn gìn giữ một mối quan hệ tốt đẹp với [Fidel Castro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fidel_Castro) và đã từng tuyên bố ủng hộ cuộc cách mạng này, và chúc Castro “luôn may mắn” (“all luck”) khi điều hành đất nước. [“Hemingway’s Marriage to Mary Welsh. His last days.”](http://www.ernest.hemingway.com/marywelsh.htm). [“Homing To The Stream: Ernest Hemingway In Cuba”](http://www.ernest.hemingway.com/cuba.htm). Tuy nhiên, the Hemingway account “The Shot” (? Hemingway, Ernest 1951 The Shot. True the men’s magazine. tháng 4 năm 1951. pp. 25–28 bị Cabrera Infante và những người khác lợi dụng [“An Interview with Guillermo Cabrera Infante”](http://www.centerforbookculture.org/interviews/interview_infante.html).Gonzalez Echevarria, Roberto 1980 The Dictatorship of Rhetoric/the Rhetoric of Dictatorship: Carpentier, Garcia Marquez, and Roa Bastos. Latin American Research Review, Vol. 15, No. 3 (1980), pp. 205–228 “For example, the assassination of Manolo Castro is retold by alluding to Hemingway’s “The Shot,…”” [“Castro-Hemingway-not-friends”](http://hemingway-castro-foes.blogspot.com/). chính là bằng chứng cho xung đột giữa Hemingway và Fidel Castro đã tồn tại từ trước năm1948 và việc một người bạn Hemingway, “Manolo” Castro bị giết hại.Raimundo, Daniel Efrain 1994 Habla el Coronel Orlando Piedra (Coleccion Cuba y sus Jueces), Ediciones Universal ISBN-10 ISBN-13: Pages 93–94 refer to the death of Manolo Castro, and offers the insight that it was Rolando Masferrer’s men who, rather than the police who, were chasing after Fidel Castro with lethal intent. According to this account Castro is captured in the company of a woman and child as he tries to flee to Venezuela via the Cuban airport of Rancho Boyeros south of Havana by the Cuban Bureau of Investigation as witnessed by sergeant of that organization Joaquin Tasas. Castro is released the next day. This matter is a little odd since Fidel Castro was believed to have organized the death of Manolo Castro (p. 99). This version is a close fit the scenario described in “The Shot/.” Hemingway đến dưới sự bảo trợ của [FBI](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang) trong suốt Chiến tranh thế giới II (rất có thể sự hợp tác lâu năm giữa ông và những nhân vật marxism kì cựu thời Nội Chiến Tây Ban Nha The Breaking Point: Hemingway, Dos Passos, and the Murder of Jose Robles by Stephen Koch, xuất bản năm 2005 ISBN, những người đã hoạt động trở lại tại Cuba) và quá trình ông cư trú và hoạt động tại Cuba sau đó. [“Ernest Hemingway His Life and Works”](http://www.ernest.hemingway.com/cuba.htm). Năm 1960, ông rời xa hòn đảo và [Finca Vigía](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Finca_Vig%C3%ADa&action=edit&redlink=1), điền trang của ông ở bên ngoài [Havana](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_Habana) mà ông đã làm chủ trong hơn hai mươi năm. Quan chức Cu-ba coi những tài sản trên của ông giờ thuộc quyền ở hữu của chính phủ Cu-ba, và sẽ được chuyển làm bảo tàng để tưởng nhớ ông (?). [“Finca Vigía”](http://www.pbs.org/hemingwayadventure/finca.html). [“Restauracion Museo Hemingway (Official website) – Finca Vigía”](http://www.cnpc.cult.cu/cnpc/museos/heming%20restauration%20works.htm) (bằng tiếng Tây Ban Nha). Consejo Nacional de Patrimonio Cultural- Cuba. 2009. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2009. Năm 2001, tập đoàn du lịch nhà nước Cu-ba, El Gran-Caribe SA, bắt đầu cấp phép cho chuỗi nhà hàng quốc tế [La Bodeguita del Medio](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=La_Bodeguita_del_Medio&action=edit&redlink=1) hoạt động chủ yếu dựa vào nhà hàng ở Havana nơi Hemingway thường xuyên lui tới.MILLMAN, JOEL (22 tháng 2 năm 2007). [“Hemingway’s Ties to Bar – Still Move the Mojitos”](http://www.startupjournal.com/franchising/franchising/20070222-millman.html). [Wall Street Journal](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal). Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007.
Vào tháng 2 năm 1960, Ernest Hemingway không thể chuyển câu chuyện kể về đấu bò mang tựa đề
* tới nhà xuất bản. Bởi vậy ông đã nhờ Mary vợ mình mời người bạn của ông, The Dangerous Summer* [Will Lang Jr.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Will_Lang_Jr.&action=edit&redlink=1)chủ tịch tòa soạn (bureau head) *, rời Paris và tới Tây Ban Nha. Hemingway thuyết phục Lang cho phép in bản thảo này, cùng với một bức ảnh (along with a picture layout, before it came out in hardcover (?)). Mặc dù chẳng có từ nào liên quan đến tấm ảnh trong bài viết (Although not a word of it was on paper), lời đề nghị đã được chấp thuận. Phần đầu của câu chuyện được đăng trên* [Life Magazine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Life_Magazine&action=edit&redlink=1) *Life Magazine*ngày 5 tháng 9, 1960, và sau đó là các phần còn lại đã rất thành công và nhận được sự quan tâm của độc giả.
Những bức ảnh trong bài báo
*The Dangerous Summer* (tạm dịch: Mùa Hè Nguy Hiểm) đã khiến ông ngã bệnh và phải chuyển tới [Ketchum, Idaho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ketchum,_Idaho&action=edit&redlink=1) để điều trị cao huyết áp và viêm gan. Trên thực tế, có thể chính điều này đã nhanh chóng đẩy ông nghĩ đến việc tự tử, kể từ khi có tin ông bị mất trí nhớ sau những phiên sốc điện. Ông cũng trở nên hốc hác hơn trước, với thân hình cao 6-foot (183 cm) nhưng cân nặng chỉ có 170 pound (77 kg, 12st 2 lb).
## Tự sát
Hemingway đã dự định tự sát vào mùa xuân 1961, và tiếp tục được chữa trị bằng liệu pháp sốc điện (ETC) (Electroconvulsive therapy). Vào buổi sáng ngày 2 tháng 7 năm 1961, vài ba tuần trước sinh nhật lần thứ 62 của mình,ông đã chết tại nhà riêng tại
[Ketchum, Idaho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ketchum,_Idaho&action=edit&redlink=1), sau khi tự nã đạn vào đầu mình bằng một khẩu súng săn (shotgun). Chưa được phán xét chịu trách nhiệm về mặt tinh thần đối với hành động cuối cùng này, ông được mai táng tại một nghĩa trang của đạo Thiên chúa La Mã.
Người ta tin rằng Hemingway đã mua khẩu súng săn của
[Boss & Co.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boss_%26_Co.&action=edit&redlink=1), khẩu súng ông sử dụng để tự sát, tại [Abercrombie & Fitch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Abercrombie_%26_Fitch) – sau này là một nhà bán lẻ các đồ dùng phục vụ dã ngoại và nhà cung cấp các loại súng cầm tay.Grauer, Neil A. “Remembering Papa.” *Cigar Aficionado*, Tháng 7/Tháng 8 năm 1999. Đó là một vụ tự sát thực sự khủng khiếp, ông đặt báng của khẩu súng săn hai nòng trên sàn của tiền sảnh nhà mình, tựa trán mình lên hai họng súng rồi kéo cò. [“The Last Ole”](http://www.nytimes.com/books/99/07/04/specials/hemingway-summer.html). Nhân viên điều tra theo yêu cầu của gia đình đã không tiến hành khám nghiệm tử thi. [“Ernest Hemingway”](http://wais.stanford.edu/Spain/spain_hemingway0799.html).
Những người gần gũi nhất trong gia đình của Hemingway cũng quyết định
[tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t), gồm có cha của ông, Clarence Hemingway, chị em gái của ông Ursula và Leicester, cô cháu gái [Margaux Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaux_Hemingway&action=edit&redlink=1). Một số tin rằng một vài thành viên trong dòng họ Hemingway nhiễm một bệnh di truyền mang tên [haemochromatosis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Haemochromatosis&action=edit&redlink=1) (một dạng bệnh tiểu đường – bronze diabetes), trong đó một sự dư thừa về tập trung sắt trong máu gây tổn thương [tuyến tụy](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A5y) và cũng gây ra sự suy nhược hay bất ổn định trong não bộ.(Wagner-Martin, 2000) p. 43 miêu tả lại tình trạng của ông vào tháng 8 năm 1947 trong đó bao gồm huyết áp cao, [tiểu đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng) suy nhược và có thể cả bệnh [haemochromatosis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Haemochromatosis&action=edit&redlink=1). Cha của Hemingway đã phát bệnh haemochromatosis trong thời gian trước khi ông tự sát ở tuổi năm mươi chín. Suốt cuộc đời mình, Hemingway là một người nghiện rượu nặng, và không thể kháng cự chứng nghiện rượu (alcoholism) trong những năm tiếp đó.
Hemingway có thể đã rất đau đớn vì
[rối loạn thần kinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BB%91i_lo%E1%BA%A1n_th%E1%BA%A7n_kinh&action=edit&redlink=1), và rồi được chữa trị bằng [liệu pháp sốc điện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p_s%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) (electroshock therapy) tại [Mayo Clinic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mayo_Clinic&action=edit&redlink=1). [“Biography for Ernest Hemingway”](http://www.imdb.com/name/nm0002133/bio). *imdb*. Amazon. Tháng 6 năm 2005. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2007. Đã bỏ qua tham số không rõ
|name= (gợi ý
|author=) (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored_suggest)) Sau đó ông đổ lỗi cho những phiên ETC đã gây nên việc mất trí nhớ của mình – cũng là một lý do khiến ông không muốn sống nữa.
Hemingway yên nghỉ tại một nghĩa trang ở phía bắc thị trấn
[Ketchum, Idaho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ketchum,_Idaho&action=edit&redlink=1). Một bia tưởng niệm đã được dựng năm 1966 tại một địa điểm khác, nhìn ra Trail Creek, phía bắc Ketchum. Trên đó có khắc một bài thơ chúc tụng Hemingway viết tặng một người bạn của ông, Gene Van Guilder:
Best of all he loved the fall The leaves yellow on the cottonwoods Leaves floating on the trout streams And above the hills The high blue windless skies Now he will be a part of them forever
(tạm dịch: Anh yêu mùa thu hơn tất cả Những chiếc lá nhuộm vàng những cây bông vải Những chiếc lá trôi theo những dòng cá hồi Và ở phía trên những ngọn đồi Những khoảng trời cao xanh lặng gió Giờ đây anh sẽ mãi mãi là một phần của chúng)
Ernest Hemingway – Idaho – 1939
Để tưởng nhớ tình yêu mà Hemingway dành cho Idaho và vùng ngoại vi nơi đây, Lễ Ernest Hemingway
[“www.ernesthemingwayfestival.org”](http://www.ernesthemingwayfestival.org). được tổ chức hàng năm tại Ketchum và Sun Valley vào cuối tháng 9 với sự góp mặt của những nhà nghiên cứu, một buổi diễn thuyết dành cho người được trao Giải thưởng PEN/Hemingway và nhiều sự kiện khác, bao gồm những tour tham quan di tích lịch sử, những đêm open mic và một bữa tối từ thiện tại nhà của Hemingway tại Warm Springs mà nay Uỷ ban bảo vệ tự nhiên tại Ketchum đang bảo quản.
## Những tác phẩm được xuất bản sau khi ông qua đời
Hemingway viết nhiều thư, năm 1981, phần nhiều trong số chúng được
[Scribner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Scribner&action=edit&redlink=1) cho in thành sách với nhan đề *(Tuyển tập thư Hemingway). Cuốn sách đã vấp phải phản ứng trái chiều vì Hemingway trước đó đã không muốn cho xuất bản những bức thư của mình. Những bức thư khác in trong một cuốn sách tập hợp các bức thư mà ông từng trao đổi với biên tập viên của mình – Max Perkins,tựa đề Ernest Hemingway Selected Letters* *The Only Thing that Counts* [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996).
Giờ đây một dự án nhằm xuất bản hàng ngàn bức thư mà Hemingway viết khi ông còn sống đang được tiến hành. Dự án được thực hiện với sự hợp tác của
[Đại học bang Pennsylvania](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_bang_Pennsylvania&action=edit&redlink=1) và [Quỹ Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Ernest_Hemingway&action=edit&redlink=1). Sandra Spanier, giáo sư Tiếng Anh – vợ ngài hiệu trưởng Đại học bang Pennsylvania [Graham Spanier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Graham_Spanier&action=edit&redlink=1), đóng vai trò là tổng biên tập của tổng tập này. [“hemingwayx.html”](http://www.psu.edu/ur/archives/intercom_2002/May9/hemingway.html).
Hemingway vẫn tiếp tục sáng tác cho tới khi ông mất; hầu hết các tác phẩm đơn lẻ của ông được in sau khi ông qua đời; bao gồm
[A Moveable Feast](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Moveable_Feast&action=edit&redlink=1) (tạm dịch: Một Ngày Lễ Đổi Ngày), [Islands in the Stream](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Islands_in_the_Stream_%28Hemingway%29&action=edit&redlink=1), * (vài phần của tác phẩm này chưa được xuất bản trước đó), The Nick Adams Stories* *và* [The Dangerous Summer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Dangerous_Summer&action=edit&redlink=1), *(tạm dịch: Vườn địa đàng).Các thông tin về các tác phẩm của Hemingway sau khi ông mất được lấy từ lời đề tựa của Charles Scribner, Jr cho cuốn* [The Garden of Eden](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Garden_of_Eden&action=edit&redlink=1) *The Garden of Eden*in năm 1987. Trong lời tựa cho cuốn *Islands in the Stream*, Mary Hemingway cho biết bà đã cùng với Charles Scribner, Jr. để “chuẩn bị xuất bản các tác phẩm từ bản thảo gốc của Ernest “. Bà cũng cho biết “ngoài việc vẫn thường làm là sửa lỗi chính tả và dấu câu, chúng tôi cũng cắt một số chỗ trong bản thảo, tôi cảm thấy chắc chắn rằng nếu còn sống ông ấy cũng sẽ làm vậy. Tất cả nội dung cuốn sách vẫn là của Ernest. Chúng tôi không hề thêm thắt gì cả.” Còn một số tranh cãi xung quanh việc xuất bản những tác phẩm này, cho rằng không cần thiết phải có sự quyết định của người thân Hemingway hay các nhà xuất bản đối với việc có hay không đưa những tác phẩm này ra công chúng. Ví dụ, một số học giả phản đối việc tác phẩm *The Garden of Eden*(Vườn địa đàng) được [Charles Scribner’s Sons](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Scribner%27s_Sons&action=edit&redlink=1)xuất bản năm 1986, mặc dù chắc chắn là nguyên bản của Hemingway, nhưng bị cắt mất hai phần ba so với bản thảo. [BookRags](http://www.bookrags.com/shortguide-garden_of_eden/)makes this quantitative note; it also reveals some more information about the publication of *The Garden of Eden*and offers some discussion of thematic content.
## Ảnh hưởng và di sản
Ảnh hưởng của văn phong Hermingway tới
[Văn học Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9) thực sự rất lớn và vẫn còn cho đến ngày nay. [James Joyce](https://vi.wikipedia.org/wiki/James_Joyce) gọi “A Clean, Well Lighted Place” là “một trong số những truyện hay nhất từng được viết”. (Truyện này cũng đã ảnh hưởng tới [Edward Hopper](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Hopper&action=edit&redlink=1)‘s thông qua nhiều bức vẽ nổi tiếng của ông, mà nổi bật nhất là “ [Nighthawks](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nighthawks&action=edit&redlink=1).”Wells, Walter, **Silent Theater: The Art of Edward Hopper**, London/New York: Phaidon, 2007) [Pulp fiction](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pulp_magazine&action=edit&redlink=1) and “ [hard boiled](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hardboiled&action=edit&redlink=1)” crime fiction (which flourished from the 1920s to the 1950s) often owed a strong debt to Hemingway. [Hunter S. Thompson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hunter_S._Thompson&action=edit&redlink=1) thường so sánh mình với Hemingway, và có thể tìm thấy những câu văn ngắn gọn kiểu Hemingway (terse Hemingway-esque sentences) trong tiểu thuyết đầu tay của ông, *. The Rum Diary*
## Gia đình
### Cha mẹ
- Cha: Clarence Hemingway. Sinh ngày 2 tháng 9, 1871, chết ngày 6 tháng 12, 1928
- Mẹ: Grace Hall Hemingway. Sinh ngày 15 tháng 6, 1872, chết ngày 28 tháng 6, 1951
### Anh chị em ruột
- Marcelline Hemingway. Sinh ngày 15 tháng 1, 1898, chết ngày 9 tháng 12, 1963
- Ursula Hemingway. Sinh ngày 29 tháng 4, 1902, chết ngày 30 tháng 10, 1966
- Madelaine Hemingway. Sinh ngày 28 tháng 11, 1904, chết ngày 14 tháng 11, 1995
- Carol Hemingway. Sinh ngày 19 tháng 7 năm 1911, chết ngày 27 tháng 10 năm 2002
[Leicester Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leicester_Hemingway&action=edit&redlink=1). Sinh ngày 1 tháng 4, 1915, chết ngày 13 tháng 9, 1982
### Người trong gia đình
[Elizabeth Hadley Richardson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Hadley_Richardson&action=edit&redlink=1). Cưới ngày 3 tháng 9, 1921, ly hôn ngày 4 tháng 4, 1927.
- Con trai,
[John Hadley Nicanor “Jack” Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_Hemingway&action=edit&redlink=1)(còn gọi là Bumby). Sinh ngày 10 tháng 10, 1923, chết ngày 1 tháng 12, 2000.
- Cháu gái, Joan (Muffet) Hemingway
- Cháu gái,
[Margaux Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaux_Hemingway&action=edit&redlink=1). Sinh ngày 16 tháng 2, 1954, chết ngày 2 tháng 7, 1996
- Cháu gái,
[Mariel Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mariel_Hemingway&action=edit&redlink=1). Sinh ngày 22 tháng 11, 1961 [Pauline Pfeiffer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pauline_Pfeiffer&action=edit&redlink=1). Cưới ngày 10 tháng 5, 1927, ly hôn ngày 4 tháng 11, 1940.
- Con trai, Patrick. Sinh ngày 28 tháng 6, 1928.
- Cháu gái, Mina Hemingway
- Con trai,
[Gregory Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregory_Hemingway&action=edit&redlink=1)(được Hemingway gọi là ‘Gig’; sau đó được ông gọi là ‘Gloria’). Sinh ngày 12 tháng 11, 1931, chết ngày 1 tháng 10, 2001.
- Các cháu, Patrick, Edward, Sean, Brendan, Vanessa, Maria,
[John Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hemingway&action=edit&redlink=1)và [Lorian Hemingway](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lorian_Hemingway&action=edit&redlink=1)
- Các cháu, Patrick, Edward, Sean, Brendan, Vanessa, Maria,
[Martha Gellhorn](http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=vi&prev=/search%3Fq%3DMartha%2BGellhorn%26hl%3Dvi%26biw%3D1137%26bih%3D725%26prmd%3Dimvnsob&rurl=translate.google.com.vn&sl=en&twu=1&u=http://en.wikipedia.org/wiki/Martha_Gellhorn&usg=ALkJrhgBC89ApMuE4CViubv2ra4OQvRbQg#Early_life). Cưới ngày 21 tháng 11, 1940, ly hôn ngày 21 tháng 12, 1945. [Mary Welsh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_Welsh_Hemingway&action=edit&redlink=1). Cưới ngày 14 tháng 3, 1946.
- Vào 19 tháng 8, 1946, bà bị sẩy thai do thụ thai ngoài dạ con (?) (ectopic pregnancy).
## Những giải thưởng, vinh danh
Trong suốt cuộc đời mình, Hemingway đã được nhận các giải thưởng, vinh danh:
[ [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
- Silver Medal of Military Valor (Huân chương Bạc cho Lòng dũng cảm trong Chiến đấu) (
*medaglia d’argento*) trong [Chiến tranh thế giới I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t);
- Bronze Star Medal (Huân Chương Sao Đồng) (cho Phóng viên quân đội không chính quy trong
[Chiến tranh thế giới II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)), 1947;
- Giải Cống hiến của
[Học viện Văn học – Nghệ thuật Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_-_Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), 1954; [Giải Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pulitzer)cho *, 1953;* [Ông già và biển cả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [Giải Nobel Văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)cho những cống hiến văn học trọn đời của ông, 1954;
- Hai huy chương cho đấu sĩ bò tót.
Một
[tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh), được tìm ra năm 1978 tại [Liên bang Soviet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) bởi nhà [thiên văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) [Nikolai Stepanovich Chernykh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikolai_Stepanovich_Chernykh&action=edit&redlink=1), được đặt theo tên của ông — [3656 Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/3656_Hemingway).Schmadel, Lutz D. (2003). [ (ấn bản 5). New York: Springer Verlag. tr. 307. Dictionary of Minor Planet Names](http://books.google.com/books?q=3656+Hemingway+1978+QX) [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [3540002383](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3540002383).
Vào 17 tháng 7, 1989,
[Sở Bưu Chính Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_B%C6%B0u_Ch%C3%ADnh_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) phát hành một loại [tem bưu chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tem_th%C6%B0) mệnh giá 25-cent để vinh danh Hemingway. [Scott catalog](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scott_catalog&action=edit&redlink=1) # 2418.
## Các tác phẩm
Đây là danh sách các tác phẩm của Ernest Hemingway (1899 – 1961). Danh sách này bao gồm các tiểu thuyết, truyện ngắn và truyện có thật cũng như các chương trình truyền hình và phim ảnh có sử dụng tác phẩm của ông.
Các tác phẩm đã được dịch sang
[tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) có tựa Tiếng Việt được để trong ngoặc kép bên cạnh tên tựa gốc, trong khi các tác phẩm khác có tựa tạm dịch bởi người viết và không để trong ngoặc kép để tiện tra cứu.
### Tác phẩm
### Phóng tác
**Chương trình truyền hình**
- (1958)
*, by* [Scouting on Two Continents](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scouting_on_Two_Continents&action=edit&redlink=1) [Frederick Russell Burnham](https://vi.wikipedia.org/wiki/Frederick_Russell_Burnham)(not completed)
- (1959)
[For Whom the Bell Tolls](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%C3%B4ng_nguy%E1%BB%87n_h%E1%BB%93n_ai)
- (1959)
*The Killers*(CBS Buick Electra Playhouse)
- (1960)
[The Fifth Column](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Fifth_Column&action=edit&redlink=1)
- (1960)
[The Snows of Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Snows_of_Kilimanjaro&action=edit&redlink=1)
- (1960)
[The Gambler, The Nun and the Radio](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Gambler,_The_Nun_and_the_Radio&action=edit&redlink=1)
- (1960)
*(not completed)* [After the Storm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=After_the_Storm&action=edit&redlink=1)
### Phim ảnh Mỹ/Liên hiệp Anh
- (1932)
*(starring* [A Farewell to Arms](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Farewell_to_Arms_%28phim_1932%29&action=edit&redlink=1) [Gary Cooper](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gary_Cooper))
- (1943)
*(* [For Whom the Bell Tolls](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=For_Whom_the_Bell_Tolls_%28film%29&action=edit&redlink=1) [Gary Cooper](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gary_Cooper)/ [Ingrid Bergman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ingrid_Bergman))
- (1944)
*(* [To Have and Have Not](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=To_Have_and_Have_Not_%28film%29&action=edit&redlink=1) [Humphrey Bogart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Humphrey_Bogart)/ [Lauren Bacall](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lauren_Bacall))
- (1946)
*(starring* [The Killers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Killers_%28phim_1946%29&action=edit&redlink=1) [Burt Lancaster](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Burt_Lancaster&action=edit&redlink=1))
- (1947)
[The Macomber Affair](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Macomber_Affair&action=edit&redlink=1)
- (1950)
[The Breaking Point](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Breaking_Point_%28phim_1950%29&action=edit&redlink=1)
- (1952)
*(starring* [The Snows of Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Snows_of_Kilimanjaro_%28film%29&action=edit&redlink=1) [Gregory Peck](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gregory_Peck))
- (1957)
*(starring* [A Farewell to Arms](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A3_t%E1%BB%AB_v%C5%A9_kh%C3%AD) [Rock Hudson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rock_Hudson&action=edit&redlink=1))
- (1957)
*(starring* [The Sun Also Rises](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Sun_Also_Rises_%28phim_1957%29&action=edit&redlink=1) [Tyrone Power](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tyrone_Power&action=edit&redlink=1))
- (1958)
*(starring* [The Old Man and the Sea](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [Spencer Tracy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Spencer_Tracy))
- (1962)
[Hemingway’s Adventures of a Young Man](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hemingway%27s_Adventures_of_a_Young_Man&action=edit&redlink=1)
- (1964)
*(starring* [The Killers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Killers_%28phim_1964%29&action=edit&redlink=1) [Lee Marvin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lee_Marvin&action=edit&redlink=1))
- (1965)
[For Whom the Bell Tolls](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=For_Whom_the_Bell_Tolls_%28phim_1965%29&action=edit&redlink=1)
- (1977)
*(starring* [Islands in the Stream](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Islands_in_the_Stream_%28Hemingway%29&action=edit&redlink=1) [George C. Scott](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_C._Scott&action=edit&redlink=1))
- (1984)
[The Sun Also Rises](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Sun_Also_Rises&action=edit&redlink=1)
- (1990)
*(starring* [The Old Man and the Sea](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) [Anthony Quinn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anthony_Quinn))
- (1996)
*(starring* [In Love and War](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=In_Love_and_War_%28phim_1996%29&action=edit&redlink=1) [Chris O’Donnell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chris_O%27Donnell&action=edit&redlink=1))
- (1999)
[The Old Man and the Sea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Old_Man_and_the_Sea_%28phim_1999%29&action=edit&redlink=1)
## Xem thêm
## Chú thích
## Tham khảo
- Baker, Carlos (1972),
*Hemingway: The Writer as Artist*(ấn bản 4), [Princeton University Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Princeton_University_Press&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0691013055](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691013055)Đã bỏ qua tham số không rõ
|note=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
- Baker, Carlos (1962),
*Ernest Hemingway: Critiques of Four Major Novels*, A Scribner research anthology, [Scribner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scribner&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0684411571](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0684411571)
- Brian, Denis (1987),
*The True Gen: An Intimate Portrait of Hemingway by Those Who Knew Him*, [Grove Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grove_Press&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0802100066](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0802100066)
- Berridge, Howard (1984),
*Ernest Hemingway’s a Farewell to Arms (Barron’s Book Notes)*, [Barron’s Educational Series](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Barron%27s_Educational_Series&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0812034120](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0812034120)
- Bruccoli, Matthew Joseph (1978),
*Scott and Ernest: The Authority of Failure and the Authority of Success*, [Bodley Head](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bodley_Head&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0370301404](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0370301404)
- Burgess, Anthony (1978),
*Ernest Hemingway*, Literary lives, London: [Thames and Hudson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thames_and_Hudson&action=edit&redlink=1)(xuất bản 1986), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0500260176](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0500260176)
- Cappel, Constance (1966),
*Hemingway in Michigan*, [Vermont Crossroads Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=VCP&action=edit&redlink=1)(xuất bản 1977), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0915248131](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0915248131)
- Cappel, Constance (2002),
*Sweetgrass and Smoke*, [Xlibris](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Xlibris&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [1401048560](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1401048560)
- Hemingway, Ernest (1944), trong Cowley, Malcolm,
*Hemingway (The Viking Portable Library)*, [Viking Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Viking_Press&action=edit&redlink=1), [OCLC](https://vi.wikipedia.org/wiki/OCLC) [505504](https://www.worldcat.org/oclc/505504)
- Lynn, Kenneth Schuyler (1987),
*Hemingway*, [Simon and Schuster](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Simon_and_Schuster&action=edit&redlink=1), [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [067149872X](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/067149872X)
- Lynn, Steve (1994),
*Texts and Contexts: Writing About Literature with Critical Theory*, [HarperCollins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HarperCollins&action=edit&redlink=1), tr. 5-7, [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0065000994](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0065000994)
- Montes, Jorge García; Ávila, Antonio Alonso (1970),
*Historia del Partido Comunista en Cuba*, [Ediciones Universal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ediciones_Universal&action=edit&redlink=1), tr. 362, [OCLC](https://vi.wikipedia.org/wiki/OCLC) [396804](https://www.worldcat.org/oclc/396804)
- Reynolds, Michael S. (1986),
*The Young Hemingway*, Basil Blackwell, [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0631147861](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0631147861)
- Wagner-Martin, Linda (2000),
*A Historical Guide to Ernest Hemingway*, [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0195121511](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195121511)
- Young, Philip (1952),
*Ernest Hemingway*, New York: [Holt, Rinehart and Winston](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Holt,_Rinehart_and_Winston&action=edit&redlink=1), [OCLC](https://vi.wikipedia.org/wiki/OCLC) [237958](https://www.worldcat.org/oclc/237958) [“Biography”](http://www.ehemingway.com/?page_id=13). *eHemingway.com*. LostGeneration.com. 1996. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2008.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikisource](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của:
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Ernest Hemingway](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ernest_Hemingway?uselang=vi) [Ernest Hemingway.org.uk](http://www.ernesthemingway.org.uk) [Timeless Hemingway](http://www.timelesshemingway.com) [The Charles D. Field Collection of Ernest Hemingway](http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf7g5005q6)(call number M0440; 1.25 linear ft) are housed in the [Department of Special Collections and University Archives](http://library.stanford.edu/depts/spc/spc.html)at [Stanford University Libraries](http://library.stanford.edu/) [The Hemingway Society](http://www.hemingwaysociety.org) [The Ernest Hemingway Festival](http://www.ernesthemingwayfestival.org) [New York Times obituary, 3 tháng 7 năm 1961](http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0721.html) [Michael Palin’s Hemingway Adventure](http://www.pbs.org/hemingwayadventure)Based on a PBS lecture series narrated by Michael Palin. [CNN: A Hemingway Retrospective](http://www.cnn.com/SPECIALS/books/1999/hemingway/index.html) [Ernest Hemingway Home and Museum in Key West, Florida, official website](http://www.hemingwayhome.com/) [The Hemingway-Pfeiffer Museum and Educational Center](http://hemingway.astate.edu/) [Hemingway’s Reading 1910-1940](http://www.jfklibrary.org/NR/rdonlyres/D809DDAD-CCC6-4C97-8505-9AC5E224200D/19108/h_read2.pdf) [eHemingway.com The Hemingway Social Network](http://ehemingway.ning.com) [Hemingway’s work on IBList](http://www.iblist.com/author114.htm) [Stephen Koch, “The Breaking Point: Hemingway, dos Passos, and the Murder of Jose Robles” reviewed by George Packer](http://www.newyorker.com/archive/2005/10/31/051031crbo_books?currentPage=all)
|
|
[Sinh 1899](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1899) [Mất 1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1961) [Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ernest_Hemingway) [Người đoạt giải Nobel Văn chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng) [Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_K%E1%BB%B3_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel) [Người đoạt giải Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Pulitzer) [Người tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_t%E1%BB%B1_s%C3%A1t) [Tiểu thuyết gia Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_gia_M%E1%BB%B9) [Người Mỹ gốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Anh) [Cựu chiến binh Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_chi%E1%BA%BFn_binh_M%E1%BB%B9) [Nhà văn Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_M%E1%BB%B9) [Nhà báo Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_M%E1%BB%B9)
# Sự biến Thổ Mộc bảo
|
|
|Chỉ huy
|
Trần Doanh
Vương Tá
Khoáng Dã
Tào Nại
Đình Tư
Vương Vĩnh Hòa
Đặng Khởi.
|Lực lượng
||20.000
||500.000
||Tổn thất
||Không rõ
|
trên 50 tướng bị giết
vài chục vạn lính thương vong
. |.
|**Sự biến Thổ Mộc bảo** ( [bính âm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): 土木堡之變; [Hán Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): Thổ Mộc bảo chi biến) hay **Sự biến Thổ Mộc** ( [bính âm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): 土木之变; Thổ Mộc chi biến) là cuộc chiến xảy ra vào ngày Nhâm Tuất (15) tháng 8 năm Kỉ Tị ( [1 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1449](https://vi.wikipedia.org/wiki/1449)) tại biên giới Đại Minh giữa quân đội [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh) và lực lượng của bộ lạc [Ngõa Lạt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B5a_L%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) (Oirat) [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Trong trận chiến này, lực lượng nhà Minh vốn đông đảo hơn đã thất bại hoàn toàn trước đội quân của Ngõa Lạt do Dã Tiên thai cát chỉ huy, toàn bộ bộ chỉ huy của quân Minh bị tiêu diệt hoặc bắt sống trong đó có [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) Chu Kỳ Trấn, hoàng đế đương triều của nhà Minh. Với việc toàn quân bại trận, hoàng đế bị bắt sống, Sự biến Thổ Mộc bảo được coi là thất bại quân sự lớn nhất trong lịch sử nhà Minh và là bước ngoặt đánh dấu sự thay đổi cán cân quyền lực ở biên giới phía Bắc Trung Quốc giữa nhà Minh và các bộ tộc gốc Mông Cổ.
## Mục lục
## Bối cảnh
[Người Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) bị [Minh Thái Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đánh đuổi về thảo nguyên phía bắc ( [1368](https://vi.wikipedia.org/wiki/1368)) nhưng vẫn là lực lượng hùng mạnh, luôn uy hiếp biên cương [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh) trong những năm sau đó. Trong đời [Minh Thành Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95) đã từng ra quân, tuy đã làm yếu thêm quân Mông Cổ, nhưng đến thời [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) tương quan lực lượng đã thay đổi.
Chiến sự liên miên trong nước cùng sự tham lam của bộ máy cai trị khiến quân đội nhà Minh càng suy yếu. Đồn điền vốn của quân sĩ tự cày cấy nuôi nhau bị các võ quan cao cấp và các địa chủ lớn tại địa phương chiếm làm của riêng, thu nhập của đồn điền không đủ nuôi binh sĩ
. [6]
Quân sĩ bỏ trốn rất nhiều, tính đến năm
[1448](https://vi.wikipedia.org/wiki/1448), Bộ Binh báo cáo lên triều đình, tổng số quân sĩ bỏ trốn phải xóa tên lên tới 66 vạn người, điển hình tại một Bách hộ ở [Sơn Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng), trong tổng số 120 quân lính bỏ trốn gần hết chỉ còn lại 1 người. Ngoài ra, vũ khí trang bị cho quân đội nhà Minh cũng vừa thiếu vừa kém chất lượng, nhiều đồ dùng bị hư hỏng . [6]
Tộc Ngõa Lạt là một chi của Mông Cổ, trước kia sinh sống du mục ở phía tây nam
[hồ Baikan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Baikal). Khi [Thành Cát Tư Hãn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n) thống nhất các bộ tộc Mông Cổ, Ngõa Lạt quy phục Mông Cổ rồi di chuyển dần về phía thượng lưu sông [Enisei](https://vi.wikipedia.org/wiki/Enisei), phát triển về phía nam, mở rộng thế lực tới [sông Táp Bồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Zavkhan) và vùng [lòng chảo Chuẩn Cát Nhĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dzungaria). Đến đầu thời Minh, bộ tộc Ngõa Lạt lớn mạnh hơn so với các bộ tộc Mông Cổ khác.
Trong lúc nhà Minh có dấu hiệu suy yếu thì các bộ lạc Mông Cổ lại mạnh lên. Các bộ lạc Ngõa Lạt và Thát Đát được thống nhất. Từ năm
[1439](https://vi.wikipedia.org/wiki/1439), Dã Tiên thái sư của tộc Ngõa Lạt lên nắm quyền trong chính quyền Mông Cổ của Khả hãn Thoát Thoát. Nhân sự suy nhược của [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh), Dã Tiên dần dần nảy sinh ý định đánh xuống trung nguyên để khôi phục uy quyền của [nhà Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) trước đây . [7]
## Xung đột ngoại giao
Để vỗ về Dã Tiên,
[Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) cho phép Dã Tiên vượt rào quy định, từ năm [1442](https://vi.wikipedia.org/wiki/1442) đoàn sứ Mông Cổ vào triều cống ở [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) được phép có tới hàng ngàn người và có thể đi tìm kiếm những vật quý hiếm của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Nhân lúc quân Minh sa lầy vào cuộc chiến ở phía tây nam (
[Vân Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Nam)), năm 1442 Dã Tiên mang quân tiến về phía tây, xây dựng quan hệ thông gia với các vệ Sa châu và Xích Cân Mông Cổ, khiến những nơi này càng ngày càng xa rời nhà Minh. Sang năm [1445](https://vi.wikipedia.org/wiki/1445), Dã Tiên lôi kéo những nơi này tham chiến đánh Cáp Mật vệ. Thủ lĩnh Đảo Ngõa Tháp Thất Lý cầu cứu [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh) nhưng không được cứu viện, buộc phải thần phục Dã Tiên. Dã Tiên dần dần mở rộng lãnh thổ từ phía đông tới Triều Tiên, phía tây tới Tân Cương.
Năm
[1448](https://vi.wikipedia.org/wiki/1448), Dã Tiên lại cử đoàn sứ bộ gồm 2524 người đến Bắc Kinh, nói thăng lên 3598 người để lĩnh thêm đồ thưởng của nhà Minh. [Hoạn quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan) [Vương Chấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Ch%E1%BA%A5n_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) cầm quyền trong triều ra lệnh điều tra số lượng sứ bộ, lại thấy ngựa mang cống của Dã Tiên nhỏ gầy, bèn hạ giá ngựa đi, rồi giảm đồ ban thưởng xuống chỉ còn 1/5 . Dã Tiên từng có hứa hẹn thông gia với nhà Minh, thấy triều Minh có ý khất việc đó và làm nhục sứ bộ, bèn nhân cớ đó để khởi binh. [8]
## Diễn biến
### Dã Tiên ra quân
Mùa hè năm Kỉ Tị (
[1449](https://vi.wikipedia.org/wiki/1449)), Dã Tiên tập kết binh mã các nơi chuẩn bị tiến xuống phía nam. Tin truyền đến [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) cử sứ đến các Tuyên Phủ, Đại Đồng chỉnh đốn quân bị để đối phó. Tuy nhiên trong triều vẫn có người lén lút mang vũ khí đổi lấy [ngựa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%B1a) tốt của Dã Tiên . [9]
Tháng 7 năm Kỉ Tị, Dã Tiên khởi đại quân chia làm 4 đường đánh vào Đại Minh:
- Đường phía đông do Khả hãn Thoát Thoát Bất Hoa lĩnh quân Sở Bộ cùng Ngột Lương Cáp đánh
[Liêu Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAu_%C4%90%C3%B4ng)
- Đường phía tây do một biệt tướng tấn công Cam châu (Trường Dịch,
[Cam Túc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cam_T%C3%BAc))
- Cánh quân đi đường trung bộ, do A Thích Tri Viện đánh Tuyên Phủ
- Cánh quân còn lại cũng đi đường trung bộ do Dã Tiên chỉ huy, tấn công Đại Đồng
Ngày Kỉ Sửu (11) tháng 7 (30 tháng 7), quân Ngõa Lạt của Dã Tiên ồ ạt tấn công Đại Đồng. Tướng Ngô Hạo
[nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh) đụng độ Dã Tiên ở Miêu Nhi Trang bị đại bại và tử trận. Minh Anh Tông điều Tỉnh Nguyên mang 4 vạn quân ra cứu viện, cũng bị tiêu diệt hoàn toàn . [9]
### Minh Anh Tông thân chinh
Tình thế nguy cấp, hoạn quan Vương Chấn ra sức cổ vũ Anh Tông thân chinh noi theo gương các vua đời trước đánh Mông Cổ như
[Minh Thái Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) và [Minh Thành Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95). Minh Anh Tông quen hưởng lạc, chưa có kinh nghiệm gian khổ trận mạc nên nghĩ việc quân sự khá đơn giản và nghe theo lời Vương Chấn . [10]
Các đại thần như Thượng thư Bộ Binh là Khoáng Dã, Hữu thị lang Bộ Binh là Vu Khiêm, Thượng thư bộ Lại là Vương Trực… thấy Anh Tông định thân chinh, vội vã dâng sớ can ngăn, nhưng Anh Tông nhất định không nghe theo. Ngày rằm tháng 7 năm đó, ông ban chiếu thân chinh, để em là Thành vương
[Chu Kỳ Ngọc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng) trấn thủ kinh thành, Phò mã đô úy Tiêu Kính phụ chính . [11]
Tình hình ngoài mặt trận càng ngày càng bất lợi cho quân Minh. Tại Tuyên Phủ, quân Ngõa Lạt bao vây quân Minh nhiều ngày, cắt đứt nguồn nước. Tại Đại Đồng, các tướng trấn thủ là Tống Anh, Chu Miện Thạch Hanh ra đánh đều thua nặng; Tống Anh và Chu Miện tử trận cùng nhiều quân sĩ, chỉ còn Thạch Hanh chạy trốn thoát thân.
### Quyết sách của Vương Chấn
Ngày Giáp Ngọ (16) tháng 7 (4 tháng 8), Anh Tông lên đường ra mặt trận, mang theo 50 vạn tướng sĩ
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-vth322-1) , đêm hôm đó đại quân đóng ở Ma Gia Lĩnh. Ngày Ất Mùi (17) tức 5 tháng 8, Minh Anh Tông đóng ở Long Hổ Đài, ngay trong đêm đó quân Minh đã cướp đoạt đồ của nhau, thành ra hỗn loạn. [2]
Ngày Đinh Dậu (19) tức 7 tháng 8, Minh Anh Tông ra khỏi Cư Dung Quan, ngày 20 âm đến Du Lâm, ngày 21 âm đến Hoài Lại, ngày 22 âm đến Lôi Gia Phạm, ngày Tân Sửu (23) tức 11 tháng 8 đến Tuyên Phủ. Những ngày hành quân liên tiếp có mưa gió, mọi người lo lắng, lương thảo không đủ, quân lĩnh đều mệt mỏi. Các quan xin Anh Tông ngừng hành quân vì quân sĩ kém hăng hái. Nhưng Anh Tông giao hết quyền cho Vương Chấn. Vương Chấn một mực muốn đánh, hạ lệnh ba quân bày trận
. [12]
Ngày 24 tháng 7 âm, Anh Tông đến núi Kê Minh, ngày 25 tới hẻm núi Vạn Toàn, ngày 26 âm tới phía tây thành Hoài An, ngày 27 âm đến phía tây thành Thiên Thành, ngày Bính Ngọ (28) tức 16 tháng 8 tới phía nam thành Dương Hòa. Quân sĩ trông thấy xác chết của quân nhà trong trận đánh trước đó với quân Ngõa Lạt, đều hoảng sợ.
Ngày 29 tháng 7 âm, Anh Tông tới trạm dịch Tu Lạc. Ngày Mậu Thân (1) tháng 8 tức 18 tháng 8 thì đại quân đến Đại Đồng. Lúc này Dã Tiên sau trận thắng đã chủ động rút về phía bắc chờ đợi thời cơ. Vương Chân muốn phát lệnh bắc tiến, thái giám thân tín là Quách Kính vội báo với Vương Chấn về tình hình bi đát ngoài mặt trận của quân Minh. Vương Chấn biết tin thật, bắt đầu lo lắng, bèn quyết định tuyên bố “chiến thắng” và vội vàng rút quân trở về
. [13]
Ngày 2 tháng 8 âm, đại quân bắt đầu rút về phía đông. Ban đầu, Vương Chấn định đi theo đường Tử Kinh Quan là đường ngắn để về nhanh. Tuy nhiên, đây cũng là đường qua Úy châu
– quê Vương Chấn. Đi được 40 dặm, Vương Chấn chợt thay đổi ý định, sợ số quân lớn 50 vạn người sẽ giẫm nát lúa màu của trang trại nhà mình, do đó quyết định đổi hướng hành quân từ đường đông nam lên đường đông bắc, đi theo đường cũ từ Tuyên Phủ [14] về kinh. Việc thay đổi lộ trình vừa kéo dài thời gian, vừa gây ra nghi hoặc lớn trong các tướng sĩ [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-15) . [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-vth324-13)
Ngày 3 tháng 8 âm, Anh Tông tới Trích Trích Thủy, ngày 4 âm đến Phương Thành, Hồng châu, ngày 5 âm đến Bạch Đăng, ngày 6 đến phía tây thành Hoài An, ngày 7 âm đến Tuyên Phủ.
### Quân Minh bại trận
Dã Tiên phát hiện quân Minh đi đường vòng mất thời gian, bèn dẫn quân từ phía bắc đón đường vây đánh. Thượng thư Bộ Binh là Khoáng Dã đề nghị cử tinh binh đi sau cùng chặn hậu, còn xa giá phải nhanh chóng chạy vào cửa ải, nhưng Vương Chấn ra sức phản đối.
Ngày Đinh Tị (10) tháng 8 tức 27 tháng 8,
[Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) đến đông nam Tuyên Phủ, ngày 11 âm đến trạm Lôi Gia, ngày 12 âm sắp khởi hành thì nhận được tin báo quân Dã Tiên đã đuổi tới gần. Ngày Canh Thân (13) tháng 8 tức 30 tháng 8, Anh Tông bèn hạ lệnh đóng quân dựng trại một chỗ, cử anh em Ngô Khắc Trung và Ngô Khắc Cần ra chặn hậu. Dã Tiên đánh tới, giết chết anh em họ Ngô. Chập tối, Anh Tông nghe tin anh em họ Ngô tử trận, bèn cử Chu Dũng, Tiết Phụ mang 4 vạn quân ra đánh, nhưng gặp phục binh ở hẻm núi Diều Nhi, toàn quân bị tiêu diệt.
Anh Tông cùng đại quân tới pháo đài Thổ Mộc –
**Thổ Mộc bảo** , phía đông cách thành Hoài Lai 20 dặm. Quần thần kiến nghị kéo đến bảo vệ Hoài Lai, nhưng Vương Chấn cho rằng còn hơn 1000 xe quân dụng chưa tới, hạ lệnh toàn quân đóng lại Thổ Mộc Bảo để chờ đợi. Quân Minh chọn chỗ cao đóng trại, nhưng không tìm được nguồn nước. [16]
Dã Tiên nắm được điểm yếu trong việc đóng quân của nhà Minh, Dã Tiên nhanh chóng cho quân Ngõa Lạt cắt đứt đường tiếp tế nước của quân Minh với con
[sông](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng) nằm ở phía Nam của Thổ Mộc bảo. Kỵ binh Ngõa Lạt đuổi đến nơi, bao vây chặt quân Minh, cắt đường nước suối phía nam cách đó 15 dặm. Quân Minh đào đất sâu hơn 2 trượng vẫn không tìm được mạch nước. Quân Minh bị đói khát, phải kịch chiến suốt đêm ở phụ cận Ma Cốc Khẩu. Quân Minh không tìm được đường ra, Vương Chấn cũng hoảng hốt không dám hạ lệnh khởi hành.
Ngày Nhâm Tuất (15) tháng 8 tức 1 tháng 9, đang lúc nguy cấp, có sứ giả của Dã Tiên tới xin nghị hòa, làm ra vẻ muốn rút quân. Anh Tông và Vương Chấn không biết là dối trá, bèn cho học sĩ Tào Nại thảo chiếu nghị hòa, rồi sai sứ sang gặp Dã Tiên. Vương Chấn cho rằng vòng vây đã được mở, vội hạ lệnh cho quân đi đến chỗ có gần nước. Trong lúc quân Minh tranh nhau đi lấy nước mất hàng lối thì quân Ngõa Lạt đột ngột tấn công. Mấy chục vạn quân Minh không kịp trở tay, không có đường chạy trốn, bị tử trận, thây nằm ngổn ngang
[[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-vth326-5) . [17]
Trong lúc hỗn loạn, Vương Chấn bị hộ vệ tướng quân Phàn Trung nổi giận cầm gậy đánh chết. Sau đó Phàn Trung ra trận nhưng không chống nổi quân Ngõa Lạt và bị tử trận. Cùng bị giết với mấy chục vạn quân Minh có trên 50 quan văn võ là:
[Trương Phụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%E1%BB%A5), Trần Doanh, Vương Tá (Thượng thư Bộ Hộ), Khoáng Dã (Thượng thư Bộ Binh), Tào Nại, Đình Tư, Vương Vĩnh Hòa, Đặng Khởi . [5]
### Minh Anh Tông bị bắt
Minh Anh Tông biết không còn khả năng trốn chạy, bèn xuống ngựa chọn chỗ ngồi nhìn về hướng nam, chỉ còn 1 viên
[hoạn quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan) bên cạnh. Một kị binh Ngõa Lạt đuổi đến, muốn lấy bộ áo giáp quý giá trên người ông, nhưng ông cự tuyệt. Người lính Ngõa Lạt định giết ông thì anh người đó phi [ngựa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%B1a) tới ngăn lại vì trông thấy phong cách bất thường của ông. Hai anh em người lính dẫn Minh Anh Tông đến gặp em Dã Tiên là Trại San vương . [18]
Vừa gặp Trại San vương, Anh Tông cất tiếng hỏi thân thế. Trại San vương nghe khẩu khí ông rất kinh ngạc, vội báo cho Dã Tiên. Dã Tiên bèn sai hai thủ hạ là Cáp Ba quốc sư và Cáp Giả Lý Bình Chương từng đi sứ nhà Minh đến nhận mặt. Sau khi xác định rõ là vua nhà Minh, Dã Tiên rất mừng, cho rằng đã có cơ hội tiến vào trung nguyên như các vua
[nhà Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) trước đây . [7]
Dã Tiên muốn lấy Anh Tông làm con tin, bèn mang ông tới giao cho doanh trại của Bá Nhan Thiếp Mục Nhi phải bảo vệ.
## Hậu quả và ý nghĩa
Quân Minh thất bại nặng nề, tổn thất nhân sự rất lớn trong sự biến Thổ Mộc bảo. Minh Anh Tông chủ quan thiếu sự chuẩn bị và chỉ huy sáng suốt. Bản thân Dã Tiên cũng không ngờ rằng ông có thể giành được một thắng lợi lớn tới vậy trên chiến trường chỉ bằng chưa đầy 5.000 kỵ binh trong số 20.000 quân Ngõa Lạt tiến qua biên giới
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Sự biến Thổ Mộc Bảo biến vua
[Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng) trở thành tù binh trong tay người Ngõa Lạt trong 1 năm . Nhà Minh trải qua cuộc khủng hoảng nặng nề [19] . Dã Tiên bắt được [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-20) [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng), muốn dùng làm con tin để đánh chiếm các thành trì đất đai của [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh).
Được tin Anh Tông bị bắt,
[Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) rơi vào tình trạng hỗn loạn vì trong thành chỉ còn khoảng 10 vạn quân và [ngựa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%B1a) già yếu . Triều đình nhà Minh từng có ý kiến định dời đô về phía nam, nhưng Thượng thư Bộ Binh mới là Vu Khiêm cương quyết tử thủ tại kinh thành. Tôn thái hậu gấp gáp đối phó, lập em Anh Tông là Thành vương Chu Kỳ Ngọc lên làm vua mới, tức là [21] [Minh Đại Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng), lấy [niên hiệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u)là Cảnh Thái và vọng tôn Anh Tông làm [thái thượng hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng) . [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-22)
Ngày 13 tháng 10 âm, quân Ngõa Lạt đánh thành Bắc Kinh. Quân Minh dưới sự chỉ huy của Vu Khiêm đã kháng cự mãnh liệt. Vu Khiêm đã bất chấp sự đe dọa của Dã Tiên và tiếp tục giữ vững Bắc Kinh. Dã Tiên cố sức đánh hơn 1 ngày không nổi, lại sợ viện binh quân Minh các nơi kéo đến chặn đường về, nên ngày 15 tháng 10 hạ lệnh nhổ trại lui về phía bắc.
Phía Ngõa Lạt, ý định dùng Minh Anh Tông để mở rộng thế lực sau đó bất thành nên sang năm sau đành trả lại Anh Tông. Sự kiện Anh Tông bị bắt và đổi ngôi vua mới Đại Tông được triều đình nhà Minh gửi chiếu thư báo cho nước
[Đại Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) vào ngày 21 [tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) âm lịch tức 19 [tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1451](https://vi.wikipedia.org/wiki/1451) (triều vua [Lê Nhân Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)) . Các sử gia xác nhận [23] [Đại Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t)là nước [chư hầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u)duy nhất ở [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)mà [nhà Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh)thông báo chính thức sự kiện này . [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_note-24)
Dã Tiên bị chỉ trích kịch liệt vì đã không tận dụng được cơ hội lớn này để mở phát triển bờ cõi của Ngõa Lạt và bị
[ám sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_s%C3%A1t) năm [1455](https://vi.wikipedia.org/wiki/1455), 6 năm sau chiến thắng vang dội ở Thổ Mộc Bảo. Sự biến Thổ Mộc Bảo là bước ngoặt chuyển của vương triều Minh chuyển từ sơ kỳ sang trung kỳ . Nhà Minh tiếp tục trải qua cuộc đấu tranh giành quyền lực nữa giữa vua mới và vua cũ trong vòng 7 năm ( [5] [1450](https://vi.wikipedia.org/wiki/1450)– [1457](https://vi.wikipedia.org/wiki/1457)) và kết thúc bằng sự trở lại ngôi vua của [Minh Anh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng).
## Xem thêm
## Tham khảo
- An Tác Chương (
[1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996)), *Chuyện những kẻ bạo tàn trong lịch sử,*NXB Văn hóa thông tin
- Vương Thiên Hữu chủ biên (
[2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004)), *Mười sáu hoàng đế triều Minh*, NXB Văn hóa thông tin
- Cát Kiếm Hùng chủ biên (
[2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006)), *Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 3,*NXB Văn hóa thông tin *Minh thực lục – Quan hệ Trung Quốc – Việt Nam thế kỷ 14-17*, Hồ Bạch Thảo dịch, NXB Hà Nội, [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010)
- Hồ Hán Sinh (
[2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002)), *Bí mật lăng tẩm triều Minh*, NXB Văn hóa thông tin
- Đặng Huy Phúc (
[2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)), *Các hoàng đế Trung Hoa*, NXB Hà Nội
- Cambridge History of China, Volume 7, The Ming Dynasty”, edited by
[Twitchett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Denis_C._Twitchett&action=edit&redlink=1)and Mote, 1988.
- Frederick W. Mote. “The T’u-Mu Incident of 1449.” In
*Chinese Ways in Warfare*, edited by Edward L. Dreyer, Frank Algerton Kierman and John King Fairbank. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1974.
## Chú thích
- ^
**a** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 322](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth322_1-1) **ă**
- ^
**a** [An Tác Chương, sđd, tr 90](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-An_T.C3.A1c_Ch.C6.B0.C6.A1ng.2C_s.C4.91d.2C_tr_90_2-1) **ă** **Bennett, Matthew (1998).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-3) [. Taylor & Francis. tr. 323.](http://books.google.com/books?id=04S4YdDarD0C&pg=PA323&dq=Tumu+defeat&as_brr=3&ei=W-7fSonaDYOwywTao4CwAg&hl=fr#v=onepage&q=Tumu%20defeat&f=false) *The Hutchinson dictionary of ancient & medieval warfare* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [1579581161](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1579581161). **Nolan, Cathal J. (2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-4) [. Greenwood Publishing Group. tr. 151.](http://books.google.com/books?id=1h9zzSH-NmwC&pg=PA151&dq=Tumu+crisis&as_brr=3&ei=z-3fSq2lB5KWzgTIpuXEDg&hl=fr#v=onepage&q=Tumu%20crisis&f=false) *The age of wars of religion, 1000-1650: an encyclopedia of global warfare and civilization* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0313337330](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0313337330).
- ^
**a** **ă** **â** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 326](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth326_5-3) **b**
- ^
**a** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 316](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth316_6-1) **ă**
- ^
**a** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 328](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth328_7-1) **ă** **An Tác Chương, sách đã dẫn, tr 89** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-8)
- ^
**a** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 320](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth320_9-1) **ă** **Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 321** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth321_10-0) **An Tác Chương, sách đã dẫn, tr 90** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-_11-0) **Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 323** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth323_12-0)
- ^
**a** [Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 324](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth324_13-1) **ă** **Nay là huyện Uất, Trương Gia Khẩu,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-14) [Hà Bắc, Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29) **Nay là Tuyên Hóa, Hà Bắc** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-15) **Nằm ở phía tây huyện Hoài Lai** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-16) **An Tác Chương, sách đã dẫn, tr 93** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-17) **Vương Thiên Hữu, sách đã dẫn, tr 327** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-vth327_18-0) **Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 133** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-19) **Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 22** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-20) **Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 123** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-21) **An Tác Chương, sách đã dẫn, tr 95** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-22) **Minh thực lục, tập 1, tr 99; tập 3, tr 55-56, Hồ Bạch Thảo dịch từ nguyên văn tại** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-23) *Anh Tông thực lục*trong bộ Minh thực lục, quyển 205, tr 12a-13b. Minh Đại Tông thông báo việc này cho Đại Việt sau khi đã đón Anh Tông trở về **Minh thực lục, tập 1, tr 99: Phần Giới thiệu và các bài nghiên cứu về Minh thực lục** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_bi%E1%BA%BFn_Th%E1%BB%95_M%E1%BB%99c_b%E1%BA%A3o#cite_ref-24)
# Đại thảm họa động đất Kantō 1923
|Đại thảm họa động đất Kantō 1923
|
関東大震災
|Ngày||1 tháng 9, 1923|
|Độ lớn||7,9
|w [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [35,1°B 139,5°Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923¶ms=35.1_N_139.5_E_source:dewiki_region:JP-13_type:landmark)
chịu ảnh hưởng
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/22px-Flag_of_Japan.svg.png)
[Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
Bị thương: 103733
**Đại thảm họa động đất Kantō 1923** ( [kanji](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kanji): 関東大震災, [rōmaji](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%C5%8Dmaji): *Kantō daishinsai*, [phiên âm Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): *Quan Đông đại chấn tai*) là một thảm họa ghê gớm tại vùng [Kantō](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kant%C5%8D) của [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). [Động đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) mạnh dẫn tới đổ vỡ nhà cửa, gây ra [hỏa hoạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Fa_ho%E1%BA%A1n) quy mô lớn. Phần lớn người chết và bị thương là do hỏa hoạn.
## Mục lục
## Nguyên nhân
Vào lúc 11 giờ 58 phút 32 giây
[giờ địa phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ngày 1 tháng 9 năm 1923, một trận động đất mạnh 7,9 [độ Richter](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Richter) đã xảy ra ở vị trí 35,1 vĩ độ Bắc – 139,5 kinh độ Đông, dưới đáy biển, cách bờ [vịnh Sagami](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Sagami&action=edit&redlink=1) (tỉnh [Kanagawa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kanagawa)) khoảng 80 km về phía Tây Bắc.
Thời điểm xảy ra động đất đúng vào lúc người Nhật nấu cơm trưa. Thời đó, nhiều căn nhà của người Nhật còn làm bằng gỗ. Đổ vỡ nhà cửa và rơi đồ đạc vào lúc này khiến cho hỏa hoạn xảy ra ở nhiều nơi. Người ta đã ghi nhận lại 136 điểm hỏa hoạn. Cũng thời gian đó, một trận
[bão](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o) đang tiến gần tới [bán đảo Noto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Noto&action=edit&redlink=1), gây ra gió mạnh khắp vùng Kantō, làm cho hỏa hoạn lan nhanh và kéo dài suốt 2 ngày sau.
## Thiệt hại về người và vật chất
- Số người chết và mất tích: 142.800 người
- Số người bị thương: 103.733 người
- Số người phải đi sơ tán: trên 1,90 triệu người
- Số căn nhà bị hỏng hoàn toàn do động đất: 128.266 căn
- Số căn nhà bị hỏng một phần: 126.233 căn
- Số căn nhà bị thiêu cháy toàn bộ hoặc một phần: 447.128 căn
- Số nhà bị hư hại khác: 868 căn
Trận động đất mạnh đã khiến những công trình nặng như
[tượng Daibutsu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Daibutsu&action=edit&redlink=1) ở [Kamakura](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kamakura) nặng 98 [tấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5n) bị rơi cách vị trí của nó 2 ft.
## Khôi phục
## Các ảnh hưởng
Hỗn loạn gây ra hoang mang và sinh ra những tin đồn. Bộ Nội vụ Nhật Bản đã phải ban hành chế độ thiết quân lập để lập lại trật tự. Nảy sinh tin đồn sai sự thật rằng kiều dân Triều Tiên ở Nhật Bản nhân thời cơ mà tiến hành đốt phá và cướp bóc, đồng thời đang sở hữu bom.
Chính phủ báo cáo rằng trong tuần đầu tiên của tháng 9, 231 kiều dân Triều Tiên đã bị các côn đồ ở Tokyo và Yokohama hành quyết. [1] Các báo cáo độc lập cho rằng con số người bị giết còn cao hơn nhiều, vào khoảng từ 6.000 đến 10.000 người. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_note-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_note-3) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_note-4) Một số báo chí dẫn lại tin đồn này như thể đó là sự thật, kèm theo lời cáo buộc rằng người Triều Tiên bỏ thuốc độc vào các giếng nước. [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_note-5)
## Ngày phòng chống thảm họa
Ngày 1 tháng 9 trở thành Ngày Phòng chống Thảm họa của Nhật Bản.
[[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_note-6)
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-chosen_1-0) [“朝鮮人虐殺事件” [Sự kiện thảm sát người Triều Tiên]](http://rekishi.jkn21.com/). *Kokushi Daijiten*(bằng tiếng Nhật). Tokyo: Shogakukan. 2012. [OCLC](https://vi.wikipedia.org/wiki/OCLC) [683276033](https://www.worldcat.org/oclc/683276033). Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012. **姜徳相『新版 関東大震災・虐殺の記憶』 青丘文化社** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-2) **Neff, Robert.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-3) [“The Great Kanto Earthquake Massacre”](http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?at_code=363496). Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2013. **Joshua Hammer, Yokohama Burning: The Deadly 923 Earthquake and Fire That Helped Forge the Path to World War II** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-4) *(2006) pp 167-8* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-5) [“The Great Kanto Earthquake of 1923”](http://library.brown.edu/cds/kanto/denewa.html). Library.brown.edu. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kant%C5%8D_1923#cite_ref-6) [Disasters and Disaster Prevention in Japan](http://www.mofa.go.jp/policy/disaster/21st/2.html), Trang web Bộ Ngoại giao Nhật Bản [Sơ khai động đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) [Động đất tại Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Hỏa hoạn tại Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Fa_ho%E1%BA%A1n_t%E1%BA%A1i_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Động đất 1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_1923) [Thiên tai 1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thi%C3%AAn_tai_1923) [Sóng thần tại Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%B3ng_th%E1%BA%A7n_t%E1%BA%A1i_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
# Trương Vĩnh Ký
**Pétrus Trương Vĩnh Ký** ( [1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/1837) – [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898)), tên hồi nhỏ là **Trương Chánh Ký**, sau này đổi tên đệm thành **Trương Vĩnh Ký**, hiệu **Sĩ Tải**; là một nhà văn, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục học, và khảo cứu văn hóa tiêu biểu của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Ông có tri thức uyên bác, am tường và có cống hiến lớn trên nhiều lĩnh vực văn hóa cổ kim Đông Tây, nên đương thời ông được giới học thuật
[Châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) liệt vào 18 nhà bác học trên thế giới . Ngoài ra, vì biết và sử dụng thông thạo 27 ngoại ngữ, nên ông trở thành nhà bác học biết nhiều thứ tiếng nhất ở Việt Nam, và đứng vào hàng những người biết nhiều ngoại ngữ bậc nhất trên thế giới [1] . [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-2)
Ông để lại hơn 100 tác phẩm về
[văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc), [lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), [địa lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD), từ điển và dịch thuật,… Riêng đối với nền báo chí Quốc ngữ Việt Nam, ông được coi là “ông tổ nghề báo Việt Nam”, người đặt nền móng, bởi ông chính là người sáng lập, là Tổng biên tập tờ báo quốc ngữ đầu tiên: [Gia Định báo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_b%C3%A1o) ). [3]
## Mục lục
## Thân thế và sự nghiệp
Ông sinh ngày
[6 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_12) năm [1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/1837) (tức năm [Đinh Dậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90inh_D%E1%BA%ADu), [Minh Mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng) thứ 17) tại ấp [Cái Mơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Th%C3%A0nh,_Ch%E1%BB%A3_L%C3%A1ch), xã Vĩnh Thành, tổng Minh Lý, huyện Tân Minh, phủ Hoàng An, tỉnh [Vĩnh Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long) (nay thuộc huyện [Chợ Lách](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%C3%A1ch), tỉnh [Bến Tre](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre)). Vĩnh Ký là con thứ ba (sau một anh cả và một người chị) của Lãnh binh Trương Chánh Thi và bà Nguyễn Thị Châu.
### Đi học
Lúc 5 tuổi, Vĩnh Ký cùng anh trai là Trương Chánh Sử được đi học
[chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) với một thầy đồ tên Học ở trong xóm dạy.
Năm ông 8 tuổi
, thân phụ ông được triều đình cử đi phò tá đoàn sứ thần sang [4] [Cao Miên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)( [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)ngày nay), rồi mất vì bệnh ở bên ấy.
Thấy ông ngoan và cần mẫn, Cố Tám (một tu sĩ
[Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) từng được ông Thi che giấu lúc [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) cấm đạo gắt gao) đã khuyên mẹ ông cho ông đi học chữ [5] [Quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)và cải theo đạo Công giáo. Sau đó, ông có tên là **, sau này đổi tên đệm là** [Jean-Baptiste](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gioan_Baotixita) [Pétrus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)Trương Chánh Ký **Pétrus Trương Vĩnh Ký**, viết và gọi tắt là **Pétrus Ký**.
Đến khi
[Linh mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Linh_m%E1%BB%A5c) Long từ [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) sang, Cố Tám (ít lâu sau ông mất) cho Pétrus Ký theo hầu nhà truyền giáo này. Thấy ông thông minh và ham học, Linh mục Long đã tận tình dạy dỗ chữ [Latinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh), đồng thời dành riêng cho ông một chỗ ở trong nhà Giảng vừa mới thành lập ở [Cái Nhum](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1i_Nhum) ( [1846](https://vi.wikipedia.org/wiki/1846)).
Năm 11 tuổi (
[1848](https://vi.wikipedia.org/wiki/1848)), theo đề nghị của Linh mục Long, vị Giám mục chủ quản xứ đạo lúc bấy giờ cho Pétrus Ký theo Cố Hòa (tức Linh mục người Pháp Belleveaux), đang giữ chức Cai tại trường đạo Pinha-lu ở [Phnom Penh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) ( [Cao Miên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)). Ở đây, có các học sinh là người Cao Miên ( [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)), Ai Lao ( [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)), Miến Điện ( [Myanma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma)), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c);… ông lân la làm quen và rồi học luôn các thứ tiếng ấy.
Năm
[1851](https://vi.wikipedia.org/wiki/1851), Pétrus Ký lại được gửi vào trường đạo Dulalma ở [Penang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Penang) (đây là một hòn đảo nhỏ trên vùng biển Hạ Châu, tức Nam Dương, nay thuộc [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia)). Ban đầu, đoàn du học (có Linh mục Long đi theo) đi theo đường bộ xuất phát từ [Nam Vang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh), nhưng rồi đoàn bị lạc giữa rừng, lại gặp bão ở [Biển Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_H%E1%BB%93), nên phải trở về [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) để xuống tàu thủy qua Penang… Trong khoảng thời gian theo học tại đây, ông còn học thêm các thứ tiếng khác, như: [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Mã Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_Lai), [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), [Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p),… [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-6)
Năm 21 tuổi (
[1858](https://vi.wikipedia.org/wiki/1858)), Trương Vĩnh Ký học xong và về nước đúng vào lúc mẹ ông qua đời.
Lúc Pétrus Ký trở về quê hương Cái Mơn, cũng là lúc
[thực dân Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) đem quân sang xâm chiếm Việt Nam (Đà Nẵng bị tấn công ngày [1 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1858](https://vi.wikipedia.org/wiki/1858)). Vì thế, việc cấm đạo Công giáo cũng diễn ra gay gắt hơn.
### Cộng tác với Pháp
Lược kê ra một số sự kiện đáng chú ý:
Không du học nữa, và cũng không thể ở quê nhà, Pétrus Ký chạy lên
[Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) vào tá túc nhà vị [Giám mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) người Pháp Dominique Lefèbre, và được ông này giới thiệu làm thông ngôn cho Jauréguiberry vào ngày [20 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_12) năm [1860](https://vi.wikipedia.org/wiki/1860).
Năm
[1861](https://vi.wikipedia.org/wiki/1861) Pétrus Ký thành hôn với bà Vương Thị Thọ (con gái ông Vương Tấn Ngươn, hương chủ làng Nhơn Giang [Chợ Quán] do Linh mục Đoan họ đạo Nhơn Giang mối mai) và dời về cư ngụ ở [Chợ Quán](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_Qu%C3%A1n&action=edit&redlink=1), [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ngày
[8 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5) năm [1862](https://vi.wikipedia.org/wiki/1862), Pháp thành lập trường Thông ngôn ( *Collège des Interprètes*), ông được nhận vào dạy. Cũng trong năm này, ông theo sứ thần Simo đáp thuyền Forbin ra Huế bàn việc nghị hòa.
Năm
[1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863), triều đình [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) cử một phái đoàn do [Phan Thanh Giản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thanh_Gi%E1%BA%A3n) đứng đầu sang Pháp xin chuộc ba tỉnh miền Đông [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), và ông Giản đã xin Pétrus Ký đi theo làm thông ngôn.
Sang
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), Pétrus Ký cùng phái đoàn [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) được triều kiến Hoàng đế [Napoléon III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_III), gặp nhiều nhân vật tên tuổi thuộc nhiều lãnh vực khác nhau. Ngoài ra, ông còn được sang thăm [Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và được yết kiến [Giáo hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) tại [Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Roma). Ngày [18 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_3) năm [1864](https://vi.wikipedia.org/wiki/1864), phái đoàn về đến [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) . [7]
Năm
[1865](https://vi.wikipedia.org/wiki/1865), Pétrus Ký xin lập một tờ báo quốc ngữ mang tên là *. Lời yêu cầu của ông được chấp thuận và Nghị định cho phép xuất bản được ký ngày Gia Định báo* [1 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_4)năm [1865](https://vi.wikipedia.org/wiki/1865), nhưng không phải ký cho ông mà lại ký cho một người Pháp tên là Ernest Potteaux, một viên thông ngôn làm việc tại Soái phủ [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3). Mãi đến ngày [16 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5)năm [1869](https://vi.wikipedia.org/wiki/1869)mới có Nghị định của Chuẩn Đô đốc Ohier ký giao Gia Định báo cho Trương Vĩnh Ký làm Giám đốc, [Huỳnh Tịnh Của](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)làm Chủ bút; và khi ấy tờ báo mới thật sự được khởi sắc.
Từ năm
[1866](https://vi.wikipedia.org/wiki/1866) đến [1868](https://vi.wikipedia.org/wiki/1868), ông được bổ làm Giáo sư dạy tiếng Pháp ở trường Thông ngôn Sài Gòn.
Năm
[1869](https://vi.wikipedia.org/wiki/1869), Sứ thần [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) sang Việt Nam nhằm ký thương ước với triều đình [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF). Tới Sài Gòn, vị sứ thần này đã xin Chính quyền Pháp ở Nam Kỳ cho phép Pétrus Ký đi theo giúp đỡ. Nhiệm vụ hoàn thành, nhân thời gian rãnh rỗi, ông sang thăm [Hồng Kông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Ma Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_Cao), [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [Quảng Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y),…
Năm
[1872](https://vi.wikipedia.org/wiki/1872), Pétrus Ký được Pháp thăng chức Tri huyện hạng nhất, đồng thời được bổ làm Đốc học (Giám đốc) trường Sư phạm dạy người Pháp học tiếng [phương Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng), kiêm chức thư ký Hội đồng châu thành [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) ( [1 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6) năm [1872](https://vi.wikipedia.org/wiki/1872)).
Ngày
[1 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [1874](https://vi.wikipedia.org/wiki/1874), Pétrus Ký lãnh chức Giáo sư dạy chữ Việt và chữ Pháp cho người Pháp và người Tây Ban Nha tại trường Tham biện Hậu bổ ( *Collège des administrateurs stagiaires*), rồi làm Chánh đốc học trường ấy, đồng thời lãnh chức Ủy viên thượng Hội đồng Giáo dục ( [17 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_11) năm [1874](https://vi.wikipedia.org/wiki/1874)). Cũng trong năm này, Pétrus Ký được bình chọn đứng hàng thứ 17 trong 18 “Thế giới Thập Bát Văn Hào” [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-8) [ [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Năm
[1876](https://vi.wikipedia.org/wiki/1876), Thống đốc [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) Duperré cử ông ra [Bắc Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) tìm hiểu tình hình miền Bắc. Khi về Sài Gòn, ông viết cuốn *Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất Hợi (1876)*.
Năm
[1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877), ông là hội viên duy nhất và đầu tiên người Nam, được cử làm Ủy viên Hội đồng cai trị [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ngày
[17 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5) năm [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883), ông được [Hàn Lâm Viện Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Ph%C3%A1p) phong danh hiệu [Viện sĩ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_s%C4%A9&action=edit&redlink=1) ( *Officier d’Académie*) . [9]
Năm
[1886](https://vi.wikipedia.org/wiki/1886), [Paul Bert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paul_Bert) (nghị sĩ, hội viên Hàn lâm, bác học gia sinh vật học) được cử sang [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) làm Khâm sứ [Trung Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) và [Bắc Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3). Vốn là bạn từ trước, nên Paul Bert mời Trương Vĩnh Ký ra Huế giúp việc. Khoảng đầu [tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm ấy, Pétrus Ký ra Huế, được vua [Đồng Khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh) cho lãnh chức trong Cơ mật viện Tham tá, sung Hàn lâm viện Thị giảng học sĩ.
Ngày
[11 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_11) năm đó, Paul Bert bất ngờ bị bệnh chết, Trương Vĩnh Ký bị nhóm thực dân không cùng cánh bỏ rơi, bạc đãi; và bản thân Pétrus Ký sau đó cũng bị triều đình [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) nghi kỵ và trù dập nên ông lấy cớ đau phổi xin từ chức về lại [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) dạy học tại trường Hậu Bổ, trường Thông ngôn và viết sách…
### Cuối đời
Mặc dù đã trở về đời sống của một viên chức, nhưng Pétrus Ký vẫn bị người khác phe tìm cách hạ bậc lương và làm khó dễ việc vào ngạch Giáo sư sinh ngữ
[Đông Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ph%C6%B0%C6%A1ng) của ông. Khi trước, lúc còn được ưu ái, những sách của Pétrus Ký đều được nhà cầm quyền Pháp bỏ tiền ra in, để phân phối cho học sinh. Nhưng từ khi bị hất hủi, lui về ẩn dật ở Chợ Quán, ông phải bỏ tiền riêng ra in ấn và tự phát hành. Sách ế ẩm khiến Pétrus Ký phải mắc nhiều nợ.
Năm
[1887](https://vi.wikipedia.org/wiki/1887), sau khi đi công tác ở [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) để giải quyết vấn đề giữa [Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), ông nghỉ hưu.
Năm
[1888](https://vi.wikipedia.org/wiki/1888), ông xuất bản tạp chí tư nhân *Thông Loại Khóa Trình* (Miscellanées) được 18 số ( [1888](https://vi.wikipedia.org/wiki/1888)– [1889](https://vi.wikipedia.org/wiki/1889)). Cũng trong năm này, trường Thông ngôn đóng cửa, Pétrus Ký gần như thất nghiệp. Sống trong hoàn cảnh buồn bã, túng quẫn, bệnh hoạn luôn, Pétrus Ký qua đời vào ngày [1 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/1898).
Mộ phần và nhà ở khi xưa của ông (nay là nơi thờ phụng ông), hiện nằm nơi góc đường
[Trần Hưng Đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o) và [Trần Bình Trọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%ACnh_Tr%E1%BB%8Dng) thuộc [quận 5, thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_5,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
## Chức vụ, huân huy chương
Không những Trương Vĩnh Ký là một nhà văn tiền phong của nền văn học chữ quốc ngữ mà ông còn là một học giả rất nổi tiếng. Trong quá trình hoạt động, ông đã được nhận các chức việc và huân huy chương:
- Nhận huy chương Dũng sĩ cứu thế của
[Tòa thánh La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vatican)ngày [1 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10)năm 1863.
- Năm
[1871](https://vi.wikipedia.org/wiki/1871), được cử làm hội viên Hội Nhân Văn và Khoa học vùng Tây Nam nước [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), Hội nhân chủng học, Hội Giáo dục [Á châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81).
- Năm
[1874](https://vi.wikipedia.org/wiki/1874), được phong Giáo sư ngôn ngữ [Á Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81), vì Pétrus Ký đã thông hiểu 27 sinh ngữ trên thế giới.
- Nhận huy chương Isabelle la Catholique của
[Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)ngày [27 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_6)năm [1886](https://vi.wikipedia.org/wiki/1886).
- Trở thành hội viên Hội chuyên khảo về Văn hóa
[Á Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)ngày [15 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_2)năm [1876](https://vi.wikipedia.org/wiki/1876).
- Trở thành hội viên Hội chuyên học địa dư ở
[Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)ngày [7 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7)năm [1878](https://vi.wikipedia.org/wiki/1878).
- Nhận khuê bài Hàn Lâm Viện đệ nhị đẳng bội tinh (Palmes d’Académie) của Hàn Lâm viện Pháp ngày
[17 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5)năm [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883).
- Nhận Tứ đẳng Long tinh, Ngọc khánh, Long khánh của Nam triều ngày
[17 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5)năm 1886.
- Nhận
[Bắc Đẩu Bội Tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%A9u_B%E1%BB%99i_tinh)đệ ngũ đẳng của Pháp ngày [4 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_8)năm [1886](https://vi.wikipedia.org/wiki/1886) [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-10)
- Nhận Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Pháp ngày
[3 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_6)năm [1887](https://vi.wikipedia.org/wiki/1887).
- Nhận Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Hoàng gia
[Cam Bốt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia).
- Vua
[Đồng Khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh)ban cho ông chức Hàn Lâm viện Thị giảng học sĩ.
- Vua
[Khải Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3i_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ban hàm [Lễ Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_L%E1%BB%85)Tham Tri.
- Vua
[Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i)ban hàm Lễ Bộ Thượng Thư.
## Một số tác phẩm
Ông có trên một trăm tác phẩm (có nguồn ghi 119 tác phẩm), nhiều quyển rất đáng chú ý, như:
[Truyện đời xưa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Truy%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BB%9Di_x%C6%B0a&action=edit&redlink=1) *Abrégé de grammaire annamite*(Tóm lược ngữ pháp [An Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Nam)) *(bản phiên âm ra* [Kim Vân Kiều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_V%C3%A2n_Ki%E1%BB%81u) [chữ quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)đầu tiên) [Tiểu giáo trình Địa lý Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_gi%C3%A1o_tr%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Nam_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Ký ức lịch sử Sài Gòn và vùng phụ cận](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%BD_%E1%BB%A9c_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_S%C3%A0i_G%C3%B2n_v%C3%A0_v%C3%B9ng_ph%E1%BB%A5_c%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) *Cours de langue annamite*(Bài giảng ngôn ngữ An Nam) *Voyage au Tonkin en 1876*( [Chuyến đi ra Bắc Kỳ năm Ất Hợi, 1786](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_%C4%91i_ra_B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_H%E1%BB%A3i,_1786&action=edit&redlink=1)) *Guide de la conversation annamite*(Hướng dẫn đàm thoại An Nam) *Phép lịch sự An Nam*( *Les convenances et les civilités annamites*) *Lục súc tranh công* *Cours de la langue mandarine ou des caractères chinois*(Bài giảng tiếng quan thoại hay chữ Trung Quốc) *Cours d’histoire annamite*(Bài giảng lịch sử An Nam) *Dư đồ thuyết lược*( *Précis de géographie*) *Đại Nam tam thập nhất tỉnh thành đồ* *Cours de littérature annamite*(Bài giảng văn chương An Nam) *Cours de géographie générale de l’Indochine*(Bài giảng địa lý tổng quát Đông Dương) *Đại Nam tam thập nhứt tỉnh địa đồ* *Grand Dictionnaire Annamite-Français*(Đại tự điển An Nam-Pháp), v.v… [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-11)
## Nỗi lòng
*Miseremini Mei Saltem Vos Amici Mei*“
Hay tin Pétrus Ký, một con người tài giỏi, sẽ ra làm việc với Pháp, một số quan lại
[nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) đâm ra nghi kỵ ông. Nhưng sau nhiều toan tính, ông nghĩ rằng phải làm việc để giúp đỡ đồng bào, trước hết là trong phương diện văn hóa, nhất là lúc ấy, Pháp và Nam triều chưa hiểu nhau, chưa thành thật với nhau. Pétrus Ký đã mượn câu cách ngôn [Latinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh) “ **Ở với họ mà không theo họ**” (“ *Sic vos non vobis*“), để biện minh cho việc nhận lời làm thông ngôn cho Jauréguiberry. Mặc dù làm việc cho thực dân Pháp, nhưng khi sưu tầm và chú thích bản [12] [Gia Định thất thủ vịnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_th%E1%BA%A5t_th%E1%BB%A7_v%E1%BB%8Bnh), Trương Vĩnh Ký vẫn gọi họ là “giặc”.
Ngày
[8 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_1)1 năm [1870](https://vi.wikipedia.org/wiki/1870), ông có lời di huấn: *Người đời sanh ký tử quy, đàng đi nước bước vắn vỏi lắm. Nhưng ai cũng có phận nấy, hể nhập thế cuộc bất khả vô danh vị, cũng phải làm vai tuồng mình cho xong đã, mới chun vô phòng được. Sự sống ở đời tạm nầy, đỏ như hoa nở một hồi sương sa; vạn sự đều chóng qua hết, tan đi như mây như khói. Nên phải liệu sức, tùy phận mà làm vai tuồng mình cho xong…*.
Bài thơ ông sáng tác lúc gần lâm chung:
*Quanh quanh quẩn quẩn lối đường quai,* *Xô đẩy người vô giữa cuộc đời.* *Học thức gửi tên con mọt sách,* *Công danh rốt cuộc cái quan tài.* *Dạo hòn, lũ kiến men chân bước,* *Bò xối, con sùng chắt lưỡi hoài!* *Cuốn sổ bình sanh công với tội,* *Tìm nơi thẩm phán để thừa khai.* [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-13)
Trên cửa nhà mồ của ông có ghi một câu văn bằng tiếng Latinh: “
**Miseremini Mei Saltem Vos Amici Mei**” ( *Xin hãy thương xót tôi, hỡi các anh chị là những người bạn tôi*). Đây là một câu văn trích ra từ [Sách của Gióp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ch_Gi%C3%B3p&action=edit&redlink=1) ( [Job 19:21-27](http://www.biblegateway.com/passage/?search=Gi%C3%B3p+19&version=VIET;BD2011;VULGATE)) trong [Cựu ước](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc), thuật lại chuyện Gióp bị Thượng đế và loài người lìa bỏ [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-14) . [15]
## Đánh giá
Ở cuối
[thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), học giả Pháp tên là Jean Bouchot đã gọi Trương Vĩnh Ký là *“một nhà bác học duy nhất ở Đông Dương và cho đến ở nước Trung Hoa hiện đại nữa.” Ngoài ra, ông này còn viết:* *Ta phải xem đời của cụ Trương Vĩnh Ký là một bài học và một gương tốt cho ta. Một bài học vì, vì ta thấy người dân hoàn toàn* [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)ấy sánh kịp với các nhà thông thái xứng đáng nhất của Âu châu trong đủ ngành khoa học… [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-16)
Trích thêm một vài nhận xét:
- Học giả
[Vương Hồng Sển](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n):
- Trương Vĩnh Ký,
[Trương Minh Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Minh_K%C3%BD), [Huỳnh Tịnh Của](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)là *ba ông minh triết bảo thân, gần bùn mà chẳng nhuốm mùi bùn, không ham “đục nước béo cò” như ai, chỉ say đạo lý và học hỏi, sống đất Tào mà lòng giữ Hán, thác không tiếng nhơ, thấy đó mà mừng thầm cho nước nhà những cơn ba đào sóng gió còn hiếm người xứng danh học trò cửa Khổng* . [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-17)
- Nhà văn
[Sơn Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_Nam_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29): *Ông Trương Vĩnh Ký từ khi đỗ đạt cho đến khi mất vẫn tỏ ra thân Pháp. Tuy nhiên, người ở miền Nam không bao giờ khinh rẻ ông. Ông không gia nhập Pháp tịch; trước khi mất, ông biết thân phận của người học giả sống trong thời kỳ khó khăn…Ông này khi sanh tiền tuy là nhà nước tin cậy mặc dầu chớ chẳng hề ỷ thế mà hại quê hương, chỉ vẽ cho các quan Lang sa biết phong tục lễ nghĩa của con nhà An Nam, cho khỏi chỗ mích lòng nhau, làm cho mẹ gà phải thương con vịt. Đêm ngày lo đặt sách này dịch sách kia cho kẻ hậu sinh dễ học. Thiệt là quan thầy của cả và* [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)… *Ngoài những tác phẩm biên khảo mang tính cách bác học, ông Trương vĩnh Ký còn chú ý đến độc giả bình dân, lời văn theo lời ăn tiếng nói thông dụng lúc bây giờ. “Chuyện đời xưa” của ông cùng là “Chuyện giải buồn” của* [Huỳnh Tịnh Của](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)hãy còn được nhắc nhở . [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-ReferenceA-18)
- Giáo sư
[Thanh Lãng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_L%C3%A3ng): *Trương Vĩnh Ký không đạo mạo, không đài các, không cao kỳ; ông trai trẻ hơn, ông mới hơn…Và nhờ ông, câu văn Việt được giải phóng khỏi những xiềng xích* [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n). Chủ trương của ông chính là “cách nói tiếng An Nam ròng” và viết “trơn tuột như lời nói”. Nếu đem phân tích theo ngữ pháp thì thấy lôi thôi, nhưng so với văn xuôi khác ra đời sau ông 20, 30 năm, văn ông vẫn còn hay hơn, mạch lạc khúc chiết hơn . [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-19)
- Giáo sư
[Nguyễn Huệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi): *Những biên soạn của Trương Vĩnh Ký đã có những đóng góp quan trọng cho một số ngành khoa học đương thời, nhất là khoa ngôn ngữ học và khoa học lịch sử… Các sáng tác của Trương cũng nói lên ít nhiều cá tính một con người cần mẫn trong công việc, có cái nhìn tinh tế và óc tò mò trước sự vật, nhiều lúc có khả năng hài hước hóa mọi chuyện ở đời*… [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-20)
- Nhà nghiên cứu Lê Thanh:
*Ông là người, từ nhỏ được giáo dục theo phương pháp Âu Tây, khi trưởng thành theo giúp việc người Pháp, thế mà bằng hữu viết thư giục ông, ông không nghe, vẫn khăng khăng từ chối để suốt đời được giữ bộ quần áo Việt Nam và suốt đời là một người Việt Nam thuần túy* . [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-21)
- Nhà nghiên cứu Huỳnh Minh:
*Nếu cụ* [Võ Trường Toản](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_To%E1%BA%A3n)là “Hậu tổ” của Nho học ở đất Gia Định thì cụ Trương Vĩnh Ký là bậc tiền hiền của chữ quốc ngữ trong toàn cõi đất Việt . [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-22)
- Nhà văn
[Vũ Ngọc Phan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Ng%E1%BB%8Dc_Phan): *Trong số những sách dịch thuật, khảo cứu và sáng tác của ông, người ta thấy chỉ những sách khảo cứu của ông là có giá trị hơn cả…Người ta thấy ông rõ là một nhà bác học có óc tổ chức và có phương pháp…* . [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-23)
- Học giả
[Nguyễn Văn Tố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%91)tóm tắt sự nghiệp của Trương Vĩnh Ký gọn trong 3 tiếng *Bác học, Tâm thuật, Khiêm tốn* [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_note-24)
Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến phê phán, buộc tội vì họ Trương đã cộng tác với thực dân, như Lê Thanh trong quyển
*Trương Vĩnh Ký*, [Trần Huy Liệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Huy_Li%E1%BB%87u) trong *Lịch sử 80 năm chống Pháp*, Phạm Long Điền và Nguyễn Sinh Duy trong quyển *Cuốn sổ bình sanh của Trương Vĩnh Ký…*
Ghi công, khi
[phong trào Duy Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Duy_T%C3%A2n) hoạt động công khai rầm rộ, ông [Trần Chánh Chiếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gilbert_Tr%E1%BA%A7n_Ch%C3%A1nh_Chi%E1%BA%BFu) đã cổ động lạc quyên đúc tượng kỷ niệm ông Trương Vĩnh Ký với bài “ông Đốc Ký” đăng trên báo *Lục Tỉnh Tân Văn* . [18]
## Tên đường và tên trường
Từ thời Pháp thuộc cho đến năm
[1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975), tên của ông đã được đặt cho một ngôi trường trung học lớn ở [Đô thành Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) dành cho nam sinh: Trường Trung học Petrus Ký. Sau năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975), trường này được đổi tên là [trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ở
[Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) trước năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975) (lúc đó gọi là Sài Gòn và Gia Định) có tới 2 con đường mang tên ông với 2 tên gọi khác nhau. Đường Petrus Ký của Đô thành Sài Gòn cũ hiện nay là đường [Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong) ở quận 5 và quận 10; còn đường Trương Vĩnh Ký của tỉnh Gia Định cũ nay là đường Nguyễn Văn Bảo ở quận [Gò Vấp](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_V%E1%BA%A5p).
Hiện nay vẫn còn một con đường lớn mang tên ông tại quận Tân Phú thành phố Hồ Chí Minh.
## Xem thêm
Một số người Việt Nam biết nhiều ngoại ngữ khác:
## Sách tham khảo
-
[Nguyễn Huệ Chi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi), mục từ: “Trương Vĩnh Ký” trong *Từ điển Văn học*(bộ mới), Nxb. Thế giới, 2004. [Vương Hồng Sển](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n), *Sài Gòn năm xưa*, Nxb. TP. HCM, 1991. [Sơn Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_Nam_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), *Cá tính miền Nam*, Nxb Trẻ, 1997. [Vũ Ngọc Phan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Ng%E1%BB%8Dc_Phan), *Nhà văn hiện đại*, Nxb Sống mới, [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), không ghi năm xuất bản, [Phạm Thế Ngũ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Th%E1%BA%BF_Ng%C5%A9), *Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*(Tập 3), Quốc học tùng thư, Sài Gòn, 1965. [Thanh Lãng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_L%C3%A3ng), *Bảng lược đồ văn học Việt Nam*(quyển hạ), Nxb. Trình bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản. [Nguyễn Q. Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Q._Th%E1%BA%AFng)và Nguyễn Bá Thế, *Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam*, Nxb Khoa học xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh,
*Kiến Hòa xưa*, Nxb Thanh Niên, 2001.
- Phan Thứ Lang, “‘Ở với họ mà không theo họ’ châm ngôn và bi kịch cuộc đời Trương Vĩnh Ký”, tạp chí Xưa và Nay tháng 12 năm 1997, in lại trong sách Nam Bộ xưa và nay, Nxb. TP. HCM, 2005, tr. 241-249.
- Tiểu dẫn về cuộc đời Trương Vĩnh Kỳ in trong
*Tổng tập dư địa chí Việt Nam*(tập 3). Nxb. Thanh Niên, 2012. Trong bài viết tắt là “Lời dẫn”.
-
## Chú thích
**Nguồn: Nguyễn Huệ Chi,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-1) *Từ điển văn học*(bộ mới), tr. 1866. **Theo “Tiểu dẫn về cuộc đời Trương Vĩnh Ký” (viết tắt là “Tiểu dẫn”) in trong** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-2) *Tổng tập dư địa chí Việt Nam*, tập 3, tr. 11). **Xem:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-3) [Những cái nhất của 147 năm báo chí quốc ngữ Việt Nam](http://infonet.vn/truyen-thong/nhung-cai-nhat-cua-147-nam-bao-chi-quoc-ngu-viet-nam/a23121.html), Infonet, 20/6/2012 **GS. Phạm Thế Ngũ chép ông Thi mất năm** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-4) [1845](https://vi.wikipedia.org/wiki/1845), lúc Pétrus Ký lên 8. Tiểu dẫn (tr. 12) ghi 9 tuổi (tuổi ta). Có nguồn chép khác: Huỳnh Minh (tr. 96) chép cha ông Ký mất ngay khi ông chào đời, tức năm [1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/1837). Phan Thứ Lang chép cha ông Ký mất khi ông lên 3 tuổi. **Huỳnh Minh (tr. 96) chép cậu Tám là một Linh mục.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-5) **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-6) *Tiểu dẫn*, tr. 13. **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-7) *Tiểu dẫn*, tr. 19. **Mười tám văn hào gồm: Bác sĩ Allemand, Banadona d’ Ambrum, Bonhomme (Honoré), Cazot (Jules), Đại tướng Chambron, Bá tước Chambord, Christophie (Albert), Conte (Casimir), Desmaze (Charles), Duprat (Pascal), Dupuy (Charles), Garnier-Pages, Guizot, Lafayette (Oscar de), Lefèvre-Pontalis (Amédée), Marcon, Pétrus Ký, Thống chế Saldonha Oliveirae Daun.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-8) **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-9) *Tiểu dẫn*, tr. 21. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-10) [Nguồn](http://namkyluctinh.org/a-lichsu/huynhaitong-truongvinhky.pdf.) **Xem đầy đủ ở đây:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-11) [[1]](http://vietsciences.free.fr/vietnam/danhnhan/tacgia/truongvinhky.htm). **Dẫn theo Phan Thứ Lang, “Ở với họ mà không theo họ” châm ngôn và bi kịch cuộc đời Trương Vĩnh Ký”, tạp chí Xưa và Nay tháng 12 năm 1997, in lại trong sách Nam Bộ xưa và nay, Nxb. TP. HCM, 2005, tr. 241-249.sách nêu ở mục tham khảo). Xem thêm:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-12) [[2]](http://www.petrusky.org.au/BacHoc_PTVK/Viet_Ve_PTVK/PTVK_NguyenXuanHoang.htm)và [[3]](http://www.petrusky.org.au/BacHoc_PTVK/Viet_Ve_PTVK/PTVK_VuKy.htm). **Chép theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-13) [Nguyễn Q. Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Q._Th%E1%BA%AFng)và Nguyễn Bá Thế, có sách chép khác một vài từ. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-14) [Lời Chúa Mỗi Ngày](http://tonggiaophanhue.net/home/index.php?option=com_content&view=article&id=3176:ngay-th-nm-23-09-2010-trang-suy-nim-&catid=58:suy-niem-moi-ngay&Itemid=85), Tổng giáo phận Huế **Nguyên văn, theo bản dịch năm 2011:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-15) *Xin thương tôi, xin thương xót tôi, hỡi các anh là những người bè bạn, vì chính tay Thiên Chúa đã đánh tôi! Tại sao các anh bắt chước Thiên Chúa, mà đi săn đuổi tôi, và vẫn chưa no nê với máu thịt của tôi sao? Ôi, những lời tôi nói đây, phải chi có người chép lại, phải chi có người ghi vào sách, có người đục bằng sắt, trám bằng chì, tạc vào đá cho đến muôn đời!…*. **Trích trong”Pétrus Ký, érudit cochinchinois”, dẫn theo Phan Thứ Lang.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-16) **Vương Hồng Sển,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-17) *Sài Gòn năm xưa*, tr, 258.
- ^
**a** [Sơn Nam,](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-ReferenceA_18-1) **ă** *Cá tính miền Nam*, tr 101-102. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-19) *Bảng lược đồ văn học Việt Nam*, sách nêu ở mục tham khảo, tr.33 – 34. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-20) *Từ điển văn học*(bộ mới), NXB Thế giới, 2004, tr. 1866. **Dẫn lại theo Phan Thứ Lang, sách nêu ở mục tham khảo.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-21) **Sách ở mục tham khảo, tr. 145.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-22) **Vũ Ngọc Phan,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-23) *Nhà văn hiện đại*, tr.45 **Kỷ yếu hội Trí Tri** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD#cite_ref-24) [Bắc Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3), số 1-2 năm [1937](https://vi.wikipedia.org/wiki/1937).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikisource](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của: [Pétrus Ky](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/454575)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Trương Vĩnh Ký](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=9131)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam)
- Mai Bá Triều,
[Tầm vóc quốc tế của Pétrus Ký](http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/163439/Tam-voc-quoc-te-cua-Petrus-Ky.html)
- Huỳnh Ái Tông,
[Trương Vĩnh Ký (1837-1898)](http://vietsciences.free.fr/vietnam/danhnhan/tacgia/truongvinhky.htm)
- GS Đỗ Quang-Vinh,
[Vinh danh Trương Vĩnh Ký, một nhà văn-hóa lớn, một nhà bác-ngữ-học lỗi lạc](http://www.petruskylhp.org/vinhdanhtvk.htm) [Sinh 1837](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1837) [Mất 1898](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1898) [Người Chợ Lách](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%E1%BB%A3_L%C3%A1ch) [Dịch giả Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:D%E1%BB%8Bch_gi%E1%BA%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà ngôn ngữ học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tổng biên tập Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_bi%C3%AAn_t%E1%BA%ADp_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà báo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà giáo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tín hữu Công giáo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà sử học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_s%E1%BB%AD_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Bùi Xuân Phái
|Bùi Xuân Phái|
|
|![]()
[1 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9), [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)
Hà Nội
[24 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_6), [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)(67 tuổi)
Hà Nội
![ Flag of Vietnam.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam) *Phố cổ Hà Nội*
Bộ tranh
*Chèo* [Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)năm 1996
Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946, 1980
Giải thưởng
[đồ họa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93_h%E1%BB%8Da) [Leipzig](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leipzig)(Đức)
Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984
Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997
**Bùi Xuân Phái** ( [1 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9), [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920) – [24 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_6), [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)) là một danh họa của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ngang tầm thế giới, đặc biệt nổi tiếng với các tác phẩm vẽ về [Phố cổ Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%95_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) ( **Phố Phái**). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_note-1)
## Mục lục
## Tiểu sử
Quê gốc của ông là ở làng Kim Hoàng, xã
[Vân Canh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n_Canh,_Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c), huyện [Hoài Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c), tỉnh [Hà Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng_%28t%E1%BB%89nh%29) (nay là thủ đô [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)). Ông tốt nghiệp khoa Hội họa trường [2] [Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam)khóa 1941–1946. Tham gia kháng chiến, tham dự triển lăm nhiều nơi. Năm 1952 về Hà nội, sống tại nhà số 87 [Phố Thuốc Bắc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Thu%E1%BB%91c_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)cho đến khi mất. Năm 1956-1957 giảng dạy tại [Trường Mỹ thuật Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_H%C3%A0_N%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1). Tham gia phong trào [Nhân văn Giai phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Nh%C3%A2n_V%C4%83n_-_Giai_Ph%E1%BA%A9m), phải đi học tập lao động trong một xưởng mộc tại [Nam Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)và ban giám hiệu nhà trường đã đề nghị ông phải viết đơn xin thôi không giảng dạy tại trường Mỹ thuật.
## Sự nghiệp hội họa
*Phân xưởng nhuộm*, Bột màu, 1985
Bùi Xuân Phái là một trong những họa sĩ thuộc thế hệ cuối cùng của sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng thời với các danh họa
[Nguyễn Sáng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_S%C3%A1ng), [Nguyễn Tư Nghiêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0_Nghi%C3%AAm), [Dương Bích Liên](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%ADch_Li%C3%AAn) – những tên tuổi ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Ông chuyên về chất liệu sơn dầu, đam mê mảng đề tài phố cổ Hà Nội. Ngay từ lúc sinh thời, sáng tạo của ông đã được quần chúng mến mộ gọi dòng tranh này là Phố Phái. [3] [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_note-4)
Tranh phố của Bùi Xuân Phái vừa cổ kính lại rất hiện thực, thể hiện rõ
*hồn cốt* của phố cổ Hà Nội những thập niên 50, 60, 70. Các mảng màu trong tranh Phái thường có *đường viền đậm nét*, phố không những trở thành chính nó mà còn gần hơn với con người, từ bề mặt đến cảnh quan đều có chiều sâu bên trong. Ngắm tranh phố cổ của Phái, người xem nhận thấy họa sĩ đã gửi gắm những kỉ niệm, những hoài cảm cùng nỗi buồn man mác, tiếc nuối bâng khuân trên từng nét vẽ, như điềm báo về sự đổi thay và biến mất của từng mái nhà, từng con người mang hồn phách xưa cũ.
Ngoài phố cổ, ông còn vẽ các mảng đề tài khác, như:
[chèo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A8o), chân dung, nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật… rất thành công. Nhiều tranh của Bùi Xuân Phái đã được giải thưởng trong các cuộc triển lãm toàn quốc và thủ đô. Ông vẽ trên [vải](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A3i), [giấy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A5y), bảng [gỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97), thậm chí cả trên giấy báo khi không có đủ nguyên liệu. Ông dùng nhiều phương tiện hội họa khác nhau như sơn dầu, màu nước, phấn màu, chì than, bút chì… Các tác phẩm của ông biểu hiện sâu xa linh hồn người Việt, tính cách nhân bản và lòng yêu chuộng tự do, óc hài hước, đậm nét bi ai và khốn khổ. Ông đã góp phần rất lớn vào lĩnh vực minh họa báo chí và trình bày bìa sách, được trao tặng giải thưởng quốc tế (Leipzig) về trình bày cuốn sách “Hề chèo” (1982).
Do tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, từ năm 1957 trở đi, hoạt động của ông dần bị hạn chế. Để kiếm sống, ông phải vẽ tranh
[minh họa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Minh_h%E1%BB%8Da&action=edit&redlink=1) và tranh vui cho các báo, lấy bút hiệu là: PiHa, ViVu, Ly. Mãi đến năm 1984 ông mới có được cuộc triển lãm cá nhân (đầu tiên và cũng là duy nhất), nhận được sự đánh giá cao từ phía công chúng, đồng nghiệp. Với 24 bức tranh được khách hàng đặt mua ngay trong ngày khai mạc, có thể coi đây là triển lãm thành công nhất so với trước đó tại Việt Nam. Đó cũng là lần đầu tiên, [Đài truyền hình Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam) dành thời lượng lớn phát sóng để giới thiệu về cuộc đời và tác phẩm của Bùi Xuân Phái trong chương trình Văn học Nghệ thuật.
Mặc dù cuộc sống khó khăn nhưng với tình yêu nghệ thuật, khát khao tìm tòi và thể hiện cái đẹp dung dị đời thường bằng những nét vẽ cọ, Bùi Xuân Phái đã không ngừng vẽ, sáng tạo nghệ thuật ngay cả khi không mua được vật liệu và ông đã phải tận dụng mọi chất liệu như vỏ bao thuốc lá, giấy báo… Ông cũng là họa sĩ đã gạt bỏ mọi toan tính đời thường để cho ra đời các tác phẩm dung dị, đơn giản nhưng đầy tâm tư sâu lắng. Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
[[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_note-5) [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_note-6)
### Tác phẩm chính
- Phố cổ Hà Nội – Sơn dầu 1972
- Hà Nội kháng chiến – Sơn dầu 1966
- Xe bò trong phố cổ – Sơn dầu 1972
- Phố vắng – Sơn dầu 1981
- Hóa trang sân khấu chèo – Sơn dầu 1968
- Sân khấu chèo – Sơn dầu 1968
- Vợ chồng chèo – Sơn dầu 1967
- Trước giờ biểu diễn – 1984
### Giải thưởng mỹ thuật
- Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật năm 1996
- Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946
- Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1980
- Giải thưởng đồ họa Leipzig (Đức)
- Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984
### Tặng thưởng
Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-1) [Họa sĩ Bùi Xuân Phái (1920-1988)](http://www.vietnamfineart.com.vn/Story/Cactacgia_tacpham/giaithuonghcmnhanuoc/2013/11/3716.html), Hội Mỹ thuật Việt Nam. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-2) [“Đường phố mang tên danh nhân: Danh họa Bùi Xuân Phái”](http://dichvucong.danang.gov.vn/DNICT_Webproject/appmanager/v1/home?_nfpb=true&_pageLabel=page_chitietdichvu&id=%2FWLP+Repository%2F634031). Truy cập 2 tháng 11 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-3) [“Tuổi Trẻ Online”](http://beta.tuoitre.vn/Pages/Printview.aspx?ArticleID=526301). [Tuổi Trẻ Online](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_%28b%C3%A1o%29). Truy cập 2 tháng 11 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-4) [“Van Nghe Si”](http://www.vannghesi.net/Articles/Cau%20Chuyen/Ha%20Noi%20Pho%20Co.html). Truy cập 2 tháng 11 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-5) [“Danh họa Bùi Xuân Phái”](http://www.vietnamarts.vn/news/Tin-Tuc-Su-Kien-/20/Danh-hoa-Bui-Xuan-Phai-%7C-1920--1988.html). Truy cập 2 tháng 11 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Xu%C3%A2n_Ph%C3%A1i#cite_ref-6) [“Có một “Thế giới Phái” giữa Thủ đô”](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30106&cn_id=347074). Truy cập 2 tháng 11 năm 2014.
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
**(tiếng Anh)** [Gallery](http://www.buixuanphai.com/gallery.htm)của Bùi Xuân Phái **(tiếng Việt)** [Trang chủ](http://buixuanphai.vn/index.php) [Họa sỹ Bùi Xuân Phái](http://gallery.passion4art.com/artsky/phuong/phai.html) [Chân dung Bùi Xuân Phái](http://ribf.riken.go.jp/%7Edang/dessins/old_dessins/hoasy/BuiXuanPhai3.html)trong [sưu tập Nguyễn Đình Đăng ký hoạ các nghệ sĩ Việt Nam](http://ribf.riken.go.jp/%7Edang/dessins/old_dessins/hoasy/hoasy.html) [“Nhớ bác Phái”](http://ribf.riken.go.jp/%7Edang/nhobacPhai.htm)của [Nguyễn Đình Đăng](http://ribf.riken.go.jp/%7Edang/art_articles.html) [Họa sĩ đang vẽ tranh trong bộ phim](http://www.youtube.com/watch?v=RNGNGkkosxo) [Hà Nội trong mắt ai](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i_trong_m%E1%BA%AFt_ai)
|
|
[Sinh 1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1920) [Mất 1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1988) [Người Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_vi%C3%AAn_Cao_%C4%91%E1%BA%B3ng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Họa sĩ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Da_s%C4%A9_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà giáo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Phong trào Nhân Văn-Giai Phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phong_tr%C3%A0o_Nh%C3%A2n_V%C4%83n-Giai_Ph%E1%BA%A9m) [Họa sĩ thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Da_s%C4%A9_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Tám người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) **Video nhạc tuyển** [Ban Mai
](https://youtu.be/cI-GtWHk_Qo?list=PLYOc9omEd2C4nKCehUScfHLCHjYKlZW7C) [Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe](https://youtu.be/orVi_nlFwMc) [MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)