text:
CNM365. Chào ngày mới 2 tháng 9. Wikipedia Ngày này năm xưa. Việt Nam − Ngày Quốc Khánh. Năm 1945 – Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập tại quảng trưởng Ba Đình tại Hà Nội, tuyên bố nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Năm 1969 −ngày mất Hồ Chí Minh, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà cách mạng, người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho Việt Nam trong thế kỷ 20, một chiến sỹ cộng sản quốc tế (sinh năm 1890). Năm 47 TCN – Nữ hoàng Cleopatra, một trong những nhân vật nổi tiếng nhất lịch sử thế giới, tuyên bố con trai bà, Caesarion, là đồng quân chủ của triều đại Ptolemaios.
2 tháng 9
Ngày 2 tháng 9 là ngày thứ 245 trong mỗi năm thường (ngày thứ 246 trong mỗi năm nhuận). Còn 120 ngày nữa trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 47 TCN – Pharaoh Cleopatra VII tuyên bố con trai bà, Caesarion, là đồng quân chủ của triều đại Ptolemaios
- 31 TCN – Quân lính ủng hộ Octavianus đánh bại lực lượng của Marcus Antonius và Cleopatra trong Hải chiến Actium trên vùng biển Ionia ngoài khơi Hy Lạp.
- 1192 – Quốc vương Richard I của Anh và Sultan Ayyub Saladin ký kết hiệp ước Jaffa, kết thúc Cuộc thập tự chinh thứ ba.
- 1666 – Một ngọn lửa bắt đầu từ đường Pudding Lane ở Luân Đôn gây ra trận đại hỏa hoạn, đốt cháy thành phố trong ba ngày.
- 1752 – Anh Quốc chấp thuận sử dụng Lịch Gregory, tại đây sau ngày 2 tháng 9 là ngày 14 tháng 9.
- 1864 – Nội chiến Mỹ: Quân đội Liên bang tiến vào Atlanta, một ngày sau khi quân Liên minh chạy khỏi thành phố, kết thúc Chiến dịch Atlanta.
- 1870 – Chiến tranh Pháp-Phổ: Quân Phổ bắt giữ Napoléon III và 100.000 binh sĩ làm tù binh trong Trận Sedan.
- 1939 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Sau khi bắt đầu tiến công Ba Lan vào hôm trước, Đức Quốc Xã sáp nhập Thành phố tự do Danzig (nay là Gdańsk, Ba Lan).
- 1945 – Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Mamoru Shigemitsu ký vào văn kiện thư đầu hàng Đồng Minh trên boong tàu USS Missouri đậu trên Vịnh Tokyo, kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai.
- 1945 – Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập tại quảng trưởng Ba Đình tại Hà Nội, tuyên bố nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.
- 1958 – Đài truyền hình Bắc Kinh chính thức bắt đầu phát sóng, tiền thân của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV).
- 1990 – Transnistria đơn phương tuyên bố là một nước cộng hòa thuộc Liên Xô; Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachyov tuyên bố rằng quyết định này vô hiệu.
- 1990 – Công ước về Quyền trẻ em có hiệu lực.
- 1998 – Chuyến bay 111 của hãng Swissair, trên đường từ Thành phố New York đến Genève, rơi xuống Đại Tây Dương, khiến 229 người trên máy bay thiệt mạng.
- 2008 – Trình duyệt web miễn phí Google Chrome được phát hành lần đầu tiên.
Sinh
- 1853 – Wilhelm Ostwald, nhà hóa học người Nga-Đức, đoạt giải Nobel (m. 1932)
- 1877 – Frederick Soddy, nhá hóa học người Anh Quốc, đoạt giải Nobel (m. 1956)
- 1878 – Werner von Blomberg, nguyên soái người Đức (m. 1946)
- 1879 – An Jung-geun, nhà hoạt động, sát thủ người Đại Hàn (m. 1910)
- 1892 – Tô Bính Văn, tướng lĩnh người Trung Quốc (m. 1975)
- 1912 – Xuân Thủy, chính trị gia người Việt Nam (m. 1985)
- 1913 – Bill Shankly, cầu thủ bóng đá và nhà quản lý người Anh Quốc (m. 1981)
- 1913 – Chu Thiên, nhà văn, nhà phê bình người Việt Nam (m. 1992)
- 1924 – Daniel arap Moi, nhà sư phạm và chính trị gia người Kenya, Tổng thống Kenya
- 1931 – Đặng Xuân Kỳ, triết gia người Việt Nam (m. 2010)
- 1933 – Nguyễn Khánh Dư, đạo diễn, nhà quay phim người Việt Nam (m. 2007)
- 1946 – Billy Preston, ca sĩ, nghệ sĩ dương cầm, diễn viên người Mỹ (m. 2006)
- 1949 – Phạm Quang Nghị, chính trị gia người Việt Nam
- 1950 – Nguyên Hoa, diễn viên, võ sư người Trung Quốc
- 1952 – Lê Công, võ sư người Việt Nam.
- 1952 – Jimmy Connors, vận động viên và huấn luyện viên quần vợt, bình luận viên người Mỹ
- 1953 – Ahmed Shah Masoud, sĩ quan và chính trị gia người Afghanistan (m. 2001)
- 1961 – Hoàng Thu Sinh, diễn viên người Hồng Kông
- 1961 – Carlos Valderrama, vận động viên bóng đá người Colombia
- 1964 – Keanu Reeves, diễn viên người Liban-Canada
- 1966 – Salma Hayek, diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất người Mexico-Mỹ
- 1977 – Frédéric Kanouté, cầu thủ bóng đá người Mali
- 1979 – Ngô Trác Hi, diễn viên và ca sĩ người Hồng Kông
- 1988 – Javi Martínez, cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha
- 1989 – Zedd, DJ và nhà sản xuất âm nhạc người Nga-Đức
- 1989 – Alexandre Pato, cầu thủ bóng đá người Brasil
- 1996 – Jeong Seongha, nghệ sĩ guitar người Hàn Quốc
Mất
- 421 – Constantius III, hoàng đế của đế quốc La Mã
- 1332 – Đồ Thiếp Mục Nhĩ, tức Văn Tông, hoàng đế triều Nguyên, đại khả hãn của đế quốc Mông Cổ, tức ngày Kỉ Dậu (12) tháng 8 năm Nhâm Thân (s. 1304)
- 1820 – Ái Tân Giác La Ngung Diễm, tức Gia Khánh Đế, hoàng đế của triều Thanh, tức ngày Kỉ Mão (15) tháng 7 năm Canh Thìn (s. 1760)
- 1834 – Thomas Telford, kỹ sư và kiến trúc sư người Anh Quốc (s. 1757)
- 1865 – William Rowan Hamilton, nhà vật lý học, thiên văn họa và toán học người Anh Quốc (s. 1805)
- 1969 − Hồ Chí Minh, chính trị gia người Việt Nam, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (s. 1890)
- 1937 – Pierre de Coubertin, sử gia và nhà sư phạm người Pháp, thành lập Ủy ban Olympic Quốc tế (s. 1863)
- 1973 – J. R. R. Tolkien, nhà ngữ văn và thi nhân người Nam Phi-Anh Quốc (s. 1892)
- 1991 – Alfonso García Robles, chính trị gia người Mexico, đoạt giải Nobel (s. 1911)
- 1992 – Barbara McClintock, nhà di truyền học người Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1902)
- 1998 – Vinh Sơn Phạm Văn Dụ, giám mục người Việt Nam (s. 1922)
- 2013 – Ronald Coase, nhà kinh tế học người Anh Quốc-Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1910)
Ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Lich Vạn Niên ngày 2 tháng 9 năm 2015
Đàn bà là kiệt tác của vũ trụ.Lessing
Việt Nam
Việt Nam, tên chính thức: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam[2], tên cũ: Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (tên năm 1945-1976), là một quốc gia nằm ở phía đông bán đảo Đông Dương, thuộc khu vực Đông Nam Á. Việt Nam có phía bắc giáp với Trung Quốc, phía tây giáp với Lào và Campuchia, phía tây nam giáp vịnh Thái Lan, phía đông và phía nam giáp biển Đông và có hơn 4.000 hòn đảo,[7] bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền (khoảng trên 1 triệu km²). Trên biển Đông có quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa được Việt Nam tuyên bố chủ quyền nhưng vẫn đang bị tranh chấp với các quốc gia khác như Đài Loan, Trung Quốc, Malaysia và Philippines.
Sau khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc và Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam giành chiến thắng trước Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam ngày 30 tháng 4 năm 1975, hai miền Bắc-Nam được thống nhất. Ngày 2 tháng 7 năm 1976 nước Việt Nam được đặt Quốc hiệu là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Vào năm 1986, Việt Nam tiến hành một số cải cách về kinh tế (gọi là đổi mới), mở cửa cho nền kinh tế Việt Nam hòa nhập với quốc tế.[8] Việt Nam đã thiết lập mối quan hệ ngoại giao với 178 quốc gia, quan hệ kinh tế – thương mại – đầu tư với trên 224 quốc gia và vùng lãnh thổ, là thành viên Liên Hợp Quốc, ASEAN, ASEM, APEC, WTO, Tổ chức quốc tế Pháp ngữ, Phong trào không liên kết và nhiều tổ chức quốc tế, khu vực khác[9]… Kể từ năm 2000 Việt Nam là một trong những nước có mức tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới,[8] và theo Citigroup, mức tăng trưởng cao này sẽ còn tiếp tục phát triển. Theo BBC, năm 2004, Việt Nam đứng thứ 11 trong các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới.[10], tuy nhiên tốc độ tăng trưởng chậm lại trong một số năm sau, năm 2013 tăng trưởng 5,42%, xếp thứ 6 trong 11 nước khu vực Đông Nam Á. Việc đổi mới kinh tế thành công đã dẫn đường cho Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn gặp phải nhiều vấn đề như tỷ lệ lạm phát cao, bất bình đẳng về thu nhập cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe kém và tình trạng bất bình đẳng giới tính còn nhiều.[11][12][13][14][15]
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Địa lý
- 3 Khí hậu
- 4 Dân số
- 5 Văn hóa
- 6 Tôn giáo
- 7 Phân cấp hành chính
- 8 Chính trị
- 9 Quan hệ đối ngoại
- 10 Kinh tế
- 11 Xã hội
- 12 Các ngày lễ chính
- 13 Xếp hạng quốc tế
- 14 Chú thích
- 15 Tài liệu tham khảo
- 16 Xem thêm
- 17 Liên kết ngoài
Lịch sử
Theo truyền thuyết về thời Hồng Bàng, cách đây hơn 4000 năm[16] các tộc người Việt cổ (Bách Việt) đã xây dựng nên nhà nước Xích Quỷ có lãnh thổ rộng lớn tại khu vực ngày nay là miền nam sông Dương Tử (Trung Quốc).[17] Tới thế kỷ 7 trước công nguyên (TCN), người Lạc Việt, một trong những nhóm tộc Việt ở phía nam đã lập nên nhà nước Văn Lang tại khu vực mà ngày nay là miền Bắc Việt Nam, và kế tiếp là nhà nước Âu Lạc vào giữa thế kỷ 3 trước công nguyên[18]
Bắt đầu từ thế kỷ 2 TCN, người Việt ở đây bị các triều đại phong kiến Trung Quốc cai trị trong hơn 1000 năm. Sau nhiều lần khởi nghĩa không thành của Bà Triệu, Mai Thúc Loan,…hoặc chỉ giành độc lập ngắn của Hai Bà Trưng, Lý Bí… đến năm 905 Khúc Thừa Dụ đã giành quyền tự chủ cho người Việt, và Việt Nam chính thức giành được độc lập lâu dài sau trận chiến lịch sử trên sông Bạch Đằng do Ngô Quyền chỉ huy trước đoàn quân Nam Hán năm 938.
Sau khi giành được độc lập, từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 14 dân tộc Việt Nam đã xây dựng đất nước trên cơ sở Phật giáo, tổ chức chính quyền tương tự thể chế chính trị của các triều đại Trung Quốc, ảnh hưởng của Nho giáo dần tăng lên từ thế kỷ 15. Trong suốt thời kỳ phong kiến, những lần chống lại sự xâm lược bởi các triều đại phương Bắc của người Hán, Mông Cổ, Mãn Thanh và với những lần xâm chiếm mở rộng lãnh thổ dần xuống phía nam nơi người Chăm, người Khmer sinh sống, Việt Nam có ranh giới địa lý gần như hiện nay[khi nào?] vào năm 1757
Đến giữa thế kỷ 19, cùng với các nước ở Đông Dương, Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp. Trong Thế chiến thứ hai, phát xít Nhật chiếm Việt Nam và toàn thể Đông Dương, ngay sau khi hay tin đế quốc Nhật đầu hàng quân Đồng Minh, Việt Minh đã giành lại chính quyền từ tay Nhật. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước tự chủ đầu tiên của nước Việt Nam hiện đại.
Sau Thế chiến thứ hai, người Pháp muốn chiếm lại thuộc địa Đông Dương nhưng vấp phải sự phản kháng quyết liệt của người Việt Nam do lực lượng Việt Minh lãnh đạo. Sau chiến thắng của Việt Minh tại chiến trường Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954, Pháp buộc phải rút khỏi Đông Dương. Hiệp định Genève được ký kết đã chấm dứt ách đô hộ gần một trăm năm của thực dân Pháp tại Việt Nam, đồng thời chia nước Việt Nam thành hai vùng tập kết quân sự cho Quân Đội Nhân Dân Việt Nam ở phía bắc và quân đội Liên Hiệp Pháp ở phía nam, lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới, dự kiến sau hai năm sẽ tiến hành tổng tuyển cử cả nước.
Tuy nhiên, vì nhiều tác nhân bên ngoài, đặc biệt là sự can thiệp chính trị của Hoa Kỳ và sự bác bỏ tổng tuyển cử toàn quốc của chính quyền Ngô Đình Diệm nên trong hoàn cảnh lịch sử đó, hiệp định Genève đã không được thực thi. Chính thể Việt Nam Cộng hòa, thành lập ở miền Nam, được Hoa Kỳ hậu thuẫn và được công nhận bởi nhiều quốc gia thân Mỹ, với một chính quyền nằm trong tay những người không tham gia chiến tranh chống xâm lược hoặc thậm chí đã từng cộng tác với Pháp. Tại miền Bắc, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo mô hình xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao Động Việt Nam được Liên Xô, Trung Quốc hậu thuẫn và được các nước trong khối xã hội chủ nghĩa khác công nhận và giúp đỡ.
Năm 1960, Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam được thành lập từ những người kháng chiến chống Pháp cũ, xung đột ở miền Nam Việt Nam dẫn đến một cuộc chiến tranh kéo dài suốt gần hai thập kỷ. Năm 1964, Hoa Kỳ chính thức can thiệp quân sự, đưa quân Mỹ vào chiến đấu trực tiếp tại chiến trường Nam Việt Nam và thực hiện các đợt ném bom vào miền Bắc Việt Nam, đặc biệt có sử dụng máy bay B-52 vào năm 1972. Đến tháng 1 năm 1973, sau những tổn thất vượt ngưỡng chịu đựng trên chiến trường Việt Nam, cùng với những khó khăn trên chính trường Mỹ cộng với tác động của phong trào phản chiến trong nước và trên thế giới, Hoa Kỳ ký Hiệp định Paris, và rút quân khỏi Việt Nam. Chiến tranh Việt Nam kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 khi chính quyền tổng thống Dương Văn Minh của Việt Nam Cộng Hòa đầu hàng trước lực lượng Quân Giải phóng Miền Nam tiến vào Sài Gòn.
Năm 1976, nước Việt Nam thống nhất đổi quốc hiệu thành nước “Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”; Sài Gòn – Chợ Lớn đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh. Tên gọi Việt Nam cũng được sử dụng để đặt danh pháp cho khá nhiều loài động, thực vật và sinh vật khác.[19] Sau chiến tranh, do nhiều chính sách sai lầm của lãnh đạo đảng cộng sản Việt Nam, đã đưa Việt Nam vào các khủng hoảng trầm trọng về kinh tế và xã hội trong gần 10 năm. Đại hội Đảng lần VI năm 1986 chấp thuận chính sách Đổi mới theo đó cải tổ bộ máy nhà nước, và chuyển đổi nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội. Giữa thập niên 1990, Việt Nam bắt đầu hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Năm 1995, Việt Nam gia nhập khối ASEAN, sau khi bình thường hóa quan hệ với Mỹ một năm trước đó. Hiện nay,[khi nào?] Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như Liên Hiệp Quốc, Cộng đồng Pháp ngữ, ASEAN, APEC. Ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sau 11 năm đàm phán.[20] Vào ngày 16 tháng 10 năm 2007 Việt Nam đã được bầu làm một trong các thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc cho nhiệm kỳ 2008-2009.
Địa lý
Việt Nam nằm trong bán đảo Đông Dương, thuộc vùng đông nam châu Á. Lãnh thổ Việt Nam chạy dọc bờ biển phía đông của bán đảo này. Việt Nam có biên giới đất liền với Trung Quốc (1.281 km), Lào (2.130 km) và Campuchia (1.228 km) và bờ biển dài 3.444 km tiếp giáp với vịnh Bắc Bộ, biển Đông và vịnh Thái Lan.
Việt Nam có diện tích 331.698 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đất liền và hơn 4.500 km² biển nội thủy, với hơn 2.800 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, bao gồm cả Trường Sa và Hoàng Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền khoảng trên 1 triệu km².
Địa hình Việt Nam rất đa dạng theo các vùng tự nhiên như vùng tây bắc, đông bắc, Tây Nguyên có những đồi và những núi đầy rừng, trong khi đất phẳng che phủ khoảng ít hơn 20%. Núi rừng chiếm độ 40%, đồi 40%, và độ che phủ khoảng 75%. Các vùng đồng bằng như đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và các vùng duyên hải ven biển như Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Nhìn tổng thể Việt Nam gồm ba miền với miền Bắc có cao nguyên và vùng châu thổ sông Hồng, miền Trung là phần đất thấp ven biển, những cao nguyên theo dãy Trường Sơn, và miền Nam là vùng châu thổ Cửu Long. Điểm cao nhất Việt Nam là 3.143 mét, tại đỉnh Phan Xi Păng, thuộc dãy núi Hoàng Liên Sơn. Diện tích đất canh tác chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.
Về tài nguyên đất, Việt Nam có rừng tự nhiên và nhiều mỏ khoáng sản trên đất liền với phốt phát, than đá, chôrômát,vàng…Về tài nguyên biển thì có cá, tôm, dầu mỏ, khí tự nhiên.Với hệ thống sông, hồ nhiều, đây là tiềm năng cho thủy điện phát triển.
Khí hậu
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới xavan ở miền Nam với hai mùa (mùa mưa, từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 9, và mùa khô, từ giữa tháng 10 đến giữa tháng 4) và khí hậu cận nhiệt đới ẩm ở miền Bắc với bốn mùa rõ rệt (mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông), còn miền trung và Nam bộ có đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Do nằm dọc theo bờ biển, khí hậu Việt Nam được điều hòa một phần bởi các dòng biển và mang nhiều yếu tố khí hậu biển. Độ ẩm tương đối trung bình là 84% suốt năm. Hằng năm, lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm,số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và nhiệt độ từ 5 °C đến 37 °C. Hàng năm, Việt Nam luôn phải phòng chống bão và lụt lội và hứng chịu 5 đến 10 cơn bão/năm.
Dân số
Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó có 53 dân tộc thiểu số, chiếm khoảng 14% tổng số dân của cả nước. Dân tộc Việt (còn gọi là người Kinh) chiếm gần 86%, tập trung ở những miền châu thổ và đồng bằng ven biển. Những dân tộc thiểu số, trừ người Hoa, người Chăm và người Khmer phần lớn đều tập trung ở các vùng miền núi và cao nguyên. Trong số các sắc dân thiểu số, đông dân nhất là các dân tộc Tày, Thái, Mường, Hoa, Khmer, Nùng…, mỗi dân tộc có dân số khoảng một triệu người. Các dân tộc Brâu, Rơ Măm, Ơ Đu có số dân ít nhất, với khoảng vài trăm cho mỗi nhóm. Có một số dân tộc thiểu số đã định cư trên lãnh thổ Việt Nam từ rất lâu đời, nhưng cũng có các dân tộc chỉ mới di cư vào Việt Nam trong vài trăm năm trở lại đây như người Hoa ở miền Nam. Trong số các dân tộc này, người Hoa và người Ngái là hai dân tộc duy nhất có dân số giảm trong giai đoạn 1999-2009. Việt Nam là một nước đông dân, tuy diện tích đứng hạng 65 nhưng lại xếp thứ 15 trên thế giới về dân số.[22]
Theo điều tra của Tổng cục thống kê (Việt Nam) tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên toàn Việt Nam có 85.846.997 người, quy mô phân bố ở các vùng kinh tế – xã hội, trong đó đông dân nhất là vùng đồng bằng sông Hồng với khoảng 19,5 triệu người, kế tiếp là vùng bắc Trung bộ và duyên hải nam Trung bộ với khoảng 18,8 triệu người, thứ ba là vùng đồng bằng sông Cửu Long với khoảng 17,1 triệu người. Vùng ít dân nhất là Tây Nguyên với khoảng 5,1 triệu người. Theo số liệu ước tính của The World Factbook do CIA công bố thì vào tháng 7 năm 2011, dân số Việt Nam là 90.549.390 người, đứng thứ 14 trên thế giới (Ethiopia vượt lên vị trí 13).[23]
Theo điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ (IPS) 2014 thì 33,1% dân số Việt Nam đang sinh sống tại khu vực thành thị và 66,9% cư trú ở khu vực nông thôn.[24] Về tỷ số giới tính trung bình hiện nay[khi nào?] là 98 nam/100 nữ, trong đó vùng cao nhất là Tây Nguyên với 102 nam/100 nữ và vùng thấp nhất là Đông Nam Bộ với 95 nam/100 nữ [25]
Văn hóa
Văn hóa Việt Nam là nền văn hóa dân tộc thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa tộc người
Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh, người Việt cùng cộng đồng 54 dân tộc anh em có những phong tục đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những lễ hội nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của tôn giáo, tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền đạt của ngôn ngữ, từ truyền thống đến hiện đại của văn học, nghệ thuật.
Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và phân bố dân tộc, dân cư đã tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam. Từ cái nôi của văn hóa Việt Nam ở đồng bằng sông Hồng của người Việt chủ đạo với nền văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại tây bắc và đông bắc. Từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở Bắc Trung bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở Nam Trung Bộ. Từ những vùng đất mới ở Nam Bộ với sự kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa và tộc người ở Tây Nguyên.
Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóa bản địa của người Việt cổ từ thời Hồng Bàng đến những ảnh hưởng từ bên ngoài trong hàng nghìn năm nay. Với những ảnh hưởng từ xa xưa của Trung Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp từ thế kỷ 19, phương Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21. Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam hiện đại.
Tôn giáo
Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo và tín ngưỡng. Cộng đồng các dân tộc tại Việt Nam đều có tín ngưỡng dân gian từ lâu đời. Cùng với các tôn giáo lớn của thế giới như Khổng giáo, Lão giáo, Phật giáo, Công giáo Rôma, Tin Lành, Hồi giáo, Việt Nam còn có một số tôn giáo nội sinh như đạo Cao Đài và đạo Hòa Hảo. Bên cạnh đó, có một lượng đáng kể người dân tự nhận mình là người không tôn giáo.
Phân cấp hành chính
Phân cấp hành chính Việt Nam gồm 3 cấp: cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp xã và tương đương.
Việt Nam được chia ra 58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc trung ương(*) với thủ đô là Hà Nội. 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh và tương đương của Việt Nam lần lượt (sắp xếp theo bảng chữ cái):
Dưới cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương là cấp quận, huyện, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh. Tính đến năm 2015, Việt Nam có 713 đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh
Dưới cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh là các đơn vị hành chính phường, xã, thị trấn.
Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực với các tên gọi khác nhau ở các vùng miền như khu phố, tổ dân phố, làng, thôn, ấp, khóm, buôn, bản, xóm.
Chính trị
Việt Nam hiện nay[khi nào?] là một nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa. Hệ thống chính trị đã thực hiện theo cơ chế chỉ có duy nhất một đảng chính trị là Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, với tôn chỉ là: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ thông qua cơ quan quyền lực là Quốc hội Việt Nam. Trên thực tế cho đến nay (2010) các đại biểu là đảng viên trong Quốc hội có tỉ lệ từ 90% trở lên[26], những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ và Quốc hội cũng như các cơ quan tư pháp đều là đảng viên kỳ cựu và được Ban Chấp hành Trung ương hoặc Bộ chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam đề cử.
Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng duy nhất lãnh đạo trên chính trường Việt Nam theo quy định trong điều 4 của Hiến pháp 1992. Người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam là một Tổng bí thư nắm giữ chức vụ tối cao, quyền hạn rất lớn vì đây là đảng duy nhất hợp lệ cùng với quốc hội, chính phủ nắm quyền lập pháp, hành pháp. Tổng bí thư hiện nay[khi nào?] tại đại hội XI (2011) là ông Nguyễn Phú Trọng.
Quốc hội, theo hiến pháp là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp. Nhiệm vụ của Quốc hội là giám sát, quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, những nguyên tắc chủ yếu của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân. Trên 90% đại biểu quốc hội là Đảng viên Đảng CSVN nên quốc hội không có độc lập từ đảng, tuân thủ gần tuyệt đối các quy định của Đảng. Nhiệm kỳ Quốc hội là 5 năm. Chủ tịch Quốc hội được Quốc hội bầu do đề cử của Ban Chấp hành Trung ương. Chủ tịch Quốc hội hiện nay (2011) là ông Nguyễn Sinh Hùng.
Chủ tịch nước, theo hiến pháp là người đứng đầu Nhà nước, nguyên thủ quốc gia nước CHXHCN Việt Nam được Quốc hội bầu do Chủ tịch Quốc hội giới thiệu từ đề cử của Ban Chấp hành Trung ương. Chủ tịch nước có 12 quyền hạn theo Hiến pháp trong đó quan trọng nhất là: công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh. Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang nhân dân và giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh Quốc gia. Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Tòa án tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát tối cao. Chủ tịch nước thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại, là chức vụ cao nhất trên danh nghĩa của Việt Nam nhưng thường không giữ kiêm chức Tổng bí thư Đảng (có trường hợp giữ kiêm) nên thường chỉ là một ủy viên BCHTƯ Đảng cấp dưới của Tổng bí thư, ngoài ra trên thực tế chủ tịch nước chỉ đóng vai trò nghi lễ còn Thủ tướng chính phủ mới nắm quyền hành thực sự và lớn hơn. Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước là 5 năm. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Chủ tịch nước. Chủ tịch nước hiện nay (2011) là ông Trương Tấn Sang.
Chính phủ, theo hiến pháp là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Chính phủ chịu sự giám sát và thực hiện chế độ báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ Chính phủ là 5 năm. Chính phủ gồm có Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng Chính phủ do Chủ tịch nước giới thiệu từ đề cử của Ban Chấp hành Trung ương để Quốc hội bầu. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ hiện nay (2010) là ông Nguyễn Tấn Dũng.
Các Phó Thủ tướng do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, là người giúp việc cho Thủ tướng và được Thủ tướng ủy nhiệm khi Thủ tướng vắng mặt. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, đảm nhiệm chức năng quản lý Nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực công tác được giao. Việc tổ chức nhân sự cấp cao này đều thông qua Bộ Chính trị và các viên chức này đều do Bộ Chính trị quản lý. Các Thứ trưởng và chức vụ tương đương do Thủ tướng bổ nhiệm, nhưng Ban Bí thư thông qua và quản lý.
Chính phủ Việt Nam có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ. Ngoài ra chính phủ còn quản lý 5 cơ quan hành chính và 3 cơ quan truyền thông trực thuộc là Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam
Tòa án Nhân dân Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của Việt Nam. Chánh án Tối cao là người đứng đầu Tòa án Nhân dân Tối cao. Chánh án Tối cao hiện nay[khi nào?] là ông Trương Hòa Bình.
Quan hệ đối ngoại
Theo các văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản và Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chủ trương thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế với phương châm “Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển“.
Từ sau thời kỳ đổi mới, Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc vào năm 1992 và với Hoa Kỳ vào năm 1995, gia nhập khối ASEAN năm 1995
Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 180 quốc gia< (gồm 43 nước châu Á, 47 nước châu Âu, 11 nước châu Đại Dương, 29 nước châu Mỹ, 50 nước châu Phi)ref>theo trang web chính thức của nước CHXHCN Việt Nam Quan hệ ngoại giao, truy cập 22/7/2015</ref> thuộc tất cả các châu lục (Châu Á – Thái Bình Dương: 33, Châu Âu: 46, Châu Mĩ: 28, Châu Phi: 47, Trung Đông: 16), bao gồm tất cả các nước và trung tâm chính trị lớn của thế giới. Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 500 tổ chức phi chính phủ. Đồng thời, Việt Nam đã có quan hệ thương mại với 165 nước và vùng lãnh thổ. Trong tổ chức Liên Hiệp Quốc, Việt Nam đóng vai trò là ủy viên ECOSOC, ủy viên Hội đồng chấp hành UNDP, UNFPA và UPU.
Vai trò đối ngoại của Việt Nam trong đời sống chính trị quốc tế đã được thể hiện thông qua việc tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc tế tại thủ đô Hà Nội
Năm 1997, tổ chức hội nghị Thượng đỉnh Cộng đồng Pháp ngữ
Năm 1998, tổ chức hội nghị cấp cao ASEAN
Năm 2003, tổ chức hội thảo quốc tế về hợp tác và phát triển Việt Nam và châu Phi
Năm 2004, tổ chức Hội nghị cấp cao ASEM vào tháng 10
Năm 2006, tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh APEC vào tháng 11.
Từ ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đây là một bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế quốc tế.
Ngày 16 tháng 10 năm 2007, tại cuộc bỏ phiếu diễn ra ở phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York, Việt Nam chính thức được bầu làm thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009.
Ngày 1 tháng 1 năm 2010, Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN và trong năm đó đã tổ chức nhiều cuộc họp lớn của khu vực.
Kinh tế
Từ ngàn năm nay, Việt Nam là một nước nông nghiệp. Trước năm 1986, Việt Nam là một quốc gia có nền kinh tế kế hoạch tương tự nền kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa. Chính sách Đổi Mới năm 1986 thiết lập mô hình kinh tế mà Việt Nam gọi là “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa“. Các thành phần kinh tế được mở rộng nhưng các ngành kinh tế then chốt vẫn dưới sự điều hành của Nhà nước. Sau năm 1986, kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển to lớn và đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình khoảng 9% hàng năm từ 1993 đến 1997, đặc biệt là sau khi Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận với Việt Nam năm 1994. Tăng trưởng GDP 8,5% vào năm 1997 đã giảm xuống 4% vào năm 1998 do ảnh hưởng của sự kiện khủng hoảng kinh tế Á châu năm 1997, và tăng lên đến 4,8% năm 1999. Tăng trưởng GDP tăng lên từ 6% đến 7% giữa những năm 2000–2002 trong khi tình hình kinh tế thế giới đang trì trệ. Hiện nay, giới lãnh đạo Việt Nam tiếp tục các nỗ lực tự do hóa nền kinh tế và thi hành các chính sách cải cách, xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để đổi mới kinh tế và tạo ra các ngành công nghiệp xuất khẩu có tính cạnh tranh hơn.[khi nào?]
Mặc dù có tốc độ phát triển kinh tế cao trong một thời gian dài nhưng do tình trạng tham nhũng không được cải thiện và luôn bị xếp hạng ở mức độ cao của thế giới[27][28] cộng với các khó khăn về vốn, đào tạo lao động, đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng gây ra cho việc kinh doanh với hàng chục ngàn thủ tục từ 20 năm trước đang tồn tại và không phù hợp với nền kinh tế thị trường nên với con số cam kết đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) cao kỷ lục 61 tỉ USD năm 2008 chưa nói lên được mức độ tin tưởng của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam và Việt Nam đang bị các nước trong khu vực bỏ lại khá xa. Theo thống kê năm 2015 của Ngân hàng Thế giới thì PPP đầu người của Việt Nam năm 2014 là 5.294,4 USD, bằng 55,4% so với Indonesia, 37% so với Thái Lan và chỉ bằng 6,7% so với Singapore[29]
Ngày 7 tháng 11 năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sau khi đã kết thúc đàm phán song phương với tất cả các nước có yêu cầu (trong đó có những nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Trung Quốc). Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức WTO ngày 11 tháng 1 năm 2007.
Ngày 3 tháng 4 năm 2013, tại một hội thảo tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế của Việt Nam đã nhận định nền kinh tế Việt Nam đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007-2011, chỉ có 1 năm (2008) Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8%. Tuy xuất khẩu tăng 2,4 lần lên 96,9 tỷ USD trong giai đoạn này nhưng mức tăng trưởng lại thấp hơn 5 năm trước khi gia nhập WTO. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu là nông – lâm sản, và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng mạnh, 18 tỷ USD vào năm 2008. Kinh tế Việt Nam cũng đã bị ảnh hưởng bởi giai đoạn khủng hoảng kinh tế từ 2007-2008 đến nay. Đến năm 2013, sau 7 năm hội nhập, tình hình kinh tế Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực, từ nợ xấu đến lạm phát, tín dụng tăng trưởng thấp.[30]
Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia và quy hoạch thành các vùng kinh tế-xã hội và các vùng kinh tế trọng điểm ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Du lịch
Ngành du lịch và dịch vụ đã đóng góp tích cực vào nền kinh tế Việt Nam. Số lượng khách du lịch đến Việt Nam liên tục tăng nhanh trong vòng 10 năm kể từ 2000 – 2010. Năm 2013, có gần 7,6 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam, các thị trường lớn nhất là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Đài Loan.[32]
Việt Nam có nhiều điểm du lịch đa dạng từ miền Bắc đến miền Nam, từ miền núi tới đồng bằng, bãi biển, đảo. Từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử… Các điểm du lịch miền núi nổi tiếng như Sapa, Bà Nà, Đà Lạt. Các điểm du lịch ở đồng bằng như Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh… Các điểm du lịch ở các bãi biển như Hạ Long, Nha Trang,Phan Thiết, Vũng Tàu và các đảo như Cát Bà, Cù lao Chàm, Côn Đảo, Phú Quốc,…
Khẩu hiệu ngành du lịch Việt Nam:
- 2001-2004: Việt Nam – Điểm đến của thiên niên kỷ mới
Vietnam – A destination for the new mellennium
- 2004-2005: Hãy đến với Việt Nam
Welcome to Vietnam
- 2006-2009: Việt Nam – Vẻ đẹp tiềm ẩn
Vietnam – The hidden charm
- 2010-nay: Việt Nam – Sự khác biệt Á Đông
Vietnam – A Different Orient
Xã hội
Giáo dục
Nhà nước Việt Nam rất quan tâm đến việc phát triển giáo dục. Tỷ lệ ngân sách nhà nước dành cho giáo dục ngày càng tăng từ 10,89% năm 2005 tăng lên đến 12,05% năm 2010 và 16,85% năm 2012.[33]
Nền giáo dục Việt Nam hiện nay đang cố gắng hội nhập với các nước trong khu vực Đông Nam Á và trên Thế giới. Ở Việt Nam có 5 cấp học: tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học và sau đại học. Các trường Đại học chủ yếu tập trung ở hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh. Theo kết quả đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) được công bố ngày 3/12/2013, điểm trung bình môn Khoa học của học sinh Việt Nam ở độ tuổi 15 năm 2012 đứng thứ 8 thế giới.[34] Tuy nhiên có ý kiến cho rằng kết quả này không phản ánh đúng chất lượng giáo dục của Việt Nam vì các trường phổ thông theo chỉ thị của Bộ giáo dục Việt Nam đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho kỳ thi PISA từ trước đó[35][36].
Về nền giáo dục bậc đại học, hiện nay Việt Nam có tổng số 376 trường đại học, cao đẳng trên cả nước, trong đó bộ Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý 54 trường, các Bộ, ngành khác quản lý 116 trường.Các tỉnh, thành phố là cơ quan chủ quản của 125 trường. Ba cơ sở đại học lớn nhất quốc gia gồm Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Năm 1988, Bộ Đại học ra Quyết định cho phép thành lập Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long (hiện nay là Trường Đại học Thăng Long) như một mô hình giáo dục đại học mới, đánh dấu sự ra đời của trường đại học dân lập đầu tiên tại Việt Nam. Tính đến hiện nay toàn Việt Nam có 81 trường dân lập, tư thục. Tổng số sinh viên bậc đại học hiện nay khoảng 1.700.000 người, số lượng tuyển sinh hằng năm trong những năm gần đây khoảng 500.000 người/kỳ thi. Tuy nhiên đánh giá chung chất lượng đào tạo giáo dục bậc đại học ở Việt Nam còn thấp, chưa tạo được sự đồng hướng giữa người học, người dạy, nhà đầu tư cho giáo dục, người sử dụng lao động và xã hội. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học còn nhiều trì trệ là nguyên nhân cơ bản của việc chất lượng giáo dục đại học Việt Nam ngày càng tụt hậu trước đòi hỏi của phát triển đất nước.[37] Nhưng nhà nước Việt Nam đang tích cực cải cách hệ thống giáo dục đại học bằng việc trao thêm quyền cho các trường đại học. Điều 32 Luật Giáo dục Đại học số 08/2012/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2012 quy định “Cơ sở giáo dục đại học tự chủ trong các hoạt động chủ yếu thuộc các lĩnh vực tổ chức và nhân sự, tài chính và tài sản, đào tạo, khoa học và công nghệ, hợp tác quốc tế, bảo đảm chất lượng giáo dục đại học. Cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ ở mức độ cao hơn phù hợp với năng lực, kết quả xếp hạng và kết quả kiểm định chất lượng giáo dục.“. Điều 36 luật này cũng quy định “Hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học tổ chức biên soạn hoặc lựa chọn, duyệt giáo trình giáo dục đại học để sử dụng làm tài liệu giảng dạy, học tập trong cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở thẩm định của Hội đồng thẩm định giáo trình do hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học thành lập.“, tuy nhiên “Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn giáo trình sử dụng chung các môn lý luận chính trị, quốc phòng – an ninh để làm tài liệu giảng dạy, học tập trong các cơ sở giáo dục đại học“.[38] Các lãnh đạo hàng đầu của Chính phủ Việt Nam bày tỏ sự ủng hộ tự chủ đại học và yêu cầu thúc đẩy nhanh hơn nữa tiến trình này.[39] Tuy nhiên có ý kiến cho rằng các trường đại học Việt Nam chưa đủ năng lực và thiếu sự sẵn sàng cho việc tự chủ[40][41], các điều khoản trong Luật Giáo dục Đại học cho thấy quyền tự chủ của các trường đại học khó có thể trở thành hiện thực vì có quá nhiều điểm hoàn toàn trái với tinh thần tự chủ đại học hoặc mơ hồ đến độ không thể thực thi.[42]
Từ năm 2000-2007, nhiều học sinh Việt Nam đã đi du học ở các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Úc, Pháp, Đức, Nhật… Riêng năm 2007 đã có 39.700 học sinh đi du học [43]
Y tế
Về cơ sở hạ tầng, tính đến năm 2010 trên toàn Việt Nam có 1.030 bệnh viện, 44 khu điều dưỡng phục hồi chức năng, 622 phòng khám đa khoa khu vực;[44] với tổng số giường bệnh khoảng 246.300 giường.[45] Bên cạnh các cơ sở y tế Nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần làm giảm bớt sự quá tải ở các bệnh viện Nhà nước[46][47]
Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam hiện nay đã có 80% số thôn bản có nhân viên y tế hoạt động, 100% số xã có trạm y tế trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều ở mỗi cấp, vùng, miền. Việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính và sự công bằng trong chăm sóc sức khoẻ người dân chưa đảm bảo[48]
Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học Y, Dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn bác sĩ và dược sĩ đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Hiện nay số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người, trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại[46]
Ngành Y tế hiện tại của Việt Nam đang được nhiều tổ chức quốc tế tài trợ vốn ODA và vốn NGO, tính đến năm 2010 Bộ Y tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn 1 tỷ USD, các dự án được phân bố ở đều khắp các vùng miền[49]
Tuy là một ngành thiết yếu đối với đời sống dân chúng, nhận được nhiều sự đầu tư từ ngân sách của nhà nước Việt Nam cũng như các tổ chức nước ngoài, nhưng những năm gần đây bị đánh giá là bị tham nhũng ở nhiều cấp độ, có tính chất nghiêm trọng, được tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế[50]
Giao thông
Do đặc thù của địa lý Việt Nam, nên các tuyến giao thông nội địa chủ yếu từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không đều theo hướng bắc – nam, riêng các tuyến giao thông nội thủy thì chủ yếu theo hướng đông – tây dựa theo các con sông lớn đều đổ từ hướng tây ra biển.
Việt Nam có hệ thống đường bộ gồm các quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ… có tổng chiều dài khoảng 222.000km, phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều được trải nhựa và bê tông hóa, chỉ có một số ít các tuyến đường huyện lộ tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa đang còn là các con đường đất.
Việt Nam có 3.360 km đường bờ biển. Dự kiến quy hoạch chi tiết tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai là tuyến đường bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Mũi Ngọc (xã Bình Ngọc, Móng Cái, Quảng Ninh) tới cửa khẩu Hà Tiên (thị xã Hà Tiên, Kiên Giang) với chiều dài khoảng 3.041 km
Hệ thống đường sắt Việt Nam có tổng chiều dài 2652 km, trong đó tuyến đường chính Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh dài 1726 km được gọi là Đường sắt Bắc Nam. Ngoài ra còn có các tuyến đường sắt ngắn từ Hà Nội đi Hải Phòng (hướng đông), Lạng Sơn (hướng bắc), Lào Cai (hướng tây bắc)
Hệ thống đường hàng không Việt Nam gồm các sân bay quốc tế có các tuyến bay đi các nước và các sân bay nội địa trải đều ở khắp ba miền, 3 sân bay quốc tế hiện đang khai thác là Tân Sơn Nhất (TP.Hồ Chí Minh), sân bay Đà Nẵng (Đà Nẵng) và Nội Bài (Hà Nội), và các sân bay dự kiến khai thác đường bay quốc tế trong thời gian tới là Cam Ranh (Khánh Hòa), Cát Bi (Hải Phòng) và Phú Bài (Thừa Thiên Huế).
Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển lớn ở 3 miền như cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân (miền Bắc), cảng Tiên Sa, cảng Quy Nhơn (miền Trung) và cảng Sài Gòn, cảng Thị Vải (miền Nam). Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng đông – tây dựa theo các con sông lớn như sông Đà, sông Hồng (miền Bắc), sông Tiền, sông Hậu (miền tây nam bộ), và sông Đồng Nai, sông Sài Gòn (miền đông nam bộ) chảy theo hướng bắc – nam.
Truyền thông
Truyền thông Việt Nam hiện có đủ bốn loại hình báo chí là báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử. Việt Nam hòa mạng internet quốc tế vào năm 1997 và hơn 10 năm nay hàng loạt báo điện tử, trang tin điện tử đã ra đời.
Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 706 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 67 đài phát thanh – truyền hình, gồm 3 đài phát thanh truyền hình trung ương (VTV, VTC, VOV) và 64 đài phát thanh – truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.[51]
Tại Việt Nam, tất cả các cơ quan truyền thông, báo chí hoạt động dưới sự quản lý và giám sát của Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam, và dưới sự định hướng của Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo luật pháp Việt Nam, hiện nay[khi nào?] chưa cấp phép cho báo chí tư nhân hoạt động.
Tội phạm và tệ nạn
Việt Nam có tỷ lệ tội phạm ở mức rất thấp so với các nước có cùng trình độ phát triển, thậm chí là thấp hơn so với nhiều quốc gia phát triển.[52] Các băng nhóm tội phạm có tổ chức như Năm Cam, Khánh Trắng… là khá hiếm, quy mô và độ tinh vi cũng còn xa mới sánh được với các tổ chức Mafia quốc tế.
Tuy nhiên, Việt Nam là địa điểm thuận lợi cho những đầu dây tội phạm trong và ngoài nước lộng hành để lợi dụng cho mục đích cá nhân đặc biệt là các đầu dây mại dâm, ma túy.[53] Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy khét tiếng như Tam giác vàng và Trăng lưỡi liềm vàng. Theo nhiều nhà quan chức trách nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp do đó càng phải đề cao cảnh giác và nâng cao tinh thần trách nhiệm chống ma túy của quần chúng và đồng thời đẩy mảnh sự hợp tác phòng chống ma túy quốc tế.[53] Gần đây Việt Nam cũng tham gia các hội nghị quốc tế để bàn thảo về các vấn đề trên như “Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông” (IDEC FEWG) do Việt Nam chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lận cận. Theo thống kê thì tính tới cuối năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy.[53]
Các tệ nạn phổ biến nhất bao gồm cờ bạc, cá độ, sử dụng và buôn bán ma túy, mại dâm… Do sự phát triển mạnh của quá trình phát triển kinh tế – xã hội khiến cho tình hình tội phạm có xu hướng tăng cao, do đó Chính phủ Việt Nam đã và đang cố gắng hạn chế các loại tệ nạn đảm bảo an ninh, trật tự cho người dân. Việt Nam là một nước rất phổ biến về hoạt động thể dục thể thao trong đó bóng đá là phổ biến có nhiều người tham gia và hâm mộ nhiều nhất, do đó các tệ nạn liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá.[54] Hiện nay,[khi nào?] trong quá trình hội nhập trong nhiều lĩnh vực với thế giới, các cơ quan nhà nước và các tổ chức cá nhân đầu tư cho thể thao Việt Nam vẫn đang cố gắng hoàn thiện tổ chức và quản lí cho bóng đá nói riêng và cả nền thể dục thể thao nước nhà nói chung.
Thể thao
Môn thể thao truyền thống thịnh hành từ ngàn đời này ở Việt Nam là võ thuật.[55] Ngoài võ thuật, những môn mang tính cổ truyền khác như đá cầu, cầu mây hay cờ tướng đều được nhiều người yêu thích. Trong khi hiện tại thì môn bóng đá được nhiều người chơi và xem nhất.[56] Bóng đá được nhiều người Việt Nam hâm mộ tới mức báo chí nước ngoài ví gần như là một thứ “tôn giáo” với người dân. Mỗi thành công hay thất bại của đội tuyển bóng đá quốc gia hay U23 Việt Nam, diễn biến của các giải đấu lớn cấp Quốc gia như World Cup, Euro hay cấp câu lạc bộ như UEFA Champions League, Giải bóng đá Ngoại hạng Anh, và các giải quốc nội khác ở Châu Âu… đều được dư luận đặc biệt quan tâm.
Những năm gần đây, tennis cũng bắt đầu phổ biến ở các thành phố lớn. Ngoài ra, một số môn thể thao khác cũng đã thịnh hành từ rất lâu ở Việt Nam như cầu lông, bóng chuyền, bóng bàn, billiards snooker và cờ vua. Đoàn thể thao Việt Nam bắt đầu tham gia Olympic mùa hè từ năm 1952 cho tới nay.[57]
Các ngày lễ chính
Xếp hạng quốc tế
Chú thích
- ^ 20 thành phố lớn của Việt Nam
- ^ a ă Bộ Ngoại giao. “Một số thông tin về địa lý Việt Nam” (bằng Tiếng Việt). Chính phủ Việt Nam. Bản gốc lưu trữ 14/10/2009. Truy cập 19/3/2012.
- ^ Vietnam – Geography. Index Mundi. ngày 12 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Thông cáo báo chí”. GSO. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2014.
- ^ “2013 Human Development Index and its components – Statistics” (PDF). UNDP. 2013. Bản gốc lưu trữ 23/04/2013. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2013.
- ^ GINI index (World Bank estimate)
- ^ Tầm quan trọng của đảo và quần đảo ở Việt Nam Ts Trần Nam Tiến, báo Tuổi Trẻ cập nhật 27/08/2012 11:39 (GMT + 7)
- ^ a ă “Vietnam’s new-look economy”. BBC News. Ngày 18 tháng 10 năm 2004.
- ^ Một số thông tin cơ bản về Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.. Bộ Ngoại giao Việt Nam. tr. Trang 25.
- ^ Weisenthal, Joe (ngày 22 tháng 2 năm 2011). “3G Countries”. Businessinsider.com. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^ “Vietnam Inequality Report”. Mekong Economics. 2005. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010.
- ^ “Distribution of Family Income – Gini Index”. CIA World Factbook, 2008 data. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2011.
- ^ “ScienceDirect – Journal of Econometrics: On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam”. Sciencedirect.com. Ngày 12 tháng 9 năm 2002. doi:10.1016/S0304-4076(02)00161-6. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^
Hoàn thành chú thích này
- ^ Gallup, John Luke (2002). “The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s”. Ideas.repec.org. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010.
- ^ Đại Việt Sử ký Ngoại kỷ Toàn thư
- ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Phần ngoại kỷ
- ^ Việt Sử lược, khuyết danh – Trần Quốc Vượng dịch
- ^ Ví dụ:
- Chi tre Vietnamocalamus với loài Vietnamocalamus catbaensis
- Chi tre Vietnamosasa
- Chi Vietnamochloa với loài duy nhất Vietnamochloa aurea
- Chi côn trùng cánh nửa Vietnamaptera
- Loài ve bét Angulobaloghia vietnamensis
- Loài Macrothrix vietnamensis trong bộ Cladocera
- Loài Hoàng đàn Cupressus vietnamensis
- Loài Bướm phượng Delias vietnamensis chi Delias
- Loài côn trùng cánh cứng chân chạy Lebia vietnamensis
- Loài Mao lương Clematis vietnamensis
- Loài gấu nước Doryphoribius vietnamensis
- Loài Camptocercus vietnamensis bộ Cladocera
- Loài côn trùng cánh cứng kẹp kìm Neolucanus vietnamensis
- Loài côn trùng cánh dài Neopanorpa vietnamensis
- Loài Tylototriton vietnamensis
- Loài Panax vietnamensis
- Loài côn trùng cánh cứng cụt Skidmorella vietnamensis
- Loài côn trùng cánh viền Azaleothrips vietnamensis
- Loài Sapintus vietnamensis họ Anthicidae
- Loài Bướm đêm Psilalcis vietnamensis…
- ^ “Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO” (Thông cáo báo chí). Xuân Danh, Báo Thanh niên. 11 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Dân số trung bình phân theo địa phương qua các năm, Theo Tổng cục thống kê Việt Nam.
- ^ The World Factbook
- ^ Vietnam – Geography. Index Mundi. ngày 12 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Dân số Việt Nam vượt mốc 90 triệu người”. Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập 16 tháng 8 năm 2015.
- ^ BÁO CÁO KẾT QUẢ CHÍNH THỨC Tổng điều tra dân số và nhà ở 1/4/2009 7/2010
- ^ Đa số đại biểu trúng cử Quốc hội là Đảng viên VOA Thứ Ba, 29 tháng 5 2007
- ^ “Tham nhũng trong mắt người dân đô thị VN” (Thông cáo báo chí). BBC. 12:37 GMT – thứ năm, 16 tháng 12, 2010. Bản gốc lưu trữ 18/12/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “Việt Nam tham nhũng thứ ba châu Á?” (Thông cáo báo chí). BBC. 15:43 GMT – thứ hai, 8 tháng 3, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ GDP per capita, PPP (current international $) cập nhật 14/4/2015, truy cập 20/4/2015
- ^ “Kinh tế đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO” (Thông cáo báo chí). VnExpress. 18:20 GMT – thứ Tư, 3 tháng 4, 2013. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013.
- ^ a ă â Niên giám các năm 2000, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, Tổng cục Thống kê
- ^ “Khách quốc tế đến Việt Nam tháng 12 và 12 tháng năm 2013”. Tổng cục Thống kê. 25 tháng 12 năm 2013. Truy cập 1 tháng 12 năm 2014.
- ^ Niên giám Thống kê 2013, Trung tâm Tư liệu Thống kê – Tổng Cục Thống kê Việt Nam
- ^ Học sinh Việt Nam vượt Mỹ về Toán và Khoa học, Xuân Vũ, Báo điện tử Dân trí, 04/12/2013
- ^ Việt Nam vượt Mỹ, Úc nhờ… luyện ‘gà chọi’?, Vietnamnet, 18/05/2015
- ^ Bộ Giáo dục bất ngờ với kết quả xếp hạng học sinh, Vietnamnet, 04/12/2013
- ^ VnExpress – 30 năm chất lượng giáo dục đại học bị ‘bỏ ngỏ’ – 30 nam chat luong giao duc dai hoc bi ‘bo ngo’ Tiến Dũng, Thứ sáu, 30/10/2009 | 09:11 GMT+7
- ^ Luật số 08/2012/QH13 của Quốc hội: LUẬT GIÁO DỤC ĐẠI HỌC, CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012
- ^ Thủ tướng thúc nhanh việc trao tự chủ đại học, Báo VietNamNet, 26/08/2014
- ^ Thiếu sẵn sàng tự chủ ĐH, Tuổi Trẻ Online, 01/08/2014
- ^ Tự chủ đại học – cái nhìn từ nhiều phía, Tuổi Trẻ Online, 08/01/2013
- ^ Tự chủ đại học ở Việt Nam: Thiếu thực chất, Vũ Thị Phương Anh, Tạp chí Tia Sáng, 22/08/2014
- ^ Muôn nẻo đường du học Cập nhật: Thứ ba, 04-03-2008 theo giaoduc.edu.vn
- ^ “Số cơ sở khám, chữa bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)” (Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^ “Số giường bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)” (Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^ a ă Nỗ lực giảm tải và những tín hiệu vui Thái Bình, Báo SứcKhoẻ và Đời Sống cập nhật 1/9, 2014 | 06:00
- ^ PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC TRONG CHẶNG ĐƯỜNG XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH Y TẾ VIỆT NAM 01/03/2010 10:31:40 AM ghi lại Bài phát biểu của TS. Nguyễn Quốc Triệu – Bộ trưởng Bộ Y tế tại Phủ Chủ tịch nhân Lễ kỷ niệm ngày Thầy thuốc Việt Nam chiều 24/02/2010
- ^ VOVNEWS.VN | Ngành Y tế 55 năm làm theo lời Bác dạy – Nganh Y te 55 nam lam theo loi Bac day Văn Hải hứ 7, 16:30, 27/02/2010
- ^ www.cpv.org.vn – Năm 2009, ngành y tế triển khai hiệu quả các nguồn vốn viện trợ
- ^ Tham nhũng trong ngành y tế nghiêm trọng – Tuổi Trẻ Online Minh Quang 26/11/2009 22:48 GMT+7
- ^ “Vì sao cần tăng cường quản lý báo điện tử?” (Thông cáo báo chí). Nguyễn Công Dũng, Tạp chí Cộng sản. 15:7′ 7/7/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Vietnam was among 8 safest destinations: MSN Travel | Tuổi Trẻ news cập nhật 10/21/2012 14:08 GMT + 7
- ^ a ă â Khánh Hiền (05/12/2012 – 15:26). “Việt Nam chịu ảnh hưởng của các điểm “nóng” tội phạm ma túy – Pháp luật – Dân trí”. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2015.
- ^ “Tệ lô đề ở Việt Nam lên báo nước ngoài – VnExpress”. VnExpress. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Binh Dinh to host Int’l Vovinam festival”. TalkVietnam.com. Ngày 6 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012.
- ^ “Soccer is very popular in Vietnam”. SaigonNezumi.com. Ngày 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012.
- ^ “BBC Vietnamese – Thể thao – TQ hay Mỹ sẽ đứng đầu bảng Olympic?”. BBC Online. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.
- ^ Vision of Humanity
- ^ Country Rankings, truy cập 11/4/2015
- ^ “World Press Freedom Index 2014. Trang 31” (Thông cáo báo chí). Phóng viên không biên giới. Truy cập 20/4/2015.
- ^ “CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2014” (Thông cáo báo chí). Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2015.
- ^ Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc. “Human Development Indicators” (bằng Tiếng Anh). Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.
- ^ “The Global Competitiveness Index 2011-2012 rankings” (Thông cáo báo chí). Diễn đàn Kinh tế thế giới. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “2013 KOF Index of Globalization (Rankings are based on data for the year 2010 – Xếp hạng dựa trên dữ liệu năm 2010)” (Thông cáo báo chí). KOF. 2013.
- ^ “The Global Gender Gap Report 2010” (Thông cáo báo chí). Diễn đàn Kinh tế thế giới. 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “2011 Global Hunger Index” (Thông cáo báo chí). IFPRI. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “Country Profile: Viet Nam” (Thông cáo báo chí). EPI. 2014. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.
Tài liệu tham khảo
- Non nước Việt Nam, Tổng cục Du lịch, Nhà xuất bản Hà Nội 2007
- Herring, George C. America’s Longest War: The United States and Vietnam, 1950-1975 (4th ed 2001), most widely used short history. ISBN 978-0072536188
- Jahn GC. 2006. The Dream is not yet over. In: P. Fredenburg P, Hill B, editors. Sharing rice for peace and prosperity in the Greater Mekong Subregion. Victoria, (Australia): Sid Harta Publishers. p 237-240
- Karrnow, Stanley. Vietnam: A History. Penguin (Non-Classics); 2nd edition (ngày 1 tháng 6 năm 1997). ISBN 0-14-026547-3
- McMahon, Robert J. Major Problems in the History of the Vietnam War: Documents and Essays (1995) textbook ISBN 9780618749379
- Tucker, Spencer. ed. Encyclopedia of the Vietnam War (1998) 3 vol. reference set; also one-volume abridgment (2001) ISBN 1851099611
- Oxford Advanced Learner’s Dictionary, 9th edition, Oxford University Press.
Xem thêm
Liên kết ngoài
- Việt Nam tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Việt Nam tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- Nhà nước Việt Nam
- Cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam
- Viet Nam Government Portal (tiếng Anh)
- Trang web của Đảng Cộng sản Việt Nam
- National Assembly: the Vietnamese legislative body (bản lưu trữ 24/8/2007
- Tổng cục Thống kê (tiếng Việt)
- General Statistics Office of Vietnam (tiếng Anh)
- Thông tin Việt Nam của Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Chief of State and Cabinet Members
- Thông tin chung
- Bản đồ Việt Nam – Cục Công nghệ Thông tin – Bộ TNMT dinte.vn
- VIETNAM DESTINATIONS – National Administration of Tourism
- Thông tin trên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tại Hà Nội
- Tổng cục du lịch Việt Nam
- Thông tin về Việt Nam tại BBC News
- Mục “Vietnam” trên trang của CIA World Factbook.
- Thông tin về Việt Nam tại UCB Libraries GovPubs
- Việt Nam tại DMOZ (trang đề nghị)
- Wikimedia Atlas của Vietnam, có một số bản đồ liên quan đến Vietnam.
- Truyền thông
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam
- Báo Nhân Dân – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam
- Báo Hà Nội Mới: – cơ quan ngôn luận của Thành ủy Đảng Cộng sản Việt Nam tại Thành phố Hà Nội
- Báo Sài Gòn Giải Phóng – cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh
- Báo Quân đội Nhân Dân – cơ quan ngôn luận của Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Báo Công an Nhân dân – cơ quan ngôn luận của Công an Nhân dân Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Chính phủ Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông của các tổ chức nhà nước khác
Những cơ quan truyền thông này được hoạt động độc lập hơn các cơ quan truyền thông nêu phía trên.
- Báo Lao Động – Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam
- Báo Vietnam Net: Báo điện tử lớn nhất Việt Nam, trực thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam
- Báo điện tử VnExpress – Báo điện tử trực thuộc tập đoàn FPT, một tập đoàn có phần sở hữu của Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam
- Báo Tuổi Trẻ – Nhật báo với số lượng phát hành lớn nhất Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại Thành phố Hồ Chí Minh
- Báo Thanh Niên – Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam
- Báo Tiền Phong – Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
- VNEconomy – Báo thông tin về kinh tế, trực thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
- Khác
- Vietnam tourism website Trang chủ Tổng cục Du lịch
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh (19 tháng 5 năm 1890 – 2 tháng 9 năm 1969) là một nhà cách mạng, người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho Việt Nam trong thế kỷ 20, một chiến sỹ cộng sản quốc tế. Ông là người viết và đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong thời gian 1945 – 1969, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam trong thời gian 1951 – 1969.
Là một lãnh tụ được nhiều người ngưỡng mộ và tôn sùng, lăng của ông được xây ở Hà Nội, nhiều tượng đài của ông được đặt ở khắp mọi miền Việt Nam, hình ảnh của ông được nhiều người dân treo trong nhà, đặt trên bàn thờ,[1][2][3][4][5] và được in ở hầu hết mệnh giá đồng tiền Việt Nam. Ông được thờ cúng ở một số đền thờ và chùa Việt Nam.[6][7][8] Ông đồng thời cũng là một nhà văn, nhà thơ và nhà báo với nhiều tác phẩm viết bằng cả tiếng Việt, tiếng Hán và tiếng Pháp. Ông đã được tạp chí Times bình chọn là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20.[9][10][11]
Mục lục
- 1 Tiểu sử và sự nghiệp
- 1.1 Xuất thân và quê quán
- 1.2 Tuổi trẻ
- 1.3 Hoạt động ở nước ngoài
- 1.4 Trở về Việt Nam
- 1.5 Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
- 1.6 Giai đoạn lãnh đạo
- 1.7 Qua đời
- 2 Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
- 3 Tư tưởng Hồ Chí Minh
- 4 Di sản
- 5 Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay
- 6 Các câu nói được ghi lại
- 7 Tác phẩm
- 8 Tên gọi, bí danh, bút danh
- 9 Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật
- 10 Đánh giá
- 11 Xem thêm
- 12 Chú thích
- 13 Liên kết ngoài
Tiểu sử và sự nghiệp
Xuất thân và quê quán
Theo gia phả của dòng họ Nguyễn ở làng Sen xã Kim Liên tại huyện Nam Đàn, Nghệ An thì:
- “Hoàng sơ tổ khảo là Nguyễn Bá Phụ, tổ đời thứ hai là Nguyễn Bá Bạc, tổ đời thứ ba là Nguyễn Bá Ban, tổ đời thứ tư là Nguyễn Văn Dân,… tổ đời thứ năm, Nguyễn Sinh Vật là giám sinh đời Lê Thánh Đức (tức Lê Thần Tông) năm thứ ba…, tổ đời thứ sáu là Nguyễn Sinh Tài đỗ hiếu sinh khi 17 tuổi, năm 34 tuổi đỗ tam trường khoa thi Hội…, tổ đời thứ 10 là Nguyễn Sinh Nhậm[12]).” Cả bốn đời đầu tiên của dòng họ đều chưa lấy đệm là “Sinh” và không rõ năm sinh, năm mất.[13]
Theo nhiều tài liệu chính thống cũng như tiểu sử tại Việt Nam, tên lúc nhỏ của ông Nguyễn Sinh Cung[14][15] (giọng địa phương phát âm là Côông), tự là Tất Thành.[16] Tuy nhiên, một số tài liệu ghi nhận tên lúc nhỏ của ông là Nguyễn Sinh Côn,.[17][18][19][20][21] Điều này cũng được chính ông xác nhận bằng chính bút tích của mình trong một bài viết năm 1954.[22] Quê nội là làng Kim Liên (tên Nôm là làng Sen). Ông được sinh ra ở quê ngoại là làng Hoàng Trù (tên Nôm là làng Chùa, nằm cách làng Sen khoảng 2 km) và sống ở đây cho đến năm 1895. Hai làng này vốn cùng nằm trong xã Chung Cự, thuộc tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Đàn. Quê nội của ông, làng Kim Liên[23] là một làng quê nghèo khó. Phần lớn dân chúng không có ruộng, phải làm thuê cấy rẽ, mặc quần ít, đóng khố nhiều, bởi thế nên làng này còn có tên là làng Đai Khố.[24] Vào đời ông, phần lớn dòng họ của ông đều cơ hàn, kiếm sống bằng nghề làm thuê, và cũng có người tham gia các hoạt động chống Pháp.[25]
Cha ông là một nhà nho tên là Nguyễn Sinh Sắc, từng đỗ phó bảng.[26] Mẹ là bà Hoàng Thị Loan. Ông có một người chị là Nguyễn Thị Thanh, một người anh là Nguyễn Sinh Khiêm (tự Tất Đạt, còn gọi là Cả Khiêm) và một người em trai mất sớm là Nguyễn Sinh Nhuận (1900–1901, tên khi mới lọt lòng là Xin).
Tuổi trẻ
Năm 1895, Nguyễn Sinh Côn cùng cha mẹ và anh trai vào Huế lần đầu tiên. Sau khi mẹ mất (1901), ông về Nghệ An ở với bà ngoại một thời gian ngắn rồi theo cha về quê nội, từ đây ông bắt đầu dùng tên Nguyễn Tất Thành. Tất Thành theo học cử nhân Hoàng Phạm Quỳnh và một số ông giáo khác.[27]
Năm 1906, Nguyễn Sinh Côn theo cha vào Huế lần thứ hai và học ở trường tiểu học Pháp-Việt Đông Ba. Tại đây, ông trải qua các niên khoá 1906-1907 lớp nhì và 1907-1908 lớp nhất. Trong kỳ thi primaire (tương đương tốt nghiệp tiểu học) năm 1908 – ông là một trong 10 học trò giỏi nhất của trường Pháp – Việt Đông Ba được thi vượt cấp vào hệ Thành chung trường Quốc Học.[28]
Theo nghiên cứu của học giả William J. Duiker, vào tháng 9 năm 1907, ông vào học lớp trung học đệ nhị niên tại trường Quốc học Huế, nhưng bị đuổi học vào cuối tháng 5 năm 1908 vì tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ.[29] Cha ông bị triều đình khiển trách vì “hành vi của hai con trai”. Hai anh em Tất Đạt và Tất Thành bị giám sát chặt chẽ. Ông quyết định vào miền Nam để tránh sự kiểm soát của triều đình.[30] Tuy nhiên, theo tài liệu hiện lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Hải ngoại (Centre des archives d’Outre-mer hay CAOM) ở Pháp, Nguyễn Sinh Côn và được nhận vào Quốc Học Huế vào ngày 7 tháng 8 năm 1908.[17][18][20] Theo nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Ngự Chiêu thì như vậy “không có việc Nguyễn Sinh Côn bị trục xuất khỏi trường Quốc Học vì tham gia vào cuộc biểu tình chống sưu thuế ở Huế—cuộc biểu tình chống sưu dịch xảy ra ngày 9 tới 12 tháng 4 năm 1908; tức gần bốn tháng trước ngày trò Côn được nhận vào trường Quốc Học.”[17]
Đầu năm 1910, Nguyễn Tất Thành đến Phan Thiết. Ông dạy chữ Hán và chữ Quốc ngữ cho học sinh lớp ba và tư tại trường Dục Thanh của Hội Liên Thành.[31][32]
Trong thời gian này, Nguyễn Tất Thành thường gặp gỡ một số nhà nho yêu nước đương thời, tham gia công tác bí mật, nhận công việc liên lạc. Nguyễn Tất Thành đã có chí đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào. Ông tuy khâm phục Đề Thám, Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu nhưng không hoàn toàn tán thành cách làm của một người nào cả. Theo quan điểm của ông, Phan Châu Trinh chỉ yêu cầu người Pháp thực hiện cải cách, điều đó chẳng khác nào “xin giặc rủ lòng thương”, còn Phan Bội Châu thì hy vọng Đế quốc Nhật Bản giúp đỡ để chống Pháp, điều đó nguy hiểm chẳng khác nào “đuổi hổ cửa trước, rước báo cửa sau”. Nguyễn Tất Thành thấy rõ là cần quyết định con đường đi của riêng mình.[33]
Khoảng trước tháng 2 năm 1911, ông nghỉ dạy và vào Sài Gòn cũng với sự giúp đỡ của Hội Liên Thành. Tại đây, ông theo học trường Bá Nghệ là trường đào tạo công nhân hàng hải và công nhân chuyên nghiệp cho xưởng Ba Son (bây giờ là trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng), vừa đi bán báo ở khu vực thương cảng để kiếm sống và đồng thời tìm hiểu đời sống công nhân.[34][35][36] Ở đây, ông học được 3 tháng. Sau đó ông quyết định sẽ tìm một công việc trên một con tàu viễn dương để được ra nước ngoài học hỏi tinh hoa của phương Tây[37] để trở về giúp nhân dân Việt Nam.[38]
Hoạt động ở nước ngoài
Thời kỳ 1911-1919
Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, ông lấy tên Văn Ba, lên đường sang Pháp với nghề phụ bếp trên chiếc tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville, với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước phương Tây. Ngày 6 tháng 7 năm 1911, sau hơn 1 tháng đi biển, tàu cập cảng Marseilles, Pháp. Tại Marseilles, ông đã viết thư đến Tổng thống Pháp, xin được nhập học vào Trường Thuộc địa (École Coloniale), trường chuyên đào tạo các nhân viên hành chánh cho chính quyền thực dân, với hy vọng “giúp ích cho Pháp”. Thư yêu cầu của ông bị từ chối và được chuyển đến Khâm sứ Trung Kỳ ở Huế.[39] Ở Pháp một thời gian rồi ông qua Hoa Kỳ. Sau khi ở Hoa Kỳ một năm (cuối 1912-cuối 1913), ông đến nước Anh làm nghề cào tuyết, đốt lò rồi phụ bếp cho khách sạn, học tiếng Anh, và ở London cho đến cuối năm 1916.[40] Một số tài liệu trong kho lưu trữ của Pháp và Nga cho biết trong thời gian sống tại Hoa Kỳ, ông đã nghe Marcus Garvey diễn thuyết ở khu Harlem và tham khảo ý kiến của các nhà hoạt động vì nền độc lập của Triều Tiên.[40] Cuối năm 1917, ông trở lại nước Pháp, sống và hoạt động ở đây cho đến năm 1923.[41]
Thời kỳ ở Pháp
Tháng 2 năm 1919, Nguyễn Tất Thành gia nhập Đảng Xã hội Pháp.[42] Ngày 18 tháng 6 năm 1919, thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Nguyễn Tất Thành đã mang tới Hội nghị Hòa bình Versailles bản Yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm để kêu gọi lãnh đạo các nước Đồng Minh áp dụng các lý tưởng của Tổng thống Wilson cho các lãnh thổ thuộc địa của Pháp ở Đông Nam Á, trao tận tay tổng thống Pháp và các đoàn đại biểu đến dự hội nghị.[43] Bản yêu sách không yêu cầu độc lập cho Việt Nam, nhưng bao gồm quyền tự do và bình đẳng.[44] Bản yêu sách này do một nhóm các nhà ái quốc Việt Nam sống ở Pháp, trong đó có Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường và Nguyễn Tất Thành, cùng viết, và được ký tên chung là Nguyễn Ái Quốc.[45] Từ đây, Nguyễn Tất Thành công khai nhận mình là Nguyễn Ái Quốc[46] và sử dụng tên này trong suốt 30 năm sau đó.[47] Thất bại của Hội nghị Versailles trong giải quyết các vấn đề thuộc địa đã đẩy niềm tin của Nguyễn Tất Thành sang chủ nghĩa cộng sản.[44]
Nguyễn Ái Quốc nói với các đại biểu của Đảng Cộng sản Pháp: “Tôi không hiểu bất cứ điều gì về chiến lược, thủ thuật hành động và tất cả những từ ngữ đao to búa lớn mà các ông dùng, nhưng tôi hiểu một điều rất đơn giản: Quốc tế Thứ 3 quan tâm rất nhiều tới vấn đề thuộc địa. Các đại biểu của Quốc tế Thứ 3 hứa sẽ giúp các dân tộc thuộc địa đang bị áp bức giành lại tự do và độc lập. Các thành viên của Quốc tế thứ 2 không nói một từ về số phận của các vùng thuộc địa”.[44]
Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lenin, từ đó ông hoàn toàn tin tưởng[48] vào chủ nghĩa cộng sản. Ông tham dự Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp tại Tours (từ 25 đến 30 tháng 12 năm 1920) với tư cách là đại biểu Đông Dương của Đảng Xã hội Pháp, ông trở thành một trong những sáng lập viên của Đảng Cộng sản Pháp và tách khỏi đảng Xã hội. Năm 1921, ông cùng một số nhà yêu nước của các thuộc địa Pháp lập ra Hội Liên hiệp Thuộc địa (Union intercoloniale – Association des indigènes de toutes les colonies) nhằm tập hợp các dân tộc bị áp bức đứng lên chống chủ nghĩa đế quốc. Năm 1922, ông cùng một số nhà cách mạng thuộc địa lập ra báo Le Paria (Người cùng khổ), làm chủ nhiệm kiêm chủ bút, nhằm tố cáo chính sách đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc nói chung và thực dân Pháp nói riêng. Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” bằng tiếng Pháp (Procès de la colonisation française) do Nguyễn Ái Quốc viết được xuất bản năm 1925, đã tố cáo chính sách thực dân tàn bạo của Pháp và đề cập đến phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa.
Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ nhất
Nguyễn Ái Quốc đến Liên Xô lần đầu tiên vào năm 1922 tham gia Đại hội lần tư của Quốc tế Cộng sản, ở đó ông gặp Lenin và trở thành thành viên của Ban Đông Nam Á của Quốc tế Cộng sản.[44]
Tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến Moskva học tập tại trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông được đào tạo chính quy về Chủ nghĩa Marx, tuyên truyền và khởi nghĩa vũ trang.[44] Tại đây ông đã dự Hội nghị lần thứ nhất Quốc tế Nông dân (họp từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 10 năm 1923), ông được bầu vào Ban chấp hành và Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân. Tại Đại hội lần thứ 5 Đệ Tam Quốc tế (họp từ ngày 17 tháng 6 đến ngày 8 tháng 7 năm 1924), ông được cử làm ủy viên Ban Phương Đông, phụ trách Cục Phương Nam.
Năm 1924, tại thành phố Moskva, ông viết và nộp cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế một bản Báo cáo về tình hình Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ. Nhận thấy phong trào đấu tranh giai cấp tại Việt Nam có sự khác biệt với phong trào đấu tranh giai cấp bên Tây phương đương thời, ông có nhận xét về các tầng lớp địa chủ, tăng lữ,… của Việt Nam như sau:
Ông cho rằng:[49]
Tư tưởng này của ông không có gì mâu thuẫn với Luận cương về các vấn đề dân tộc thuộc địa của Lênin, khi lấy chủ nghĩa dân tộc để đi đến chủ nghĩa cộng sản (đại đồng)
Thời kỳ ở Trung Quốc (1924-1927)
Sau khi học tại Liên Xô, cuối năm 1924, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô tới Quảng Châu theo phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô do Mikhail Markovich Borodin làm trưởng đoàn đến giúp chính phủ Trung Hoa Dân quốc của Tưởng Giới Thạch, làm phiên dịch lấy tên là Lý Thụy.
Trong thời gian ở Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc có nhiệm vụ tuyên truyền phổ biến tư tưởng cách mạng ra vùng Đông Phương. Theo đó, năm 1925, ông tập hợp Việt Kiều và thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Quảng Châu (Trung Quốc) để truyền bá chủ nghĩa Marx-Lenin (thường được phiên âm là Mác–Lê-nin) vào Việt Nam. Cuốn Đường Kách mệnh, mà ông là tác giả, tập hợp các bài giảng tại các lớp huấn luyện chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, được xuất bản năm 1927.[50]
Cùng năm 1925, ông tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông, do Liêu Trọng Khải, một cộng sự thân tín của Tôn Dật Tiên, làm hội trưởng và ông làm bí thư. Tổ chức này sau đó trở thành Đảng Cộng sản Nam Hải (the South Seas Communist party),[44] tiền thân của một loạt các tổ chức cộng sản sau này, bao gồm có cả Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ này, Nguyễn Ái Quốc cũng gửi một loạt người Việt đi học trường quân sự của Tưởng Giới Thạch tại Quảng Châu, đồng thời tiến hành một khóa đào tạo về khởi nghĩa vũ trang. Do Tưởng Giới Thạch khủng bố các nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc và Việt Nam, ông rời Quảng Châu đi Hương Cảng, rồi thoát sang Liên Xô theo đường sa mạc Gobi. Tháng 11 năm 1927, ông được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của Liên đoàn chống đế quốc từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 12 năm 1927 tại Brussel, Bỉ.
Thời kỳ ở Thái Lan (1928 – 1929)
Mùa thu 1928, ông từ châu Âu đến Xiêm La (Thái Lan), cải trang là một nhà sư đầu trọc, với bí danh Thầu Chín để tuyên truyền và huấn luyện cho Việt kiều tại Xiêm, đồng thời xuất bản báo gửi về nước. Cuối năm 1929, ông rời khỏi Vương quốc Xiêm La và sang Trung Quốc.[51]
Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Ngày 3 tháng 2 năm 1930, tại Cửu Long (九龍, Kowloon) thuộc Hương Cảng, theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, nhằm giải quyết những mâu thuẫn đang có giữa những người cộng sản ở Đông Dương, ông thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đó đổi tên là “Đảng Cộng sản Đông Dương”, rồi đổi thành “Đảng Lao Động Việt Nam” và nay là “Đảng Cộng sản Việt Nam”). Cũng vào năm này, khởi nghĩa Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, do Đảng Cộng sản chỉ đạo, nhưng thất bại. Pháp cấm Đảng Cộng sản Đông Dương, và Nguyễn Ái Quốc bị xử tử hình vắng mặt.
Tháng 3 năm 1930, ông trở lại Xiêm La trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa.
Những năm 1931 – 1933
Năm 1931, dưới tên giả là Tống Văn Sơ (Sung Man Ch’o), Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam với ý định trao cho chính quyền Pháp ở Đông Dương. Tờ L’Humanité số ra ngày 9 tháng 8 năm 1932 đưa tin Nguyễn Ái Quốc đã chết vì bệnh lao phổi trong trạm xá nhà tù tại Hồng Kông đồng thời tố cáo đây là âm mưu của thực dân Pháp câu kết với thực dân Anh nhằm ám sát người lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương.[52]
Sau đó nhờ sự biện hộ và giúp đỡ tận tình của luật sư Frank Loseby,[53] Tống Văn Sơ được thả ngày 28 tháng 12 năm 1932. Ông đi Thượng Hải rồi bí mật quay trở lại Liên Xô.
Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ hai
Ông đến Moskva vào mùa xuân năm 1934. Với bí danh Lin, Nguyễn Ái Quốc học ở Trường Quốc tế Lenin (1934–1935). Ông dự Đại hội lần thứ 7 Đệ Tam Quốc tế (từ ngày 25 tháng 7 đến ngày 20 tháng 8 năm 1935) với vai trò quan sát viên của ban thư ký Dalburo với tên Linov.[54] Ông bị Ban Lãnh đạo Hải ngoại Đảng Cộng sản Đông Dương viết thư gửi Quốc tế Cộng sản kết tội phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn 100 đảng viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên bị bắt do việc ông biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng.[55] Ông bị buộc ở Liên Xô cho đến năm 1938 và bị giam lỏng ở đó do bị nghi ngờ về lý do ông được nhà cầm quyền Hương Cảng trả tự do.[56] Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Thẩm tra vì nghi ngờ về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc nhưng không tìm ra chứng cứ nào cho thấy điều này, tiếp đó hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ.[57] Sau đó Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên cứu các Vấn đề Dân tộc và Thuộc địa của Quốc tế Cộng sản.[58]
Trong những năm 1931-1935, ông đã bị Trần Phú và sau đó là Hà Huy Tập phê phán về đường lối cải lương “liên minh với tư sản và địa chủ vừa và nhỏ”, không đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế.[59][60] Trong một bức thư kể cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế hay về phong trào cách mạng vô sản tại Đông Dương được viết vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc bị phê phán nặng nề. Bức thư này có ghi nhận về “tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương, chủ nghĩa duy tâm của đảng của các đồng chí Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của đồng chí Nguyễn Ái Quốc”. Trong thư này cũng có đoạn: “Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản. Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết (…). Chúng tôi đề nghị đồng chí Lin viết một cuốn sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua”.[49]
Sở dĩ có việc phê phán này là do vào thời điểm đó, Quốc tế Cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Stalin, đặt đấu tranh giải phóng dân tộc đi kèm với đấu tranh giai cấp, tuy nhiên khác biệt giữa Hồ Chí Minh và một số đồng chí của mình là tuy đề cập đến đấu tranh giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp, nhưng khác biệt về lực lượng tham gia, cần tranh thủ.
Trong giai đoạn này, Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập lần lượt làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương còn Hồ Chí Minh chỉ đảm nhiệm công tác liên lạc giữa Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản tại Đông Nam Á.[61]
Từ năm 1938 đến đầu năm 1941
Năm 1938, ông trở lại Trung Quốc. Trong vai thiếu tá Bát Lộ quân Hồ Quang, Nguyễn Ái Quốc đến công tác tại văn phòng Bát Lộ quân Quế Lâm, sau đó đi Quý Dương, Côn Minh rồi đến Diên An, căn cứ đầu não của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Hồng quân Trung Quốc mùa đông 1938 đến đầu 1939.[62]
Trở về Việt Nam
Đầu tháng 1-1941, Hoàng Văn Thụ, Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng từ Việt Nam sang Tĩnh Tây (Quảng Tây, Trung Quốc) gặp Hồ Chí Minh để báo cáo kết quả xây dựng và củng cố an toàn khu Cao Bằng. Hoàng Văn Thụ đề nghị ông về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam qua lối Cao Bằng. Hồ Chí Minh cũng nhận định Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng, và ông quyết định trở về nước sau 30 năm bôn ba ở nước ngoài[63]
Ông trở về Việt Nam vào ngày 28 tháng 1 năm 1941,[64] với hành lý là một chiếc vali nhỏ đan bằng mây tre để đựng quần áo và một chiếc máy chữ xách tay. Nhà thơ Tố Hữu đã viết về sự kiện này qua bốn câu thơ: “Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!/Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người/Ba mươi năm ấy, chân không nghỉ/Mà đến bây giờ mới tới nơi”.[63]
Sau khi hỏi thăm dân địa phương, ngày 8 tháng 2 năm 1941, ông tới ở tại hang Cốc Bó, bản Pác Bó, tỉnh Cao Bằng với bí danh Già Thu. Dòng suối lớn chảy qua đây được ông gọi là suối Lê-nin, ngọn núi đá cao được gọi là núi Các-Mác. Ông đã làm một bài thơ (nay đã được tạc vào vách núi) thể hiện chí hướng:[65]
- Non xa xa nước xa xa
- Nào phải thênh thang mới gọi là
- Đây suối Lê-nin, kia núi Mác
- Hai tay gây dựng một sơn hà.
Tại đây, ông mở các lớp huấn luyện cán bộ,[66] cho in báo, tham gia các hoạt động thường ngày… Tài liệu huấn luyện và tuyên truyền chủ yếu là sách do ông dịch và viết về nhiều chủ đề. Tại cuối một cuốn sách như vậy ông ghi “Việt Nam độc lập năm 1945“.[67] Ông cho lập nhiều hội đoàn nhân dân như hội phụ nữ cứu quốc, hội phụ lão cứu quốc, hội nông dân cứu quốc,…
Từ ngày 10 đến ngày 19 tháng 5 năm 1941, ông chủ trì Hội nghị lần thứ 8 (mở rộng) của Trung ương Đảng họp tại Pác Bó, Cao Bằng. Một trong những kết quả của hội nghị này là nghị quyết về việc thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh).[68][69]
Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Ngày 13 tháng 8 năm 1942, ông lấy tên Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với danh nghĩa đại diện của cả Việt Minh và Hội quốc tế phản xâm lược Việt Nam (một hội đoàn được ông tổ chức ra trước đó) để tranh thủ sự ủng hộ của Trung Hoa Dân quốc. Đây là lần đầu tiên trong các giấy tờ cá nhân ông sử dụng tên Hồ Chí Minh. Ông khai nhân thân là “Việt Nam-Hoa kiều”.[70]
Ông bị chính quyền địa phương của Trung Hoa Dân quốc bắt ngày 29 tháng 8 khi đang đi cùng một người Trung Quốc dẫn đường và giam hơn một năm, trải qua khoảng 30 nhà tù. Ông viết Nhật ký trong tù trong thời gian này (từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 9 năm 1943). “Nhật ký trong tù” là một tác phẩm được những tác giả người Việt Nam, người phương Tây và cả người Trung Quốc, như Quách Mạt Nhược, Viên Ưng hay Hoàng Tranh đề cao.[71] Các đồng chí của ông (Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh…) ở Việt Nam tưởng lầm là ông đã chết (sau này nguyên nhân được làm rõ là do một cán bộ Cộng sản tên Cáp nghe và hiểu sai ngữ nghĩa).[72] Họ thậm chí đã tổ chức đám tang và đọc điếu văn cho ông (Phạm Văn Đồng làm văn điếu) cũng như “mở chiếc va-li mây của Bác ra tìm xem còn những gì có thể giữ lại làm kỉ niệm” (lời của Võ Nguyên Giáp). Vài tháng sau họ mới biết được tình hình thực của ông sau khi nhận được thư do ông viết và bí mật nhờ chuyển về.[73]
Ngày 25 tháng 10 năm 1943, Hội Quốc tế chống xâm lược ở Đông Dương gửi 2 bức thư, một cho Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc, bức còn lại cho thống chế Tưởng Giới Thạch đề nghị can thiệp trả tự do cho Hồ Chí Minh, đồng thời đại diện của Đảng cộng sản Trung Quốc ở Trùng Khánh đã tiếp xúc bí mật với các sỹ quan OSS và SACO để gợi ý rằng có thể khiến Hồ Chí Minh hợp tác với phe Đồng Minh.[74] Sau khi thảo luận với Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, OSS và cơ quan ngoại giao Mỹ thương lượng với chính phủ Trung Hoa Dân quốc để giải thoát Hồ Chí Minh khỏi nhà tù và thuyết phục ông cộng tác với OSS.[75] Cùng lúc đó Trương Phát Khuê, tướng cai quản vùng Quảng Đông và Quảng Tây của Quốc Dân Đảng cũng gây áp lực để buộc ông Hồ hoạt động cho Quốc dân Đảng.[75] Hồ Chí Minh được trả tự do ngày 10 tháng 9 năm 1943, theo yêu cầu của Hoa Kỳ.[44] Có nguồn khác nói rằng tướng Trương Phát Khuê quyết định trả tự do cho Hồ Chí Minh nhằm lợi dụng ông và một số chính trị gia Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc ở miền Nam Trung Quốc chống phát xít Nhật.[76] Trương Phát Khuê hy vọng Hồ Chí Minh có thể thống nhất và tổ chức lại các nhóm người Việt lưu vong ở miền Nam Trung Quốc thành một khối thuần nhất thân Trung Quốc mà sự chia rẽ, chống đối về phương pháp tiến hành đấu tranh và sự tranh giành quyền lực giữa lãnh tụ của các nhóm này đã che lấp mất mục tiêu đấu tranh giành độc lập dân tộc của họ đồng thời để chấn chỉnh Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội (Việt Cách) do Trung Quốc đỡ đầu.[77]
Ngay sau đó, Hồ Chí Minh tham gia Ban Chấp hành Trung ương Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội. Trước đó, Việt Minh đã ra tuyên bố ủng hộ tổ chức này. Ông cũng cố gắng tranh thủ sự ủng hộ từ Trương Phát Khuê, nhưng kết quả hạn chế.
Cuối tháng 9 năm 1944, ông trở về Việt Nam. Khi này các đồng chí của ông ở Liên tỉnh ủy Cao-Bắc-Lạng như Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng… đã quyết định tiến hành phát động chiến tranh du kích trong phạm vi liên tỉnh. Ông ngăn chặn thành công quyết định này.[78] Thay vào đó, ông ra lệnh tổ chức lập lực lượng vũ trang và căn cứ địa cho chặt chẽ và hiệu quả hơn. Ông trực tiếp ra chỉ thị thành lập một đội quân mang tính chính quy là đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, với 34 đội viên là các tiểu đội trưởng, trung đội trưởng hoặc thành viên của các đội quân nhỏ bé và rải rác trước đó của Việt Minh. Cuối năm 1944, ông lại trở lại Côn Minh hoạt động cho tới đầu năm 1945.
Ngày 29 tháng 3 năm 1945, Hồ Chí Minh gặp Trung tướng Mỹ Chennault tại Côn Minh (Trung Quốc). Trung tướng cảm ơn Việt Minh và sẵn sàng giúp đỡ những gì có thể theo yêu cầu. Còn Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm của Việt Minh là ủng hộ và đứng về phía Đồng Minh chống phát xít Nhật.[76] Theo Hồ Chí Minh, việc được tướng Chennault tiếp kiến được xem là một sự công nhận chính thức của Mỹ, là bằng chứng cho các đảng phái Quốc gia thấy Mỹ ủng hộ Việt Minh. Người Mỹ xem đây chỉ là một mưu mẹo của Hồ Chí Minh nhưng ông cũng đã đạt được kết quả.[79]
Hồ Chí Minh nhận thấy Hoa Kỳ đang muốn sử dụng các tổ chức cách mạng người Việt vào các hoạt động quân sự chống Nhật tại Việt Nam, ông đã thiết lập mối quan hệ với các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đồng thời chỉ thị cho Việt Minh làm tất cả để giải cứu các phi công gặp nạn trong chiến tranh với Nhật Bản, cung cấp các tin tức tình báo cho OSS, tiến hành một số hoạt động tuyên truyền cho Trung Hoa Dân Quốc và OWI. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ OSS (U.S Office of Strategic Services) cung cấp vũ khí, phương tiện liên lạc, giúp đỡ y tế, cố vấn và huấn luyện quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh.[80][81]
Tháng 7 năm 1945, trước khi Hội nghị Tân Trào họp vào tháng 8 năm 1945, ông ốm nặng, tưởng không qua khỏi.[82] Một đơn vị nhỏ OSS nhảy dù phía sau đường ranh giới Nhật Bản ở Việt Nam để tham gia tác chiến cùng Việt Minh. OSS tìm thấy Hồ Chí Minh trong tình trạng sốt rét nặng và gửi thông điệp đến trụ sở quân Mỹ ở Trung Quốc để yêu cầu cung cấp thuốc men sớm nhất có thể. Hai tuần sau đó, bác sĩ quân y tên là Paul Hogland[83] đã đến. Những người Mỹ đã ở lại đó trong vòng hai tháng và có thể họ đã cứu sống ông.[80][84][85][86][87]
Ngày 16 tháng 8 năm 1945, Tổng bộ Việt Minh triệu tập Đại hội quốc dân tại Tân Trào (Tuyên Quang), cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời, do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
Giai đoạn lãnh đạo
Từ Độc lập tới Toàn quốc kháng chiến
Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 trên quảng trường Ba Đình tại Hà Nội, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ông trích dẫn bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và bản Tuyên ngôn Dân quyền và Nhân quyền của Pháp để mở đầu bản Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam.[88] Hồ Chí Minh nói với chỉ huy tình báo quân sự Mỹ OSS tại miền Bắc, Archimedes L.A Patti, rằng ông theo chủ nghĩa Lenin, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp và xin gia nhập Đệ Tam Quốc tế vì đây là những cá nhân và tổ chức duy nhất quan tâm đến vấn đề thuộc địa. Ông không thấy có sự lựa chọn nào khác. Nhưng trong nhiều năm sau đó những tổ chức này cũng không có hành động gì vì nền độc lập của các dân tộc thuộc địa. Trước mắt, ông đặt nhiều tin tưởng vào sự giúp đỡ của Mỹ trước khi có thể hy vọng vào sự giúp đỡ của Liên Xô. Người Mỹ xem ông là một người quốc tế cộng sản, bù nhìn của Moscow vì ông đã ở Moscow nhiều năm nhưng ông không phải là người cộng sản theo nghĩa Mỹ hiểu mà là nhà cách mạng hoạt động độc lập.[89] Nhưng đến cuối tháng 9 năm 1946, Mỹ rút tất cả các nhân viên tình báo tại Việt Nam về nước, chấm dứt liên hệ với chính phủ Hồ Chí Minh.[90]
Ngoài ra, ông còn gửi thư cho nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới kêu gọi công nhận nhà nước Việt Nam mới được thành lập cũng như tranh thủ sự ủng hộ nhưng không nhận được hồi âm (Tổng thống Hoa Kỳ Harry Truman,[91] lãnh tụ Liên Xô Stalin,[92] Tổng thống Pháp Léon Blum, bộ trưởng Thuộc địa Pháp Marius Moutet và Nghị viện Pháp,…).
Ngay sau khi thành lập, Võ Nguyên Giáp thay mặt Hồ Chí Minh, Chủ tịch Chính phủ Cách mạng Lâm thời, ban hành các sắc lệnh giải tán một số đảng phái,[93][94] với lý do các đảng này “tư thông với ngoại quốc”, làm “phương hại đến nền độc lập Việt Nam” (như Việt Nam Quốc xã, Đại Việt Quốc dân đảng…) nhằm kịp thời trừng trị “bọn phản cách mạng”, “bảo vệ” chính quyền non trẻ đồng thời “giáo dục ý thức về tinh thần cảnh giác” cho nhân dân,[95] đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phép Ty Liêm phóng có thể bắt những hạng người bị quy là nguy hiểm cho nền Dân chủ cộng hoà Việt Nam.[96] Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh giải tán các nghiệp đoàn[97] để kiểm soát nền kinh tế,[98] thống nhất các tổ chức thanh niên (vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam). Đồng thời Chính phủ cũng ban hành sắc lệnh thành lập Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính địa phương các cấp.
Ngay sau khi được tin Tađêô Lê Hữu Từ trở thành Giám mục, tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng vị Giám mục này. Trong thư có đoạn: “Có một nhà lãnh đạo mới của người Công giáo đi theo chân Đức Giê-su, chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và độc lập của đất nước”.[99] Về những lá thư của ông viết cho Tađêô Lê Hữu Từ, Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada đồng thời giáo sư Đại học Lavát (Québec) – linh mục Trần Tam Tĩnh có nhận định: “Cụ Hồ Chí Minh rất thành thật tôn trọng tín ngưỡng và tin tưởng người Công giáo. Không có một dấu hiệu nào cho phép trách được rằng, Người nói dối”. [100]
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tấn công Sài Gòn. Quân dân Sài Gòn chống cự quyết liệt. Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được thành lập với Trần Văn Giàu là chủ tịch. Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ điện ra Trung ương xin cho được đánh. Chính phủ ra huấn lệnh, bản thân ông gửi thư khen ngợi “lòng kiên cường ái quốc của đồng bào Nam Bộ”.[101]
Ngày 6 tháng 1 năm 1946, tổng tuyển cử tự do trong cả nước được tổ chức, bầu ra Quốc hội và Quốc hội thông qua Hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam. Hai đảng đối lập trong Chính phủ là Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội (Việt Cách) không tham gia bầu cử. Trên thực tế, các đảng này còn phát động tẩy chay bầu cử. Ngay cả khi đã tuyên bố nhất trí về kế hoạch tổng tuyển cử, các đảng phái Việt Quốc, Việt Cách vẫn dừng báo chỉ đả kích Việt Minh: trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản… chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được,[102] tổ chức các cuộc tuần hành, bắc loa hô hào kêu gọi tẩy chay bầu cử. Theo báo Sự thật, Việt Quốc, Việt Cách thậm chí bắt cóc, giết những ứng cử viên, đảng viên cộng sản, cán bộ Việt Minh (tiêu biểu là Trần Đình Long[103]) hay thủ tiêu những người cùng tổ chức có cảm tình với Chính phủ.[104]
Quốc hội khóa I của Việt Nam đã cử ra Chính phủ Liên hiệp kháng chiến do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Đại biểu quốc hội chủ yếu là nhân sĩ trí thức, người ngoài Đảng. Hồ Chí Minh trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và với chức danh Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cũng đảm nhiệm luôn công việc của thủ tướng. Chính phủ này, cho tới cuối năm 1946, đã trải qua 3 lần thay đổi cơ cấu và nhân sự vào các thời điểm: ngày 1 tháng 1; tháng 3; và ngày 3 tháng 11.
Nhà nước và chính phủ của ông đối mặt với hàng loạt khó khăn cả về đối nội và đối ngoại. Về đối ngoại, lúc này Việt Nam chưa được bất cứ quốc qia nào công nhận,[105] không phải thành viên Liên hiệp quốc,[106] cũng như không nhận được sự ủng hộ nào về vật chất của các nước khác. Ngoài 20 vạn quân của Trung Hoa Dân Quốc ở miền Bắc, còn có quân Anh và quân Pháp (vào thời điểm toàn quốc kháng chiến, tháng 12 năm 1946, Pháp có khoảng 6 vạn quân), và khoảng 6 vạn quân Nhật. Về đối nội, “giặc đói, giặc dốt” – như chính cách ông gọi – và ngân quỹ trống rỗng là những vấn đề hệ trọng nhất.[107][108]
Bởi thế, ông chú trọng đến việc phát triển giáo dục, mà trước hết là xóa nạn mù chữ bằng cách mở các lớp học Bình dân học vụ. Tháng 9 năm 1945, nhân ngày khai trường, Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho học trò Việt Nam. Thư có đoạn:[109]
Để diệt “giặc đói”, ngoài việc kêu gọi tăng gia sản xuất, ông đề nghị đồng bào “cứ 10 ngày nhịn ăn 1 bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa” để đem số gạo tiết kiệm được cứu dân nghèo. Bản thân ông gương mẫu thực hiện việc nhịn ăn để cứu đói này.
Để đối phó với giặc ngoại xâm, ông thi hành một chính sách đối ngoại mềm dẻo và nhẫn nhịn. Ông nói:
Tháng 10 năm 1945, khi Hà Ứng Khâm, tổng tham mưu trưởng của quân đội Trung Hoa Dân Quốc tới Hà Nội, 300.000 người được huy động xuống đường, hô vang các khẩu hiệu “Ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh”, “Ủng hộ chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” để “đón tiếp”.[111] Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, Trung Hoa Quốc Dân Đảng muốn làm thất bại ý đồ của Pháp định khôi phục lại địa vị tại Đông Dương và muốn ngăn chặn sự liên minh của người Việt Nam với các lực lượng cộng sản Trung Quốc trong phạm vi quyền lợi của Trung Quốc.[112] Ông chấp nhận cung cấp gạo (ban đầu kiên quyết từ chối[113]) cho quân Trung Hoa Dân Quốc đang làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật tại Việt Nam. Quân Trung Hoa Dân Quốc cũng được tiêu giấy bạc “kim quan” và “quốc tệ” tại miền Bắc.
Điều làm Hồ Chí Minh lo ngại là trong một số giới, đặc biệt là tầng lớp trung lưu Việt Nam, người ta vẫn gán mác cho ông và Việt Minh là “Cộng sản”. Những người thuộc đảng phái quốc gia thân Trung Quốc thì lại không bị như vậy, nên ông phải làm mọi cách để gạt bỏ cái nhãn hiệu nói trên.[114] Tháng 11 năm 1945, ông quyết định cho Đảng Cộng sản Đông Dương tự giải tán. Về mặt công khai, đảng của ông không còn hiện diện mà chỉ có một bộ phận hoạt động dưới danh nghĩa Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương.[115] Ông kêu gọi các đảng viên nếu tự xét thấy mình không đủ phù hợp thì nên tự rút lui khỏi hàng ngũ lãnh đạo chính quyền.[116]
Với tư tưởng đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, ông kêu gọi và thực hiện triệt để chính sách đại đoàn kết dân tộc bằng cách mời nhiều nhân sĩ, trí thức tham gia các Chính phủ và Quốc hội. Trước Quốc hội, ông tuyên bố: “Tôi chỉ có một Đảng – đảng Việt Nam“.[117] Trong số những nhân sĩ, trí thức do ông mời được lựa chọn vào các vị trí trong Chính phủ, có khá nhiều người vốn không tham gia Việt Minh. Đó là các bộ trưởng: Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Văn Huyên, Trần Đăng Khoa, Hoàng Tích Trí, Vũ Đình Hòe, Chu Bá Phương, Nguyễn Văn Tố và Bồ Xuân Luật. Năm 1947, Chính phủ được cải tổ với sự tham gia thêm của một số trí thức khác, như Phan Anh, Hoàng Minh Giám.[118] Về sau này ông cho biết:
- “Khi tổ chức Chính phủ lâm thời, có những đồng chí trong Ủy ban Trung ương do Quốc dân đại hội bầu ra, đáng lẽ tham gia Chính phủ, song các đồng chí ấy đã tự động xin lui, để nhường chỗ cho những nhân sĩ yêu nước nhưng ở ngoài Việt Minh. Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đó là một cử chỉ đáng khen, đáng kính mà chúng ta phải học”.[119]
Hồ Chí Minh xem những đảng phái quốc gia thân Trung Hoa Dân Quốc như Việt Cách, Việt Quốc là bọn quốc gia giả hiệu, đầy tớ Quốc dân Đảng, không có liên hệ gì với nhân dân Việt Nam. Ông miêu tả họ là những người không có tổ chức, một nhóm cơ hội tranh giành nhau, tàn dư của các đảng phái quốc gia cũ không có chương trình hành động cơ bản nhưng lại có quá nhiều lãnh tụ.[112] Nhưng ông chấp nhận sự hiện diện của Việt Cách, Việt Quốc trong các chính phủ liên tục được thay đổi, chấp nhận 70 ghế cho Việt Quốc, Việt Cách trong quốc hội không cần qua bầu cử. Tuy nhiên chức trách các Bộ cũng thay đổi. Bộ trưởng Quốc phòng trở thành người lo về tài chính mà không được xem xét danh sách nhân sự, quân số, súng đạn còn các Bộ trưởng khác của các đảng phái Quốc gia chẳng có chức trách cụ thể gì, không bao giờ được tham dự bất cứ buổi họp nào của nội các. Hồ Chí Minh cũng giao cho Võ Nguyên Giáp và Trần Quốc Hoàn, sau này trở thành Bộ trưởng Công an, nhiệm vụ vô hiệu hóa các cuộc biểu tình do Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội tổ chức nhằm chấm dứt hoạt động tuyên truyền của các đảng này trong dân chúng.[120]
Khi Ngô Đình Diệm bị Việt Minh bắt tại Tuy Hoà, Phú Yên[121] giải ra Hà Nội, Hồ Chí Minh đã đến gặp Ngô Đình Diệm để thuyết phục ông này tham gia chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa do Việt Minh lãnh đạo. Ngô Đình Diệm hỏi chủ tịch Hồ Chí Minh lý do giết anh của ông thì được Hồ Chí Minh giải thích rằng đó một sai lầm do đất nước đang rơi vào tình trạng hỗn loạn.[122] Sau đó Hồ Chí Minh mời Ngô Đình Diệm giữ chức thủ tướng vì biết rằng ông là một người có tài lãnh đạo. Ngô Đình Diệm trả lời rằng ông chỉ đồng ý lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh với điều kiện ông được Việt Minh thông báo về tất cả mọi hành động và biết riêng mọi quyết định của họ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chối yêu cầu này do đó Ngô Đình Diệm không chấp nhận hợp tác với Hồ Chí Minh.[123][124][125]
Theo Hiệp ước Pháp-Hoa, ký ngày 28 tháng 2 năm 1946, quân Pháp sẽ thay thế quân của Tưởng Giới Thạch. Một tuần sau, ngày 6 tháng 3 năm 1946, ông cùng Vũ Hồng Khanh ký với Jean Sainteny – Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương – bản Hiệp định sơ bộ với Pháp, với 3 nội dung chủ chốt:
- Pháp công nhận Việt Nam “là một nước tự do, là một phần tử trong Liên bang Đông Dương thuộc Liên hiệp Pháp“. Trước đó, đàm phán căng thẳng khi ông muốn Việt Nam được công nhận là quốc gia độc lập và phản đối kịch liệt khi Pháp muốn dùng chữ “Quốc gia Tự trị” để mô tả tổ quốc của ông.
- Pháp được đưa 1,5 vạn quân ra Bắc thế cho quân Tưởng, nhưng phải rút trong 5 năm, mỗi năm rút 1/5 quân số.
- Ngừng xung đột, giữ nguyên quân đội tại vị trí cũ.
Ngày 31 tháng 5 năm 1946, ông lên đường sang Pháp theo lời mời của chính phủ nước này; cùng ngày, phái đoàn chính phủ do Phạm Văn Đồng dẫn đầu cũng khởi hành sang Pháp tham dự Hội nghị Fontainebleau 1946. Trước khi đi, ông bàn giao quyền lãnh đạo đất nước cho Huỳnh Thúc Kháng[126] với lời dặn “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.[127] Tại Việt Nam, ông dự đoán thời gian ở Pháp là “…có khi một tháng, có khi hơn”[128] nhưng cuối cùng ông ở Pháp 4 tháng (Hội nghị Fontainebleau diễn ra từ 6 tháng 7 tới 10 tháng 9 năm 1946) mà không tránh khỏi thất bại chung cuộc.
Trong khi Hồ Chí Minh đang ở Pháp, các lãnh tụ Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội lần lượt rời bỏ Chính phủ vì bất đồng với Việt Minh về việc ký Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt (1946) cho phép quân Pháp quay trở lại Việt Nam[cần dẫn nguồn]. Ngày 19/6/1946, Báo Cứu Quốc của Tổng bộ Việt Minh đăng xã luận kịch liệt chỉ trích “bọn phản động phá hoại Hiệp định sơ bộ Pháp Việt mùng 6 tháng 3“. Ngay sau đó, Võ Nguyên Giáp bắt đầu chiến dịch tiêu diệt tất cả các đảng phái đối lập như Việt Quốc, Việt Cách, Đại Việt, những người Trotskist, lực lượng chính trị Công giáo… bằng lực lượng công an và quân đội do Việt Minh kiểm soát với sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Pháp. Ông cũng sử dụng các sỹ quan Nhật Bản trốn tại Việt Nam và một số vũ khí do Pháp cung cấp cho chiến dịch này.[129] Một trong những sự kiện nổi tiếng nhất trong chiến dịch tiêu diệt các đảng phái đối lập là vụ án phố Ôn Như Hầu. Trong vụ án này, Công an khám xét trụ sở Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng với lý do hai đảng này âm mưu đảo chính nhằm lật đổ Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng có mặt tại trụ sở cũng bị bắt trong đó có đại biểu của Việt Nam Quốc dân Đảng trong Quốc hội Việt Nam khóa I là Phan Kích Nam. Sau sự kiện này các lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội từng tham gia Chính phủ đã lưu vong sang Trung Quốc.
Hội nghị Fontainebleau 1946 thất bại vì phía Pháp chần chừ không ấn định chắc chắn thời điểm và cách thức thực hiện cuộc trưng cầu dân ý ở Nam Kỳ về việc sáp nhập Nam Kỳ vào Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo yêu cầu của phái đoàn Việt Nam.[130] Phái đoàn Việt Nam do Phạm Văn Đồng dẫn đầu về nước nhưng Hồ Chí Minh vẫn nán lại Pháp ký Tạm ước với Pháp. Ngày 14 tháng 9 năm 1946, Hồ Chí Minh ký với đại diện chính phủ Pháp, bộ trưởng Thuộc địa Marius Moutet, bản Tạm ước Việt – Pháp (Modus vivendi). Trong bản Tạm ước này, hai bên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pháp cùng bảo đảm với nhau về quyền tự do của kiều dân, chế độ tài sản của hai bên; thống nhất về các vấn đề như: hoạt động của các trường học Pháp, sử dụng đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ, thống nhất thuế quan và tái lập cải thiện giao thông liên lạc của Liên bang Đông Dương, cũng như việc thành lập ủy ban tạm thời giải quyết vấn đề ngoại giao của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cam kết ưu tiên dùng người Pháp làm cố vấn hoặc chuyên môn, và hai bên đã đồng ý chấm dứt mọi hành động xung đột, vũ lực cũng như tuyên truyền chống đối nhau, phóng thích tù nhân chính trị, bảo đảm không truy bức người của bên kia, và hợp tác để những kiều dân hai bên không làm hại nhau. Tạm ước cam kết sẽ có một nhân vật do Việt Nam chỉ định và Chính phủ Pháp công nhận được uỷ nhiệm cạnh thượng sứ để xếp đặt cộng tác thi hành những điều thoả thuận này. Cuối cùng, Chính phủ hai bên sẽ sớm tiếp tục đàm phán (chậm nhất là vào tháng 1 năm 1947) để tìm cách ký kết những bản thoả thuận riêng nhằm dọn đường cho một hiệp ước chung dứt khoát.[131][132]
Thế nhưng những nhân nhượng đó cũng không tránh nổi chiến tranh. Sau khi nhận được liên tiếp 3 tối hậu thư của Pháp trong vòng chưa đầy một ngày đòi chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị chiến tranh, tước vũ khí của Tự vệ tại Hà Nội, và trao cho quân đội Pháp việc duy trì an ninh trong thành phố, ông kí lệnh kháng chiến. Tối ngày 19 tháng 12 năm 1946, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến do ông chấp bút được phát trên đài phát thanh. 20h tối cùng ngày, kháng chiến bùng nổ.
Giai đoạn kháng chiến chống Pháp
Tháng 3 năm 1947, ông và Trung ương Đảng chuyển lên Việt Bắc. Ông kêu gọi nhân dân tiêu thổ kháng chiến, tản cư cũng là kháng chiến, phá hoại (cho quân Pháp không sử dụng được cơ sở hạ tầng) cũng là kháng chiến.
Chuyến đi sang Trung Quốc và Liên Xô gặp Stalin và Mao Trạch Đông năm 1950 có ý nghĩa đặc biệt, nhất là trong vấn đề Trung Quốc và Liên Xô hỗ trợ chính phủ Bắc Việt Nam phát triển chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam và chống Pháp.[40] Đúng dịp Tết Nguyên đán Canh Dần năm 1950, ông thực hiện một chuyến đi bí mật sang Trung Quốc, Liên Xô. Ngày 2-1-1950, ông cùng Trần Đăng Ninh, từ Tuyên Quang đi bộ tới Trùng Khánh – Cao Bằng, rồi đi tiếp đến Long Châu, Quảng Tây. Đến đây, Hồ Chí Minh bắt được liên lạc với Đảng cộng sản Trung Quốc. Văn phòng Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đã bố trí xe đón đoàn đi Nam Ninh, từ đó đoàn đi xe lửa đến Bắc Kinh. Ông làm việc ở Bắc Kinh một tuần, sau đó cùng Trần Đăng Ninh đi xe lửa liên vận đến Liên Xô. Chuyến đi bí mật này, ông đã thành công ở cả hai phương diện chính trị và ngoại giao, đó là chuyến đi lịch sử làm tiền đề cho việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam – Liên Xô, giữa Việt Nam – Trung Quốc và các nước Xã hội Chủ nghĩa khác. Ngày 11-3-1950, Hồ Chí Minh và ông Trần Đăng Ninh về đến Bắc Kinh, giữa tháng 4 -1950, ông mới về đến Tuyên Quang.[133]
Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 được tổ chức vào trung tuần tháng 2 năm 1951 tại Tuyên Quang, ông quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai trở lại. Tuy nhiên, khi này tên gọi không còn là Đảng Cộng sản nữa mà có tên mới là Đảng Lao động Việt Nam. Ông tuyên bố:
Tại Đại hội này Đảng Lao động đã khởi xướng Cải cách ruộng đất nhằm xóa bỏ văn hóa phong kiến, tiêu diệt các thành phần bị xem là “bóc lột”, “phản quốc” (những người theo Pháp, chống lại đất nước), “phản động” (chống lại chính quyền) như địa chủ, Việt gian, cường hào, các đảng đối lập… để lập lại công bằng xã hội, đồng thời thiết lập nền chuyên chính vô sản nhằm tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách nhanh chóng.
Từ tháng 10 năm 1952, chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi bản “chương trình cải cách ruộng đất của Đảng Lao động Việt Nam” cho Stalin để “đề nghị xem xét và cho chỉ dẫn” và cho biết chương trình hành động được lập bởi chính ông dưới sự giúp đỡ của Lưu Thiếu Kỳ.[135]
Cuộc cải cách ruộng đất tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phát động vào cuối năm 1953 và kéo dài cho tới cuối năm 1957. Dù theo tuyên bố của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là đã “đánh đổ được giai cấp địa chủ cùng bọn Việt gian phản động“,[136] cuộc cải cách này đã phạm nhiều sai lầm[137] nghiêm trọng, nhất là trong việc lạm dụng đấu tố và xử tử những người bị liệt vào thành phần địa chủ, phú nông thậm chí vu oan và giết nhầm cả những đảng viên trung kiên. Cựu thủ tướng Võ Văn Kiệt cho rằng, những vụ sát hại này đã “gây những tổn thất lớn về chính trị và kinh tế”.[138] Trước tình cảnh đó, từ tháng 2 năm 1956, công cuộc sửa sai được khởi sự, phục hồi được khoảng 70-80% số người bị kết án, trả lại tài sản ruộng đất. Những nhân vật cốt cán của cải cách bị cách chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào và cán bộ nhìn nhận sai lầm, ông khóc và nhận lỗi trước Quốc hội.
Cuộc Chiến tranh Đông Dương kết thúc vào năm 1954, khi thực dân Pháp bị đánh bại tại Điện Biên Phủ – sự kiện báo hiệu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân trên phạm vi toàn thế giới[139] – và dẫn đến Hiệp định Genève. Kết quả mà đoàn Việt Nam thu nhận được kém hơn nhiều so với mục tiêu đề ra ban đầu. Tuy vậy, trên các phương tiện truyền thông chính thức, Hồ Chí Minh tuyên bố “Ngoại giao đã thắng to![140]
Giai đoạn sau năm 1954
Tháng 8 năm 1957, một năm sau cuộc nổi dậy năm 1956 tại Hungary,[141] Hồ Chí Minh dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bỏ ra năm ngày thực hiện cuộc viếng thăm hữu nghị Cộng hoà Nhân dân Hungary. Một kỹ sư người Hungary đã ghi nhận:[141]
Bỏ qua mọi thứ lễ nghĩa nhưng vẫn khiến người khác phải kính trọng, con người ít lời, thông tuệ ấy có một tính cách rất lôi cuốn… Và ngày hôm đó đã đi vào tâm trí của tôi như một trong những kỷ niệm thật đẹp của đời tôi.
Hai năm sau (1959), ông tới thăm thủ đô Bắc Kinh nhân dịp kỷ niệm 10 năm cách mạng Trung Quốc. Trong những cuộc đàm phán riêng, ông nhận được sự hứa hẹn của cả Bắc Kinh lẫn Moskva để viện trợ thêm vũ khí và dân sự, nhưng đã khôn khéo từ chối những đề nghị gửi quân tình nguyện hay cố vấn quân sự đến Việt Nam.[142]
Hồ Chí Minh có quan hệ bạn bè thân thiết với Chu Ân Lai,[143] Diệp Kiếm Anh.
Giai đoạn cuối đời
Từ khoảng nửa cuối thập niên 1960, Hồ Chí Minh giảm dần các hoạt động chính trị, thường xuyên sang Trung Quốc tham quan, nghỉ ngơi và dưỡng bệnh[144] (nhất là trong 3 năm cuối đời khi ông liên tục ốm nặng, phải đi sang Trung Quốc chữa bệnh nhiều lần). Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ dần bàn giao công việc cho Bí thư thứ nhất Lê Duẩn. Ông dần lui về nắm giữ vai trò biểu tượng của cách mạng, dành nhiều thời gian để đi thăm hỏi, động viên cán bộ và đồng bào, và viết báo. Quyền lực dần dần tập trung về tay bí thư thứ nhất Lê Duẩn và một số nhân vật gần gũi trong Đảng Lao động Việt Nam,[145][146] những người chủ trương tích cực thúc đẩy quá trình thống nhất đất nước bằng cách đẩy mạnh cuộc chiến tranh ở miền Nam. Tuy nhiên với vai trò và uy tín to lớn, các quyết sách lớn (như tổng tiến công Tết Mậu Thân hay việc đàm phán ở Paris) vẫn cần sự tham gia chỉ đạo và phê duyệt của Hồ Chí Minh.
Đầu tháng 9 năm 1963 Hồ Chí Minh lần đầu đi điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá (從化), tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Châu Ân Lai (周恩來) và Trần Nghị (陳毅) từ Bắc Kinh đến thăm Hồ Chí Minh, sắp xếp việc sinh hoạt hàng ngày và chăm sóc sức khoẻ cho Hồ Chí Minh. Ảnh chân dung thường thấy hiện nay của Hồ Chí Minh được treo ở các nơi quan trọng của Việt Nam là do nhiếp ảnh gia Lục Văn Tuấn (陸文駿) của “Quảng Đông hoạ báo” (廣東畫報) chụp trong thời gian Hồ Chí Minh điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá.[147]
Ít lâu sau khi Hoa Kỳ bắt đầu cuộc chiến tranh không kích, ném bom vào miền Bắc Việt Nam, Hồ Chí Minh nhận được điện từ nhà triết học nổi tiếng người Anh Bertrand Russell – một người yêu hòa bình. Trong điện này, Russell nêu ra quan điểm chống đối của mình đối với sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ trong chiến tranh Việt Nam. Đáp lại, ông gửi Russel điện cảm ơn vào ngày 10 tháng 8 năm 1964. Điện này có đoạn:[148]
Ngày 8/2/1967 tổng thống Mỹ Johnson gửi thư cho Chủ tịch Hồ Chí Minh của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Nội dung thư có đại ý là người Mỹ nhiều lần chuyển đến chính phủ Hồ Chí Minh mong muốn hoà bình bằng những kênh khác nhau nhưng không đạt kết quả nào và đề nghị chấm dứt cuộc xung đột tại Việt Nam để không tiếp tục gây đau khổ cho nhân dân hai miền Việt Nam cũng như nhân dân Mỹ. Tổng thống Mỹ cam kết sẽ ngừng ném bom miền Bắc Việt Nam và ngừng tăng thêm quân tại miền Nam Việt Nam ngay khi miền Bắc chấm dứt đưa quân vào miền Nam. Hai bên cùng kiềm chế leo thang chiến tranh để đối thoại song phương một cách nghiêm túc hướng đến hoà bình. Việc tiếp xúc có thể diễn ra ở Moskva, Miến Điện hay bất cứ nơi nào Bắc Việt Nam muốn.
Ngày 15/2/1967 Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư trả lời tổng thống Johnson tố cáo Mỹ đã xâm lược Việt Nam, vi phạm những cam kết của đại diện Mỹ tại Hội nghị Geneva, phạm nhiều tội ác chiến tranh tại cả hai miền Nam Bắc Việt Nam. Trong thư, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nhân dân Việt Nam quyết tâm đánh thắng Mỹ bằng mọi giá. Nếu Mỹ muốn trực tiếp đối thoại với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thì trước tiên phải ngừng ném bom vô điều kiện miền Bắc Việt Nam. Chỉ có thể đạt được hoà bình nếu Mỹ chấm dứt những hoạt động quân sự, rút quân Mỹ và đồng minh khỏi miền Nam để người Việt Nam tự giải quyết vấn đề của mình, đồng thời công nhận Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam.[149]
Hồ Chí Minh liên tục ốm nặng trong khoảng hơn 3 năm cuối đời. Hầu như cả năm 1967, ông ở Trung Quốc chữa bệnh.[40] Trong thời gian chuẩn bị diễn ra sự kiện Tết Mậu Thân 1968, ông đang trong đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Tuy vậy ông vẫn quay về Việt Nam ít ngày vào tháng 12 năm 1967 để phê duyệt quyết định tiến hành cuộc tổng tấn công.[150][151] Hiệu lệnh mở màn cuộc tổng tấn công chính là bài thơ chúc Tết của Hồ Chí Minh phát trên Đài tiếng nói Việt Nam: “Xuân này hơn hẳn mấy Xuân qua/Thắng trận tin vui khắp nước nhà/Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ/Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta.”
Hồ Chí Minh bắt đầu viết di chúc vào dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông năm vào ngày 10 tháng 5 năm 1965,[152] và sửa lại trong những dịp sinh nhật tiếp theo. Ông mang di chúc ra viết và dặn lại Vũ Kỳ: “Chú cất giữ cẩn thận, sang năm, mồng 10 tháng 5 nhớ đưa lại cho Bác”. Mở đầu bản di chúc năm 1965 có đoạn: “Nhân dịp mừng 75 tuổi… Năm nay tôi 75 tuổi, tinh thần vẫn sáng suốt, thân thể vẫn mạnh khỏe. Tuy vậy, tôi cũng là lớp người ‘xưa nay hiếm’…”.[153]
Trong di chúc, ông có viết:
Qua đời
Hồ Chí Minh qua đời vào hồi 9 giờ 47 phút sáng ngày 2 tháng 9 năm 1969 (tức ngày 21 tháng 7 âm lịch) tại thủ đô Hà Nội,[154] hưởng thọ 79 tuổi. Do hoàn cảnh thời chiến, để tránh trùng với ngày Quốc khánh, ngày mất của ông ban đầu được Ban Lãnh đạo Đảng công bố là ngày 3 tháng 9, đến năm 1989 mới công bố lại là ngày 2 tháng 9.[155]
Hà Nội đã nhận được hơn 22.000 bức điện chia buồn từ 121 nước trên khắp thế giới.[156] Nhiều nước trong khối xã hội chủ nghĩa đã tự tổ chức truy điệu và đưa ra những lời ca ngợi ông. Một tuyên bố chính thức từ Moskva đã gọi Hồ Chí Minh là một “người con vĩ đại của dân tộc Việt Nam anh hùng, nhà lãnh đạo xuất chúng của Cộng sản quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc, và một người bạn lớn của Liên bang Xô Viết”. Từ các nước Thế giới thứ ba, người ta ca ngợi ông trong vai trò của người bảo vệ những con người bị áp bức. Một bài báo xuất bản ở Ấn Độ miêu tả ông là sự kết tinh của “nhân dân và hiện thân của khát vọng đấu tranh cho tự do và cho sự đấu tranh bền bỉ của nhân dân”.[156] Những bài báo khác đề cao phong cách giản dị và đạo đức cao của ông. Một bài xã luận trên một tờ báo của Uruguay viết:
“
Ông có một trái tim bao la như vũ trụ và tình yêu trẻ thơ vô bờ bến. Ông là hình mẫu của sự giản dị trong mọi mặt.[156]
”
Phản ứng từ các nước phương Tây dè dặt hơn. Nhà Trắng và các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ từ chối bình luận. Báo chí phương Tây đặt sự chú ý cao đối với cái chết của Hồ Chí Minh. Các tờ báo ủng hộ phong trào phản chiến có xu hướng miêu tả ông như là một đối thủ xứng đáng và là người bảo vệ cho những con người bị áp bức. Ngay cả những tờ báo đã từng phản đối mạnh mẽ chính quyền Hà Nội cũng ghi nhận ông là người đã cống hiến cả cuộc đời cho công cuộc kiếm tìm độc lập và thống nhất đất nước Việt Nam của ông, đồng thời là tiếng nói nổi bật trong việc bảo vệ những dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới.[156] Tại Vương quốc Anh, hay tin Hồ Chí Minh qua đời, vào ngày 12 tháng 9 năm 1969 Pet-ghi Đap-phơ – nhà báo tờ “Báo Diễn đàn”, đã ghi nên một bài báo có độ dài không ít, trong đó ông được xem như: “Hồ Chí Minh, một người vừa là G. Oasinhtơn, vừa là A. Linhcôn của đất nước mình”.[157]
Tang lễ được tổ chức vào ngày 9 tháng 9 tại quảng trường Ba Đình với hơn 100.000 người đến dự, trong đó có các đoàn đại biểu từ các nước xã hội chủ nghĩa. Hàng triệu người trên khắp đất nước Việt Nam đã khóc. Điếu văn truy điệu ông do Bí thư thứ nhất Lê Duẩn đọc, có đoạn viết:
Trong di chúc, ông muốn được hỏa táng và đặt tro tại ba miền đất nước.[159][160] Tuy nhiên, theo nguyện vọng của Đảng Cộng sản, Nhà nước và nhân dân Việt Nam,[161] Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III quyết định giữ gìn lâu dài thi hài Hồ Chí Minh để sau này nhân dân cả nước, nhất là nhân dân miền Nam, khách quốc tế có thể tới viếng ông. Theo lời kể của con trai cả của bí thư Lê Duẩn, Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, nghe vậy ông không nói gì.[162][163][164] Từ đó đến nay, thi hài ông được bảo quản trong lăng tại Hà Nội, tương tự như đối với thi hài Lenin ở Moskva.[165]
Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
Hôn nhân
Cho tới nay chưa có một tài liệu chính thức từ phía nhà nước Việt Nam nhắc đến việc Hồ Chí Minh đã từng kết hôn. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của một số sử gia ngoại quốc, Hồ Chí Minh đã kết hôn với Tăng Tuyết Minh ở Quảng Châu năm 1926 cho đến khi ông rời Quảng Châu, vào khoảng tháng 4 hoặc 5 năm 1927, từ đó không bao giờ còn gặp lại nhau.[166][167] Theo Hoàng Tranh (Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), sau khi trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã thử tìm nhau thông qua tổ chức Đảng Cộng sản Trung Quốc và cơ quan ngoại giao Việt Nam tại Trung Quốc nhưng không thành công[168][169] Một số Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam, đặc biệt là Lê Duẩn phản đối việc này vì Hồ Chí Minh được nhân dân xem là cha già dân tộc, việc đoàn tụ với Tăng Tuyết Minh sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh của Hồ Chí Minh và sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước.[170]
Về vấn đề Tăng Tuyết Minh, nhà nghiên cứu Sophie Quinn-Judge có ý kiến dè dặt hơn vì vào thời kỳ đó, đôi khi một cuộc hôn nhân diễn ra chỉ đơn thuần vì lý do chính trị, theo đó Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã sống chung với nhau như là một cách ngụy trang để duy trì các hoạt động chính trị của họ.[171]
Cũng theo Sophie Quinn-Judge, nếu căn cứ theo các tài liệu từ văn khố của của Đệ Tam Quốc tế từ năm 1934 đến 1935, Nguyễn Thị Minh Khai từng nhận mình là vợ của Hồ Chí Minh vào thời điểm năm 1931. Khi Nguyễn Thị Minh Khai đến Moskva cuối năm 1934, bà đã viết rằng bà đã có gia đình với “Lin”, bí danh của Hồ Chí Minh vào thời điểm này.[172] Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với Ban Tiếng Việt BBC, Sophie Quinn-Judge cũng nói thêm rằng mình “không biết chắc liệu đây có thuộc về dạng hôn nhân thật sự hay không”, vì trong các thư từ của họ thường sử dụng nhiều loại mật mã, và nói chung những người hoạt động cách mạng có thể xem là “thuộc về một thế giới khác, vượt khỏi các khuôn khổ đạo đức bình thường” nên khó mà biết rõ cách thức hoạt động của họ.[171] Ngoài ra, Sophie Quinn-Judge cũng tìm ra một bức thư mà Nguyễn Thị Minh Khai viết vào năm 1933, trong đó Nguyễn Thị Minh Khai khẳng định rằng mình không hề bị vướng bận bởi chuyện chồng con, vì “người chồng” duy nhất của bà chính là sự nghiệp Cách mạng.[172]
Theo Halberstam, năm 1945, Hồ Chí Minh từng nói với với nhà báo Harold Isaacs rằng ông cô đơn, không có gia đình, không có gì cả nhưng đã từng có một người vợ.[173] Nhưng trong nhiều cuộc gặp mặt khác, Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định ông không có vợ và sẽ không lấy vợ cho đến lúc dân tộc Việt Nam toàn thắng, thống nhất đất nước.[170][174][175][176][177] Trong một buổi tiệc ở Bắc Kinh vào tháng 8 năm 1959, Hồ Chí Minh cũng đã tuyên bố với quan khách: chừng nào miền Nam chưa được giải phóng, ông sẽ không bao giờ kết hôn.[170]
Trong các thư từ, bản thân ông cũng nhiều lần khẳng định rõ ông là người không có gia đình riêng và không có con cái. Chẳng hạn như trong thư gửi bác sĩ Vũ Đình Tụng khi nghe tin con trai ông này hi sinh:
“ Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là đại gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột.[178] ”
Cuộc sống cá nhân
Hồ Chí Minh là người nghiện thuốc lá nặng. Trong buổi tiếp William C. Baggs, biên tập viên của Tin tức Miami tại Hà Nội đầu năm 1967, ông liên tục hút thuốc, loại thuốc lá Mỹ nhãn hiệu Salem. Ông ăn mặc đúng mực, lịch thiệp, nhạy cảm và không tạo áp lực lên người khác. Kiểu ăn mặc thường là áo pijama trắng cao cổ, đi dép cao su.[44] Ông Harry Ashmore, người của Trung tâm nghiên cứu của các tổ chức dân chủ và cựu biên tập viên của Công báo Arkansas nhớ lại:
Ngày 19 tháng 5 năm 1946, sinh nhật Hồ Chí Minh lần đầu tiên được tổ chức nhằm mục đích nâng cao tinh thần đoàn kết dân tộc. Dù là người đứng đầu một nước nhưng sinh nhật của ông được tổ chức rất đơn sơ, giản dị và mộc mạc. Những năm sau đó, sinh nhật của ông thường chỉ được tổ chức vào năm chẵn, còn các năm khác thì ông thường lặng lẽ tổ chức một bữa “ăn tươi” nho nhỏ với vài cán bộ thân cận. Trong hai lần sinh nhật cuối đời, Hồ Chí Minh đều lấy dự thảo di chúc ra sửa lại.[179] Tuy ông là chủ tịch của một nước nhưng đời sống sinh hoạt hằng ngày cũng chẳng khác mấy so với người thường, ông sống trong một căn nhà tranh hay còn gọi là túp lều. Bữa ăn đạm bạc của ông đã được nhận xét là rất giản dị và đơn sơ và theo thủ tướng Phạm Văn Đồng, người đã nhiều lần ăn chung với ông, nhận xét ông ăn vừa đủ không bỏ món thừa và ăn không sót một hột cơm vì ông tôn trọng thành quả lao động của nông dân.[180][181]
Hồ Chí Minh là người rất chăm tập thể dục, là người có cuộc sống khá điều độ, tuy có tật hút thuốc là đến cuối đời mới bỏ được. Ông giỏi một số thứ tiếng: Nga, Pháp, Trung, Anh, Ý.
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Là một nhà lãnh đạo nổi tiếng ở Đông Nam Á, ông đã kết hợp chủ nghĩa Marx-Lenin với chủ nghĩa dân tộc Việt Nam.[182] Tư tưởng chủ đạo trong các cuộc đấu tranh của Hồ Chí Minh là kết hợp cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản. Ông đi theo trào lưu chủ nghĩa cộng sản do Karl Marx và Friedrich Engels đề xuất vốn đang nổi lên vào thời của ông. Ông tiếp nhận tư tưởng của Lenin về vấn đề thuộc địa, và xem đó làm kim chỉ nam cho các hoạt động của mình sau này.[183] Ông viết trên tạp chí Các vấn đề phương Đông (Liên Xô), dẫn lại trên báo Nhân dân ngày 22 tháng 4 năm 1960: “Chủ nghĩa Lenin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái “cẩm nang” thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.”[183]
Nhiều lần ông bảo: “bệnh quan liêu, mệnh lệnh chỉ đưa đến kết quả là hỏng việc và thực hành dân chủ rộng rãi cũng là cách chống quan liêu tích cực”. Chính vì thế, ông đề nghị tất cả mọi người đều tuân theo 6 điều: “Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết. Liên hệ chặt chẽ với nhân dân. Việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dân hiểu rõ. Có khuyết điểm thì phải thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bình mình. Sẵn sàng học hỏi nhân dân. Tự mình phải làm gương mẫu cần kiệm liêm chính để nhân dân noi theo”.[184]
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng:[184]
Về giáo dục, ông là người rất quan tâm đến cách dạy học cụ thể và thiết thế. Ông cho rằng:[109]
Năm 1955, trong Lễ khai mạc Trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1, ông có bài nói chuyện với những sinh viên cũng như thanh niên. Trong bài nói chuyện này có đoạn:(Tổng thống Mỹ John F. Kennedy sau này cũng có ý tưởng tương tự trong diễn văn nhậm chức năm 1961)[185]
Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?
Di sản
Tại Việt Nam, ông được xem là nhân vật chính trong công cuộc giải phóng dân tộc. Đối với nhiều người, ông là một nhà yêu nước đã vận dụng chủ nghĩa Marx-Lenin vào công cuộc giải phóng dân tộc thoát khỏi ách thực dân và đế quốc. Tính giản dị và kiên cường của ông được nhiều người kính mến. Giáo sư David Thomas cho rằng “Chính viễn kiến của ông, sự hy sinh, tính bền bỉ và sự lãnh đạo của ông trong một nước nghèo nàn, lạc hậu đã thúc đẩy người Việt Nam đứng dậy, đánh thắng thực dân Pháp và quân đội Mỹ.” Cũng chính giáo sư này xem ông là một nhân vật trong thời kỳ Phục Hưng, là người nói giỏi không ít ngoại ngữ, lại còn viết được thơ bằng chữ Hán. Trong đời, Hồ Chí Minh đã tham khảo những danh nhân về văn học và triết học như Victor Hugo, Charles Dickens, Lev Nikolayevich Tolstoy hay Fyodor Mikhailovich Dostoevsky thông qua các tài liệu bằng ngôn ngữ bản xứ của họ. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng “Họ (Chính phủ Việt Nam) đã thánh hóa hình ảnh của ông, biến ông thành một vị thánh và điều đó khiến việc có được bức tranh thực và đầy đủ về cuộc đời ông trở thành bất khả.” [186]
Nhiều người dân Việt Nam yêu quý ông, gọi ông bằng cái tên thân mật Bác Hồ. Trong văn thơ, ông còn được gọi là “Người Cha già dân tộc”. Một số dân tộc thiểu số Việt Nam, như Vân Kiều, Pa Cô, Kor, đã lấy họ Hồ vì yêu quý ông.[187] Ông được thờ tại nhiều gia đình Việt Nam,[2][5][188][189] cũng như tại nhiều gia đình Việt kiều ở Thái Lan,[190] Lào[191],… và một số gia đình ở các nước khác như Na Uy.[192]
Tuy nhiên, tại một số cộng đồng người Việt hải ngoại, đặc biệt là Hoa Kỳ mà đa phần là những người rời khỏi Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hình ảnh của ông bị phản đối mãnh liệt. Năm 1999, khi một người cho thuê băng đĩa treo chân dung Hồ Chí Minh trước cửa tiệm mình tại Little Saigon, hàng vạn người Mỹ gốc Việt và cựu binh Hoa Kỳ tại Việt Nam đã tham gia biểu tình phản đối, gây ra nhiều tranh cãi về vấn đề tự do ngôn luận tại Hoa Kỳ.[193][194][195] Một cuộc triển lãm nghệ thuật về ông tại Oakland, California năm 2000 cũng bị hàng trăm người biểu tình phản đối.[196][197] Trong một hành động phản đối chuyến thăm của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tới Hoa Kỳ, hình nộm của ông bị đem ra treo cổ và hình ảnh ông bị giẫm đạp, một số cuộc biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ cũng có những hành động tương tự[196] .[198][199][200][201]
Với chiến thắng quyết định ở trận Điện Biên Phủ, những nước thuộc địa trước đây của Pháp, chủ yếu ở Bắc Phi và Tây Phi cũng theo gương Việt Nam nổi dậy. Hồ Chí Minh được người dân ở những nước này rất kính trọng, và được coi như tấm gương cho cuộc giải phóng tại đất nước họ. Tên ông đã được đặt cho các đại lộ tại Luanda (Angola), tại Ouagadougou (Burkina Faso) và tại Maputo (Mozambique). Tại Berkeley, California, nơi có nhiều cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam, nhiều nhà hoạt động cộng đồng đã từng gọi Công viên Frances Willard là Công viên Hồ Chí Minh một cách không chính thức.[202] Nhiều nước trên thế giới đã phát hành tem bưu chính kỷ niệm ông: Liên bang Xô viết, Ấn Độ, Lào, Madagascar, Algérie, Cuba, Đông Đức, Triều Tiên, Quần đảo Marshall, Dominica,… Tượng đài ông được đặt tại nhiều thành phố trên thế giới, trong đó có La Havana (Cuba), Moskva (Nga), Zalaegerszeg (Hungary), Montreuil (Pháp), Calcutta (Ấn Độ), Antananarivo (Madagascar),[203] và Caracas (Venezuela)[204][205]
Tưởng niệm
Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, phủ toàn quyền Đông Dương bên cạnh Quảng trường Ba Đình, nơi ông đã đọc Tuyên ngôn độc lập được chọn là nơi làm việc của Đảng, Nhà nước và đồng thời là nơi ở, nơi làm việc của Chủ tịch nước. Từ đó trở đi, nơi đây trở thành Khu di tích Phủ Chủ tịch. Khu này là nơi sống và làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông – từ 19 tháng 12 năm 1954 đến 2 tháng 9 năm 1969 (đây cũng là khoảng thời gian ông có những đóng góp quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam). Khu di tích Phủ Chủ tịch hàng năm đón nhiều khách tham quan trong và ngoài nước. Một công trình khác là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, mỗi tuần có hơn 15.000 người đến đây viếng thăm,[206][207] trong đó có nhiều nguyên thủ các nước.
Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội là khu tưởng niệm về Hồ Chí Minh lớn nhất Việt Nam. Tại các tỉnh thành phố khác cũng có các bảo tàng, nhà lưu niệm về ông, đặt tại những địa điểm ông đã từng sống và làm việc. Nổi bật nhất là bến Nhà Rồng tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi ông đã xuống tàu “Đô đốc Latouche Tréville” ra đi tìm đường cứu nước, và Nhà tưởng niệm xây dựng năm 1970 ở quê nội của ông. Tại các quốc gia khác cũng có các nhà lưu niệm về Hồ Chí Minh,[208] chẳng hạn như ở Pháp.[209][210] Ngoài ra còn có rất nhiều đài kỷ niệm và bia tưởng niệm. Tại Việt Nam, Hồ Chí Minh còn được thờ trong một số đền, chùa và gia đình. Ngoài phạm vi Việt Nam, Hồ Chí Minh được tưởng niệm tại nhiều công trình trên thế giới.[211]
Nhằm tôn vinh ông, năm 1976, kỳ họp Quốc hội đầu tiên sau ngày Việt Nam được thống nhất đã thống nhất quyết định đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh. Chiến dịch quân sự lịch sử xảy ra trên thành phố này, kết thúc Chiến tranh Việt Nam và mở đầu thời kỳ thống nhất của Việt Nam cũng mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Tên ông còn được đặt cho các giải thưởng và huân chương cao quý nhất của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam: Huân chương Hồ Chí Minh là huân chương bậc cao thứ nhì của Nhà nước; Giải thưởng Hồ Chí Minh là giải thưởng cao quý nhất dành cho những cống hiến trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ. “Cháu ngoan Bác Hồ” là danh hiệu dành cho các thiếu nhi có thành tích cao trong học tập và hoạt động xã hội. Tên ông còn được đặt cho hai tổ chức chính của thanh thiếu niên Việt Nam: Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
Các tên Hồ Chí Minh, Nguyễn Ái Quốc hay Nguyễn Tất Thành còn được đặt cho nhiều công trình công cộng, như đường quốc lộ, quảng trường, đường phố, trường học.
Hình ảnh và tượng ông hiện diện tại nhiều nơi công cộng, cũng như trên tất cả các đồng tiền giấy đang lưu hành tại Việt Nam. Cùng với quốc kỳ, tượng bán thân hoặc hình ông được đặt tại nơi trang trọng nhất của mỗi cơ quan nhà nước và trường học tại Việt Nam.
Danh hiệu
Ông được xem là một danh nhân không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của thế giới. Trong Khóa họp Đại hội đồng lần thứ 24 tại Paris (20/10 – 20/11/1987), UNESCO đã tôn vinh ông là “Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa“ (nguyên văn: Hero of national liberation and Great man of culture)[212][213] và khuyến nghị các nước thành viên tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông do “các đóng góp quan trọng và nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và nghệ thuật”, và ông “đã dành cả cuộc đời mình cho sự giải phóng nhân dân Việt Nam, đóng góp cho cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của các dân tộc [trên thế giới]”.[212][214] Tuy nhiên, do sự phản đối của một số người Việt tị nạn và người Pháp tại thủ đô Paris, UNESCO không đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh mà để chính phủ Việt Nam tự tổ chức nhưng không được lấy danh nghĩa UNESCO.[215] Dù vậy, nghị quyết gốc vẫn được UNESCO công nhận và bảo lưu giá trị. Phát biểu tại hội thảo quốc tế ở Hà Nội tháng 3/1990, Giám đốc UNESCO khu vực châu Á – Thái Bình Dương Modagat Ahmet, khẳng định:
-
- “Hội nghị UNESCO phiên thứ 24 đã quyết định kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông vào năm 1990. Đây là một cử chỉ tôn kính đối với một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập. UNESCO rất vui sướng được tham gia vào sự kiện đáng ghi nhớ này. Điều đó biểu hiện sự cam kết sâu sắc của tổ chức này trong việc duy trì các giá trị và công lao của các nhân vật vĩ đại được nhân loại công nhận và kính trọng… Chỉ có ít nhân vật trong lịch sử trở thành một bộ phận của huyền thoại ngay từ khi còn sống và rõ ràng Hồ Chí Minh là một trong số đó. Người sẽ được ghi nhớ không phải chỉ là người giải phóng cho Tổ quốc và nhân dân bị đô hộ, mà còn là một nhà hiền triết hiện đại đã mang lại một viễn cảnh và hy vọng mới cho những người đang đấu tranh không khoan nhượng để loại bỏ bất công, bất bình đẳng khỏi trái đất này”.[213][216]
Văn bản gốc Nghị quyết của UNESCO về Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được in trong “Tập biên bản của Ðại Hội đồng UNESCO khóa họp lần thứ 24 tại Paris, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, Quyển 1: NGHỊ QUYẾT”, được UNESCO xuất bản đồng thời bằng 6 thứ tiếng (tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ả Rập, tiếng Trung Quốc, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nga), được in và đóng quyển tại xưởng in của UNESCO, Paris, vào năm 1988, trong đó có Nghị quyết số 18.65 về Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh[216] Năm 2010, văn bản gốc bằng tiếng Pháp của Nghị quyết đã được Tổng Giám đốc UNESCO trao tặng cho Bảo tàng Hồ Chí Minh để trưng bày.[217]
Tuần báo TIME của Hoa Kỳ bình chọn Hồ Chí Minh là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong thế kỷ 20.[218] Tờ Time 2000 đã nhận định ông là người đã góp phần “làm thay đổi diện mạo hành tinh chúng ta trong thế kỷ XX”.[219] Ngày 15 tháng 10 năm 2010, báo Time cũng đã bầu chọn Hồ Chí Minh là một trong 10 tù nhân chính trị nổi bật chiến đấu cho tự do nổi tiếng nhất mọi thời đại cùng với Aung San Suu Kyi, Nelson Mandela, Martin Luther King Jr., Mohandas Gandhi…[220]
Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay
Tại Việt Nam, hình ảnh Hồ Chí Minh phổ biến khắp nơi như là một “tấm gương sáng ngời về đạo đức”,[221] một “nhân cách cao thượng” và được coi là một “thần tượng”.[222] Những tác phẩm nói về Hồ Chí Minh thường ca ngợi những đức tính tốt đẹp của ông. Các cấp ủy Đảng Cộng sản Việt Nam thường xuyên tuyên truyền, vận động cán bộ, đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân học tập và làm theo tấm gương đạo đức, lối sống của Hồ Chí Minh.[223] Mỗi năm, chính quyền và Đảng bộ đều tổ chức các cuộc thi Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho nội bộ lẫn quần chúng.
Ngoài những phát biểu của chính Hồ Chí Minh và hình vẽ, hình chụp của ông, những câu nói và khẩu hiệu tuyên truyền có thể đọc thấy ở mọi nơi đó là:
- Đời đời nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại
- Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta
Các câu nói được ghi lại
Các câu nói nổi tiếng
- Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố có thể bị tàn phá. Song nhân dân Việt Nam quyết không sợ. Không có gì quý hơn độc lập, tự do! [224]
- “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, lấy ý từ câu “thập niên chi kế, mạc như thụ mộc; chung thân chi kế, mạc như thụ nhân” (Hán văn: 十年之計，莫如樹木；終身之計，莫如樹人) trong sách “Quản tử“, chương thứ ba Quyền tu.
- Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một; sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi.
- Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập[225]
- Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?[226]
- Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.[227]
- Quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh.[228]
- Tôi chỉ có một Đảng: Đảng Việt Nam.[229]
- Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.
- Hình ảnh miền Nam luôn ở trong trái tim tôi.
- Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đòi hỏi Nước nhà đã cho mình những gì, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho Nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi Nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích Nước nhà mà hy sinh phấn đấu đến chừng nào?[230]
Các câu nói khác
Trước 1945
- Theo tác phẩm Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của tác giả Trần Dân Tiên, trước khi Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng đến Pháp năm 1911, cậu rủ một người bạn đi cùng để có gì giúp đỡ lẫn nhau. Người bạn hỏi cậu lấy tiền đâu mà ra đi, cậu giơ tay ra mà nói: Đây tiền đây! Chúng ta sẽ làm việc. Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi. [234]
- Về mục đích đi ra nước ngoài của mình, năm 1923 Nguyễn Ái Quốc đã trả lời rằng: “Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp Tự do, Bình đẳng, Bác ái… Tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những chữ ấy”.[235] Một lần khác anh nói: “Nhân dân Việt Nam trong đó có cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi”[236]
- Khi lần đầu đến thăm tượng Nữ thần Tự do năm 1913, Nguyễn Tất Thành là nhìn xuống chân tượng và ghi vào sổ: “Ánh sáng trên đầu thần Tự Do tỏa rộng khắp trời xanh, còn dưới chân tượng thần Tự Do thì người da đen đang bị chà đạp, số phận người phụ nữ bị chà đạp. Bao giờ người da đen được bình đẳng với người da trắng? Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? Và bao giờ người phụ nữ được bình đẳng với nam giới?”.[237]
- Vào mùa xuân 1919, một người bạn Pháp đưa cho Nguyễn Tất Thành một bản sao báo cáo của Lênin in trong báo Nhân đạo (L’Humanité): “Luận cương về những vấn đề dân tộc và thuộc địa“. Anh vui mừng đến phát khóc lên, nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”[238]
- Trong bài báo nhan đề “Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa”, Nguyễn Ái Quốc viết: “Chủ nghĩa tư bản là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa. Nếu muốn giết con vật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi. Nếu người ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản; con vật vẫn tiếp tục sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra”[239]
- Trong tác phẩm “Nên Học Sử Ta”, Hồ Chí Minh đã viết: “Sử ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào nhân dân ta đoàn kết muôn người như một thì đất nước ta độc lập tự do. Trái lại, lúc nào nhân dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn. Vậy nay ta phải biết đoàn kết, đoàn kết mau, đoàn kết chắc chắn thêm lên mãi…”[240]
1945 – 1946
- Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao. [241]
- Bọn ấy sang thì chả tử tế gì đâu. Chúng sẽ ăn hại, báo hại, đưa phản động về phá ta, làm những điều chướng tai gai mắt.[242]
- Theo tinh thần “bốn bể đều là anh em”, tôi yêu mến thanh niên Pháp cũng như yêu mến thanh niên Việt Nam. Đối với tôi, sinh mệnh của một người Pháp hay sinh mệnh của một người Việt Nam đều đáng quý như nhau. Hỡi các bà mẹ Pháp! Tôi kêu gọi tinh thần yêu nước cao quý và tình mẫu tử của các bà. Các bà hãy giúp chúng tôi ngăn chặn những hiểu lầm và mau chóng gây dựng mối tình hữu nghị và tinh thần hoà hợp giữa con em chúng ta.[243]
- Các ông có thể giết 10 người của chúng tôi, trong khi chúng tôi chỉ giết được 1 người của các ông, nhưng cuối cùng các ông sẽ là người kiệt sức[244]
- “Tôi tin và đồng bào cả nước đều tin vào lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ. Chúng ta nên nhớ lời oanh liệt của một nhà đại cách mạng Pháp: Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ… Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa”[245]
- Không, không vô vọng. Đó sẽ là một cuộc chiến gay go và quyết liệt nhưng chúng tôi sẽ thắng. Chúng tôi có một vũ khí mạnh chẳng kém những cỗ đại bác: đó là tinh thần dân tộc! Đừng có đánh giá thấp điều đó. Người Mỹ chắc hẳn phải nhớ là một đám nông dân chân đất Mỹ đã đánh thắng quân đội hoàng gia Anh như thế nào[246]
- Nó (chiến tranh Đông Dương) sẽ là một cuộc chiến giữa voi và hổ. Nếu hổ đứng yên thì sẽ bị voi dẫm chết. Nhưng hổ không đứng yên. Ban ngày nó ẩn nấp trong rừng và ra ngoài vào ban đêm. Nó sẽ nhảy lên lưng voi, xé những mảnh da lớn, và rồi nó sẽ chạy trở lại vào rừng tối. Và dần dần, con voi sẽ chảy máu đến chết. Cuộc chiến tranh ở Đông Dương sẽ như vậy.[247]
Thập niên 1950-1960
- “Không có việc gì khó / Chỉ sợ lòng không bền / Đào núi và lấp biển / Quyết chí ắt làm nên”, đọc trong lần đến thăm liên phân đội thanh niên xung phong 312 ở Nà Tu thuộc tỉnh Bắc Cạn đêm ngày 30 tháng 3 năm 1951,[248][249] lấy ý từ bốn câu trong bài thơ ngũ ngôn “Huấn mông ấu học thi” (Hán văn: 訓蒙幼學詩) của Uông Thù (汪洙), người thời Bắc Tống ở Trung Quốc: “Tạc sơn thông đại hải / Luyện thạch bổ thanh thiên / Thế thượng vô nan sự / Nhân tâm tự bất kiên” (鑿山通大海 / 煉石補青天 / 世上無難事 / 人心自不堅) Bốn câu thơ trên là nguồn cảm hưng để năm 1953 Hoàng Hà sáng tác bài hát “Thanh niên làm theo lời Bác“, sau này trở thành đoàn ca của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.[250]
- “Đất có bốn phương Đông Tây Nam Bắc.
- Trời có bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông.
- Người có bốn đức Cần Kiệm Liêm Chính.
- Thiếu một phương thì không thành đất.
- Thiếu một mùa thì không thành trời.
- Thiếu một đức thì không thành người.“[251]
- “Hoàn cảnh thế nào không quan trọng, quan trọng là đối phó thế nào.” [252]
- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam là chủ nghĩa Mác-Lênin có lý có tình![253]
- Chúc mừng chú mới thắng trận. Nhưng đừng chủ quan, còn phải đánh với Mỹ nữa. (nói với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngay sau trận Điện Biên Phủ)
- Tôi xin mời Johnson tới Hà Nội như là khách của chúng tôi. Ông hãy đến với vợ và con gái, người thư ký, người bác sĩ và người đầu bếp của mình. Nhưng đừng mang theo tướng lĩnh và đô đốc![254]
- Mỹ phải cút đi! Chúng tôi trải thảm đỏ cũng được, nhưng Mỹ phải cút đi! Mỹ phải chấm dứt xâm lược. Johnson miệng nói hòa bình tay lại ký những lệnh điều động quân. Chúng tôi không bác bỏ gì hết, nhưng nhân dân chúng tôi phải được yên ổn. Chúng tôi không muốn trở thành người chiến thắng. Chúng tôi chỉ muốn Mỹ cút đi! Gút-bai![255]
- Chúng ta căm thù Đế quốc Mỹ xâm lược nhưng không được căm thù nhân dân Mỹ.
- Tôi nói với nhân dân Việt Nam rằng họ là con cháu tôi, vì vậy tôi sống rất bình yên và giản dị, tôi ngủ rất ngon, ngay cả khi có việc ném bom của các ông.[256]
- Tôi là người đa nghi và tôi có lý do để ngờ vực. Người Mỹ các ông ít nhiều đều là nhà kinh doanh. Tôi cũng là nhà kinh doanh… Khi việc ném bom chấm dứt, câu chuyện bắt đầu. Chúng ta sẽ xem các mặt hàng.[257]
- Chúng tôi và nhân dân chúng tôi sẵn sàng nói chuyện với nhà cầm quyền Mỹ và nhân dân Mỹ. Nhưng với Johnson và McNamara thì hoặc là trải thảm đỏ hoặc đá đít ra ngoài cửa.[258]
- Chúng tôi ở trên đất nước chúng tôi. Chúng tôi không làm điều gì tổn hại cho nước Mỹ. Đế quốc Mỹ hãy chấm dứt sự xâm lược của chúng và cuốn gói thì lập tức hòa bình sẽ được lập lại ở Việt Nam. Đế quốc Mỹ dù điên cuồng đẩy mạnh chiến tranh đến mức nào, chúng tôi cũng quyết đánh bại chúng. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào thắng lợi của mình vì sự nghiệp của chúng tôi là chính nghĩa!”.[259]
- Chúng tôi sẵn sàng đem hoa và nhạc tiễn họ và mọi thứ khác họ thích, nhưng ông biết đấy, tôi thích tiếng lóng của các ông: qu’ils foutent le camp! (“qu’ils foutent le camp” có nghĩa là “hãy cút đi”)[260]
- Đế quốc Mỹ chán rồi, nhưng rút ra như thế nào. Thua mà danh dự. Đó là điều Mỹ muốn![261]
- Đế quốc Mỹ đang thua ở Việt Nam và chúng nhất định sẽ thua. Song chúng chỉ chịu thua sau khi đã thua trên bầu trời Hà Nội![262]
- Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ vững quyền tự do, tự chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta làm cách mạng thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước.[263]
- Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; học tập tốt, lao động tốt; đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; khiêm tốn, thật thà, dũng cảm. (Lời dạy các cháu thiếu niên, nhi đồng).[264]
Tác phẩm
Trong các tác phẩm của ông có thể nói bản tuyên ngôn độc lập do ông biên soạn là có tiếng vang nhất và được sánh vai cùng các bản tuyên ngôn độc lập trong lịch sử Việt Nam như bài thơ thần Nam Quốc Sơn Hà tương truyền của Lý Thường Kiệt và Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi.
- Bản án chế độ thực dân Pháp (1925)
- Đường kách mệnh (1927)
- Con rồng tre (1922, kịch, nhằm đả kích vua Khải Định)[265]
- Các truyện ngắn: Pari (1922, Nhân đạo), Lời than vãn của bà Trưng trắc (1922, Nhân đạo), Con người biết mùi hun khói (1922, Nhân đạo), Vi hành (1923, Nhân đạo), Đoàn kết giai cấp (1924, Người cùng khổ), Con rùa (1925, Người cùng khổ), Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (1925, Người cùng khổ)[266]
- Nhật ký trong tù (1942, thơ)
- Sửa đổi lối làm việc (1947)
- Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch (bút danh Trần Dân Tiên[267][268][269][270])
- Vừa đi đường vừa kể chuyện (bút danh T. Lan[271][272])
Trong cuốn sách này, Hồ Chí Minh hóa thân thành một cán bộ trong đoàn tùy tùng (T. Lan), đi công tác cùng với Hồ Chí Minh trong rừng núi Việt Bắc và được Hồ Chí Minh vui miệng kể chuyện cho nghe nhiều chuyện.[273]
- Hồ Chí Minh toàn tập, ấn bản I: NXB Sự thật (1980-1989), ấn bản II: NXB Chính trị Quốc gia (1995-1996), bản số hóa trên CD-ROM: NXB Chính trị quốc gia (2001-đến nay)
Tên gọi, bí danh, bút danh
Sau nhiều năm hoạt động trong nước và ngoài nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng rất nhiều bí danh và tên gọi khác nhau để đánh lạc hướng kẻ thù. Tuy nhiên, danh xưng Hồ Chí Minh được chọn là tên gọi chính thức của ông và được nhiều người chấp nhận nhất. Theo một số tài liệu thì ông bắt đầu sử dụng danh xưng Hồ Chí Minh từ năm 1940 nhưng không ai biết cho đến khi bị chính quyền Trung Quốc bắt do nghi ngờ là gián điệp vào năm 1942. Từ đó ông bắt đầu công khai và dùng tên gọi Hồ Chí Minh với mọi người. Và từ đó trở đi danh xưng Hồ Chí Minh đã trở thành tên gọi chính thức của ông.[274][275]
Ngoài tên gọi Hồ Chí Minh (dùng từ 1942), và tên tự Nguyễn Tất Thành (阮必成), trong cuộc đời mình, ông còn có nhiều tên gọi và bí danh khác như Paul Tất Thành (1912); Nguyễn Ái Quốc (阮愛國, từ 1919); Văn Ba (khi làm phụ bếp trên tàu biển, 1911); Lý Thụy (李瑞, khi ở Quảng Châu, 1924-), Hồ Quang (1938-40), Vương (Wang) (1925–27, 1940), Tống Văn Sơ (1931–33), Trần (1940) (khi ở Trung Quốc); Chín (khi ở Xiêm La, 1928–30) và được gọi là Thầu (ông cụ) Chín; Lin (khi ở Liên Xô, 1934–38); Chen Vang (trong giấy tờ đi đường từ Pháp sang Liên Xô năm 1923); ông cũng còn được gọi là Bác Hồ, Bok Hồ, Cụ Hồ. Khi ở Việt Bắc ông thường dùng bí danh Thu, Thu Sơn và được người dân địa phương gọi là Ông Ké, Già Thu,. Tổng thống Indonesia Sukarno gọi ông là “Bung Hồ” (Anh Cả Hồ).
Ông dùng 173 bút danh khi viết sách, báo:[276] Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn, Nguyễn A.Q, Ng A.Q, Ng. Ái Quốc, N.A.Q, N., Wang, N.K., A.N; P.C. Lin, P.C. Line (1938, Trung Quốc), Line (1938, Trung Quốc), Q.T, Q.TH, Lê Quyết Thắng (1948–50), A.G, X.Y.Z (1947–50), G., Lê Nhân, Lê, Lê Ba, Lê Nông, Lê Thanh Long, L.T., T.L. (1955–69), Trần Dân Tiên, T.Lan (1955–69), Tuyết Lan, Thanh Lan, Đin (1950–53), Tân Trào, Đ.X (trong chuyên mục “Thường thức chính trị” trên báo Cứu quốc năm 1953), C.B (trên báo Nhân Dân 1951-57), V.K., K.C., C.K., Trần Lực (1948–61), C.S, Chiến Sĩ, Chiến Đấu, La Lập, Nói Thật, Thu Giang, K.V., Trầm Lam, Luật sư TH. Lam, Nguyễn Kim, K.O, Việt Hồng..v.v.
Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ, nhà thơ sáng tác nhiều tác phẩm.
Âm nhạc
- Người về đem tới ngày vui Mùa thu nắng toả Ba Đình Với tiếng Người còn dịu dàng như tiếng đất trời. Người về đem tới xuân đời từ đất nước cằn, Từ bùn lầy cả cuộc đời vùng lên.
- Bài hát “Ca ngợi Hồ Chủ tịch” của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước:
- Hồ Chí Minh sáng ngời gương đấu tranh. Vững bền đưa chúng ta vượt khó khăn. Hồ Chí Minh muôn năm chỉ lối cho nhân dân. Đến ngày chiến thắng vẻ vang.
- Bài hát “Người là niềm tin tất thắng” của nhạc sĩ Chu Minh:
- Đất nước nghiêng mình đời đời nhớ ơn. Tên người sống mãi với non sông Việt Nam. Lời thề sắt son theo tiếng bác gọi, bốn ngàn năm dồn lại hôm nay, người sống trong muôn triệu trái tim… Thế giới nghiêng mình, loài người tiếc thương. Đây người chiến sĩ đấu tranh cho tự do. Người là ước mơ của các dân tộc. Tiếng người vang vọng đến mai sau. Nguyện ước theo con đường Bác đi…
- …Bác thương các cụ già xuân về gửi biếu lụa, Bác yêu đàn cháu nhỏ trung thu gửi cho quà. Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng, Bác thương người chiến sĩ đứng gác ngoài biên cương…”
- Bài hát “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người” của nhạc sĩ Trần Kiết Tường:
- …Trên cánh đồng miền Nam, đau thương mây phủ chân trời. Khi ca lên Hồ Chí Minh, nghe lòng phơi phới niềm tin…
- Bài hát The Ballad of Ho Chi Minh (Bài ca Hồ Chí Minh) [277] của nhạc sĩ người Anh Ewan MacColl
- …From VietBac to the SaiGon Delta. Marched the armies of Viet Minh. And the wind stirs the banners of the Indo-Chinese people. Peace and freedom and Ho Chi Minh…
- Bài hát Teacher Uncle Ho (Bác Hồ – Thầy giáo) của Pete Seeger:
- …I’ll have to say in my own way. The only way I know, that we learned power to the people and the power to know. From Teacher Uncle Ho!
- Bài hát Inolvidable Ho Chi Minh (Hồ Chí Minh – Không thể nào quên) của Alí Primera:
- Tenía la figura pequeña y la barbita blanca el camarada Ho Chi Minh querido tío Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh…
- Nhiều sáng tác khác: “Bác đang cùng chúng cháu hành quân” (Huy Thục), “Thanh niên làm theo lời Bác” (Hoàng Hà), “Tuổi trẻ thế hệ Bác Hồ” (Triều Dâng), “Tấm áo Bác Hồ”, “Gửi tới Bác Hồ” (Kapapúi – Tường Vi), “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” (An Thuyên), “Vầng trăng Ba Đình”, “Miền Trung nhớ Bác”, “Người về thăm quê” (Thuận Yến), “Bên lăng Bác Hồ”, “Bên tượng đài Bác Hồ” (Lê Giang), “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” (Trần Trung), “Bác Hồ sống mãi với Tây Nguyên“, “Cô gái Pakô con cháu Bác Hồ” (Huy Thục), “Đôi dép Bác Hồ” (Văn An – thơ Tạ Hữu Yên), “Bài ca dâng Bác” (Trọng Loan), “Như có Bác trong ngày đại thắng” (Phạm Tuyên), “Lời Bác dặn trước lúc đi xa” (Trần Hoàn), “Tình Bác sáng đời ta” (Lưu Hữu Phước), “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người” (Trần Kiết Tường)…
Thơ, văn
- Bài thơ “Người đi tìm hình của nước” của nhà thơ Chế Lan Viên:
-
- …Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba-lê
- Một viên gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá
- Và sương mù thành Luân Đôn, người có nhớ
- Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya…
-
- …Nhớ ông cụ mắt sáng ngời
- Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường…
- Bài thơ “Bác ơi” của Tố Hữu, sáng tác ngày 6 tháng 9 năm 1969 ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, có đoạn:
-
- Bác để tình thương cho chúng con
- Một đời thanh bạch, chẳng vàng son
- Mong manh áo vải hồn muôn trượng
- Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.[278]
- Bài thơ “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương:
-
- Bác nằm trong giấc ngủ bình yên::
- Giữa một vầng trǎng sáng dịu hiền
- Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
- Mà sao nghe nhói ở trong tim!
- Bài thơ “Một con người chủ nghĩa Mác sinh ra” của Hải Như:
-
- Bác đã cho ta, Bác đã cho đời
- Lẽ sống của ngày mai trên Trái Đất
- Lẽ sống đẹp, không coi mình cao nhất
- Mong kiếp người, ai cũng cất đầu cao
- Bài thơ “Chúc tụng Bác Hồ” của Ismael Gomes Braga (Brazil):[279]
-
- Vị thánh sống của nghìn thánh sống
- Và ân nhân của cả muôn đời
- Hồ Chí Minh! – Chưa dễ thấy người
- Chúng tôi đây bọn mù mắt sáng!
Tác phẩm Búp sen xanh của Sơn Tùng kể về thời tuổi trẻ của Hồ Chí Minh.
Trong tiểu thuyết Đỉnh cao chói lọi của Dương Thu Hương, Hồ Chí Minh được hư cấu thành nhân vật chính Chủ tịch.[280][281]
Hội họa
Đã có ít nhất bốn bức vẽ bằng máu về Hồ Chí Minh (huyết họa)[282]
Điện ảnh
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong phim truyện video “Hà nội – Mùa đông 1946” do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Nguyễn Tất Thành (Văn Ba) trong phim truyện nhựa “Hẹn gặp lại Sài Gòn” do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Tống Văn Sơ trong phim truyện Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông do NSƯT Trần Lực thể hiện.
Sân khấu
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở kịch “Đêm trắng” NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở chèo “Những vần thơ thép” do NSƯT Mạnh Kiên thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong nhiều vở kịch nói do nghệ sĩ Văn Tân thể hiện từ năm 1974 – nay.
Đánh giá
Giáo sư David Thomas cho biết ông đã từng đọc một tạp chí tin tức và thời sự có tiếng tăm tại Hoa Kỳ có ghi nhận về một cuộc thăm dò ý kiến người dân Mỹ. Người ta tham khảo ý kiến về các lãnh tụ trên toàn cầu, xem ai là người Thiện (good), ai là người Ác (evil). Kết quả cho thấy Hồ Chí Minh, cùng với các lãnh đạo Adolf Hitler và Iosif Vissarionovich Stalin bị xem là những nhân vật ác, trong khi Nelson Mandela, Franklin D. Roosevelt và Mahatma Gandhi thì được xem là những nhân vật thiện. Giáo sư không tán thành với quan điểm này vì theo ông “ai từng nghiên cứu một cách khách quan cuộc đời và những thành tựu của Hồ Chí Minh thì không thể nào đi đến kết luận như vậy được“.[186]
Là một người lãnh đạo cuộc đấu tranh của Việt Nam giành độc lập khỏi chế độ thực dân Pháp, ông lại không phải là một nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan. Điều này thể hiện qua nhận định tích cực về ông của nhiều người ngoại quốc.[49] Trong một hội thảo “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” – một hội thảo mang tầm cỡ quốc tế, Ahn Kyong Hwan – một giáo sư của Trường Đại học Chosun (Đại Hàn Dân quốc) nói: “Hồ Chí Minh có thể khác về mặt tư tưởng hay tôn giáo so với các vĩ nhân khác trên thế giới nhưng nhân cách của Người thì đáng để mọi người trên thế giới tôn kính…. Những nhà lãnh đạo chính trị trên thế giới phải noi gương tinh thần yêu nước, yêu dân tộc, yêu đồng bào vĩ đại của Người”. Nhà báo Úc Wilfred Burchett, người từng có nhiều cuộc phỏng vấn Hồ Chí Minh, cho biết: “Cảm giác đầu tiên của tôi là sự thân mật, ấm áp và giản dị. Hồ Chủ tịch có khả năng khiến người ta thấy nhẹ nhõm ngay từ khoảnh khắc đầu tiên và trình bày những vấn đề phức tạp nhất chỉ trong vài từ và cử chỉ rõ ràng. Trong những cuộc gặp gỡ tiếp theo với nhân cách vĩ đại này, sự ấm áp, giản dị, cách thể hiện rõ ràng xuất phát từ trí tuệ mẫn tiệp và sự thấu hiểu trọn vẹn chủ đề khiến tôi có ấn tượng vô cùng sâu sắc”.[283]
Xem thêm
- Nguyễn Sinh Sắc
- Gia đình Hồ Chí Minh
- Tư tưởng Hồ Chí Minh
- Nếp sống của Hồ Chí Minh
- Hồ Chí Minh toàn tập
- Cháu ngoan Bác Hồ
- Huy hiệu Bác Hồ
- Giải thưởng Hồ Chí Minh
- Bài hát về Hồ Chí Minh
Chú thích
- ^ Bản di chúc có chữ “Tuyệt đối bí mật” của Bác Hồ
- ^ a ă Nhà nhà cúng giỗ Bác Hồ.
- ^ Một gia đình 40 năm cúng giỗ Bác Hồ
- ^ Gác thờ Bác Hồ trên sông Tiền
- ^ a ă “Xóm không chồng” ở Việt Nam lên báo Mỹ
- ^ Ðền thờ Bác Hồ trên đỉnh Ba Vì
- ^ Các công trình tưởng niệm Hồ Chí Minh trong nước và trên thế giới
- ^ Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác (19-5): Những đền thờ Bác ở sông nước miền Tây
- ^ Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ
- ^ “People of the Century – TIME”. Time. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2012.
- ^ “TIME 100 Persons Of The Century”. Time. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013.
- ^ William Duiker, Ho Chi Minh – A Life, Hyperion, 2000, tr.15. Nguyễn Sinh Nhậm còn có tên khác là Nguyễn Sinh Vương. Năm Nguyễn Sinh Sắc lên 4 tuổi thì cả cha và mẹ là Hà Thị Hy đều đã mất
- ^ Búp sen xanh, Sơn Tùng
- ^ Tiểu sử Hồ Chí Minh
- ^ Chính phủ Việt Nam 1945-1998, phần “Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 – 1969)”, NXB. Chính trị Quốc gia, 1999
- ^ Tên này do ông ngoại là thầy đồ Hoàng Xuân Đường đặt.
Sơn Tùng, Búp sen xanh, Chương I. Thời thơ ấu
- ^ a ă â Vũ Ngự Chiêu. “Vài vấn nạn lịch sử thế kỷ XX: Hồ Chí Minh—Nhà ngoại giao, 1945-1946”. Hợp Lưu Magazine. Ghi chú: Xem tài liệu bằng tiếng Pháp, từ Centre des archives d’Outre-mer [CAOM] (Aix)/Gouvernement General de l’Indochine [GGI]/Fonds Residence Superieure d’Annam [RSA]/carton R1, và ghi chú bằng tiếng Anh ở cuối bài báo. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ a ă Nguyễn Vĩnh Châu. “Phỏng vấn sử gia Vũ Ngự Chiêu về những nghiên cứu lịch sử liên quan đến Hồ Chí Minh”. Hợp Lưu Magazine. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ Trần Quốc Vượng. “Lời truyền miệng dân gian về Hồ Chí Minh”. BBC Vietnamese. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ a ă “Sự kiện: Nguyễn Tất Thành với tên gọi Nguyễn Sinh Côn có thể được nhận vào Trường Quốc học Huế”. Bảo tàng Hồ Chí Minh. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014.
- ^ “Về bộ sách “Quốc học Huế xưa và nay””. Đài tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. “Trường Quốc học Huế mãi mãi còn ghi dấu ấn sâu sắc của nhiều thầy và trò của trường: Nguyễn Sinh Côn (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh)…”
- ^ Hồ Chí Minh – Tiểu sử, chương I: Thời niên thiếu (1890-1911), NXB. Chính trị Quốc gia, 2008
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 6 cho biết làng Kim Liên cũng như làng Hoàng Trù nằm gần (trong khoảng bán kính 20-30 km) với quê hương của nhiều nhân vật trong lịch sử Việt Nam như:
- Rú Đụn – quê của Mai Hắc Đế,
- Vùng Đông Thái – quê của Phan Đình Phùng,
- Quê của Nguyễn Biểu và Đặng Dung, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du,
- Cách làng Kim Liên một cánh đồng là quê Đan Nhiệm của Phan Bội Châu,
- Rú Mượu – quê của tổ tiên Nguyễn Huệ (Quang Trung),
- Ngoài ra, Kim Liên gần với quê quán của một số nhân vật như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Phạm Hồng Thái và nơi sinh trưởng của Nguyễn Thị Minh Khai.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 10.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, trang 12, 13 cho biết ông Hoàng Xuân Hành (còn được gọi là cố Cháu) là chú ruột của bà Hoàng Thị Loan, đã từng theo Đề Thám đánh Pháp, sau bị bắt khi tham gia vũ trang ở Nghệ An và bị đày đi Côn Đảo.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004 cho biết ông Nguyễn Sinh Sắc là một trong 24 người đỗ đại khoa của khoa thi năm 1901 (khoa này chỉ lấy tiến sĩ và phó bảng). Sau khi Nguyễn Ái Quốc tới Quảng Châu (năm 1924), Nguyễn Sinh Sắc có nhận được tin, biết Nguyễn Ái Quốc là con mình và có lần nhắm thăm.
- ^ Học trò của Hoàng Phạm Quỳnh có khoa thi đỗ sáu cử nhân, mười hai tú tài. Tất Thành “ham đọc sách […] nhưng ham nhất là các loại sách như Tam Quốc Chí hay Tây Du […] văn bài thì Thành không thích làm nhưng rất hay hỏi nghĩa […] một ông đồ […] sau khi dạy chú mấy tháng đã không dạy nữa”
Nguồn: Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, tr.25
- ^ Một biểu tượng văn hóa Huế
- ^ Duiker, tr.37
- ^ Thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ
- ^ Hội Liên Thành là một tổ chức do các sĩ phu yêu nước Bình Thuận thành lập, bao gồm Liên Thành Thư Xã để truyền bá tư tưởng yêu nước, Liên Thành Thương Quán để gây quỹ hoạt động và Dục Thanh Học Hiệu để giáo dục tinh thần yêu nước theo mô hình Đông Kinh nghĩa thục. Thời kỳ dạy ở trường, ông vẫn ăn vận theo lối dân tộc “[…] bận một bộ bà ba kiểu Sài Gòn […] và đi guốc”
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, tr.38. Các chi tiết là của bác sĩ Nguyễn Kinh Chi, người từng trực tiếp học Hồ Chí Minh.
- ^ Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12
- ^ Phạm Bá Nhiễu. Từ thành phố này Người đã ra đi tìm đường cứu nước. Tạp chí Xây dựng Đảng ngày 5-6-2011
- ^ Thùy Ân. Nơi Bác Hồ ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước. Báo Lao động online ngày 19-05-2011
- ^ “Từ thành phố này Người đã ra đi…”, Báo Văn Hóa – Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch
- ^ Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia, năm 1995, tập1, trang 477, trích bài phỏng vấn Hồ Chí Minh của nhà báo Liên Xô Ôxip Manđenxtam: “Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp. Người Pháp đã nói thế… Trong những trường học cho người bản xứ, bọn Pháp dạy người ta như con vẹt.Chúng giấu không cho người nước tôi xem sách báo. Không phải chỉ sách của các nhà văn mới, mà cả Rútô và Môngtexkiơ cũng bị cấm. Vậy thì làm thế nào bây giờ? Tôi quyết định tìm cách đi ra nước ngoài.“
- ^ Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12, trích: “Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta.”
- ^ Sophie Quinn-Judge (2002). “Ho Chi Minh: The Missing Years”. University of California Press. tr. 24.
- ^ a ă â b Ho Chi Minh, SOPHIE QUINN JUDGE, Princeton University Press
- ^ “100 năm ngày Bác Hồ tới Pháp”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2011.
- ^ Nguyễn Ái Quốc vào Đảng Xã hội Pháp, Website của Bảo tàng Hồ Chí Minh
- ^ Duiker, tr. 58
- ^ a ă â b c d đ e ê Ho Chi Minh Was Noted for Success in Blending Nationalism and Communism, ALDEN WHITMAN, The New York Times,ngày 4 tháng 9 năm 1969
- ^ Dương Trung Quốc, Nhân sự phá sản của Đề án 112[liên kết hỏng], Báo Lao Động cuối tuần số 37 ngày 23/09/2007 (Xem được đến ngày 15/1/2008)
- ^ Duiker, tr. 60
- ^ Duiker, tr. 59
- ^ Con đường Nguyễn Ái Quốc đến với Chủ nghĩa Mác- Lênin
- ^ a ă â b Tinh thần dân tộc ở Chủ tịch Hồ Chí Minh, có dẫn nguồn Hồ Chí Minh – Con người của Sự sống, GS-TS Mạch Quang Thắng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009
- ^ Gabriel Kolko. Giải phẫu một cuộc chiến tranh. (dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu). NXB Quân đội nhân dân. Hà Nội. 2003. trang 30-31.
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, ngày 27 tháng 05 năm 2011.
- ^ Nguyen Ai Quoc, le vaillant fondateur du P.C. indochinois est mort emprisonné, ngày 9 tháng 8 năm 1932, L’Humanité
- ^ Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh) vietnamnet 19/05/2005 09:32 GMT+7
- ^ Duiker, tr. 224
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 4, trích “Một loạt dấu hỏi về vụ án Hương Cảng: Vì sao chịu án phạt nhẹ, bằng con đường nào để đến được Liên Xô…Đặc biệt bức thư của Ban Lãnh Đạo Hải Ngoại Đảng Cộng Sản Đông Dương viết ngày 20 tháng 04 năm 1935 gửi Quốc Tế Cộng Sản cung cấp những thông tin cực kỳ nguy hiểm về Nguyễn Ái Quốc. Nội dung thư kết tội Nguyễn Ái Quốc phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn một trăm đảng viên của Đảng Cách Mạng Thanh Niên bị bắt do việc Nguyễn Ái Quốc biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng, Nguyễn Ái Quốc rất sai lầm khi yêu cầu mỗi học viên cung cấp hai ảnh, họ tên, địa chỉ, họ tên cha mẹ, ông bà nói chung những người sinh thành và địa chỉ chính xác của hai đến mười bạn thân. Những bức ảnh của các học viên do Nguyễn Ái Quốc và Lâm Đức Thụ yêu cầu đều vào tay mật thám. Ở trong nước, ở Xiêm, ở khắp các nhà tù người ta nói nhiều về trách nhiệm của Nguyễn Ái Quốc. Đường lối chính trị của Đảng Cộng Sản do Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo trước đây bị phê bình gay gắt trong các đảng viên và quần chúng cách mạng. Đồng chí Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Xiêm – người học trò trung thành của Nguyễn Ái Quốc, một trong nhiều người nói rằng, trước năm 1930 Nguyễn Ái Quốc chưa phải là đảng viên Đảng Cộng Sản. Trong thư còn nói về sai lầm của Nguyễn Ái Quốc khi hợp nhất các tổ chức cộng sản vào năm 1930, yêu cầu Nguyễn Ái Quốc trong thời gian gần nhất cần viết cuốn sách tự chỉ trích những sai lầm về chính trị của mình.“
- ^ Duiker, tr. 213
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích “Tháng 02-1936 Ban Thẩm Tra được thành lập, lúc đầu, có hai ý kiến bút phê của lãnh đạo Quốc Tế Cộng Sản: Ý kiến 1, đề nghị Ban Thẩm Tra có các đồng chí: 1. Manuinxki, 2. Krapxki, 3. Hải An, 4. Vương Minh, 5. Barixta, 6. Raimốp. Ý kiến 2, đề nghị gồm các đồng chí: 1. Cônxinna, 2. Hải An, 3. Krapxki, 4. Barixta, 5. Xtipannốp. Đến ngày 19-02-1936, do có nhiều lý do khác nhau, thành phần Ban Thẩm Tra chỉ có các đồng chí: Cônxinna, Hải An và Krapxki. Ban Thẩm Tra nhóm họp và đi đến những kết luận chính như sau: 1. Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã mắc một số sai lầm nghiêm trọng trong hoạt động bí mật. Ban Thẩm Tra yêu cầu đồng chí từ nay không để xảy ra những trường hợp tương tự. Đề nghị đồng chí rút kinh nghiệm bài học này trong hoạt động bí mật sau này. 2. Ban Thẩm Tra không tìm ra chứng cứ nghi ngờ nào về sự trung thành chính trị của đồng chí Nguyễn Ái Quốc.3. Hồ sơ vụ việc về Nguyễn Ái Quốc được hủy bỏ. Bản kết luận đã được Krapxki và Hải An ký.“
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích “Sau kết luận của Ban Thẩm Tra, tưởng chừng vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được giải quyết xong. Nào ngờ, đến tháng 01-1938, khi Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa, ban lãnh đạo Viện đề nghị Vụ Tổ Chức Cán Bộ Quốc Tế Cộng Sản xác minh việc Nguyễn Ái Quốc ra khỏi tù và vào Liên Xô như thế nào. Trong thư trả lời Viện Nghiên Cứu, Vụ Tổ Chức Cán Bộ khẳng định: Để giải quyết vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Ban Thẩm Tra và đi đến kết luận về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc; đồng thời đồng chí Radumopva đã trực tiếp gặp Vaillant Couturier và được khẳng định chuyến trở về Liên Xô là do Vaillant tổ chức; hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc mới được tiếp nhận làm nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa.“
- ^ Sophie Quinn-Judge, Ho Chi Minh, the missing years, 1919-1941, 2002, C. Hurst & Co, tr.253
- ^ Duiker, tr. 218
- ^ ‘Tác phẩm giả tưởng’ về Hồ Chí Minh, Vũ Thư Hiên, BBC tiếng Việt, thứ tư, 25 tháng 9, 2013
- ^ Hồ Chí Minh, 1938, Bảo tàng Hồ Chí Minh.
- ^ a ă Bài 1: Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!
- ^ Bài Khu di tích Pác Bó[liên kết hỏng] trên http://www.caobang.gov.vn cho biết ông qua biên giới tại địa phận xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, tại cột mốc số 108.
- ^ Bài 2: Đây suối Lê-nin, kia núi Mác
- ^ Theo Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004 có những lớp chỉ huấn luyện trong vài ngày với vài ba học viên.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, phần kể của Vũ Anh.
- ^ Nguyễn Văn Phùng (trưởng ban biên soạn). Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (giáo trình). NXB Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2004. trang 96.
- ^ Ngày Thành lập Mặt trận Việt Minh ở Pác Bó (15/05/2013)
- ^ Theo Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004 tấm danh thiếp mà ông sử dụng có dòng giữa được ghi tên “Hồ Chí Minh”, một bên ghi “Tân văn kí giả” (tức là Nhà báo), một bên ghi “Việt Nam-Hoa kiều”.
- ^ Tìm hiểu cuốn Ngục Trung Nhật Ký – BBC Tiếng Việt
- ^ Theo Bác Hồ – hồi kí, phần của Võ Nguyên Giáp và phần của Vũ Anh, trang 268, 218 thì Võ Nguyên Giáp cho rằng: “có lẽ anh Cáp đã nghe lầm ‘sư tờ, sư tờ’ (nghĩa là ‘phải, phải’) thành ‘xử la, xử la’ (nghĩa là ‘chết rồi’)”. Vũ Anh cho rằng: “đồng chí Cáp nghe nhầm câu ‘người đi cùng ông ấy chết rồi’ (Hồ Chí Minh khi bị bắt có đi cùng một người Trung Quốc làm nhiệm vụ dẫn đường) thành ‘ông ấy chết rồi'”.
- ^ Từ Ngục trung nhật ký đến Nhật ký trong tù – Phạm Duy Trưởng
- ^ Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 108, 112
- ^ a ă Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 113
- ^ a ă Quan hệ Việt – Mỹ (1944-1945)
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 113, 114
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 273, phần do Vũ Anh kể lại.
- ^ Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 130
- ^ a ă Henry A. Prunier, 91, U.S. Soldier Who Trained Vietnamese Troops, Dies, Thời báo New York, ngày 17 tháng 04 năm 2013.
- ^ Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992), Vietnam War, trang 4-5, ISBN 0-8160-4937-8.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 284. Theo lời kể của Võ Nguyên Giáp thì vào một đêm khi có Võ Nguyên Giáp ở bên cạnh, ông có nói những lời như trăng trối rằng “…dù có phải đốt cả Trường Sơn, cũng kiên quyết dành cho được độc lập”.
- ^ John C. Fredriksen, Fighting Elites: A History of U.S. Special Forces: A History of U.S. Special Forces, trang 110, ISBN 1598848119, Nhà xuất bản: ABC-CLIO, 2011
- ^ Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992), Vietnam War, trang 5, ISBN 0-8160-4937-8.
- ^ David G. Marr, Vietnam 1945: The Quest for Power, trang 287, ISBN 0520212282, University of California Press (ngày 3 tháng 11 năm 1997).
- ^ Maurice Isserman, World War II, Updated Edition, trang 112, ISBN 1438100183, Infobase Publishing, 2009.
- ^ Carol Sheriff, David W. Blight, David M. Katzman, Howard P. Chudacoff, Fredrik Logevall, A People and a Nation: A History of the United States, Volume 2, Brief: A History of the United States. Since 1865, trang 765, Chương 2, ISBN 0547175604, Nhà xuất bản: Cengage Learning
- ^ Theo Duiker, tr. 209 thì trước khi viết ông đã hỏi Dan Phelan, một trung úy Mỹ về đoạn mở đầu Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ, bởi ông định sẽ đưa vào bản tuyên ngôn của Việt Nam. Còn chính Phelan thì kể lại: “Nhưng thực ra thì có lẽ ông ấy biết về bản Tuyên ngôn còn rõ hơn tôi”. Theo Thiếu tá OSS Archimedes Patti (“Why Vietnam?”, Chương 23) thì Hồ Chí Minh đã hỏi ông về đoạn mở đầu này.
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 608 – 609
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A.Patti, trang 595, Nxb Đà Nẵng, 2008
- ^ Có thể xem nội dung bức thư (bằng tiếng Anh) tại [1]. Bức thư này không được trả lời cũng như không được công bố trước công chúng tới tận năm 1972
- ^ Бухаркин И.В, “Кремль и Хо Ши Мин 1945-1969”, Новая и новейшая история, № 3, 1998, стр. 28.
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 8 NGÀY 5 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 30 NGÀY 12 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ Nhớ mãi về bác Bùi Lâm, Tạp chí Kiểm sát
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 33A NGÀY 13 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 36 NGÀY 22 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên), Lịch sử 12 nâng cao, NXB Giáo dục, Thanh Hóa, 2008. Trang 169.
- ^ Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Tân Giám mục Lê Hữu Từ.
- ^ Đọc lại những bức thư Bác Hồ gửi giới chức sắc và đồng bào Công giáo Việt Nam
- ^ Tỉnh Bến Tre – Thực dân Pháp gây hấn (23-9-1945), đồng bào Nam bộ đứng lên kháng chiến truy cập 28/12/2012
- ^ Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)
- ^ Theo báo Sự thật, số 14 (20-23/1/1946), thì những người bắt cóc Trần Đình Long mặc quần áo Tàu, nói tiếng Việt. Một ủy viên tuyên truyền UBND tỉnh Yên Bái tên Nguyễn Văn Phúc cũng đã bị bắt cóc, về sau người vợ của ông Phúc đến gặp Nguyễn Hải Thần, và được ông đưa đến gặp Vũ Hồng Khanh để xin thả chồng mình. Ông Vũ Hồng Khanh từ chối và nói buột miệng “Ngay đến ông Long gần đây tôi còn chưa cho thả nữa là”.
- ^ Võ Nguyên Giáp, Những năm tháng không thể nào quên“, NXB Trẻ, lưu chiểu tháng 5 năm 2009, trang 103.
- ^ Trung Quốc và Liên Xô công nhận Việt Nam lần lượt vào các ngày 18 và 20 tháng 1 năm 1950. Nguồn: “Tai bay vạ gió” trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950), Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí Journal of Vietnamese Studies[liên kết hỏng]
- ^ Cho tới tháng 9 năm 1977, Việt Nam mới được gia nhập Liên hiệp quốc
- ^ Trong các tác phẩm của mình, Trường Chinh phê phán rằng khi chiếm chính quyền tại Hà Nội, việc không chiếm được Kho bạc Đông Dương là một sai lầm nghiêm trọng.
- ^ Theo Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 62 thì vào thời điểm đó, khoảng 95% dân số Việt Nam “mù chữ”. Cả sản lượng lẫn năng suất lúa của Việt Nam đều rất thấp: tới tận năm 1948, tính trên toàn Bắc Bộ và Liên khu IV, diện tích lúa mùa là 1.030.611 ha và cho sản lượng 1.346.569 tấn; diện tích lúa vụ chiêm chỉ đạt 63.511 ha với sản lượng 78.971 tấn.
- ^ a ă Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – Theo “Tạp chí Cộng sản”
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 105.
- ^ Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chương IV, Tạp chí điện tử Thanh Niên Việt
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 378
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 106, phần kể của Nguyễn Lương Bằng.
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 543
- ^ Theo bài “Tai bay vạ gió” trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950), Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí Journal of Vietnamese Studies[liên kết hỏng] thì khi gặp nhau ở Trung Quốc năm 1950, Lưu Thiếu Kì đã nói với ông rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhận xét hành động này của Việt Nam như sự “xa rời lý tưởng cộng sản”.
- ^ Chu Ân Lai, những năm tháng cuối cùng (1966-1976), NXB Công an Nhân dân, 1996, trang 377 cho biết trong số các lãnh đạo Cộng sản Việt Nam khi đó, nhiều người như Nguyễn Chánh, Vũ Anh, Nguyễn Lương Bằng, Phùng Thế Tài, Chu Văn Tấn… không có nhiều thời gian được đào tạo tại trường lớp. Ở Trung Hoa có những lãnh đạo cộng sản không những ít được học hành mà trình độ văn hóa cũng rất thấp; một trường hợp tiêu biểu là Nham Kim Sinh – thứ trưởng Bộ Văn hóa thời kì ngay trước Cách mạng Văn hóa. Ông này, theo như nhận xét của Chu Đức thì “Không đọc được mấy chữ to”.
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428 [2][liên kết hỏng]
- ^ GS.TS. Nguyễn Lân Dũng (2010). Hồ Chí Minh với trí thức ngoài Đảng. Tạp chí Kiến thức ngày nay số 712. tr. 5–6.
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, T.6, tr. 160
- ^ Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. Trang 177 -178
- ^ Những uẩn khúc trong cuộc đời ông chủ báo Nam Phong
- ^ Time Magazine, ngày 4 tháng 8 năm 1961
- ^ Ellen Joy Hammer, The Struggle for Indochina, 1940-1955, page 150, Stanford University Press, 1966
- ^ Gullion, memcon, ngày 7 tháng 5 năm 1953, FRUS, 1952–1954, vol. 13, page 553–554
- ^ Dennis J. Duncanson, Government and Revolution in Vietnam, page 212, Oxford University Press, 1968
- ^ Tuy chính quyền của Hồ Chí Minh có sự tham gia của nhiều nhân sĩ Nho học, Huỳnh Thúc Kháng là người duy nhất trong số đó đã từng đỗ đại khoa (tiến sĩ năm 1904).
- ^ Trong Đêm giữa ban ngày, tác giả Vũ Thư Hiên dẫn lại lời bố của mình rằng khi sắp về Hà Nội (tháng 9 năm 1945), Hồ Chí Minh không biết được hết tình hình chính trị mới diễn ra và có hỏi ông Vũ Đình Huỳnh (bố của Vũ Thư Hiên) rằng: “nghe nói cụ Huỳnh (Huỳnh Thúc Kháng) đầu Tây rồi phải không?”.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, trang 112, phần kể của Nguyễn Lương Bằng.
- ^ Chiến thắng bằng mọi giá, trang 196-197, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013
- ^ Hồi ký 1925-1964, tập 2: 1945 – 1954, trang 353, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964
- ^ Ban nghiên cứu lịch sử Đảng. Văn kiện Đảng (1945-1954). NXB Sự thật. Hà Nội. 1978, trang 256-260
- ^ Hồ Chí Minh. Toàn tập – Tập 4. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2000. trang 328-330
- ^ Bác Hồ với Trần Canh – vị tướng của ba chiến trường
- ^ Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 92.
- ^ Thư Hồ Chí Minh gửi Stalin ngày 31 tháng 10 năm 1952, Văn thư lưu trữ tại Cục lưu trữ Quốc gia Nga. Nội dung (dịch): Đồng chí Stalin thân mến: Xin gửi ngài chương trình cải cách ruộng đất của Đảng lao động Việt Nam. Chương trình hành động được lập bởi chính tôi dưới sự giúp đỡ của đồng chí Lưu Shao Shi (Lưu Thiếu Kỳ), Văn Sha San. Đề nghị ngài xem xét và cho chỉ dẫn. Gửi lời chào cộng sản. Hồ Chí Minh, 31/10/1952
- ^ Hội nghị lần thứ 14 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II Tháng 11-1958
- ^ a ă Tìm hiểu đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh
- ^ Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Ðại đoàn kết dân tộc – cội nguồn sức mạnh của chúng ta, có dẫn nguồn từ “Báo Việt Nam Độc lập” ngày 1-2-1942, Hồ Chí Minh toàn tập, tập III, trang 198 và Hồ Chí Minh toàn tập, tập IV, trang 45.
- ^ General Vo Nguyen Giap, Kay Johnson
- ^ Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 127.
- ^ a ă Kể chuyện Bác Hồ ở Hungary – Website Sở Ngoại Vụ Quảng Nam
- ^ Jules Archer, Ho Chi Minh: Legend of Hanoi, Chapter 9: Between Russian Bear and Chinese Dragon, Bailey Bros.& Swinfen Ltd 1973, ISBN 978-0-561-00153-1, trang 109, trích: …In private negotiations, he managed to win pledges of additional arms and aid from both Peking and Moscou, but adroitly declined their offers to send “volunteer” troops or military advisers…
- ^ Tình bạn giữa Chu Ân Lai và Hồ Chí Minh – Quân đội nhân dân – Sự kiện và nhân chứng
- ^ Những lần sinh nhật Bác qua lời kể của đầu bếp Trung Quốc, Vietnam Plus, 13/05/15
- ^ BBC, Loạt bài về Lê Duẩn: Kỳ 2: Bắt đầu cuộc thâu tóm quyền lực, Kỳ 3:Cuộc đấu tranh trong nội bộ
- ^ Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao, chẳng hạn như khi nói chuyện với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Alexey Nikolayevich Kosygin từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ bàn giao mọi công việc cho Bí thư thứ nhất Lê Duẩn
- ^ 吴光祥。中国医疗组全力救治胡志明主席秘闻。2009年2月12日〔2013年8月27日〕。
- ^ Ngày 7/4: Bác Hồ và nhà triết học Anh Bertrand Russel
- ^ Modern History Sourcebook: President Lyndon Johnson and Ho Chi Minh – Letter Exchange, 1967
- ^ Giữa đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Bắc Kinh, ông có quay lại Việt Nam vào tháng 12 năm 1967 chỉ để phê duyệt quyết định về Tổng Tấn công rồi quay lại Bắc Kinh ngay. Nguồn: Duiker., tr 557 (chương 15).
- ^ Bác Hồ với Tết Mậu Thân 1968
- ^ Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đoàn kết vì con người
- ^ Sức tỏa sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh
- ^ TIỂU SỬ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (1890 – 1969)
- ^ Ho Chi Minh
- ^ a ă â b Ho Chi Minh – A Life, William Duiker, tr. 562
- ^ Thế giới trìu mến gọi tên Người…[liên kết hỏng], dẫn nguồn từ “Một giờ với đồng chí Hồ Chí Minh” (NXB Thanh Niên-1975); Tạp chí Tuyên truyền của Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương, 1990, số Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Bác.
- ^ Theo Chuyện khởi thảo điếu văn lễ truy điệu Bác 35 năm trước Nguyên khởi, điếu văn này đã được soạn thảo hai lần nhưng không được Bộ Chính trị thông qua, sau đó bản thảo được viết bởi Đống Ngạc và Đậu Ngọc Xuân – hai thư kí riêng của Lê Duẩn. Văn bản cuối cùng được thông qua sau 4 lần sửa chữa với sự bàn soạn và góp ý của các thành viên trong Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng.
- ^ Di chúc Hồ Chí Minh trên trang web Đảng Cộng sản Việt Nam[liên kết hỏng]
- ^ Di chúc Hồ Chí Minh,bản viết tay
- ^ Vài nét về gìn giữ thi hài và xây dựng lăng Bác
- ^ Thông báo số 151-TB/TW ngày 19/8/1989 của Bộ Chính trị BCH, dẫn tại Lê Kiên (17 tháng 5 năm 2009). “Bác dặn trồng cây thay vì dựng bia đá, tượng đồng”. Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh (trang TTĐT). Truy cập 14 tháng 4 năm 2013.
- ^ Việc chuẩn bị giữ gìn thi hài Hồ Chí Minh đã được Bộ chính trị họp bàn và ra kế hoạch từ tháng 5 năm 1967.
Nguồn: 40 năm ngày Bác đi xa
- ^ Theo lời kể của con trai cả của Lê Duẩn, Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, và Hồ Chí Minh không nói gì.
Nguồn: Những mẩu chuyện nhỏ về Bác Hồ và Ba tôi, SGGP, 20/4/2008
- ^ Việc xây lăng chỉ được khởi sự từ năm 1973, tức là 4 năm sau khi ông qua đời. Nhớ anh Lê Đức Thọ.
- ^ Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), “Hồ Chí Minh và người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh”, tạp chí Đông Nam Á Tung hoành, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^ Pierre Brocheux (2007). Ho Chi Minh: A Biography. Claire Duiker. Cambridge University Press. tr. 39–40.
- ^ Pierre Brocheux, Ho Chi Minh: A Biography, page 39-40, translate by Claire Duiker, 2007, Cambridge University Press
- ^ Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), “Hồ Chí Minh với người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh”, tạp chí Đông Nam Á Tung hoành, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^ a ă â 胡志明和他的中国夫人曾雪明, Foreign Affairs Office of Shandong Provincial People’s Government
- ^ a ă Hồ Chí Minh – Những năm chưa biết đến,BBC online, 02 Tháng 9 2003
- ^ a ă Sophie Quinn-Judge (2002). Ho Chi Minh: The Missing Years, 1919-1941. University of California Press. tr. 183.
- ^ Ho, page 16, David Halberstam, Rowman & Littlefield, 2007
- ^ Bá Ngọc, Trần Minh Siêu: Chuyện kể bên mộ bà Hoàng Thị Loan, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2007, tr. 74, Ông Nguyễn Sinh Khiêm hỏi em mình ngày 3/11/1946: “Tôi muốn hỏi riêng chú, việc gia đình riêng của chú ra sao?”. Hồ Chí Minh trả lời: “Cảm ơn anh, em chưa bao giờ dám nghĩ đến việc này, đến nay đã tu, tu trót, qua thì thì thôi. Em không phải là người tu hành nhưng vì việc nước quên việc nhà.“
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 40, Trích thư Hồ Chí Minh chia buồn với bác sĩ Vũ Đình Tụng: “Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái…“
- ^ Hồ Chí Minh, Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 171-172, trích: “Ngài đã hỏi, tôi xin dẹp sự khiêm tốn lại một bên mà đáp một cách thực thà: tôi không nhà cửa, không vợ, không con, nước Việt Nam là đại gia đình của tôi.“
- ^ Vũ Đình Hoè, Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh, Nxb Văn hoá Thông tin, Trung tâm Văn hoá Đông Tây, Hà Nội, 2001, tr. 151, Trích: “Trong những buổi vui vẻ như vậy, nhiều người đề nghị Hồ Chí Minh lấy vợ. Có lần Bác nói: “Các chú hỏi bao giờ Bác lấy vợ, phải không? Có hỏi thì có trả lời nhé: Không lâu nữa đâu! Bao giờ dân ta toàn thắng, Bắc – Nam sum họp một nhà!“” và đoạn luật sư Phan Anh đề nghị HCM lập gia đình để có người săn sóc: “Ông bảo thế tôi không phải là con người à? Tôi sống như mọi người mà. Có phải thần, thánh gì đâu Nhưng ông thấy đấy: việc nước bề bộn như vậy!“
- ^ Một bức thư riêng của Hồ Chủ tịch, Tạp chí Hướng nghiệp & Hoà nhập
- ^ “Những sinh nhật giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “Chuyện về những bữa cơm của Bác Hồ.”. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010.
- ^ “Sinh hoạt đời thường của Bác Hồ: Đậm đà dấu ấn quê hương”. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010.
- ^ Clark D. Neher, Southeast Asia: crossroads of the world, trang 166
- ^ a ă Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, tập 10, trang 128
- ^ a ă Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh trong công tác lãnh đạo
- ^ Hồ Chí Minh ‘đi trước’ UNESCO?, theo bài viết của Giáo sư Trần Văn Nhung[liên kết hỏng]
- ^ a ă BBC Quan điểm của David Thomas về Hồ Chí Minh
- ^ Nguyễn Đăng Lâm (19 tháng 5 năm 2011). “42 năm người Kor ở Trà Bồng mang họ Bác Hồ”. baotintuc.vn. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2011.
- ^ Bok Hồ trong trái tim người Cơ Tu, Báo Biên phòng, 29.02.2008, truy nhập ngày 18/11/2008.
- ^ Tấm lòng Cà Mau với Bác Hồ, Đất Mũi Online, 19/05/2007, truy nhập ngày 18/11/2008
- ^ Tổ quốc và Bác Hồ trong lòng bà con Việt kiều[liên kết hỏng], Hà nội mới, 06/09/2007, truy nhập ngày 18/11/2008.
- ^ Ngôi đền thiêng ở Pakse[liên kết hỏng], Tuổi Trẻ, 28/03/2007, truy nhập ngày 18/11/2008
- ^ Nguyễn Quang Thiều, Về những người đặc biệt trong một gia đình họ Mai (Phần I), Viettimes, 20/12/2007, VietNamNet, truy nhập 18/11/2008
- ^ “Thousands of Vietnamese protest in California at Ho Chi Minh portrait”. BBC. 23 tháng 2, 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ Don Terry (21 tháng 2, 1999). “Display of Ho Chi Minh Poster Spurs Protest and Arrests”. The New York Times. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Vietnamese shopkeeper with Ho Chi Minh display vows to fight eviction”. CNN. Ngày 19 tháng 2 năm 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ a ă Associated Press (20 tháng 3 năm 2000). “Hundreds protest Ho Chi Minh exhibit in Oakland”. CNN. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ Chip Johnson (16 tháng 3, 2000). “Ho Chi Minh Art Exhibit Draws Fire”. San Francisco Chronicle. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Phóng sự ảnh mới tại Nam California: Cộng đồng Việt Nam chống Chủ tịch Việt Nam Nguyễn Minh Triết”. Báo Người Việt. 23 tháng 6 năm 2007.
- ^ NTT (1 tháng 5 năm 2005). “Washington DC: Ngày bận rộn của 22 cộng đồng Việt”. Báo Người Việt.
- ^ Associated Press (23 tháng 6 năm 2005). “Vietnam Vet interrupts PM’s speech”. Taipei Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ My-Thuan Tran (12 tháng 2 năm 2008). “Vietnamese Americans protest published photo”. Los Angeles Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ City of Berkeley. “Parks: Willard Park – City of Berkeley, CA”. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2009.
- ^ “Lễ thượng cờ Việt Nam tại San Francisco nhân 2/9”. VietnamPlus, TTXVN.
- ^ Thanh Hương (19 tháng 5 năm 2013). “Tượng Bác trang nghiêm trên khắp thế giới”. Infonet. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
- ^ Văn Ngọc Hoa (15 tháng 5 năm 2013). “Những di tích vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”. qdnd.vn. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
- ^ William J. Duiker, Ho Chi Minh, A Life, 2000: More than 15000 visit the mausoleum each week
- ^ Tạm ngừng viếng lăng Bác từ 7/9
- ^ “Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “”Không gian Hồ Chí Minh” ở Paris”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2013. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “”Không gian Hồ Chí Minh” trên đất Pháp”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ [3] Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới]
- ^ a ă UNESCO, Records of the General Conference, 20 October to 20 tháng 11 năm 1987, tr. 135
- ^ a ă UNESCO đã vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh như thế nào? Phạm Công Khái (Bảo tàng Hồ Chí Minh), VietNamNet, Cập nhật lúc 17:11, Thứ Hai, 17/05/2010 (GMT+7)
- ^ bản tin RFA 19-5-2008
- ^ UNESCO có vinh danh ông Hồ Chí Minh hay không ?, RFA
- ^ a ă http://www.nhandan.com.vn/mobile/_mobile_chinhtri/_mobile_tintucsukien/item/18372502.html
- ^ Trao tặng bản Nghị quyết UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Hoàng Hoa, 6:21 PM, 02/10/2010
- ^ Stanley Karnow (13 tháng 4 năm 1998). “TIME 100: Ho Chi Minh”. Tuần báo Time. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2007.
- ^ Dương Trung Quốc (30 tháng 6 năm 2005). “Chủ tịch Hồ Chí Minh và nước Mỹ”. Báo điện tử TUANVIETNAM.NET. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013.
- ^ Ho Chi Minh – Top 10 Political Prisoners – TIME
- ^ Chỉ thị Số: 06-CT/TW VỀ TỔ CHỨC CUỘC VẬN ĐỘNG “HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH”, BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN Việt Nam
- ^ Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 4(335) năm 2004, trang 68, Lâm Xuân Đinh
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh – Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
- ^ Trích thư trả lời Tổng thống Mỹ Johnson
- ^ Lời kêu gọi trước thời cơ Cách mạng tháng 8-1945
- ^ Khi đọc tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh ngừng lại để hỏi người dân có nghe rõ lời ông đọc hay không.
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 4, tr. 161, khi trả lời các nhà báo nước ngoài vào tháng 1 năm 1946.
- ^ Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh – biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428. [4][liên kết hỏng]
- ^ Trích trong bài nói chuyện tại buổi Lễ khai mạc trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1 năm 1955. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, trang 454-455.
Sau này câu nói của Tổng thống Hoa Kỳ John Kennedy trong diễn văn nhậm chức ngày 20 tháng 1 năm 1961 có ý tứ giống câu này. Nguyên văn câu nói của Kennedy: Ask not what your country can do for you – Ask what you can do for your country. (Đừng hỏi Tổ quốc có thể làm gì cho bạn, mà hãy hỏi bạn có thể làm gì cho Tổ quốc)
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.171
- ^ Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, 2010-07-05, Tạp chí Cộng Sản
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, trang 216, Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2000
- ^ Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, trang 15, Trần Dân Tiên, Nxb Trẻ, 2011
- ^ Báo Ogoniok, số 39, ngày 23-12-1923.
- ^ Báo Nhân dân, ngày 18-5-1965.
- ^ Sự vĩ đại chỉ trường tồn khi lòng dạ trong sáng, Tạp chí xây dựng Đảng, Trần Đình Huỳnh
- ^ Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin – Tuổi Trẻ Online
- ^ Báo La Vie oùvrière, số ra ngày 16-5-1924
- ^ Báo Việt Nam Độc lập ngày 1/2/1942
- ^ “So Khoa Hoc va Cong Nghe Tien Giang”. Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.
- ^ Bác Hồ – hồi kí, NXB Văn học, 2004, phần kể của Nguyễn Lương Bằng, trang 98, nói với các cộng sự trước khi quân của Tưởng Giới Thạch nhập Việt Nam.
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập,Tập 4, NXBCTQG. Hà Nội.1995. tr.303
- ^ Nói với Jean Sainteny – Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương – trong quá trình đàm phán trước ngày Toàn quốc kháng chiến.
- ^ gửi đồng bào Nam Bộ ngày 26-9-1945
- ^ Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.
- ^ Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.
Duiker, William, Ho Chi Minh: A Life, Hyperion, 2000, tr. 379
- ^ “Bác Hồ khuyên thanh niên, Lê Xuân Đức, Báo Thanh Hóa”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Thanh niên xung phong và bài thơ của Bác tặng trở thành “Đoàn ca”, Báo Đại Đoàn Kết”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Lịch sử ra đời bài Đoàn ca”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thực hành cần, kiệm, liêm, chính
- ^ Kiến giải của một người Nhật về ông Hồ, BBC Vietnamese Online
- ^ Văn hóa Việt Nam – tìm tòi và suy ngẫm, Trần Quốc Vượng, NXB Văn học, trang 925. Trần Quốc Vượng ghi chép đoạn này dựa vào hồi ký của Phan Hiền. Cuốn hồi ký của Phan Hiền được viết ngay sau khi Hồ Chí Minh qua đời nhưng cho tới nay vẫn chưa được xuất bản. Lời nói này của Hồ Chí Minh có hàm ý rất rõ ràng về ý định, hay ít nhất là mong muốn của ông trong việc xây dựng một học thuyết tư tưởng riêng cho cách mạng Việt Nam- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam và nội hàm của học thuyết này sẽ nhấn mạnh vào tính nhân bản, nhân văn.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 197.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 127; nói trong khi tiếp thứ trưởng ngoại giao Ba Lan Mikhailowski vào ngày 6 tháng 1 năm 1966.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 187.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 191.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 101.
- ^ Thư gửi tới nhân dân Thụy Điển và Italia, những nơi đang diễn ra nhiều cuộc biểu tình chống cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 150.
- ^ Theo tư liệu của ông Trịnh Ngọc Thái, thư ký của Xuân Thủy – trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris; dẫn lại trong [5][liên kết hỏng]
- ^ Trích cuộc nói chuyện với tướng Phùng Thế Tài vào mùa xuân năm 1968
- ^ ghi ở tựa sách Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước
- ^ Sổ tay đội viên Đội Thiếu niên tiền phong Việt Nam. NXB Kim Đồng. Hà Nội. 1968. trang 1.
- ^ Bách khoa toàn thư Việt Nam Con rồng tre. Truy cập 2008-08-21
- ^ Có thể xem được những truyện ngắn này trên trang của Bộ Văn hóa Thông tin.
- ^ “Nhận thức và ứng xử đối với vấn đề tôn giáo”. Còn nhớ những quan điểm rất rộng mở của Trần Dân Tiên/Hồ Chí Minh: “Khổng Tử, Giê-su, Các Mác, Tôn Dật Tiên chẳng phải có cùng một điểm chung đó sao.”. Tạp chí Cộng sản Điện tử. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.
- ^ Kim Nhật. “Sách báo – tài sản vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của Trần Dân Tiên (một bút danh của Bác) cho biết: “Thường thường, ông chỉ làm việc nửa ngày; làm buổi sáng để kiếm tiền, còn buổi chiều đi đến thư viện“. Báo Nghệ An điện tử. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2007.
- ^ Hà Minh Đức, Tác phẩm văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học Xã hội (Hà Nội, 1985), trang 132: “…Đáp lại tình cảm mong muốn của đồng bào, và của bạn bè trên thế giới, Hồ Chủ tịch với bút danh Trần Dân Tiên đã viết tác phẩm ‘Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch’…“
- ^ Cựu đại tá Bùi Tín nói về ông Hồ Chí Minh: “Nhân dân, tờ báo của Đảng Cộng sản, nói rõ là ông Hồ trong cuộc đời đã dùng đến hơn 30 bí danh khác nhau, trong đó có bí danh Trần Dân Tiên, và khẳng định rõ rằng cuốn ‘Những mẩu chuyện về đời sống của chủ tịch HCM’ là do chính ông Hồ viết ra.“
- ^ Theo Lady Borton, Piece of Uncle Ho history surfaces in London[liên kết hỏng] (bài đăng trên thông tấn xã Việt Nam),
Ho Chi Minh had used the pseudonym T. Lan and the voice of a cadre accompanying President Ho in tháng 9 năm 1950 to the Border Campaign for Stories Told on the Trail
Hồ Chí Minh đã dùng bút danh T. Lan và giọng của một cán bộ đi cùng Hồ Chủ Tịch vào tháng 9 năm 1950 trong Chiến dịch Biên giới để viết Vừa đi đường vừa kể chuyện.
- ^ Sổ tay tra cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phan Ngọc Liên chủ biên, NXB Hải Phòng, 1998, trang 142: “T. Lan, bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các bài viết của Người, đăng rải rác trong các báo Nhân Dân từ những năm 1955 cho đến năm 1969 và quyển sách “Vừa đi đường vừa kể chuyện“.
- ^ Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh) Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai
- ^ “Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Tên gọi Hồ Chí Minh có từ bao giờ?”. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011.
- ^ Bản thảo của Bác Hồ được đề cử là Di sản tư liệu thế giới, Phí Thị Mùi (Bảo tàng Hồ Chí Minh), Báo Thể thao và Văn hóa,11/4/2009.
- ^ The Ballad of Ho Chi Minh
- ^ Bác ơi tại Tuổi trẻ Online.
- ^ Chúc tụng Bác Hồ
- ^ Xung quanh cuốn ‘Đỉnh cao chói lọi, Giải thích lý do vì sao lựa chọn tên cuối tiểu thuyết là ‘Đỉnh cao chói lọi’.
- ^ Phỏng vấn nhà văn Dương Thu Hương
- ^ “Những bức huyết hoạ về Bác Hồ kính yêu” (Thông cáo báo chí). Thái Hanh, báo Lao Động. Số 135 08:50:03 – 17.05.2005. Bản gốc lưu trữ 17/05/2005 18:44 GMT+7. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2013.
- ^ SGGP Online, HỒ CHÍ MINH – NGÀY NÀY NĂM ẤY – Ngày 22 tháng 3: Điện Biên Phủ – “Stalingrad ở Đông Dương” 22/03/2009, 01:22 (GMT+7), D.T.Q và nhóm cộng sự
Liên kết ngoài
- Hồ Chí Minh tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Hồ Chí Minh tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
Diễn văn của Hồ Chí Minh
- Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ cứu nước của Hồ Chủ tịch trên YouTube tải lên 8/4/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện tại ĐH Phụ nữ toàn quốc lần III trên YouTube tải lên 7/5/2010
- Hồ Chủ tịch nói chuyện tại cuộc mitting của nhân dân Thủ đô trên YouTube tải lên 16/5/2010
- Hồ Chủ tịch nói chuyện với Quốc hội nước VNDCCH trên YouTube tải lên 17/5/2010
- Hồ Chủ tịch phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng trên YouTube tải lên 8/8/2010
- Thơ chúc Tết của Bác Hồ năm 1968 và 1969 trên YouTube tải lên 2/2/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 1 trên YouTube tải lên 17/9/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 2 trên YouTube tải lên 17/9/2010
- The actual voice of Ho Chi Minh – Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu bằng tiếng Anh trên YouTube (tiếng Anh)
Tác phẩm của Hồ Chí Minh
- Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập
- Hồ Chí Minh toàn tập – Những bài viết của Hồ Chí Minh [6] [7]
- Các tác phẩm của Hồ Chí Minh, website của Đảng Cộng sản Việt Nam
- Toàn văn di chúc (bản đầy đủ)[liên kết hỏng]
- Những bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Viết về Hồ Chí Minh
- Ngô Tự Lập (2004), “Về thực tiển luận nhân đạo Hồ Chí Minh và nhiệm vụ đổi mới Đảng hiện nay” truy cập 7/4/2015
- Sophie Quinn-Judge, Ho Chi Minh: The Missing Years 1919-1941 , University of California Press, 2002. ISBN 0520235339
- Bản dịch sang tiếng Việt có thể lấy xuống tại đây: Hồ Chí Minh, những năm chưa biết đến , Dân Luận
- Clark D. Neher, Southeast Asia: crossroads of the world, Southeast Asia Publications, Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University, 2000. ISBN 1-891134-06-X.
- Bác Hồ kính yêu
- Tiểu sử Hồ Chí Minh trên website của Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Trang đặc biệt của đài BBC: Hồ Chí Minh – Huyền thoại và Di sản, 19.05.1890 – 2005
- Lời truyền miệng dân gian về thân thế của Hồ Chí Minh, Trần Quốc Vượng kể lại.
- Cuộc gặp gỡ với người suốt đời chờ đợi thần tượng Nguyễn Tất Thành
- Chuyên đề kỷ niệm 110 năm sinh nhật Bác – báo VDC[liên kết hỏng]
- David Thomas và Charles Fenn Ho Chi Minh – A potrait – (Sách nghệ thuật với số bản in giới hạn).
- Ngô Tự Lập (14 tháng 5 năm 2005). “Nguyễn Ái Quốc và văn học Pháp ngữ”. Báo Tiền Phong online. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013.
- Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Những người từng gặp Hồ Chí Minh kể về ông
- “Nhà cháu mà không đến thì đến nhà ai!”, Thiếu tướng Phan Văn Xoàn, nguyên cận vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể về lần Hồ Chí Minh bí mật đến chúc Tết gia đình nghèo nhất Hà Nội.
- Những lần gặp ‘cụ’ Hồ – Vũ Thư Hiên kể lại trên BBC tiếng Việt
- Nhà báo Wilfred Burchett: “Tôi lớn lên với huyền thoại về Bác Hồ, về đất nước Việt Nam”
- Hồ Chí Minh
- Chủ tịch nước Việt Nam
- Thủ tướng Việt Nam
- Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
- Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Anh hùng dân tộc Việt Nam
- Danh nhân văn hóa
- Người Nghệ An
- Học sinh Quốc học Huế
- Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
- Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
- Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945-1975
- Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945-1975
- Nhà báo Việt Nam
- Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 1
- Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I
- Lãnh tụ Cộng sản
- Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam
- Nhà cách mạng Việt Nam
- Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
- Sinh 1890
- Mất 1969
- Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
- Người Cộng sản Việt Nam
- Nhà dân tộc chủ nghĩa Việt Nam
- Nhà thơ Việt Nam
Cleopatra VII
Cleopatra VII Philopator (tháng 1, 69 TCN – 12 tháng 8, 30 TCN, tiếng Hy Lạp: Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ), được sử học thế giới gọi đơn giản là Cleopatra, một trong những nhân vật nổi tiếng nhất lịch sử thế giới, một Nữ Pharaoh của Ai Cập cổ đại. Bà là thành viên cuối cùng của nhà Ptolemaios, vì thế bà là nhà cai trị người Hy Lạp cuối cùng ở Ai Cập. Bà cai trị với tư cách Nữ vương trong giai đoạn năm 51 TCN tới khi qua đời ở tuổi 39 vào năm 30 TCN.
Theo văn hóa và ngôn ngữ, Cleopatra là một người Hy Lạp, là thành viên đầu tiên trong gia đình (trong giai đoạn cầm quyền 300 năm của họ tại Ai Cập) đã học tiếng Ai Cập. Cleopatra nổi tiếng vì sắc đẹp mê hoặc, giọng noí có sức hút và sự thông thái của bà. Theo Plutarch, Cleopatra có thể nói 9 thứ tiếng và rất thành thạo trong giao tiếp. Bà đã được hưởng một nền giáo dục toàn diện, được trao quyền và bộc lộ tài lãnh đạo từ rất sớm[1].
Cleopatra là người cùng cai trị Ai Cập với cha, Pharaoh Ptolemy XII Auletes, rồi lại cùng cai trị với 2 em trai và cũng là chồng, Ptolemy XIII và Ptolemy XIV. Cleopatra sống sót sau một cuộc đảo chính do các cận thần của Ptolemy XIII tiến hành, bà lập được một liên minh với Gaius Julius Caesar củng cố ngôi vị. Trong một cuộc nội chiến giữa chính phủ và dân chúng, khi Julius Caesar đang giữ một vai trò quan trọng trong lực lượng quân đội, Thư viện Alexandria bị đốt cháy, đây là một bảo tàng cổ của Ai Cập nơi các học giả từ khắp thế giới đến để nghiên cứu. Cuộc chiến này, đặc biệt là việc đốt cháy Thư viện Alexandria được coi là một trong những mất mát lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Sau khi củng cố ngai vàng nhờ sự giúp đỡ của Julius Caesar, bà sinh ra người con trai với ông ta, Ptolemy XV Caesarion, về sau lên ngôi Pharaoh và cùng kế vị với bà.
Năm 44 TCN, Julius Caesar bị ám sát, bà liên kết với Marcus Antonius để chống lại người kế vị Caesar, Gaius Julius Caesar Octavianus (về sau được biết đến với tên gọi Augustus), và bà đã có con sinh đôi với Antonius, con gái tên Cleopatra Selene II và con trai tên Alexander Helios. Sau này bà lấy Antonius và sinh ra một cậu con trai khác, Ptolemy Philadelphus. Tổng cộng, Cleopatra có 4 con, 3 với Antonius và 1 với Caesar. Khi sống với các em trai, bà không có con.
Sau Trận Actium cùng với sự thất bại của Marcus Antonius trước quân đội của Đế chế La Mã dưới sự lãnh đạo của Octavianus, Antonius tự sát. Cleopatra cũng tự sát vào ngày 12 tháng 8 năm 30 TCN, bàng cách để rắn mào cắn vào người. Con trai bà là Caesarion về sau bị Octavianus ra lệnh giết chết vào ngày 23 tháng 8 cùng năm.
Đến ngày nay, Cleopatra là một hình tượng nổi tiếng trong văn hóa phương Tây. Danh tiếng của bà được truyền tải dưới hình thức nhiều câu chuyện được sân khấu hoá, là đề tài của những tác phẩm hội họa, sân khấu, kịch và âm nhạc. Câu chuyện về bà được miêu tả trong nhiều tác phẩm như vở kịch Antony và Cleopatra của William Shakespeare; Caesar và Cleopatra của George Bernard Shaw; vở Opera Cléopâtre của Jules Massenet và bộ phim điện ảnh Cleopatra 1963.
Mục lục
- 1 Cuộc đời
- 2 Cleopatra trong nghệ thuật, điện ảnh và văn học
- 3 Xem thêm
- 4 Ghi chú
- 5 Liên kết ngoài
Cuộc đời
Kế vị ngai vàng
Cleopatra theo tiếng Hy Lạp là vinh quang của vua cha, và tên đầy đủ của bà là Cleopatra Thea Philopator, có nghĩa là Nữ thần Cleopatra, đứa con Yêu dấu của Vua cha. Bà là con gái thứ ba của Pharaoh Ptolemy XII Auletes. Thân thế mẹ bà thật sự không được chắc chắc, nhưng nhiều học giả cho rằng mẹ bà là Nữ vương Cleopatra V Tryphaena, chị ruột hoặc chị em họ với Auletes. Cũng có giả thiết cho rằng mẹ bà là một thành viên dòng họ Ptolemy, con gái của Ptolemy X Alexander I và Cleopatra Berenice III. Cha bà Auletes là hậu duệ của 1 viên tướng thời Alexandros Đại đế, Ptolemy I Soter.
Dưới triều đại của Ptolemy XII Auletes, Vương quốc Ai Cập lâm vào khủng hoảng bới nhiều vấn đề, nhất là việc để mất 2 vùng đất Cyprus và Cyrenaica. Khi Ptolemy Auletes cùng Cleopatra đến Roma, Nữ vương Cleopatra VI Tryphaena chiếm vị trí cai trị ngai vàng nhưng chết ngay sau đó không lâu (57 TCN), nhiều giả thiết cho rằng bà bị đầu độc bởi em gái là Berenice IV Epiphaneia. Sau khi Ptolemy Auletes quay lại Ai Cập vào năm 55 TCN, Berenice bị tống giam và xử tử hình. Bấy giờ Cleopatra mới 14 tuổi, cùng vua cha trị vì Ai Cập với những quyền lực hạn chế.
Tháng 3, năm 51 TCN, Ptolemy XII qua đời, bà mới chỉ 18 tuổi, cùng người em trai là Ptolemy XIII đồng cai trị Ai Cập. Bà đã lấy em trai, theo phong tục cung đình của Ai Cập lúc đó, việc này không bị coi là loạn luân và lợi dụng việc này để củng cố ngôi vị của mình. Ba năm đầu cai trị của 2 chị em bà rất khó khăn vì nạn đói kém, mất mùa, lụt lội và những xung đột chính trị. Dù Cleopatra đã kết hôn với Ptolemy XIII, nhưng bà phủ nhận hoàn toàn việc muốn chia sẻ quyền lực với ông ta. Tới tháng 8 năm 51 TCN, bà loại bỏ tên của người em trai ra khỏi mọi giấy tờ chính thức, bỏ qua truyền thống dòng họ Ptolemy rằng phụ nữ cai trị phải phụ thuộc vào người nam giới cùng cai trị. Hơn nữa, trên đồng tiền xu chỉ in hình Cleopatra.
Năm 50 TCN, Cleopatra đối đầu với một vấn đề xung đột chính trị căng thẳng với quân đoàn Gabiniani, một binh đoàn Lê dương La Mã hùng mạnh lãnh đạo bởi Aulus Gabinius, những quân đội đã giúp đỡ cha bà Ptolemy XII khi khôi phục ngôi báu từ tay Berenice IV vào năm 55 TCN. Những lính Gabiniani đã giết những người con của tướng Marcus Calpurnius Bibulus, khi họ đến cầu xin sự giúp đỡ chống lại người Parthia. Cleopatra trong vụ này đã bắt những lính Gabiniani giao cho Bibulus, khiến cho họ trở mặt thành thù với bà.
Việc này dẫn đến sự tổn hại uy tín và nhanh chóng lung lay quyền lực của bà trong thời gian vừa tước đoạt quyền lực từ tay Ptolemy XIII. Cuối cùng, mộ cuộc đảo chính do hoạn quan Pothinus cầm đầu, lật đổ Cleopatra khỏi ngôi báu, em trai bà Ptolemy XIII trở thành người cai trị độc lập. Bà tìm cách tổ chức một cuộc nổi loạn ở quanh Pelusium nhưng nhanh chóng bị buộc phải rời Ai Cập. Người em gái duy nhất còn lại là Arsinoë đi cùng bà[2].
Liên kết với La Mã
Cái chết của Pombey tại Alexandria
Trong khi Cleopatra phải lưu vong, Pompey cùng với Julius Caesar chiến tranh với nhau trong Nội chiến của Caesar. Sau thất bại ở trận Pharsalus vào mùa thu năm 48 TCN, Pompey lẩn trốn đến Alexandria, thủ đô của nhà Ptolemy tìm nơi ẩn náu. Nhưng Ptolemy XIII, lúc đó chỉ mới 13 tuổi và còn non yếu, đã cho những người thân cận của Pompey bây giờ đã quy phục triều đình Ptolemy, chém đầu Pompey và bêu rếu. Sự kiện ấy xảy ra vào ngày 28 tháng 9 năm 48 TCN, và điều này đã làm Caesar nổi giận, dù mục đích của Ptolemy XIII là muốn giành sự yêu mến của Caesar khi giết kẻ thù của ông ta trong cuộc nội chiến. Tuy là kẻ thù với Caesar trong vấn đề chính trị, nhưng Pompey là một lãnh tụ La Mã tài giỏi, và hơn hết ông ta là chồng của Julia, người con gái duy nhất của Caesar. Thế là Caesar chiếm lấy thủ phủ Alexandria và tự mình bắt đầu là thảm phán vấn đề đối nghịch giữa Ptolemy XIII và Cleopatra.
Quan hệ với Julius Caesar
Để cứu vãn ngôi báu, Cleopatra tìm cách quyến rũ Caesar bằng sắc đẹp và trí thông minh, sự lịch lãm của mình. Theo Plutarch mô tả trong cuốn Life of Julius Caesar, bà cho lực sĩ cuộn mình vào thảm và vác thảm đến cho Caesar, khi thảm trải ra trước mặt Caesar, Cleopatra lăn tròn và hiện ra khi thảm trải xong, đêm đó bà trở thành tình nhân của Caesar. Từ đó Caesar bỏ ý đồ thôn tính Ai Cập vào Thành quốc La Mã. Sau khi giết chết Ptolemy XIII trong trận chiến sông Nile, ông tái lập Cleopatra lên ngôi báu, cùng với một em trai khác Ptolemy XIV là người đồng cai trị.
Caesar sống qua mùa đông năm 48 TCN–47 TCN ở Ai Cập, và làm tăng uy thế chính trị của Cleopatra bằng cách yêu bà. Ai Cập vẫn giữ được độc lập, nhưng 3 quân đoàn Lê dương La Mã vẫn đồn trú lại đó. Mối quan hệ trong mùa đông giữa Cleopatra và Caesar có kết quả là một đứa con trai tên là Ptolemy Caesar (tên hiệu Caesarion hay “Caesar nhỏ”). Tuy nhiên, Caesar không cho đứa trẻ này quyền thừa kế, thay vào đó ông chỉ định đứa cháu gọi bằng ông cậu là Augustus, nhận làm con nuôi. Theo tin đồn, chính Cleopatra đã giới thiệu cho Caesar Sosigenes, một học giả thiên văn mà về sau đã tạo ra Lịch Julius.
Cleopatra, Ptolemy XIV và Caesarion tới thăm thành Roma trong khoảng mùa hè năm 46 TCN. Gia đình bà được Caesar đón tiếp và được ngự ở trong một dinh thự của Caesar. Trong thời gian ở Roma, chuyện giữa Cleopatra và Caesar đã tạo nên làn sóng dư luận trái chiều, vì khi đó Caesar đã có người vợ là Calpurnia Pisonis. Mặc cho những lời đồn đại, Caesar vẫn điềm nhiên dựng một bức tượng bằng vàng tạc chân dung của Cleopatra dưới hình tượng nữ thần Isis trong Forum of Caesar. Năm 44 TCN, Caesar bị sát hại lúc đang họp, vì sợ rằng người đã sát hại Caesar sẽ theo mình nên Cleopatra đã quay về Ai Cập. Trở về không lâu sau, Ptolemy XIV qua đời,Cleopatra liền lập Caesarion làm người đồng cai trị và thừa kế của mình, được đặt tên là Theos Philopator Philometor.
Trong cuộc Nội chiến La Mã
Trong cuộc nội chiến của chính quyền La Mã, một bên là người ủng hộ Caesar lãnh đạo bởi Marcus Antonius và Augustus; bên còn lại là phe đối lập gồm những người đã giết hại Caesar là Marcus Junius Brutus và Gaius Cassius Longinus; dựa vào mối quan hệ trước đây hẳn nhiên Cleopatra ngả theo phe phò tá Caesar, được gọi là Caesarian Faction.
Brutus cùng Cassius đã rời khỏi La Mã, gieo buồm về phía Đông của đế quốc, nơi đây họ đã chiếm lĩnh nhiều vùng đất trù phú và gây dựng lực lượng hùng mạnh. Cleopatra lúc đó đã dựng liên minh với Publius Cornelius Dolabella, một thủ lĩnh phía Đông và là người ủng hộ bà cùng con trai Caesarion, tuy nhiên không lâu sau ông ta bị bao vây và tự sát vào năm 43 TCN. Mất đi hậu thuẫn, Ai Cập đứng trước nguy cơ xâm lăng bởi Cassius vì trả thù việc Cleopatra hỗ trợ đảng Caesarian và liên minh với Dolabella, tuy vậy kế hoạch đã không thực hiện được khi Cassius bị Brutus gọi về Smyrna.
Cuộc tình với Marcus Antonius
Năm 42 TCN, Marcus Antonius, một trong những thành viên Tam đầu chế cai trị Roma khi có khoảng trống quyền lực sau khi Caesar chết, mời Cleopatra tới gặp ông ở Thành phố Tarsus để giải đáp những câu hỏi về sự trung thành của bà. Trong thời gian nội chiến La Mã, có tin đồn bà đã cung cấp nhiều tiền của cho Cassius và Antonius muốn xác nhận chuyện này, theo đó Antonius còn muốn bà ủng hộ ý định của ông trong cuộc chiến chống lại người Parthia. Cleopatra với sắc đẹp và sự quyến rũ, đã khiến Antonius mê mẩn và quyết định sống qua mùa đông năm 42 TCN–41 TCN với bà ở Alexandria.
Để bảo vệ mình và con trai Caesarion, bà đã xúi giục Antonius sát hại người chị cùng cha khác mẹ là Arsinoe, người chị em đã từng chịu đi lưu đày cùng Cleopatra nhưng bị xem là mối nguy hại đến ngôi vị của bà cùng con trai, lúc đó đang bị giam tại Đền Artemis. Cuộc hành quyết diễn ra tại bậc thang của đền thờ vào năm 41 TCN và điều này gây nên dư luận rúng động ở Roma. Cleopatra còn cho hành quyết tướng quân Serapion, người đã chống đối bà và theo phe Cassius.
Trong mùa đông năm 40 TCN, bà có mang cặp con sinh đôi với Antonius, được đặt tên là Cleopatra Selene (Cleopatra Mặt Trăng) và Alexander Helios (Alexander Mặt Trời). Bốn năm sau, 37 TCN, Antonius lại tới thăm Alexandria trên đường đi chiến đấu với người Parthia. Ông nối lại quan hệ với Cleopatra, và từ đó Alexandria trở thành ngôi nhà của ông. Ông cưới Cleopatra theo nghi lễ Ai Cập (một bức thư đăng trong Cuộc đời của Mười hai Caesars của Suetonius cho thấy điều này), dù khi ấy ông đã cưới Octavia Minor, em (hay chị) gái của người bạn trong Tam đầu chế là Augustus, khiến Augustus tức giận. Ông và Cleopatra lại có một đứa con khác, Ptolemy Philadelphus.
Tại Lễ quyên góp Alexandria cuối năm 34 TCN, sau khi Antonius chinh phục Armenia, Cleopatra và Caesarion được phong là những người đồng cai trị Ai Cập và Cyprus; Alexander Helios được phong làm vua cai trị xứ Armenia, Media và Parthia; Cleopatra Selene làm vua của Cyrenaica và Libya; và cuối cùng Ptolemy Philadelphus thành vua của Phoenicia, Syria và Cilicia. Cleopatra cũng được Antonius sắc phong phong danh hiệu Nữ vương của các vị Vua (Queen of Kings). Caesarion không chỉ được cùng mẹ Cleopatra chia sẻ quyền lực, ông còn được tôn sùng những danh hiệu Thánh thần, Con trai của thần linh, Vua của các vị vua….và được miêu tả khắc họa như thần chim ưng Horus. Người Ai Cập tin rằng Cleopatra là hiện thân của nữ thần Isis, mẫu thần của người Ai Cập và rất sùng kính bà, bản thân Cleopatra tự mình gọi là Nea Isis.
Có một số câu chuyện nổi tiếng nhưng chưa được kiểm chứng về Cleopatra, câu chuyện nổi tiếng nhất là trong một bữa tối xa hoa cùng với Marcus Antonius, bà đặt cược với Antonius rằng mình có thể chi mười triệu sestertius cho một bữa tối. Antonius chấp nhận vụ cược. Tối hôm sau, Cleopatra có một bữa ăn bình thường, không có gì đặc biệt; khi bà ra lệnh mang ra món thứ hai – chỉ một chén dấm mạnh, Antonius tỏ ý chế giễu. Bà tháo một chiếc hoa tai vô giá của mình thả vào đó để nó tan ra và uống cạn.
Cách hành xử của Antonius bị người La Mã coi là thái quá và Augustus thuyết phục Nghị viện La Mã tiến hành chiến tranh chống Ai Cập. Năm 31 TCN các lực lượng của Marcus Antonius đối mặt với Augustus trong một trận thủy chiến ngoài khơi Actium. Cleopatra có mặt với một hạm đội của riêng mình. Truyền thuyết kể rằng khi thấy hạm đội tàu vận hành thủ công và có trang bị kém cỏi của Antonius đang chiến đấu, bà đã bỏ chạy và rằng Antonius cũng bỏ mặc binh sĩ của mình để theo bà. Dù các binh sĩ của Antonius đã dũng cảm chống trả 7 ngày liền nhưng cuối cùng bị thua các tàu chiến La Mã vì không có chủ tướng (tuy nhiên, không hề có một bằng chứng nào thời đó cho thấy thực tế đã xảy ra như vậy).
Sau trận Actium, Augustus xâm chiếm Ai Cập. Khi ông tiến tới Alexandria, quân đội của Marcus Antonius đã rời khỏi đó ngày 12 tháng 8 năm 30 TCN.
Cái chết
Cái chết của Cleopatra cho đến nay vẫn còn là đề tài bàn tán của các sử gia, mà theo đa số bà đã tự sát sau khi Marcus Antonius chết. Câu chuyện còn cho rằng bà bị một con rắn mào gà cắn chết cùng với hai người hầu. Strabo, một chứng nhân đương thời đã thuật lại rằng có 2 câu chuyện về cái chết của Cleopatra: một là bà ta tự uống thuốc độc tự sát, một là bà đã để một con rắn độc cắn vào ngực. Bên cạnh đó, Strabo cũng cho biết bản thân cũng không biết chắc Cleopatra đã tự sát hay bị giết hại. Những học giả nhà thơ người La Mã trong khoảng thời gian 10 năm sau sự kiện đều cho rằng bà bị cắn bởi 2 con rắn độc, một số lại cho rằng chính Augustus đã bí mật giết hại bà. Thông thường, trong những giả thiết bị rắn cắn, người ta cho rằng bà đã có chủ tâm để rắn cắn, vì người Ai Cập tin rằng nhờ thế có thể đạt tới bất tử. Tuy nhiên theo một số nghiên cứu của Christoph Schaefer, một học giả người Đức vào năm 2010, đã tuyên bố Cleopatra đã chết vì độc sau khi uống một hỗn hợp chất độc gây chết ngay lập tức. Sau khi nghiên cứu tài liệu cổ và với sự cố vấn của chuyên gia độc dược, nhà học giả kết luận rắn mào gà không thể gây chết nhanh chóng, mà nọc độc của rắn khiến từng phần cơ thể bị tê liệt và rồi mới dần chết. Schaefer cùng nhà chuyên gia độc dược đã kết luận Cleopatra uống một tổ hợp cây độc cần, củ Ấu tàu và cây thuốc phiện.
Theo Plutarch, người kể về sau chuyện sau 130 năm xảy ra sự kiện, đã nói rằng sau khi đã bại trận, để thử lòng chung thủy của Marcus Antonius, Cleopatra sai người báo với ông rằng bà đã chết. Marcus Antonius đau khổ và tự sát, tuy nhiên ông không chết hẳn mà nằm thoi thóp. Một tin báo nữa cho biết Cleopatra vẫn chưa chết và triệu ông vào gặp bà, Antonius vui mừng nên đã đi theo. Tuy nhiên khi đến lâu đài, Cleopatra đã khóa cửa và thòng dây xuống từ cửa sổ cho Antonius để leo vào, sau khi vào được bà, Cleopatra cởi áo của mình ra phủ lên người ông và tự dằn xéo mình. Antonius khuyên bà bình tĩnh, bà liền đưa Antonius một ly rượu và sau khi uống Antonius chết ngay lập tức.
Sau cái chết của Antonius, Augustus đã giam cầm bà trong chính lăng tẩm của mình. Ông ta ra lệnh cho người hầu Epaphroditus canh giữ bà, tránh trường hợp bà tự sát vì Augustus muốn chiếm Cleopatra như một chiến lợi phẩm. Dầu vậy, bà cũng dễ dàng lừa Epaphroditus và tự sát. Plutarch nói rằng khi tìm thấy Cleopatra, bà đã chết, với người hầu Iras ở dưới chân còn nữ hầu Charmion thì đang đưa tay nâng vương miện của bà. Theo Plutarch, bà đã chết bởi một con rắn cắn vào tay được chuẩn bị sẵn để trong một chiếc bình. Trước đó bà đã chọc khiến con rắn dữ lên và cắn vào tay bà. Augustus sau cái chết của bà, đã khải hoàn trở về với một bức phù điêu khắc hình ảnh của Cleopatra đang bị rắn độc cắn.
Dù các nhà sử học xưa đều nói rằng bà bị rắn cắn vào tay như Plutarch, Cassius Dio và Galen; nhưng hình tượng cái chết của bà chủ yếu là bị rắn cắn ở ngực trong những tác phẩm điêu khắc, hội họa của Thời Trung cổ và Thời Phục hưng. William Shakespeare trong vở kịch của ông viết về bà cũng theo hình tượng này.
Augustus đã hợp táng bà và Antonius trong một ngôi nhà mộ đôi mà bà đã chủ định xây từ trước dành cho hai người. Ngôi mộ của hai người vẫn chưa được xác định chắc chắn, nhưng Hội đồng Tối cao Khảo cổ học (SCA) cho rằng nó ở đâu đó gần Taposiris Magna, thuộc vùng tây nam của Alexandria.
Con trai của Cleopatra với Caeser, Caesarion, được người Ai Cập đưa lên làm pharaoh, nhưng Augustus đã thắng trận. Caesarion bị bắt và bị hành quyết theo lệnh của Octavian. Chấm dứt không chỉ giai đoạn cai trị của người Hy Lạp trên ngôi vị pharaoh ở Ai Cập mà cả giai đoạn pharaoh ở Ai Cập.
Ba con của Cleopatra với Marcus Antonius được miễn tội và được đưa về Roma nơi chúng được vợ của Antonius là Octavia nuôi nấng. Vài năm sau đó, Alexander Helios và Ptolemy Philadelphus biến mất không để lại dấu vết, chỉ còn lại Cleopatra Selene. Khi lớn lên, con gái Cleopatra Selene kết hôn với Vua Juba II của Mauretania và hạ sinh ít nhất một người con đặt tên là Ptolemy Philadelphus nhằm tưởng nhớ tới người em trai mất tích. Hình của Cleopatra Selene từng được khắc trên các đồng xu cùng với hình của Vua Juba.
Ai Cập trở thành một tỉnh của đế quốc La Mã dưới quyền hoàng đế Augustus.
Cleopatra trong nghệ thuật, điện ảnh và văn học
Cuộc đời Cleopatra là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà văn và nghệ sĩ qua nhiều thế kỷ. Không nghi ngờ rằng, đa phần sức lôi cuốn xuất phát từ huyền thoại về sắc đẹp có sức quyến rũ mạnh mẽ biến bà trở thành đồng minh và tình nhân của hai người đàn ông quyền lực nhất thời ấy, Julius Caesar và Marcus Antonius.
Cleopatra được mô tả như một người phụ nữ rất xinh đẹp ngay từ những ghi nhận cổ xưa nhất. Trong cuốn Life of Antony của mình, Plutarch đã mô tả Cleopatra là người phụ nữ có sắc đẹp không ai sánh bằng, không những ảnh hưởng đến Julius Caesar mà khiến cả Marcus Antonius phải qui phục dưới chân mình. Bên cạnh sắc đẹp, Plutarch cũng khẳng định sự thông minh, quyễn rũ trong ngôn từ chính là những vụ khí hoàn hảo của Cleopatra trong việc bảo vệ quyền lực của mình trước 2 người đàn ông vĩ đại này.
Cassius Dio, một học giả người Hy Lạp sống vào thế kỷ thứ 2, hơn 100 năm sau thời đại của Cleopatra, cũng cho rằng Cleopatra sỡ hửu một vẻ đẹp nổi trội, vượt bậc và có tài chinh phục bất kỳ ai qua sắc đẹp trời phú và giọng nói, ảnh nhìn mê hoặc, việc lên ngôi vị của bà do sự giúp đỡ của Caesar hoàn toàn nhờ những thứ mĩ miều trời phú ấy.
Những miêu tả của 2 nhà học giả trên ảnh hưởng mạnh mẽ đến hình tượng khắc họa của Cleopatra về sau; hình tượng điển hình của một người phụ nữ dùng sắc đẹp mê hoặc gây ảnh hưởng đến những người đàn ông quyền lực trong văn hóa phương Tây.
Kịch
Trong số những vở kịch nổi tiếng nhất về bà:
- Antony and Cleopatra (kh. 1607) của William Shakespeare
- All for Love (1678) của John Dryden
- Caesar and Cleopatra (1901) của George Bernard Shaw
- The Death of Cleopatre của Ahmed Shawqi
Văn học khác
- Cléopâtre của Jules-Émile-Frédéric Massenet
- Incipit Legenda Cleopatrie Martiris, Egipti Regine từ cuốn The Legend of Good Women của Geoffrey Chaucer
- Cléopatre của Victorien Sardou
- Cleopatra (1889) của H. Rider Haggard
- The Memoirs of Cleopatra của Margaret George
- Nhiều cuốn sách về Asterix, với Cleopatra từ cảm hứng của Elizabeth Taylor
TV
- Clone High
- Rome – Series 1 (Caesarion (tập về Rome)), và có lẽ cả Series 2
- Teresa Pavlinek trong vai Cleopatra trong một tập History Bites nói về trận Actium
- The Cleopatras, một serie truyền hình của BBC phát sóng năm 1983
Phim
Bộ phim đầu tiên đề cập tới Cleopatra là phim Antony and Cleopatra (1908) với Florence Lawrence thủ vai Cleopatra. Phim đầu tiên với Cleopatra là nhân vật chính là Cleopatra, Queen of Egypt, với diễn viên chính Helen Gardner (1912).
Những phim/chương trình TV lấy cảm hứng từ Nữ hoàng sông Nil:
- (1917): Cleopatra: Theda Bara (Cleopatra), Fritz Leiber (Caesar), Thurston Hall (Antonius). Đạo diễn J. Gordon Edwards. Dựa trên vở kịch Cléopatre của Émile Moreau, vở Cléopatre của Sardou và Antony and Cleopatra của Shakespeare.
- (1934): Cleopatra: Claudette Colbert (Cleopatra), Warren William (Caesar), Henry Wilcoxon (Antonius). Một công trình của nhà đoạt giải Oscar Cecil B. DeMille.
- (1946): Caesar and Cleopatra: Vivien Leigh (Cleopatra), Claude Rains (Caesar), Stewart Granger, Flora Robson — dựa trên vở kịch của George Bernard Shaw và được đề cử giải Oscar. Leigh cũng đóng vai Cleopatra cùng với người sau này trở thành chồng bà, Laurence Olivier đóng vai Caesar, trong một vở kịch trên sân khấu tại London.
- (1953): Serpent of the Nile: Rhonda Fleming (Cleopatra), Raymond Burr (Marcus Antonius), Michael Fox (Augustus).
- (1963): Cleopatra: Elizabeth Taylor (Cleopatra), Rex Harrison (Caesar), Richard Burton (Antonius). Đoạt giải Oscar được nhớ nhất về vụ tình ái sau sân khấu giữa Taylor và Burton và chi phí sản xuất lớn nhất thời đó, $44 triệu.
- (1964): Carry On Cleo, một phiên bản bắt chước lại bộ phim năm 1963, Amanda Barrie đóng vai Cleopatra, Sid James vai Marcus Antonius và Kenneth Williams vai Caesar.
- (1970): Kureopatora (Cleopatra: Queen of Sex), một bộ phim hoạt họa Nhật Bản kỳ lạ của Osamu Tezuka. Phiên bản có phụ đề tiếng Anh đã bị mất.
- (1974): Antony & Cleopatra: được trình diễn bởi Royal Shakespeare Company ở Luân Đôn. Vai chính Janet Suzman (Cleopatra), Richard Johnson (Antonius) và Patrick Stewart (Enobarbus).
- (1999): Cleopatra (phim): Leonor Varela (Cleopatra), Timothy Dalton (Caesar), Billy Zane (Antonius). Dựa trên cuốn sách Memoirs of Cleopatra của Margaret George và gần với sự thực nhất.
Thảo luận dài hơn về các phim Cleopatra tại: Cleopatra (phim).
Tranh, điêu khắc cổ
Bức tranh nổi tiếng nhất về Cleopatra là bức không tồn tại nữa bởi vì vị nữ hoàng đã chết ở Ai Cập một thời gian dài trước khi Augustus giành được quyền lực ở Roma và nhờ vậy Cleopatra cũng lấy lại được uy danh của mình, ông đã ra lệnh vẽ một bức tranh lớn về bà và đưa nó đi trong lễ diễu hành chiến thắng, có lẽ trong bức tranh đó bà được thể hiện khi đang bị rắn độc cắn. Nguồn của câu chuyện này tại Plut. Ant. 86 và App. Civ. II.102, dù rằng nguồn sau thật sự nói về một bức tượng, và Cass. Dio LI.21.3 cho rằng “hình ảnh” đó làm bằng vàng, và vì thế không phải là một bức tranh. Bức tranh ấy được tái hiện trong một bản khắc đầu thế kỷ 19: nó thuộc một bộ sưu tập cá nhân gần Sorrento. Từ đó, bức tranh này đã bị cho là thuộc về bộ sưu tập ở Cortona, nhưng cũng không còn dấu vết nào về nó; sự biến mất âm thầm của bức tranh có lẽ vì nó chỉ là đồ giả mạo. Để có thêm thông tin về toàn bộ vấn đề, xem các liên kết ngoài ở cuối bài.
Tranh, từ thời Phục hưng về sau
Cleopatra và cái chết của bà đã trở thành cảm hứng sáng tác cho hàng trăm bức họa Thời Phục Hưng cho tới tận ngày nay, tất nhiên không bức nào có giá trị lịch sử; chủ đề này đặc biệt lôi cuốn các họa sĩ hàn lâm Pháp.
- Sir Thomas Browne: Of the Picture describing the death of Cleopatra (1672)
- John Sartain: On the Antique Portrait of Cleopatra (1818)
Opera
- Cleopatra đã xuất hiện với tư cách một nhân vật trong các vở opera của Handel, Carl Heinrich Graun, Johann Adolf Hasse và Johann Mattheson
- Antony and Cleopatra của Samuel Barber diễn khai trương nhà hát Metropolitan Opera House mới năm 1966.
Tự sát
- Suicide of Cleopatra. Sơn dầu. 46 x 36-3/4 in. (116.8 x 93.3 cm) Giovanni Francesco Barbieri sáng tác, cũng được gọi là Guercino. Vẽ năm 1621 và treo trong bộ sưu tập của Bảo tàng Norton Simon tại Pasadena, California. Nó thể hiện Cleopatra và trong tay bà là một con rắn đang sắp được dùng để tự tử.
- Cleopatra and the Peasant (1838). Sơn dầu. Eugène Delacroix vẽ. Treo tại Bảo tàng Ackland Art của Đại học North Carolina. Tác phẩm thể hiện một người đàn ông đang trao cho Cleopatra con rắn để bà tự sát.
- The Death of Cleopatra, Jean André Rixens sáng tác năm 1874 và treo tại Bảo tàng Augustins ở Toulouse, Pháp.
- The Death of Cleopatra, Guido Cagnacci sáng tác năm 1658. Sơn dầu. Treo tại Bảo tàng Vienna Kunsthistorisches.
- Victoria Art Gallery, Bath – Không biết tên nghệ sĩ sáng tác (có thể phỏng theo bức), Suicide of Cleopatra
Khác
- The Banquet of Cleopatra (1743–5). Sơn dầu, 248.2 x 357.8cm. Giambattista Tiepolo (1696–1770) sáng tác, treo tại National Gallery of Victoria, Australia, thể hiện bữa tiệc lớn khi Cleopatra ngâm đôi hoa tai ngọc trai của mình trong cốc dấm.
- Cléopâtre et César (1866). Sơn dầu. Jean-Léon Gérôme (1824–1904) sáng tác. Bức nguyên bản đã mất, chỉ còn lại các bản copy. Bức tranh thể hiện Cleopatra đứng phía trước, Caesar ngồi phía sau, vẽ theo phong cách Orientalist.
Xem thêm
Ghi chú
- ^ Theo cuốn Lịch sử thế giới
- ^ Alexander to Actium: Peter Green pp661-664
Liên kết ngoài
Chung
- Cleopatra on the Web – Some 470 resources, including ancient and modern pictures.
- Cleopatra VII Philopator ancient sources
- Cleopatra VII (VI) at LacusCurtius — (Chapter XIII of E. R. Bevan’s House of Ptolemy, 1923)
- Cleopatra – a Victorian children’s book by Jacob Abbott, 1852, Project Gutenberg edition.
- Genealogy of Cleopatra VII
- James Grout: Cleopatra, part of the Encyclopædia Romana
Những bức hoạ Cleopatra
- Nữ hoàng Ai Cập
- Pharaông vương triều Ptolemy
- Người tự sát
- Pharaoh vương triều Ptolemy
- Mất 30 TCN
- Sinh 69 TCN
- Vương hậu Ai Cập
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
- Chào ngày mới 1 tháng 9
- Tám người thực sự có siêu năng lực
- Chào ngày mới 31 tháng 8
- Ta về hát Bắc Kim Thang
- Chào ngày mới 30 tháng 8
- Sông Thương
- Chào ngày mới 29 tháng 8
- Anh cùng em đến bên tượng Goethe
- Trí tuệ bậc Thầy
- Tôi có một giấc mơ
- Chào ngày mới 28 tháng 8
- Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung
- Chào ngày mới 27 tháng 8
- Chào ngày mới 26 tháng 8
- Chào ngày mới 25 tháng 8
- Chào ngày mới 24 tháng 8
- Chào ngày mới 23 tháng 8
- Chào ngày mới 22 tháng 8
- Chào ngày mới 21 tháng 8
- Bài thơ không thể nào quên
- Tháng bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 20 tháng 8
- Chào ngày mới 19 tháng 8
- Chào ngày mới 18 tháng 8
- Suối nguồn hạnh phúc
- Chào ngày mới 17 tháng 8
- Thơ tình Hồ Núi Cốc
- Chào ngày mới 16 tháng 8
- Quản lý sắn bền vững ở châu Á
- Học để làm ở Ấn Độ
- Chào ngày mới 15 tháng 8
- Hoa xương rồng
- Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương
- Chào ngày mới 13 tháng 8
- Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi
- Chào ngày mới 12 tháng 8
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Thơ hay về biển
- Chào ngày mới 11 tháng 8
- Chào ngày mới 10 tháng 8
- Chào ngày mới 9 tháng 8
- Đến với những bài thơ hay
- Ta về trời đất Hồng Lam
- Ong và Hoa
- Chào ngày mới 8 tháng 8
- Bài ca thời gian
- Chào ngày mới 7 tháng 8
- Chào ngày mới 6 tháng 8
- Di sản Engels
- Đợi Anh
- Chào ngày mới 5 tháng 8
- Chào ngày mới 4 tháng 8
- Chào ngày mới 3 tháng 8
- Khổng Tử dạy và học
- Tiếng Anh cho em
- Chào ngày mới 2 tháng 8
- Rằm Xuân Hà Nội
- Chào ngày mới 1 tháng 8
- Chào ngày mới 31 tháng 7
- Henry Ford và Thượng Đế
Video nhạc tuyển
Tuyên ngôn độc lập ngày 2 – 9 – 1945
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học CNM365 Tình yêu cuộc sống Cây Lương thực Dạy và Học Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
Pingback: Chào ngày mới 18 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ngủ ngon và tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Suối nhạc tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Viếng mộ cha mẹ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bảy ngày đêm tỉnh lặng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh lặng với Osho | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Năng lượng tích tụ và giải phóng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tình Mẹ và đức Nhẫn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 24 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghiên cứu Kinh Dược Sư | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đến chốn thung dung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh triết sống thung dung phúc hậu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đêm thu | Khát khao xanh
Pingback: Giống khoai lang ở Việt Nam | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống

markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 2 tháng 9**. Wikipedia Ngày này năm xưa. [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) − [Ngày Quốc Khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh). Năm 1945 – [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đọc [tuyên ngôn độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) tại quảng trưởng Ba Đình tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tuyên bố nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ra đời. Năm [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969) −ngày mất [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), Chủ tịch nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa,](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) nhà cách mạng, người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho Việt Nam trong thế kỷ 20, một chiến sỹ cộng sản quốc tế (sinh năm 1890). Năm [47 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/47_TCN) – [Nữ hoàng ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) [Cleopatra, ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII)một trong những nhân vật nổi tiếng nhất lịch sử thế giới, tuyên bố con trai bà, [Caesarion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caesarion), là đồng quân chủ của [triều đại Ptolemaios.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios)
# 2 tháng 9
**Ngày 2 tháng 9** là ngày thứ 245 trong mỗi năm thường (ngày thứ 246 trong mỗi [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)). Còn 120 ngày nữa trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) **2** [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_9) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_9) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_9) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_9) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_9) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_9) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_9) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_9) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_9)
## Mục lục
## Sự kiện
[47 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/47_TCN)– [Pharaoh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pharaoh) [Cleopatra VII](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII)tuyên bố con trai bà, [Caesarion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caesarion), là đồng quân chủ của [triều đại Ptolemaios](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios) [31 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_TCN)– Quân lính ủng hộ [Octavianus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus)đánh bại lực lượng của [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius)và [Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII)trong [Hải chiến Actium](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium)trên vùng [biển Ionia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Ionia)ngoài khơi Hy Lạp. [1192](https://vi.wikipedia.org/wiki/1192)– Quốc vương [Richard I của Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_I_c%E1%BB%A7a_Anh)và Sultan [Ayyub](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Ayyub) [Saladin](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%B9%A2al%C4%81%E1%B8%A5_ad-D%C4%ABn)ký kết hiệp ước Jaffa, kết thúc [Cuộc thập tự chinh thứ ba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_th%E1%BB%A9_ba). [1666](https://vi.wikipedia.org/wiki/1666)– Một ngọn lửa bắt đầu từ đường Pudding Lane ở [Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)gây ra trận [đại hỏa hoạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Fa_ho%E1%BA%A1n_Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n_1666), đốt cháy thành phố trong ba ngày. [1752](https://vi.wikipedia.org/wiki/1752)– Anh Quốc chấp thuận sử dụng [Lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory), tại đây sau ngày 2 tháng 9 là ngày 14 tháng 9. [1864](https://vi.wikipedia.org/wiki/1864)– [Nội chiến Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_M%E1%BB%B9): Quân đội Liên bang tiến vào [Atlanta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Atlanta), một ngày sau khi quân Liên minh chạy khỏi thành phố, kết thúc [Chiến dịch Atlanta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Atlanta). [1870](https://vi.wikipedia.org/wiki/1870)– Chiến tranh Pháp-Phổ: Quân [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)bắt giữ [Napoléon III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_III)và 100.000 binh sĩ làm tù binh trong [Trận Sedan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Sedan). [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): Sau khi bắt đầu [tiến công Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_Ba_Lan_%281939%29)vào hôm trước, Đức Quốc Xã sáp nhập [Thành phố tự do Danzig](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_Danzig)(nay là [Gdańsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gda%C5%84sk), Ba Lan). [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– Bộ trưởng Ngoại giao [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)Mamoru Shigemitsu ký vào văn kiện thư [đầu hàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BA%A7u_h%C3%A0ng) [Đồng Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)trên boong tàu [USS Missouri](https://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Missouri)đậu trên [Vịnh Tokyo](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Tokyo), kết thúc [chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai).
- 1945 –
[Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)đọc [tuyên ngôn độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)tại quảng trưởng Ba Đình tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tuyên bố nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ra đời. [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– Đài truyền hình Bắc Kinh chính thức bắt đầu phát sóng, tiền thân của [Đài truyền hình trung ương Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_trung_%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)(CCTV). [1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– [Transnistria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Transnistria)đơn phương tuyên bố là một nước cộng hòa thuộc Liên Xô; Tổng thống Liên Xô [Mikhail Gorbachyov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov)tuyên bố rằng quyết định này vô hiệu.
- 1990 –
[Công ước về Quyền trẻ em](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_Quy%E1%BB%81n_tr%E1%BA%BB_em)có hiệu lực. [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998)– [Chuyến bay 111 của hãng Swissair](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_111_c%E1%BB%A7a_h%C3%A3ng_Swissair), trên đường từ [Thành phố New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)đến [Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%A8ve), rơi xuống [Đại Tây Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), khiến 229 người trên máy bay thiệt mạng. [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– Trình duyệt web miễn phí [Google Chrome](https://vi.wikipedia.org/wiki/Google_Chrome)được phát hành lần đầu tiên.
## Sinh
[1853](https://vi.wikipedia.org/wiki/1853)– [Wilhelm Ostwald](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Ostwald), nhà hóa học người Nga-Đức, đoạt giải Nobel (m. 1932) [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– [Frederick Soddy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Frederick_Soddy), nhá hóa học người Anh Quốc, đoạt giải Nobel (m. 1956) [1878](https://vi.wikipedia.org/wiki/1878)– [Werner von Blomberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Werner_von_Blomberg), nguyên soái người Đức (m. 1946) [1879](https://vi.wikipedia.org/wiki/1879)– [An Jung-geun](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Jung-geun), nhà hoạt động, sát thủ người [Đại Hàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0n)(m. 1910) [1892](https://vi.wikipedia.org/wiki/1892)– [Tô Bính Văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4_B%C3%ADnh_V%C4%83n), tướng lĩnh người Trung Quốc (m. 1975) [1912](https://vi.wikipedia.org/wiki/1912)– [Xuân Thủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_Th%E1%BB%A7y), chính trị gia người Việt Nam (m. 1985) [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– [Bill Shankly](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bill_Shankly), cầu thủ bóng đá và nhà quản lý người Anh Quốc (m. 1981) [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– [Chu Thiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Thi%C3%AAn), nhà văn, nhà phê bình người Việt Nam (m. 1992) [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924)– [Daniel arap Moi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Daniel_arap_Moi), nhà sư phạm và chính trị gia người Kenya, Tổng thống Kenya [1931](https://vi.wikipedia.org/wiki/1931)– [Đặng Xuân Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Xu%C3%A2n_K%E1%BB%B3), triết gia người Việt Nam (m. 2010) [1933](https://vi.wikipedia.org/wiki/1933)– [Nguyễn Khánh Dư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0_%28ngh%E1%BB%87_s%C4%A9%29), đạo diễn, nhà quay phim người Việt Nam (m. 2007) [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Billy Preston](https://vi.wikipedia.org/wiki/Billy_Preston), ca sĩ, nghệ sĩ dương cầm, diễn viên người Mỹ (m. 2006) [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Phạm Quang Nghị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Quang_Ngh%E1%BB%8B), chính trị gia người Việt Nam [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Nguyên Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_Hoa), diễn viên, võ sư người Trung Quốc [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Lê Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_C%C3%B4ng), võ sư người Việt Nam.
- 1952 –
[Jimmy Connors](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Connors), vận động viên và huấn luyện viên quần vợt, bình luận viên người Mỹ [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Ahmed Shah Masoud](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Shah_Masoud), sĩ quan và chính trị gia người Afghanistan (m. 2001) [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Hoàng Thu Sinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Thu_Sinh), diễn viên người Hồng Kông [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Carlos Valderrama](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carlos_Valderrama), vận động viên bóng đá người Colombia [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Keanu Reeves](https://vi.wikipedia.org/wiki/Keanu_Reeves), diễn viên người Liban-Canada [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Salma Hayek](https://vi.wikipedia.org/wiki/Salma_Hayek), diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất người Mexico-Mỹ [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Frédéric Kanouté](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Kanout%C3%A9), cầu thủ bóng đá người Mali [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Ngô Trác Hi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Tr%C3%A1c_Hi), diễn viên và ca sĩ người Hồng Kông [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)– [Javi Martínez](https://vi.wikipedia.org/wiki/Javi_Mart%C3%ADnez), cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha [1989](https://vi.wikipedia.org/wiki/1989)– [Zedd](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zedd_%28nh%C3%A0_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_%C3%A2m_nh%E1%BA%A1c%29), DJ và nhà sản xuất âm nhạc người Nga-Đức
- 1989 –
[Alexandre Pato](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandre_Pato), cầu thủ bóng đá người Brasil [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [Jeong Seongha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jeong_Seongha), nghệ sĩ guitar người Hàn Quốc
## Mất
[421](https://vi.wikipedia.org/wiki/421)– [Constantius III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_III), hoàng đế của đế quốc La Mã [1332](https://vi.wikipedia.org/wiki/1332)– [Đồ Thiếp Mục Nhĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C4%83n_T%C3%B4ng), tức Văn Tông, hoàng đế [triều Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Nguy%C3%AAn), đại khả hãn của [đế quốc Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), tức ngày Kỉ Dậu (12) tháng 8 năm Nhâm Thân (s. 1304) [1820](https://vi.wikipedia.org/wiki/1820)– [Ái Tân Giác La Ngung Diễm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh), tức Gia Khánh Đế, hoàng đế của [triều Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Thanh), tức ngày Kỉ Mão (15) tháng 7 năm Canh Thìn (s. 1760) [1834](https://vi.wikipedia.org/wiki/1834)– [Thomas Telford](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thomas_Telford), kỹ sư và kiến trúc sư người Anh Quốc (s. 1757) [1865](https://vi.wikipedia.org/wiki/1865)– [William Rowan Hamilton](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Rowan_Hamilton), nhà vật lý học, thiên văn họa và toán học người Anh Quốc (s. 1805) [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)− [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), chính trị gia người Việt Nam, Chủ tịch nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)(s. 1890) [1937](https://vi.wikipedia.org/wiki/1937)– [Pierre de Coubertin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pierre_de_Coubertin), sử gia và nhà sư phạm người Pháp, thành lập [Ủy ban Olympic Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Olympic_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(s. 1863) [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [J. R. R. Tolkien](https://vi.wikipedia.org/wiki/J._R._R._Tolkien), nhà ngữ văn và thi nhân người Nam Phi-Anh Quốc (s. 1892) [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– [Alfonso García Robles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alfonso_Garc%C3%ADa_Robles), chính trị gia người Mexico, đoạt giải Nobel (s. 1911) [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Barbara McClintock](https://vi.wikipedia.org/wiki/Barbara_McClintock), nhà di truyền học người Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1902) [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998)– [Vinh Sơn Phạm Văn Dụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vinh_S%C6%A1n_Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_D%E1%BB%A5), giám mục người Việt Nam (s. 1922) [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– [Ronald Coase](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ronald_Coase), nhà kinh tế học người Anh Quốc-Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1910)
## Ngày lễ và kỷ niệm
## Tham khảo
|
|![]()
[2 tháng 9](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:2_September?uselang=vi)
|
|
# Lich Vạn Niên ngày 2 tháng 9 năm 2015
Đàn bà là kiệt tác của vũ trụ.Lessing
|
|
# Việt Nam
[Việt Nam (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). Đối với bài về các quốc hiệu Việt Nam, xem [Tên gọi Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Vi%E1%BB%87t_Nam).
|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam|
|
|
![]()
|
|[Quốc huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_huy_Vi%E1%BB%87t_Nam) [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)– [Tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do)– [Hạnh phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1nh_ph%C3%BAc) ![ ](https://vi.m.wikipedia.org/static/1.26wmf20/resources/assets/file-type-icons/fileicon-ogg.png)
[Xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) [một đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BA%A3ng_c%E1%BA%A7m_quy%E1%BB%81n) [Tổng Bí thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Phú Trọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng) [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang) [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Tấn Dũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng) [Chủ tịch Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Sinh Hùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng) [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [698) 21°2′B, 105°51′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Vi%E1%BB%87t_Nam¶ms=21_2_N_105_51_E_type:country%28331) [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-VNDL-2)
128,565 mi² (
[hạng 66](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) % [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-IndexMundi2011-3) [Giờ chuẩn Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/UTC%2B07:00)( [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+07:00) [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945) [Tuyên bố độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29) [30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4), [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975) [Giải phóng Miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4) [2 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7), [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976) [Người Việt/Người Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) người ( [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-4) [hạng 13](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 52](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91))671 người/mi² [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2014) [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)( [hạng 36](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_%28PPP%29&action=edit&redlink=1))
Bình quân đầu người: 5.500 USD
[GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2014) [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)( [hạng 56](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1))
Bình quân đầu người: 2.053 USD
[HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) ![ giữ nguyên](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Steady2.svg/11px-Steady2.svg.png)
trung bình ( [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-HDI-5) [hạng 121](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2012) (trung bình) ( [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-6) [hạng 54](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_thu_nh%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29)(₫) (
)
[VND] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.vn](https://vi.wikipedia.org/wiki/.vn) [Mã điện thoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_s%E1%BB%91_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) **Việt Nam**, tên chính thức: **Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam** , tên cũ: [2] [Việt Nam Dân chủ Cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0)(tên năm 1945-1976), là một quốc gia nằm ở phía đông [bán đảo Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), thuộc khu vực [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Việt Nam có phía bắc giáp với [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), phía tây giáp với [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)và [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), phía tây nam giáp [vịnh Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), phía đông và phía nam giáp [biển Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng)và có hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-7) [Chính phủ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam)xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền (khoảng trên 1 triệu km²). Trên biển Đông có quần đảo [Trường Sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa)và [Hoàng Sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa)được Việt Nam tuyên bố chủ quyền nhưng vẫn đang bị tranh chấp với các quốc gia khác như [Đài Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia)và [Philippines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines).
Sau khi
[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ở miền Bắc và [Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) giành chiến thắng trước [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ở miền Nam ngày [30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975), hai miền Bắc-Nam được thống nhất. Ngày [2 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7) năm [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976) nước Việt Nam được đặt Quốc hiệu là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Vào năm 1986, Việt Nam tiến hành một số cải cách về
[kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) (gọi là [đổi mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi)), mở cửa cho nền kinh tế Việt Nam hòa nhập với quốc tế. Việt Nam đã thiết lập mối [8] [quan hệ ngoại giao](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_ngo%E1%BA%A1i_giao&action=edit&redlink=1)với 178 quốc gia, quan hệ kinh tế – thương mại – đầu tư với trên 224 [quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia)và [vùng lãnh thổ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), là thành viên [Liên Hợp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [ASEM](https://vi.wikipedia.org/wiki/ASEM), [APEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), [WTO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), [Tổ chức quốc tế Pháp ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF), [Phong trào không liên kết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt)và nhiều tổ chức quốc tế, khu vực khác … Kể từ năm 2000 Việt Nam là một trong những nước có mức tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới, [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-9) và theo [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-BBC2004-8) [Citigroup](https://vi.wikipedia.org/wiki/Citigroup), mức tăng trưởng cao này sẽ còn tiếp tục phát triển. Theo [BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC), năm [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004), Việt Nam đứng thứ 11 trong các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới. , tuy nhiên tốc độ tăng trưởng chậm lại trong một số năm sau, năm 2013 tăng trưởng 5,42%, xếp thứ 6 trong 11 nước khu vực [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-10) [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Việc đổi mới kinh tế thành công đã dẫn đường cho Việt Nam trở thành thành viên của [Tổ chức Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)vào năm 2007.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn gặp phải nhiều vấn đề như tỷ lệ
[lạm phát](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) cao, [bất bình đẳng về thu nhập](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A5t_b%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_kinh_t%E1%BA%BF) cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe kém và tình trạng bất bình đẳng [giới tính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh) còn nhiều. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-11) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-CIA_GINI_data_2008-12) [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-sciencedirect.com-13) [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-jstor.org-14) [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-ideas.repec.org-15)
## Mục lục
[1 Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Khí hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Kh.C3.AD_h.E1.BA.ADu) [4 Dân số](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#D.C3.A2n_s.E1.BB.91) [5 Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#V.C4.83n_h.C3.B3a) [6 Tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [7 Phân cấp hành chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ph.C3.A2n_c.E1.BA.A5p_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [8 Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [9 Quan hệ đối ngoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Quan_h.E1.BB.87_.C4.91.E1.BB.91i_ngo.E1.BA.A1i) [10 Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Kinh_t.E1.BA.BF) [11 Xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#X.C3.A3_h.E1.BB.99i) [12 Các ngày lễ chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#C.C3.A1c_ng.C3.A0y_l.E1.BB.85_ch.C3.ADnh) [13 Xếp hạng quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#X.E1.BA.BFp_h.E1.BA.A1ng_qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF) [14 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [15 Tài liệu tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [16 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Xem_th.C3.AAm) [17 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
Theo truyền thuyết về thời
[Hồng Bàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_B%C3%A0ng), cách đây hơn 4000 năm các tộc người Việt cổ ( [16] [Bách Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1ch_Vi%E1%BB%87t)) đã xây dựng nên nhà nước [Xích Quỷ](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_Qu%E1%BB%B7)có lãnh thổ rộng lớn tại khu vực ngày nay là miền nam [sông Dương Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang)( [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)). Tới thế kỷ 7 trước công nguyên (TCN), người [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-17) [Lạc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t), một trong những nhóm tộc Việt ở phía nam đã lập nên nhà nước [Văn Lang](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Lang)tại khu vực mà ngày nay là [miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), và kế tiếp là nhà nước [Âu Lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c)vào giữa thế kỷ 3 trước công nguyên [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-18)
Bắt đầu từ thế kỷ 2 TCN, người Việt ở đây bị các triều đại phong kiến
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cai trị trong [hơn 1000 năm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c). Sau nhiều lần khởi nghĩa không thành của [Bà Triệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0_Tri%E1%BB%87u), [Mai Thúc Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF),…hoặc chỉ giành độc lập ngắn của [Hai Bà Trưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng), [Lý Bí](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF)… đến năm 905 [Khúc Thừa Dụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5) đã giành quyền tự chủ cho người Việt, và Việt Nam chính thức giành được độc lập lâu dài sau [trận chiến lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng_%28938%29) trên [sông Bạch Đằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng) do [Ngô Quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n) chỉ huy trước đoàn quân [Nam Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_H%C3%A1n) năm 938.
Sau khi giành được độc lập, từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 14
[dân tộc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã xây dựng đất nước trên cơ sở [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), tổ chức chính quyền tương tự thể chế chính trị của các triều đại [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), ảnh hưởng của [Nho giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) dần tăng lên từ thế kỷ 15. Trong suốt thời kỳ phong kiến, những lần chống lại sự xâm lược bởi các triều đại phương Bắc của [người Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n), [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), [Mãn Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) và với những lần xâm chiếm mở rộng lãnh thổ dần xuống phía nam nơi [người Chăm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [người Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) sinh sống, Việt Nam có ranh giới địa lý gần như hiện nay vào năm [1757](https://vi.wikipedia.org/wiki/1757)
Đến giữa thế kỷ 19, cùng với các nước ở
[Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), Việt Nam trở thành [thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) của [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Trong [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), [phát xít Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) chiếm Việt Nam và toàn thể Đông Dương, ngay sau khi hay tin đế quốc Nhật đầu hàng quân [Đồng Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) đã giành lại chính quyền từ tay [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Ngày [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đọc [Tuyên ngôn Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29) thành lập nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), nhà nước tự chủ đầu tiên của nước Việt Nam hiện đại.
Sau
[Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), người Pháp muốn chiếm lại thuộc địa Đông Dương nhưng vấp phải sự phản kháng quyết liệt của người Việt Nam do lực lượng [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) lãnh đạo. Sau chiến thắng của Việt Minh tại chiến trường [Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) ngày [7 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) năm [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), Pháp buộc phải rút khỏi Đông Dương. [Hiệp định Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954) được ký kết đã chấm dứt ách đô hộ gần một trăm năm của thực dân Pháp tại Việt Nam, đồng thời chia nước Việt Nam thành hai vùng tập kết quân sự cho [Quân Đội Nhân Dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) ở phía bắc và quân đội [Liên Hiệp Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p) ở phía nam, lấy [vĩ tuyến 17](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_tuy%E1%BA%BFn_17_B%E1%BA%AFc) làm ranh giới, dự kiến sau hai năm sẽ tiến hành tổng tuyển cử cả nước.
Tuy nhiên, vì nhiều tác nhân bên ngoài, đặc biệt là sự can thiệp chính trị của
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và sự bác bỏ tổng tuyển cử toàn quốc của [chính quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) nên trong hoàn cảnh lịch sử đó, hiệp định Genève đã không được thực thi. Chính thể [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), thành lập ở [miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), được [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) hậu thuẫn và được công nhận bởi nhiều quốc gia thân [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), với một chính quyền nằm trong tay những người không tham gia chiến tranh chống xâm lược hoặc thậm chí đã từng cộng tác với [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Tại [miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) theo mô hình [xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a), dưới sự lãnh đạo của [Đảng Lao Động Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) được [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) hậu thuẫn và được các nước trong [khối xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) khác công nhận và giúp đỡ.
Năm 1960,
[Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) được thành lập từ những người [kháng chiến chống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) cũ, xung đột ở miền Nam Việt Nam dẫn đến một cuộc chiến tranh kéo dài suốt gần hai thập kỷ. Năm [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964), Hoa Kỳ chính thức can thiệp quân sự, đưa quân Mỹ vào chiến đấu trực tiếp tại chiến trường Nam Việt Nam và thực hiện các đợt ném [bom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bom) vào miền Bắc Việt Nam, đặc biệt có sử dụng [máy bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) [B-52](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-52_Stratofortress) vào năm [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972). Đến tháng 1 năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973), sau những tổn thất vượt ngưỡng chịu đựng trên chiến trường Việt Nam, cùng với những khó khăn trên chính trường Mỹ cộng với tác động của phong trào phản chiến trong nước và trên [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), Hoa Kỳ ký [Hiệp định Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973), và rút quân khỏi Việt Nam. [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) kết thúc vào ngày [30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975) khi chính quyền tổng thống [Dương Văn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh) của Việt Nam Cộng Hòa đầu hàng trước lực lượng [Quân Giải phóng Miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) tiến vào Sài Gòn.
Năm
[1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976), nước Việt Nam thống nhất đổi quốc hiệu thành nước “Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”; [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) – [Chợ Lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) đổi tên thành [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Tên gọi Việt Nam cũng được sử dụng để đặt danh pháp cho khá nhiều loài [động](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt), [thực vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) và [sinh vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt) khác. Sau chiến tranh, do nhiều chính sách sai lầm của lãnh đạo đảng cộng sản Việt Nam, đã đưa Việt Nam vào các khủng hoảng trầm trọng về kinh tế và xã hội trong gần 10 năm. [19] [Đại hội Đảng lần VI](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_VI)năm [1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986)chấp thuận [chính sách Đổi mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi)theo đó cải tổ bộ máy nhà nước, và chuyển đổi nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội. Giữa [thập niên 1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), Việt Nam bắt đầu hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Năm [1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995), Việt Nam gia nhập khối [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), sau khi bình thường hóa quan hệ với [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)một năm trước đó. Hiện nay, Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như [Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Cộng đồng Pháp ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF), [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [APEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của [Tổ chức Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WTO) sau 11 năm đàm phán. Vào ngày 16 tháng 10 năm 2007 Việt Nam đã được bầu làm một trong các thành viên không thường trực của [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-20) [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)cho nhiệm kỳ 2008-2009.
## Địa lý
Việt Nam nằm trong
[bán đảo Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), thuộc vùng [đông nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). Lãnh thổ Việt Nam chạy dọc bờ biển phía đông của bán đảo này. Việt Nam có biên giới đất liền với [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (1.281 [km](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t)), [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) (2.130 km) và [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) (1.228 km) và bờ biển dài 3.444 km tiếp giáp với [vịnh Bắc Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99), [biển Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) và [vịnh Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan).
Việt Nam có diện tích 331.698 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đất liền và hơn 4.500 km² biển
[nội thủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_th%E1%BB%A7y), với hơn 2.800 hòn đảo, [bãi đá ngầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu) lớn nhỏ, gần và xa bờ, bao gồm cả [Trường Sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) và [Hoàng Sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa) mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, có [vùng nội thủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_th%E1%BB%A7y), [lãnh hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_h%E1%BA%A3i), [vùng đặc quyền kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%E1%BA%B7c_quy%E1%BB%81n_kinh_t%E1%BA%BF) và [thềm lục địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%81m_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền khoảng trên [1 triệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%87u) km².
Địa hình Việt Nam rất đa dạng theo các vùng tự nhiên như vùng
[tây bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [đông bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) có những đồi và những núi đầy rừng, trong khi đất phẳng che phủ khoảng ít hơn 20%. Núi rừng chiếm độ 40%, đồi 40%, và [độ che phủ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_che_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) khoảng 75%. Các vùng đồng bằng như [đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), [đồng bằng sông Cửu Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) và các vùng [duyên hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n) ven biển như [Bắc Trung Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và [Nam Trung Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam). Nhìn tổng thể Việt Nam gồm ba miền với miền Bắc có cao nguyên và vùng châu thổ [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), miền Trung là phần đất thấp ven biển, những cao nguyên theo [dãy Trường Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n), và miền Nam là vùng châu thổ [Cửu Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long). Điểm cao nhất Việt Nam là 3.143 [mét](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t), tại đỉnh [Phan Xi Păng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Xi_P%C4%83ng), thuộc [dãy núi Hoàng Liên Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ho%C3%A0ng_Li%C3%AAn_S%C6%A1n). Diện tích [đất canh tác](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.
Về tài nguyên đất, Việt Nam có
[rừng](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng) tự nhiên và nhiều mỏ [khoáng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n) trên đất liền với [phốt phát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91t_ph%C3%A1t), [than đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%C4%91%C3%A1), [chôrômát](https://en.wikipedia.org/wiki/Chromate_and_dichromate), [vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng)…Về tài nguyên biển thì có [cá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1), [tôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4m_th%E1%BB%B1c_s%E1%BB%B1), [dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), [khí tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn).Với hệ thống [sông](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng), [hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93) nhiều, đây là tiềm năng cho [thủy điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) phát triển.
## Khí hậu
Việt Nam có khí hậu
[nhiệt đới xavan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_xavan) ở miền Nam với hai mùa ( [mùa mưa](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a), từ giữa [tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) đến giữa [tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn), và [mùa khô](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4), từ giữa [tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) đến giữa [tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)) và khí hậu [cận nhiệt đới ẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi) ở miền Bắc với bốn mùa rõ rệt ( [mùa xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n), [mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1), [mùa thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu) và [mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng)), còn miền trung và [Nam bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_b%E1%BB%99) có đặc điểm của [khí hậu nhiệt đới gió mùa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi_gi%C3%B3_m%C3%B9a). Do nằm dọc theo bờ biển, khí hậu Việt Nam được điều hòa một phần bởi các dòng biển và mang nhiều yếu tố khí hậu biển. [Độ ẩm tương đối](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) trung bình là 84% suốt năm. Hằng năm, lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm,số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và [nhiệt độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) từ 5 °C đến 37 °C. Hàng năm, Việt Nam luôn phải phòng chống [bão](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o) và [lụt lội](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5t) và hứng chịu 5 đến 10 cơn bão/năm.
## Dân số
|
|Lịch sử phát triển dân số
|
||
|
|
|[1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996) [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997) [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998) [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999) [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000) [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001) [2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002) [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003) [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004) [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005) [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008) [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009) [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010) [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011) [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012)
Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó có 53 dân tộc thiểu số, chiếm khoảng 14% tổng số dân của cả nước. Dân tộc
[Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) (còn gọi là người Kinh) chiếm gần 86%, tập trung ở những miền [châu thổ](https://vi.wiktionary.org/wiki/ch%C3%A2u_th%E1%BB%95) và [đồng bằng](https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%91%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng) ven biển. Những dân tộc thiểu số, trừ người [Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [người Chăm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) và [người Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) phần lớn đều tập trung ở các vùng miền núi và cao nguyên. Trong số các sắc dân thiểu số, đông dân nhất là các dân tộc [Tày](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), [Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Mường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), [Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer), [Nùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_N%C3%B9ng)…, mỗi dân tộc có dân số khoảng một triệu người. Các dân tộc [Brâu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Br%C3%A2u), [Rơ Măm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_R%C6%A1_M%C4%83m), [Ơ Đu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C6%A0_%C4%90u) có số dân ít nhất, với khoảng vài trăm cho mỗi nhóm. Có một số dân tộc thiểu số đã định cư trên lãnh thổ Việt Nam từ rất lâu đời, nhưng cũng có các dân tộc chỉ mới di cư vào Việt Nam trong vài trăm năm trở lại đây như người Hoa ở miền Nam. Trong số các dân tộc này, [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và [người Ngái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ng%C3%A1i) là hai dân tộc duy nhất có dân số giảm trong giai đoạn 1999-2009. Việt Nam là một nước đông dân, tuy diện tích đứng hạng 65 nhưng lại xếp thứ 15 trên thế giới về dân số. [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-22)
Theo điều tra của
[Tổng cục thống kê (Việt Nam)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên toàn Việt Nam có 85.846.997 người, quy mô phân bố ở các vùng kinh tế – xã hội, trong đó đông dân nhất là vùng [đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) với khoảng 19,5 triệu người, kế tiếp là vùng [bắc Trung bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và [duyên hải nam Trung bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) với khoảng 18,8 triệu người, thứ ba là vùng [đồng bằng sông Cửu Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) với khoảng 17,1 triệu người. Vùng ít dân nhất là [Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) với khoảng 5,1 triệu người. Theo số liệu ước tính của [The World Factbook](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook) do [CIA](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29) công bố thì vào tháng 7 năm 2011, dân số Việt Nam là 90.549.390 người, đứng thứ 14 trên thế giới ( [Ethiopia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia) vượt lên vị trí 13). [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-autogenerated1-23)
Theo điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ (IPS) 2014 thì 33,1% dân số Việt Nam đang sinh sống tại khu vực
[thành thị](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B) và 66,9% cư trú ở khu vực [nông thôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_th%C3%B4n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Về tỷ số giới tính trung bình hiện nay là 98 nam/100 nữ, trong đó vùng cao nhất là Tây Nguyên với 102 nam/100 nữ và vùng thấp nhất là Đông Nam Bộ với 95 nam/100 nữ [24] [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-25)
## Văn hóa
Văn hóa Việt Nam là nền văn hóa dân tộc thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa tộc người
Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh,
[người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) cùng cộng đồng 54 dân tộc anh em có những [phong tục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_t%E1%BB%A5c) đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những [lễ hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i) nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong [tín ngưỡng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng), sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của [tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền đạt của [ngôn ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), từ truyền thống đến hiện đại của [văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc), [nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt).
Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và phân bố dân tộc, dân cư đã tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam. Từ cái nôi của văn hóa Việt Nam ở
[đồng bằng sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) của [người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) chủ đạo với nền văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại [tây bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và [đông bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở [Bắc Trung bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) đến sự pha trộn với văn hóa [Chăm Pa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C4%83m_Pa) của [người Chăm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) ở [Nam Trung Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam). Từ những vùng đất mới ở [Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) với sự kết hợp văn hóa các tộc [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [người Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) đến sự đa dạng trong văn hóa và tộc người ở [Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn).
Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóa bản địa của người Việt cổ từ thời
[Hồng Bàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_B%C3%A0ng) đến những ảnh hưởng từ bên ngoài trong hàng nghìn năm nay. Với những ảnh hưởng từ xa xưa của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) đến những ảnh hưởng của [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) từ thế kỷ 19, [phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u) trong thế kỷ 20 và [toàn cầu hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_c%E1%BA%A7u_h%C3%B3a) từ thế kỷ 21. Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam hiện đại.
## Tôn giáo
Việt Nam là một quốc gia đa
[tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) và tín ngưỡng. Cộng đồng các dân tộc tại Việt Nam đều có [tín ngưỡng dân gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam) từ lâu đời. Cùng với các tôn giáo lớn của thế giới như [Khổng giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o), [Lão giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), [Tin Lành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh), [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), Việt Nam còn có một số tôn giáo nội sinh như [đạo Cao Đài](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i) và [đạo Hòa Hảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_H%C3%B2a_H%E1%BA%A3o). Bên cạnh đó, có một lượng đáng kể người dân tự nhận mình là người [không tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_t%C3%B4n_gi%C3%A1o).
## Phân cấp hành chính
Phân cấp hành chính Việt Nam gồm 3 cấp: cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp xã và tương đương.
Việt Nam được chia ra 58
[tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và 5 [thành phố trực thuộc trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_tr%E1%BB%B1c_thu%E1%BB%99c_trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)(*) với thủ đô là [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh và tương đương của Việt Nam lần lượt (sắp xếp theo bảng chữ cái):
Dưới cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương là cấp
[quận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn), [huyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n), [thị xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) và [thành phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) trực thuộc tỉnh. Tính đến năm 2015, Việt Nam có [713](https://vi.wikipedia.org/wiki/713) đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh
Dưới cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh là các đơn vị hành chính
[phường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [thị trấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29).
Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực với các tên gọi khác nhau ở các vùng miền như
[khu phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%E1%BB%91), [tổ dân phố](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95_d%C3%A2n_ph%E1%BB%91&action=edit&redlink=1), [làng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng), [thôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n), [ấp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n), [khóm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%A9a), [buôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n), [bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n), [xóm](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%B3m).
## Chính trị
Việt Nam hiện nay
[chế độ xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Hệ thống chính trị đã thực hiện theo cơ chế chỉ có duy nhất một [đảng chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_ph%C3%A1i_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) là [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) lãnh đạo, với tôn chỉ là: Đảng lãnh đạo, [Nhà nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) quản lý và nhân dân làm chủ thông qua cơ quan quyền lực là [Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam). Trên thực tế cho đến nay (2010) các đại biểu là đảng viên trong Quốc hội có tỉ lệ từ 90% trở lên , những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ và Quốc hội cũng như các cơ quan tư pháp đều là đảng viên kỳ cựu và được [26] [Ban Chấp hành Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng)hoặc [Bộ chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)Đảng Cộng sản Việt Nam đề cử.
Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng duy nhất lãnh đạo trên chính trường Việt Nam theo quy định trong điều 4 của
[Hiến pháp 1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam là một **Tổng bí thư** nắm giữ chức vụ tối cao, quyền hạn rất lớn vì đây là đảng duy nhất hợp lệ cùng với quốc hội, chính phủ nắm quyền lập pháp, hành pháp. Tổng bí thư hiện nay tại đại hội XI (2011) là ông [Nguyễn Phú Trọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng). [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam), theo [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền [lập hiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) và [lập pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p). Nhiệm vụ của Quốc hội là giám sát, quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, những nguyên tắc chủ yếu của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân. Trên 90% đại biểu quốc hội là Đảng viên Đảng CSVN nên quốc hội không có độc lập từ đảng, tuân thủ gần tuyệt đối các quy định của Đảng. Nhiệm kỳ Quốc hội là 5 năm. **Chủ tịch Quốc hội** được [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) bầu do đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Chủ tịch Quốc hội hiện nay (2011) là ông [Nguyễn Sinh Hùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng). **Chủ tịch nước**, theo hiến pháp là người đứng đầu Nhà nước, nguyên thủ quốc gia nước CHXHCN Việt Nam được Quốc hội bầu do Chủ tịch Quốc hội giới thiệu từ đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Chủ tịch nước có 12 quyền hạn theo Hiến pháp trong đó quan trọng nhất là: công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh. Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang nhân dân và giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh Quốc gia. Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm [Phó Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam), Thủ tướng, Chánh án Tòa án tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát tối cao. Chủ tịch nước thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại, là chức vụ cao nhất trên danh nghĩa của Việt Nam nhưng thường không giữ kiêm chức Tổng bí thư Đảng (có trường hợp giữ kiêm) nên thường chỉ là một ủy viên BCHTƯ Đảng cấp dưới của Tổng bí thư, ngoài ra trên thực tế chủ tịch nước chỉ đóng vai trò nghi lễ còn Thủ tướng chính phủ mới nắm quyền hành thực sự và lớn hơn. Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước là 5 năm. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Chủ tịch nước. Chủ tịch nước hiện nay (2011) là ông [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang). [Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam), theo hiến pháp là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Chính phủ chịu sự giám sát và thực hiện chế độ báo cáo công tác trước Quốc hội, [Ủy ban Thường vụ Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_v%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) và Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ Chính phủ là 5 năm. Chính phủ gồm có **Thủ tướng**, các [Phó Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), các [Bộ trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng Chính phủ do Chủ tịch nước giới thiệu từ đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) để Quốc hội bầu. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Thủ tướng Chính phủ. [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) Chính phủ hiện nay (2010) là ông [Nguyễn Tấn Dũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng).
Các
[Phó Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, là người giúp việc cho Thủ tướng và được Thủ tướng ủy nhiệm khi Thủ tướng vắng mặt. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, đảm nhiệm chức năng quản lý Nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực công tác được giao. Việc tổ chức nhân sự cấp cao này đều thông qua [Bộ Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) và các viên chức này đều do Bộ Chính trị quản lý. Các Thứ trưởng và chức vụ tương đương do Thủ tướng bổ nhiệm, nhưng [Ban Bí thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_B%C3%AD_th%C6%B0_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) thông qua và quản lý. [Chính phủ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ. Ngoài ra chính phủ còn quản lý 5 cơ quan hành chính và 3 cơ quan truyền thông trực thuộc là [Thông tấn xã Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4ng_t%E1%BA%A5n_x%C3%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Đài Truyền hình Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Đài Tiếng nói Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tòa án Nhân dân Tối cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_T%E1%BB%91i_cao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) là cơ quan xét xử cao nhất của Việt Nam. Chánh án Tối cao là người đứng đầu Tòa án Nhân dân Tối cao. Chánh án Tối cao hiện nay là ông [Trương Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%B2a_B%C3%ACnh).
## Quan hệ đối ngoại
Theo các văn kiện của
[Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_X) của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản và Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chủ trương thực hiện đường lối [đối ngoại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_ngo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) độc lập, tự chủ, rộng mở, [đa dạng hóa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_d%E1%BA%A1ng_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1), [đa phương hóa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_ph%C6%B0%C6%A1ng_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) [quan hệ quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), chủ động hội nhập quốc tế với phương châm “Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong [cộng đồng thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) phấn đấu vì [hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_b%C3%ACnh), [độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) và [phát triển](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)“.
Từ sau thời kỳ
[đổi mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi), Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ với [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) vào năm [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992) và với [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) vào năm [1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995), gia nhập khối [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) năm 1995
Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 180 quốc gia< (gồm 43 nước châu Á, 47 nước châu Âu, 11 nước châu Đại Dương, 29 nước châu Mỹ, 50 nước châu Phi)ref>theo trang web chính thức của nước CHXHCN Việt Nam
[Quan hệ ngoại giao](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/QuanHeNgoaiGiao), truy cập 22/7/2015</ref> thuộc tất cả các châu lục (Châu Á – Thái Bình Dương: 33, Châu Âu: 46, Châu Mĩ: 28, Châu Phi: 47, Trung Đông: 16), bao gồm tất cả các nước và trung tâm chính trị lớn của thế giới. Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 500 tổ chức phi chính phủ. Đồng thời, Việt Nam đã có quan hệ thương mại với 165 nước và vùng lãnh thổ. Trong tổ chức [Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), Việt Nam đóng vai trò là ủy viên [ECOSOC](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), ủy viên Hội đồng chấp hành [UNDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [UNFPA](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=UNFPA&action=edit&redlink=1) và [UPU](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF).
Vai trò đối ngoại của Việt Nam trong đời sống chính trị quốc tế đã được thể hiện thông qua việc tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc tế tại thủ đô Hà Nội
Năm
[1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997), tổ chức hội nghị Thượng đỉnh [Cộng đồng Pháp ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF)
Năm
[1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998), tổ chức hội nghị cấp cao [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)
Năm
[2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), tổ chức hội thảo quốc tế về hợp tác và phát triển Việt Nam và [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)
Năm
[2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004), tổ chức Hội nghị cấp cao [ASEM](https://vi.wikipedia.org/wiki/ASEM) vào tháng 10
Năm
[2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006), tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh [APEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) vào tháng 11.
Từ ngày
[11 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_1) năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của [Tổ chức Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WTO). Đây là một bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế quốc tế.
Ngày
[16 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) năm 2007, tại cuộc bỏ phiếu diễn ra ở phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), Việt Nam chính thức được bầu làm thành viên không thường trực [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) nhiệm kỳ 2008-2009.
Ngày
[1 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và trong năm đó đã tổ chức nhiều cuộc họp lớn của khu vực.
## Kinh tế
Từ ngàn năm nay, Việt Nam là một nước
[nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Trước năm 1986, Việt Nam là một quốc gia có nền [kinh tế kế hoạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch) tương tự nền kinh tế của [các nước xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Chính sách [Đổi Mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi) năm [1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986) thiết lập mô hình kinh tế mà Việt Nam gọi là “ [Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)“. Các thành phần kinh tế được mở rộng nhưng các ngành kinh tế then chốt vẫn dưới sự điều hành của Nhà nước. Sau năm 1986, kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển to lớn và đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình khoảng 9% hàng năm từ [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993) đến [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997), đặc biệt là sau khi Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận với Việt Nam năm 1994. Tăng trưởng [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) 8,5% vào năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997) đã giảm xuống 4% vào năm [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998) do ảnh hưởng của sự kiện [khủng hoảng kinh tế Á châu năm 1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), và tăng lên đến 4,8% năm [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999). Tăng trưởng [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) tăng lên từ 6% đến 7% giữa những năm [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002) trong khi tình hình kinh tế thế giới đang trì trệ. Hiện nay, giới [lãnh đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o) Việt Nam tiếp tục các nỗ lực tự do hóa nền kinh tế và thi hành các chính sách cải cách, xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để đổi mới kinh tế và tạo ra các ngành công nghiệp xuất khẩu có tính cạnh tranh hơn.
Mặc dù có tốc độ phát triển kinh tế cao trong một thời gian dài nhưng do tình trạng
[tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) không được cải thiện và luôn bị xếp hạng ở mức độ cao của thế giới [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-27) cộng với các khó khăn về vốn, đào tạo lao động, đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng gây ra cho việc kinh doanh với hàng chục ngàn thủ tục từ 20 năm trước đang tồn tại và không phù hợp với nền kinh tế thị trường nên với con số cam kết đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) cao kỷ lục 61 tỉ USD năm 2008 chưa nói lên được mức độ tin tưởng của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam và Việt Nam đang bị các nước trong khu vực bỏ lại khá xa. Theo [28] [thống kê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_%28PPP%29_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_n%C4%83m_2005)năm 2015 của [Ngân hàng Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)thì [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)đầu người của Việt Nam năm 2014 là 5.294,4 USD, bằng 55,4% so với Indonesia, 37% so với Thái Lan và chỉ bằng 6,7% so với Singapore [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-29)
Ngày
[7 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_11) năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập [Tổ chức Thương mại Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WTO) sau khi đã kết thúc đàm phán song phương với tất cả các nước có yêu cầu (trong đó có những nền kinh tế lớn như [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Liên minh châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) ( [EU](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)), [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)). Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức WTO ngày [11 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_1) năm [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007).
Ngày 3 tháng 4 năm 2013, tại một hội thảo tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế của Việt Nam đã nhận định nền kinh tế Việt Nam đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007-2011, chỉ có 1 năm (2008) Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8%. Tuy xuất khẩu tăng 2,4 lần lên 96,9 tỷ USD trong giai đoạn này nhưng mức tăng trưởng lại thấp hơn 5 năm trước khi gia nhập WTO. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu là nông – lâm sản, và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng mạnh, 18 tỷ USD vào năm 2008. Kinh tế Việt Nam cũng đã bị ảnh hưởng bởi giai đoạn khủng hoảng kinh tế từ 2007-2008 đến nay. Đến năm 2013, sau 7 năm hội nhập, tình hình kinh tế Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực, từ nợ xấu đến lạm phát, tín dụng tăng trưởng thấp.
[[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-30)
Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia và quy hoạch thành
[các vùng kinh tế-xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam) và các vùng kinh tế trọng điểm ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
|
|
So sánh
|
|![]()
|
|Thông tin ở đây có thể đã
Nếu biết thông tin mới cho trang này, xin bạn giúp
|Một số dữ liệu 10 năm gần đây (2000-2010) – Nguồn: TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|
|
(
tỷ USD,)
làm tròn
[GDP/đầu người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_%28danh_ngh%C4%A9a%29_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)
(
*USD*)
(
*tăng giảm % so với năm trước*)
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
[FDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i)-đăng ký
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
[FDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i)-thực hiện
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
(
*tỷ USD,*)
làm tròn
làm tròn
(
*1000 tỷ VNĐ,*)
làm tròn
làm tròn
(
*tăng giảm % so với năm trước*)
(
*tăng giảm % so với năm trước*)
(
*tăng giảm % so với năm trước*)
### Du lịch
Ngành du lịch và dịch vụ đã đóng góp tích cực vào nền kinh tế Việt Nam. Số lượng khách du lịch đến Việt Nam liên tục tăng nhanh trong vòng 10 năm kể từ 2000 – 2010. Năm 2013, có gần 7,6 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam, các thị trường lớn nhất là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Đài Loan.
[[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-32)
Việt Nam có nhiều điểm du lịch đa dạng từ miền Bắc đến miền Nam, từ miền núi tới đồng bằng, bãi biển, đảo. Từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử… Các điểm du lịch miền núi nổi tiếng như
[Sapa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_Pa), [Bà Nà](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0_N%C3%A0), [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t). Các điểm du lịch ở đồng bằng như [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), [Đà Nẵng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), [TP.Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)… Các điểm du lịch ở các bãi biển như [Hạ Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_H%E1%BA%A1_Long), [Nha Trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang), [Phan Thiết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thi%E1%BA%BFt), [Vũng Tàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9ng_T%C3%A0u) và các đảo như [Cát Bà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_C%C3%A1t_B%C3%A0), [Cù lao Chàm](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B9_lao_Ch%C3%A0m), [Côn Đảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o), [Phú Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c),…
Khẩu hiệu ngành du lịch Việt Nam:
- 2001-2004: Việt Nam – Điểm đến của thiên niên kỷ mới
*Vietnam – A destination for the new mellennium*
- 2004-2005: Hãy đến với Việt Nam
*Welcome to Vietnam*
- 2006-2009: Việt Nam – Vẻ đẹp tiềm ẩn
*Vietnam – The hidden charm*
- 2010-nay: Việt Nam – Sự khác biệt Á Đông
*Vietnam – A Different Orient*
|Khách và khách du lịch quốc tế đến Việt Nam qua 10 năm gần đây (2000-2010) – Nguồn: TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|Lượt khách đến Việt Nam (
|triệu người, làm tròn) |2.1||2.3||2.6||2.4||2.9||3.4||3.5||4.2||4.2||3.7||5.0|
|Lượt khách đến Việt Nam du lịch(
|triệu người, làm tròn) |1.1||1.2||1.4||1.2||1.5||2.0||2.0||2.6||2.6||2.2||3.1|
## Xã hội
### Giáo dục
Nhà nước Việt Nam rất quan tâm đến việc phát triển giáo dục. Tỷ lệ ngân sách nhà nước dành cho giáo dục ngày càng tăng từ 10,89% năm 2005 tăng lên đến 12,05% năm 2010 và 16,85% năm 2012.
[[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-33)
Nền
[giáo dục Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam) hiện nay đang cố gắng hội nhập với các nước trong khu vực [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và trên Thế giới. Ở Việt Nam có 5 cấp học: [tiểu học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc), [trung học cơ sở](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_h%E1%BB%8Dc_c%C6%A1_s%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1), [trung học phổ thông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [đại học](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) và [sau đại học](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_sau_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc). Các trường Đại học chủ yếu tập trung ở hai thành phố lớn là [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) và [TP.Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Theo kết quả đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) được công bố ngày 3/12/2013, điểm trung bình môn Khoa học của học sinh Việt Nam ở độ tuổi 15 năm 2012 đứng thứ 8 thế giới. Tuy nhiên có ý kiến cho rằng kết quả này không phản ánh đúng chất lượng giáo dục của Việt Nam vì các trường phổ thông theo chỉ thị của Bộ giáo dục Việt Nam đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho kỳ thi PISA từ trước đó [34] [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-35) . [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-36)
Về nền giáo dục bậc đại học, hiện nay Việt Nam có tổng số 376 trường đại học, cao đẳng trên cả nước, trong đó
[bộ Giáo dục và Đào tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) trực tiếp quản lý 54 trường, các Bộ, ngành khác quản lý 116 trường.Các tỉnh, thành phố là cơ quan chủ quản của 125 trường. Ba cơ sở đại học lớn nhất quốc gia gồm Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Năm 1988, Bộ Đại học ra Quyết định cho phép thành lập Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long (hiện nay là [Trường Đại học Thăng Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Th%C4%83ng_Long)) như một mô hình giáo dục đại học mới, đánh dấu sự ra đời của trường đại học dân lập đầu tiên tại Việt Nam. Tính đến hiện nay toàn Việt Nam có 81 trường dân lập, tư thục. Tổng số sinh viên bậc đại học hiện nay khoảng 1.700.000 người, số lượng tuyển sinh hằng năm trong những năm gần đây khoảng 500.000 người/kỳ thi. Tuy nhiên đánh giá chung chất lượng đào tạo giáo dục bậc đại học ở Việt Nam còn thấp, chưa tạo được sự đồng hướng giữa người học, người dạy, nhà đầu tư cho giáo dục, người sử dụng lao động và xã hội. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học còn nhiều trì trệ là nguyên nhân cơ bản của việc chất lượng giáo dục đại học Việt Nam ngày càng tụt hậu trước đòi hỏi của phát triển đất nước. Nhưng nhà nước Việt Nam đang tích cực cải cách hệ thống giáo dục đại học bằng việc trao thêm quyền cho các trường đại học. Điều 32 Luật Giáo dục Đại học số 08/2012/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2012 quy định “ [37] *Cơ sở giáo dục đại học tự chủ trong các hoạt động chủ yếu thuộc các lĩnh vực tổ chức và nhân sự, tài chính và tài sản, đào tạo, khoa học và công nghệ, hợp tác quốc tế, bảo đảm chất lượng giáo dục đại học. Cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ ở mức độ cao hơn phù hợp với năng lực, kết quả xếp hạng và kết quả kiểm định chất lượng giáo dục.*“. Điều 36 luật này cũng quy định “ *Hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học tổ chức biên soạn hoặc lựa chọn, duyệt giáo trình giáo dục đại học để sử dụng làm tài liệu giảng dạy, học tập trong cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở thẩm định của Hội đồng thẩm định giáo trình do hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học thành lập.*“, tuy nhiên “ *Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn giáo trình sử dụng chung các môn lý luận chính trị, quốc phòng – an ninh để làm tài liệu giảng dạy, học tập trong các cơ sở giáo dục đại học*“. Các lãnh đạo hàng đầu của Chính phủ Việt Nam bày tỏ sự ủng hộ tự chủ đại học và yêu cầu thúc đẩy nhanh hơn nữa tiến trình này. [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-38) Tuy nhiên có ý kiến cho rằng các trường đại học Việt Nam chưa đủ năng lực và thiếu sự sẵn sàng cho việc tự chủ [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-39) [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-40) , các điều khoản trong Luật Giáo dục Đại học cho thấy quyền tự chủ của các trường đại học khó có thể trở thành hiện thực vì có quá nhiều điểm hoàn toàn trái với tinh thần tự chủ đại học hoặc mơ hồ đến độ không thể thực thi. [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-41) [[42]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-42)
Từ năm 2000-2007, nhiều học sinh Việt Nam đã đi du học ở các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Úc, Pháp, Đức, Nhật… Riêng năm 2007 đã có 39.700 học sinh đi du học
[[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-43)
### Y tế
Về cơ sở hạ tầng, tính đến năm 2010 trên toàn Việt Nam có 1.030
[bệnh viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n), 44 [khu điều dưỡng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_%C4%91i%E1%BB%81u_d%C6%B0%E1%BB%A1ng&action=edit&redlink=1) [phục hồi chức năng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5c_h%E1%BB%93i_ch%E1%BB%A9c_n%C4%83ng), 622 [phòng khám đa khoa khu vực](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_kh%C3%A1m); với tổng số [44] [giường bệnh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BB%87nh&action=edit&redlink=1)khoảng 246.300 giường. Bên cạnh các cơ sở y tế Nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần làm giảm bớt sự quá tải ở các bệnh viện Nhà nước [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-TCTK2-45) [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-autogenerated2001-46) [[47]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-47)
Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam hiện nay đã có 80% số
[thôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n) [bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n) có nhân viên y tế hoạt động, 100% số [xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) có [trạm y tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1m_x%C3%A1) trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều ở mỗi cấp, vùng, miền. Việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính và sự công bằng trong chăm sóc sức khoẻ người dân chưa đảm bảo [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-48)
Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học Y, Dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn
[bác sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9) và [dược sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_s%C4%A9) đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Hiện nay số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người, trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-autogenerated2001-46)
Ngành Y tế hiện tại của Việt Nam đang được nhiều tổ chức quốc tế tài trợ vốn
[ODA](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%97_tr%E1%BB%A3_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c) và vốn [NGO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_phi_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), tính đến năm 2010 Bộ Y tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn 1 tỷ USD, các dự án được phân bố ở đều khắp các vùng miền [[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-49)
Tuy là một ngành thiết yếu đối với đời sống dân chúng, nhận được nhiều sự đầu tư từ ngân sách của nhà nước Việt Nam cũng như các tổ chức nước ngoài, nhưng những năm gần đây bị đánh giá là bị
[tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) ở nhiều cấp độ, có tính chất nghiêm trọng, được tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế [[50]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-50)
### Giao thông
Do đặc thù của
[địa lý Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Vi%E1%BB%87t_Nam), nên các tuyến giao thông nội địa chủ yếu từ [đường bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_giao_th%C3%B4ng), [đường sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray), đường [hàng không](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng) đều theo hướng [bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc) – [nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam), riêng các tuyến giao thông nội thủy thì chủ yếu theo hướng [đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng) – [tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y) dựa theo các con sông lớn đều đổ từ hướng tây ra biển.
Việt Nam có hệ thống đường bộ gồm các
[quốc lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [tỉnh lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_l%E1%BB%99), [huyện lộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_l%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)… có tổng chiều dài khoảng 222.000 [km](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t), phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều được trải nhựa và bê tông hóa, chỉ có một số ít các tuyến đường huyện lộ tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa đang còn là các con đường đất.
Việt Nam có 3.360 km đường bờ biển. Dự kiến quy hoạch chi tiết tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai là tuyến đường bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Mũi Ngọc (xã Bình Ngọc,
[Móng Cái](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B3ng_C%C3%A1i), Quảng Ninh) tới cửa khẩu Hà Tiên ( [thị xã Hà Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29), Kiên Giang) với chiều dài khoảng 3.041 km
Hệ thống đường sắt Việt Nam có tổng chiều dài 2652 km, trong đó tuyến đường chính
[Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) – [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) dài 1726 km được gọi là [Đường sắt Bắc Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_B%E1%BA%AFc_Nam). Ngoài ra còn có các tuyến đường sắt ngắn từ Hà Nội đi Hải Phòng (hướng đông), Lạng Sơn (hướng bắc), Lào Cai (hướng tây bắc)
Hệ thống đường
[hàng không](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng) Việt Nam gồm các [sân bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay) quốc tế có các tuyến bay đi các nước và các sân bay nội địa trải đều ở khắp ba miền, 3 sân bay quốc tế hiện đang khai thác là [Tân Sơn Nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t) (TP.Hồ Chí Minh), [sân bay Đà Nẵng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) (Đà Nẵng) và [Nội Bài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_N%E1%BB%99i_B%C3%A0i) (Hà Nội), và các sân bay dự kiến khai thác đường bay quốc tế trong thời gian tới là [Cam Ranh](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Cam_Ranh) (Khánh Hòa), [Cát Bi](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_C%C3%A1t_Bi) (Hải Phòng) và [Phú Bài](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%C3%BA_B%C3%A0i) (Thừa Thiên Huế).
Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển lớn ở 3 miền như
[cảng Hải Phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), [cảng Cái Lân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_C%C3%A1i_L%C3%A2n) (miền Bắc), [cảng Tiên Sa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Ti%C3%AAn_Sa), [cảng Quy Nhơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Quy_Nh%C6%A1n) (miền Trung) và [cảng Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n), [cảng Thị Vải](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Th%E1%BB%8B_V%E1%BA%A3i_-_C%C3%A1i_M%C3%A9p) (miền Nam). Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng [đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng) – [tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y) dựa theo các con sông lớn như [sông Đà](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0), [sông Hồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) (miền Bắc), [sông Tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Ti%E1%BB%81n), [sông Hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%ADu) (miền tây nam bộ), và [sông Đồng Nai](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%93ng_Nai), [sông Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n) (miền đông nam bộ) chảy theo hướng [bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc) – [nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam).
|Tăng giảm luân chuyển hành khách qua 10 năm gần đây (2000-2010) – Nguồn:TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|Đường bộ (
|tăng giảm % so với năm trước) |5.2||4.6||9.4||19.0||12.5||12.7||12.9||13.3||9.8||10.2||12.5|
|Đường sắt (
|tăng giảm % so với năm trước) |17.6||7.1||7.9||10.1||7.6||4.3||-5.0||7.5||-2.1||-9.3||8.1|
|Đường thuỷ (
|tăng giảm % so với năm trước) |1.8||7.3||9.8||-7.4||15.3||7.9||-6.4||-1.2||3.0||5.4||4.1|
|Đường hàng không (
|tăng giảm % so với năm trước) |8.4||39.4||16.2||0.1||31.7||18.8||15.2||14.6||10.0||2.2||30.8|
### Truyền thông
Truyền thông Việt Nam hiện có đủ bốn loại hình báo chí là
[báo in](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_vi%E1%BA%BFt), [báo nói](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_n%C3%B3i&action=edit&redlink=1), [báo hình](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) và [báo điện tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD). Việt Nam hòa mạng [internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Internet) quốc tế vào năm 1997 và hơn 10 năm nay hàng loạt báo điện tử, trang tin điện tử đã ra đời.
Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 706 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 67 đài phát thanh – truyền hình, gồm 3 đài phát thanh truyền hình trung ương (VTV, VTC, VOV) và 64 đài phát thanh – truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.
[[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-51)
Tại Việt Nam, tất cả các cơ quan truyền thông, báo chí hoạt động dưới sự quản lý và giám sát của
[Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Th%C3%B4ng_tin_v%C3%A0_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), và dưới sự định hướng của [Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Tuy%C3%AAn_gi%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Theo luật pháp Việt Nam, hiện nay chưa cấp phép cho báo chí tư nhân hoạt động.
### Tội phạm và tệ nạn
Việt Nam có tỷ lệ tội phạm ở mức rất thấp so với các nước có cùng trình độ phát triển, thậm chí là thấp hơn so với nhiều quốc gia phát triển.
Các băng nhóm [52] [tội phạm có tổ chức](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_ph%E1%BA%A1m_c%C3%B3_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c)như [Năm Cam](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_Cam), [Khánh Trắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1nh_Tr%E1%BA%AFng)… là khá hiếm, quy mô và độ tinh vi cũng còn xa mới sánh được với các tổ chức [Mafia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mafia)quốc tế.
Tuy nhiên, Việt Nam là địa điểm thuận lợi cho những đầu dây tội phạm trong và ngoài nước lộng hành để lợi dụng cho mục đích cá nhân đặc biệt là các đầu dây mại dâm, ma túy.
Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy khét tiếng như [53] [Tam giác vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_gi%C3%A1c_V%C3%A0ng)và [Trăng lưỡi liềm vàng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1). Theo nhiều nhà quan chức trách nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp do đó càng phải đề cao cảnh giác và nâng cao tinh thần trách nhiệm chống ma túy của quần chúng và đồng thời đẩy mảnh sự hợp tác phòng chống ma túy quốc tế. Gần đây Việt Nam cũng tham gia các hội nghị quốc tế để bàn thảo về các vấn đề trên như “Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông” (IDEC FEWG) do Việt Nam chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lận cận. Theo thống kê thì tính tới cuối năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy. [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-a-53) [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-a-53)
Các tệ nạn phổ biến nhất bao gồm
[cờ bạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_b%E1%BA%A1c), [cá độ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_%C4%91%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), sử dụng và buôn bán [ma túy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_t%C3%BAy), [mại dâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1i_d%C3%A2m)… Do sự phát triển mạnh của quá trình phát triển kinh tế – xã hội khiến cho tình hình tội phạm có xu hướng tăng cao, do đó Chính phủ Việt Nam đã và đang cố gắng hạn chế các loại tệ nạn đảm bảo an ninh, trật tự cho người dân. Việt Nam là một nước rất phổ biến về hoạt động thể dục thể thao trong đó bóng đá là phổ biến có nhiều người tham gia và hâm mộ nhiều nhất, do đó các tệ nạn liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá. Hiện nay, trong quá trình hội nhập trong nhiều lĩnh vực với thế giới, các cơ quan nhà nước và các tổ chức cá nhân đầu tư cho thể thao Việt Nam vẫn đang cố gắng hoàn thiện tổ chức và quản lí cho bóng đá nói riêng và cả nền thể dục thể thao nước nhà nói chung. [54]
### Thể thao
Môn thể thao truyền thống thịnh hành từ ngàn đời này ở Việt Nam là
[võ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_thu%E1%BA%ADt). Ngoài võ thuật, những môn mang tính cổ truyền khác như [55] [đá cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A1_c%E1%BA%A7u), [cầu mây](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_m%C3%A2y)hay [cờ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)đều được nhiều người yêu thích. Trong khi hiện tại thì môn [bóng đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1)được nhiều người chơi và xem nhất. Bóng đá được nhiều người Việt Nam hâm mộ tới mức báo chí nước ngoài ví gần như là một thứ “tôn giáo” với người dân. Mỗi thành công hay thất bại của đội tuyển bóng đá quốc gia hay U23 Việt Nam, diễn biến của các giải đấu lớn cấp Quốc gia như [[56]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-56) [World Cup](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), [Euro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_ch%C3%A2u_%C3%82u)hay cấp câu lạc bộ như [UEFA Champions League](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%BAp_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%99i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%82u), [Giải bóng đá Ngoại hạng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Ngo%E1%BA%A1i_h%E1%BA%A1ng_Anh), và các giải quốc nội khác ở Châu Âu… đều được dư luận đặc biệt quan tâm.
Những năm gần đây,
[tennis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t) cũng bắt đầu phổ biến ở các thành phố lớn. Ngoài ra, một số môn thể thao khác cũng đã thịnh hành từ rất lâu ở Việt Nam như [cầu lông](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_l%C3%B4ng), [bóng chuyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_chuy%E1%BB%81n), [bóng bàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_b%C3%A0n), [billiards snooker](https://vi.wikipedia.org/wiki/Billiards_snooker) và [cờ vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_vua). Đoàn thể thao Việt Nam bắt đầu tham gia Olympic mùa hè từ năm 1952 cho tới nay. [[57]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-57)
## Các ngày lễ chính
|Ngày tháng||Số ngày||Tên||Ghi chú|
|
|[Tết Dương Lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) *(* [30 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_12) *nếu tháng thiếu) đến* [29 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_12) [4 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_1) [Tết Nguyên Đán](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) *Âm lịch* [10 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) [Giỗ Tổ Hùng Vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%97_T%E1%BB%95_H%C3%B9ng_V%C6%B0%C6%A1ng) *Âm lịch* [30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) [Thống nhất đất nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975) [1 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [Ngày Quốc tế Lao động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng) [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) [Quốc khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)
## Xếp hạng quốc tế
|Tổ chức||Nghiên cứu||Xếp hạng|
|
|[Chỉ số hòa bình toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_h%C3%B2a_b%C3%ACnh_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-58) [Heritage Foundation](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Heritage_Foundation&action=edit&redlink=1)/ [The Wall Street Journal](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal) [Chỉ số tự do kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_kinh_t%E1%BA%BF#Th.E1.BB.A9_h.E1.BA.A1ng) [[59]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-59) [The Economist](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Economist) [Chỉ số chất lượng cuộc sống, 2005](http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf) [Phóng viên không biên giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi) [Chỉ số tự do báo chí toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi#Ch.E1.BB.89_s.E1.BB.91_t.E1.BB.B1_do_b.C3.A1o_ch.C3.AD_to.C3.A0n_c.E1.BA.A7u) [[60]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-60) [Tổ chức Minh bạch Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Minh_b%E1%BA%A1ch_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [Chỉ số nhận thức tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_tham_nh%C5%A9ng) [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-61) [Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Chỉ số Phát triển Con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [[62]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-62) [Diễn đàn Kinh tế thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Báo cáo cạnh tranh toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_c%C3%A1o_c%E1%BA%A1nh_tranh_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-63) [ETH Zürich](https://vi.wikipedia.org/wiki/ETH_Z%C3%BCrich) [Chỉ số toàn cầu hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u_h%C3%B3a) [[64]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-64) [Diễn đàn Kinh tế thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Chỉ số bất bình đẳng nam nữ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_b%E1%BA%A5t_b%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_nam_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)
(
*)* [Global Gender Gap Report](https://en.wikipedia.org/wiki/Global_Gender_Gap_Report) [[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-65) [IFPRI](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Food_Policy_Research_Institute&action=edit&redlink=1) [Chỉ số đói nghèo toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_%C4%91%C3%B3i_ngh%C3%A8o_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)( *)* [GHI](https://en.wikipedia.org/wiki/Global_Hunger_Index) [[66]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-66) [Đại học Yale](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Yale)& [Đại học Columbia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Columbia) [Chỉ số hiệu suất môi trường](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_hi%E1%BB%87u_su%E1%BA%A5t_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) [[67]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-67)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-1) [20 thành phố lớn của Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29#C.C3.A1c_th.E1.BB.8B_x.C3.A3_.C4.91ang_.C4.91.E1.BB.81_ngh.E1.BB.8B_.C4.91.C6.B0.E1.BB.A3c_n.C3.A2ng_c.E1.BA.A5p_l.C3.AAn_Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_thu.E1.BB.99c_t.E1.BB.89nh)
- ^
**a** **ă** [Bộ Ngoại giao](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). [“Một số thông tin về địa lý Việt Nam”](http://web.archive.org/web/20091014134254/http://www.chinhphu.vn/cttdtcp/vi/nuocchxhcnvn/thongtintonghop/thongtintonghop_dialy.html)(bằng [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)). [Chính phủ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Bản gốc](http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop/dialy)lưu trữ 14/10/2009. Truy cập 19/3/2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-IndexMundi2011_3-0) [Vietnam – Geography](http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html). Index Mundi. ngày 12 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-4) [“Thông cáo báo chí”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=507&ItemID=16155). [GSO](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-HDI_5-0) [“2013 Human Development Index and its components – Statistics”](https://web.archive.org/web/20130423192356/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf)(PDF). UNDP. 2013. [Bản gốc](http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/14/hdr2013_en_complete.pdf)lưu trữ 23/04/2013. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-6) [GINI index (World Bank estimate)](http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-7) [Tầm quan trọng của đảo và quần đảo ở Việt Nam](http://tuoitre.vn/tin/hoi-dap-ve-bien-dong/20120827/tam-quan-trong-cua-dao-va-quan-dao-o-viet-nam/508698.html)Ts Trần Nam Tiến, [báo Tuổi Trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB)cập nhật 27/08/2012 11:39 (GMT + 7)
- ^
**a** **ă** [“Vietnam’s new-look economy”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm). *BBC News*. Ngày 18 tháng 10 năm 2004. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-9) [. Bộ Ngoại giao Việt Nam. tr. Trang 25.](http://wayback.archive.org/web/20130321071159/http://www.mofa.gov.vn/vi/bng_vietnam/nr040810155502/ns110613104056) *Một số thông tin cơ bản về Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.* **Weisenthal, Joe (ngày 22 tháng 2 năm 2011).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-10) [“3G Countries”](http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1#vietnam-11). Businessinsider.com. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-11) [“Vietnam Inequality Report”](http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:p9Z51SI5fcYJ:www.spp.nus.edu.sg/Handler.ashx%3Fpath%3DData/Site/SiteDocuments/fritzen-brassard-inequality.pdf+rising+inequality+vietnam&hl=en&gl=uk&pid=bl&srcid=ADGEESj2eOA5fm7hoZPt6tC6FOOMka9Np3PR5W67LSBF5maIq4wwqqgAEKNq5T2ZFWC2whtg6V7y6cg6d1KjYRwhm558aq3HPf10UGtX_vZmuxD0FjGpJHaqCOIP5OV7ls8xbZxNRgiT&sig=AHIEtbSyYX0cq6MEvTfqlbh3Y2o_QmNjXQ). Mekong Economics. 2005. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-CIA_GINI_data_2008_12-0) [“Distribution of Family Income – Gini Index”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html). CIA World Factbook, 2008 data. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-sciencedirect.com_13-0) [“ScienceDirect – Journal of Econometrics: On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam”](http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304407602001616). Sciencedirect.com. Ngày 12 tháng 9 năm 2002. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1016/S0304-4076(02)00161-6](http://dx.doi.org/10.1016%2FS0304-4076%2802%2900161-6). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-jstor.org_14-0)
[Hoàn thành chú thích này](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/10.2307.2F2761129&preload=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/preload&editintro=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/editintro&action=edit) **Gallup, John Luke (2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-ideas.repec.org_15-0) [“The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s”](https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html). Ideas.repec.org. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-16) [Đại Việt Sử ký Ngoại kỷ Toàn thư](http://www.informatik.uni-leipzig.de/%7Educ/sach/dvsktt/dvsktt01.html) **Đại Việt sử ký toàn thư, Phần ngoại kỷ** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-17) **Việt Sử lược, khuyết danh – Trần Quốc Vượng dịch** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-18) **Ví dụ:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-19)
- Chi
[tre](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tre) [Vietnamocalamus](https://species.wikimedia.org/wiki/Vietnamocalamus)với loài [Vietnamocalamus catbaensis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vietnamocalamus_catbaensis)
- Chi tre
[Vietnamosasa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vietnamosasa)
- Chi
[Vietnamochloa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vietnamochloa)với loài duy nhất [Vietnamochloa aurea](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vietnamochloa_aurea)
- Chi côn trùng cánh nửa
[Vietnamaptera](https://species.wikimedia.org/wiki/Vietnamaptera)
- Loài
[ve bét](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ve_b%C3%A9t) [Angulobaloghia vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Angulobaloghia_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài
[Macrothrix vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Macrothrix_vietnamensis&action=edit&redlink=1)trong bộ [Cladocera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cladocera)
- Loài
[Hoàng đàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_Ho%C3%A0ng_%C4%91%C3%A0n) [Cupressus vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cupressus_vietnamensis)
- Loài
[Bướm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y) [phượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ph%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Delias vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Delias_vietnamensis&action=edit&redlink=1)chi [Delias](https://vi.wikipedia.org/wiki/Delias)
- Loài côn trùng
[cánh cứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng) [chân chạy](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%8D_ch%C3%A2n_ch%E1%BA%A1y) [Lebia vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lebia_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài
[Mao lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_Mao_l%C6%B0%C6%A1ng) [Clematis vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Clematis_vietnamensis)
- Loài
[gấu nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A5u_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Doryphoribius vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Doryphoribius_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài
[Camptocercus vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Camptocercus_vietnamensis&action=edit&redlink=1)bộ [Cladocera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cladocera)
- Loài côn trùng
[cánh cứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng) [kẹp kìm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_K%E1%BA%B9p_k%C3%ACm) [Neolucanus vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Neolucanus_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài côn trùng
[cánh dài](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_d%C3%A0i) [Neopanorpa vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Neopanorpa_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài
[Tylototriton vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_c%C3%B3c_Vi%E1%BB%87t_Nam)
- Loài
[Panax vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2m_Ng%E1%BB%8Dc_Linh)
- Loài côn trùng
[cánh cứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng) [cụt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D_C%C3%A1nh_c%E1%BB%A5t) [Skidmorella vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Skidmorella_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài côn trùng
[cánh viền](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_vi%E1%BB%81n) [Azaleothrips vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Azaleothrips_vietnamensis&action=edit&redlink=1)
- Loài
[Sapintus vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sapintus_vietnamensis&action=edit&redlink=1)họ [Anthicidae](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anthicidae)
- Loài
[Bướm đêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm) [Psilalcis vietnamensis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Psilalcis_vietnamensis&action=edit&redlink=1)…
- Chi
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-20) [“Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO”](http://www.thanhnien.com.vn/kinh-te/viet-nam-chinh-thuc-tro-thanh-thanh-vien-thu-150-cua-wto-355895.html)(Thông cáo báo chí). Xuân Danh, [Báo Thanh niên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_%28b%C3%A1o%29). 11 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-d.C3.A1nolonganqacnam_21-0) [Dân số trung bình phân theo địa phương qua các năm](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=12873), Theo Tổng cục thống kê Việt Nam. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-22) [The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-autogenerated1_23-0) [Vietnam – Geography](http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html). Index Mundi. ngày 12 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-24) [“Dân số Việt Nam vượt mốc 90 triệu người”](http://vov.vn/xa-hoi/dan-so-viet-nam-vuot-moc-90-trieu-nguoi-371425.vov). [Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập 16 tháng 8 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-25) [BÁO CÁO KẾT QUẢ CHÍNH THỨC Tổng điều tra dân số và nhà ở 1/4/2009](http://vietnam.unfpa.org/webdav/site/vietnam/shared/GSO_Report_Viet.pdf)7/2010 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-26) [Đa số đại biểu trúng cử Quốc hội là Đảng viên](https://web.archive.org/web/20100131160347/http://www1.voanews.com/vietnamese/news/a-19-2007-05-29-voa18-81535292.html) [VOA](https://vi.wikipedia.org/wiki/VOA)Thứ Ba, 29 tháng 5 2007 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-27) [“Tham nhũng trong mắt người dân đô thị VN”](https://web.archive.org/web/20101218002643/http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2010/12/101216_corruption_result.shtml)(Thông cáo báo chí). [BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 12:37 GMT – thứ năm, 16 tháng 12, 2010. [Bản gốc](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2010/12/101216_corruption_analysis.shtml)lưu trữ 18/12/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-28) [“Việt Nam tham nhũng thứ ba châu Á?”](http://www.bbc.com/vietnamese/world/2010/03/100308_asiapac_corruption.shtml)(Thông cáo báo chí). [BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 15:43 GMT – thứ hai, 8 tháng 3, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-29) [GDP per capita, PPP (current international $)](http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD)cập nhật 14/4/2015, truy cập 20/4/2015 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-30) [“Kinh tế đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO”](http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/vi-mo/kinh-te-di-xuong-sau-5-nam-gia-nhap-wto-2727391.html)(Thông cáo báo chí). [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). 18:20 GMT – thứ Tư, 3 tháng 4, 2013. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [Niên giám các năm 2000,](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK_31-2) **â** [2005](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=5690), [2006](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=6106), [2007](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=8029), [2008](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=9232), [2009](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10438), [2010](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&ItemID=11973), Tổng cục Thống kê [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-32) [“Khách quốc tế đến Việt Nam tháng 12 và 12 tháng năm 2013”](http://vietnamtourism.gov.vn/index.php/items/13104). Tổng cục Thống kê. 25 tháng 12 năm 2013. Truy cập 1 tháng 12 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-33) [Niên giám Thống kê 2013](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=&ItemID=16031), Trung tâm Tư liệu Thống kê – Tổng Cục Thống kê Việt Nam [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-34) [Học sinh Việt Nam vượt Mỹ về Toán và Khoa học](http://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/hoc-sinh-viet-nam-vuot-my-ve-toan-va-khoa-hoc-1386610934.htm), Xuân Vũ, Báo điện tử Dân trí, 04/12/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-35) [Việt Nam vượt Mỹ, Úc nhờ… luyện ‘gà chọi’?](http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/237596/viet-nam-vuot-my--uc-nho----luyen--ga-choi--.html), Vietnamnet, 18/05/2015 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-36) [Bộ Giáo dục bất ngờ với kết quả xếp hạng học sinh](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/152189/bo-giao-duc-bat-ngo-voi-ket-qua-xep-hang-hoc-sinh.html), Vietnamnet, 04/12/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-37) [VnExpress – 30 năm chất lượng giáo dục đại học bị ‘bỏ ngỏ’ – 30 nam chat luong giao duc dai hoc bi ‘bo ngo’](http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/30-nam-chat-luong-giao-duc-dai-hoc-bi-bo-ngo-2147830.html)Tiến Dũng, Thứ sáu, 30/10/2009 | 09:11 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-38) [Luật số 08/2012/QH13 của Quốc hội: LUẬT GIÁO DỤC ĐẠI HỌC](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=detail&document_id=163054), CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-39) [Thủ tướng thúc nhanh việc trao tự chủ đại học](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/194359/thu-tuong-thuc-nhanh-viec-trao-tu-chu-dai-hoc.html), Báo VietNamNet, 26/08/2014 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-40) [Thiếu sẵn sàng tự chủ ĐH](http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/thoi-su-suy-nghi/20140801/thieu-san-sang-tu-chu-dh/629155.html), Tuổi Trẻ Online, 01/08/2014 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-41) [Tự chủ đại học – cái nhìn từ nhiều phía](http://tuoitre.vn/tin/tuoi-tre-cuoi-tuan/20130108/tu-chu-dai-hoc---cai-nhin-tu-nhieu-phia/528311.html), Tuổi Trẻ Online, 08/01/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-42) [Tự chủ đại học ở Việt Nam: Thiếu thực chất](http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&News=7803&CategoryID=6), Vũ Thị Phương Anh, Tạp chí Tia Sáng, 22/08/2014 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-43) [Muôn nẻo đường du học](https://web.archive.org/web/20110717000333/http://www.thegioitoi.com/main.php?asin=detail&id=4249&idsub=51&idcate=8)Cập nhật: Thứ ba, 04-03-2008 theo giaoduc.edu.vn [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK1_44-0) [“Số cơ sở khám, chữa bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11311)(Thông cáo báo chí). [Tổng cục Thống kê (Việt Nam)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK2_45-0) [“Số giường bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11308)(Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^
**a** **ă** [Nỗ lực giảm tải và những tín hiệu vui](http://suckhoedoisong.vn/thoi-su/no-luc-giam-tai-va-nhung-tin-hieu-vui-20140831163538533.htm)Thái Bình, Báo SứcKhoẻ và Đời Sống cập nhật 1/9, 2014 | 06:00 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-47) [PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC TRONG CHẶNG ĐƯỜNG XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH Y TẾ VIỆT NAM](http://www.soyte.hanoi.gov.vn/Default.aspx?u=dt&id=2722)01/03/2010 10:31:40 AM ghi lại Bài phát biểu của TS. Nguyễn Quốc Triệu – Bộ trưởng Bộ Y tế tại Phủ Chủ tịch nhân Lễ kỷ niệm ngày Thầy thuốc Việt Nam chiều 24/02/2010 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-48) [VOVNEWS.VN | Ngành Y tế 55 năm làm theo lời Bác dạy – Nganh Y te 55 nam lam theo loi Bac day](http://vov.vn/xa-hoi/nganh-y-te-55-nam-lam-theo-loi-bac-day-136418.vov)Văn Hải hứ 7, 16:30, 27/02/2010 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-49) [www.cpv.org.vn – Năm 2009, ngành y tế triển khai hiệu quả các nguồn vốn viện trợ](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30085&cn_id=387823#A3bQ6QL1S1hS) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-50) [Tham nhũng trong ngành y tế nghiêm trọng – Tuổi Trẻ Online](http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20091126/tham-nhung-trong-nganh-y-te-nghiem-trong/349888.html)Minh Quang 26/11/2009 22:48 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-51) [“Vì sao cần tăng cường quản lý báo điện tử?”](http://tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi/2010/544/Vi-sao-can-tang-cuong-quan-ly-bao-dien-tu.aspx)(Thông cáo báo chí). Nguyễn Công Dũng, [Tạp chí Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). 15:7′ 7/7/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-52) [Vietnam was among 8 safest destinations: MSN Travel | Tuổi Trẻ news](http://tuoitrenews.vn/lifestyle/3032/vietnam-was-among-8-safest-destinations-msn-travel)cập nhật 10/21/2012 14:08 GMT + 7
- ^
**a** **ă** [Khánh Hiền (05/12/2012 – 15:26).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-a_53-2) **â** [“Việt Nam chịu ảnh hưởng của các điểm “nóng” tội phạm ma túy – Pháp luật – Dân trí”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/viet-nam-chiu-anh-huong-cua-cac-diem-nong-toi-pham-ma-tuy-1355107649.htm). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-54) [“Tệ lô đề ở Việt Nam lên báo nước ngoài – VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/cuoc-song-do-day/te-lo-de-o-viet-nam-len-bao-nuoc-ngoai-2240245.html). *. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.* [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-55) [“Binh Dinh to host Int’l Vovinam festival”](http://www.talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE). TalkVietnam.com. Ngày 6 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-56) [“Soccer is very popular in Vietnam”](http://saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/). SaigonNezumi.com. Ngày 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-57) [“BBC Vietnamese – Thể thao – TQ hay Mỹ sẽ đứng đầu bảng Olympic?”](http://www.bbc.com/vietnamese/sport/2012/07/120726_china_medal_chances.shtml). *. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.* [BBC Online](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BBC_Online&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-58) [Vision of Humanity](http://www.visionofhumanity.org/#page/indexes/global-peace-index/2014/VNM/OVER) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-59) [Country Rankings](http://www.heritage.org/index/ranking), truy cập 11/4/2015 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-60) [“World Press Freedom Index 2014. Trang 31”](http://rsf.org/index2014/data/index2014_en.pdf)(Thông cáo báo chí). [Phóng viên không biên giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi). Truy cập 20/4/2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-61) [“CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2014”](http://www.transparency.org/cpi2014/results/#CountryResults)(Thông cáo báo chí). Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2015. **Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-62) [“Human Development Indicators”](http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/VNM)(bằng Tiếng Anh). [Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-63) [“The Global Competitiveness Index 2011-2012 rankings”](http://www3.weforum.org/docs/WEF_GCR_CompetitivenessIndexRanking_2011-12.pdf)(Thông cáo báo chí). [Diễn đàn Kinh tế thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-64) [“2013 KOF Index of Globalization (Rankings are based on data for the year 2010 – Xếp hạng dựa trên dữ liệu năm 2010)”](http://globalization.kof.ethz.ch/media/filer_public/2013/03/25/rankings_2013.pdf)(Thông cáo báo chí). [KOF](https://de.wikipedia.org/wiki/KOF_Konjunkturforschungsstelle). 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-65) [“The Global Gender Gap Report 2010”](http://www3.weforum.org/docs/WEF_GenderGap_Report_2010.pdf)(Thông cáo báo chí). [Diễn đàn Kinh tế thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-66) [“2011 Global Hunger Index”](http://cdm15738.contentdm.oclc.org/utils/getfile/collection/p15738coll2/id/124871/filename/124872.pdf)(Thông cáo báo chí). IFPRI. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-67) [“Country Profile: Viet Nam”](http://epi.yale.edu/epi/country-profile/viet-nam)(Thông cáo báo chí). [EPI](https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_Performance_Index). 2014. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.
## Tài liệu tham khảo
*Non nước Việt Nam*, Tổng cục Du lịch, Nhà xuất bản Hà Nội 2007
- Herring, George C
*. America’s Longest War: The United States and Vietnam, 1950-1975*(4th ed 2001), most widely used short history. [ISBN 978-0072536188](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780072536188)
- Jahn GC. 2006. The Dream is not yet over. In: P. Fredenburg P, Hill B, editors. Sharing rice for peace and prosperity in the Greater Mekong Subregion. Victoria, (Australia): Sid Harta Publishers. p 237-240
- Karrnow, Stanley.
*Vietnam: A History*. *Penguin (Non-Classics)*; 2nd edition (ngày 1 tháng 6 năm 1997). [ISBN 0-14-026547-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0140265473)
- McMahon, Robert J.
*Major Problems in the History of the Vietnam War: Documents and Essays*(1995) textbook [ISBN 9780618749379](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780618749379)
- Tucker, Spencer. ed.
*Encyclopedia of the Vietnam War*(1998) 3 vol. reference set; also one-volume abridgment (2001) [ISBN 1851099611](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1851099611) [Oxford Advanced Learner’s Dictionary](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oxford_Advanced_Learner%27s_Dictionary), 9th edition, [Oxford University Press](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford).
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|Tìm thêm về
|Việt Nam tại
|
|![]()
[Từ điển](https://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wiktionary ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](https://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikibooks ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](https://vi.wikivoyage.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikivoyage ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](https://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikiquote ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](https://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikisource ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Commons ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikinews ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](https://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikiversity [Việt Nam](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=4182)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Việt Nam](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628349)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
- Nhà nước Việt Nam
[Cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/trangchu) [Viet Nam Government Portal](http://chinhphu.vn/portal/page/portal/English) **(tiếng Anh)** [Trang web của Đảng Cộng sản Việt Nam](http://cpv.org.vn/cpv/) [National Assembly](https://web.archive.org/web/20070824093312/http://www.na.gov.vn/htx/English/C1330/): the Vietnamese legislative body (bản lưu trữ 24/8/2007 [Tổng cục Thống kê](http://www.gso.gov.vn/Default.aspx?tabid=217) **(tiếng Việt)** [General Statistics Office of Vietnam](http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491) **(tiếng Anh)**
-
[Thông tin Việt Nam](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_vietnam/)của [Bộ Ngoại giao Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Chief of State and Cabinet Members](https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/VM.html)
- Thông tin chung
[Bản đồ Việt Nam – Cục Công nghệ Thông tin – Bộ TNMT](http://ciren.gov.vn/) [dinte.vn](http://dinte.vn/) [VIETNAM DESTINATIONS – National Administration of Tourism](http://www.vietnamtourism.com/en/index.php/tourism) [Thông tin](http://www.vme.org.vn/vietnam/visitor_info.asp)trên [Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại Hà Nội [Tổng cục du lịch Việt Nam](http://www.vietnamtourism.gov.vn/) [Thông tin về Việt Nam](http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-16567315)tại [BBC News](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)
- Mục
[“Vietnam”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/vm.html)trên trang của [CIA World Factbook](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook). [Thông tin về Việt Nam](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/afghanistan.htm)tại *UCB Libraries GovPubs* [Việt Nam](http://dmoz.org/Regional/Asia/Vietnam)tại [DMOZ](https://vi.wikipedia.org/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Regional/Asia/Vietnam)) [Wikimedia Atlas của Vietnam](https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Vietnam), có một số bản đồ liên quan đến Vietnam.
- Truyền thông
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam
[Báo](http://nhandan.com.vn/)– cơ quan ngôn luận của *Nhân Dân* [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Báo](http://hanoimoi.com.vn/): – cơ quan ngôn luận của Thành ủy Đảng Cộng sản Việt Nam tại Thành phố Hà Nội *Hà Nội Mới* [Báo](http://www.sggp.org.vn/)– cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh *Sài Gòn Giải Phóng* [Báo](http://www.qdnd.vn/)– cơ quan ngôn luận của *Quân đội Nhân Dân* [Quân đội Nhân dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Báo](http://cand.com.vn/)– cơ quan ngôn luận của *Công an Nhân dân* [Công an Nhân dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Chính phủ Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông của các tổ chức nhà nước khác
Những cơ quan truyền thông này được hoạt động độc lập hơn các cơ quan truyền thông nêu phía trên.
[Báo](http://www.laodong.com.vn/)– Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam *Lao Động* [Báo](http://vietnamnet.vn/): Báo điện tử lớn nhất Việt Nam, trực thuộc *Vietnam Net* [Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Th%C3%B4ng_tin_v%C3%A0_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Báo điện tử VnExpress](http://www.vnexpress.net/)– Báo điện tử trực thuộc tập đoàn [FPT](https://vi.wikipedia.org/wiki/FPT), một tập đoàn có phần sở hữu của [Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Báo](http://tuoitre.vn/)– Nhật báo với số lượng phát hành lớn nhất Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại Thành phố Hồ Chí Minh *Tuổi Trẻ* [Báo](http://www.thanhnien.com.vn/)– Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam *Thanh Niên* [Báo](http://www.tienphong.vn/)– Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh *Tiền Phong* [VNEconomy](http://vneconomy.vn/)– Báo thông tin về kinh tế, trực thuộc [Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_c%C3%A1c_H%E1%BB%99i_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam).
- Khác
[Vietnam tourism website](http://www.vietnamtourism.com/)Trang chủ [Tổng cục Du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Du_l%E1%BB%8Bch_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)
|
|
|
|
|
|
|
|
# Hồ Chí Minh
[Nguyễn Ái Quốc (bút hiệu)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C3%81i_Qu%E1%BB%91c_%28b%C3%BAt_hi%E1%BB%87u%29). [Hồ Chí Minh (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Hồ Chí Minh|
|
|![]()
[2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
24 năm, 0 ngày
*đầu tiên* [Tôn Đức Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng)( *Quyền*) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Hải Thần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BA%A3i_Th%E1%BA%A7n) [17 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8), [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [20 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9), [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)
10 năm, 34 ngày
*đầu tiên* [Phạm Văn Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) [Chính phủ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) [19 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_2), [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
18 năm, 195 ngày
[Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [28 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8), [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [2 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_3), [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)
0 năm, 186 ngày
*đầu tiên* [Nguyễn Tường Tam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tam) [Bộ Ngoại giao Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [28 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8), [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947) [Nguyễn Tường Tam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tam) [Hoàng Minh Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Gi%C3%A1m) [Bộ Ngoại giao Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [31 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_3), [1935](https://vi.wikipedia.org/wiki/1935)– [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
34 năm, 155 ngày
[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [19 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5), [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890) [Nam Đàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n), [Nghệ An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)(79 tuổi) [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) [Hà Thị Hi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.C3.A0_Th.E1.BB.8B_Hi)(bà nội) [Nguyễn Thị Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1ch_Li%C3%AAn_n%E1%BB%AF_s%C4%A9)(chị) [Nguyễn Sinh Khiêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_Khi%C3%AAm)(anh) [Nguyễn Sinh Nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_Nhu%E1%BA%ADn)(em) [Nguyễn Sinh Sắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc)(cha) [Hoàng Thị Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%E1%BB%8B_Loan)(mẹ) ![ Ho Chi Minh Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Ho_Chi_Minh_Signature.svg/180px-Ho_Chi_Minh_Signature.svg.png)
![ Ho Chi Minh Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Ho_Chi_Minh_Signature.svg/180px-Ho_Chi_Minh_Signature.svg.png)
**Hồ Chí Minh** ( [19 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5) năm [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890) – [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)) là một nhà [cách mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng), người sáng lập [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) trong thế kỷ 20, một chiến sỹ cộng sản quốc tế. Ông là người viết và đọc bản [Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29) khai sinh nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ngày [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945) tại [quảng trường Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh), [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), là [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) trong thời gian [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945) – [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969), Chủ tịch [Ban Chấp hành Trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng) [Đảng Lao động Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong thời gian [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951) – [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969).
Là một lãnh tụ được nhiều người ngưỡng mộ và tôn sùng,
[lăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) của ông được xây ở [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), nhiều tượng đài của ông được đặt ở khắp mọi miền Việt Nam, hình ảnh của ông được nhiều người dân treo trong nhà, đặt trên bàn thờ, [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-VNN-th.25E1.25BB.259D-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bienphong.252F-3) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-4) và được in ở hầu hết mệnh giá đồng tiền Việt Nam. Ông được thờ cúng ở một số đền thờ và [5] [chùa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-6) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-7) Ông đồng thời cũng là một nhà văn, nhà thơ và nhà báo với nhiều tác phẩm viết bằng cả [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-8) [tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), [tiếng Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c)và [tiếng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p). Ông đã được [tạp chí Times](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29)bình chọn là một trong [100 người có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_100:_C%C3%A1c_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_quan_tr%E1%BB%8Dng_nh%E1%BA%A5t_c%E1%BB%A7a_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7). [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-9) [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-10) [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-11)
## Mục lục
[1 Tiểu sử và sự nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [1.1 Xuất thân và quê quán](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xu.E1.BA.A5t_th.C3.A2n_v.C3.A0_qu.C3.AA_qu.C3.A1n) [1.2 Tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [1.3 Hoạt động ở nước ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_.E1.BB.9F_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_ngo.C3.A0i) [1.4 Trở về Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Tr.E1.BB.9F_v.E1.BB.81_Vi.E1.BB.87t_Nam) [1.5 Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.E1.BB.AB_b.E1.BB.8B_giam_.E1.BB.9F_Trung_Qu.E1.BB.91c_cho_t.E1.BB.9Bi_th.C3.A0nh_l.E1.BA.ADp_Vi.E1.BB.87t_Nam_D.C3.A2n_ch.E1.BB.A7_C.E1.BB.99ng_h.C3.B2a) [1.6 Giai đoạn lãnh đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_l.C3.A3nh_.C4.91.E1.BA.A1o) [1.7 Qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di)
-
[2 Hôn nhân và cuộc sống cá nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.C3.B4n_nh.C3.A2n_v.C3.A0_cu.E1.BB.99c_s.E1.BB.91ng_c.C3.A1_nh.C3.A2n) [3 Tư tưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C6.B0_t.C6.B0.E1.BB.9Fng_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh) [4 Di sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Di_s.E1.BA.A3n) [5 Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_c.E1.BB.A7a_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh_.E1.BB.9F_Vi.E1.BB.87t_Nam_ng.C3.A0y_nay) [6 Các câu nói được ghi lại](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#C.C3.A1c_c.C3.A2u_n.C3.B3i_.C4.91.C6.B0.E1.BB.A3c_ghi_l.E1.BA.A1i) [7 Tác phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [8 Tên gọi, bí danh, bút danh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di.2C_b.C3.AD_danh.2C_b.C3.BAt_danh) [9 Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh_trong_v.C4.83n_h.E1.BB.8Dc.2C_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [10 Đánh giá](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#.C4.90.C3.A1nh_gi.C3.A1) [11 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xem_th.C3.AAm) [12 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tiểu sử và sự nghiệp
### Xuất thân và quê quán
Theo
[gia phả](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_ph%E1%BA%A3) của [dòng họ Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n) ở [làng Sen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_di_t%C3%ADch_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Kim_Li%C3%AAn) xã [Kim Liên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_Li%C3%AAn,_Nam_%C4%90%C3%A0n) tại huyện [Nam Đàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n), [Nghệ An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) thì: *“Hoàng sơ tổ khảo là Nguyễn Bá Phụ, tổ đời thứ hai là Nguyễn Bá Bạc, tổ đời thứ ba là Nguyễn Bá Ban, tổ đời thứ tư là Nguyễn Văn Dân,… tổ đời thứ năm, Nguyễn Sinh Vật là giám sinh đời Lê Thánh Đức (tức*Cả bốn đời đầu tiên của dòng họ đều chưa lấy đệm là “Sinh” và không rõ năm sinh, năm mất. [Lê Thần Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)) năm thứ ba…, tổ đời thứ sáu là Nguyễn Sinh Tài đỗ hiếu sinh khi 17 tuổi, năm 34 tuổi đỗ tam trường khoa [thi Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi_H%E1%BB%99i)…, tổ đời thứ 10 là Nguyễn Sinh Nhậm ).” [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-12) [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-13)
Theo nhiều tài liệu chính thống cũng như tiểu sử tại Việt Nam, tên lúc nhỏ của ông
**Nguyễn Sinh Cung** [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-14) (giọng địa phương phát âm là [15] *Côông*), tự là **Tất Thành**. Tuy nhiên, một số tài liệu ghi nhận tên lúc nhỏ của ông là [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-16) **Nguyễn Sinh Côn**,. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17) [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL2-18) [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC2005-19) [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BTHCM-20) Điều này cũng được chính ông xác nhận bằng chính bút tích của mình trong một bài viết năm 1954. [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-21) Quê nội là làng Kim Liên (tên [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-22) [Nôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)là làng Sen). Ông được sinh ra ở quê ngoại là làng Hoàng Trù (tên [Nôm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)là làng Chùa, nằm cách làng Sen khoảng 2 km) và sống ở đây cho đến năm 1895. Hai làng này vốn cùng nằm trong xã Chung Cự, thuộc tổng Lâm Thịnh, huyện [Nam Đàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n). Quê nội của ông, làng Kim Liên là một làng quê nghèo khó. Phần lớn dân chúng không có ruộng, phải làm thuê cấy rẽ, mặc quần ít, đóng khố nhiều, bởi thế nên làng này còn có tên là làng Đai Khố. [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-23) Vào đời ông, phần lớn dòng họ của ông đều cơ hàn, kiếm sống bằng nghề làm thuê, và cũng có người tham gia các hoạt động chống Pháp. [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-24) [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-25)
Cha ông là một nhà
[nho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) tên là [Nguyễn Sinh Sắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc), từng đỗ [phó bảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_b%E1%BA%A3ng). Mẹ là bà [26] [Hoàng Thị Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%E1%BB%8B_Loan). Ông có một người chị là [Nguyễn Thị Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Nguy.E1.BB.85n_Th.E1.BB.8B_Thanh), một người anh là [Nguyễn Sinh Khiêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_Khi%C3%AAm)(tự Tất Đạt, còn gọi là Cả Khiêm) và một người em trai mất sớm là Nguyễn Sinh Nhuận ( [1900](https://vi.wikipedia.org/wiki/1900)– [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901), tên khi mới lọt lòng là Xin).
### Tuổi trẻ
Năm 1895, Nguyễn Sinh Côn cùng cha mẹ và anh trai vào
[Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) lần đầu tiên. Sau khi mẹ mất (1901), ông về Nghệ An ở với bà ngoại một thời gian ngắn rồi theo cha về quê nội, từ đây ông bắt đầu dùng tên *Nguyễn Tất Thành*. Tất Thành theo học [cử nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_%28h%E1%BB%8Dc_v%E1%BB%8B%29) Hoàng Phạm Quỳnh và một số ông giáo khác. [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-27)
Năm
[1906](https://vi.wikipedia.org/wiki/1906), Nguyễn Sinh Côn theo cha vào Huế lần thứ hai và học ở [trường tiểu học Pháp-Việt Đông Ba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%C4%90%C3%B4ng_Ba). Tại đây, ông trải qua các niên khoá 1906-1907 lớp nhì và 1907-1908 lớp nhất. Trong kỳ thi *primaire* (tương đương tốt nghiệp tiểu học) năm 1908 – ông là một trong 10 học trò giỏi nhất của trường Pháp – Việt Đông Ba được thi vượt cấp vào hệ Thành chung trường Quốc Học. [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-28)
Theo nghiên cứu của học giả William J. Duiker, vào tháng 9 năm
[1907](https://vi.wikipedia.org/wiki/1907), ông vào học lớp trung học đệ nhị niên tại trường [Quốc học Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%8Dc_-_Hu%E1%BA%BF), nhưng bị đuổi học vào cuối tháng 5 năm [1908](https://vi.wikipedia.org/wiki/1908) vì tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ. Cha ông bị triều đình khiển trách vì “hành vi của hai con trai”. Hai anh em [29] [Tất Đạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_Khi%C3%AAm)và Tất Thành bị giám sát chặt chẽ. Ông quyết định vào miền Nam để tránh sự kiểm soát của triều đình. Tuy nhiên, theo tài liệu hiện lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Hải ngoại ( [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-30) *Centre des archives d’Outre-mer*hay *CAOM*) ở [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), Nguyễn Sinh Côn và được nhận vào Quốc Học Huế vào ngày 7 tháng 8 năm 1908. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17) [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL2-18) Theo nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Ngự Chiêu thì như vậy “không có việc Nguyễn Sinh Côn bị trục xuất khỏi trường Quốc Học vì tham gia vào cuộc biểu tình chống sưu thuế ở Huế—cuộc biểu tình chống sưu dịch xảy ra ngày 9 tới 12 tháng 4 năm 1908; tức gần bốn tháng trước ngày trò Côn được nhận vào trường Quốc Học.” [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BTHCM-20) [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17)
Đầu năm
[1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910), Nguyễn Tất Thành đến [Phan Thiết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thi%E1%BA%BFt). Ông dạy [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) và [chữ Quốc ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) cho học sinh lớp ba và tư tại [trường Dục Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_D%E1%BB%A5c_Thanh) của [Hội Liên Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_Li%C3%AAn_Th%C3%A0nh). [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-31) [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-32)
Trong thời gian này, Nguyễn Tất Thành thường gặp gỡ một số nhà nho yêu nước đương thời, tham gia công tác bí mật, nhận công việc liên lạc. Nguyễn Tất Thành đã có chí đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào. Ông tuy khâm phục
[Đề Thám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Hoa_Th%C3%A1m), [Phan Châu Trinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh), [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u) nhưng không hoàn toàn tán thành cách làm của một người nào cả. Theo quan điểm của ông, Phan Châu Trinh chỉ yêu cầu người Pháp thực hiện cải cách, điều đó chẳng khác nào “xin giặc rủ lòng thương”, còn Phan Bội Châu thì hy vọng [Đế quốc Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) giúp đỡ để chống Pháp, điều đó nguy hiểm chẳng khác nào “đuổi hổ cửa trước, rước báo cửa sau”. Nguyễn Tất Thành thấy rõ là cần quyết định con đường đi của riêng mình. [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-trandantien-33)
Khoảng trước tháng 2 năm
[1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), ông nghỉ dạy và vào [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) cũng với sự giúp đỡ của Hội Liên Thành. Tại đây, ông theo học trường Bá Nghệ là trường đào tạo công nhân hàng hải và công nhân chuyên nghiệp cho xưởng Ba Son (bây giờ là trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng), vừa đi bán báo ở khu vực thương cảng để kiếm sống và đồng thời tìm hiểu đời sống công nhân. [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-34) [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-35) Ở đây, ông học được 3 tháng. Sau đó ông quyết định sẽ tìm một công việc trên một con tàu viễn dương để được ra nước ngoài học hỏi tinh hoa của phương Tây [36] để trở về giúp nhân dân Việt Nam. [[37]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-37) [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-38)
### Hoạt động ở nước ngoài
#### Thời kỳ 1911-1919
Ngày
[5 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6) năm [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), từ [Bến Nhà Rồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng), ông lấy tên **Văn Ba**, lên đường sang [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) với nghề phụ bếp trên chiếc [tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville](https://vi.wikipedia.org/wiki/Amiral_Latouche-Tr%C3%A9ville_%28t%C3%A0u_bu%C3%B4n%29), với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước phương Tây. Ngày 6 tháng 7 năm 1911, sau hơn 1 tháng đi biển, tàu cập cảng [Marseilles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marseille), Pháp. Tại Marseilles, ông đã viết thư đến Tổng thống Pháp, xin được nhập học vào Trường Thuộc địa (École Coloniale), trường chuyên đào tạo các nhân viên hành chánh cho chính quyền thực dân, với hy vọng “giúp ích cho Pháp”. Thư yêu cầu của ông bị từ chối và được chuyển đến [Khâm sứ Trung Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A2m_s%E1%BB%A9_Trung_K%E1%BB%B3)ở Huế. Ở Pháp một thời gian rồi ông qua Hoa Kỳ. Sau khi ở [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-39) [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)một năm (cuối [1912](https://vi.wikipedia.org/wiki/1912)-cuối [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)), ông đến nước [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)làm nghề cào tuyết, đốt lò rồi phụ bếp cho khách sạn, học tiếng Anh, và ở London cho đến cuối năm 1916. Một số tài liệu trong kho lưu trữ của Pháp và Nga cho biết trong thời gian sống tại Hoa Kỳ, ông đã nghe Marcus Garvey diễn thuyết ở khu Harlem và tham khảo ý kiến của các nhà hoạt động vì nền độc lập của Triều Tiên. [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) Cuối năm [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917), ông trở lại nước Pháp, sống và hoạt động ở đây cho đến năm [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923). [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-41)
#### Thời kỳ ở Pháp
*“Tại đây, từ năm 1921-1923, Nguyễn Ái Quốc đã sống và chiến đấu vì quyền độc lập và tự do cho nhân dân Việt Nam và các dân tộc bị áp bức”*
Tháng 2 năm 1919, Nguyễn Tất Thành gia nhập Đảng Xã hội Pháp.
Ngày [42] [18 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_6)năm [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919), thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Nguyễn Tất Thành đã mang tới [Hội nghị Hòa bình Versailles](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles)bản [Yêu sách của nhân dân An Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAu_s%C3%A1ch_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A2n_d%C3%A2n_An_Nam)gồm 8 điểm để kêu gọi lãnh đạo các nước Đồng Minh áp dụng các lý tưởng của [Tổng thống Wilson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson)cho các lãnh thổ thuộc địa của Pháp ở [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), trao tận tay tổng thống Pháp và các đoàn đại biểu đến dự hội nghị. Bản yêu sách không yêu cầu độc lập cho Việt Nam, nhưng bao gồm quyền tự do và bình đẳng. [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-43) Bản yêu sách này do một nhóm các nhà ái quốc Việt Nam sống ở Pháp, trong đó có [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [Phan Châu Trinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh), [Phan Văn Trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_V%C4%83n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)và Nguyễn Tất Thành, cùng viết, và được ký tên chung là [Nguyễn Ái Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C3%81i_Qu%E1%BB%91c_%28b%C3%BAt_hi%E1%BB%87u%29). Từ đây, Nguyễn Tất Thành công khai nhận mình là [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-45) **Nguyễn Ái Quốc** và sử dụng tên này trong suốt 30 năm sau đó. [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-46) Thất bại của Hội nghị Versailles trong giải quyết các vấn đề thuộc địa đã đẩy niềm tin của Nguyễn Tất Thành sang chủ nghĩa cộng sản. [[47]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-47) [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Nguyễn Ái Quốc nói với các đại biểu của Đảng Cộng sản Pháp: “Tôi không hiểu bất cứ điều gì về chiến lược, thủ thuật hành động và tất cả những từ ngữ đao to búa lớn mà các ông dùng, nhưng tôi hiểu một điều rất đơn giản: Quốc tế Thứ 3 quan tâm rất nhiều tới vấn đề thuộc địa. Các đại biểu của Quốc tế Thứ 3 hứa sẽ giúp các dân tộc thuộc địa đang bị áp bức giành lại tự do và độc lập. Các thành viên của Quốc tế thứ 2 không nói một từ về số phận của các vùng thuộc địa”.
[[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Năm
[1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920), Nguyễn Ái Quốc đọc *Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa* của [Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin), từ đó ông hoàn toàn tin tưởng vào [48] [chủ nghĩa cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). Ông tham dự Đại hội lần thứ 18 của [Đảng Xã hội Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%28Ph%C3%A1p%29)tại [Tours](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tours)(từ [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12)đến [30 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_12)năm 1920) với tư cách là đại biểu [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)của [Đảng Xã hội Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%28Ph%C3%A1p%29), ông trở thành một trong những sáng lập viên của [Đảng Cộng sản Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Ph%C3%A1p)và tách khỏi đảng Xã hội. Năm [1921](https://vi.wikipedia.org/wiki/1921), ông cùng một số nhà yêu nước của các thuộc địa Pháp lập ra [Hội Liên hiệp Thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1)( *Union intercoloniale – Association des indigènes de toutes les colonies*) nhằm tập hợp các dân tộc bị [áp bức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81p_b%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)đứng lên chống [chủ nghĩa đế quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c). Năm [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922), ông cùng một số nhà cách mạng thuộc địa lập ra báo *(Người cùng khổ), làm* [Le Paria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_c%C3%B9ng_kh%E1%BB%95) [chủ nhiệm](https://vi.wiktionary.org/wiki/ch%E1%BB%A7_nhi%E1%BB%87m_b%C3%A1o)kiêm [chủ bút](https://vi.wiktionary.org/wiki/ch%E1%BB%A7_b%C3%BAt), nhằm tố cáo chính sách đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc nói chung và [thực dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n)Pháp nói riêng. Tác phẩm “ [Bản án chế độ thực dân Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n_%C3%A1n_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)” bằng tiếng Pháp ( *Procès de la colonisation française*) do Nguyễn Ái Quốc viết được xuất bản năm [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925), đã tố cáo chính sách thực dân tàn bạo của Pháp và đề cập đến phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa.
#### Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ nhất
Nguyễn Ái Quốc đến Liên Xô lần đầu tiên vào năm 1922 tham gia Đại hội lần tư của Quốc tế Cộng sản, ở đó ông gặp Lenin và trở thành thành viên của Ban Đông Nam Á của Quốc tế Cộng sản.
[[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến
[Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) học tập tại [trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) được đào tạo chính quy về Chủ nghĩa Marx, tuyên truyền và khởi nghĩa vũ trang. Tại đây ông đã dự Hội nghị lần thứ nhất Quốc tế Nông dân (họp từ ngày [44] [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10)đến ngày [15 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10)năm 1923), ông được bầu vào Ban chấp hành và Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân. Tại Đại hội lần thứ 5 [Đệ Tam Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(họp từ ngày [17 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_6)đến ngày [8 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_7)năm [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924)), ông được cử làm ủy viên Ban Phương Đông, phụ trách Cục Phương Nam.
Năm
[1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924), tại thành phố [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), ông viết và nộp cho tổ chức [Đệ Tam Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) một bản Báo cáo về tình hình Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ. Nhận thấy phong trào đấu tranh giai cấp tại Việt Nam có sự khác biệt với phong trào đấu tranh giai cấp bên Tây phương đương thời, ông có nhận xét về các tầng lớp địa chủ, tăng lữ,… của Việt Nam như sau:
|“||
|Những địa chủ ở đây chỉ là những tên lùn tịt bên cạnh những người trùng tên với họ ở châu Âu và châu Mỹ (…). Không có vốn liếng gì lớn…, đời sống của địa chủ cũng chẳng có gì là xa hoa”,”An Nam chưa bao giờ có tăng lữ…”. |”|
|—Nguyễn Ái Quốc
|
Ông cho rằng:
[[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-mqt-49)
|“||
||”|
|—Nguyễn Ái Quốc|
Tư tưởng này của ông không có gì mâu thuẫn với Luận cương về các vấn đề dân tộc thuộc địa của Lênin, khi lấy chủ nghĩa dân tộc để đi đến chủ nghĩa cộng sản (đại đồng)
#### Thời kỳ ở Trung Quốc (1924-1927)
*, đời sống người dân dưới ách thống trị của thực dân Pháp* [Le Paria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_c%C3%B9ng_kh%E1%BB%95)
Sau khi học tại Liên Xô, cuối năm 1924, Nguyễn Ái Quốc rời
[Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) tới [Quảng Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u) theo phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô do [Mikhail Markovich Borodin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Markovich_Borodin) làm trưởng đoàn đến giúp chính phủ [Trung Hoa Dân quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) của [Tưởng Giới Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch), làm phiên dịch lấy tên là **Lý Thụy**.
Trong thời gian ở Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc có nhiệm vụ tuyên truyền phổ biến tư tưởng cách mạng ra vùng Đông Phương. Theo đó, năm
[1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925), ông tập hợp Việt Kiều và thành lập tổ chức [Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Thanh_ni%C3%AAn) ở [Quảng Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u) ( [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) để truyền bá [chủ nghĩa Marx-Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin) (thường được phiên âm là *Mác–Lê-nin*) vào Việt Nam. Cuốn *Đường Kách mệnh*, mà ông là tác giả, tập hợp các bài giảng tại các lớp huấn luyện chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, được xuất bản năm [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927). [[50]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-50)
Cùng năm 1925, ông tham gia thành lập
[Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_c%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_b%E1%BB%8B_%C3%A1p_b%E1%BB%A9c_%E1%BB%9F_%C3%81_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), do [Liêu Trọng Khải](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAu_Tr%E1%BB%8Dng_Kh%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), một cộng sự thân tín của [Tôn Dật Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn), làm hội trưởng và ông làm bí thư. Tổ chức này sau đó trở thành Đảng Cộng sản Nam Hải (the South Seas Communist party), tiền thân của một loạt các tổ chức cộng sản sau này, bao gồm có cả Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ này, Nguyễn Ái Quốc cũng gửi một loạt người Việt đi học trường quân sự của Tưởng Giới Thạch tại Quảng Châu, đồng thời tiến hành một khóa đào tạo về khởi nghĩa vũ trang. Do [44] [Tưởng Giới Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch)khủng bố các nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc và Việt Nam, ông rời Quảng Châu đi [Hương Cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), rồi thoát sang Liên Xô theo đường [sa mạc Gobi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Gobi). Tháng 11 năm 1927, ông được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của [Liên đoàn chống đế quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_ch%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)từ ngày [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12)đến ngày [12 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_12)năm 1927 tại [Brussel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bruxelles), [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89).
#### Thời kỳ ở Thái Lan (1928 – 1929)
Mùa thu
[1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928), ông từ [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đến [Xiêm La](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xi%C3%AAm) (Thái Lan), cải trang là một nhà sư đầu trọc, với bí danh **Thầu Chín** để tuyên truyền và huấn luyện cho [Việt kiều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u) tại Xiêm, đồng thời xuất bản báo gửi về nước. Cuối năm [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929), ông rời khỏi Vương quốc Xiêm La và sang Trung Quốc. [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-51)
#### Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Ngày
[3 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_2) năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930), tại Cửu Long (九龍, *Kowloon*) thuộc [Hương Cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, nhằm giải quyết những mâu thuẫn đang có giữa những người cộng sản ở Đông Dương, ông thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) (sau đó đổi tên là “Đảng Cộng sản Đông Dương”, rồi đổi thành “Đảng Lao Động Việt Nam” và nay là “Đảng Cộng sản Việt Nam”). Cũng vào năm này, khởi nghĩa Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, do Đảng Cộng sản chỉ đạo, nhưng thất bại. Pháp cấm Đảng Cộng sản Đông Dương, và Nguyễn Ái Quốc bị xử tử hình vắng mặt.
Tháng 3 năm 1930, ông trở lại Xiêm La trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa.
#### Những năm 1931 – 1933
Năm
[1931](https://vi.wikipedia.org/wiki/1931), dưới tên giả là **Tống Văn Sơ** ( *Sung Man Ch’o*), Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam với ý định trao cho chính quyền Pháp ở Đông Dương. Tờ * số ra ngày L’Humanité* [9 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8)năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932)đưa tin Nguyễn Ái Quốc đã chết vì bệnh lao phổi trong trạm xá nhà tù tại Hồng Kông đồng thời tố cáo đây là âm mưu của thực dân Pháp câu kết với thực dân Anh nhằm ám sát người lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-huma32-52)
Sau đó nhờ sự biện hộ và giúp đỡ tận tình của luật sư
[Frank Loseby](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_Loseby&action=edit&redlink=1), Tống Văn Sơ được thả ngày 28 tháng 12 năm 1932. Ông đi [53] [Thượng Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)rồi bí mật quay trở lại Liên Xô.
#### Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ hai
Ông đến Moskva vào
[mùa xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n) năm [1934](https://vi.wikipedia.org/wiki/1934). Với bí danh **Lin**, Nguyễn Ái Quốc học ở [Trường Quốc tế Lenin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Lenin&action=edit&redlink=1) ( [1934](https://vi.wikipedia.org/wiki/1934)– [1935](https://vi.wikipedia.org/wiki/1935)). Ông dự Đại hội lần thứ 7 Đệ Tam Quốc tế (từ ngày [25 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7) đến ngày [20 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8) năm 1935) với vai trò quan sát viên của ban thư ký Dalburo với tên *Linov*. Ông bị Ban Lãnh đạo Hải ngoại Đảng Cộng sản Đông Dương viết thư gửi Quốc tế Cộng sản kết tội phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn 100 đảng viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên bị bắt do việc ông biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng. [54] Ông bị buộc ở Liên Xô cho đến năm 1938 và bị giam lỏng ở đó do bị nghi ngờ về lý do ông được nhà cầm quyền [[55]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-55) [Hương Cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)trả tự do. Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Thẩm tra vì nghi ngờ về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc nhưng không tìm ra chứng cứ nào cho thấy điều này, tiếp đó hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ. [[56]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-56) Sau đó Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên cứu các Vấn đề Dân tộc và Thuộc địa của Quốc tế Cộng sản. [[57]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-57) [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-58)
Trong những năm 1931-1935, ông đã bị
[Trần Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA) và sau đó là [Hà Huy Tập](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Huy_T%E1%BA%ADp) phê phán về đường lối cải lương “liên minh với tư sản và địa chủ vừa và nhỏ”, không đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế. [[59]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-59) Trong một bức thư kể cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế hay về phong trào cách mạng vô sản tại Đông Dương được viết vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc bị phê phán nặng nề. Bức thư này có ghi nhận về [60] *“tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương,*. Trong thư này cũng có đoạn: [chủ nghĩa duy tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m)của đảng của các đồng chí Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của đồng chí Nguyễn Ái Quốc” *“Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản. Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết (…). Chúng tôi đề nghị đồng chí Lin viết một cuốn sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua”*. [[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-mqt-49)
Sở dĩ có việc phê phán này là do vào thời điểm đó, Quốc tế Cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Stalin, đặt đấu tranh giải phóng dân tộc đi kèm với đấu tranh giai cấp, tuy nhiên khác biệt giữa Hồ Chí Minh và một số đồng chí của mình là tuy đề cập đến đấu tranh giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp, nhưng khác biệt về lực lượng tham gia, cần tranh thủ.
Trong giai đoạn này,
[Trần Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA), [Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong), [Hà Huy Tập](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Huy_T%E1%BA%ADp) lần lượt làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương còn Hồ Chí Minh chỉ đảm nhiệm công tác liên lạc giữa Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản tại [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-61)
#### Từ năm 1938 đến đầu năm 1941
Năm
[1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938), ông trở lại [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Trong vai thiếu tá [Bát Lộ quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) **Hồ Quang**, Nguyễn Ái Quốc đến công tác tại văn phòng Bát Lộ quân [Quế Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_L%C3%A2m), sau đó đi [Quý Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%BD_D%C6%B0%C6%A1ng_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29), [Côn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh) rồi đến [Diên An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAn_An), căn cứ đầu não của [Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Hồng quân Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) mùa đông 1938 đến đầu 1939. [[62]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-62)
### Trở về Việt Nam
Đầu tháng 1-1941,
[Hoàng Văn Thụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C4%83n_Th%E1%BB%A5), Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng từ Việt Nam sang Tĩnh Tây (Quảng Tây, Trung Quốc) gặp Hồ Chí Minh để báo cáo kết quả xây dựng và củng cố an toàn khu Cao Bằng. Hoàng Văn Thụ đề nghị ông về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam qua lối Cao Bằng. Hồ Chí Minh cũng nhận định Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng, và ông quyết định trở về nước sau 30 năm bôn ba ở nước ngoài [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-qdnd-63)
Ông trở về Việt Nam vào ngày 28 tháng 1 năm
[1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941), với hành lý là một chiếc vali nhỏ đan bằng mây tre để đựng quần áo và một chiếc máy chữ xách tay. Nhà thơ Tố Hữu đã viết về sự kiện này qua bốn câu thơ: [64] *“Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!/Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người/Ba mươi năm ấy, chân không nghỉ/Mà đến bây giờ mới tới nơi”*. [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-qdnd-63)
Sau khi hỏi thăm dân địa phương, ngày 8 tháng 2 năm 1941, ông tới ở tại hang Cốc Bó, bản
[Pác Bó](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hang_P%C3%A1c_B%C3%B3), tỉnh [Cao Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng) với bí danh **Già Thu**. Dòng suối lớn chảy qua đây được ông gọi là suối Lê-nin, ngọn núi đá cao được gọi là núi Các-Mác. Ông đã làm một bài thơ (nay đã được tạc vào vách núi) thể hiện chí hướng: [[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-65) *Non xa xa nước xa xa* *Nào phải thênh thang mới gọi là* *Đây suối Lê-nin, kia núi Mác* *Hai tay gây dựng một sơn hà*.
Tại đây, ông mở các lớp huấn luyện cán bộ,
cho in báo, tham gia các hoạt động thường ngày… Tài liệu huấn luyện và tuyên truyền chủ yếu là sách do ông dịch và viết về nhiều chủ đề. Tại cuối một cuốn sách như vậy ông ghi “ [66] *Việt Nam độc lập năm 1945*“. Ông cho lập nhiều hội đoàn nhân dân như hội phụ nữ cứu quốc, hội phụ lão cứu quốc, hội nông dân cứu quốc,… [[67]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-67)
Từ ngày 10 đến ngày 19 tháng 5 năm 1941, ông chủ trì Hội nghị lần thứ 8 (mở rộng) của Trung ương Đảng họp tại Pác Bó, Cao Bằng. Một trong những kết quả của hội nghị này là nghị quyết về việc thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (
[Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)). [[68]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-68) [[69]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-69)
### Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Ngày
[13 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_8) năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942), ông lấy tên **Hồ Chí Minh**, sang Trung Quốc với danh nghĩa đại diện của cả Việt Minh và Hội quốc tế phản xâm lược Việt Nam (một hội đoàn được ông tổ chức ra trước đó) để tranh thủ sự ủng hộ của Trung Hoa Dân quốc. Đây là lần đầu tiên trong các giấy tờ cá nhân ông sử dụng tên Hồ Chí Minh. Ông khai nhân thân là “Việt Nam-Hoa kiều”. [[70]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-70)
Ông bị chính quyền địa phương của
[Trung Hoa Dân quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) bắt ngày [29 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8) khi đang đi cùng một [người Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) dẫn đường và giam hơn một năm, trải qua khoảng 30 nhà tù. Ông viết * trong thời gian này (từ Nhật ký trong tù* [tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m)năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)đến [tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)). “Nhật ký trong tù” là một tác phẩm được những tác giả người Việt Nam, người phương Tây và cả người Trung Quốc, như [Quách Mạt Nhược](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1ch_M%E1%BA%A1t_Nh%C6%B0%E1%BB%A3c), [Viên Ưng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%C3%AAn_%C6%AFng&action=edit&redlink=1)hay [Hoàng Tranh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Tranh&action=edit&redlink=1)đề cao. Các đồng chí của ông ( [[71]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-71) [Phạm Văn Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng), [Võ Nguyên Giáp](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p), [Vũ Anh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Anh&action=edit&redlink=1)…) ở Việt Nam tưởng lầm là ông đã chết (sau này nguyên nhân được làm rõ là do một cán bộ Cộng sản tên Cáp nghe và hiểu sai ngữ nghĩa). Họ thậm chí đã tổ chức đám tang và đọc điếu văn cho ông ( [[72]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-72) [Phạm Văn Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng)làm văn điếu) cũng như “mở chiếc va-li mây của Bác ra tìm xem còn những gì có thể giữ lại làm kỉ niệm” (lời của Võ Nguyên Giáp). Vài tháng sau họ mới biết được tình hình thực của ông sau khi nhận được thư do ông viết và bí mật nhờ chuyển về. [[73]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-73)
Ngày 25 tháng 10 năm 1943, Hội Quốc tế chống xâm lược ở Đông Dương gửi 2 bức thư, một cho Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc, bức còn lại cho thống chế
[Tưởng Giới Thạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch) đề nghị can thiệp trả tự do cho Hồ Chí Minh, đồng thời đại diện của Đảng cộng sản Trung Quốc ở Trùng Khánh đã tiếp xúc bí mật với các sỹ quan [OSS](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=OSS&action=edit&redlink=1) và [SACO](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SACO&action=edit&redlink=1) để gợi ý rằng có thể khiến Hồ Chí Minh hợp tác với phe Đồng Minh. Sau khi thảo luận với Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, OSS và cơ quan ngoại giao Mỹ thương lượng với chính phủ Trung Hoa Dân quốc để giải thoát Hồ Chí Minh khỏi nhà tù và thuyết phục ông cộng tác với OSS. [74] Cùng lúc đó [[75]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti113-75) [Trương Phát Khuê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA), tướng cai quản vùng [Quảng Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)và [Quảng Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)của [Quốc Dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)cũng gây áp lực để buộc ông Hồ hoạt động cho Quốc dân Đảng. Hồ Chí Minh được trả tự do ngày [[75]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti113-75) [10 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9)năm 1943, theo yêu cầu của Hoa Kỳ. Có nguồn khác nói rằng tướng [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [Trương Phát Khuê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA)quyết định trả tự do cho Hồ Chí Minh nhằm lợi dụng ông và một số chính trị gia Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc ở miền Nam Trung Quốc chống phát xít Nhật. Trương Phát Khuê hy vọng Hồ Chí Minh có thể thống nhất và tổ chức lại các nhóm người Việt lưu vong ở miền Nam Trung Quốc thành một khối thuần nhất thân Trung Quốc mà sự chia rẽ, chống đối về phương pháp tiến hành đấu tranh và sự tranh giành quyền lực giữa lãnh tụ của các nhóm này đã che lấp mất mục tiêu đấu tranh giành độc lập dân tộc của họ đồng thời để chấn chỉnh [[76]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-taybacuniversity.252Eedu.252Evn-76) [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)(Việt Cách) do Trung Quốc đỡ đầu. [[77]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-77)
Ngay sau đó, Hồ Chí Minh tham gia Ban Chấp hành Trung ương
[Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i). Trước đó, Việt Minh đã ra tuyên bố ủng hộ tổ chức này. Ông cũng cố gắng tranh thủ sự ủng hộ từ [Trương Phát Khuê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA), nhưng kết quả hạn chế.
Cuối tháng 9 năm
[1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944), ông trở về Việt Nam. Khi này các đồng chí của ông ở Liên tỉnh ủy Cao-Bắc-Lạng như Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng… đã quyết định tiến hành phát động chiến tranh du kích trong phạm vi liên tỉnh. Ông ngăn chặn thành công quyết định này. Thay vào đó, ông ra lệnh tổ chức lập lực lượng vũ trang và căn cứ địa cho chặt chẽ và hiệu quả hơn. Ông trực tiếp ra [78] [chỉ thị thành lập](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_th%E1%BB%8B_th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_%C4%90%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1)một đội quân mang tính chính quy là đội [Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n), với 34 đội viên là các tiểu đội trưởng, trung đội trưởng hoặc thành viên của các đội quân nhỏ bé và rải rác trước đó của Việt Minh. Cuối năm 1944, ông lại trở lại [Côn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh)hoạt động cho tới đầu năm 1945.
Ngày 29 tháng 3 năm 1945, Hồ Chí Minh gặp Trung tướng Mỹ Chennault tại Côn Minh (Trung Quốc). Trung tướng cảm ơn Việt Minh và sẵn sàng giúp đỡ những gì có thể theo yêu cầu. Còn Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm của Việt Minh là ủng hộ và đứng về phía Đồng Minh chống phát xít Nhật.
Theo Hồ Chí Minh, việc được tướng Chennault tiếp kiến được xem là một sự công nhận chính thức của Mỹ, là bằng chứng cho các đảng phái Quốc gia thấy Mỹ ủng hộ Việt Minh. Người Mỹ xem đây chỉ là một mưu mẹo của Hồ Chí Minh nhưng ông cũng đã đạt được kết quả. [76] [[79]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti130-79)
Hồ Chí Minh nhận thấy Hoa Kỳ đang muốn sử dụng các tổ chức cách mạng người Việt vào các hoạt động quân sự chống Nhật tại Việt Nam, ông đã thiết lập mối quan hệ với các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đồng thời chỉ thị cho Việt Minh làm tất cả để giải cứu các phi công gặp nạn trong chiến tranh với Nhật Bản, cung cấp các tin tức tình báo cho OSS, tiến hành một số hoạt động tuyên truyền cho Trung Hoa Dân Quốc và OWI. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ
[OSS](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=OSS&action=edit&redlink=1) (U.S Office of Strategic Services) cung cấp vũ khí, phương tiện liên lạc, giúp đỡ y tế, cố vấn và huấn luyện quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh. [[80]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Henry-80) [[81]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-81)
Tháng 7 năm 1945, trước khi Hội nghị
[Tân Trào](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_khu_T%C3%A2n_Tr%C3%A0o) họp vào tháng 8 năm 1945, ông ốm nặng, tưởng không qua khỏi. Một đơn vị nhỏ OSS nhảy dù phía sau đường ranh giới Nhật Bản ở Việt Nam để tham gia tác chiến cùng Việt Minh. OSS tìm thấy Hồ Chí Minh trong tình trạng sốt rét nặng và gửi thông điệp đến trụ sở quân Mỹ ở Trung Quốc để yêu cầu cung cấp thuốc men sớm nhất có thể. Hai tuần sau đó, bác sĩ quân y tên là Paul Hogland [82] đã đến. Những người Mỹ đã ở lại đó trong vòng hai tháng và có thể họ đã cứu sống ông. [[83]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-83) [[80]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Henry-80) [[84]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-84) [[85]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-85) [[86]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-86) [[87]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-87)
Ngày
[16 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Tổng bộ Việt Minh triệu tập Đại hội quốc dân tại Tân Trào ( [Tuyên Quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang)), cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời, do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
### Giai đoạn lãnh đạo
#### Từ
*Độc lập* tới *Toàn quốc kháng chiến*
Hồ Chí Minh đọc bản
[Tuyên ngôn Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29) vào ngày [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm 1945 trên [quảng trường Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh) tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tuyên bố thành lập nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Ông trích dẫn bản [Tuyên ngôn Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Hoa_K%E1%BB%B3) của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và bản [Tuyên ngôn Dân quyền và Nhân quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n_v%C3%A0_D%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) của [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) để mở đầu bản Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam. Hồ Chí Minh nói với chỉ huy tình báo quân sự Mỹ OSS tại miền Bắc, Archimedes L.A Patti, rằng ông theo chủ nghĩa Lenin, tham gia thành lập [88] [Đảng Cộng sản Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Ph%C3%A1p)và xin gia nhập [Đệ Tam Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_Tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)vì đây là những cá nhân và tổ chức duy nhất quan tâm đến vấn đề thuộc địa. Ông không thấy có sự lựa chọn nào khác. Nhưng trong nhiều năm sau đó những tổ chức này cũng không có hành động gì vì nền độc lập của các dân tộc thuộc địa. Trước mắt, ông đặt nhiều tin tưởng vào sự giúp đỡ của Mỹ trước khi có thể hy vọng vào sự giúp đỡ của Liên Xô. Người Mỹ xem ông là một người quốc tế cộng sản, bù nhìn của Moscow vì ông đã ở Moscow nhiều năm nhưng ông không phải là người cộng sản theo nghĩa Mỹ hiểu mà là nhà cách mạng hoạt động độc lập. Nhưng đến cuối tháng 9 năm 1946, Mỹ rút tất cả các nhân viên tình báo tại Việt Nam về nước, chấm dứt liên hệ với chính phủ Hồ Chí Minh. [[89]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-89) [[90]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-90) [Harry Truman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_Truman)kêu gọi sự ủng hộ của Mỹ nhưng không được đáp lại
Ngoài ra, ông còn gửi thư cho nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới kêu gọi công nhận nhà nước Việt Nam mới được thành lập cũng như tranh thủ sự ủng hộ nhưng không nhận được hồi âm (
[Tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Harry Truman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_S._Truman), lãnh tụ Liên Xô [91] [Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin), [[92]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-92) [Tổng thống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Léon Blum](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A9on_Blum&action=edit&redlink=1), bộ trưởng Thuộc địa Pháp Marius Moutet và Nghị viện Pháp,…).
Ngay sau khi thành lập, Võ Nguyên Giáp thay mặt Hồ Chí Minh, Chủ tịch
[Chính phủ Cách mạng Lâm thời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), ban hành các sắc lệnh giải tán một số đảng phái, [[93]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-saclenh8-93) với lý do các đảng này “tư thông với ngoại quốc”, làm “phương hại đến nền độc lập Việt Nam” (như [94] [Việt Nam Quốc xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_gia_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng), [Đại Việt Quốc dân đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng)…) nhằm kịp thời trừng trị “bọn phản cách mạng”, “bảo vệ” chính quyền non trẻ đồng thời “giáo dục ý thức về tinh thần cảnh giác” cho nhân dân, đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phép Ty Liêm phóng có thể bắt những hạng người bị quy là [[95]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BuiLam-95) *nguy hiểm cho nền Dân chủ cộng hoà Việt Nam*. Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh giải tán các nghiệp đoàn [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-96) để kiểm soát nền kinh tế, [[97]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-97) thống nhất các tổ chức thanh niên (vào [[98]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-98) [Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)). Đồng thời Chính phủ cũng ban hành sắc lệnh thành lập Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính địa phương các cấp.
Ngay sau khi được tin
[Tađêô Lê Hữu Từ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ta%C4%91%C3%AA%C3%B4_L%C3%AA_H%E1%BB%AFu_T%E1%BB%AB) trở thành Giám mục, tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng vị Giám mục này. Trong thư có đoạn: *“Có một nhà lãnh đạo mới của người Công giáo đi theo chân Đức Giê-su, chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và độc lập của đất nước”*. Về những lá thư của ông viết cho Tađêô Lê Hữu Từ, Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada đồng thời giáo sư Đại học Lavát (Québec) – linh mục Trần Tam Tĩnh có nhận định: [99] *“Cụ Hồ Chí Minh rất thành thật tôn trọng tín ngưỡng và tin tưởng người Công giáo. Không có một dấu hiệu nào cho phép trách được rằng, Người nói dối”.* [[100]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-100)
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tấn công
[Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Quân dân Sài Gòn chống cự quyết liệt. Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được thành lập với [Trần Văn Giàu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u) là chủ tịch. [Xứ ủy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam) và Ủy ban nhân dân Nam Bộ điện ra Trung ương xin cho được đánh. Chính phủ ra huấn lệnh, bản thân ông gửi thư khen ngợi “lòng kiên cường ái quốc của đồng bào Nam Bộ”. [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-101)
Ngày
[6 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1) năm [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946), tổng tuyển cử tự do trong cả nước được tổ chức, bầu ra [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I) và Quốc hội thông qua [Hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1946). Hai đảng *đối lập* trong Chính phủ là [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng) (Việt Quốc) và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i) (Việt Cách) không tham gia bầu cử. Trên thực tế, các đảng này còn phát động tẩy chay bầu cử. Ngay cả khi đã tuyên bố nhất trí về kế hoạch tổng tuyển cử, các đảng phái Việt Quốc, Việt Cách vẫn dừng báo chỉ đả kích Việt Minh: *trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản… chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được*, tổ chức các cuộc tuần hành, bắc loa hô hào kêu gọi tẩy chay bầu cử. Theo báo Sự thật, Việt Quốc, Việt Cách thậm chí bắt cóc, giết những ứng cử viên, đảng viên cộng sản, cán bộ Việt Minh (tiêu biểu là [102] [Trần Đình Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C3%ACnh_Long) ) hay thủ tiêu những người cùng tổ chức có cảm tình với Chính phủ. [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-103) [[104]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-104)
Quốc hội khóa I của Việt Nam đã cử ra
[Chính phủ Liên hiệp kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Đại biểu quốc hội chủ yếu là nhân sĩ trí thức, người ngoài Đảng. Hồ Chí Minh trở thành [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và với chức danh Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cũng đảm nhiệm luôn công việc của [thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Chính phủ này, cho tới cuối năm 1946, đã trải qua 3 lần thay đổi cơ cấu và nhân sự vào các thời điểm: ngày 1 tháng 1; tháng 3; và ngày 3 tháng 11.
Nhà nước và chính phủ của ông đối mặt với hàng loạt khó khăn cả về đối nội và đối ngoại. Về đối ngoại, lúc này Việt Nam chưa được bất cứ quốc qia nào công nhận,
không phải thành viên [105] [Liên hiệp quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), cũng như không nhận được sự ủng hộ nào về vật chất của các nước khác. Ngoài 20 vạn quân của [[106]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-106) [Trung Hoa Dân Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)ở miền Bắc, còn có quân Anh và quân Pháp (vào thời điểm toàn quốc kháng chiến, tháng 12 năm 1946, Pháp có khoảng 6 vạn quân), và khoảng 6 vạn quân Nhật. Về đối nội, *“giặc đói, giặc dốt”*– như chính cách ông gọi – và ngân quỹ trống rỗng là những vấn đề hệ trọng nhất. [[107]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-107) [[108]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-108)
Bởi thế, ông chú trọng đến việc phát triển giáo dục, mà trước hết là xóa nạn mù chữ bằng cách mở các lớp học
[Bình dân học vụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_d%C3%A2n_h%E1%BB%8Dc_v%E1%BB%A5). Tháng 9 năm 1945, nhân ngày khai trường, Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho học trò Việt Nam. Thư có đoạn: [[109]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cpvgiaod-109)
|“||
|Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em. |”|
|—Hồ Chí Minh|
Để diệt “giặc đói”, ngoài việc kêu gọi tăng gia sản xuất, ông đề nghị đồng bào “cứ 10 ngày nhịn ăn 1 bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa” để đem số gạo tiết kiệm được cứu dân nghèo. Bản thân ông gương mẫu thực hiện việc nhịn ăn để cứu đói này.
Để đối phó với giặc ngoại xâm, ông thi hành một chính sách đối ngoại mềm dẻo và nhẫn nhịn. Ông nói:
|“||
|Chính sách của ta hiện nay là chính sách |”|
|—Hồ Chí Minh.
|
Tháng 10 năm 1945, khi
[Hà Ứng Khâm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_%E1%BB%A8ng_Kh%C3%A2m&action=edit&redlink=1), tổng tham mưu trưởng của quân đội Trung Hoa Dân Quốc tới [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), 300.000 người được huy động xuống đường, hô vang các khẩu hiệu “Ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh”, “Ủng hộ chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” để “đón tiếp”. Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, [111] [Trung Hoa Quốc Dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)muốn làm thất bại ý đồ của Pháp định khôi phục lại địa vị tại Đông Dương và muốn ngăn chặn sự liên minh của người Việt Nam với các lực lượng cộng sản Trung Quốc trong phạm vi quyền lợi của Trung Quốc. Ông chấp nhận cung cấp gạo (ban đầu kiên quyết từ chối [[112]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-patti378-112) ) cho quân Trung Hoa Dân Quốc đang làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật tại Việt Nam. Quân Trung Hoa Dân Quốc cũng được tiêu giấy bạc “kim quan” và “quốc tệ” tại [[113]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-113) [miền Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Điều làm Hồ Chí Minh lo ngại là trong một số giới, đặc biệt là tầng lớp trung lưu Việt Nam, người ta vẫn gán mác cho ông và Việt Minh là “Cộng sản”. Những người thuộc đảng phái quốc gia thân Trung Quốc thì lại không bị như vậy, nên ông phải làm mọi cách để gạt bỏ cái nhãn hiệu nói trên.
[[114]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-114) [Tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), ông quyết định cho Đảng Cộng sản Đông Dương tự giải tán. Về mặt công khai, đảng của ông không còn hiện diện mà chỉ có một bộ phận hoạt động dưới danh nghĩa [Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_M%C3%A1c_%E1%BB%9F_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1). Ông kêu gọi các đảng viên nếu tự xét thấy mình không đủ phù hợp thì nên tự rút lui khỏi hàng ngũ lãnh đạo chính quyền. [115] [[116]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-116)
Với tư tưởng đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, ông kêu gọi và thực hiện triệt để chính sách đại đoàn kết dân tộc bằng cách mời nhiều nhân sĩ, trí thức tham gia các Chính phủ và Quốc hội. Trước Quốc hội, ông tuyên bố: “Tôi chỉ có một Đảng – đảng
[Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)“. Trong số những nhân sĩ, trí thức do ông mời được lựa chọn vào các vị trí trong Chính phủ, có khá nhiều người vốn không tham gia Việt Minh. Đó là các [117] [bộ trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng): [Huỳnh Thúc Kháng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_Th%C3%BAc_Kh%C3%A1ng), [Nguyễn Văn Huyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Huy%C3%AAn), [Trần Đăng Khoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C4%83ng_Khoa_%28b%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng%29), [Hoàng Tích Trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_T%C3%ADch_Tr%C3%AD), [Vũ Đình Hòe](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%ACnh_H%C3%B2e), [Chu Bá Phương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu_B%C3%A1_Ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Văn Tố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%91)và [Bồ Xuân Luật](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_Xu%C3%A2n_Lu%E1%BA%ADt). Năm 1947, Chính phủ được cải tổ với sự tham gia thêm của một số trí thức khác, như [Phan Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Anh), [Hoàng Minh Giám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Gi%C3%A1m). Về sau này ông cho biết: [[118]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-118) *“Khi tổ chức Chính phủ lâm thời, có những đồng chí trong Ủy ban Trung ương do Quốc dân đại hội bầu ra, đáng lẽ tham gia Chính phủ, song các đồng chí ấy đã tự động xin lui, để nhường chỗ cho những nhân sĩ yêu nước nhưng ở ngoài Việt Minh. Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đó là một cử chỉ đáng khen, đáng kính mà chúng ta phải học”*. [[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-119)
Hồ Chí Minh xem những đảng phái quốc gia thân Trung Hoa Dân Quốc như
[Việt Cách](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Việt Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng) là bọn quốc gia giả hiệu, đầy tớ Quốc dân Đảng, không có liên hệ gì với nhân dân Việt Nam. Ông miêu tả họ là những người không có tổ chức, một nhóm cơ hội tranh giành nhau, tàn dư của các đảng phái quốc gia cũ không có chương trình hành động cơ bản nhưng lại có quá nhiều lãnh tụ. Nhưng ông chấp nhận sự hiện diện của [112] [Việt Cách](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Việt Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)trong các chính phủ liên tục được thay đổi, chấp nhận 70 ghế cho Việt Quốc, Việt Cách trong quốc hội không cần qua bầu cử. Tuy nhiên chức trách các Bộ cũng thay đổi. Bộ trưởng Quốc phòng trở thành người lo về tài chính mà không được xem xét danh sách nhân sự, quân số, súng đạn còn các Bộ trưởng khác của các đảng phái Quốc gia chẳng có chức trách cụ thể gì, không bao giờ được tham dự bất cứ buổi họp nào của nội các. Hồ Chí Minh cũng giao cho Võ Nguyên Giáp và [Trần Quốc Hoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Ho%C3%A0n), sau này trở thành Bộ trưởng Công an, nhiệm vụ vô hiệu hóa các cuộc biểu tình do [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)tổ chức nhằm chấm dứt hoạt động tuyên truyền của các đảng này trong dân chúng. [[120]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Currey1-120)
Khi
[Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) bị [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) bắt tại [Tuy Hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy_H%C3%B2a), [Phú Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) giải ra Hà Nội, Hồ Chí Minh đã đến gặp Ngô Đình Diệm để thuyết phục ông này tham gia chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa do [121] [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)lãnh đạo. Ngô Đình Diệm hỏi chủ tịch Hồ Chí Minh lý do giết anh của ông thì được Hồ Chí Minh giải thích rằng đó một sai lầm do đất nước đang rơi vào tình trạng hỗn loạn. Sau đó Hồ Chí Minh mời Ngô Đình Diệm giữ chức thủ tướng vì biết rằng ông là một người có tài lãnh đạo. Ngô Đình Diệm trả lời rằng ông chỉ đồng ý lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh với điều kiện ông được Việt Minh thông báo về tất cả mọi hành động và biết riêng mọi quyết định của họ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chối yêu cầu này do đó Ngô Đình Diệm không chấp nhận hợp tác với Hồ Chí Minh. [[122]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-122) [[123]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-123) [[124]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-124) [[125]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-125)
Theo
[Hiệp ước Pháp-Hoa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p-Hoa&action=edit&redlink=1), ký ngày 28 tháng 2 năm 1946, quân Pháp sẽ thay thế quân của Tưởng Giới Thạch. Một tuần sau, ngày 6 tháng 3 năm 1946, ông cùng [Vũ Hồng Khanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh) ký với [Jean Sainteny](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jean_Sainteny) – Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương – bản [Hiệp định sơ bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_s%C6%A1_b%E1%BB%99_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%281946%29) với Pháp, với 3 nội dung chủ chốt:
- Pháp công nhận Việt Nam “là một nước tự do, là một phần tử trong
[Liên bang Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)thuộc [Liên hiệp Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p)“. Trước đó, đàm phán căng thẳng khi ông muốn Việt Nam được công nhận là quốc gia độc lập và phản đối kịch liệt khi Pháp muốn dùng chữ “Quốc gia Tự trị” để mô tả tổ quốc của ông.
- Pháp được đưa 1,5 vạn quân ra Bắc thế cho quân Tưởng, nhưng phải rút trong 5 năm, mỗi năm rút 1/5 quân số.
- Ngừng xung đột, giữ nguyên quân đội tại vị trí cũ.
Ngày 31 tháng 5 năm 1946, ông lên đường sang Pháp theo lời mời của chính phủ nước này; cùng ngày, phái đoàn chính phủ do Phạm Văn Đồng dẫn đầu cũng khởi hành sang Pháp tham dự
[Hội nghị Fontainebleau 1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Fontainebleau_1946). Trước khi đi, ông bàn giao quyền lãnh đạo đất nước cho [Huỳnh Thúc Kháng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_Th%C3%BAc_Kh%C3%A1ng) với lời dặn “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. [126] Tại Việt Nam, ông dự đoán thời gian ở Pháp là “…có khi một tháng, có khi hơn” [[127]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-127) nhưng cuối cùng ông ở Pháp 4 tháng (Hội nghị [[128]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-128) [Fontainebleau](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fontainebleau)diễn ra từ 6 tháng 7 tới 10 tháng 9 năm 1946) mà không tránh khỏi thất bại chung cuộc.
Trong khi Hồ Chí Minh đang ở Pháp, các lãnh tụ
[Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng) và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i) lần lượt rời bỏ Chính phủ vì bất đồng với [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) về việc ký [Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt (1946)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_s%C6%A1_b%E1%BB%99_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%281946%29) cho phép quân Pháp quay trở lại Việt Nam [. Ngày 19/6/1946, [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Báo Cứu Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_C%E1%BB%A9u_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)của Tổng bộ [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)đăng xã luận kịch liệt chỉ trích “ *bọn phản động phá hoại Hiệp định sơ bộ Pháp Việt mùng 6 tháng 3*“. Ngay sau đó, [Võ Nguyên Giáp](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)bắt đầu chiến dịch tiêu diệt tất cả các đảng phái đối lập như Việt Quốc, Việt Cách, Đại Việt, những người Trotskist, lực lượng chính trị Công giáo… bằng lực lượng công an và quân đội do Việt Minh kiểm soát với sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Pháp. Ông cũng sử dụng các sỹ quan Nhật Bản trốn tại Việt Nam và một số vũ khí do Pháp cung cấp cho chiến dịch này. Một trong những sự kiện nổi tiếng nhất trong chiến dịch tiêu diệt các đảng phái đối lập là [[129]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Currey-129) [vụ án phố Ôn Như Hầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%A5_%C3%A1n_ph%E1%BB%91_%C3%94n_Nh%C6%B0_H%E1%BA%A7u). Trong vụ án này, Công an khám xét trụ sở [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Đại Việt Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng)với lý do hai đảng này âm mưu đảo chính nhằm lật đổ [Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng có mặt tại trụ sở cũng bị bắt trong đó có đại biểu của Việt Nam Quốc dân Đảng trong [Quốc hội Việt Nam khóa I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I)là [Phan Kích Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_K%C3%ADch_Nam). Sau sự kiện này các lãnh đạo [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)từng tham gia Chính phủ đã lưu vong sang [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [Hội nghị Fontainebleau 1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Fontainebleau_1946) thất bại vì phía Pháp chần chừ không ấn định chắc chắn thời điểm và cách thức thực hiện cuộc trưng cầu dân ý ở [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) về việc sáp nhập Nam Kỳ vào [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) theo yêu cầu của phái đoàn Việt Nam. Phái đoàn Việt Nam do Phạm Văn Đồng dẫn đầu về nước nhưng Hồ Chí Minh vẫn nán lại Pháp ký Tạm ước với Pháp. Ngày [130] [14 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9)năm [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946), Hồ Chí Minh ký với đại diện chính phủ Pháp, bộ trưởng Thuộc địa Marius Moutet, bản [Tạm ước Việt – Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A1m_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_-_Ph%C3%A1p)( *Modus vivendi*). Trong bản Tạm ước này, hai bên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pháp cùng bảo đảm với nhau về quyền tự do của kiều dân, chế độ tài sản của hai bên; thống nhất về các vấn đề như: hoạt động của các trường học Pháp, sử dụng đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ, thống nhất thuế quan và tái lập cải thiện giao thông liên lạc của Liên bang Đông Dương, cũng như việc thành lập ủy ban tạm thời giải quyết vấn đề ngoại giao của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cam kết ưu tiên dùng người Pháp làm cố vấn hoặc chuyên môn, và hai bên đã đồng ý chấm dứt mọi hành động xung đột, vũ lực cũng như tuyên truyền chống đối nhau, phóng thích tù nhân chính trị, bảo đảm không truy bức người của bên kia, và hợp tác để những kiều dân hai bên không làm hại nhau. Tạm ước cam kết sẽ có một nhân vật do Việt Nam chỉ định và Chính phủ Pháp công nhận được uỷ nhiệm cạnh thượng sứ để xếp đặt cộng tác thi hành những điều thoả thuận này. Cuối cùng, Chính phủ hai bên sẽ sớm tiếp tục đàm phán (chậm nhất là vào tháng 1 năm 1947) để tìm cách ký kết những bản thoả thuận riêng nhằm dọn đường cho một hiệp ước chung dứt khoát. [[131]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-131) [[132]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-132)
Thế nhưng những nhân nhượng đó cũng không tránh nổi chiến tranh. Sau khi nhận được liên tiếp 3 tối hậu thư của Pháp trong vòng chưa đầy một ngày đòi chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị chiến tranh, tước vũ khí của Tự vệ tại Hà Nội, và trao cho quân đội Pháp việc duy trì an ninh trong thành phố, ông kí lệnh kháng chiến. Tối ngày
[19 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_12) năm 1946, [Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9Di_k%C3%AAu_g%E1%BB%8Di_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn) do ông chấp bút được phát trên đài phát thanh. 20h tối cùng ngày, kháng chiến bùng nổ.
#### Giai đoạn kháng chiến chống Pháp
Tháng 3 năm 1947, ông và Trung ương Đảng chuyển lên
[Việt Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc). Ông kêu gọi nhân dân [tiêu thổ kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAu_th%E1%BB%95), tản cư cũng là kháng chiến, phá hoại (cho quân Pháp không sử dụng được cơ sở hạ tầng) cũng là kháng chiến.
Chuyến đi sang Trung Quốc và Liên Xô gặp Stalin và Mao Trạch Đông năm 1950 có ý nghĩa đặc biệt, nhất là trong vấn đề Trung Quốc và Liên Xô hỗ trợ chính phủ Bắc Việt Nam phát triển chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam và chống Pháp.
Đúng dịp Tết Nguyên đán Canh Dần năm 1950, ông thực hiện một chuyến đi bí mật sang Trung Quốc, Liên Xô. Ngày 2-1-1950, ông cùng [40] [Trần Đăng Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C4%83ng_Ninh), từ Tuyên Quang đi bộ tới Trùng Khánh – Cao Bằng, rồi đi tiếp đến Long Châu, Quảng Tây. Đến đây, Hồ Chí Minh bắt được liên lạc với Đảng cộng sản Trung Quốc. Văn phòng Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đã bố trí xe đón đoàn đi Nam Ninh, từ đó đoàn đi xe lửa đến Bắc Kinh. Ông làm việc ở Bắc Kinh một tuần, sau đó cùng Trần Đăng Ninh đi xe lửa liên vận đến Liên Xô. Chuyến đi bí mật này, ông đã thành công ở cả hai phương diện chính trị và ngoại giao, đó là chuyến đi lịch sử làm tiền đề cho việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam – Liên Xô, giữa Việt Nam – Trung Quốc và các nước Xã hội Chủ nghĩa khác. Ngày 11-3-1950, Hồ Chí Minh và ông Trần Đăng Ninh về đến Bắc Kinh, giữa tháng 4 -1950, ông mới về đến Tuyên Quang. [[133]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-133)
Tại
[Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) được tổ chức vào trung tuần tháng 2 năm 1951 tại [Tuyên Quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang), ông quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai trở lại. Tuy nhiên, khi này tên gọi không còn là Đảng Cộng sản nữa mà có tên mới là [Đảng Lao động Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Ông tuyên bố:
|“||
|Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là đảng của dân tộc Việt Nam. |”|
|—Hồ Chí Minh
|
Tại
[Đại hội này](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) Đảng Lao động đã khởi xướng [Cải cách ruộng đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam) nhằm xóa bỏ văn hóa [phong kiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn), tiêu diệt các thành phần bị xem là “bóc lột”, “phản quốc” (những người theo Pháp, chống lại đất nước), “phản động” (chống lại chính quyền) như địa chủ, Việt gian, cường hào, các đảng đối lập… để lập lại công bằng xã hội, đồng thời thiết lập nền chuyên chính vô sản nhằm tiến lên [chủ nghĩa xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i) một cách nhanh chóng.
Từ tháng 10 năm 1952, chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi bản “chương trình cải cách ruộng đất của Đảng Lao động Việt Nam” cho
[Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Stalin) để “đề nghị xem xét và cho chỉ dẫn” và cho biết chương trình hành động được lập bởi chính ông dưới sự giúp đỡ của [Lưu Thiếu Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3). [[135]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-135)
Cuộc
[cải cách ruộng đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam) tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phát động vào cuối năm [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953) và kéo dài cho tới cuối năm 1957. Dù theo tuyên bố của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là đã “đánh đổ được giai cấp địa chủ cùng bọn [Việt gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_gian) [phản động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%99ng)“, cuộc cải cách này đã phạm nhiều sai lầm [136] nghiêm trọng, nhất là trong việc lạm dụng đấu tố và xử tử những người bị liệt vào thành phần địa chủ, phú nông thậm chí vu oan và giết nhầm cả những đảng viên trung kiên. Cựu thủ tướng [[137]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-phienbancu-137) [Võ Văn Kiệt](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_V%C4%83n_Ki%E1%BB%87t)cho rằng, những vụ sát hại này đã “gây những tổn thất lớn về chính trị và kinh tế”. Trước tình cảnh đó, từ tháng 2 năm 1956, công cuộc sửa sai được khởi sự, phục hồi được khoảng 70-80% số người bị kết án, trả lại tài sản ruộng đất. Những nhân vật cốt cán của cải cách bị cách chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào và cán bộ nhìn nhận sai lầm, ông khóc và nhận lỗi trước Quốc hội. [[138]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-138)
Cuộc
[Chiến tranh Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) kết thúc vào năm 1954, khi thực dân Pháp bị đánh bại tại [Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) – sự kiện báo hiệu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân trên phạm vi toàn thế giới – và dẫn đến [139] [Hiệp định Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954). Kết quả mà đoàn Việt Nam thu nhận được kém hơn nhiều so với mục tiêu đề ra ban đầu. Tuy vậy, trên các phương tiện truyền thông chính thức, Hồ Chí Minh tuyên bố “ *Ngoại giao đã thắng to!* [[140]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-140)
#### Giai đoạn sau năm 1954
[Tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm 1957, một năm sau [cuộc nổi dậy](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_n%C4%83m_1956_%E1%BB%9F_Hungary) năm 1956 tại Hungary, Hồ Chí Minh dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bỏ ra năm ngày thực hiện cuộc viếng thăm hữu nghị Cộng hoà Nhân dân Hungary. Một kỹ sư người Hungary đã ghi nhận: [141] [[141]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-songoaivuquang.2520nam-141)
Bỏ qua mọi thứ lễ nghĩa nhưng vẫn khiến người khác phải kính trọng, con người ít lời, thông tuệ ấy có một tính cách rất lôi cuốn… Và ngày hôm đó đã đi vào tâm trí của tôi như một trong những kỷ niệm thật đẹp của đời tôi.
Hai năm sau (1959), ông tới thăm
[thủ đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) nhân dịp kỷ niệm 10 năm cách mạng Trung Quốc. Trong những cuộc đàm phán riêng, ông nhận được sự hứa hẹn của cả Bắc Kinh lẫn [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) để viện trợ thêm vũ khí và dân sự, nhưng đã khôn khéo từ chối những đề nghị gửi quân tình nguyện hay cố vấn quân sự đến Việt Nam. [[142]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-142)
Hồ Chí Minh có quan hệ bạn bè thân thiết với
[Chu Ân Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_%C3%82n_Lai), [[143]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-143) [Diệp Kiếm Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_Ki%E1%BA%BFm_Anh).
#### Giai đoạn cuối đời
Từ khoảng nửa cuối
[thập niên 1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), Hồ Chí Minh giảm dần các hoạt động chính trị, thường xuyên sang Trung Quốc tham quan, nghỉ ngơi và dưỡng bệnh (nhất là trong 3 năm cuối đời khi ông liên tục ốm nặng, phải đi sang Trung Quốc chữa bệnh nhiều lần). Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ dần bàn giao công việc cho Bí thư thứ nhất [144] [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n). Ông dần lui về nắm giữ vai trò biểu tượng của cách mạng, dành nhiều thời gian để đi thăm hỏi, động viên cán bộ và đồng bào, và viết báo. Quyền lực dần dần tập trung về tay bí thư thứ nhất [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n)và một số nhân vật gần gũi trong [Đảng Lao động Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), [[145]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-145) những người chủ trương tích cực thúc đẩy quá trình thống nhất đất nước bằng cách đẩy mạnh cuộc chiến tranh ở miền Nam. Tuy nhiên với vai trò và uy tín to lớn, các quyết sách lớn (như [[146]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-146) [tổng tiến công Tết Mậu Thân](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n)hay [việc đàm phán ở Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973)) vẫn cần sự tham gia chỉ đạo và phê duyệt của Hồ Chí Minh.
Đầu tháng 9 năm 1963 Hồ Chí Minh lần đầu đi điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá (從化), tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Châu Ân Lai (周恩來) và Trần Nghị (陳毅) từ Bắc Kinh đến thăm Hồ Chí Minh, sắp xếp việc sinh hoạt hàng ngày và chăm sóc sức khoẻ cho Hồ Chí Minh. Ảnh chân dung thường thấy hiện nay của Hồ Chí Minh được treo ở các nơi quan trọng của Việt Nam là do nhiếp ảnh gia Lục Văn Tuấn (陸文駿) của “Quảng Đông hoạ báo” (廣東畫報) chụp trong thời gian Hồ Chí Minh điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá.
[[147]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-147)
Ít lâu sau khi Hoa Kỳ bắt đầu cuộc chiến tranh không kích,
[ném bom vào miền Bắc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_S%E1%BA%A5m_R%E1%BB%81n), Hồ Chí Minh nhận được điện từ nhà triết học nổi tiếng người Anh [Bertrand Russell](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Russell) – một người yêu hòa bình. Trong điện này, Russell nêu ra quan điểm chống đối của mình đối với sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ trong [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). Đáp lại, ông gửi Russel điện cảm ơn vào ngày [10 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8) năm 1964. Điện này có đoạn: [[148]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-148)
|“||
|Chúng tôi luôn thiết tha với hoà bình và chủ trương giải quyết vấn đề Việt Nam bằng phương pháp hoà bình. Tôi cảm ơn cụ đã quan tâm đến tình hình nghiêm trọng do Mỹ gây ra trên đất nước chúng tôi và xin gửi cụ lời chào kính trọng. |”|
|—Hồ Chí Minh|
Ngày 8/2/1967 tổng thống Mỹ Johnson gửi thư cho Chủ tịch Hồ Chí Minh của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Nội dung thư có đại ý là người Mỹ nhiều lần chuyển đến chính phủ Hồ Chí Minh mong muốn hoà bình bằng những kênh khác nhau nhưng không đạt kết quả nào và đề nghị chấm dứt cuộc xung đột tại Việt Nam để không tiếp tục gây đau khổ cho nhân dân hai miền Việt Nam cũng như nhân dân Mỹ. Tổng thống Mỹ cam kết sẽ ngừng ném bom miền Bắc Việt Nam và ngừng tăng thêm quân tại miền Nam Việt Nam ngay khi miền Bắc chấm dứt đưa quân vào miền Nam. Hai bên cùng kiềm chế leo thang chiến tranh để đối thoại song phương một cách nghiêm túc hướng đến hoà bình. Việc tiếp xúc có thể diễn ra ở
[Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), [Miến Điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar) hay bất cứ nơi nào Bắc Việt Nam muốn.
Ngày 15/2/1967 Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư trả lời tổng thống Johnson tố cáo Mỹ đã
[xâm lược](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c) Việt Nam, vi phạm những cam kết của đại diện Mỹ tại [Hội nghị Geneva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), phạm nhiều tội ác chiến tranh tại cả hai miền Nam Bắc Việt Nam. Trong thư, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nhân dân Việt Nam quyết tâm đánh thắng Mỹ bằng mọi giá. Nếu Mỹ muốn trực tiếp đối thoại với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thì trước tiên phải ngừng ném bom vô điều kiện miền Bắc Việt Nam. Chỉ có thể đạt được hoà bình nếu Mỹ chấm dứt những hoạt động quân sự, rút quân Mỹ và đồng minh khỏi miền Nam để người Việt Nam tự giải quyết vấn đề của mình, đồng thời công nhận [Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[149]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-149)
Hồ Chí Minh liên tục ốm nặng trong khoảng hơn 3 năm cuối đời. Hầu như cả năm 1967, ông ở Trung Quốc chữa bệnh.
Trong thời gian chuẩn bị diễn ra [40] [sự kiện Tết Mậu Thân 1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n), ông đang trong đợt dưỡng bệnh dài ngày tại [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Tuy vậy ông vẫn quay về Việt Nam ít ngày vào tháng 12 năm 1967 để phê duyệt quyết định tiến hành cuộc tổng tấn công. [[150]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-150) Hiệu lệnh mở màn cuộc tổng tấn công chính là bài thơ chúc Tết của Hồ Chí Minh phát trên Đài tiếng nói Việt Nam: [[151]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-151) *“Xuân này hơn hẳn mấy Xuân qua/Thắng trận tin vui khắp nước nhà/Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ/Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta.”*
Hồ Chí Minh bắt đầu viết di chúc vào dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông năm vào ngày
[10 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5) năm 1965, và sửa lại trong những dịp sinh nhật tiếp theo. Ông mang di chúc ra viết và dặn lại [152] [Vũ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_K%E1%BB%B3): *“Chú cất giữ cẩn thận, sang năm, mồng 10 tháng 5 nhớ đưa lại cho Bác”*. Mở đầu bản di chúc năm 1965 có đoạn: *“Nhân dịp mừng 75 tuổi… Năm nay tôi 75 tuổi, tinh thần vẫn sáng suốt, thân thể vẫn mạnh khỏe. Tuy vậy, tôi cũng là lớp người ‘xưa nay hiếm’…”*. [[153]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-153)
Trong di chúc, ông có viết:
|“||
|Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới. |”|
|—Hồ Chí Minh|
|“||
|Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân. |”|
|—Hồ Chí Minh
|
### Qua đời
Hồ Chí Minh
[qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt) vào hồi 9 giờ 47 phút sáng ngày [2 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969) (tức ngày 21 tháng 7 [âm lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch)) tại thủ đô Hà Nội, hưởng thọ 79 tuổi. Do hoàn cảnh thời chiến, để tránh trùng với ngày Quốc khánh, ngày mất của ông ban đầu được Ban Lãnh đạo Đảng công bố là ngày [154] [3 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9), đến năm 1989 mới công bố lại là ngày 2 tháng 9. [[155]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-hisuk-155)
Hà Nội đã nhận được hơn 22.000 bức điện chia buồn từ 121 nước trên khắp
[thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Nhiều nước trong khối [156] [xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)đã tự tổ chức truy điệu và đưa ra những lời ca ngợi ông. Một tuyên bố chính thức từ [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)đã gọi Hồ Chí Minh là một “người con vĩ đại của dân tộc Việt Nam anh hùng, nhà lãnh đạo xuất chúng của Cộng sản quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc, và một người bạn lớn của Liên bang Xô Viết”. Từ các nước [Thế giới thứ ba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_ba), người ta ca ngợi ông trong vai trò của người bảo vệ những con người bị áp bức. Một bài báo xuất bản ở [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)miêu tả ông là sự kết tinh của “nhân dân và hiện thân của khát vọng đấu tranh cho tự do và cho sự đấu tranh bền bỉ của nhân dân”. Những bài báo khác đề cao phong cách giản dị và đạo đức cao của ông. Một bài xã luận trên một tờ báo của [[156]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-duiker562-156) [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)viết:
“
Ông có một trái tim bao la như vũ trụ và tình yêu trẻ thơ vô bờ bến. Ông là hình mẫu của sự giản dị trong mọi mặt. [[156]]
”
Phản ứng từ các nước
[phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) dè dặt hơn. [Nhà Trắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng) và các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ từ chối bình luận. Báo chí phương Tây đặt sự chú ý cao đối với cái chết của Hồ Chí Minh. Các tờ báo ủng hộ [phong trào phản chiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) có xu hướng miêu tả ông như là một đối thủ xứng đáng và là người bảo vệ cho những con người bị áp bức. Ngay cả những tờ báo đã từng phản đối mạnh mẽ chính quyền Hà Nội cũng ghi nhận ông là người đã cống hiến cả cuộc đời cho công cuộc kiếm tìm độc lập và thống nhất đất nước Việt Nam của ông, đồng thời là tiếng nói nổi bật trong việc bảo vệ những dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới. Tại [156] [Vương quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh), hay tin Hồ Chí Minh qua đời, vào ngày [12 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9)năm 1969 Pet-ghi Đap-phơ – nhà báo tờ “Báo Diễn đàn”, đã ghi nên một bài báo có độ dài không ít, trong đó ông được xem như: *“Hồ Chí Minh, một người vừa là*. [G. Oasinhtơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington), vừa là [A. Linhcôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln)của đất nước mình” [[157]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-157)
Tang lễ được tổ chức vào ngày
[9 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9) tại quảng trường Ba Đình với hơn 100.000 người đến dự, trong đó có các đoàn đại biểu từ các nước [xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Hàng triệu người trên khắp đất nước [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã khóc. Điếu văn truy điệu ông do Bí thư thứ nhất [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n) đọc, có đoạn viết:
|“||
|Hồ Chủ tịch kính yêu của chúng ta không còn nữa. Tổn thất này vô cùng lớn lao. Đau thương này thật là vô hạn ! Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch – Người anh hùng dân tộc vĩ đại. Và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta… |”|
|—Lê Duẩn.
|
Trong di chúc, ông muốn được hỏa táng và đặt tro tại ba miền đất nước.
[[159]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-159) Tuy nhiên, theo nguyện vọng của Đảng Cộng sản, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, [160] Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III quyết định giữ gìn lâu dài thi hài Hồ Chí Minh để sau này nhân dân cả nước, nhất là nhân dân miền Nam, khách quốc tế có thể tới viếng ông. Theo lời kể của con trai cả của bí thư [[161]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-161) [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n), Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, nghe vậy ông không nói gì. [[162]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-162) [[163]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-163) Từ đó đến nay, thi hài ông được bảo quản trong [[164]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-164) [lăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tương tự như đối với thi hài [Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin)ở Moskva. [[165]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-165)
## Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
### Hôn nhân
Cho tới nay chưa có một tài liệu chính thức từ phía nhà nước Việt Nam nhắc đến việc Hồ Chí Minh đã từng kết hôn. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của một số sử gia ngoại quốc, Hồ Chí Minh đã kết hôn với
[Tăng Tuyết Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C4%83ng_Tuy%E1%BA%BFt_Minh) ở Quảng Châu năm 1926 cho đến khi ông rời Quảng Châu, vào khoảng tháng 4 hoặc 5 năm 1927, từ đó không bao giờ còn gặp lại nhau. [[166]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-166) Theo Hoàng Tranh (Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), sau khi trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã thử tìm nhau thông qua tổ chức [167] [Đảng Cộng sản Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c)và cơ quan ngoại giao Việt Nam tại Trung Quốc nhưng không thành công [[168]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-autogenerated1-168) Một số Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam, đặc biệt là [[169]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-hoangtranh-169) [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n)phản đối việc này vì Hồ Chí Minh được nhân dân xem là cha già dân tộc, việc đoàn tụ với Tăng Tuyết Minh sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh của Hồ Chí Minh và sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước. [[170]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-170)
Về vấn đề Tăng Tuyết Minh, nhà nghiên cứu
[Sophie Quinn-Judge](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sophie_Quinn-Judge&action=edit&redlink=1) có ý kiến dè dặt hơn vì vào thời kỳ đó, đôi khi một cuộc hôn nhân diễn ra chỉ đơn thuần vì lý do chính trị, theo đó Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã sống chung với nhau như là một cách [ngụy trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%A5y_trang) để duy trì các hoạt động chính trị của họ. [[171]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC-171)
Cũng theo Sophie Quinn-Judge, nếu căn cứ theo các tài liệu từ văn khố của của
[Đệ Tam Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_Tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) từ năm 1934 đến 1935, [Nguyễn Thị Minh Khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai) từng nhận mình là vợ của Hồ Chí Minh vào thời điểm năm 1931. Khi Nguyễn Thị Minh Khai đến Moskva cuối năm 1934, bà đã viết rằng bà đã có gia đình với “Lin”, bí danh của Hồ Chí Minh vào thời điểm này. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với Ban Tiếng Việt BBC, Sophie Quinn-Judge cũng nói thêm rằng mình [172] *“không biết chắc liệu đây có thuộc về dạng hôn nhân thật sự hay không”*, vì trong các thư từ của họ thường sử dụng nhiều loại [mật mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADt_m%C3%A3), và nói chung những người hoạt động cách mạng có thể xem là “thuộc về một thế giới khác, vượt khỏi các khuôn khổ đạo đức bình thường” nên khó mà biết rõ cách thức hoạt động của họ. Ngoài ra, Sophie Quinn-Judge cũng tìm ra một bức thư mà Nguyễn Thị Minh Khai viết vào năm 1933, trong đó Nguyễn Thị Minh Khai khẳng định rằng mình không hề bị vướng bận bởi chuyện chồng con, vì “người chồng” duy nhất của bà chính là sự nghiệp Cách mạng. [[171]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC-171) [[172]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Quinn-Judge-172)
Theo Halberstam, năm 1945, Hồ Chí Minh từng nói với với nhà báo
[Harold Isaacs](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harold_Isaacs) rằng ông cô đơn, không có gia đình, không có gì cả nhưng đã từng có một người vợ. Nhưng trong nhiều cuộc gặp mặt khác, Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định ông không có vợ và sẽ không lấy vợ cho đến lúc dân tộc Việt Nam toàn thắng, thống nhất đất nước. [173] [[170]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-170) [[174]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-174) [[175]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-175) [[176]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-176) Trong một buổi tiệc ở Bắc Kinh vào tháng 8 năm 1959, Hồ Chí Minh cũng đã tuyên bố với quan khách: chừng nào miền Nam chưa được giải phóng, ông sẽ không bao giờ kết hôn. [[177]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-177) [[170]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-170)
Trong các thư từ, bản thân ông cũng nhiều lần khẳng định rõ ông là người không có gia đình riêng và không có con cái. Chẳng hạn như trong thư gửi bác sĩ
[Vũ Đình Tụng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%ACnh_T%E1%BB%A5ng) khi nghe tin con trai ông này hi sinh:
“
Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là đại gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột. ” [[178]]
### Cuộc sống cá nhân
Hồ Chí Minh là người nghiện thuốc lá nặng. Trong buổi tiếp William C. Baggs, biên tập viên của Tin tức Miami tại Hà Nội đầu năm 1967, ông liên tục hút thuốc, loại thuốc lá Mỹ nhãn hiệu Salem. Ông ăn mặc đúng mực, lịch thiệp, nhạy cảm và không tạo áp lực lên người khác. Kiểu ăn mặc thường là áo pijama trắng cao cổ, đi dép cao su.
Ông Harry Ashmore, người của Trung tâm nghiên cứu của các tổ chức dân chủ và cựu biên tập viên của Công báo Arkansas nhớ lại: [44]
|“||
|Ông Hồ là một người có phong thái tao nhã, rất tinh tế với một cách xử sự nhẹ nhàng và không có tâm địa cá nhân |”|
|—Harry Ashmore
|
Ngày 19 tháng 5 năm 1946, sinh nhật Hồ Chí Minh lần đầu tiên được tổ chức nhằm mục đích nâng cao tinh thần đoàn kết dân tộc. Dù là người đứng đầu một nước nhưng sinh nhật của ông được tổ chức rất đơn sơ, giản dị và mộc mạc. Những năm sau đó, sinh nhật của ông thường chỉ được tổ chức vào năm chẵn, còn các năm khác thì ông thường lặng lẽ tổ chức một bữa “ăn tươi” nho nhỏ với vài cán bộ thân cận. Trong hai lần sinh nhật cuối đời, Hồ Chí Minh đều lấy dự thảo di chúc ra sửa lại.
Tuy ông là chủ tịch của một nước nhưng đời sống sinh hoạt hằng ngày cũng chẳng khác mấy so với người thường, ông sống trong một căn nhà tranh hay còn gọi là túp lều. Bữa ăn đạm bạc của ông đã được nhận xét là rất giản dị và đơn sơ và theo thủ tướng [179] [Phạm Văn Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng), người đã nhiều lần ăn chung với ông, nhận xét ông ăn vừa đủ không bỏ món thừa và ăn không sót một hột cơm vì ông tôn trọng thành quả lao động của nông dân. [[180]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-180) [[181]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-181)
Hồ Chí Minh là người rất chăm tập thể dục, là người có cuộc sống khá điều độ, tuy có tật hút thuốc là đến cuối đời mới bỏ được. Ông giỏi một số thứ tiếng: Nga, Pháp, Trung, Anh, Ý.
## Tư tưởng Hồ Chí Minh
Là một nhà lãnh đạo nổi tiếng ở
[Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), ông đã kết hợp [chủ nghĩa Marx-Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin) với [chủ nghĩa dân tộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) Việt Nam. Tư tưởng chủ đạo trong các cuộc đấu tranh của Hồ Chí Minh là kết hợp cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản. Ông đi theo trào lưu [182] [chủ nghĩa cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n)do [Karl Marx](https://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx)và [Friedrich Engels](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels)đề xuất vốn đang nổi lên vào thời của ông. Ông tiếp nhận tư tưởng của [Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin)về vấn đề thuộc địa, và xem đó làm kim chỉ nam cho các hoạt động của mình sau này. Ông viết trên tạp chí [[183]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Ch.C3.AD_Minh_p_10-183) *Các vấn đề phương Đông*(Liên Xô), dẫn lại trên báo Nhân dân ngày 22 tháng 4 năm 1960: “ *Chủ nghĩa Lenin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái “cẩm nang” thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản*.” [[183]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Ch.C3.AD_Minh_p_10-183)
Nhiều lần ông bảo:
*“bệnh quan liêu, mệnh lệnh chỉ đưa đến kết quả là hỏng việc và thực hành dân chủ rộng rãi cũng là cách chống quan liêu tích cực”*. Chính vì thế, ông đề nghị tất cả mọi người đều tuân theo 6 điều: *“Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết. Liên hệ chặt chẽ với nhân dân. Việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dân hiểu rõ. Có khuyết điểm thì phải thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bình mình. Sẵn sàng học hỏi nhân dân. Tự mình phải làm gương mẫu cần kiệm liêm chính để nhân dân noi theo”*. [[184]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-danchu-184)
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng:
[[184]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-danchu-184)
|“||
|Có lực lượng dân chúng việc to tát mấy, khó khăn mấy làm cũng được. Không có thì việc gì làm cũng không xong. Dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ, mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra. |”|
|—Hồ Chí Minh|
Về giáo dục, ông là người rất quan tâm đến cách dạy học cụ thể và thiết thế. Ông cho rằng:
[[109]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cpvgiaod-109)
|“||
|Chúng ta phải tẩy rửa những thành kiến giữa các dân tộc, phải đoàn kết thương yêu nhau như anh em một nhà. Nhiệm vụ của các cháu là thi đua học tập để sau này góp phần mở mang quê hương của mình và xây dựng nước Việt Nam yêu quý của chúng ta. |”|
|—Hồ Chí Minh|
Năm 1955, trong Lễ khai mạc Trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày
[19 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_1), ông có bài nói chuyện với những sinh viên cũng như thanh niên. Trong bài nói chuyện này có đoạn:(Tổng thống Mỹ [John F. Kennedy](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy) sau này cũng có ý tưởng tương tự trong diễn văn nhậm chức năm 1961) [[185]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-185)
Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?
## Di sản
Tại Việt Nam, ông được xem là nhân vật chính trong công cuộc giải phóng dân tộc. Đối với nhiều người, ông là một nhà yêu nước đã vận dụng
[chủ nghĩa Marx-Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin) vào công cuộc [giải phóng dân tộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) thoát khỏi ách [thực dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n) và [đế quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c). Tính giản dị và kiên cường của ông được nhiều người kính mến. Giáo sư David Thomas cho rằng *“Chính viễn kiến của ông, sự hy sinh, tính bền bỉ và sự lãnh đạo của ông trong một nước nghèo nàn, lạc hậu đã thúc đẩy người Việt Nam đứng dậy, đánh thắng thực dân Pháp và quân đội Mỹ.”* Cũng chính giáo sư này xem ông là một nhân vật trong thời kỳ [Phục Hưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng), là người nói giỏi không ít ngoại ngữ, lại còn viết được thơ bằng chữ Hán. Trong đời, Hồ Chí Minh đã tham khảo những danh nhân về văn học và triết học như [Victor Hugo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Victor_Hugo), [Charles Dickens](https://vi.wikipedia.org/wiki/Charles_Dickens), [Lev Nikolayevich Tolstoy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lev_Nikolayevich_Tolstoy) hay [Fyodor Mikhailovich Dostoevsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fyodor_Mikhailovich_Dostoevsky) thông qua các tài liệu bằng ngôn ngữ bản xứ của họ. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng “ *Họ (Chính phủ Việt Nam) đã thánh hóa hình ảnh của ông, biến ông thành một vị thánh và điều đó khiến việc có được bức tranh thực và đầy đủ về cuộc đời ông trở thành bất khả.*” [[186]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-david-186)
Nhiều người dân Việt Nam yêu quý ông, gọi ông bằng cái tên thân mật
**Bác Hồ**. Trong văn thơ, ông còn được gọi là “Người Cha già dân tộc”. Một số dân tộc thiểu số Việt Nam, như [Vân Kiều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bru_-_V%C3%A2n_Ki%E1%BB%81u), [Pa Cô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0_%C3%94i), [Kor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Co), đã lấy họ Hồ vì yêu quý ông. Ông được thờ tại nhiều gia đình Việt Nam, [187] [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-VNN-th.25E1.25BB.259D-2) [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-dantriabc-5) [[188]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bienphong-188) cũng như tại nhiều gia đình Việt kiều ở Thái Lan, [[189]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-189) Lào [[190]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HNM-th.25E1.25BB.259D-190) ,… và một số gia đình ở các nước khác như Na Uy. [[191]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-191) [[192]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-192)
Tuy nhiên, tại một số cộng đồng
[người Việt hải ngoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u), đặc biệt là Hoa Kỳ mà đa phần là những người rời khỏi Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hình ảnh của ông bị phản đối mãnh liệt. Năm 1999, khi một người cho thuê băng đĩa treo chân dung Hồ Chí Minh trước cửa tiệm mình tại [Little Saigon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Little_Saigon), hàng vạn [người Mỹ gốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) và cựu binh Hoa Kỳ tại Việt Nam đã tham gia biểu tình phản đối, gây ra nhiều tranh cãi về vấn đề tự do ngôn luận tại Hoa Kỳ. [[193]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-193) [[194]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-194) Một cuộc triển lãm nghệ thuật về ông tại [195] [Oakland, California](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oakland,_California)năm 2000 cũng bị hàng trăm người biểu tình phản đối. [[196]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cnn-oakland-196) Trong một hành động phản đối chuyến thăm của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tới Hoa Kỳ, hình nộm của ông bị đem ra treo cổ và hình ảnh ông bị giẫm đạp, một số cuộc biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ cũng có những hành động tương tự [[197]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-197) . [[196]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cnn-oakland-196) [[198]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nguoi-viet-198) [[199]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-199) [[200]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-200) [[201]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-201)
Với chiến thắng quyết định ở
[trận Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7), những nước thuộc địa trước đây của Pháp, chủ yếu ở [Bắc Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi) và [Tây Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Phi) cũng theo gương Việt Nam nổi dậy. Hồ Chí Minh được người dân ở những nước này rất kính trọng, và được coi như tấm gương cho cuộc giải phóng tại đất nước họ. Tên ông đã được đặt cho các đại lộ tại [Luanda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Luanda) ( [Angola](https://vi.wikipedia.org/wiki/Angola)), tại [Ouagadougou](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ouagadougou) ( [Burkina Faso](https://vi.wikipedia.org/wiki/Burkina_Faso)) và tại [Maputo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maputo) ( [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique)). Tại [Berkeley, California](https://vi.wikipedia.org/wiki/Berkeley,_California), nơi có nhiều cuộc biểu tình chống [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều nhà hoạt động cộng đồng đã từng gọi Công viên Frances Willard là Công viên Hồ Chí Minh một cách không chính thức. Nhiều nước trên thế giới đã phát hành [202] [tem bưu chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tem_th%C6%B0)kỷ niệm ông: [Liên bang Xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Madagascar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Madagascar), [Algérie](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie), [Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba), [Đông Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c), [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [Quần đảo Marshall](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall), [Dominica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dominica),… Tượng đài ông được đặt tại nhiều thành phố trên thế giới, trong đó có [La Havana](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_Habana)(Cuba), [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)(Nga), [Zalaegerszeg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zalaegerszeg)(Hungary), [Montreuil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montreuil,_Seine-Saint-Denis)(Pháp), [Calcutta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata)(Ấn Độ), [Antananarivo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Antananarivo)(Madagascar), và [[203]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-203) [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)(Venezuela) [[204]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-204) [[205]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-205)
### Tưởng niệm
Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc,
[phủ toàn quyền Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch) bên cạnh Quảng trường Ba Đình, nơi ông đã đọc Tuyên ngôn độc lập được chọn là nơi làm việc của Đảng, Nhà nước và đồng thời là nơi ở, nơi làm việc của [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam). Từ đó trở đi, nơi đây trở thành [Khu di tích Phủ Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_di_t%C3%ADch_Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch). Khu này là nơi sống và làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông – từ 19 tháng 12 năm 1954 đến 2 tháng 9 năm 1969 (đây cũng là khoảng thời gian ông có những đóng góp quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam). Khu di tích Phủ Chủ tịch hàng năm đón nhiều khách tham quan trong và ngoài nước. Một công trình khác là [Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), mỗi tuần có hơn 15.000 người đến đây viếng thăm, [[206]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-206) trong đó có nhiều nguyên thủ các nước. [207] [Bảo tàng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) tại Hà Nội là khu tưởng niệm về Hồ Chí Minh lớn nhất Việt Nam. Tại các tỉnh thành phố khác cũng có các bảo tàng, nhà lưu niệm về ông, đặt tại những địa điểm ông đã từng sống và làm việc. Nổi bật nhất là [bến Nhà Rồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng) tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi ông đã xuống tàu “Đô đốc Latouche Tréville” ra đi tìm đường cứu nước, và [Nhà tưởng niệm xây dựng năm 1970 ở quê nội của ông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_%28Kim_Li%C3%AAn,_Nam_%C4%90%C3%A0n%29&action=edit&redlink=1). Tại các quốc gia khác cũng có các nhà lưu niệm về Hồ Chí Minh, chẳng hạn như ở Pháp. [208] [[209]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-209) Ngoài ra còn có rất nhiều đài kỷ niệm và bia tưởng niệm. Tại Việt Nam, Hồ Chí Minh còn được thờ trong một số [[210]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-210) [đền](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n), [chùa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Vi%E1%BB%87t_Nam)và gia đình. Ngoài phạm vi Việt Nam, Hồ Chí Minh được tưởng niệm tại nhiều công trình trên thế giới. [[211]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-LAMDONG-211)
Nhằm tôn vinh ông, năm
[1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976), kỳ họp Quốc hội đầu tiên sau ngày Việt Nam được thống nhất đã thống nhất quyết định đổi tên thành phố [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) thành [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Chiến dịch quân sự lịch sử xảy ra trên thành phố này, kết thúc [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) và mở đầu thời kỳ thống nhất của Việt Nam cũng mang tên [Chiến dịch Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Tên ông còn được đặt cho các giải thưởng và huân chương cao quý nhất của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam:
[Huân chương Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) là huân chương bậc cao thứ nhì của Nhà nước; [Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) là giải thưởng cao quý nhất dành cho những cống hiến trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ. “Cháu ngoan Bác Hồ” là danh hiệu dành cho các thiếu nhi có thành tích cao trong học tập và hoạt động xã hội. Tên ông còn được đặt cho hai tổ chức chính của thanh thiếu niên Việt Nam: [Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_Thi%E1%BA%BFu_ni%C3%AAn_Ti%E1%BB%81n_phong_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Các tên
*Hồ Chí Minh*, *Nguyễn Ái Quốc* hay *Nguyễn Tất Thành* còn được đặt cho nhiều công trình công cộng, như [đường quốc lộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), quảng trường, đường phố, trường học.
Hình ảnh và tượng ông hiện diện tại nhiều nơi công cộng, cũng như trên tất cả các
[đồng tiền giấy](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29) đang lưu hành tại Việt Nam. Cùng với [quốc kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam), tượng bán thân hoặc hình ông được đặt tại nơi trang trọng nhất của mỗi cơ quan nhà nước và trường học tại Việt Nam.
### Danh hiệu
Ông được xem là một danh nhân không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của thế giới. Trong Khóa họp Đại hội đồng lần thứ 24 tại Paris (20/10 – 20/11/1987),
[UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đã tôn vinh ông là *“Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa“* (nguyên văn: *Hero of national liberation and Great man of culture*) [[212]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-UNESCO-212) và khuyến nghị các nước thành viên tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông do “các đóng góp quan trọng và nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và nghệ thuật”, và ông “đã dành cả cuộc đời mình cho sự giải phóng nhân dân Việt Nam, đóng góp cho cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của các dân tộc [trên thế giới]”. [[213]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-vnn-213) [[212]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-UNESCO-212) Tuy nhiên, do sự phản đối của một số người Việt tị nạn và người Pháp tại thủ đô [[214]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-RFA-214) [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), UNESCO không đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh mà để chính phủ Việt Nam tự tổ chức nhưng không được lấy danh nghĩa UNESCO. Dù vậy, nghị quyết gốc vẫn được UNESCO công nhận và bảo lưu giá trị. Phát biểu tại hội thảo quốc tế ở Hà Nội tháng 3/1990, Giám đốc UNESCO khu vực châu Á – Thái Bình Dương [[215]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-215) [Modagat Ahmet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Modagat_Ahmet&action=edit&redlink=1), khẳng định:
-
*“Hội nghị UNESCO phiên thứ 24 đã quyết định kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông vào năm 1990. Đây là một cử chỉ tôn kính đối với một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập. UNESCO rất vui sướng được tham gia vào sự kiện đáng ghi nhớ này. Điều đó biểu hiện sự cam kết sâu sắc của tổ chức này trong việc duy trì các giá trị và công lao của các nhân vật vĩ đại được nhân loại công nhận và kính trọng… Chỉ có ít nhân vật trong lịch sử trở thành một bộ phận của huyền thoại ngay từ khi còn sống và rõ ràng Hồ Chí Minh là một trong số đó. Người sẽ được ghi nhớ không phải chỉ là người giải phóng cho Tổ quốc và nhân dân bị đô hộ, mà còn là một nhà hiền triết hiện đại đã mang lại một viễn cảnh và hy vọng mới cho những người đang đấu tranh không khoan nhượng để loại bỏ bất công, bất bình đẳng khỏi trái đất này”*. [[213]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-vnn-213) [[216]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nhandan.com.vn-216)
-
Văn bản gốc Nghị quyết của UNESCO về Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được in trong
*“Tập biên bản của Ðại Hội đồng UNESCO khóa họp lần thứ 24 tại Paris, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, Quyển 1: NGHỊ QUYẾT”*, được UNESCO xuất bản đồng thời bằng 6 thứ tiếng (tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ả Rập, tiếng Trung Quốc, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nga), được in và đóng quyển tại xưởng in của UNESCO, Paris, vào năm 1988, trong đó có Nghị quyết số 18.65 về Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Năm 2010, văn bản gốc bằng tiếng Pháp của Nghị quyết đã được Tổng Giám đốc UNESCO trao tặng cho [216] [Bảo tàng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)để trưng bày. [[217]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-217) [Tuần báo TIME](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) của Hoa Kỳ bình chọn Hồ Chí Minh là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong thế kỷ 20. Tờ [218] *Time*2000 đã nhận định ông là người đã góp phần “làm thay đổi diện mạo hành tinh chúng ta trong thế kỷ XX”. Ngày 15 tháng 10 năm 2010, báo Time cũng đã bầu chọn Hồ Chí Minh là một trong 10 tù nhân chính trị nổi bật chiến đấu cho tự do nổi tiếng nhất mọi thời đại cùng với [[219]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-219) [Aung San Suu Kyi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Aung_San_Suu_Kyi), [Nelson Mandela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela), [Martin Luther King Jr.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Martin_Luther_King), [Mohandas Gandhi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi)… [[220]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-220)
## Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay
Tại Việt Nam, hình ảnh Hồ Chí Minh phổ biến khắp nơi như là một “tấm gương sáng ngời về đạo đức”,
một “nhân cách cao thượng” và được coi là một “thần tượng”. [221] Những tác phẩm nói về Hồ Chí Minh thường ca ngợi những đức tính tốt đẹp của ông. Các cấp ủy [[222]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-222) [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)thường xuyên [tuyên truyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n), vận động cán bộ, đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân học tập và làm theo tấm gương đạo đức, lối sống của Hồ Chí Minh. Mỗi năm, chính quyền và Đảng bộ đều tổ chức các cuộc thi [[223]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-223) [Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp_t%E1%BA%A5m_g%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1)cho nội bộ lẫn quần chúng.
Ngoài những phát biểu của chính Hồ Chí Minh và hình vẽ, hình chụp của ông, những câu nói và khẩu hiệu tuyên truyền có thể đọc thấy ở mọi nơi đó là:
*Đời đời nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại* *Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh.* *Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta*
## Các câu nói được ghi lại
|
|![]()
|
|Bài viết (hoặc đoạn) này hiện đang có Xin đừng xóa bảng thông báo này cho đến khi đạt được đồng thuận trong vấn đề này.
Để tránh
Đề nghị người gắn bản mẫu nêu lý do tại
### Các câu nói nổi tiếng
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về: *Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố có thể bị tàn phá. Song nhân dân Việt Nam quyết không sợ. Không có gì quý hơn độc lập, tự do!* [[224]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-224) *“Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”*, lấy ý từ câu “thập niên chi kế, mạc như thụ mộc; chung thân chi kế, mạc như thụ nhân” (Hán văn: 十年之計，莫如樹木；終身之計，莫如樹人) trong sách “ [Quản tử](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3n_t%E1%BB%AD_%28th%C6%B0_t%E1%BB%8Bch%29&action=edit&redlink=1)“, chương thứ ba Quyền tu. *Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một; sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi.* *Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập* [[225]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-225) *Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?* [[226]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-226) *Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.* [[227]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-227) *Quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh.* [[228]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-228) *Tôi chỉ có một Đảng: Đảng Việt Nam.* [[229]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-229) *Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.* *Hình ảnh miền Nam luôn ở trong trái tim tôi.* *Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đòi hỏi Nước nhà đã cho mình những gì, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho Nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi Nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích Nước nhà mà hy sinh phấn đấu đến chừng nào?* [[230]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-230)
|“||
|Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. |”|
|—Trích phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lễ kỉ niệm 20 năm ngày thành lập
|
|“||
|Hỡi đồng bào cả nước! Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta đã nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa! Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ. Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên! Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không phân chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước. |”|
|—trích
|
|“||
|“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước” |”|
|—trích Báo Cáo Chính trị tại Đại Hội Đảng lần thứ II, tháng 2 năm 1951|
|“||
|Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu |”|
|—
|Hồ Chí Minh – trích thư gửi các em học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tháng 9/1945.
|“||
|Một |”|
|—
|Hồ Chí Minh – Sửa đổi lối làm việc
### Các câu nói khác
#### Trước 1945
- Theo tác phẩm
**Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch**của tác giả [Trần Dân Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn), trước khi Nguyễn Tất Thành rời [Bến Nhà Rồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng)đến Pháp năm 1911, cậu rủ một người bạn đi cùng để có gì giúp đỡ lẫn nhau. Người bạn hỏi cậu lấy tiền đâu mà ra đi, cậu giơ tay ra mà nói: *Đây tiền đây! Chúng ta sẽ làm việc. Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi.* [[234]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-234)
- Về mục đích đi ra nước ngoài của mình, năm 1923 Nguyễn Ái Quốc đã trả lời rằng:
*“Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp Tự do, Bình đẳng, Bác ái… Tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những chữ ấy”*. Một lần khác anh nói: [[235]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-235) *“Nhân dân Việt Nam trong đó có cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi”* [[236]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-236)
- Khi lần đầu đến thăm
[tượng Nữ thần Tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do)năm 1913, Nguyễn Tất Thành là nhìn xuống chân tượng và ghi vào sổ: *“Ánh sáng trên đầu thần Tự Do tỏa rộng khắp trời xanh, còn dưới chân tượng thần Tự Do thì người da đen đang bị chà đạp, số phận người phụ nữ bị chà đạp. Bao giờ người da đen được bình đẳng với người da trắng? Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? Và bao giờ người phụ nữ được bình đẳng với nam giới?”.* [[237]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-237)
- Vào mùa xuân 1919, một người bạn Pháp đưa cho Nguyễn Tất Thành một bản sao báo cáo của Lênin in trong báo Nhân đạo (L’Humanité):
*“*. Anh vui mừng đến phát khóc lên, nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: [Luận cương về những vấn đề dân tộc và thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADn_c%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BB%81_nh%E1%BB%AFng_v%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_v%C3%A0_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1)“ *“Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”* [[238]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-238)
- Trong bài báo nhan đề “Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa”, Nguyễn Ái Quốc viết:
*“* [Chủ nghĩa tư bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%C6%B0_b%E1%BA%A3n)là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các [thuộc địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Nếu muốn giết con vật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi. Nếu người ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản; con vật vẫn tiếp tục sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra” [[239]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-239)
- Trong tác phẩm
*“Nên Học Sử Ta”*, Hồ Chí Minh đã viết: *“Sử ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào nhân dân ta đoàn kết muôn người như một thì đất nước ta độc lập tự do. Trái lại, lúc nào nhân dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn. Vậy nay ta phải biết đoàn kết, đoàn kết mau, đoàn kết chắc chắn thêm lên mãi…”* [[240]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-240)
#### 1945 – 1946
*Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao.* [[241]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-241) *Bọn ấy sang thì chả tử tế gì đâu. Chúng sẽ ăn hại, báo hại, đưa phản động về phá ta, làm những điều chướng tai gai mắt.* [[242]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-242) *Theo tinh thần “bốn bể đều là anh em”, tôi yêu mến thanh niên Pháp cũng như yêu mến thanh niên Việt Nam. Đối với tôi, sinh mệnh của một người Pháp hay sinh mệnh của một người Việt Nam đều đáng quý như nhau. Hỡi các bà mẹ Pháp! Tôi kêu gọi tinh thần yêu nước cao quý và tình mẫu tử của các bà. Các bà hãy giúp chúng tôi ngăn chặn những hiểu lầm và mau chóng gây dựng mối tình hữu nghị và tinh thần hoà hợp giữa con em chúng ta.* [[243]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-243) *Các ông có thể giết 10 người của chúng tôi, trong khi chúng tôi chỉ giết được 1 người của các ông, nhưng cuối cùng các ông sẽ là người kiệt sức* [[244]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-244) *“Tôi tin và đồng bào cả nước đều tin vào lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ. Chúng ta nên nhớ lời oanh liệt của một nhà đại cách mạng Pháp: Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ… Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa”* [[245]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-245) *Không, không vô vọng. Đó sẽ là một cuộc chiến gay go và quyết liệt nhưng chúng tôi sẽ thắng. Chúng tôi có một vũ khí mạnh chẳng kém những cỗ đại bác: đó là tinh thần dân tộc! Đừng có đánh giá thấp điều đó. Người Mỹ chắc hẳn phải nhớ là một đám nông dân chân đất Mỹ đã đánh thắng quân đội hoàng gia Anh như thế nào* [[246]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-246) *Nó (* [chiến tranh Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)) sẽ là một cuộc chiến giữa voi và hổ. Nếu hổ đứng yên thì sẽ bị voi dẫm chết. Nhưng hổ không đứng yên. Ban ngày nó ẩn nấp trong rừng và ra ngoài vào ban đêm. Nó sẽ nhảy lên lưng voi, xé những mảnh da lớn, và rồi nó sẽ chạy trở lại vào rừng tối. Và dần dần, con voi sẽ chảy máu đến chết. Cuộc chiến tranh ở Đông Dương sẽ như vậy. [[247]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-247)
#### Thập niên 1950-1960
*“Không có việc gì khó / Chỉ sợ lòng không bền / Đào núi và lấp biển / Quyết chí ắt làm nên”*, đọc trong lần đến thăm liên phân đội thanh niên xung phong 312 ở Nà Tu thuộc tỉnh Bắc Cạn đêm ngày 30 tháng 3 năm 1951, [[248]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-248) lấy ý từ bốn câu trong bài thơ ngũ ngôn “Huấn mông ấu học thi” (Hán văn: 訓蒙幼學詩) của [[249]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-249) [Uông Thù](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U%C3%B4ng_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1)(汪洙), người thời [Bắc Tống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)ở Trung Quốc: “Tạc sơn thông đại hải / Luyện thạch bổ thanh thiên / Thế thượng vô nan sự / Nhân tâm tự bất kiên” (鑿山通大海 / 煉石補青天 / 世上無難事 / 人心自不堅) Bốn câu thơ trên là nguồn cảm hưng để năm 1953 Hoàng Hà sáng tác bài hát “ [Thanh niên làm theo lời Bác](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanh_ni%C3%AAn_l%C3%A0m_theo_l%E1%BB%9Di_B%C3%A1c&action=edit&redlink=1)“, sau này trở thành đoàn ca của [Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1). [[250]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-250)
- “
*Đất có bốn phương Đông Tây Nam Bắc.* *Trời có bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông.* *Người có bốn đức Cần Kiệm Liêm Chính.* *Thiếu một phương thì không thành đất.* *Thiếu một mùa thì không thành trời.* *Thiếu một đức thì không thành người.*“ [[251]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-251)
- “
*Hoàn cảnh thế nào không quan trọng, quan trọng là đối phó thế nào.*” [[252]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-252) *Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam là chủ nghĩa Mác-Lênin có lý có tình!* [[253]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-253) *Chúc mừng chú mới thắng trận. Nhưng đừng chủ quan, còn phải đánh với Mỹ nữa.*(nói với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngay sau trận Điện Biên Phủ) *Tôi xin mời Johnson tới Hà Nội như là khách của chúng tôi. Ông hãy đến với vợ và con gái, người thư ký, người bác sĩ và người đầu bếp của mình. Nhưng đừng mang theo tướng lĩnh và đô đốc!* [[254]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-254) *Mỹ phải cút đi! Chúng tôi trải thảm đỏ cũng được, nhưng Mỹ phải cút đi! Mỹ phải chấm dứt xâm lược. Johnson miệng nói hòa bình tay lại ký những lệnh điều động quân. Chúng tôi không bác bỏ gì hết, nhưng nhân dân chúng tôi phải được yên ổn. Chúng tôi không muốn trở thành người chiến thắng. Chúng tôi chỉ muốn Mỹ cút đi! Gút-bai!* [[255]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-255) *Chúng ta căm thù Đế quốc Mỹ xâm lược nhưng không được căm thù nhân dân Mỹ.* *Tôi nói với nhân dân Việt Nam rằng họ là con cháu tôi, vì vậy tôi sống rất bình yên và giản dị, tôi ngủ rất ngon, ngay cả khi có việc ném bom của các ông.* [[256]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-256) *Tôi là người đa nghi và tôi có lý do để ngờ vực. Người Mỹ các ông ít nhiều đều là nhà kinh doanh. Tôi cũng là nhà kinh doanh… Khi việc ném bom chấm dứt, câu chuyện bắt đầu. Chúng ta sẽ xem các mặt hàng.* [[257]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-257) *Chúng tôi và nhân dân chúng tôi sẵn sàng nói chuyện với nhà cầm quyền Mỹ và nhân dân Mỹ. Nhưng với Johnson và McNamara thì hoặc là trải thảm đỏ hoặc đá đít ra ngoài cửa.* [[258]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-258) *Chúng tôi ở trên đất nước chúng tôi. Chúng tôi không làm điều gì tổn hại cho nước Mỹ. Đế quốc Mỹ hãy chấm dứt sự xâm lược của chúng và cuốn gói thì lập tức hòa bình sẽ được lập lại ở Việt Nam. Đế quốc Mỹ dù điên cuồng đẩy mạnh chiến tranh đến mức nào, chúng tôi cũng quyết đánh bại chúng. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào thắng lợi của mình vì sự nghiệp của chúng tôi là chính nghĩa!”*. [[259]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-259) *Chúng tôi sẵn sàng đem hoa và nhạc tiễn họ và mọi thứ khác họ thích, nhưng ông biết đấy, tôi thích tiếng lóng của các ông: qu’ils foutent le camp!*(“qu’ils foutent le camp” có nghĩa là “hãy cút đi”) [[260]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-260) *Đế quốc Mỹ chán rồi, nhưng rút ra như thế nào. Thua mà danh dự. Đó là điều Mỹ muốn!* [[261]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-261) *Đế quốc Mỹ đang thua ở Việt Nam và chúng nhất định sẽ thua. Song chúng chỉ chịu thua sau khi đã thua trên bầu trời Hà Nội!* [[262]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-262) *Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ vững quyền tự do, tự chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta làm cách mạng thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước*. [[263]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-263) *Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; học tập tốt, lao động tốt; đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; khiêm tốn, thật thà, dũng cảm.*(Lời dạy các cháu thiếu niên, nhi đồng). [[264]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-264)
## Tác phẩm
Trong các tác phẩm của ông có thể nói bản
[tuyên ngôn độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) do ông biên soạn là có tiếng vang nhất và được sánh vai cùng các bản tuyên ngôn độc lập trong lịch sử Việt Nam như bài thơ thần [Nam Quốc Sơn Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_qu%E1%BB%91c_s%C6%A1n_h%C3%A0) tương truyền của [Lý Thường Kiệt](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t) và [Bình Ngô Đại Cáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Ng%C3%B4_%C4%91%E1%BA%A1i_c%C3%A1o) của [Nguyễn Trãi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i). *(1925)* [Bản án chế độ thực dân Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n_%C3%A1n_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) *(1927)* [Đường kách mệnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh) *(1922, kịch, nhằm đả kích vua* [Con rồng tre](https://vi.wikipedia.org/wiki/Con_r%E1%BB%93ng_tre) [Khải Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3i_%C4%90%E1%BB%8Bnh)) [[265]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-265)
- Các truyện ngắn:
*Pari*(1922, *Nhân đạo*), *Lời than vãn của bà Trưng trắc*(1922, *Nhân đạo*), *Con người biết mùi hun khói*(1922, *Nhân đạo*), *Vi hành*(1923, *Nhân đạo*), *Đoàn kết giai cấp*(1924, *Người cùng khổ*), *Con rùa*(1925, *Người cùng khổ*), *Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*(1925, *Người cùng khổ*) [[266]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-266) *(1942, thơ)* [Nhật ký trong tù](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_k%C3%BD_trong_t%C3%B9) *(1947)* [Sửa đổi lối làm việc](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BB%95i_l%E1%BB%91i_l%C3%A0m_vi%E1%BB%87c) *Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch*(bút danh [Trần Dân Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn) [[267]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-267) [[268]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-268) [[269]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-269) ) [[270]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-270) *Vừa đi đường vừa kể chuyện*(bút danh T. Lan [[271]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-271) ) [[272]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-272)
Trong cuốn sách này, Hồ Chí Minh hóa thân thành một cán bộ trong đoàn tùy tùng (T. Lan), đi công tác cùng với Hồ Chí Minh trong rừng núi Việt Bắc và được Hồ Chí Minh vui miệng kể chuyện cho nghe nhiều chuyện.
[[273]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-273) *, ấn bản I: NXB Sự thật (1980-1989), ấn bản II: NXB Chính trị Quốc gia (1995-1996), bản số hóa trên CD-ROM: NXB Chính trị quốc gia (2001-đến nay)* [Hồ Chí Minh toàn tập](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp)
## Tên gọi, bí danh, bút danh
|
|![]()
|
|Bài viết hoặc đoạn này cần thêm
Những nội dung không có nguồn có thể bị
Mời bạn
Sau nhiều năm hoạt động trong nước và ngoài nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng rất nhiều bí danh và tên gọi khác nhau để đánh lạc hướng kẻ thù. Tuy nhiên, danh xưng Hồ Chí Minh được chọn là tên gọi chính thức của ông và được nhiều người chấp nhận nhất. Theo một số tài liệu thì ông bắt đầu sử dụng danh xưng Hồ Chí Minh từ năm 1940 nhưng không ai biết cho đến khi bị chính quyền Trung Quốc bắt do nghi ngờ là gián điệp vào năm 1942. Từ đó ông bắt đầu công khai và dùng tên gọi Hồ Chí Minh với mọi người. Và từ đó trở đi danh xưng Hồ Chí Minh đã trở thành tên gọi chính thức của ông.
[[274]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-274) [[275]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-275)
Ngoài tên gọi Hồ Chí Minh (dùng từ 1942), và tên tự Nguyễn Tất Thành (阮必成), trong cuộc đời mình, ông còn có nhiều tên gọi và bí danh khác như
*Paul Tất Thành* (1912); *Nguyễn Ái Quốc* (阮愛國, từ 1919); *Văn Ba* (khi làm phụ bếp trên tàu biển, 1911); *Lý Thụy* (李瑞, khi ở Quảng Châu, 1924-), *Hồ Quang* (1938-40), *Vương* (Wang) (1925–27, 1940), *Tống Văn Sơ* (1931–33), *Trần* (1940) (khi ở Trung Quốc); *Chín* (khi ở Xiêm La, 1928–30) và được gọi là Thầu (ông cụ) Chín; *Lin* (khi ở Liên Xô, 1934–38); *Chen Vang* (trong giấy tờ đi đường từ Pháp sang Liên Xô năm 1923); ông cũng còn được gọi là *Bác Hồ*, *Bok Hồ*, *Cụ Hồ*. Khi ở [Việt Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc) ông thường dùng bí danh *Thu*, *Thu Sơn* và được người dân địa phương gọi là *Ông Ké*, *Già Thu*,. Tổng thống Indonesia [Sukarno](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sukarno) gọi ông là “ *Bung Hồ*” (Anh Cả Hồ).
Ông dùng 173 bút danh khi viết sách, báo:
Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn, Nguyễn A.Q, Ng A.Q, Ng. Ái Quốc, N.A.Q, N., Wang, N.K., A.N; P.C. Lin, P.C. Line (1938, Trung Quốc), Line (1938, Trung Quốc), Q.T, Q.TH, Lê Quyết Thắng (1948–50), A.G, X.Y.Z (1947–50), G., Lê Nhân, Lê, Lê Ba, Lê Nông, Lê Thanh Long, L.T., T.L. (1955–69), [276] [Trần Dân Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn), T.Lan (1955–69), Tuyết Lan, Thanh Lan, Đin (1950–53), Tân Trào, Đ.X (trong chuyên mục “Thường thức chính trị” trên báo *Cứu quốc*năm 1953), C.B (trên báo *Nhân Dân*1951-57), V.K., K.C., C.K., Trần Lực (1948–61), C.S, Chiến Sĩ, Chiến Đấu, La Lập, Nói Thật, Thu Giang, K.V., Trầm Lam, Luật sư TH. Lam, Nguyễn Kim, K.O, Việt Hồng..v.v.
## Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ, nhà thơ sáng tác nhiều tác phẩm.
### Âm nhạc
*Người về đem tới ngày vui Mùa thu nắng toả*. [Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh)Với tiếng Người còn dịu dàng như tiếng đất trời. Người về đem tới xuân đời từ đất nước cằn, Từ bùn lầy cả cuộc đời vùng lên
- Bài hát “Ca ngợi Hồ Chủ tịch” của
[nhạc sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9) [Lưu Hữu Phước](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_H%E1%BB%AFu_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc): *Hồ Chí Minh sáng ngời gương đấu tranh. Vững bền đưa chúng ta vượt khó khăn. Hồ Chí Minh muôn năm chỉ lối cho nhân dân. Đến ngày chiến thắng vẻ vang*.
- Bài hát “Người là niềm tin tất thắng” của nhạc sĩ
[Chu Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Minh): *Đất nước nghiêng mình đời đời nhớ ơn. Tên người sống mãi với non sông Việt Nam. Lời thề sắt son theo tiếng bác gọi, bốn ngàn năm dồn lại hôm nay, người sống trong muôn triệu trái tim… Thế giới nghiêng mình, loài người tiếc thương. Đây người chiến sĩ đấu tranh cho* [tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do). Người là ước mơ của các dân tộc. Tiếng người vang vọng đến mai sau. Nguyện ước theo con đường Bác đi… *…Bác thương các cụ già xuân về gửi biếu lụa, Bác yêu đàn cháu nhỏ trung thu gửi cho quà. Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng, Bác thương người chiến sĩ đứng gác ngoài biên cương…”*
- Bài hát “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người” của nhạc sĩ
[Trần Kiết Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ki%E1%BA%BFt_T%C6%B0%E1%BB%9Dng): *…Trên cánh đồng miền Nam, đau thương mây phủ chân trời. Khi ca lên Hồ Chí Minh, nghe lòng phơi phới niềm tin…*
- Bài hát
*(Bài ca Hồ Chí Minh)* [The Ballad of Ho Chi Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Ballad_of_Ho_Chi_Minh) của nhạc sĩ người Anh [[277]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-277) [Ewan MacColl](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ewan_MacColl) *…From VietBac to the SaiGon Delta. Marched the armies of Viet Minh. And the wind stirs the banners of the Indo-Chinese people. Peace and freedom and Ho Chi Minh…*
- Bài hát
*(Bác Hồ – Thầy giáo) của* [Teacher Uncle Ho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teacher_Uncle_Ho&action=edit&redlink=1) [Pete Seeger](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pete_Seeger): *…I’ll have to say in my own way. The only way I know, that we learned power to the people and the power to know. From Teacher Uncle Ho!*
- Bài hát
*(Hồ Chí Minh – Không thể nào quên) của* [Inolvidable Ho Chi Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Inolvidable_Ho_Chi_Minh&action=edit&redlink=1) [Alí Primera](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al%C3%AD_Primera&action=edit&redlink=1): *Tenía la figura pequeña y la barbita blanca el camarada Ho Chi Minh querido tío Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh…*
- Nhiều sáng tác khác: “Bác đang cùng chúng cháu hành quân” (
[Huy Thục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_Th%E1%BB%A5c)), “Thanh niên làm theo lời Bác” ( [Hoàng Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0_%28nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9%29)), “Tuổi trẻ thế hệ Bác Hồ” (Triều Dâng), “Tấm áo Bác Hồ”, “Gửi tới Bác Hồ” (Kapapúi – Tường Vi), “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” ( [An Thuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/An_Thuy%C3%AAn)), “Vầng trăng Ba Đình”, “Miền Trung nhớ Bác”, “Người về thăm quê” (Thuận Yến), “Bên lăng Bác Hồ”, “Bên tượng đài Bác Hồ” ( [Lê Giang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_Giang&action=edit&redlink=1)), “Đêm [Trường Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n)nhớ Bác” (Trần Trung), “Bác Hồ sống mãi với [Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)“, “Cô gái [Pakô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pak%C3%B4&action=edit&redlink=1)con cháu Bác Hồ” (Huy Thục), “Đôi dép Bác Hồ” (Văn An – thơ [Tạ Hữu Yên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1_H%E1%BB%AFu_Y%C3%AAn&action=edit&redlink=1)), “Bài ca dâng Bác” (Trọng Loan), “Như có Bác trong ngày đại thắng” ( [Phạm Tuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn)), “Lời Bác dặn trước lúc đi xa” ( [Trần Hoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ho%C3%A0n)), “Tình Bác sáng đời ta” ( [Lưu Hữu Phước](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_H%E1%BB%AFu_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)), “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người” ( [Trần Kiết Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ki%E1%BA%BFt_T%C6%B0%E1%BB%9Dng))…
### Thơ, văn
*“Bác Hồ và ba em thiếu nhi Trung -Nam -Bắc”*(Tranh lụa vẽ bằng máu 1947) của họa sĩ [Diệp Minh Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_Minh_Ch%C3%A2u).
- Bài thơ “
[Người đi tìm hình của nước](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91i_t%C3%ACm_h%C3%ACnh_c%E1%BB%A7a_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)” của nhà thơ [Chế Lan Viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_Lan_Vi%C3%AAn):
-
*…Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba-lê* *Một viên gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá* *Và sương mù thành Luân Đôn, người có nhớ* *Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya…*
-
-
*…Nhớ ông cụ mắt sáng ngời* *Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường…*
-
- Bài thơ “Bác ơi” của
[Tố Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu), sáng tác ngày 6 tháng 9 năm 1969 ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, có đoạn:
-
*Bác để tình thương cho chúng con* *Một đời thanh bạch, chẳng vàng son* *Mong manh áo vải hồn muôn trượng* *Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.* [[278]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-278)
-
- Bài thơ “
[Viếng lăng Bác](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BA%BFng_l%C4%83ng_B%C3%A1c&action=edit&redlink=1)” của [Viễn Phương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%85n_Ph%C6%B0%C6%A1ng):
-
*Bác nằm trong giấc ngủ bình yên::* *Giữa một vầng trǎng sáng dịu hiền* *Vẫn biết trời xanh là mãi mãi* *Mà sao nghe nhói ở trong tim!*
-
- Bài thơ “Một con người chủ nghĩa Mác sinh ra” của
[Hải Như](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_Nh%C6%B0&action=edit&redlink=1):
-
*Bác đã cho ta, Bác đã cho đời* *Lẽ sống của ngày mai trên Trái Đất* *Lẽ sống đẹp, không coi mình cao nhất* *Mong kiếp người, ai cũng cất đầu cao*
-
- Bài thơ “Chúc tụng Bác Hồ” của
[Ismael Gomes Braga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ismael_Gomes_Braga&action=edit&redlink=1)(Brazil): [[279]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-279)
-
*Vị thánh sống của nghìn thánh sống* *Và ân nhân của cả muôn đời* *Hồ Chí Minh! – Chưa dễ thấy người* *Chúng tôi đây bọn mù mắt sáng!*
-
Tác phẩm
* của Búp sen xanh* [Sơn Tùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%B9ng_%28nh%C3%A0_v%C4%83n%29)kể về thời tuổi trẻ của Hồ Chí Minh.
Trong tiểu thuyết
* của Đỉnh cao chói lọi* [Dương Thu Hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Thu_H%C6%B0%C6%A1ng), Hồ Chí Minh được hư cấu thành nhân vật chính Chủ tịch. [[280]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-280) [[281]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-d6-281)
### Hội họa
Đã có ít nhất bốn bức vẽ bằng máu về Hồ Chí Minh (huyết họa)
[[282]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-282)
### Điện ảnh
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong phim truyện video “Hà nội – Mùa đông 1946” do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Nguyễn Tất Thành (Văn Ba) trong phim truyện nhựa “Hẹn gặp lại Sài Gòn” do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Tống Văn Sơ trong phim truyện Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông do NSƯT Trần Lực thể hiện.
### Sân khấu
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở kịch “Đêm trắng” NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở chèo “Những vần thơ thép” do NSƯT Mạnh Kiên thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong nhiều vở kịch nói do nghệ sĩ
[Văn Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_T%C3%A2n)thể hiện từ năm 1974 – nay.
## Đánh giá
Giáo sư David Thomas cho biết ông đã từng đọc một tạp chí tin tức và thời sự có tiếng tăm tại Hoa Kỳ có ghi nhận về một cuộc thăm dò ý kiến người dân Mỹ. Người ta tham khảo ý kiến về các lãnh tụ trên toàn cầu, xem ai là người Thiện (good), ai là người Ác (evil). Kết quả cho thấy Hồ Chí Minh, cùng với các lãnh đạo
[Adolf Hitler](https://vi.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler) và [Iosif Vissarionovich Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) bị xem là những nhân vật ác, trong khi [Nelson Mandela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela), [Franklin D. Roosevelt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Franklin_D._Roosevelt) và [Mahatma Gandhi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi) thì được xem là những nhân vật thiện. Giáo sư không tán thành với quan điểm này vì theo ông “ *ai từng nghiên cứu một cách khách quan cuộc đời và những thành tựu của Hồ Chí Minh thì không thể nào đi đến kết luận như vậy được*“. [[186]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-david-186)
Là một người lãnh đạo cuộc đấu tranh của Việt Nam giành độc lập khỏi chế độ thực dân Pháp, ông lại không phải là một nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan. Điều này thể hiện qua nhận định tích cực về ông của nhiều người ngoại quốc.
Trong một hội thảo “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” – một hội thảo mang tầm cỡ quốc tế, [49] [Ahn Kyong Hwan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahn_Kyong_Hwan&action=edit&redlink=1)– một giáo sư của [Trường Đại học Chosun](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Chosun&action=edit&redlink=1)(Đại Hàn Dân quốc) nói: *“Hồ Chí Minh có thể khác về mặt tư tưởng hay tôn giáo so với các vĩ nhân khác trên thế giới nhưng nhân cách của Người thì đáng để mọi người trên thế giới tôn kính…. Những nhà lãnh đạo chính trị trên thế giới phải noi gương tinh thần yêu nước, yêu dân tộc, yêu đồng bào vĩ đại của Người”*. Nhà báo Úc [Wilfred Burchett](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wilfred_Graham_Burchett), người từng có nhiều cuộc phỏng vấn Hồ Chí Minh, cho biết: *“Cảm giác đầu tiên của tôi là sự thân mật, ấm áp và giản dị. Hồ Chủ tịch có khả năng khiến người ta thấy nhẹ nhõm ngay từ khoảnh khắc đầu tiên và trình bày những vấn đề phức tạp nhất chỉ trong vài từ và cử chỉ rõ ràng. Trong những cuộc gặp gỡ tiếp theo với nhân cách vĩ đại này, sự ấm áp, giản dị, cách thể hiện rõ ràng xuất phát từ trí tuệ mẫn tiệp và sự thấu hiểu trọn vẹn chủ đề khiến tôi có ấn tượng vô cùng sâu sắc”*. [[283]](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-283)
## Xem thêm
[Nguyễn Sinh Sắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc) [Gia đình Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Tư tưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Nếp sống của Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BA%BFp_s%E1%BB%91ng_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1) [Hồ Chí Minh toàn tập](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp) [Cháu ngoan Bác Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A1u_ngoan_B%C3%A1c_H%E1%BB%93) [Huy hiệu Bác Hồ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_hi%E1%BB%87u_B%C3%A1c_H%E1%BB%93) [Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Bài hát về Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0i_h%C3%A1t_v%E1%BB%81_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-1) [Bản di chúc có chữ “Tuyệt đối bí mật” của Bác Hồ](https://archive.is/20120710025704/giaoduc.net.vn/xa-hoi/ban-di-chuc-co-chu-tuyet-doi-bi-mat-cua-bac-ho/126480.gd?i=0)
- ^
**a** **ă** [Nhà nhà cúng giỗ Bác Hồ](http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nha-nha-cung-gio-Bac-Ho/20736432/157/). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-bienphong.252F_3-0) [Một gia đình 40 năm cúng giỗ Bác Hồ](http://dantri.com.vn/c20/s20-346902/mot-gia-dinh-40-nam-cung-gio-bac-ho.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-4) [Gác thờ Bác Hồ trên sông Tiền](http://tuoitre.vn/Bac-Ho-trong-toi/316676/Gac-tho-Bac-Ho-tren-song-Tien.html)
- ^
**a** **ă** [“Xóm không chồng” ở Việt Nam lên báo Mỹ](http://dantri.com.vn/dien-dan/xom-khong-chong-o-viet-nam-len-bao-my-708748.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-6) [Ðền thờ Bác Hồ trên đỉnh Ba Vì](https://archive.is/20120717195302/vuonquocgiabavi.com.vn/?p=8&id=150&Den-Tho-Bac-Ho.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-7) [Các công trình tưởng niệm Hồ Chí Minh trong nước và trên thế giới](http://www.lamdong.gov.vn/vi-VN/a/hoctaphcm/tuong-niem/Pages/default.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-8) [Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác (19-5): Những đền thờ Bác ở sông nước miền Tây](http://daidoanket.vn/PrintPreview.aspx?ID=31149) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-9) [Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ](http://www.time.com/time/magazine/0,9263,7601980413,00.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-10) [“People of the Century – TIME”](http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2020772,00.html). *. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2012.* [Time](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-11) [“TIME 100 Persons Of The Century”](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,991227,00.html). *. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013.* [Time](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) **William Duiker,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-12) *Ho Chi Minh – A Life*, Hyperion, 2000, tr.15. Nguyễn Sinh Nhậm còn có tên khác là Nguyễn Sinh Vương. Năm Nguyễn Sinh Sắc lên 4 tuổi thì cả cha và mẹ là Hà Thị Hy đều đã mất [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-13) *Búp sen xanh*, Sơn Tùng [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-14) [Tiểu sử Hồ Chí Minh](http://www.baotanghochiminh.vn/tabid/464/Default.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-15) *Chính phủ Việt Nam 1945-1998*, phần “Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 – 1969)”, NXB. Chính trị Quốc gia, 1999 **Tên này do ông ngoại là thầy đồ Hoàng Xuân Đường đặt.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-16)
Sơn Tùng,
*Búp sen xanh*, Chương I. Thời thơ ấu
- ^
**a** **ă** [Vũ Ngự Chiêu.](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HL1_17-2) **â** [“Vài vấn nạn lịch sử thế kỷ XX: Hồ Chí Minh—Nhà ngoại giao, 1945-1946”](http://www.hopluu.net/D_1-2_2-95_4-1862_5-8_6-3_17-108_14-2/). Hợp Lưu Magazine. Ghi chú: Xem tài liệu bằng tiếng Pháp, từ Centre des archives d’Outre-mer [CAOM] (Aix)/Gouvernement General de l’Indochine [GGI]/Fonds Residence Superieure d’Annam [RSA]/carton R1, và ghi chú bằng tiếng Anh ở cuối bài báo. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^
**a** [Nguyễn Vĩnh Châu.](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HL2_18-1) **ă** [“Phỏng vấn sử gia Vũ Ngự Chiêu về những nghiên cứu lịch sử liên quan đến Hồ Chí Minh”](http://www.hopluu.net/D_1-2_2-117_4-1513/). Hợp Lưu Magazine. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013. **Trần Quốc Vượng.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-BBC2005_19-0) [“Lời truyền miệng dân gian về Hồ Chí Minh”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/08/printable/050808_trongcoi.shtml). BBC Vietnamese. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [“Sự kiện: Nguyễn Tất Thành với tên gọi Nguyễn Sinh Côn có thể được nhận vào Trường Quốc học Huế”](http://baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/271/PreTabId/465/Default.aspx). Bảo tàng Hồ Chí Minh. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-21) [“Về bộ sách “Quốc học Huế xưa và nay””](http://vov.vn/Xa-hoi/Ve-bo-sach-Quoc-hoc-Hue-xua-va-nay/278485.vov). Đài tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. “Trường Quốc học Huế mãi mãi còn ghi dấu ấn sâu sắc của nhiều thầy và trò của trường: Nguyễn Sinh Côn (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh)…” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-22) *Hồ Chí Minh – Tiểu sử*, chương I: Thời niên thiếu (1890-1911), NXB. Chính trị Quốc gia, 2008 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-23) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 6 cho biết làng Kim Liên cũng như làng Hoàng Trù nằm gần (trong khoảng bán kính 20-30 km) với quê hương của nhiều nhân vật trong lịch sử Việt Nam như:
- Rú Đụn – quê của
[Mai Hắc Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF),
- Vùng Đông Thái – quê của
[Phan Đình Phùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_%C4%90%C3%ACnh_Ph%C3%B9ng),
- Quê của
[Nguyễn Biểu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Bi%E1%BB%83u)và [Đặng Dung](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Dung), [Nguyễn Công Trứ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9), [Nguyễn Du](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du),
- Cách làng Kim Liên một cánh đồng là quê Đan Nhiệm của
[Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u),
- Rú Mượu – quê của tổ tiên
[Nguyễn Huệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)(Quang Trung),
- Ngoài ra, Kim Liên gần với quê quán của một số nhân vật như
[Trần Phú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA), [Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong), [Phạm Hồng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_H%E1%BB%93ng_Th%C3%A1i)và nơi sinh trưởng của [Nguyễn Thị Minh Khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai).
- Rú Đụn – quê của
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-24) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 10. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-25) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, trang 12, 13 cho biết ông [Hoàng Xuân Hành](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Xu%C3%A2n_H%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)(còn được gọi là cố Cháu) là chú ruột của bà [Hoàng Thị Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%E1%BB%8B_Loan), đã từng theo [Đề Thám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Hoa_Th%C3%A1m)đánh Pháp, sau bị bắt khi tham gia vũ trang ở Nghệ An và bị đày đi Côn Đảo. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-26) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004 cho biết ông Nguyễn Sinh Sắc là một trong 24 người đỗ đại khoa của khoa thi năm 1901 (khoa này chỉ lấy tiến sĩ và phó bảng). Sau khi Nguyễn Ái Quốc tới [Quảng Châu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u,_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(năm 1924), Nguyễn Sinh Sắc có nhận được tin, biết Nguyễn Ái Quốc là con mình và có lần nhắm thăm. **Học trò của Hoàng Phạm Quỳnh có khoa thi đỗ sáu cử nhân, mười hai** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-27) [tú tài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_%C4%91%E1%BB%93). Tất Thành “ham đọc sách […] nhưng ham nhất là các loại sách như [Tam Quốc Chí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD)hay [Tây Du](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_du_k%C3%BD)[…] văn bài thì Thành không thích làm nhưng rất hay hỏi nghĩa […] một ông đồ […] sau khi dạy chú mấy tháng đã không dạy nữa”
Nguồn:
*Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, tr.25 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-28) [Một biểu tượng văn hóa Huế](http://www.baothuathienhue.vn/DichVu/ThongTin/CapNhat/prints.aspx?NewsID=31-83-11859) **Duiker, tr.37** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-29) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-30) [Thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ](http://thainguyen.edu.vn/Thanhvien/ttgdtxphoyen/3218/12178/Than-the-va-su-nghiep-cua-Bac-Ho.aspx) **Hội Liên Thành là một tổ chức do các sĩ phu yêu nước Bình Thuận thành lập, bao gồm Liên Thành Thư Xã để truyền bá tư tưởng yêu nước, Liên Thành Thương Quán để gây quỹ hoạt động và Dục Thanh Học Hiệu để giáo dục tinh thần yêu nước theo mô hình** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-31) [Đông Kinh nghĩa thục](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Kinh_Ngh%C4%A9a_Th%E1%BB%A5c). Thời kỳ dạy ở trường, ông vẫn ăn vận theo lối dân tộc “[…] bận một bộ bà ba kiểu Sài Gòn […] và đi guốc” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-32) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, tr.38. Các chi tiết là của bác sĩ Nguyễn Kinh Chi, người từng trực tiếp học Hồ Chí Minh. **Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-trandantien_33-0) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-34) [Phạm Bá Nhiễu. Từ thành phố này Người đã ra đi tìm đường cứu nước. Tạp chí Xây dựng Đảng ngày 5-6-2011](http://www.xaydungdang.org.vn/Home/tutuonghochiminh/2011/3756/Tu-thanh-pho-nay-Nguoi-da-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-35) [Thùy Ân. Nơi Bác Hồ ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước. Báo Lao động online ngày 19-05-2011](http://laodong.com.vn/Van-hoa/Noi-Bac-Ho-o-truoc-khi-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc/93.bld) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-36) [“Từ thành phố này Người đã ra đi…”, Báo Văn Hóa – Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch](http://www.baovanhoa.vn/Moicauchuyenlamotbaihoc/36084.vho) **Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia, năm 1995, tập1, trang 477, trích bài phỏng vấn Hồ Chí Minh của nhà báo Liên Xô Ôxip Manđenxtam: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-37) *Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp. Người Pháp đã nói thế… Trong những trường học cho người bản xứ, bọn Pháp dạy người ta như con vẹt.Chúng giấu không cho người nước tôi xem sách báo. Không phải chỉ sách của các nhà văn mới, mà cả Rútô và Môngtexkiơ cũng bị cấm. Vậy thì làm thế nào bây giờ? Tôi quyết định tìm cách đi ra nước ngoài.*“ **Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12, trích: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-38) *Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta*.” **Sophie Quinn-Judge (2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-39) [“Ho Chi Minh: The Missing Years”](http://books.google.com.vn/books?id=XPMt03ckruUC&pg=PA262&lpg=PA262&dq=ecole+coloniale+ho+chi+minh&source=bl&ots=6dzTtFiG-9&sig=jXUsWTi9TukO185KQUzAA1_jWNk&hl=en&sa=X&ei=89fvUPjPC6Xu2QXKq4CgAQ&ved=0CD4Q6AEwAg#v=onepage&q=1911&f=false). University of California Press. tr. 24.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Ho Chi Minh, SOPHIE QUINN JUDGE, Princeton University Press](http://press.princeton.edu/chapters/pons/s4_9143.pdf) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-41) [“100 năm ngày Bác Hồ tới Pháp”](http://web.archive.org/web/20110519132934/http://www.baodatviet.vn/Home/congdongviet/100-nam-ngay-Bac-Ho-toi-Phap/20115/144940.datviet). [Bản gốc](http://www.baodatviet.vn/Home/congdongviet/100-nam-ngay-Bac-Ho-toi-Phap/20115/144940.datviet)lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-42) [Nguyễn Ái Quốc vào Đảng Xã hội Pháp, Website của Bảo tàng Hồ Chí Minh](http://www.baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/55/PreTabId/465/Default.aspx) **Duiker, tr. 58** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-43)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Ho Chi Minh Was Noted for Success in Blending Nationalism and Communism, ALDEN WHITMAN, The New York Times,ngày 4 tháng 9 năm 1969](http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-45) [Dương Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c), *, Báo Lao Động cuối tuần số 37 ngày 23/09/2007 (Xem được đến ngày 15/1/2008)* [Nhân sự phá sản của Đề án 112](http://web.archive.org/web/20071031051833/http://www.laodong.com.vn/Home/ldcuoituan/2007/9/56352.laodong) **Duiker, tr. 60** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-46) **Duiker, tr. 59** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-47) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-48) [Con đường Nguyễn Ái Quốc đến với Chủ nghĩa Mác- Lênin](https://archive.is/20130421230715/www.truongchinhtritohieuhp.gov.vn/index.php/nghien-cuu-khoa-hoc/noi-san/341-s-42011/15737-con-duong-nguyen-ai-quoc-den-voi-chu-nghia-mac-lenin)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Tinh thần dân tộc ở Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://phapluattp.vn/20100517023132446p0c1013/tinh-than-dan-toc-o-chu-tich-ho-chi-minh.htm), có dẫn nguồn *Hồ Chí Minh – Con người của Sự sống*, GS-TS Mạch Quang Thắng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009 **Gabriel Kolko. Giải phẫu một cuộc chiến tranh. (dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu). NXB Quân đội nhân dân. Hà Nội. 2003. trang 30-31.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-50) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-51) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=20225&cn_id=461573), Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, ngày 27 tháng 05 năm 2011. **Nguyen Ai Quoc, le vaillant fondateur du P.C. indochinois est mort emprisonné,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-huma32_52-0) [ngày 9 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_9_th%C3%A1ng_8&action=edit&redlink=1)năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), [L’Humanité](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Humanit%C3%A9&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-53) [Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/nguoi-da-vuot-qua-hoan-nan-nho-kha-nang-nhap-vai)Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh) [vietnamnet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vietnamnet)19/05/2005 09:32 GMT+7 **Duiker, tr. 224** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-54) **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 4, trích “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-55) *Một loạt dấu hỏi về vụ án Hương Cảng: Vì sao chịu án phạt nhẹ, bằng con đường nào để đến được Liên Xô…Đặc biệt bức thư của Ban Lãnh Đạo Hải Ngoại Đảng Cộng Sản Đông Dương viết ngày 20 tháng 04 năm 1935 gửi Quốc Tế Cộng Sản cung cấp những thông tin cực kỳ nguy hiểm về Nguyễn Ái Quốc. Nội dung thư kết tội Nguyễn Ái Quốc phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn một trăm đảng viên của Đảng Cách Mạng Thanh Niên bị bắt do việc Nguyễn Ái Quốc biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng, Nguyễn Ái Quốc rất sai lầm khi yêu cầu mỗi học viên cung cấp hai ảnh, họ tên, địa chỉ, họ tên cha mẹ, ông bà nói chung những người sinh thành và địa chỉ chính xác của hai đến mười bạn thân. Những bức ảnh của các học viên do Nguyễn Ái Quốc và Lâm Đức Thụ yêu cầu đều vào tay mật thám. Ở trong nước, ở Xiêm, ở khắp các nhà tù người ta nói nhiều về trách nhiệm của Nguyễn Ái Quốc. Đường lối chính trị của Đảng Cộng Sản do Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo trước đây bị phê bình gay gắt trong các đảng viên và quần chúng cách mạng. Đồng chí Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Xiêm – người học trò trung thành của Nguyễn Ái Quốc, một trong nhiều người nói rằng, trước năm 1930 Nguyễn Ái Quốc chưa phải là đảng viên Đảng Cộng Sản. Trong thư còn nói về sai lầm của Nguyễn Ái Quốc khi hợp nhất các tổ chức cộng sản vào năm 1930, yêu cầu Nguyễn Ái Quốc trong thời gian gần nhất cần viết cuốn sách tự chỉ trích những sai lầm về chính trị của mình.*“ **Duiker, tr. 213** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-56) **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-57) *Tháng 02-1936 Ban Thẩm Tra được thành lập, lúc đầu, có hai ý kiến bút phê của lãnh đạo Quốc Tế Cộng Sản: Ý kiến 1, đề nghị Ban Thẩm Tra có các đồng chí: 1. Manuinxki, 2. Krapxki, 3. Hải An, 4. Vương Minh, 5. Barixta, 6. Raimốp. Ý kiến 2, đề nghị gồm các đồng chí: 1. Cônxinna, 2. Hải An, 3. Krapxki, 4. Barixta, 5. Xtipannốp. Đến ngày 19-02-1936, do có nhiều lý do khác nhau, thành phần Ban Thẩm Tra chỉ có các đồng chí: Cônxinna, Hải An và Krapxki. Ban Thẩm Tra nhóm họp và đi đến những kết luận chính như sau: 1. Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã mắc một số sai lầm nghiêm trọng trong hoạt động bí mật. Ban Thẩm Tra yêu cầu đồng chí từ nay không để xảy ra những trường hợp tương tự. Đề nghị đồng chí rút kinh nghiệm bài học này trong hoạt động bí mật sau này. 2. Ban Thẩm Tra không tìm ra chứng cứ nghi ngờ nào về sự trung thành chính trị của đồng chí Nguyễn Ái Quốc.3. Hồ sơ vụ việc về Nguyễn Ái Quốc được hủy bỏ. Bản kết luận đã được Krapxki và Hải An ký.*“ **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-58) *Sau kết luận của Ban Thẩm Tra, tưởng chừng vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được giải quyết xong. Nào ngờ, đến tháng 01-1938, khi Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa, ban lãnh đạo Viện đề nghị Vụ Tổ Chức Cán Bộ Quốc Tế Cộng Sản xác minh việc Nguyễn Ái Quốc ra khỏi tù và vào Liên Xô như thế nào. Trong thư trả lời Viện Nghiên Cứu, Vụ Tổ Chức Cán Bộ khẳng định: Để giải quyết vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Ban Thẩm Tra và đi đến kết luận về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc; đồng thời đồng chí Radumopva đã trực tiếp gặp Vaillant Couturier và được khẳng định chuyến trở về Liên Xô là do Vaillant tổ chức; hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc mới được tiếp nhận làm nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa.*“ **Sophie Quinn-Judge,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-59) *Ho Chi Minh, the missing years, 1919-1941*, 2002, C. Hurst & Co, tr.253 **Duiker, tr. 218** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-60) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-61) [‘Tác phẩm giả tưởng’ về Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2013/09/130925_ho_chi_minh_vu_thu_hien.shtml), Vũ Thư Hiên, BBC tiếng Việt, thứ tư, 25 tháng 9, 2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-62) [Hồ Chí Minh, 1938](http://www.baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/1222/PreTabId/503/Default.aspx), Bảo tàng Hồ Chí Minh.
- ^
**a** **ă** [Bài 1: Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/phong-su/bai-1-bac-da-ve-day-to-quoc-oi/136932.html) **Bài** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-64) *trên* [Khu di tích Pác Bó](http://web.archive.org/web/20060929163101/http://www.caobang.gov.vn/default.aspx?tabid=253&ID=294&CateID=123) [http://www.caobang.gov.vn](http://www.caobang.gov.vn)cho biết ông qua biên giới tại địa phận xã Trường Hà, huyện [Hà Quảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Qu%E1%BA%A3ng), tỉnh [Cao Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng), tại cột mốc số 108. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-65) [Bài 2: Đây suối Lê-nin, kia núi Mác](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/phong-su/bai-2-day-suoi-le-nin-kia-nui-mac/136959.html) **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-66) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004 có những lớp chỉ huấn luyện trong vài ngày với vài ba học viên. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-67) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, phần kể của Vũ Anh. **Nguyễn Văn Phùng (trưởng ban biên soạn). Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (giáo trình). NXB Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2004. trang 96.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-68) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-69) [Ngày Thành lập Mặt trận Việt Minh ở Pác Bó (15/05/2013)](http://www.caobang.gov.vn/wps/wcm/connect/Web+Content/caobang/vietvecaobang/d96f7d004fa0620ea816a815961471d0?presentationtemplate=PT+-+Print&presentationtemplateid=45183700422ff7f1a662be40f0083290) **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-70) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004 tấm danh thiếp mà ông sử dụng có dòng giữa được ghi tên “Hồ Chí Minh”, một bên ghi “Tân văn kí giả” (tức là Nhà báo), một bên ghi “Việt Nam-Hoa kiều”. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-71) [Tìm hiểu cuốn Ngục Trung Nhật Ký – BBC Tiếng Việt](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/05/050520_nhatkytrongtu.shtml) **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-72) *Bác Hồ – hồi kí*, phần của Võ Nguyên Giáp và phần của Vũ Anh, trang 268, 218 thì Võ Nguyên Giáp cho rằng: “có lẽ anh Cáp đã nghe lầm ‘sư tờ, sư tờ’ (nghĩa là ‘phải, phải’) thành ‘xử la, xử la’ (nghĩa là ‘chết rồi’)”. Vũ Anh cho rằng: “đồng chí Cáp nghe nhầm câu ‘người đi cùng ông ấy chết rồi’ (Hồ Chí Minh khi bị bắt có đi cùng một người Trung Quốc làm nhiệm vụ dẫn đường) thành ‘ông ấy chết rồi'”. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-73) [Từ Ngục trung nhật ký đến Nhật ký trong tù – Phạm Duy Trưởng](http://bienphong.com.vn/BaoBienPhong/32/383/383/19354/Tu-Nguc-trung-nhat-ky-den-Nhat-ky-trong-tu/bbp.aspx) **Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 108, 112** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-74)
- ^
**a** [Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 113](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Patti113_75-1) **ă**
- ^
**a** **ă** [Quan hệ Việt – Mỹ (1944-1945)](https://archive.is/20130506154933/www.taybacuniversity.edu.vn:8080/fhg/index.php?option=com_content&view=article&id=333:quan-h-vit-m-1944-1945&catid=25:hot-ng-nghien-cu-khoa-hc-ca-khoa-s-a) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 113, 114** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-77) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-78) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 273, phần do Vũ Anh kể lại. **Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 130** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Patti130_79-0)
- ^
**a** **ă** [Henry A. Prunier, 91, U.S. Soldier Who Trained Vietnamese Troops, Dies](http://www.nytimes.com/2013/04/18/world/asia/henry-a-prunier-army-operative-who-helped-trained-vietnamese-troops-dies-at-91.html?_r=0), Thời báo New York, ngày 17 tháng 04 năm 2013. **Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-81) *Vietnam War*, trang 4-5, [ISBN 0-8160-4937-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816049378). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-82) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 284. Theo lời kể của Võ Nguyên Giáp thì vào một đêm khi có Võ Nguyên Giáp ở bên cạnh, ông có nói những lời như trăng trối rằng “…dù có phải đốt cả Trường Sơn, cũng kiên quyết dành cho được độc lập”. **John C. Fredriksen,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-83) *Fighting Elites: A History of U.S. Special Forces: A History of U.S. Special Forces*, trang 110, [ISBN 1598848119](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1598848119), Nhà xuất bản: ABC-CLIO, 2011 **Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-84) *Vietnam War*, trang 5, [ISBN 0-8160-4937-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816049378). **David G. Marr,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-85) *Vietnam 1945: The Quest for Power*, trang 287, [ISBN 0520212282](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520212282), University of California Press (ngày 3 tháng 11 năm 1997). **Maurice Isserman,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-86) *World War II, Updated Edition*, trang 112, [ISBN 1438100183](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1438100183), Infobase Publishing, 2009. **Carol Sheriff, David W. Blight, David M. Katzman, Howard P. Chudacoff, Fredrik Logevall,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-87) *A People and a Nation: A History of the United States, Volume 2, Brief: A History of the United States. Since 1865*, trang 765, Chương 2, [ISBN 0547175604](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0547175604), Nhà xuất bản: Cengage Learning **Theo Duiker, tr. 209 thì trước khi viết ông đã hỏi Dan Phelan, một trung úy Mỹ về đoạn mở đầu Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ, bởi ông định sẽ đưa vào bản tuyên ngôn của Việt Nam. Còn chính Phelan thì kể lại: “Nhưng thực ra thì có lẽ ông ấy biết về bản Tuyên ngôn còn rõ hơn tôi”. Theo Thiếu tá OSS** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-88) [Archimedes Patti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Archimedes_Patti)(“Why Vietnam?”, Chương 23) thì Hồ Chí Minh đã hỏi ông về đoạn mở đầu này. **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 608 – 609** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-89) **Why Vietnam, Archimedes L.A.Patti, trang 595, Nxb Đà Nẵng, 2008** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-90) **Có thể xem nội dung bức thư (bằng tiếng Anh) tại** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-91) [[1]](http://rationalrevolution.net/war/collection_of_letters_by_ho_chi_.htm). Bức thư này không được trả lời cũng như không được công bố trước công chúng tới tận năm 1972 **Бухаркин И.В, “Кремль и Хо Ши Мин 1945-1969”, Новая и новейшая история, № 3, 1998, стр. 28.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-92) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-saclenh8_93-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 8 NGÀY 5 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=7&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-saclenh30_94-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 30 NGÀY 12 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=30&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-BuiLam_95-0) [Nhớ mãi về bác Bùi Lâm, Tạp chí Kiểm sát](http://web.archive.org/web/20120111184416/http://tapchikiemsat.org.vn/viewtopic/phap-luat-78/Nho-bac-Bui-Lam-630.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-96) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 33A NGÀY 13 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=33&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-97) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 36 NGÀY 22 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=40&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) **Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-98) *Lịch sử 12 nâng cao*, NXB Giáo dục, Thanh Hóa, 2008. Trang 169. **Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Tân Giám mục Lê Hữu Từ.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-99) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-100) [Đọc lại những bức thư Bác Hồ gửi giới chức sắc và đồng bào Công giáo Việt Nam](https://archive.is/20120712021401/baoquangnam.com.vn/chinh-tri/hoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-dao-duc-ho-chi-minh/10170-doc-lai-nhung-buc-thu-bac-ho-gui-gioi-chuc-sac-va-dong-bao-cong-giao-viet-nam.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-101) [Tỉnh Bến Tre – Thực dân Pháp gây hấn (23-9-1945), đồng bào Nam bộ đứng lên kháng chiến](http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=47)truy cập 28/12/2012 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-DDK_102-0) [Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)](http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1427&Chitiet=30238&Style=1) **Theo báo Sự thật, số 14 (20-23/1/1946), thì những người bắt cóc** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-103) [Trần Đình Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C3%ACnh_Long)mặc quần áo Tàu, nói tiếng Việt. Một ủy viên tuyên truyền UBND tỉnh Yên Bái tên Nguyễn Văn Phúc cũng đã bị bắt cóc, về sau người vợ của ông Phúc đến gặp Nguyễn Hải Thần, và được ông đưa đến gặp [Vũ Hồng Khanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh)để xin thả chồng mình. Ông [Vũ Hồng Khanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh)từ chối và nói buột miệng “Ngay đến ông Long gần đây tôi còn chưa cho thả nữa là”. **Võ Nguyên Giáp,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-104) *Những năm tháng không thể nào quên*“, NXB Trẻ, lưu chiểu tháng 5 năm 2009, trang 103. **Trung Quốc và Liên Xô công nhận Việt Nam lần lượt vào các ngày 18 và 20 tháng 1 năm 1950. Nguồn:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-105) *“Tai bay vạ gió” trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950)*, Christopher Goscha của [Đại học Québec tại Montréal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%C3%A9bec_t%E1%BA%A1i_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1), đăng tại tạp chí [Journal of Vietnamese Studies](http://web.archive.org/web/20061117113414/http://www.ucpressjournals.com/journal.asp?jIssn=1559-372X) **Cho tới tháng 9 năm 1977, Việt Nam mới được gia nhập Liên hiệp quốc** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-106) **Trong các tác phẩm của mình,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-107) [Trường Chinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chinh)phê phán rằng khi chiếm chính quyền tại Hà Nội, việc không chiếm được Kho bạc Đông Dương là một sai lầm nghiêm trọng. **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-108) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 62 thì vào thời điểm đó, khoảng 95% dân số Việt Nam “mù chữ”. Cả sản lượng lẫn năng suất lúa của Việt Nam đều rất thấp: tới tận năm 1948, tính trên toàn Bắc Bộ và Liên khu IV, diện tích lúa mùa là 1.030.611 ha và cho sản lượng 1.346.569 tấn; diện tích lúa vụ chiêm chỉ đạt 63.511 ha với sản lượng 78.971 tấn.
- ^
**a** **ă** [Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30525&cn_id=44609#ZJqCGm8M5Kki)– Theo “Tạp chí Cộng sản” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-110) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 105. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-111) [Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chương IV](http://thanhnienviet.vn/Portal/Print.aspx?Culture=vi-VN&q=917), Tạp chí điện tử Thanh Niên Việt
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 378](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-patti378_112-1) **ă** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-113) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 106, phần kể của Nguyễn Lương Bằng. **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 543** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-114) **Theo bài** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-115) *“Tai bay vạ gió” trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950)*, Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí *thì khi gặp nhau ở Trung Quốc năm 1950,* [Journal of Vietnamese Studies](http://web.archive.org/web/20061117113414/http://www.ucpressjournals.com/journal.asp?jIssn=1559-372X) [Lưu Thiếu Kì](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3)đã nói với ông rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhận xét hành động này của Việt Nam như sự “xa rời lý tưởng cộng sản”. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-116) *Chu Ân Lai, những năm tháng cuối cùng (1966-1976)*, NXB Công an Nhân dân, 1996, trang 377 cho biết trong số các lãnh đạo Cộng sản Việt Nam khi đó, nhiều người như [Nguyễn Chánh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_%28ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i%29&action=edit&redlink=1), [Vũ Anh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Anh&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Lương Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BA%B1ng), [Phùng Thế Tài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9ng_Th%E1%BA%BF_T%C3%A0i), [Chu Văn Tấn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_V%C4%83n_T%E1%BA%A5n)… không có nhiều thời gian được đào tạo tại trường lớp. Ở Trung Hoa có những lãnh đạo cộng sản không những ít được học hành mà trình độ văn hóa cũng rất thấp; một trường hợp tiêu biểu là [Nham Kim Sinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nham_Kim_Sinh&action=edit&redlink=1)– thứ trưởng Bộ Văn hóa thời kì ngay trước Cách mạng Văn hóa. Ông này, theo như nhận xét của Chu Đức thì “Không đọc được mấy chữ to”. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-117) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428 [[2]](http://web.archive.org/web/20020815211438/http://www.na.gov.vn/vietnam/thongbao/hdnd/phan-01/phan1-10.htm) **GS.TS. Nguyễn Lân Dũng (2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-118) *Hồ Chí Minh với trí thức ngoài Đảng*. Tạp chí *Kiến thức ngày nay*số 712. tr. 5–6. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-119) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, T.6, tr. 160 **Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. Trang 177 -178** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Currey1_120-0) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-121) [Những uẩn khúc trong cuộc đời ông chủ báo Nam Phong](http://www.tienphong.vn/Van-Hoa/28469/Nhung-uan-khuc-trong-cuoc-doi-ong-chu-bao-Nam-Phong-ky-cuoi.html) **Time Magazine, ngày 4 tháng 8 năm 1961** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-122) **Ellen Joy Hammer, The Struggle for Indochina, 1940-1955, page 150, Stanford University Press, 1966** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-123) **Gullion, memcon, ngày 7 tháng 5 năm 1953, FRUS, 1952–1954, vol. 13, page 553–554** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-124) **Dennis J. Duncanson, Government and Revolution in Vietnam, page 212, Oxford University Press, 1968** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-125) **Tuy chính quyền của Hồ Chí Minh có sự tham gia của nhiều nhân sĩ Nho học, Huỳnh Thúc Kháng là người duy nhất trong số đó đã từng đỗ đại khoa (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-126) [tiến sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)năm 1904). **Trong** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-127) *Đêm giữa ban ngày*, tác giả Vũ Thư Hiên dẫn lại lời bố của mình rằng khi sắp về Hà Nội (tháng 9 năm 1945), Hồ Chí Minh không biết được hết tình hình chính trị mới diễn ra và có hỏi ông Vũ Đình Huỳnh (bố của Vũ Thư Hiên) rằng: “nghe nói cụ Huỳnh (Huỳnh Thúc Kháng) đầu Tây rồi phải không?”. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-128) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, trang 112, phần kể của Nguyễn Lương Bằng. **Chiến thắng bằng mọi giá, trang 196-197, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Currey_129-0) **Hồi ký 1925-1964, tập 2: 1945 – 1954, trang 353, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-130) **Ban nghiên cứu lịch sử Đảng. Văn kiện Đảng (1945-1954). NXB Sự thật. Hà Nội. 1978, trang 256-260** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-131) **Hồ Chí Minh. Toàn tập – Tập 4. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2000. trang 328-330** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-132) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-133) [Bác Hồ với Trần Canh – vị tướng của ba chiến trường](http://baobienphong2.jcapt.com/nd5/detail/dien-dan-doi-thoai/bac-ho-voi-tran-canh-vi-tuong-cua-ba-chien-truong/34438.037.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-134) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 92. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-135) [Thư Hồ Chí Minh gửi Stalin ngày 31 tháng 10 năm 1952](http://www.rusarchives.ru/evants/exhibitions/vietnam1/22.shtml), Văn thư lưu trữ tại Cục lưu trữ Quốc gia Nga. Nội dung (dịch): Đồng chí Stalin thân mến: Xin gửi ngài chương trình cải cách ruộng đất của Đảng lao động Việt Nam. Chương trình hành động được lập bởi chính tôi dưới sự giúp đỡ của đồng chí Lưu Shao Shi ( [Lưu Thiếu Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3)), Văn Sha San. Đề nghị ngài xem xét và cho chỉ dẫn. Gửi lời chào cộng sản. Hồ Chí Minh, 31/10/1952 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-136) [Hội nghị lần thứ 14 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II Tháng 11-1958](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=30652&cn_id=49931)
- ^
**a** **ă** [Tìm hiểu đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh](http://phienbancu.tuoitre.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=334700&ChannelID=411) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-138) [Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Ðại đoàn kết dân tộc – cội nguồn sức mạnh của chúng ta](http://www.mofa.gov.vn/vi/cs_doingoai/pbld/ns050830151827#VF21ppkGu6Ab), có dẫn nguồn từ “Báo Việt Nam Độc lập” ngày 1-2-1942, Hồ Chí Minh toàn tập, tập III, trang 198 và Hồ Chí Minh toàn tập, tập IV, trang 45. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-139) *, Kay Johnson* [General Vo Nguyen Giap](http://web.archive.org/web/20061127183407/http://www.time.com/time/asia/2006/heroes/nb_nguyen.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-140) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 127.
- ^
**a** **ă** [Kể chuyện Bác Hồ ở Hungary – Website Sở Ngoại Vụ Quảng Nam](http://ngoaivuquangnam.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=1028&Itemid=254) **Jules Archer, Ho Chi Minh: Legend of Hanoi, Chapter 9: Between Russian Bear and Chinese Dragon, Bailey Bros.& Swinfen Ltd 1973,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-142) [ISBN 978-0-561-00153-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780561001531), trang 109, trích: *…In private negotiations, he managed to win pledges of additional arms and aid from both Peking and Moscou, but adroitly declined their offers to send “volunteer” troops or military advisers…* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-143) [Tình bạn giữa Chu Ân Lai và Hồ Chí Minh – Quân đội nhân dân – Sự kiện và nhân chứng](https://archive.is/20130421224359/www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/89/70/84/84/84/147794/Default.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-144) [Những lần sinh nhật Bác qua lời kể của đầu bếp Trung Quốc](http://www.vietnamplus.vn/nhung-lan-sinh-nhat-bac-qua-loi-ke-cua-dau-bep-trung-quoc/322190.vnp), Vietnam Plus, 13/05/15 **BBC, Loạt bài về** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-145) [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n): *,* [Kỳ 2: Bắt đầu cuộc thâu tóm quyền lực](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/05/060504_leduan_emergence.shtml) [Kỳ 3:Cuộc đấu tranh trong nội bộ](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/05/060510_leduan_part3.shtml) **Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao, chẳng hạn như khi nói chuyện với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-146) [Alexey Nikolayevich Kosygin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexey_Nikolayevich_Kosygin&action=edit&redlink=1)từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ bàn giao mọi công việc cho [Bí thư thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n) **吴光祥。** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-147) [中国医疗组全力救治胡志明主席秘闻](http://cpc.people.com.cn/GB/68742/106364/106365/8794062.html)。2009年2月12日〔2013年8月27日〕。 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-148) [Ngày 7/4: Bác Hồ và nhà triết học Anh Bertrand Russel](http://bee.net.vn/channel/3921/201004/Ngay-7/4-Bac-Ho-va-nha-triet-hoc-Anh-Bertrand-Russel-1748597/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-149) [Modern History Sourcebook: President Lyndon Johnson and Ho Chi Minh – Letter Exchange, 1967](http://www.fordham.edu/halsall/mod/1967-vietnam-letters1.html) **Giữa đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Bắc Kinh, ông có quay lại Việt Nam vào tháng 12 năm 1967 chỉ để phê duyệt quyết định về Tổng Tấn công rồi quay lại Bắc Kinh ngay. Nguồn: Duiker., tr 557 (chương 15).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-150) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-151) [Bác Hồ với Tết Mậu Thân 1968](https://archive.is/20130421190329/www1.baohaugiang.com.vn/detailvn.aspx?item=2402) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-152) [Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đoàn kết vì con người](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=28340580&cn_id=357718) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-153) [Sức tỏa sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh](http://khoahocphothong.com.vn/index.php?mid=MTk=&nid=MTM0MA==&act=dmlld2RldGFpbA==) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-154) [TIỂU SỬ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (1890 – 1969)](http://web.archive.org/web/20100605020019/http://www.vietnam.gov.vn/cttdtcp/vi/nuocchxhcnvn/thongtintonghop/thongtintonghop_chutichhcm.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-hisuk_155-0) [Ho Chi Minh](http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/ho_chi_minh.shtml)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *Ho Chi Minh – A Life*, William Duiker, tr. 562 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-157) [Thế giới trìu mến gọi tên Người…](http://www.baodanang.vn/vn/chinhtrixahoi/21028/index.html), dẫn nguồn từ “Một giờ với đồng chí Hồ Chí Minh” (NXB Thanh Niên-1975); Tạp chí Tuyên truyền của Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương, 1990, số Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Bác. **Theo** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-158) *Nguyên khởi, điếu văn này đã được soạn thảo hai lần nhưng không được Bộ Chính trị thông qua, sau đó bản thảo được viết bởi Đống Ngạc và Đậu Ngọc Xuân – hai thư kí riêng của Lê Duẩn. Văn bản cuối cùng được thông qua sau 4 lần sửa chữa với sự bàn soạn và góp ý của các thành viên trong Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng.* [Chuyện khởi thảo điếu văn lễ truy điệu Bác 35 năm trước](http://web.archive.org/web/20040910084836/http://vietnamnet.vn/chinhtri/doinoi/2004/09/257288/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-159) [Di chúc Hồ Chí Minh trên trang web Đảng Cộng sản Việt Nam](http://web.archive.org/web/20071116122422/http://www.cpv.org.vn/details.asp?id=BT97055044) **Di chúc Hồ Chí Minh,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-160) [bản viết tay](http://buitin.tripod.com/dichuchochiminh.pdf#search=%22dichuchochiminh.pdf%22) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-161) [Vài nét về gìn giữ thi hài và xây dựng lăng Bác](https://archive.is/20130421184533/congannghean.vn/NewsDetails.aspx?NewsID=162&CategoryID=62) **Thông báo số 151-TB/TW ngày 19/8/1989 của Bộ Chính trị BCH, dẫn tại Lê Kiên (17 tháng 5 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-162) [“Bác dặn trồng cây thay vì dựng bia đá, tượng đồng”](http://phapluattp.vn/254039p0c1013/bac-dan-trong-cay-thay-vi-dung-bia-da-tuong-dong.htm). *Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh (trang TTĐT)*. Truy cập 14 tháng 4 năm 2013. **Việc chuẩn bị giữ gìn thi hài Hồ Chí Minh đã được Bộ chính trị họp bàn và ra kế hoạch từ tháng 5 năm 1967.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-163)
Nguồn:
[40 năm ngày Bác đi xa](http://www.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=107978) **Theo lời kể của con trai cả của** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-164) [Lê Duẩn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n), Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, và Hồ Chí Minh không nói gì.
Nguồn:
[Những mẩu chuyện nhỏ về Bác Hồ và Ba tôi](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/2008/4/148314/), SGGP, 20/4/2008 **Việc xây lăng chỉ được khởi sự từ năm 1973, tức là 4 năm sau khi ông qua đời.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-165) *Nhớ anh Lê Đức Thọ*. **Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), “Hồ Chí Minh và người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh”, tạp chí** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-166) *Đông Nam Á Tung hoành*, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc **Pierre Brocheux (2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-brocheux_167-0) [. Claire Duiker. Cambridge University Press. tr. 39–40.](http://books.google.com/books?id=fJtqjYiVbUAC&pg=RA2-PA216&dq=tang+tuyet+minh&sig=jMcFUeRmaJDPFaNiXctvL9gUWs8#PRA1-PA40,M1) *Ho Chi Minh: A Biography* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-autogenerated1_168-0) [Pierre Brocheux, Ho Chi Minh: A Biography, page 39-40, translate by Claire Duiker, 2007, Cambridge University Press](http://books.google.com.vn/books?id=fJtqjYiVbUAC&pg=RA2-PA216&dq=tang+tuyet+minh&sig=jMcFUeRmaJDPFaNiXctvL9gUWs8#PRA1-PA40,M1) **Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), “Hồ Chí Minh với người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh”, tạp chí** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-hoangtranh_169-0) *Đông Nam Á Tung hoành*, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^
**a** **ă** **â** [胡志明和他的中国夫人曾雪明](http://www.sdfao.gov.cn/art/2009/12/4/art_54_3563.html), Foreign Affairs Office of Shandong Provincial People’s Government
- ^
**a** **ă** [Hồ Chí Minh – Những năm chưa biết đến](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/regionalnews/story/2003/09/030902_hcm_missing_years.shtml),BBC online, 02 Tháng 9 2003
- ^
**a** [Sophie Quinn-Judge (2002).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Quinn-Judge_172-1) **ă** [. University of California Press. tr. 183.](http://books.google.com/books?id=XPMt03ckruUC&pg=PA183&dq=quinn-judge+%22Nguyen+Thi+Minh+Khai%22&hl=en&sa=X&ei=gosIUpSgKsOCyQG5xIB4&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=quinn-judge%20%22Nguyen%20Thi%20Minh%20Khai%22&f=false) *Ho Chi Minh: The Missing Years, 1919-1941* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-173) [Ho, page 16](http://books.google.com.vn/books?id=1wjfay1cF8YC&pg=PA16&dq=%22During+the+evening+the+friend%27s+children%22&hl=en&sa=X&ei=dr3XUd6gBKOjiAKD6YGYCg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22During%20the%20evening%20the%20friend%27s%20children%22&f=false), David Halberstam, Rowman & Littlefield, 2007 **Bá Ngọc, Trần Minh Siêu: Chuyện kể bên mộ bà Hoàng Thị Loan, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2007, tr. 74, Ông Nguyễn Sinh Khiêm hỏi em mình ngày 3/11/1946: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-174) *Tôi muốn hỏi riêng chú, việc gia đình riêng của chú ra sao*?”. Hồ Chí Minh trả lời: “ *Cảm ơn anh, em chưa bao giờ dám nghĩ đến việc này, đến nay đã tu, tu trót, qua thì thì thôi. Em không phải là người tu hành nhưng vì việc nước quên việc nhà.*“ **Hồ Chí Minh: Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 40, Trích thư Hồ Chí Minh chia buồn với bác sĩ Vũ Đình Tụng: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-175) *Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái…*“ **Hồ Chí Minh, Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 171-172, trích: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-176) *Ngài đã hỏi, tôi xin dẹp sự khiêm tốn lại một bên mà đáp một cách thực thà: tôi không nhà cửa, không vợ, không con, nước Việt Nam là đại gia đình của tôi.*“ **Vũ Đình Hoè, Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh, Nxb Văn hoá Thông tin, Trung tâm Văn hoá Đông Tây, Hà Nội, 2001, tr. 151, Trích: “Trong những buổi vui vẻ như vậy, nhiều người đề nghị Hồ Chí Minh lấy vợ. Có lần Bác nói: “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-177) *Các chú hỏi bao giờ Bác lấy vợ, phải không? Có hỏi thì có trả lời nhé: Không lâu nữa đâu! Bao giờ dân ta toàn thắng, Bắc – Nam sum họp một nhà!*“” và đoạn luật sư Phan Anh đề nghị HCM lập gia đình để có người săn sóc: “ *Ông bảo thế tôi không phải là con người à? Tôi sống như mọi người mà. Có phải thần, thánh gì đâu Nhưng ông thấy đấy: việc nước bề bộn như vậy!*“ [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-178) [Một bức thư riêng của Hồ Chủ tịch](http://www.tapchihuongnghiep.com.vn/PrintPreview.aspx?ID=3456), Tạp chí Hướng nghiệp & Hoà nhập [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-179) [“Những sinh nhật giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh”](http://www.bandantoc.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/tieudiem/hoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-ho-chi-minh;jsessionid=FE2088CF2835C3E82A190CF39C5FBC44?p_p_id=EXT_ARTICLEVIEW&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_EXT_ARTICLEVIEW_struts_action=%2Fext%2Farticleview%2Fview&_EXT_ARTICLEVIEW_groupId=16&_EXT_ARTICLEVIEW_articleId=94974&_EXT_ARTICLEVIEW_version=1.0&_EXT_ARTICLEVIEW_i=8&_EXT_ARTICLEVIEW_curValue=1&_EXT_ARTICLEVIEW_redirect=%2Fweb%2Fguest%2Ftieudiem%2Fhoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-ho-chi-minh). Truy cập 25/06/2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-180) [“Chuyện về những bữa cơm của Bác Hồ.”](http://www.lamdong.gov.vn/vi-vn/a/hoctaphcm/mau-chuyen/pages/chuyen-nhung-bua-com-cua-bac-ho.aspx). Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-181) [“Sinh hoạt đời thường của Bác Hồ: Đậm đà dấu ấn quê hương”](http://ca.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=104008). Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010. **Clark D. Neher,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-182) *Southeast Asia: crossroads of the world*, trang 166
- ^
**a** [Hồ Chí Minh:](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Ch.C3.AD_Minh_p_10_183-1) **ă** *Toàn tập*, NXB Chính trị quốc gia, tập 10, trang 128
- ^
**a** **ă** [Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh trong công tác lãnh đạo](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30456&cn_id=201609#K8drQIVmz8xH) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-185) [Hồ Chí Minh ‘đi trước’ UNESCO?](http://web.archive.org/web/20100522050829/http://vietnamnet.vn/giaoduc/201005/Tran-Van-Nhung-910995/), theo bài viết của Giáo sư Trần Văn Nhung
- ^
**a** [BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-david_186-1) **ă** [Quan điểm của David Thomas về Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2005/05/050517_davidhochiminh.shtml) **Nguyễn Đăng Lâm (19 tháng 5 năm 2011).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-187) [“42 năm người Kor ở Trà Bồng mang họ Bác Hồ”](http://baotintuc.vn/dan-toc/42-nam-nguoi-kor-o-tra-bong-mang-ho-bac-ho-20110519001757117.htm). baotintuc.vn. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-bienphong_188-0) [Bok Hồ trong trái tim người Cơ Tu](http://www.bienphong.com.vn/modules.php?name=News%26amp%3Bop%3Dviewst%26amp%3Bsid%3D6242), Báo Biên phòng, 29.02.2008, truy nhập ngày 18/11/2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-189) [Tấm lòng Cà Mau với Bác Hồ](http://www.baoanhdatmui.vn/vcms/html/news_detail.php?nid=3895), Đất Mũi Online, 19/05/2007, truy nhập ngày 18/11/2008 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HNM-th.25E1.25BB.259D_190-0) [Tổ quốc và Bác Hồ trong lòng bà con Việt kiều](http://web.archive.org/web/20071019235307/http://www.hanoimoi.com.vn/vn/66/143420/), Hà nội mới, 06/09/2007, truy nhập ngày 18/11/2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-191) [Ngôi đền thiêng ở Pakse](http://web.archive.org/web/20080229175458/http://www3.tuoitre.com.vn/TheoguongBac/ArticleView.aspx?ChannelID=7&ArticleID=193496), Tuổi Trẻ, 28/03/2007, truy nhập ngày 18/11/2008 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-192) [Nguyễn Quang Thiều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_Thi%E1%BB%81u), [Về những người đặc biệt trong một gia đình họ Mai (Phần I)](http://vietimes.com.vn/vn/tinhcachviet/4191/index.viet), Viettimes, 20/12/2007, VietNamNet, truy nhập 18/11/2008 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-193) [“Thousands of Vietnamese protest in California at Ho Chi Minh portrait”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/285059.stm). BBC. 23 tháng 2, 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. **Don Terry (21 tháng 2, 1999).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-194) [“Display of Ho Chi Minh Poster Spurs Protest and Arrests”](http://www.nytimes.com/1999/02/21/us/display-of-ho-chi-minh-poster-spurs-protest-and-arrests.html). The New York Times. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-195) [“Vietnamese shopkeeper with Ho Chi Minh display vows to fight eviction”](http://edition.cnn.com/US/9902/19/ho.chi.minh.protest/). CNN. Ngày 19 tháng 2 năm 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^
**a** [Associated Press (20 tháng 3 năm 2000).](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-cnn-oakland_196-1) **ă** [“Hundreds protest Ho Chi Minh exhibit in Oakland”](http://news.google.com/newspapers?nid=1914&dat=20000320&id=KlIpAAAAIBAJ&sjid=rWoFAAAAIBAJ&pg=3250,3837788). CNN. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **Chip Johnson (16 tháng 3, 2000).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-197) [“Ho Chi Minh Art Exhibit Draws Fire”](http://www.sfgate.com/bayarea/johnson/article/Ho-Chi-Minh-Art-Exhibit-Draws-Fire-Busloads-of-3239683.php). San Francisco Chronicle. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. **“Phóng sự ảnh mới tại Nam California: Cộng đồng Việt Nam chống Chủ tịch Việt Nam Nguyễn Minh Triết”. Báo Người Việt. 23 tháng 6 năm 2007.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-nguoi-viet_198-0) **NTT (1 tháng 5 năm 2005). “Washington DC: Ngày bận rộn của 22 cộng đồng Việt”. Báo Người Việt.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-199) **Associated Press (23 tháng 6 năm 2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-200) [“Vietnam Vet interrupts PM’s speech”](http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2005/06/23/2003260407). Taipei Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **My-Thuan Tran (12 tháng 2 năm 2008).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-201) [“Vietnamese Americans protest published photo”](http://articles.latimes.com/2008/feb/12/local/me-protest12). Los Angeles Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **City of Berkeley.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-202) [“Parks: Willard Park – City of Berkeley, CA”](http://www.ci.berkeley.ca.us/ContentDisplay.aspx?id=12952). Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-203) [“Lễ thượng cờ Việt Nam tại San Francisco nhân 2/9”](http://www.vietnamplus.vn/Home/Le-thuong-co-Viet-Nam-tai-San-Francisco-nhan-29/20129/157690.vnplus). VietnamPlus, TTXVN. **Thanh Hương (19 tháng 5 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-204) [“Tượng Bác trang nghiêm trên khắp thế giới”](http://news.zing.vn/the-gioi/tuong-bac-trang-nghiem-tren-khap-the-gioi/a321187.html#home_tinchinh). Infonet. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013. **Văn Ngọc Hoa (15 tháng 5 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-205) [“Những di tích vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/91/68/74/74/74/242262/Default.aspx). qdnd.vn. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013. **William J. Duiker,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-206) *Ho Chi Minh, A Life*, 2000: More than 15000 visit the mausoleum each week [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-207) [Tạm ngừng viếng lăng Bác từ 7/9](http://vietbao.vn/Bong-da/Bayern-Stuttgart-Hum-xam-von-Thien-nga/20866086/468/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-208) [“Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”](http://quangnam.gov.vn/CMSPages/BaiViet/Default.aspx?IDBaiViet=6623). Truy cập 25/06/2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-209) [“”Không gian Hồ Chí Minh” ở Paris”](https://archive.is/JpVYr). [Bản gốc](http://thethao.tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/398930/%E2%80%9CKhong-gian-Ho-Chi-Minh%E2%80%9D-o-Paris.html)lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2013. Truy cập 25/06/2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-210) [“”Không gian Hồ Chí Minh” trên đất Pháp”](http://old.vtv.vn/Article/Get/Khong-gian-Ho-Chi-Minh-o-Phap-77f3c89e2a.html). Truy cập 25/06/2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-LAMDONG_211-0) [[3]](http://www.lamdong.gov.vn/vi-VN/a/hoctaphcm/tuong-niem/Pages/Tuong-dai-tren-the-gioi.aspx)Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới]
- ^
**a** **ă** [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Records of the General Conference, 20 October to 20 tháng 11 năm 1987](http://unesdoc.unesco.org/images/0007/000769/076995E.pdf), tr. 135
- ^
**a** **ă** [UNESCO đã vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh như thế nào?](http://vnn.vietnamnet.vn/chinhtri/201005/UNESCO-da-vinh-danh-Chu-tich-Ho-Chi-Minh-nhu-the-nao-910501/)Phạm Công Khái (Bảo tàng Hồ Chí Minh), VietNamNet, Cập nhật lúc 17:11, Thứ Hai, 17/05/2010 (GMT+7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-RFA_214-0) [bản tin RFA 19-5-2008](http://www.rfa.org/vietnamese/people_stories/Has_UNESCO_honored_HoChiMinh_NAn-05192008110454.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-215) [UNESCO có vinh danh ông Hồ Chí Minh hay không ?, RFA](http://www.rfa.org/vietnamese/people_stories/Has_UNESCO_honored_HoChiMinh_NAn-05192008110454.html?searchterm=None)
- ^
**a** **ă** [http://www.nhandan.com.vn/mobile/_mobile_chinhtri/_mobile_tintucsukien/item/18372502.html](http://www.nhandan.com.vn/mobile/_mobile_chinhtri/_mobile_tintucsukien/item/18372502.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-217) [Trao tặng bản Nghị quyết UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Trao-tang-ban-Nghi-quyet-UNESCO-ton-vinh-Chu-tich-Ho-Chi-Minh/201010/37063.vgp)Hoàng Hoa, 6:21 PM, 02/10/2010 **Stanley Karnow (13 tháng 4 năm 1998).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-time100_218-0) [“TIME 100: Ho Chi Minh”](http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html). Tuần báo Time. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-219) [Dương Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)(30 tháng 6 năm 2005). [“Chủ tịch Hồ Chí Minh và nước Mỹ”](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/3-chu-tich-ho-chi-minh-va-nuoc-my). *Báo điện tử TUANVIETNAM.NET*. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-220) [Ho Chi Minh – Top 10 Political Prisoners – TIME](http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2024558_2024522_2024483,00.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-221) [Chỉ thị Số: 06-CT/TW VỀ TỔ CHỨC CUỘC VẬN ĐỘNG “HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH”, BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN Việt Nam](http://www.haugiang.gov.vn/Portal/DATA/sites/10/chuyende/HOCTAPGUONGDAODUCHOCHIMINH/index.htm) **Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 4(335) năm 2004, trang 68, Lâm Xuân Đinh** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-222) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-223) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh –](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/ListObjectNews.aspx?co_id=10165#W7tudWuzy6pb) *Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.* **Trích thư trả lời Tổng thống Mỹ Johnson** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-224) **Lời kêu gọi trước thời cơ Cách mạng tháng 8-1945** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-225) **Khi đọc tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh ngừng lại để hỏi người dân có nghe rõ lời ông đọc hay không.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-226) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-227) *Hồ Chí Minh toàn tập*, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 4, tr. 161, khi trả lời các nhà báo nước ngoài vào tháng 1 năm 1946. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-228) [Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh – biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam](http://www.khoahocphattrien.com.vn/news/vanhoagiaitri/?art_id=2387) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-229) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428. [[4]](http://web.archive.org/web/20020815211438/http://www.na.gov.vn/vietnam/thongbao/hdnd/phan-01/phan1-10.htm) **Trích trong bài nói chuyện tại buổi Lễ khai mạc trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1 năm 1955.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-230) *Hồ Chí Minh toàn tập*, tập 7, trang 454-455.
Sau này câu nói của Tổng thống Hoa Kỳ
[John Kennedy](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy)trong diễn văn nhậm chức ngày [20 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_1)năm [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)có ý tứ giống câu này. Nguyên văn câu nói của Kennedy: *Ask not what your country can do for you – Ask what you can do for your country.*(Đừng hỏi Tổ quốc có thể làm gì cho bạn, mà hãy hỏi bạn có thể làm gì cho Tổ quốc) **Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.171** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-231) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-232) [Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, 2010-07-05, Tạp chí Cộng Sản](http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Tieu-diem/2007/1576/Tu-tuong-Ho-Chi-Minh-ve-boi-duong-the-he-cach-mang.aspx) **Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, trang 216, Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2000** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-233) **Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, trang 15, Trần Dân Tiên, Nxb Trẻ, 2011** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-234) **Báo Ogoniok, số 39, ngày 23-12-1923.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-235) **Báo Nhân dân, ngày 18-5-1965.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-236) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-237) [Sự vĩ đại chỉ trường tồn khi lòng dạ trong sáng, Tạp chí xây dựng Đảng, Trần Đình Huỳnh](http://www.xaydungdang.org.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=4710&print=true) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-238) [Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin – Tuổi Trẻ Online](http://tuoitre.vn/Tac-pham-Ho-Chi-Minh/204348/Con-duong-dan-toi-den-chu-nghia-Lenin.html) **Báo La Vie oùvrière, số ra ngày 16-5-1924** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-239) **Báo Việt Nam Độc lập ngày 1/2/1942** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-240) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-241) [“So Khoa Hoc va Cong Nghe Tien Giang”](http://tiengiangdost.gov.vn/tsan/ndung_tsan.aspx?ma=49). Truy cập 7 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-242) *Bác Hồ – hồi kí*, NXB Văn học, 2004, phần kể của Nguyễn Lương Bằng, trang 98, nói với các cộng sự trước khi quân của Tưởng Giới Thạch nhập Việt Nam. **Hồ Chí Minh toàn tập,Tập 4, NXBCTQG. Hà Nội.1995. tr.303** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-243) **Nói với Jean Sainteny – Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương – trong quá trình đàm phán trước ngày Toàn quốc kháng chiến.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-244) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-245) [gửi đồng bào Nam Bộ ngày 26-9-1945](http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=47%7CTh%C6%B0) **Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-246) **Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-247)
Duiker, William,
*Ho Chi Minh: A Life*, Hyperion, 2000, tr. 379 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-248) [“Bác Hồ khuyên thanh niên, Lê Xuân Đức, Báo Thanh Hóa”](http://www.baothanhhoa.vn/vn/bht/n92107/Bac-Ho-khuyen-thanh-nien). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-249) [“Thanh niên xung phong và bài thơ của Bác tặng trở thành “Đoàn ca”, Báo Đại Đoàn Kết”](http://daidoanket.vn/PrintPreview.aspx?ID=16119). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-250) [“Lịch sử ra đời bài Đoàn ca”](http://thcschanly.hanam.edu.vn/co-cau-to-chuc/dhoan-tncs-hcm/lich-su-ra-doi-bai-dhoan-ca). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-251) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thực hành cần, kiệm, liêm, chính](http://hanam.gov.vn/vi-vn/svhttdl/Pages/Article.aspx?ChannelId=24&articleID=244) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-252) [Kiến giải của một người Nhật về ông Hồ, BBC Vietnamese Online](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/specials/170_viet_studies/page2.shtml) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-253) *Văn hóa Việt Nam – tìm tòi và suy ngẫm*, Trần Quốc Vượng, NXB Văn học, trang 925. Trần Quốc Vượng ghi chép đoạn này dựa vào hồi ký của Phan Hiền. Cuốn hồi ký của Phan Hiền được viết ngay sau khi Hồ Chí Minh qua đời nhưng cho tới nay vẫn chưa được xuất bản. Lời nói này của Hồ Chí Minh có hàm ý rất rõ ràng về ý định, hay ít nhất là mong muốn của ông trong việc xây dựng một học thuyết tư tưởng riêng cho cách mạng Việt Nam- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam và nội hàm của học thuyết này sẽ nhấn mạnh vào tính nhân bản, nhân văn. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-254) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 197. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-255) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 127; nói trong khi tiếp thứ trưởng ngoại giao Ba Lan Mikhailowski vào ngày 6 tháng 1 năm 1966. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-256) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 187. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-257) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 191. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-258) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 101. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-259) [Thư gửi tới nhân dân Thụy Điển và Italia, những nơi đang diễn ra nhiều cuộc biểu tình chống cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/ngaynaynamay/2009/3/184501/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-260) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 150. **Theo tư liệu của ông Trịnh Ngọc Thái, thư ký của Xuân Thủy – trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris; dẫn lại trong** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-261) [[5]](http://www.tialia.com/showthread.php?t=82677) **Trích cuộc nói chuyện với tướng Phùng Thế Tài vào mùa xuân năm 1968** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-262) **ghi ở tựa sách Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-263) **Sổ tay đội viên Đội Thiếu niên tiền phong Việt Nam. NXB Kim Đồng. Hà Nội. 1968. trang 1.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-264) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-265) [Bách khoa toàn thư Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Con rồng tre](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=14B3aWQ9MzI3OTcmZ3JvdXBpZD0yNSZraW5kPSZrZXl3b3JkPQ==&page=2). Truy cập 2008-08-21 **Có thể xem được những truyện ngắn này trên** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-266) [trang của Bộ Văn hóa Thông tin](http://web.archive.org/web/20071128133454/http://www.cinet.gov.vn/vanhoa/vanhoc/vhvn/book2/tap1/tacpham/naiquoc7.htm). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-267) [“](http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Viet-nam-tren-duong-doi-moi/2007/2373/Nhan-thuc-va-ung-xu-doi-voi-van-de-ton-giao.aspx). *Nhận thức và ứng xử đối với vấn đề tôn giáo*” *Còn nhớ những quan điểm rất rộng mở của Trần Dân Tiên/Hồ Chí Minh: “Khổng Tử, Giê-su, Các Mác, Tôn Dật Tiên chẳng phải có cùng một điểm chung đó sao.”*. Tạp chí *Cộng sản Điện tử*. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007. **Kim Nhật.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-268) [“Sách báo – tài sản vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh”](http://vinhcity.gov.vn/?detail=12297&lang=1&sach-bao-tai-san-vo-gia-cua-chu-tich-ho-chi-minh). *Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của Trần Dân Tiên (một bút danh của Bác) cho biết: “*Thường thường, ông chỉ làm việc nửa ngày; làm buổi sáng để kiếm tiền, còn buổi chiều đi đến thư viện *“*. Báo Nghệ An điện tử. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2007. **Hà Minh Đức,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-269) *Tác phẩm văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh*, Nxb Khoa học Xã hội (Hà Nội, 1985), trang 132: “ *…Đáp lại tình cảm mong muốn của đồng bào, và của bạn bè trên thế giới, Hồ Chủ tịch với bút danh Trần Dân Tiên đã viết tác phẩm ‘Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch’…*“ [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-270) [Cựu đại tá Bùi Tín nói về ông Hồ Chí Minh](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/2007/05/18/BuiTinTalkAboutHoChiMinh_TMi/): “ *Nhân dân, tờ báo của Đảng Cộng sản, nói rõ là ông Hồ trong cuộc đời đã dùng đến hơn 30 bí danh khác nhau, trong đó có bí danh Trần Dân Tiên, và khẳng định rõ rằng cuốn ‘Những mẩu chuyện về đời sống của chủ tịch HCM’ là do chính ông Hồ viết ra.*“ **Theo Lady Borton,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-271) *(bài đăng trên thông tấn xã Việt Nam),* [Piece of Uncle Ho history surfaces in London](http://web.archive.org/web/20070930155449/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN200507)
Ho Chi Minh had used the pseudonym T. Lan and the voice of a cadre accompanying President Ho in tháng 9 năm 1950 to the Border Campaign for Stories Told on the Trail
Hồ Chí Minh đã dùng bút danh T. Lan và giọng của một cán bộ đi cùng Hồ Chủ Tịch vào tháng 9 năm 1950 trong
[Chiến dịch Biên giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi)để viết *Vừa đi đường vừa kể chuyện*. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-272) *Sổ tay tra cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh*, Phan Ngọc Liên chủ biên, NXB Hải Phòng, 1998, trang 142: “ *T. Lan, bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các bài viết của Người, đăng rải rác trong các báo Nhân Dân từ những năm 1955 cho đến năm 1969 và quyển sách “Vừa đi đường vừa kể chuyện*“. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-273) [Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh)](http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nguoi-da-vuot-qua-hoan-nan-nho-kha-nang-nhap-vai/20433609/122/) *Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-274) [“Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH”](https://archive.is/CefRy). [Bản gốc](http://thuvienkiengiang.vn/sach-moi/899-tim-hieu-ve-chu-tich-ho-chi-minh-nhung-ten-goi-bi-danh-but-danh-cua-chu-tich-ho-chi-minh.html)lưu trữ ngày 7 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-275) [“Tên gọi Hồ Chí Minh có từ bao giờ?”](http://www.baophuyen.com.vn/Chinh-tri-76/2205905805005905358). Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-276) [Bản thảo của Bác Hồ được đề cử là Di sản tư liệu thế giới](http://www.thethaovanhoa.vn/133N20090410085752438T14/Ky-2-Ban-thao-cua-Bac-Ho-duoc-de-cu-la-Di-san-tu-lieu-the-gioi.htm), Phí Thị Mùi (Bảo tàng Hồ Chí Minh), Báo Thể thao và Văn hóa,11/4/2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-277) [The Ballad of Ho Chi Minh](http://web.archive.org/web/20070729092705/http://download.ildeposito.org/audio/file.php?file=0643-The_ballad_of_Ho_Chi_Minh.ogg) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-278) *tại Tuổi trẻ Online.* [Bác ơi](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=216137&ChannelID=413) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-279) [Chúc tụng Bác Hồ](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/1905/tho/bai12.asp) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-280) [Xung quanh cuốn ‘Đỉnh cao chói lọi](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2009/01/090122_duongthuhuong_critics.shtml), Giải thích lý do vì sao lựa chọn tên cuối tiểu thuyết là ‘Đỉnh cao chói lọi’. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-d6_281-0) [Phỏng vấn nhà văn Dương Thu Hương](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culture/2009/02/090226_duongthuhuong_iv_tc2.shtml) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-282) [“Những bức huyết hoạ về Bác Hồ kính yêu”](http://tuoitre.vn/tin/van-hoa-giai-tri/20050517/nhung-buc-huyet-hoa-ve-bac-ho/79056.html)(Thông cáo báo chí). Thái Hanh, [báo Lao Động](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). Số 135 08:50:03 – 17.05.2005. [Bản gốc](http://www1.laodong.com.vn/pls/bld/display$.htnoidung%2840,129950%29)lưu trữ 17/05/2005 18:44 GMT+7. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-283) [SGGP Online, HỒ CHÍ MINH – NGÀY NÀY NĂM ẤY – Ngày 22 tháng 3: Điện Biên Phủ – “Stalingrad ở Đông Dương”](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/ngaynaynamay/2009/3/184900/)22/03/2009, 01:22 (GMT+7), D.T.Q và nhóm cộng sự
## Liên kết ngoài
[Hồ Chí Minh](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=13125)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hồ Chí Minh](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/268300)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
### Diễn văn của Hồ Chí Minh
[Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ cứu nước của Hồ Chủ tịch](https://www.youtube.com/watch?v=gIehSM5EjbI)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 8/4/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện tại ĐH Phụ nữ toàn quốc lần III](https://www.youtube.com/watch?v=uQWCSXYVcOI)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 7/5/2010 [Hồ Chủ tịch nói chuyện tại cuộc mitting của nhân dân Thủ đô](https://www.youtube.com/watch?v=9FnBdUPhI0Q)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 16/5/2010 [Hồ Chủ tịch nói chuyện với Quốc hội nước VNDCCH](https://www.youtube.com/watch?v=geJD2Ylx0GY)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/5/2010 [Hồ Chủ tịch phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng](https://www.youtube.com/watch?v=QZSdmps7ARo)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 8/8/2010 [Thơ chúc Tết của Bác Hồ năm 1968 và 1969](https://www.youtube.com/watch?v=K0-bCzUh51M)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 2/2/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 1](https://www.youtube.com/watch?v=62IZBL7mTxY)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/9/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 2](https://www.youtube.com/watch?v=-LdZORoIflU)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/9/2010 [The actual voice of Ho Chi Minh – Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu bằng tiếng Anh](https://www.youtube.com/watch?v=asYSfqvqzBk)trên [YouTube](https://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube) **(tiếng Anh)**
### Tác phẩm của Hồ Chí Minh
|
|![]()
[Hồ Chí Minh](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ho_Chi_Minh?uselang=vi) [Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập](http://media.vovnews.vn/html/vn/audio/2/8) [Hồ Chí Minh toàn tập](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp)– Những bài viết của Hồ Chí Minh [[6]](http://123.30.49.74:8080/tiengviet/tulieuvankien/4lanhtu/?topic=3&subtopic=91&leader_topic=9) [[7]](http://thehehochiminh.net/tp) [Các tác phẩm của Hồ Chí Minh](http://www.cpv.org.vn/hcm_tacpham.asp?topic=3&subtopic=91&leader_topic=9&taphcm=%27T%E1%BA%ADp%201%20%281919%20-1924%29%27), website của [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Toàn văn di chúc (bản đầy đủ)](http://web.archive.org/web/20071116122422/http://www.cpv.org.vn/details.asp?id=BT97055044) [Những bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://rationalrevolution.net/war/collection_of_letters_by_ho_chi_.htm)
### Viết về Hồ Chí Minh
|Tìm thêm về
|Hồ Chí Minh tại
|
|![]()
[Từ điển](https://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wiktionary ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](https://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/C%C3%A2u_chuy%E1%BB%87n_v%E1%BB%81_m%E1%BB%99t_n%E1%BB%81n_h%C3%B2a_b%C3%ACnh_b%E1%BB%8B_b%E1%BB%8F_l%E1%BB%A1)ở Wikibooks ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](https://vi.wikivoyage.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#L.C4.83ng_Ch.E1.BB.A7_t.E1.BB.8Bch_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh)ở Wikivoyage ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](https://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikiquote ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](https://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikisource ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Commons ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikinews ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](https://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikiversity
- Ngô Tự Lập (2004), “
[Về thực tiển luận nhân đạo Hồ Chí Minh và nhiệm vụ đổi mới Đảng hiện nay](http://www.viet-studies.info/NgoTuLap_ThucTienLuanHoChiMinh.htm)” truy cập 7/4/2015
- Sophie Quinn-Judge,
*, University of California Press, 2002.* [Ho Chi Minh: The Missing Years 1919-1941](http://books.google.com/books?vid=ISBN0520235339&id=XPMt03ckruUC&pg=PP1&lpg=PP1&ots=6bBPsChIV2&dq=ho+chi+minh&sig=TIY8FIAaJpIFrrekSCT9RNxHCvw) [ISBN 0520235339](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520235339)
- Bản dịch sang tiếng Việt có thể lấy xuống tại đây:
*, Dân Luận* [Hồ Chí Minh, những năm chưa biết đến](http://danluan.org/files/books/HCM_missing_years.pdf)
- Bản dịch sang tiếng Việt có thể lấy xuống tại đây:
- Clark D. Neher,
[, Southeast Asia Publications, Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University, 2000.](http://books.google.com.vn/books?id=3uZuAAAAMAAJ&q=%22Ho+Chi+minh) *Southeast Asia: crossroads of the world* [ISBN 1-891134-06-X](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/189113406X). [Bác Hồ kính yêu](https://web.archive.org/web/20051123003608/http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/1905/index.htm) [Tiểu sử Hồ Chí Minh trên website của Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://www.mofa.gov.vn/bng_vietnam/nr050225105543/nr050225105648/nr050302090325/ns050302091205/) [Trang đặc biệt của đài BBC:](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/cluster/2005/05/050514_hochiminh.shtml) *Hồ Chí Minh – Huyền thoại và Di sản*, 19.05.1890 – 2005 [Lời truyền miệng dân gian về thân thế của Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/08/050808_trongcoi.shtml), [Trần Quốc Vượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng)kể lại. [Cuộc gặp gỡ với người suốt đời chờ đợi thần tượng Nguyễn Tất Thành](http://web.archive.org/web/20060508233448/http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=44746&ChannelID=7) [Chuyên đề kỷ niệm 110 năm sinh nhật Bác – báo VDC](http://hanoi.vnn.vn/chuyen%5Fde/0005/)
- David Thomas và Charles Fenn
*– (Sách nghệ thuật với số bản in giới hạn).* [Ho Chi Minh – A potrait](http://www.hochiminh.org/) [Ngô Tự Lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_T%E1%BB%B1_L%E1%BA%ADp)(14 tháng 5 năm 2005). [“Nguyễn Ái Quốc và văn học Pháp ngữ”](http://www.tienphong.vn/van-nghe/9447/Nguyen-Ai-Quoc-va-van-hoc-Phap-ngu.html). *Báo Tiền Phong online*. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013. [Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH](https://archive.is/20130707091212/thuvienkiengiang.vn/sach-moi/899-tim-hieu-ve-chu-tich-ho-chi-minh-nhung-ten-goi-bi-danh-but-danh-cua-chu-tich-ho-chi-minh.html)
### Những người từng gặp Hồ Chí Minh kể về ông
[“Nhà cháu mà không đến thì đến nhà ai!”](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=240739&ChannelID=409), Thiếu tướng [Phan Văn Xoàn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_V%C4%83n_Xo%C3%A0n&action=edit&redlink=1), nguyên cận vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể về lần Hồ Chí Minh bí mật đến chúc Tết gia đình nghèo nhất Hà Nội. [Những lần gặp ‘cụ’ Hồ](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/05/070519_vu_thu_hien.shtml)– Vũ Thư Hiên kể lại trên BBC tiếng Việt
- Nhà báo
[Wilfred Burchett](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wilfred_Burchett): [“Tôi lớn lên với huyền thoại về Bác Hồ, về đất nước Việt Nam”](http://laodong.com.vn/Lao-dong-cuoi-tuan/Toi-lon-len-voi-huyen-thoai-ve-Bac-Ho-ve-dat-nuoc-Viet-Nam/26559.bld)
|
|
|
|
|
|
|Bộ máy cai trị Pháp
||Người cộng tác
|[Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Chủ tịch nước Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Thủ tướng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Anh hùng dân tộc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Danh nhân văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_nh%C3%A2n_v%C4%83n_h%C3%B3a) [Người Nghệ An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ngh%E1%BB%87_An) [Học sinh Quốc học Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Dc_sinh_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF) [Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945-1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945-1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Nhà báo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_1) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I) [Lãnh tụ Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_t%E1%BB%A5_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) [Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_nh%C3%A2n_v%C4%83n_h%C3%B3a_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%A7a_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà cách mạng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_trong_chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Sinh 1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1890) [Mất 1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1969) [Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà dân tộc chủ nghĩa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà thơ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Cleopatra VII
[Cleopatra (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29&action=edit&redlink=1).
|Cleopatra VII|
|
|![ Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg/272px-Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg)
![ Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg/272px-Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg)
[12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8), 30 TCN [Ptolemy XIII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIII_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)(51 TCN – 47 TCN) [Ptolemy XIV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ptolemaios_XIV_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp)(47 TCN-44 TCN) [Caesarion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caesarion)(44 TCN – 30 TCN) [Ptolemy XII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XII_Auletes&action=edit&redlink=1) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Ai Cập trở thành Tỉnh La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3) [Ptolemy XIII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIII_Theos_Philopator&action=edit&redlink=1) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Julius Caesar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar) [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius)
|[
|[Vương triều Ptolemy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios) [Ptolemy XII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XII_Auletes&action=edit&redlink=1) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Cleopatra V của Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_V_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandria) [12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8), 30 TCN [Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandria) **Cleopatra VII Philopator** ( [tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t), [69 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/69_TCN) – [12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8), [30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_TCN), [tiếng Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ), được sử học thế giới gọi đơn giản là **Cleopatra**, một trong những nhân vật nổi tiếng nhất [lịch sử thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), một [Nữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) [Pharaoh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pharaoh) của [Ai Cập cổ đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Bà là thành viên cuối cùng của [nhà Ptolemaios](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios), vì thế bà là nhà cai trị người Hy Lạp cuối cùng ở Ai Cập. Bà cai trị với tư cách [Nữ vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) trong giai đoạn năm [51 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/51_TCN) tới khi qua đời ở tuổi 39 vào năm [30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_TCN).
Theo
[văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) và [ngôn ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), Cleopatra là một [người Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hy_L%E1%BA%A1p), là thành viên đầu tiên trong gia đình (trong giai đoạn cầm quyền 300 năm của họ tại Ai Cập) đã học [tiếng Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp). Cleopatra nổi tiếng vì sắc đẹp mê hoặc, giọng noí có sức hút và sự thông thái của bà. Theo [Plutarch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Plutarch), Cleopatra có thể nói 9 thứ tiếng và rất thành thạo trong giao tiếp. Bà đã được hưởng một nền giáo dục toàn diện, được trao quyền và bộc lộ tài lãnh đạo từ rất sớm . [1]
Cleopatra là người cùng cai trị Ai Cập với cha, Pharaoh
[Ptolemy XII Auletes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XII_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), rồi lại cùng cai trị với 2 em trai và cũng là chồng, [Ptolemy XIII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIII_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) và [Ptolemy XIV](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIV&action=edit&redlink=1). Cleopatra sống sót sau một cuộc đảo chính do các cận thần của Ptolemy XIII tiến hành, bà lập được một liên minh với [Gaius Julius Caesar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar) củng cố ngôi vị. Trong một cuộc nội chiến giữa chính phủ và dân chúng, khi Julius Caesar đang giữ một vai trò quan trọng trong lực lượng quân đội, [Thư viện Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Alexandria) bị đốt cháy, đây là một bảo tàng cổ của Ai Cập nơi các học giả từ khắp thế giới đến để nghiên cứu. Cuộc chiến này, đặc biệt là việc đốt cháy Thư viện Alexandria được coi là một trong những mất mát lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Sau khi củng cố ngai vàng nhờ sự giúp đỡ của Julius Caesar, bà sinh ra người con trai với ông ta, [Ptolemy XV Caesarion](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XV_Caesarion&action=edit&redlink=1), về sau lên ngôi Pharaoh và cùng kế vị với bà.
Năm
[44 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/44_TCN), Julius Caesar bị ám sát, bà liên kết với [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius) để chống lại người kế vị Caesar, Gaius Julius Caesar Octavianus (về sau được biết đến với tên gọi [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus)), và bà đã có con sinh đôi với Antonius, con gái tên [Cleopatra Selene II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_Selene_II&action=edit&redlink=1) và con trai tên [Alexander Helios](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Helios&action=edit&redlink=1). Sau này bà lấy Antonius và sinh ra một cậu con trai khác, [Ptolemy Philadelphus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_Philadelphus&action=edit&redlink=1). Tổng cộng, Cleopatra có 4 con, 3 với Antonius và 1 với Caesar. Khi sống với các em trai, bà không có con.
Sau
[Trận Actium](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium) cùng với sự thất bại của Marcus Antonius trước quân đội của [Đế chế La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) dưới sự lãnh đạo của Octavianus, Antonius [tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t). Cleopatra cũng tự sát vào ngày [12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8) năm [30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_TCN), bàng cách để [rắn mào](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BA%AFn_m%C3%A0o&action=edit&redlink=1) cắn vào người. Con trai bà là Caesarion về sau bị Octavianus ra lệnh giết chết vào ngày [23 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8) cùng năm.
Đến ngày nay, Cleopatra là một hình tượng nổi tiếng trong văn hóa phương Tây. Danh tiếng của bà được truyền tải dưới hình thức nhiều câu chuyện được sân khấu hoá, là đề tài của những tác phẩm
[hội họa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da), [sân khấu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_kh%E1%BA%A5u), [kịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%8Bch) và [âm nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c). Câu chuyện về bà được miêu tả trong nhiều tác phẩm như vở kịch * của Antony và Cleopatra* [William Shakespeare](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare); *của* [Caesar và Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_v%C3%A0_Cleopatra&action=edit&redlink=1) [George Bernard Shaw](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Bernard_Shaw); vở [Opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) [Cléopâtre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cl%C3%A9op%C3%A2tre&action=edit&redlink=1)của [Jules Massenet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jules_Massenet)và bộ phim điện ảnh [Cleopatra 1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29).
## Mục lục
[1 Cuộc đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#Cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di) [2 Cleopatra trong nghệ thuật, điện ảnh và văn học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#Cleopatra_trong_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt.2C_.C4.91i.E1.BB.87n_.E1.BA.A3nh_v.C3.A0_v.C4.83n_h.E1.BB.8Dc) [3 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#Xem_th.C3.AAm) [4 Ghi chú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#Ghi_ch.C3.BA) [5 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Cuộc đời
### Kế vị ngai vàng
**Cleopatra** theo [tiếng Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) là *vinh quang của vua cha*, và tên đầy đủ của bà là **Cleopatra Thea Philopator**, có nghĩa là *Nữ thần Cleopatra, đứa con Yêu dấu của Vua cha*. Bà là con gái thứ ba của Pharaoh [Ptolemy XII Auletes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XII_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1). Thân thế mẹ bà thật sự không được chắc chắc, nhưng nhiều học giả cho rằng mẹ bà là Nữ vương [Cleopatra V Tryphaena](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_V_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), chị ruột hoặc chị em họ với Auletes. Cũng có giả thiết cho rằng mẹ bà là một thành viên dòng họ Ptolemy, con gái của [Ptolemy X Alexander I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ptolemy_X_Alexander_I) và [Cleopatra Berenice III](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_III&action=edit&redlink=1). Cha bà Auletes là hậu duệ của 1 viên tướng thời [Alexandros Đại đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF), [Ptolemy I Soter](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ptolemy_I_Soter).
Dưới triều đại của Ptolemy XII Auletes, Vương quốc Ai Cập lâm vào khủng hoảng bới nhiều vấn đề, nhất là việc để mất 2 vùng đất
[Cyprus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cyprus) và [Cyrenaica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cyrenaica). Khi Ptolemy Auletes cùng Cleopatra đến [Roma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Roma), Nữ vương [Cleopatra VI Tryphaena](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_VI_Tryphaena&action=edit&redlink=1) chiếm vị trí cai trị ngai vàng nhưng chết ngay sau đó không lâu ( [57 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/57_TCN)), nhiều giả thiết cho rằng bà bị đầu độc bởi em gái là [Berenice IV Epiphaneia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berenice_IV_Epiphaneia&action=edit&redlink=1). Sau khi Ptolemy Auletes quay lại Ai Cập vào năm [55 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/55_TCN), Berenice bị tống giam và xử tử hình. Bấy giờ Cleopatra mới 14 tuổi, cùng vua cha trị vì Ai Cập với những quyền lực hạn chế. [Tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_3), năm [51 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/51_TCN), Ptolemy XII qua đời, bà mới chỉ 18 tuổi, cùng người em trai là [Ptolemy XIII](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIII&action=edit&redlink=1) đồng cai trị Ai Cập. Bà đã lấy em trai, theo phong tục cung đình của Ai Cập lúc đó, việc này không bị coi là loạn luân và lợi dụng việc này để củng cố ngôi vị của mình. Ba năm đầu cai trị của 2 chị em bà rất khó khăn vì nạn đói kém, mất mùa, lụt lội và những xung đột chính trị. Dù Cleopatra đã kết hôn với Ptolemy XIII, nhưng bà phủ nhận hoàn toàn việc muốn chia sẻ quyền lực với ông ta. Tới tháng 8 năm [51 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/51_TCN), bà loại bỏ tên của người em trai ra khỏi mọi giấy tờ chính thức, bỏ qua truyền thống dòng họ Ptolemy rằng phụ nữ cai trị phải phụ thuộc vào người nam giới cùng cai trị. Hơn nữa, trên đồng tiền xu chỉ in hình Cleopatra.
Năm
[50 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/50_TCN), Cleopatra đối đầu với một vấn đề xung đột chính trị căng thẳng với quân đoàn *Gabiniani*, một binh đoàn [Lê dương La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_d%C6%B0%C6%A1ng_La_M%C3%A3) hùng mạnh lãnh đạo bởi [Aulus Gabinius](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aulus_Gabinius&action=edit&redlink=1), những quân đội đã giúp đỡ cha bà Ptolemy XII khi khôi phục ngôi báu từ tay Berenice IV vào năm [55 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/55_TCN). Những lính Gabiniani đã giết những người con của tướng [Marcus Calpurnius Bibulus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcus_Calpurnius_Bibulus&action=edit&redlink=1), khi họ đến cầu xin sự giúp đỡ chống lại [người Parthia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Parthia). Cleopatra trong vụ này đã bắt những lính Gabiniani giao cho Bibulus, khiến cho họ trở mặt thành thù với bà.
Việc này dẫn đến sự tổn hại uy tín và nhanh chóng lung lay quyền lực của bà trong thời gian vừa tước đoạt quyền lực từ tay Ptolemy XIII. Cuối cùng, mộ cuộc đảo chính do
[hoạn quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan) [Pothinus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pothinus&action=edit&redlink=1) cầm đầu, lật đổ Cleopatra khỏi ngôi báu, em trai bà Ptolemy XIII trở thành người cai trị độc lập. Bà tìm cách tổ chức một cuộc nổi loạn ở quanh [Pelusium](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pelusium&action=edit&redlink=1) nhưng nhanh chóng bị buộc phải rời Ai Cập. Người em gái duy nhất còn lại là [Arsinoë](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arsinoe_IV&action=edit&redlink=1) đi cùng bà . [2]
### Liên kết với La Mã
#### Cái chết của Pombey tại Alexandria
Trong khi Cleopatra phải lưu vong,
[Pompey](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pompey) cùng với [Julius Caesar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar) chiến tranh với nhau trong [Nội chiến của Caesar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_c%E1%BB%A7a_Caesar&action=edit&redlink=1). Sau thất bại ở [trận Pharsalus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Pharsalus) vào mùa thu năm [48 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/48_TCN), Pompey lẩn trốn đến [Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandria), thủ đô của nhà Ptolemy tìm nơi ẩn náu. Nhưng Ptolemy XIII, lúc đó chỉ mới 13 tuổi và còn non yếu, đã cho những người thân cận của Pompey bây giờ đã quy phục triều đình Ptolemy, chém đầu Pompey và bêu rếu. Sự kiện ấy xảy ra vào ngày [28 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_9) năm [48 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/48_TCN), và điều này đã làm Caesar nổi giận, dù mục đích của Ptolemy XIII là muốn giành sự yêu mến của Caesar khi giết kẻ thù của ông ta trong cuộc nội chiến. Tuy là kẻ thù với Caesar trong vấn đề chính trị, nhưng Pompey là một lãnh tụ La Mã tài giỏi, và hơn hết ông ta là chồng của Julia, người con gái duy nhất của Caesar. Thế là Caesar chiếm lấy thủ phủ Alexandria và tự mình bắt đầu là thảm phán vấn đề đối nghịch giữa Ptolemy XIII và Cleopatra.
#### Quan hệ với Julius Caesar
[Julius Caesar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar)gặp Cleopatra, diễn tả dựa theo câu chuyện bà cuộn mình trong tấm thảm, được vẽ bởi [Jean-Léon Gérôme](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-L%C3%A9on_G%C3%A9r%C3%B4me&action=edit&redlink=1)
Để cứu vãn ngôi báu, Cleopatra tìm cách quyến rũ Caesar bằng sắc đẹp và trí thông minh, sự lịch lãm của mình. Theo
[Plutarch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Plutarch) mô tả trong cuốn *Life of Julius Caesar*, bà cho lực sĩ cuộn mình vào thảm và vác thảm đến cho Caesar, khi thảm trải ra trước mặt Caesar, Cleopatra lăn tròn và hiện ra khi thảm trải xong, đêm đó bà trở thành [tình nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ACnh_nh%C3%A2n) của Caesar. Từ đó Caesar bỏ ý đồ thôn tính Ai Cập vào Thành quốc La Mã. Sau khi giết chết Ptolemy XIII trong trận chiến sông Nile, ông tái lập Cleopatra lên ngôi báu, cùng với một em trai khác [Ptolemy XIV](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_XIV_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) là người đồng cai trị.
Caesar sống qua
[mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) năm [48 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/48_TCN)– [47 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/47_TCN) ở Ai Cập, và làm tăng uy thế chính trị của Cleopatra bằng cách yêu bà. Ai Cập vẫn giữ được độc lập, nhưng 3 quân đoàn [Lê dương La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_d%C6%B0%C6%A1ng_La_M%C3%A3) vẫn đồn trú lại đó. Mối quan hệ trong mùa đông giữa Cleopatra và Caesar có kết quả là một đứa con trai tên là Ptolemy Caesar (tên hiệu [Caesarion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caesarion) hay “Caesar nhỏ”). Tuy nhiên, Caesar không cho đứa trẻ này quyền thừa kế, thay vào đó ông chỉ định đứa cháu gọi bằng *ông cậu* là [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus), nhận làm con nuôi. Theo tin đồn, chính Cleopatra đã giới thiệu cho Caesar [Sosigenes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sosigenes&action=edit&redlink=1), một học giả [thiên văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n) mà về sau đã tạo ra [Lịch Julius](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius).
Cleopatra, Ptolemy XIV và Caesarion tới thăm thành
[Roma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Roma) trong khoảng mùa hè năm [46 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/46_TCN). Gia đình bà được Caesar đón tiếp và được ngự ở trong một dinh thự của Caesar. Trong thời gian ở Roma, chuyện giữa Cleopatra và Caesar đã tạo nên làn sóng dư luận trái chiều, vì khi đó Caesar đã có người vợ là [Calpurnia Pisonis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Calpurnia_Pisonis&action=edit&redlink=1). Mặc cho những lời đồn đại, Caesar vẫn điềm nhiên dựng một [bức tượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%A9c_t%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) bằng [vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng) tạc chân dung của Cleopatra dưới hình tượng nữ thần [Isis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Isis) trong [Forum of Caesar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Forum_of_Caesar&action=edit&redlink=1). Năm [44 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/44_TCN), Caesar bị sát hại lúc đang họp, vì sợ rằng người đã sát hại Caesar sẽ theo mình nên Cleopatra đã quay về Ai Cập. Trở về không lâu sau, Ptolemy XIV qua đời,Cleopatra liền lập Caesarion làm người đồng cai trị và thừa kế của mình, được đặt tên là *Theos Philopator Philometor*.
#### Trong cuộc Nội chiến La Mã
Trong cuộc nội chiến của chính quyền La Mã, một bên là người ủng hộ Caesar lãnh đạo bởi
[Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius) và [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus); bên còn lại là phe đối lập gồm những người đã giết hại Caesar là [Marcus Junius Brutus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Junius_Brutus) và [Gaius Cassius Longinus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gaius_Cassius_Longinus&action=edit&redlink=1); dựa vào mối quan hệ trước đây hẳn nhiên Cleopatra ngả theo phe phò tá Caesar, được gọi là *Caesarian Faction*.
Brutus cùng Cassius đã rời khỏi La Mã, gieo buồm về
[phía Đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng) của đế quốc, nơi đây họ đã chiếm lĩnh nhiều vùng đất trù phú và gây dựng lực lượng hùng mạnh. Cleopatra lúc đó đã dựng liên minh với [Publius Cornelius Dolabella](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Publius_Cornelius_Dolabella&action=edit&redlink=1), một thủ lĩnh phía Đông và là người ủng hộ bà cùng con trai Caesarion, tuy nhiên không lâu sau ông ta bị bao vây và tự sát vào năm [43 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/43_TCN). Mất đi hậu thuẫn, Ai Cập đứng trước nguy cơ xâm lăng bởi Cassius vì trả thù việc Cleopatra hỗ trợ đảng Caesarian và liên minh với Dolabella, tuy vậy kế hoạch đã không thực hiện được khi Cassius bị Brutus gọi về [Smyrna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Smyrna).
#### Cuộc tình với Marcus Antonius
Năm
[42 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/42_TCN), [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius), một trong những [thành viên Tam đầu chế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_Tam_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1) cai trị Roma khi có khoảng trống quyền lực sau khi Caesar chết, mời Cleopatra tới gặp ông ở [Thành phố Tarsus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Tarsus&action=edit&redlink=1) để giải đáp những câu hỏi về sự trung thành của bà. Trong thời gian nội chiến La Mã, có tin đồn bà đã cung cấp nhiều tiền của cho Cassius và Antonius muốn xác nhận chuyện này, theo đó Antonius còn muốn bà ủng hộ ý định của ông trong cuộc chiến chống lại người Parthia. Cleopatra với sắc đẹp và sự quyến rũ, đã khiến Antonius mê mẩn và quyết định sống qua mùa đông năm [42 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/42_TCN)– [41 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/41_TCN) với bà ở Alexandria.
Để bảo vệ mình và con trai Caesarion, bà đã xúi giục Antonius sát hại người chị cùng cha khác mẹ là
[Arsinoe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arsinoe&action=edit&redlink=1), người chị em đã từng chịu đi lưu đày cùng Cleopatra nhưng bị xem là mối nguy hại đến ngôi vị của bà cùng con trai, lúc đó đang bị giam tại [Đền Artemis](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Artemis). Cuộc hành quyết diễn ra tại bậc thang của đền thờ vào năm [41 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/41_TCN) và điều này gây nên dư luận rúng động ở Roma. Cleopatra còn cho hành quyết tướng quân [Serapion](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Serapion&action=edit&redlink=1), người đã chống đối bà và theo phe Cassius.
Trong mùa đông năm
[40 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/40_TCN), bà có mang cặp con [sinh đôi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_%C4%91%C3%B4i) với Antonius, được đặt tên là [Cleopatra Selene](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_Selene&action=edit&redlink=1) ( *Cleopatra Mặt Trăng*) và [Alexander Helios](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Helios&action=edit&redlink=1) ( *Alexander Mặt Trời*). Bốn năm sau, [37 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/37_TCN), Antonius lại tới thăm Alexandria trên đường đi chiến đấu với [người Parthia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Parthia). Ông nối lại quan hệ với Cleopatra, và từ đó Alexandria trở thành ngôi nhà của ông. Ông cưới Cleopatra theo nghi lễ Ai Cập (một bức thư đăng trong * của Cuộc đời của Mười hai Caesars* [Suetonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Suetonius)cho thấy điều này), dù khi ấy ông đã cưới [Octavia Minor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Octavia_Minor&action=edit&redlink=1), em (hay chị) gái của người bạn trong Tam đầu chế là [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus), khiến Augustus tức giận. Ông và Cleopatra lại có một đứa con khác, [Ptolemy Philadelphus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_Philadelphus_%28Cleopatra%29&action=edit&redlink=1).
Tại
[Lễ quyên góp Alexandria](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_quy%C3%AAn_g%C3%B3p_Alexandria&action=edit&redlink=1) cuối năm [34 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/34_TCN), sau khi Antonius chinh phục [Armenia](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Armenia_%28c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i%29), Cleopatra và Caesarion được phong là những người đồng cai trị [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) và [Cyprus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cyprus); [Alexander Helios](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Helios&action=edit&redlink=1) được phong làm vua cai trị xứ Armenia, [Media](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Media) và [Parthia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Parthia); [Cleopatra Selene](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_Selene&action=edit&redlink=1) làm vua của [Cyrenaica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cyrenaica) và [Libya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Libya); và cuối cùng [Ptolemy Philadelphus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ptolemy_Philadelphus_%28Cleopatra%29&action=edit&redlink=1) thành vua của [Phoenicia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phoenicia), [Syria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Syria) và [Cilicia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cilicia&action=edit&redlink=1). Cleopatra cũng được Antonius sắc phong phong danh hiệu **Nữ vương của các vị Vua** ( *Queen of Kings*). Caesarion không chỉ được cùng mẹ Cleopatra chia sẻ quyền lực, ông còn được tôn sùng những danh hiệu *Thánh thần*, *Con trai của thần linh*, *Vua của các vị vua*….và được miêu tả khắc họa như thần chim ưng [Horus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Horus). Người Ai Cập tin rằng Cleopatra là hiện thân của nữ thần [Isis](https://vi.wikipedia.org/wiki/Isis), mẫu thần của người Ai Cập và rất sùng kính bà, bản thân Cleopatra tự mình gọi là *Nea Isis*.
Có một số câu chuyện nổi tiếng nhưng chưa được kiểm chứng về Cleopatra, câu chuyện nổi tiếng nhất là trong một bữa tối xa hoa cùng với Marcus Antonius, bà đặt cược với Antonius rằng mình có thể chi mười triệu
[sestertius](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sestertius&action=edit&redlink=1) cho một bữa tối. Antonius chấp nhận vụ cược. Tối hôm sau, Cleopatra có một bữa ăn bình thường, không có gì đặc biệt; khi bà ra lệnh mang ra món thứ hai – chỉ một chén dấm mạnh, Antonius tỏ ý chế giễu. Bà tháo một chiếc hoa tai vô giá của mình thả vào đó để nó tan ra và uống cạn.
Cách hành xử của Antonius bị người La Mã coi là thái quá và Augustus thuyết phục Nghị viện La Mã tiến hành chiến tranh chống Ai Cập. Năm
[31 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_TCN) các lực lượng của Marcus Antonius đối mặt với Augustus trong một trận thủy chiến ngoài khơi [Actium](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium). Cleopatra có mặt với một hạm đội của riêng mình. Truyền thuyết kể rằng khi thấy hạm đội tàu vận hành thủ công và có trang bị kém cỏi của Antonius đang chiến đấu, bà đã bỏ chạy và rằng Antonius cũng bỏ mặc binh sĩ của mình để theo bà. Dù các binh sĩ của Antonius đã dũng cảm chống trả 7 ngày liền nhưng cuối cùng bị thua các tàu chiến La Mã vì không có chủ tướng (tuy nhiên, không hề có một bằng chứng nào thời đó cho thấy thực tế đã xảy ra như vậy).
Sau
[trận Actium](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium), [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus) xâm chiếm Ai Cập. Khi ông tiến tới Alexandria, quân đội của Marcus Antonius đã rời khỏi đó ngày [12 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8) năm [30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_TCN).
### Cái chết
Cái chết của Cleopatra cho đến nay vẫn còn là đề tài bàn tán của các sử gia, mà theo đa số bà đã
[tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t) sau khi [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius) chết. Câu chuyện còn cho rằng bà bị một con [rắn mào gà](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BA%AFn_m%C3%A0o_g%C3%A0&action=edit&redlink=1) cắn chết cùng với hai người hầu. [Strabo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Strabo), một chứng nhân đương thời đã thuật lại rằng có 2 câu chuyện về cái chết của Cleopatra: một là bà ta tự uống thuốc độc tự sát, một là bà đã để một con rắn độc cắn vào [ngực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1). Bên cạnh đó, Strabo cũng cho biết bản thân cũng không biết chắc Cleopatra đã tự sát hay bị giết hại. Những học giả nhà thơ người La Mã trong khoảng thời gian 10 năm sau sự kiện đều cho rằng bà bị cắn bởi 2 con rắn độc, một số lại cho rằng chính [Augustus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus) đã bí mật giết hại bà. Thông thường, trong những giả thiết bị rắn cắn, người ta cho rằng bà đã có chủ tâm để rắn cắn, vì người Ai Cập tin rằng nhờ thế có thể đạt tới bất tử. Tuy nhiên theo một số nghiên cứu của [Christoph Schaefer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christoph_Schaefer&action=edit&redlink=1), một học giả người Đức vào năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010), đã tuyên bố Cleopatra đã chết vì độc sau khi uống một hỗn hợp chất độc gây chết ngay lập tức. Sau khi nghiên cứu tài liệu cổ và với sự cố vấn của chuyên gia độc dược, nhà học giả kết luận rắn mào gà không thể gây chết nhanh chóng, mà nọc độc của rắn khiến từng phần cơ thể bị tê liệt và rồi mới dần chết. Schaefer cùng nhà chuyên gia độc dược đã kết luận Cleopatra uống một tổ hợp [cây độc cần](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A2y_%C4%91%E1%BB%99c_c%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), [củ Ấu tàu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%A7_%E1%BA%A4u_t%C3%A0u&action=edit&redlink=1) và [cây thuốc phiện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A2y_thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1).
Theo
[Plutarch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Plutarch), người kể về sau chuyện sau 130 năm xảy ra sự kiện, đã nói rằng sau khi đã bại trận, để thử lòng chung thủy của [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius), Cleopatra sai người báo với ông rằng bà đã chết. Marcus Antonius đau khổ và [tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t), tuy nhiên ông không chết hẳn mà nằm thoi thóp. Một tin báo nữa cho biết Cleopatra vẫn chưa chết và triệu ông vào gặp bà, Antonius vui mừng nên đã đi theo. Tuy nhiên khi đến lâu đài, Cleopatra đã khóa cửa và thòng dây xuống từ cửa sổ cho Antonius để leo vào, sau khi vào được bà, Cleopatra cởi áo của mình ra phủ lên người ông và tự dằn xéo mình. Antonius khuyên bà bình tĩnh, bà liền đưa Antonius một ly rượu và sau khi uống Antonius chết ngay lập tức. *Cái chết của Cleopatra*, bức tranh tả cảnh Cleopatra đang nằm chết, bên cạnh là nữ hầu Iras và Charmion, được vẽ bởi [Jean André Rixens](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Andr%C3%A9_Rixens&action=edit&redlink=1)
Sau cái chết của Antonius, Augustus đã giam cầm bà trong chính lăng tẩm của mình. Ông ta ra lệnh cho người hầu Epaphroditus canh giữ bà, tránh trường hợp bà tự sát vì Augustus muốn chiếm Cleopatra như một chiến lợi phẩm. Dầu vậy, bà cũng dễ dàng lừa Epaphroditus và tự sát. Plutarch nói rằng khi tìm thấy Cleopatra, bà đã chết, với người hầu Iras ở dưới chân còn nữ hầu Charmion thì đang đưa tay nâng vương miện của bà. Theo Plutarch, bà đã chết bởi một con rắn cắn vào tay được chuẩn bị sẵn để trong một chiếc bình. Trước đó bà đã chọc khiến con rắn dữ lên và cắn vào tay bà. Augustus sau cái chết của bà, đã khải hoàn trở về với một bức
[phù điêu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B9_%C4%91i%C3%AAu&action=edit&redlink=1) khắc hình ảnh của Cleopatra đang bị rắn độc cắn.
Dù các nhà sử học xưa đều nói rằng bà bị rắn cắn vào tay như Plutarch,
[Cassius Dio](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cassius_Dio&action=edit&redlink=1) và [Galen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Galen); nhưng hình tượng cái chết của bà chủ yếu là bị rắn cắn ở ngực trong những tác phẩm [điêu khắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc), [hội họa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da) của [Thời Trung cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_Trung_c%E1%BB%95) và [Thời Phục hưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_Ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng). [William Shakespeare](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare) trong vở kịch của ông viết về bà cũng theo hình tượng này.
Augustus đã hợp táng bà và Antonius trong một ngôi nhà mộ đôi mà bà đã chủ định xây từ trước dành cho hai người. Ngôi mộ của hai người vẫn chưa được xác định chắc chắn, nhưng
[Hội đồng Tối cao Khảo cổ học](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_T%E1%BB%91i_cao_Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) (SCA) cho rằng nó ở đâu đó gần [Taposiris Magna](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Taposiris_Magna&action=edit&redlink=1), thuộc vùng tây nam của [Alexandria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandria).
Con trai của Cleopatra với Caeser,
[Caesarion](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caesarion), được người [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) đưa lên làm [pharaoh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pharaon), nhưng Augustus đã thắng trận. Caesarion bị bắt và bị hành quyết theo lệnh của Octavian. Chấm dứt không chỉ giai đoạn cai trị của người [Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) trên ngôi vị pharaoh ở Ai Cập mà cả giai đoạn pharaoh ở Ai Cập.
Ba con của Cleopatra với Marcus Antonius được miễn tội và được đưa về Roma nơi chúng được vợ của Antonius là Octavia nuôi nấng. Vài năm sau đó, Alexander Helios và Ptolemy Philadelphus biến mất không để lại dấu vết, chỉ còn lại Cleopatra Selene. Khi lớn lên, con gái Cleopatra Selene kết hôn với Vua Juba II của Mauretania và hạ sinh ít nhất một người con đặt tên là Ptolemy Philadelphus nhằm tưởng nhớ tới người em trai mất tích. Hình của Cleopatra Selene từng được khắc trên các
[đồng xu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_xu) cùng với hình của Vua Juba.
Ai Cập trở thành một tỉnh của đế quốc La Mã dưới quyền hoàng đế Augustus.
## Cleopatra trong nghệ thuật, điện ảnh và văn học
Cuộc đời Cleopatra là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà văn và nghệ sĩ qua nhiều thế kỷ. Không nghi ngờ rằng, đa phần sức lôi cuốn xuất phát từ huyền thoại về sắc đẹp có sức
[quyến rũ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy%E1%BA%BFn_r%C5%A9&action=edit&redlink=1) mạnh mẽ biến bà trở thành đồng minh và [tình nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ACnh_nh%C3%A2n) của hai người đàn ông quyền lực nhất thời ấy, [Julius Caesar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar) và [Marcus Antonius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius).
Cleopatra được mô tả như một người phụ nữ rất xinh đẹp ngay từ những ghi nhận cổ xưa nhất. Trong cuốn
*Life of Antony* của mình, [Plutarch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Plutarch) đã mô tả Cleopatra là người phụ nữ có sắc đẹp không ai sánh bằng, không những ảnh hưởng đến Julius Caesar mà khiến cả Marcus Antonius phải qui phục dưới chân mình. Bên cạnh sắc đẹp, Plutarch cũng khẳng định sự [thông minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%B4ng_minh&action=edit&redlink=1), quyễn rũ trong ngôn từ chính là những vụ khí hoàn hảo của Cleopatra trong việc bảo vệ quyền lực của mình trước 2 người đàn ông vĩ đại này. [Cassius Dio](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cassius_Dio&action=edit&redlink=1), một học giả [người Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hy_L%E1%BA%A1p) sống vào thế kỷ thứ 2, hơn 100 năm sau thời đại của Cleopatra, cũng cho rằng Cleopatra sỡ hửu một vẻ đẹp nổi trội, vượt bậc và có tài chinh phục bất kỳ ai qua sắc đẹp trời phú và giọng nói, ảnh nhìn mê hoặc, việc lên ngôi vị của bà do sự giúp đỡ của Caesar hoàn toàn nhờ những thứ mĩ miều trời phú ấy.
Những miêu tả của 2 nhà học giả trên ảnh hưởng mạnh mẽ đến hình tượng khắc họa của Cleopatra về sau; hình tượng điển hình của một người phụ nữ dùng sắc đẹp mê hoặc gây ảnh hưởng đến những người đàn ông quyền lực trong văn hóa phương Tây.
### Kịch
Trong số những vở kịch nổi tiếng nhất về bà:
*(kh. 1607) của* [Antony and Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antony_and_Cleopatra&action=edit&redlink=1) [William Shakespeare](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare) *(1678) của* [All for Love](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=All_for_Love&action=edit&redlink=1) [John Dryden](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Dryden&action=edit&redlink=1) *(1901) của* [Caesar and Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_and_Cleopatra&action=edit&redlink=1) [George Bernard Shaw](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Bernard_Shaw) *của* [The Death of Cleopatre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Death_of_Cleopatre&action=edit&redlink=1) [Ahmed Shawqi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahmed_Shawqi&action=edit&redlink=1)
### Văn học khác
*của* [Cléopâtre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cl%C3%A9op%C3%A2tre&action=edit&redlink=1) [Jules-Émile-Frédéric Massenet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jules-%C3%89mile-Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Massenet&action=edit&redlink=1) *từ cuốn* [Incipit Legenda Cleopatrie Martiris, Egipti Regine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Incipit_Legenda_Cleopatrie_Martiris,_Egipti_Regine&action=edit&redlink=1) *của* [The Legend of Good Women](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Legend_of_Good_Women&action=edit&redlink=1) [Geoffrey Chaucer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Geoffrey_Chaucer) *của* [Cléopatre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cl%C3%A9opatre&action=edit&redlink=1) [Victorien Sardou](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Victorien_Sardou&action=edit&redlink=1) *Cleopatra (1889) của* [H. Rider Haggard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H._Rider_Haggard&action=edit&redlink=1) *của* [The Memoirs of Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Memoirs_of_Cleopatra&action=edit&redlink=1) [Margaret George](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaret_George&action=edit&redlink=1)
- Nhiều cuốn sách về
[Asterix](https://vi.wikipedia.org/wiki/Asterix), với Cleopatra từ cảm hứng của [Elizabeth Taylor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_Taylor)
### TV
[Clone High](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Clone_High&action=edit&redlink=1) *– Series 1 (* [Rome](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rome_%28ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_TV%29&action=edit&redlink=1) *), và có lẽ cả Series 2* [Caesarion (tập về Rome)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesarion_%28t%E1%BA%ADp_v%E1%BB%81_Rome%29&action=edit&redlink=1) [Teresa Pavlinek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teresa_Pavlinek&action=edit&redlink=1)trong vai Cleopatra trong một tập *nói về trận Actium* [History Bites](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=History_Bites&action=edit&redlink=1) *, một serie truyền hình của* [The Cleopatras](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Cleopatras&action=edit&redlink=1) [BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)phát sóng năm [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)
### Phim
Bộ
[phim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) đầu tiên đề cập tới Cleopatra là phim *Antony and Cleopatra* (1908) với [Florence Lawrence](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Florence_Lawrence&action=edit&redlink=1) thủ vai Cleopatra. Phim đầu tiên với Cleopatra là nhân vật chính là *Cleopatra, Queen of Egypt*, với diễn viên chính [Helen Gardner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Helen_Gardner&action=edit&redlink=1) (1912).
Những phim/chương trình TV lấy cảm hứng từ Nữ hoàng
[sông Nil](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Nin):
- (1917):
*:* [Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29) [Theda Bara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theda_Bara&action=edit&redlink=1)(Cleopatra), [Fritz Leiber](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Leiber&action=edit&redlink=1)(Caesar), [Thurston Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thurston_Hall&action=edit&redlink=1)(Antonius). Đạo diễn [J. Gordon Edwards](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=J._Gordon_Edwards&action=edit&redlink=1). Dựa trên vở kịch *Cléopatre*của [Émile Moreau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%89mile_Moreau&action=edit&redlink=1), vở *Cléopatre*của Sardou và *Antony and Cleopatra*của Shakespeare.
- (1934):
*:* [Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29) [Claudette Colbert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Claudette_Colbert)(Cleopatra), [Warren William](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Warren_William&action=edit&redlink=1)(Caesar), [Henry Wilcoxon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Wilcoxon&action=edit&redlink=1)(Antonius). Một công trình của nhà đoạt giải [Oscar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Oscar) [Cecil B. DeMille](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cecil_B._DeMille).
- (1946):
*Caesar and Cleopatra*: [Vivien Leigh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vivien_Leigh)(Cleopatra), [Claude Rains](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Claude_Rains&action=edit&redlink=1)(Caesar), [Stewart Granger](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stewart_Granger&action=edit&redlink=1), [Flora Robson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Flora_Robson&action=edit&redlink=1)— dựa trên vở kịch của [George Bernard Shaw](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Bernard_Shaw)và được đề cử giải Oscar. Leigh cũng đóng vai Cleopatra cùng với người sau này trở thành chồng bà, [Laurence Olivier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Laurence_Olivier)đóng vai Caesar, trong một vở kịch trên sân khấu tại [London](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n).
- (1953):
*Serpent of the Nile*: [Rhonda Fleming](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhonda_Fleming&action=edit&redlink=1)(Cleopatra), [Raymond Burr](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raymond_Burr&action=edit&redlink=1)(Marcus Antonius), [Michael Fox](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Fox&action=edit&redlink=1)(Augustus).
- (1963):
*:* [Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29) [Elizabeth Taylor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_Taylor)(Cleopatra), [Rex Harrison](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rex_Harrison&action=edit&redlink=1)(Caesar), [Richard Burton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton)(Antonius). Đoạt giải Oscar được nhớ nhất về vụ tình ái sau sân khấu giữa Taylor và Burton và chi phí sản xuất lớn nhất thời đó, $44 triệu.
- (1964):
*, một phiên bản bắt chước lại bộ phim năm 1963,* [Carry On Cleo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carry_On_films&action=edit&redlink=1) [Amanda Barrie](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amanda_Barrie&action=edit&redlink=1)đóng vai Cleopatra, [Sid James](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sid_James&action=edit&redlink=1)vai Marcus Antonius và [Kenneth Williams](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kenneth_Williams&action=edit&redlink=1)vai Caesar.
- (1970):
*, một bộ phim hoạt họa Nhật Bản kỳ lạ của Osamu Tezuka. Phiên bản có phụ đề tiếng Anh đã bị mất.* [Kureopatora (Cleopatra: Queen of Sex)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kureopatora_%28Cleopatra:_Queen_of_Sex%29&action=edit&redlink=1)
- (1974):
*: được trình diễn bởi* [Antony & Cleopatra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antony_%26_Cleopatra&action=edit&redlink=1) [Royal Shakespeare Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_Shakespeare_Company&action=edit&redlink=1)ở Luân Đôn. Vai chính [Janet Suzman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Janet_Suzman&action=edit&redlink=1)(Cleopatra), [Richard Johnson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Johnson_%28di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1)(Antonius) và [Patrick Stewart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Patrick_Stewart)(Enobarbus).
- (1999):
*:* [Cleopatra (phim)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29) [Leonor Varela](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonor_Varela&action=edit&redlink=1)(Cleopatra), [Timothy Dalton](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Dalton&action=edit&redlink=1)(Caesar), [Billy Zane](https://vi.wikipedia.org/wiki/Billy_Zane)(Antonius). Dựa trên cuốn sách *Memoirs of Cleopatra*của [Margaret George](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaret_George&action=edit&redlink=1)và gần với sự thực nhất.
Thảo luận dài hơn về các phim Cleopatra tại:
[Cleopatra (phim)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_%28phim%29).
### Tranh, điêu khắc cổ
Bức tranh nổi tiếng nhất về Cleopatra là bức không tồn tại nữa bởi vì vị nữ hoàng đã chết ở Ai Cập một thời gian dài trước khi Augustus giành được quyền lực ở Roma và nhờ vậy Cleopatra cũng lấy lại được uy danh của mình, ông đã ra lệnh vẽ một bức tranh lớn về bà và đưa nó đi trong lễ diễu hành chiến thắng, có lẽ trong bức tranh đó bà được thể hiện khi đang bị rắn độc cắn. Nguồn của câu chuyện này tại
[Plut. Ant. 86](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Antony*.html#86) và [App. Civ. II.102](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Appian/Civil_Wars/2*.html), dù rằng nguồn sau thật sự nói về một bức tượng, và [Cass. Dio LI.21.3](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/51*.html#22.3) cho rằng “hình ảnh” đó làm bằng vàng, và vì thế không phải là một bức tranh. Bức tranh ấy được tái hiện trong một bản khắc đầu [thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19): nó thuộc một bộ sưu tập cá nhân gần [Sorrento](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sorrento). Từ đó, bức tranh này đã bị cho là thuộc về bộ sưu tập ở [Cortona](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cortona), nhưng cũng không còn dấu vết nào về nó; sự biến mất âm thầm của bức tranh có lẽ vì nó chỉ là đồ giả mạo. Để có thêm thông tin về toàn bộ vấn đề, xem các liên kết ngoài ở cuối bài.
### Tranh, từ thời Phục hưng về sau
Cleopatra và cái chết của bà đã trở thành cảm hứng sáng tác cho hàng trăm bức họa
[Thời Phục Hưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) cho tới tận ngày nay, tất nhiên không bức nào có giá trị lịch sử; chủ đề này đặc biệt lôi cuốn các họa sĩ hàn lâm [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). [Sir Thomas Browne: Of the Picture describing the death of Cleopatra](http://penelope.uchicago.edu/pseudodoxia/pseudo512.html)(1672) [John Sartain: On the Antique Portrait of Cleopatra](http://penelope.uchicago.edu/oddnotes/cleoinencaustic/cleopatraencaustic.html)(1818)
### Opera
- Cleopatra đã xuất hiện với tư cách một nhân vật trong các vở opera của
[Handel](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Frideric_Handel), [Carl Heinrich Graun](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carl_Heinrich_Graun&action=edit&redlink=1), [Johann Adolf Hasse](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johann_Adolf_Hasse&action=edit&redlink=1)và [Johann Mattheson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johann_Mattheson&action=edit&redlink=1) *Antony and Cleopatra*của Samuel Barber diễn khai trương nhà hát Metropolitan Opera House mới năm 1966.
### Tự sát
*Suicide of Cleopatra*. Sơn dầu. 46 x 36-3/4 in. (116.8 x 93.3 cm) Giovanni Francesco Barbieri sáng tác, cũng được gọi là [Guercino](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guercino&action=edit&redlink=1). Vẽ năm 1621 và treo trong bộ sưu tập của [Bảo tàng Norton Simon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Norton_Simon&action=edit&redlink=1)tại [Pasadena](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pasadena,_California), [California](https://vi.wikipedia.org/wiki/California). Nó thể hiện Cleopatra và trong tay bà là một con rắn đang sắp được dùng để tự tử. *Cleopatra and the Peasant*(1838). Sơn dầu. [Eugène Delacroix](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Delacroix)vẽ. Treo tại [Bảo tàng Ackland Art](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ackland_Art&action=edit&redlink=1)của [Đại học North Carolina](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_North_Carolina&action=edit&redlink=1). Tác phẩm thể hiện một người đàn ông đang trao cho Cleopatra con rắn để bà tự sát. *The Death of Cleopatra*, [Jean André Rixens](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Andr%C3%A9_Rixens&action=edit&redlink=1)sáng tác năm 1874 và treo tại [Bảo tàng Augustins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Augustins&action=edit&redlink=1)ở [Toulouse](https://vi.wikipedia.org/wiki/Toulouse), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). *The Death of Cleopatra*, [Guido Cagnacci](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guido_Cagnacci&action=edit&redlink=1)sáng tác năm 1658. Sơn dầu. Treo tại Bảo tàng Vienna Kunsthistorisches. [Victoria Art Gallery](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Victoria_Art_Gallery&action=edit&redlink=1), [Bath](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bath&action=edit&redlink=1)– Không biết tên nghệ sĩ sáng tác (có thể phỏng theo bức), *Suicide of Cleopatra*
#### Khác
*The Banquet of Cleopatra*(1743–5). [Sơn dầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_d%E1%BA%A7u), 248.2 x 357.8cm. [Giambattista Tiepolo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giambattista_Tiepolo&action=edit&redlink=1)(1696–1770) sáng tác, treo tại [National Gallery of Victoria, Australia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Gallery_of_Victoria,_Australia&action=edit&redlink=1), thể hiện bữa tiệc lớn khi Cleopatra ngâm đôi hoa tai [ngọc trai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_trai)của mình trong cốc [dấm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A5m). *Cléopâtre et César*(1866). Sơn dầu. [Jean-Léon Gérôme](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-L%C3%A9on_G%C3%A9r%C3%B4me&action=edit&redlink=1)(1824–1904) sáng tác. Bức nguyên bản đã mất, chỉ còn lại các bản copy. Bức tranh thể hiện Cleopatra đứng phía trước, Caesar ngồi phía sau, vẽ theo phong cách [Orientalist](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Orientalism&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm
## Ghi chú
**Theo cuốn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#cite_ref-1) *Lịch sử thế giới* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII#cite_ref-2) *Alexander to Actium*: [Peter Green](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Green_%28historian_and_translator%29&action=edit&redlink=1)pp661-664
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Cleopatra VII](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cleopatra?uselang=vi)
### Chung
[Cleopatra on the Web](http://www.isidore-of-seville.com/cleopatra/)– Some 470 resources, including ancient and modern pictures. [Cleopatra VII Philopator ancient sources](http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/cleopatra_vii.htm) [Cleopatra VII (VI) at LacusCurtius](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/13*.html)— (Chapter XIII of E. R. Bevan’s *House of Ptolemy*, 1923) [Cleopatra](http://www.gutenberg.net/browse/BIBREC/BR10992.HTM)– a Victorian children’s book by [Jacob Abbott](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacob_Abbott&action=edit&redlink=1), 1852, [Project Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)edition. [Genealogy of Cleopatra VII](http://www.webcitation.org/query?id=1256456620452469&url=www.geocities.com/christopherjbennett/ptolemies/genealogy.htm) [James Grout:](http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/miscellanea/cleopatra/cleopatra.html) *Cleopatra*, part of the Encyclopædia Romana
### Những bức hoạ Cleopatra
[Sir Thomas Browne: Of the Picture describing the death of Cleopatra](http://penelope.uchicago.edu/pseudodoxia/pseudo512.html)(1672) [John Sartain: On the Antique Portrait of Cleopatra](http://penelope.uchicago.edu/oddnotes/cleoinencaustic/cleopatraencaustic.html)(1818)
|
|
|
|![]()
[Cleopatra VII](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cleopatra?uselang=vi) [Nữ hoàng Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng_Ai_C%E1%BA%ADp) [Pharaông vương triều Ptolemy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phara%C3%B4ng_v%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Ptolemy) [Người tự sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_t%E1%BB%B1_s%C3%A1t) [Pharaoh vương triều Ptolemy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Pharaoh_v%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Ptolemy) [Mất 30 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_30_TCN) [Sinh 69 TCN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_69_TCN) [Vương hậu Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%ADu_Ai_C%E1%BA%ADp) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tám người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) **Video nhạc tuyển
**Tuyên ngôn độc lập ngày 2 – 9 – 1945 [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Chào ngày mới 18 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ngủ ngon và tỉnh thức | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Suối nhạc tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Viếng mộ cha mẹ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bảy ngày đêm tỉnh lặng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Borlaug và Hemingway | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tỉnh lặng với Osho | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Năng lượng tích tụ và giải phóng | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tình Mẹ và đức Nhẫn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 24 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Nghiên cứu Kinh Dược Sư | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đến chốn thung dung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Minh triết sống thung dung phúc hậu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đêm thu | Khát khao xanh
Pingback: Giống khoai lang ở Việt Nam | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống

Link: <http://wp.me/p46AQV-fp>; rel=shortlink