text:
Trận Somme (1916)
Trận Somme diễn ra vào mùa hè và mùa thu năm 1916, là một trong những trận đánh lớn nhất của Thế chiến thứ nhất. Với con số thương vong hơn 1 triệu người, đây được xem là một trong số những trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử loài người. Phe Hiệp ước cố gắng bẻ gãy phòng tuyến dài 40 km của quân Đức dọc sông Somme ở miền bắc nước Pháp. Một mục đích khác của trận Somme là kéo giãn lực lượng quân Đức ra khỏi trận Verdun. Tuy nhiên, khi trận Somme kết thúc, số lượng thương vong lại vượt quá cả ở Verdun. Quân Anh bị tổn thất nặng như vậy nhưng chỉ chiếm được có chút đất đai và thất bại trong việc chọc thủng phòng tuyến của quân Đức.[7] Tuy nhiên, với Chiến dịch này liên quân Anh-Pháp đã giảm nhẹ gánh nặng cho quân Pháp ở Verdun.[8] Chiến dịch đẫm máu này đã đặt nền tảng cho những thay đổi lớn lao của hai phe sau này,[1] nên được xem là một trận đánh quan trọng trong suốt bề dày lịch sử thế giới.[9]
Trong khi trận Verdun được ghi hằn trong ý thức của người Pháp trong nhiều thế hệ, trận Somme cũng có cùng một vai trò với các thế hệ người Anh. Trận đánh này được ghi nhớ nhất do ngay trong ngày mở màn trận đánh, ngày 1 tháng 7 năm 1916, quân Anh đã chịu tổn thất 57 470 thương vong, trong số đó 19 240 bị chết, là ngày đẫm máu nhất trong lịch sử quân đội Anh. Trong ngày hôm ấy, quân Đức chỉ chịu tổn thất nhẹ[1], quân Pháp gặt hái thành công hơn do chiến đấu với những cứ điểm yếu ớt của quân Đức, nhưng thắng lợi này không có ý nghĩa trọng đại. Sau thất bại của liên quân trong ngày đầu, Chiến dịch trở thành một trận đánh tiêu hao. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1916, người Anh chiếm cứ phòng tuyến của quân Đức ở hướng Nam, tuy nhiên họ vẫn không thể phát huy thắng lợi và phải tiếp tục tiến công với thắng lợi nhỏ nhoi.[8]. Và, đến tháng 9 năm 1916, trận đánh này đã ghi dấu ấn trong lịch sử như lần đầu tiên xe tăng được đưa vào chiến địa (bởi người Anh). Vào ngày 13 tháng 9 năm 1916, quân Anh gặt hái một chiến thắng, nhưng sau đó, thời tiết xấu đã buộc họ phải chấm dứt chiến dịch.[1] Không chỉ quân đội Anh chịu tổn thất khủng khiếp mà cả các quốc gia khác cũng tương tự. Một sĩ quan quân đội Đức miêu tả trận đánh như một "phần mộ đầy bùn của quân đội Đức", cho dù tổn hại của quân Đức hãy còn đỡ hơn tổn thất của quân Anh[7][10]. Quân Anh thực chất đã tiêu hủy được các binh sĩ tinh nhuệ nhất của Đức bằng Chiến dịch đẫm máu này, mà quân Đức không thể bù đắp cho thiệt hại ấy[8].[1] Về cuối cuộc chiến, quân Anh rút ra nhiều bài học quý báu về chiến tranh hiện đại, và nhà sử học Anh Sir James Edmonds viết: "Không phải nói quá khi cho rằng nền tảng cho chiến thắng cuối cùng của mặt trận phía Tây dựa trên cuộc phản công ở Somme năm 1916" (It is not too much to claim that the foundations of the final victory on the Western Front were laid by the Somme offensive of 1916),[cần dẫn nguồn] dù cho quân Đức cũng rút ra bài học quý báu dẫn đến quyết định triệt thoái về phòng tuyến Hindenburg, gây khó khăn cho quân Entente trong năm 1917.[1]
Đây cũng là lần đầu tiên, hậu phương của nước Anh được xem chứng kiến sự khủng khiếp của chiến tranh hiện đại với bộ phim tuyên truyền "Trận đánh ở Somme", sử dụng những hình ảnh thực trong ngày đầu tiên của cuộc chiến.
Mục lục
- 1 Tiền đề cho trận đánh
- 2 Ngày đầu tiên của trận đánh
- 3 Hậu quả của ngày đầu tiên
- 4 Trận đồi Bazentin
- 5 Trận Pozières và trang trại Mouquet
- 6 Giai đoạn tháng 8 và tháng 9
- 7 Sự xuất hiện của xe tăng
- 8 Giai đoạn kết thúc
- 9 Kết cuộc
- 10 Hiệu quả chiến lược
- 11 Tham khảo
- 12 Chú thích
- 13 Liên kết ngoài
Tiền đề cho trận đánh[sửa | sửa mã nguồn]
Chiến lược của phe Đồng minh được hình thành dựa trên hội nghị ở Chantilly, từ ngày 6 tháng 12 đến 8 tháng 12 năm 1915. Theo đó, trong năm tiếp theo, các cuộc phản công đồng thời của Nga ở mặt trận phía Đông, Italia ở mặt trận phía Nam và liên minh Pháp - Anh ở mặt trận phía Tây sẽ diễn ra nhằm bao vây, dồn ép phe Liên minh trung tâm từ mọi phía.
Cuối tháng 12 năm 1915, tướng Douglas Haig thay thế tướng John French làm tổng tư lệnh lực lượng viễn chinh Anh (British Expeditionary Force) (BEF). Tướng Haig muốn có một cuộc phản công ở xứ Flanders: khu vực gần với đường tiếp liệu của quân Anh thông qua các cửa kênh và có mục đích chiến lược nhằm lái sự chú ý của người Đức khỏi khu vực Biển Bắc của nước Bỉ. Đây là nơi mà các hạm đội tàu ngầm U-boat của người Đức uy hiếp nước Anh. Tháng 1 năm 1916, tư lệnh Pháp, thống chế Joseph Joffre đồng ý để quân Anh dồn sức vào Flanders, nhưng sau những cuộc thảo luận sâu hơn vào tháng 2, quyết định đạt được là hình thành một cuộc phản công hỗn hợp ở giao điểm của lực lượng Anh và Pháp là sông Somme, ở Picardy, Pháp.
Kế hoạch cho một cuộc phản công hỗn hợp chỉ được hình thành khi quân Đức tiến hành tấn công ở trận Verdun vào ngày 21 tháng 2 năm 1916. Do người Pháp phải tập trung sức lực vào phòng thủ Verdun, khả năng của họ để trong trận Somme không còn. Do vậy, gánh nặng này chuyển sang vai người Anh. Pháp thậm chí rút lại sự đóng góp 3 sư đoàn dành cho trận mở màn của cuộc chiến (sư đoàn 10, sư đoàn số 1 thuộc địa và sư đoàn số 35 của Tập đoàn quân số 6). Do thiệt hại nặng nề ở Verdun, mục đích của cuộc phản kích của trận Somme từ giáng một đòn quyết định cho quân Đức được chuyển sang sang giảm nhẹ áp lực lên quân Pháp.
Sáu sư đoàn chính quy của quân đội Anh vào thời điểm bắt đầu của Thế chiến thứ nhất, đã nhanh chóng biến mất trong các trận đánh vào các năm 1914 và 1915. Thành phần nòng cốt của quân Anh lúc này được hình thành từ lính tình nguyện của Lực lượng thuộc địa Anh và lực lượng bổ sung của Horatio Kitchener, được thành lập từ tháng 8 năm 1914. Phần mở rộng này yêu cầu các tướng lĩnh chỉ huy ở các cấp cao, do vậy người ta đã nhanh chóng bổ nhiệm các chức vụ mà không quan tâm đến khả năng và năng lực của sĩ quan. Tướng Haig bắt đầu cuộc chiến là một chỉ huy của Quân đoàn 1 Anh (British I Corps), được thăng cấp lên chỉ huy Tập đoàn quân số 1 Anh (British First Army) thuộc Lực lượng viễn chinh Anh (BEF), rồi chỉ huy của BEF. Lực lượng này được hình thành từ bốn (sau này là năm tập đoàn quân), gồm sáu mươi sư đoàn.
Vào giữa năm 1916, khi hiểm họa của máy bay Fokker (Fokker Scourge) của không quân hoàng gia Đức (Luftstreitkräfte) đã hết, Không quân hoàng gia Anh RFC (Royal Flying Corps) đã thành công chiếm lại được thế thượng phong trong trận Somme. Ở khu vực này, 10 phi đội của không quân Anh gồm 185 máy bay đối chọi lại với 129 máy bay của không quân Đức. Người Anh thực hiện một phương sách tấn công hiệu quả, vừa cho phép máy bay hoặc khí cầu cáp làm chuẩn hỗ trợ pháo binh, vừa khi ngăn chặn quân Đức. Cho đến tận tháng 9 năm 1916, khi người Đức sử dụng loại máy bay mới, ưu thế của người Đức mới được xác lập lại.
Ngày đầu tiên của trận đánh[sửa | sửa mã nguồn]
- Đọc bài chính Ngày đầu tiên của trận Somme
Người Anh bắt đầu trận đánh bằng một đợt pháo kích phòng tuyến quân Đức kéo dài 5 ngày với hơn 1.700.000 quả đạn pháo. Mười quả mìn cũng được đặt xuống dưới chiến hào và các cứ điểm của phòng tuyến quân Đức. Ba quả mìn lớn nhất trong số đó sử dụng đến 21 tấn thuốc nổ cho mỗi quả
Cuộc tấn công được thực hiện liên quân Anh – Pháp gồm 13 sư đoàn quân Anh, trong số đó gồm 11 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 4, 2 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 3, ở bắc sông Somme. Quân Pháp gồm 11 sư đoàn ở phần tiếp giáp và nam sông Somme. Lực lượng Đức gồm Tập đoàn quân số 2 của tướng Fritz von Below. Trục của cuộc tấn công trùng với con đường La Mã, chạy từ phía tây Albert đến phía đông bắc của Bapaume, dài 19 km (12 dặm)
Liên quân Anh-Pháp dự tính mở màn tấn công cho trận Somme là 7h30 sáng ngày 1 tháng 7 năm 1916. Tuy nhiên, không biết vì lí do gì mà mười phút trước đó, một sĩ quan lại cho kích nổ quả mình ở cứ điểm phòng thủ Hawthorn của quân Đức. Vào 7h28 sáng, tất cả các quả mình còn lại đồng loạt phát nổ, ngoại trừ quả mình ở mũi Kasino. Vào đúng giờ G, mọi thứ trở nên tĩnh lặng, pháo binh chuyển hướng tấn công vào tuyến kế tiếp của mục tiêu. Nhà thơ John Masefield kể lại:
- Kim đồng hồ chỉ đúng một phần tư, suốt dọc phòng tuyến của quân Anh vang lên một tiếng còi và một tiếng thét. Những người lính của đợt thứ nhất leo lên khỏi các chiến hào, trong sư hỗn độn, tăm tối và hiện diện của cái chết, hăm hở tiến lên, vượt qua vùng đệm giữa hai chiến tuyến, mở màn cho trận sông Somme.
Lực lượng bộ binh với trang bị nặng 32 kg, được xếp thành những đợt sóng ngang, tiến bộ về phía trước. Mặt khác, nhiều đơn vị trước đó bò vượt qua vùng đệm giữa hai chiến tuyến, do vậy họ có thể tấn công ngay khi pháo binh yểm trợ ngưng bắn. Tuy nhiên, mặc dù chịu đợt pháo kích nặng nề, lực lượng phòng thủ Đức tương đối nguyên vẹn, do được bảo vệ bởi hệ thống hầm ngầm kiên cố, đã buộc lực lượng tiến công trả giá đắt.
Ở phía bắc của con đường Albert-Bapaume, việc tiến quân gần như bị phá sản từ ngoài rìa. Ở một vài vị trí, lực lượng tấn công đã thâm nhập được vào hệ thống chiến hào phòng ngự của người Đức, thậm chí là cả hệ thống yểm trợ. Tuy nhiên, quân tấn công lại quá ít để có thể đứng vững được trước những đợt phản kích của quân Đức. Do pháo binh Đức tấn công xuống vùng đệm khiến cho lực lượng tiến công không thể tăng cường lực lượng cũng như không thể rút lui.
Do thông tin liên lạc hoàn toàn không đầy đủ, phần lớn các chỉ huy quân Anh không nắm được diễn biến của trận đánh. Một báo cáo sai lầm rằng sư đoàn 29 đã thành công ở Beaumont Hamel dẫn đến việc trung đoàn dự bị được yêu cầu tiến theo để hỗ trợ. Trung đoàn số 1 Newfoundland không có khả năng tiến đến các chiến hào tuyến đầu, do vậy phải sử dụng chiến hào dự trũ. Hầu hết toàn bộ trung đoàn bị giết trước khi tiến qua toàn bộ phòng tuyến. Với con số thương vong lên đến 91%, đây là trung đoàn có số thương vong tồi tệ thứ hai trong ngày. Trong số 801 người tham dự trận đánh, hơn 500 người chết, chỉ còn 68 người không bị thương. Hầu như toàn bộ thế hệ sĩ quan chỉ huy tương lai của trung đoàn bị chết. Vì nỗ lực đó, trung đoàn số 1 Newfoundland được vua George V đổi tên thành Trung đoàn hoàng gia Newfoundland
Bước tiến của quân Anh theo con đường Albert-Bapaum cũng thất bại, bất kể hai quả mìn ở La Boisselle đã phát nổ. Ở khu vực này, một bi kịch khác cho Trung đoàn Tyneside Irish của sư đoàn 34 khi họ xuất kích khoảng một dặm trước hàng rào phòng ngự của quân Đức, trong một tầm súng máy của lực lượng phòng thủ. Họ nhanh chóng bị quét sạch trước khi đến vượt tuyến chiến hào phía trước của chính mình
Ở khu vực phía nam của con đường, các sư đoàn Pháp thành công hơn. Ở đây, lực lượng Đức phòng ngự tương đối yếu. Bên cạnh đó, pháo binh Pháp, với sự vượt trội về số lượng cũng như kinh nghiệm so với người Anh, đã thành công cao độ. Tất cả các mục tiêu cho ngày thứ nhất của người Pháp từ thị trấn Montauban cho đên sông Somme đều được hoàn thành. Mặc dù nhiệm vụ của quân đoàn 20 Pháp chỉ là đóng vai trò hỗ trợ trong khu vực, nhưng trong trường hợp này, chính họ lại là những người dẫn đầu. Ở phía nam của sông Somme, các lực lượng Pháp tiến hành rất tốt, trên cả mức dự định ban đầu. Quân đoàn 1 thuộc địa xuất kích khỏi chiến hào lúc 9h30 sáng như một phần của hành động nghi binh nhằm lừa quân Đức. Hành động nghi binh này thành công đến mức, giống những các lực lượng khác của Pháp, họ tiến quân quá dễ dàng. Chỉ trong vòng một giờ, quân đoàn thuộc địa chiếm Fay, Dompierre, Becquincourt, và chiếm được một phần của đỉnh Flaucourt, thậm chí không cần đến cả quân tiếp viện. Ở bên phải của quân đoàn thuộc địa, quân đoàn 25 cũng bắt đầu tiến công vào lúc 9h30, nhưng chỉ có duy nhất một sư đoàn ở tuyến đầu và tiến quân được ít. Tuy nhiên, tất cả các mục tiêu cho ngày đầu tiên đều hoàn thành. Các chiến hào của quân Đức hoàn toàn bị tràn ngập. Người Đức hoàn toàn bị bất ngờ bởi cuộc tấn công. Quân Pháp tiến được 1.5 km ở bờ nam và 2 km ở bờ bắc
Nhìn chung, ngày đầu tiên của trận Somme là một thất bại. Đây được coi là một trong những thảm họa lớn trong lịch sử quân sự thế giới và là thảm kịch bi đát nhất trong quân sử nước Anh[11], với tổn hại có thể nói là kinh hoàng chưa từng thấy của quân Anh.[12][13] Tổn thất của người Anh là 19.240 chết[11]), 35.493 bị thương, 2.152 mất tích, 585 bị bắt làm tù binh. Tổng số thiệt hại là 57.470 quân, đây là số thương vong cao kỷ lục tính trong một ngày chiến đấu cho tới tận ngày nay. Số lượng sĩ quan chịu tổn thất đặc biệt nặng nề, do quân Đức đã được huấn luyện để nhận biết quân phục của họ, vốn khác biệt so với các hạ sĩ quan và binh lính. Tổn thất của phía Đức trong ngày 1 tháng 7 tương đối khó ước đoán. Người ta tính rằng, quân Đức chịu thiệt hại khoảng 8.000 lính trên trận tuyến với quân Anh, 2.000 trong số đó bị bắt làm tù binh chiến tranh. Sự chênh lệch giữa thiệt hại của Đức và Anh cao nhất là ở khu vực Ovillers với tỉ lệ là 18/1. Lực lượng tấn công là Sư đoàn 8 quân Anh chịu tổn thất đến 5.121 quân, trong khi lực lượng phòng ngự quân Đức là Trung đoàn 180 chỉ mất có 280 quân.
Hậu quả của ngày đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]
Với thiệt hại của quân Anh trước sự tàn sát của Pháo binh kết hợp với súng máy Đức, ngày đầu tiên của trận chiến được xem là một sự "mở hàng" độc đáo.[13] Vào 22h00 ngày 1 tháng 7, trung tướng Henry Rawlinson, chỉ huy của tập đoàn quân 4 Anh, phát lệnh tiếp tục tấn công. Sự lộn xộn và kém cỏi về thông tin của hệ thống chỉ huy làm người Anh mấy mấy ngày mới nhận ra mức độ thiệt hại kinh khủng. Tướng Haig chỉ định trung tướng Hubert Gough chịu trách nhiệm khu vực phía bắc, trong khi tập quan đoàn quân số 4 chịu trách nhiệm khu vực phía nam. Tướng Gough nhận ra được sự thất bại ở mặt trận của mình và ngay lập tức cấm tổ chức các trận tấn công cho đến ngày 3 tháng 7.
Người Anh cũng bỏ qua cơ hội ở phía nam của con đường Albert-Bapaume, nơi mà học đã có những thành công đầu tiên. Ở đây phòng tuyến quân Đức giữa Ovillers và Longueval có một lỗ hổng lớn trong một thời gian, điều mà sau này người ta mới biết. Vào ngày 3 tháng 7, một đơn vị trinh sát của sư đoàn 18 tiến sâu 2 mile vào trong vùng kiểm soát của người Đức mà không gặp bất cứ một kháng cự nào. Tuy nhiên, cơ hội này đã bị bỏ lỡ bở người Anh không có đủ lực lượng để tận dụng cũng như người Đức đã kịp thời lấp lỗ hổng đó.
Khu Mametz Wood vẫn còn trống đến ngày 3 tháng 7, tuy nhiên bị người Đức chiếm vào ngày hôm sau. Người Anh chỉ giành lại được vùng đất này cho đến ngày 10 tháng 7, trả giá đắt sau hai nỗ lực tấn công. Các vị trí khác như High Wood và Delville Wood, giành được trong ngày đầu tiên, phải đổi lại bằng một số lượng lớn sinh mạng của quân Anh cho đến khi hoàn toàn chiếm được vào tháng 8 và tháng 9.
Trận đồi Bazentin[sửa | sửa mã nguồn]
Trận Pozières và trang trại Mouquet[sửa | sửa mã nguồn]
Giai đoạn tháng 8 và tháng 9[sửa | sửa mã nguồn]
Sự xuất hiện của xe tăng[sửa | sửa mã nguồn]
Dưới uy thế quá mạnh của súng máy tại các ụ phòng thủ và sự nguy hiểm của đạn pháo phá mảnh đối với bộ binh (và kỵ binh), người Anh đã đưa ra thiết kế xe tăng đầu tiên trong lịch sử.
Giai đoạn kết thúc[sửa | sửa mã nguồn]
Trước diễn tiến của Chiến dịch, vua George V của Anh đã viết thư gửi Sa hoàng Nikolai II của Nga như sau:[14]
Kết cuộc[sửa | sửa mã nguồn]
Nhìn chung, Chiến dịch tấn công Somme của liên quân Anh - Pháp đã thất bại, cũng giống như Chiến dịch tấn công Verdun của quân Đức.[15] Dù Haig đã đẩy hàng chục vạn binh sĩ lên các chiến hào và các đỉnh đồi, quân Anh đã không thể làm nên một cuộc đột phá mà người ta đã mong chờ từ lâu.[14][16] Họ đã làm rung động trận tuyến quân Đức, nhưng quân Đức vẫn giữ được trận tuyến. Đối với Quân đội Anh, thất bại đắt giá ở sông Somme mở đường cho những mất mát kinh hoàng không kém của họ ở Flanders vào năm 1917.[17] Trận Somme cũng chứng tỏ sức mạnh khủng khiếp của người Đức trong việc tung những đòn phản công hủy diệt.[18] Song, hai chiến dịch Verdun và Somme đã chứng tỏ một kiểu chiến tranh tiêu hao mà người Đức khó thắng nổi.[19]
Hiệu quả chiến lược[sửa | sửa mã nguồn]
Thương vong[sửa | sửa mã nguồn]
Cả hai chiến dịch Verdun và Somme đều cho thấy, dù phe cố thủ phải chịu thiệt hại nặng nề, trận tuyến đôi bên chẳng có thay đổi gì đáng kể cho lắm.[13]
Do trải nghiệm của ông trong thảm họa Somme (với khoảng 19 nghìn binh sĩ tử vong trong ngày đầu tiên), những năm về sau John Ronald Reuel Tolkien viết kiệt tác Lord of the Rings, là câu chuyện huyền thoại cho thấy một cuộc tranh đấu giữa cái thiện và cái ác có thể thay đổi cân bằng quyền lực trên thế giới.[11][20]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c d Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, các trang 419-422.
- ^ Gilbert, Martin (2006). The Somme: Heroism and Horror in the First World War. Henry Holt and Company. tr. 243. ISBN 0-8050-8127-5.
- ^ Williams, John Frank (1999). ANZACS, The Media and The Great War. UNSW Press. tr. 162. The definition of 'victory' after such a tremendous bloodletting during the Battle of the Somme is very much disputed by historians such as John Frank Williams.
- ^ Sheffield 2003, p. 156
- ^ Griffith, Paddy (1994). Battle Tactics of the Western Front; The British Army's Art of Attack 1916–1918. Yale University Press. tr. 84. ISBN 0-300-05910-8.
- ^ Quỳnh Cư, Những trận đánh nổi tiếng thế giới, Nhà xuất bản Thanh niên, Thành phố Hồ Chí Minh 2006
- ^ a ă John Mosier, The Myth of the Great War: A New Military History of World War I, các trang 240–242.
- ^ a ă â Britannica Educational Publishing, World War I: People, Politics, and Power, trang 101
- ^ Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, trang XV
- ^ John Mosier, The Myth of the Great War: A New Military History of World War I, trang 236
- ^ a ă â Peter I. Bosco, Antoinette Bosco, World War I, các trang 37-38.
- ^ Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, trang 497
- ^ a ă â Neil M. Heyman, World War I, trang 28
- ^ a ă Miranda Carter, George, Nicholas and Wilhelm: Three Royal Cousins and the Road to World War, các trang 382-383.
- ^ LaMar Cecil, Wilhelm II: Emperor and Exile, 1900-1941, trang 235
- ^ Neil M. Heyman, World War I, trang 18
- ^ Neil M. Heyman, World War I, các trang 42-46.
- ^ Neil M. Heyman, World War I, trang 39
- ^ Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, trang 273
- ^ Peter I. Bosco, Antoinette Bosco, World War I, trang XIII

markdown:
# Trận Somme (1916)
[Trận Somme](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Somme).
|
|
gần
|.
|
Địa điểm Kết quả , nhưng lấy được lợi thế . Quân đội Đức triệt binh 40 dặm (64 km) về |Tham chiến
|![]()
|
|![]()
[Đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) ![ Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/23px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/23px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Douglas Haig](/w/index.php?title=Douglas_Haig,_1st_Earl_Haig&action=edit&redlink=1) ![ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
![ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
[Joseph Joffre](/wiki/Joseph_Joffre) ![ Flag of the German Empire.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/22px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
![ Flag of the German Empire.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/22px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
[Max von Gallwitz](/wiki/Max_von_Gallwitz) ![ Flag of the German Empire.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/22px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
![ Flag of the German Empire.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/22px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
[Fritz von Below](/w/index.php?title=Fritz_von_Below&action=edit&redlink=1)
51 sư đoàn Anh và 48 sư đoàn Pháp (kết thúc)
50 sư đoàn (kết thúc)
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
204 253 Pháp
623 907 tổng số
(trong đó 146 431 chết hoặc mất tích)
100 xe tăng và 782 máy bay của
[Không quân hoàng gia Anh](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_ho%C3%A0ng_gia_Anh&action=edit&redlink=1)bị tiêu diệt [[1]](http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Somme)
(trong đó 164 055 chết hoặc mất tích)
660000 thương vong
[[6]](#cite_note-qc-6)
|
|
**Trận Somme** diễn ra vào [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) và [mùa thu](/wiki/M%C3%B9a_thu) năm [1916](/wiki/1916), là một trong những trận đánh lớn nhất của [Thế chiến thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Với con số thương vong hơn 1 triệu người, đây được xem là một trong số [những trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử loài người](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_%C4%91%E1%BA%ABm_m%C3%A1u_nh%E1%BA%A5t_trong_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1). [Phe Hiệp ước](/wiki/Entente) cố gắng bẻ gãy phòng tuyến dài 40 km của quân Đức dọc [sông Somme](/wiki/S%C3%B4ng_Somme) ở miền bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Một mục đích khác của trận Somme là kéo giãn lực lượng quân Đức ra khỏi [trận Verdun](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Verdun). Tuy nhiên, khi trận Somme kết thúc, số lượng thương vong lại vượt quá cả ở Verdun. Quân [Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh) bị tổn thất nặng như vậy nhưng chỉ chiếm được có chút đất đai và thất bại trong việc chọc thủng phòng tuyến của quân [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c). Tuy nhiên, với Chiến dịch này liên quân Anh-Pháp đã giảm nhẹ gánh nặng cho quân Pháp ở Verdun. [7] Chiến dịch đẫm máu này đã đặt nền tảng cho những thay đổi lớn lao của hai phe sau này, [[8]](#cite_note-britannica101-8) nên được xem là một trận đánh quan trọng trong suốt bề dày [[1]](#cite_note-spencert419-1) [lịch sử thế giới](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [[9]](#cite_note-9)
Trong khi trận Verdun được ghi hằn trong ý thức của người Pháp trong nhiều thế hệ, trận Somme cũng có cùng một vai trò với các thế hệ người Anh. Trận đánh này được ghi nhớ nhất do ngay trong ngày mở màn trận đánh, ngày
[1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1916](/wiki/1916), quân Anh đã chịu tổn thất 57 470 thương vong, trong số đó 19 240 bị chết, là ngày đẫm máu nhất trong lịch sử quân đội [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland). Trong ngày hôm ấy, quân Đức chỉ chịu tổn thất nhẹ , quân Pháp gặt hái thành công hơn do chiến đấu với những cứ điểm yếu ớt của quân Đức, nhưng thắng lợi này không có ý nghĩa trọng đại. Sau thất bại của liên quân trong ngày đầu, Chiến dịch trở thành một [1] *trận đánh tiêu hao*. Vào ngày [14 tháng 7](/wiki/14_th%C3%A1ng_7)năm 1916, người Anh chiếm cứ phòng tuyến của quân Đức ở hướng Nam, tuy nhiên họ vẫn không thể phát huy thắng lợi và phải tiếp tục tiến công với thắng lợi nhỏ nhoi. . Và, đến [[8]](#cite_note-britannica101-8) [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm 1916, trận đánh này đã ghi dấu ấn trong lịch sử như lần đầu tiên [xe tăng](/wiki/Xe_t%C4%83ng)được đưa vào chiến địa (bởi người Anh). Vào ngày [13 tháng 9](/wiki/13_th%C3%A1ng_9)năm 1916, quân Anh gặt hái một [chiến thắng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng), nhưng sau đó, thời tiết xấu đã buộc họ phải chấm dứt chiến dịch. Không chỉ quân đội Anh chịu tổn thất khủng khiếp mà cả các quốc gia khác cũng tương tự. Một sĩ quan quân đội Đức miêu tả trận đánh như một "phần mộ đầy bùn của quân đội Đức", cho dù tổn hại của quân Đức hãy còn đỡ hơn tổn thất của quân Anh [[1]](#cite_note-spencert419-1) [[7]](#cite_note-mosier240-7) . Quân Anh thực chất đã tiêu hủy được các binh sĩ tinh nhuệ nhất của Đức bằng Chiến dịch đẫm máu này, mà quân Đức không thể bù đắp cho thiệt hại ấy [[10]](#cite_note-10) . [[8]](#cite_note-britannica101-8) Về cuối cuộc chiến, quân Anh rút ra nhiều bài học quý báu về chiến tranh hiện đại, và nhà sử học Anh Sir James Edmonds viết: "Không phải nói quá khi cho rằng nền tảng cho chiến thắng cuối cùng của mặt trận phía Tây dựa trên cuộc phản công ở Somme năm 1916" ( [[1]](#cite_note-spencert419-1) *It is not too much to claim that the foundations of the final victory on the Western Front were laid by the Somme offensive of 1916*), [dù cho quân Đức cũng rút ra bài học quý báu dẫn đến quyết định triệt thoái về *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [phòng tuyến Hindenburg](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_tuy%E1%BA%BFn_Hindenburg&action=edit&redlink=1), gây khó khăn cho quân Entente trong năm [1917](/wiki/1917). [[1]](#cite_note-spencert419-1)
Đây cũng là lần đầu tiên, hậu phương của nước Anh được xem chứng kiến sự khủng khiếp của chiến tranh hiện đại với bộ phim tuyên truyền "Trận đánh ở Somme", sử dụng những hình ảnh thực trong ngày đầu tiên của cuộc chiến.
## Mục lục
[1 Tiền đề cho trận đánh](#Ti.E1.BB.81n_.C4.91.E1.BB.81_cho_tr.E1.BA.ADn_.C4.91.C3.A1nh) [2 Ngày đầu tiên của trận đánh](#Ng.C3.A0y_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn_c.E1.BB.A7a_tr.E1.BA.ADn_.C4.91.C3.A1nh) [3 Hậu quả của ngày đầu tiên](#H.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3_c.E1.BB.A7a_ng.C3.A0y_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn) [4 Trận đồi Bazentin](#Tr.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.93i_Bazentin) [5 Trận Pozières và trang trại Mouquet](#Tr.E1.BA.ADn_Pozi.C3.A8res_v.C3.A0_trang_tr.E1.BA.A1i_Mouquet) [6 Giai đoạn tháng 8 và tháng 9](#Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_th.C3.A1ng_8_v.C3.A0_th.C3.A1ng_9) [7 Sự xuất hiện của xe tăng](#S.E1.BB.B1_xu.E1.BA.A5t_hi.E1.BB.87n_c.E1.BB.A7a_xe_t.C4.83ng) [8 Giai đoạn kết thúc](#Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_k.E1.BA.BFt_th.C3.BAc) [9 Kết cuộc](#K.E1.BA.BFt_cu.E1.BB.99c) [10 Hiệu quả chiến lược](#Hi.E1.BB.87u_qu.E1.BA.A3_chi.E1.BA.BFn_l.C6.B0.E1.BB.A3c) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tiền đề cho trận đánh[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=1)]
Chiến lược của phe Đồng minh được hình thành dựa trên
[hội nghị ở Chantilly](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_%E1%BB%9F_Chantilly&action=edit&redlink=1), từ ngày [6 tháng 12](/wiki/6_th%C3%A1ng_12) đến [8 tháng 12](/wiki/8_th%C3%A1ng_12) năm 1915. Theo đó, trong năm tiếp theo, các cuộc phản công đồng thời của [Nga](/wiki/Nga) ở mặt trận phía Đông, [Italia](/wiki/%C3%9D) ở mặt trận phía Nam và liên minh Pháp - Anh ở mặt trận phía Tây sẽ diễn ra nhằm bao vây, dồn ép phe [Liên minh trung tâm](/wiki/Li%C3%AAn_minh_Trung_t%C3%A2m) từ mọi phía.
Cuối tháng 12 năm 1915, tướng
[Douglas Haig](/w/index.php?title=Douglas_Haig&action=edit&redlink=1) thay thế tướng [John French](/w/index.php?title=John_French&action=edit&redlink=1) làm tổng tư lệnh [lực lượng viễn chinh Anh](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Vi%E1%BB%85n_chinh_Anh) ( *British Expeditionary Force*) (BEF). Tướng Haig muốn có một cuộc phản công ở xứ [Flanders](/wiki/Flanders): khu vực gần với đường tiếp liệu của quân Anh thông qua các cửa kênh và có mục đích chiến lược nhằm lái sự chú ý của người Đức khỏi khu vực [Biển Bắc](/wiki/Bi%E1%BB%83n_B%E1%BA%AFc) của nước [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89). Đây là nơi mà các hạm đội [tàu ngầm](/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m) [U-boat](/wiki/U-boat) của người Đức uy hiếp nước Anh. Tháng 1 năm 1916, tư lệnh Pháp, [thống chế](/wiki/Nguy%C3%AAn_so%C3%A1i) [Joseph Joffre](/wiki/Joseph_Joffre) đồng ý để quân Anh dồn sức vào Flanders, nhưng sau những cuộc thảo luận sâu hơn vào tháng 2, quyết định đạt được là hình thành một cuộc phản công hỗn hợp ở giao điểm của lực lượng Anh và Pháp là [sông Somme](/wiki/S%C3%B4ng_Somme), ở [Picardy](/wiki/Picardie), Pháp.
Kế hoạch cho một cuộc phản công hỗn hợp chỉ được hình thành khi quân Đức tiến hành tấn công ở trận
[Verdun](/wiki/Verdun) vào ngày [21 tháng 2](/wiki/21_th%C3%A1ng_2) năm 1916. Do người Pháp phải tập trung sức lực vào phòng thủ Verdun, khả năng của họ để trong trận Somme không còn. Do vậy, gánh nặng này chuyển sang vai người Anh. Pháp thậm chí rút lại sự đóng góp 3 sư đoàn dành cho trận mở màn của cuộc chiến (sư đoàn 10, sư đoàn số 1 thuộc địa và sư đoàn số 35 của Tập đoàn quân số 6). Do thiệt hại nặng nề ở Verdun, mục đích của cuộc phản kích của trận Somme từ giáng một đòn quyết định cho quân Đức được chuyển sang sang giảm nhẹ áp lực lên quân Pháp.
Sáu
[sư đoàn](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n) chính quy của quân đội Anh vào thời điểm bắt đầu của [Thế chiến thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), đã nhanh chóng biến mất trong các trận đánh vào các năm [1914](/wiki/1914) và [1915](/wiki/1915). Thành phần nòng cốt của quân Anh lúc này được hình thành từ lính tình nguyện của Lực lượng thuộc địa Anh và [lực lượng bổ sung](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_c%E1%BB%A7a_Kitchener&action=edit&redlink=1) của [Horatio Kitchener](/w/index.php?title=Horatio_Kitchener&action=edit&redlink=1), được thành lập từ tháng 8 năm 1914. Phần mở rộng này yêu cầu các tướng lĩnh chỉ huy ở các cấp cao, do vậy người ta đã nhanh chóng bổ nhiệm các chức vụ mà không quan tâm đến khả năng và năng lực của sĩ quan. Tướng Haig bắt đầu cuộc chiến là một chỉ huy của [Quân đoàn 1 Anh](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_1_Anh&action=edit&redlink=1) ( *British I Corps*), được thăng cấp lên chỉ huy Tập đoàn quân số 1 Anh ( *British First Army*) thuộc Lực lượng viễn chinh Anh (BEF), rồi chỉ huy của BEF. Lực lượng này được hình thành từ bốn (sau này là năm tập đoàn quân), gồm sáu mươi sư đoàn.
Vào giữa năm 1916, khi hiểm họa của máy bay
[Fokker](/w/index.php?title=Fokker&action=edit&redlink=1) ( *Fokker Scourge*) của [không quân hoàng gia Đức](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_ho%C3%A0ng_gia_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) ( *Luftstreitkräfte*) đã hết, [Không quân hoàng gia Anh](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_ho%C3%A0ng_gia_Anh&action=edit&redlink=1) RFC ( *Royal Flying Corps*) đã thành công chiếm lại được thế thượng phong trong trận Somme. Ở khu vực này, 10 [phi đội](/wiki/Phi_%C4%91%E1%BB%99i) của không quân Anh gồm 185 máy bay đối chọi lại với 129 máy bay của không quân Đức. Người Anh thực hiện một phương sách tấn công hiệu quả, vừa cho phép máy bay hoặc khí cầu cáp làm chuẩn hỗ trợ [pháo binh](/wiki/Ph%C3%A1o_binh), vừa khi ngăn chặn quân Đức. Cho đến tận tháng 9 năm 1916, khi người Đức sử dụng loại máy bay mới, ưu thế của người Đức mới được xác lập lại.
## Ngày đầu tiên của trận đánh[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=2)] *Đọc bài chính* [Ngày đầu tiên của trận Somme](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_%C4%91%E1%BA%A7u_ti%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_tr%E1%BA%ADn_Somme&action=edit&redlink=1)
Người Anh bắt đầu trận đánh bằng một đợt
[pháo](/wiki/Ph%C3%A1o) kích phòng tuyến quân Đức kéo dài 5 ngày với hơn 1.700.000 quả đạn pháo. Mười quả [mìn](/wiki/M%C3%ACn) cũng được đặt xuống dưới chiến hào và các cứ điểm của phòng tuyến quân Đức. Ba quả mìn lớn nhất trong số đó sử dụng đến 21 tấn thuốc nổ cho mỗi quả
Cuộc tấn công được thực hiện liên quân Anh – Pháp gồm 13 sư đoàn quân Anh, trong số đó gồm 11 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 4, 2 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 3, ở bắc sông Somme. Quân Pháp gồm 11 sư đoàn ở phần tiếp giáp và nam sông Somme. Lực lượng Đức gồm Tập đoàn quân số 2 của tướng
[Fritz von Below](/w/index.php?title=Fritz_von_Below&action=edit&redlink=1). Trục của cuộc tấn công trùng với [con đường La Mã](/w/index.php?title=Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1), chạy từ phía tây [Albert](/w/index.php?title=Albert,_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) đến phía đông bắc của [Bapaume](/wiki/Bapaume), dài 19 km (12 dặm)
Liên quân Anh-Pháp dự tính mở màn tấn công cho trận Somme là 7h30 sáng ngày
[1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm 1916. Tuy nhiên, không biết vì lí do gì mà mười phút trước đó, một sĩ quan lại cho kích nổ quả mình ở [cứ điểm phòng thủ Hawthorn](/w/index.php?title=C%E1%BB%A9_%C4%91i%E1%BB%83m_ph%C3%B2ng_th%E1%BB%A7_Hawthorn&action=edit&redlink=1) của quân Đức. Vào 7h28 sáng, tất cả các quả mình còn lại đồng loạt phát nổ, ngoại trừ quả mình ở mũi Kasino. Vào đúng giờ G, mọi thứ trở nên tĩnh lặng, pháo binh chuyển hướng tấn công vào tuyến kế tiếp của mục tiêu. Nhà thơ [John Masefield](/wiki/John_Masefield) kể lại: *Kim đồng hồ chỉ đúng một phần tư, suốt dọc phòng tuyến của quân Anh vang lên một tiếng còi và một tiếng thét. Những người lính của đợt thứ nhất leo lên khỏi các chiến hào, trong sư hỗn độn, tăm tối và hiện diện của cái chết, hăm hở tiến lên, vượt qua* [vùng đệm giữa hai chiến tuyến](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%91%E1%BB%87m_gi%E1%BB%AFa_hai_chi%E1%BA%BFn_tuy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1), mở màn cho trận sông Somme.
Lực lượng bộ binh với trang bị nặng 32 kg, được xếp thành những đợt sóng ngang, tiến bộ về phía trước. Mặt khác, nhiều đơn vị trước đó bò vượt qua vùng đệm giữa hai chiến tuyến, do vậy họ có thể tấn công ngay khi pháo binh yểm trợ ngưng bắn. Tuy nhiên, mặc dù chịu đợt pháo kích nặng nề, lực lượng phòng thủ Đức tương đối nguyên vẹn, do được bảo vệ bởi hệ thống hầm ngầm kiên cố, đã buộc lực lượng tiến công trả giá đắt.
Ở phía bắc của con đường Albert-Bapaume, việc tiến quân gần như bị phá sản từ ngoài rìa. Ở một vài vị trí, lực lượng tấn công đã thâm nhập được vào hệ thống chiến hào phòng ngự của người Đức, thậm chí là cả hệ thống yểm trợ. Tuy nhiên, quân tấn công lại quá ít để có thể đứng vững được trước những đợt phản kích của quân Đức. Do pháo binh Đức tấn công xuống vùng đệm khiến cho lực lượng tiến công không thể tăng cường lực lượng cũng như không thể rút lui.
Do thông tin liên lạc hoàn toàn không đầy đủ, phần lớn các chỉ huy quân Anh không nắm được diễn biến của trận đánh. Một báo cáo sai lầm rằng sư đoàn 29 đã thành công ở
[Beaumont Hamel](/w/index.php?title=Beaumont_Hamel&action=edit&redlink=1) dẫn đến việc trung đoàn dự bị được yêu cầu tiến theo để hỗ trợ. [Trung đoàn số 1 Newfoundland](/w/index.php?title=Trung_%C4%91o%C3%A0n_s%E1%BB%91_1_Newfoundland&action=edit&redlink=1) không có khả năng tiến đến các chiến hào tuyến đầu, do vậy phải sử dụng chiến hào dự trũ. Hầu hết toàn bộ trung đoàn bị giết trước khi tiến qua toàn bộ phòng tuyến. Với con số thương vong lên đến 91%, đây là trung đoàn có số thương vong tồi tệ thứ hai trong ngày. Trong số 801 người tham dự trận đánh, hơn 500 người chết, chỉ còn 68 người không bị thương. Hầu như toàn bộ thế hệ sĩ quan chỉ huy tương lai của trung đoàn bị chết. Vì nỗ lực đó, trung đoàn số 1 Newfoundland được vua [George V](/wiki/George_V_c%E1%BB%A7a_Anh) đổi tên thành Trung đoàn hoàng gia Newfoundland
Bước tiến của quân Anh theo con đường Albert-Bapaum cũng thất bại, bất kể hai quả mìn ở
[La Boisselle](/w/index.php?title=La_Boisselle&action=edit&redlink=1) đã phát nổ. Ở khu vực này, một bi kịch khác cho Trung đoàn Tyneside Irish của sư đoàn 34 khi họ xuất kích khoảng một dặm trước hàng rào phòng ngự của quân Đức, trong một tầm súng máy của lực lượng phòng thủ. Họ nhanh chóng bị quét sạch trước khi đến vượt tuyến chiến hào phía trước của chính mình
Ở khu vực phía nam của con đường, các sư đoàn Pháp thành công hơn. Ở đây, lực lượng Đức phòng ngự tương đối yếu. Bên cạnh đó, pháo binh Pháp, với sự vượt trội về số lượng cũng như kinh nghiệm so với người Anh, đã thành công cao độ. Tất cả các mục tiêu cho ngày thứ nhất của người Pháp từ thị trấn
[Montauban](/wiki/Montauban) cho đên sông Somme đều được hoàn thành. Mặc dù nhiệm vụ của quân đoàn 20 Pháp chỉ là đóng vai trò hỗ trợ trong khu vực, nhưng trong trường hợp này, chính họ lại là những người dẫn đầu. Ở phía nam của sông Somme, các lực lượng Pháp tiến hành rất tốt, trên cả mức dự định ban đầu. Quân đoàn 1 thuộc địa xuất kích khỏi chiến hào lúc 9h30 sáng như một phần của hành động nghi binh nhằm lừa quân Đức. Hành động nghi binh này thành công đến mức, giống những các lực lượng khác của Pháp, họ tiến quân quá dễ dàng. Chỉ trong vòng một giờ, quân đoàn thuộc địa chiếm [Fay](/w/index.php?title=Fay&action=edit&redlink=1), [Dompierre](/w/index.php?title=Dompierre&action=edit&redlink=1), [Becquincourt](/w/index.php?title=Becquincourt&action=edit&redlink=1), và chiếm được một phần của đỉnh [Flaucourt](/wiki/Flaucourt), thậm chí không cần đến cả quân tiếp viện. Ở bên phải của quân đoàn thuộc địa, quân đoàn 25 cũng bắt đầu tiến công vào lúc 9h30, nhưng chỉ có duy nhất một sư đoàn ở tuyến đầu và tiến quân được ít. Tuy nhiên, tất cả các mục tiêu cho ngày đầu tiên đều hoàn thành. Các chiến hào của quân Đức hoàn toàn bị tràn ngập. Người Đức hoàn toàn bị bất ngờ bởi cuộc tấn công. Quân Pháp tiến được 1.5 km ở bờ nam và 2 km ở bờ bắc
Nhìn chung, ngày đầu tiên của trận Somme là một thất bại. Đây được coi là một trong những thảm họa lớn trong lịch sử quân sự thế giới và là thảm kịch bi đát nhất trong quân sử nước Anh
, với tổn hại có thể nói là kinh hoàng chưa từng thấy của quân Anh. [11] [[12]](#cite_note-12) Tổn thất của người Anh là 19.240 chết [[13]](#cite_note-heyman28-13) ), 35.493 bị thương, 2.152 mất tích, 585 bị bắt làm tù binh. Tổng số thiệt hại là 57.470 quân, đây là số thương vong cao kỷ lục tính trong một ngày chiến đấu cho tới tận ngày nay. Số lượng [[11]](#cite_note-bosco3738-11) [sĩ quan](/wiki/S%C4%A9_quan)chịu tổn thất đặc biệt nặng nề, do quân Đức đã được huấn luyện để nhận biết quân phục của họ, vốn khác biệt so với các [hạ sĩ quan](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_s%C4%A9_quan&action=edit&redlink=1)và binh lính. Tổn thất của phía Đức trong ngày 1 tháng 7 tương đối khó ước đoán. Người ta tính rằng, quân Đức chịu thiệt hại khoảng 8.000 lính trên trận tuyến với quân Anh, 2.000 trong số đó bị bắt làm tù binh chiến tranh. Sự chênh lệch giữa thiệt hại của Đức và Anh cao nhất là ở khu vực [Ovillers](/w/index.php?title=Ovillers&action=edit&redlink=1)với tỉ lệ là 18/1. Lực lượng tấn công là Sư đoàn 8 quân Anh chịu tổn thất đến 5.121 quân, trong khi lực lượng phòng ngự quân Đức là Trung đoàn 180 chỉ mất có 280 quân.
## Hậu quả của ngày đầu tiên[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=3)]
Với thiệt hại của quân Anh trước sự tàn sát của Pháo binh kết hợp với súng máy Đức, ngày đầu tiên của trận chiến được xem là một sự "mở hàng" độc đáo.
Vào 22h00 ngày [13] [1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7), trung tướng [Henry Rawlinson](/w/index.php?title=Henry_Rawlinson&action=edit&redlink=1), chỉ huy của tập đoàn quân 4 Anh, phát lệnh tiếp tục tấn công. Sự lộn xộn và kém cỏi về thông tin của hệ thống chỉ huy làm người Anh mấy mấy ngày mới nhận ra mức độ thiệt hại kinh khủng. Tướng Haig chỉ định trung tướng [Hubert Gough](/w/index.php?title=Hubert_Gough&action=edit&redlink=1)chịu trách nhiệm khu vực phía bắc, trong khi tập quan đoàn quân số 4 chịu trách nhiệm khu vực phía nam. Tướng Gough nhận ra được sự thất bại ở mặt trận của mình và ngay lập tức cấm tổ chức các trận tấn công cho đến ngày [3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7).
Người Anh cũng bỏ qua cơ hội ở phía nam của con đường Albert-Bapaume, nơi mà học đã có những thành công đầu tiên. Ở đây phòng tuyến quân Đức giữa Ovillers và
[Longueval](/wiki/Longueval) có một lỗ hổng lớn trong một thời gian, điều mà sau này người ta mới biết. Vào ngày 3 tháng 7, một đơn vị trinh sát của sư đoàn 18 tiến sâu 2 mile vào trong vùng kiểm soát của người Đức mà không gặp bất cứ một kháng cự nào. Tuy nhiên, cơ hội này đã bị bỏ lỡ bở người Anh không có đủ lực lượng để tận dụng cũng như người Đức đã kịp thời lấp lỗ hổng đó.
Khu Mametz Wood vẫn còn trống đến ngày
[3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7), tuy nhiên bị người Đức chiếm vào ngày hôm sau. Người Anh chỉ giành lại được vùng đất này cho đến ngày [10 tháng 7](/wiki/10_th%C3%A1ng_7), trả giá đắt sau hai nỗ lực tấn công. Các vị trí khác như High Wood và Delville Wood, giành được trong ngày đầu tiên, phải đổi lại bằng một số lượng lớn sinh mạng của quân Anh cho đến khi hoàn toàn chiếm được vào tháng 8 và tháng 9.
## Trận đồi Bazentin[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|
|Xin hãy
Nếu bài viết đã được phát triển, hãy gỡ bản mẫu này.
## Trận Pozières và trang trại Mouquet[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=5)]
## Giai đoạn tháng 8 và tháng 9[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=6)]
## Sự xuất hiện của xe tăng[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=7)]
Dưới uy thế quá mạnh của súng máy tại các ụ phòng thủ và sự nguy hiểm của đạn pháo phá mảnh đối với bộ binh (và kỵ binh), người Anh đã đưa ra thiết kế xe tăng đầu tiên trong lịch sử.
## Giai đoạn kết thúc[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=8)]
Trước diễn tiến của Chiến dịch, vua
[George V của Anh](/wiki/George_V_c%E1%BB%A7a_Anh) đã viết thư gửi [Sa hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) [Nikolai II của Nga](/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga) như sau: [[14]](#cite_note-carter383-14)
|“||
|Người Pháp và chúng tôi đã có bước tiến tốt trên sông Somme và tôi hy vọng rằng điều ấy sẽ tiếp diễn. |”|
|
|
— George V
## Kết cuộc[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=9)]
Nhìn chung, Chiến dịch tấn công Somme của liên quân Anh - Pháp đã thất bại, cũng giống như Chiến dịch tấn công Verdun của quân Đức.
Dù Haig đã đẩy hàng chục vạn binh sĩ lên các chiến hào và các đỉnh đồi, quân Anh đã không thể làm nên một cuộc đột phá mà người ta đã mong chờ từ lâu. [15] [[14]](#cite_note-carter383-14) Họ đã làm rung động trận tuyến quân Đức, nhưng quân Đức vẫn giữ được trận tuyến. Đối với Quân đội Anh, thất bại đắt giá ở sông Somme mở đường cho những mất mát kinh hoàng không kém của họ ở [[16]](#cite_note-16) [Flanders](/wiki/Flanders)vào năm [1917](/wiki/1917). Trận Somme cũng chứng tỏ sức mạnh khủng khiếp của người Đức trong việc tung những đòn phản công hủy diệt. [[17]](#cite_note-17) Song, hai chiến dịch Verdun và Somme đã chứng tỏ một kiểu [[18]](#cite_note-18) *chiến tranh tiêu hao*mà người Đức khó thắng nổi. [[19]](#cite_note-19)
## Hiệu quả chiến lược[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=10)]
### Thương vong[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=11)]
Cả hai chiến dịch Verdun và Somme đều cho thấy, dù phe cố thủ phải chịu thiệt hại nặng nề, trận tuyến đôi bên chẳng có thay đổi gì đáng kể cho lắm.
[[13]](#cite_note-heyman28-13)
Do trải nghiệm của ông trong thảm họa Somme (với khoảng 19 nghìn binh sĩ tử vong trong ngày đầu tiên), những năm về sau John Ronald Reuel Tolkien viết kiệt tác
*Lord of the Rings*, là câu chuyện huyền thoại cho thấy một cuộc tranh đấu giữa cái thiện và cái ác có thể thay đổi cân bằng quyền lực trên [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [[11]](#cite_note-bosco3738-11) [[20]](#cite_note-20)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=12)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=13)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Spencer Tucker,](#cite_ref-spencert419_1-5) **d** *Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict*, các trang 419-422. **Gilbert, Martin (2006).** [^](#cite_ref-Gilbert243_2-0) *The Somme: Heroism and Horror in the First World War*. Henry Holt and Company. tr. 243. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8050-8127-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8050-8127-5). **Williams, John Frank (1999).** [^](#cite_ref-3) *ANZACS, The Media and The Great War*. UNSW Press. tr. 162. The definition of 'victory' after such a tremendous bloodletting during the Battle of the Somme is very much disputed by historians such as John Frank Williams. **Sheffield 2003, p. 156** [^](#cite_ref-4) **Griffith, Paddy (1994).** [^](#cite_ref-5) *Battle Tactics of the Western Front; The British Army's Art of Attack 1916–1918*. Yale University Press. tr. 84. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-300-05910-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-300-05910-8). **Quỳnh Cư,** [^](#cite_ref-qc_6-0) **Những trận đánh nổi tiếng thế giới**, Nhà xuất bản Thanh niên, [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)2006
- ^
**a** [John Mosier,](#cite_ref-mosier240_7-1) **ă** *The Myth of the Great War: A New Military History of World War I*, các trang 240–242.
- ^
**a** **ă** [Britannica Educational Publishing,](#cite_ref-britannica101_8-2) **â** *World War I: People, Politics, and Power*, trang 101 **Spencer Tucker,** [^](#cite_ref-9) *Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict*, trang XV **John Mosier,** [^](#cite_ref-10) *The Myth of the Great War: A New Military History of World War I*, trang 236
- ^
**a** **ă** [Peter I. Bosco, Antoinette Bosco,](#cite_ref-bosco3738_11-2) **â** *World War I*, các trang 37-38. **Robert Cowley, Geoffrey Parker,** [^](#cite_ref-12) *The Reader's Companion to Military History*, trang 497
- ^
**a** **ă** [Neil M. Heyman,](#cite_ref-heyman28_13-2) **â** *World War I*, trang 28
- ^
**a** [Miranda Carter,](#cite_ref-carter383_14-1) **ă** *George, Nicholas and Wilhelm: Three Royal Cousins and the Road to World War*, các trang 382-383. **LaMar Cecil,** [^](#cite_ref-15) *Wilhelm II: Emperor and Exile, 1900-1941*, trang 235 **Neil M. Heyman,** [^](#cite_ref-16) *World War I*, trang 18 **Neil M. Heyman,** [^](#cite_ref-17) *World War I*, các trang 42-46. **Neil M. Heyman,** [^](#cite_ref-18) *World War I*, trang 39 **Robert Cowley, Geoffrey Parker,** [^](#cite_ref-19) *The Reader's Companion to Military History*, trang 273 **Peter I. Bosco, Antoinette Bosco,** [^](#cite_ref-20) *World War I*, trang XIII
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[The British Army in the Great War: The Battles of the Somme, 1916](http://www.1914-1918.net/bat15.htm) [New Zealand and the Battle of the Somme](http://www.nzhistory.net.nz/node/2455) [Thiepval Memorial and Peronne historial](http://www.images-en-somme.net/architecture/memorial-de-thiepval.html)


text:
Vương quốc Macedonia
Macedonia hay Macedon (tiếng Hy Lạp: Μακεδονία), đôi khi cũng được gọi là đế quốc Macedonia là tên một vương quốc cổ ở phía bắc của Hy Lạp,[1] có biên giới phía tây với vương quốc Epirus và lãnh thổ Thrace ở phía đông. Vương quốc này đã từng là một cường quốc trong lịch sử ở khu vực Cận Đông sau khi mà Alexandros Đại đế chinh phục hầu hết các nước lớn trên thế giới, bắt đầu hình thành Thời kỳ Hy Lạp hoá trong lịch sử Hy Lạp.
Mục lục
- 1 Tên gọi
- 2 Lịch sử
- 3 Thể chế
- 4 Xem thêm
- 5 Chú thích
- 6 Đọc thêm
- 7 Liên kết ngoài
Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]
Tên Macedonia (tiếng Hy Lạp: Μακεδονία, Makedonía) và Macedon (Tiếng Hy Lạp: Μακεδών, Makedōn) xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ là μακεδνός (Makednos). Nó thường được giải thích nghĩa ban đầu là vùng cao nguyên.[2][3]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thời kì đầu[sửa | sửa mã nguồn]
Những vùng đất xung quanh Aegae, thủ đô Macedonia vào thuở ban đầu, là nhà của nhiều dân tộc khác nhau. Macedonia được gọi là Emathia (từ vua Emathion) và thành phố Aiges được gọi là Edessa, thủ đô của truyền thuyết của vua Midas. Theo truyền thuyết, Caranus, đi cùng vô số người Hy Lạp đến khu vực này tìm kiếm một quê hương mới[4] đã chiếm Edessa và đổi tên nó thành Aegae. Sau đó, ông đã trục xuất Midas và các vị vua khác ra khỏi những vùng đất và ông đã thành lập vương quốc mới của mình. Theo Herodotos, đó là Dorus, con trai của Hellen người đã lãnh đạo nhân dân của mình tới Histaeotis, nơi đó họ bị đánh đuổi bởi người Cadmeia vào Pindus, nơi mà họ định cư là người Macedonia. Sau đó, một chi nhánh sẽ di chuyển về phía nam được gọi là người Dorian [5].
Thành bang Macedonia xuất hiện đầu tiên vào thế kỉ thứ 8 hoặc thứ 7 TCN dưới triều đại Argead, những người theo truyền thuyết, di chuyển đến khu vực từ thành phố Hy Lạp là Argos tại Peloponnesus (vì vậy mới có tên Argead).[6] Nó được đề cập là bộ tộc Macedonia bị cai trị bởi những người Argead, chính nó đã được gọi là Argead (mà dịch là bắt nguồn từ Argos). Vua đầu tiên của Macedonia được ghi nhận là Perdiccas I.
Vương quốc nằm trong các đồng bằng phì nhiêu được bồi đắp bởi phù sa và nước của các con sông Haliacmon và Axius, gọi là vùng Hạ Macedonia phía bắc núi Olympus. Vào thời của Alexander I của Macedon, dòng họ Argead-Macedon bắt đầu mở rộng tới miền Thượng Macedon, vùng đất của những bộ tộc Macedon độc lập như Lyncestae và Elmiotae và tới phía Tây, bên kia bờ sông Axius, vào Eordaia, Bottiaea, Mygdonia, và Almopia, những vùng đất của các bộ tộc Thrace.[7] Phía Bắc của Macedonia bị vây quanh bởi những dân tộc khác nhau không phải người Hy Lạp như người Paeonia, Thracia ở phía đông bắc, và người Illyria, những người mà người Macedonia thường xuyên xung đột, ở phía tây bắc. Thessaly nằm phía nam, cư dân ở đó với người dân Macedonia đã có nhiều điểm chung về văn hóa và chính trị, trong khi phía tây là Epirus, người Macedonia đã có một mối quan hệ hòa bình và trong thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên đã hình thành một liên minh chống lại các cuộc tấn công của dân Illyria.[8]
Gần thành phố hiện nay là Veria,Perdiccas I (hay, nhiều khả năng hơn, con trai ông, Argaeus I)đã xây dựng thủ đô Aigai(ngày nay là Vergina). Sau một thời gian ngắn dưới sự cai trị của Ba tư, dưới quyền Darius Hystaspes.quốc gia này đã khôi pục lại nền độc lập của nó dưới quyền vua Alexander I (495-450 TCN).
Trong suốt thời gian dài của Chiến tranh Peloponnesia, Macedon đã trở thành một trung tâm quyền lực với sự ủng hộ thay phiên giữa Sparta và Athens.[9]
Sự dính líu với văn minh Hy Lạp[sửa | sửa mã nguồn]
Trước thế kỉ thứ 4 TCN, vương quốc bao phủ một vùng tương ứng với địa bàn tỉnh Macedonia của Hy Lạp hiện đại. Quốc gia Macedonia thống nhất cuối cùng cũng được thành lập bởi vua Amyntas III của Macedonia (c. 393-370 TCN), mặc dù vẫn còn giữ lại xung đột mạnh mẽ giữa những người chăn gia súc giàu có ven biển và những bộ lạc hung tợn ở nội địa. Một liên minh đã được thiết lập với nhà vua thông qua các cuộc hôn nhân. Họ kiểm soát việc vượt qua của những cuộc xâm lược của người man tộc đến từ Illyria ở phía bắc và tây bắc. Nó ngày càng trở nên Attic hóa trong thời gian này, mặc dù sự xuất hiện của người Athen là để lưu tâm đến người Macedonia thô lỗ.[10] Trước khi thành lập Liên minh Corinth, mặc dù Macedonia dường như nói một phương ngữ của ngôn ngữ Hy Lạp và tuyên bố tự hào rằng họ là người Hy Lạp, họ đã không được coi là hoàn toàn chia sẻ nền văn hóa Hy Lạp cổ điển bởi nhiều cư dân của những thành bang miền nam.
Herodotos, là một trong những sử gia quan trọng nhất thời cổ đại, người đã sống ở Hy Lạp vào thời điểm đó khi vua Macedonia Alexander I nắm quyền, đã đề cập:
- Tôi tình cờ biết được, và tôi sẽ chứng minh trong một chương tiếp theo của lịch sử này, rằng những hậu duệ của Perdiccas, như chính họ tuyên bố, là người Hy Lạp. Điều này hơn nữa được công nhận bởi những người điều hành của Thế vận hội, nhân dịp khi Alexandros muốn cạnh tranh và đối thủ Hy Lạp cạnh tranh của ông cố gắng loại bỏ ông ta với lí do là người nước ngoài không được phép tham gia. Tuy nhiên, Alexandros, đã chứng minh gốc Argive của mình, và như vậy ông đã được chấp nhận như là một người Hy Lạp và cho phép tha gia vào cuộc đua chạy bộ. Ông đến đích đầu tiên ".[11]
Sang thế kỷ thứ 4TCN, Macedonia ngày càng dính líu về mặt chính trị với các thành bang quan trọng ở phía nam của Hy Lạp cổ đại, nhưng nó cũng giữ lại các tính năng khác cổ xưa hơn như văn hóa cung điện, đầu tiên tại Aegae (hiện nay là Vergina), sau đó tại Pella, giống như nền văn hóa Mycenaean hơn các thành bang Hy Lạp cổ điển, và các phong tục cổ xưa khác, giống như chế độ đa thê của Philip ngoài nữ hoàng Olympias của Epirote, mẹ của Alexandros.
Một phần còn lại từ thời xa xưa là sự tồn tại của một chế độ quân chủ cha truyền con nối nắm giữ quyền lực đôi khi tuyệt đối, mặc dù điều này vài lần đã bị cản trở bởi tầng lớp quý tộc ruộng đất, và thường bị xáo trộn bởi tranh chấp quyền lực trong gia đình hoàng gia. Điều này tương phản rõ rệt với các nền văn hóa Hy Lạp về phía nam, phổ biến với các thành bang chủ yếu là nằm trong tay các tổ chức quý tộc hoặc dân chủ.
Chinh phục Hy lạp[sửa | sửa mã nguồn]
Amyntas đã có ba con trai, người đầu tiên và thứ 2, Alexander II và Perdiccas III chỉ cai trị trong một thời gian ngắn. Người thừa kế còn nhỏ của Perdiccas bị phế truất bởi con trai thứ 3 của Amyntas, Phillip II của Macedon, người tự mình lên ngôi vua và mở ra thời kì Macedonia cai trị Hy Lạp. Dưới thời Philip II, (359-336 TCN), Macedon mở rộng vào lãnh thổ của người Paionia, Thracia, và Illyria. Trong các cuộc chinh phục khác, ông sát nhập những vùng đất của Pelagonia và phía nam Paionia.[12]
Philippos thiết kế lại quân đội Macedonia bằng cách thêm vào một dạng biến thể của lực lượng hoplite truyền thống để làm cho nó có hiệu quả hơn. Ông đã thêm vào quân đội mình lực lượng hetairoi, một loại kị binh trang bị giáp nặng và nhiều bộ binh nhẹ hơn, làm tăng thêm tính linh hoạt cao hơn. Ông cũng đã kéo dài thêm độ dài của giáo và thu nhỏ lại khiên của bộ binh, tăng khả năng tiện dụng của nó trong giao chiến.
Phillippos nhanh chóng bắt đầu mở rộng biên giới của vương quốc mình. Ông mở chiến dịch đầu tiên ở phía Bắc chống lại những người không phải là người Hy Lạp, người Illyrians, bảo vệ biên giới phía Bắc của mình và xây dựng được uy tín của một nhà thống lãnh quân sự. Tiếp theo ông quay trở lại phía đông, tới những lãnh thổ dọc theo bờ phía bắc của Aegea. Thành phố quan trọng nhất của khu vực này là Amphipolis, mà đã kiểm soát con đường tới Thrace và những mỏ bạc có giá trị gần đó. Vùng đất này là một phần của đế chế Athen và người Athen vẫn coi đó thuộc phạm vi ảnh hưởng của họ, nhưng đã bị giới hạn bởi sự bùng nổ của chiến tranh Đồng minh. Họ cũng chỉ làm được rất ít để ngăn cản Phillippos đưa quân đội của mình xuống phía nam và chiếm gần hết Thessaly.
Kiểm soát được Thessaly có nghĩa là bây giờ Philip có thể tham gia một cách tích cực vào chính trị của trung tâm Hy Lạp. Năm 356 TCN chứng kiến sự bùng nổ của Cuộc chiến tranh thần thánh mà đẩy Phocis chống lại Thebes và các đồng minh của nó. Thebes tuyển mộ người Macedonia để gia nhập cùng với họ. Và tại Trận cánh đồng Crocus, Philip có chiến thắng quyết định trước Phocis và đồng minh Athens của nó. Kết quả là Macedonia đã trở thành quốc gia lãnh đạo liên minh Amphictyonic và Phillip đã trở thành người đứng đầu đại hội Pythian, đặt nền móng vững chắc cho nhà lãnh đạo Macedonia tại trung tâm chính trị của thế giới Hy Lạp.
Trong khi đang tiếp tục xung đột với Athen, Philip hành quân về phía đông vượt qua Thrace, trong một nỗ lực để chiếm lấy Byzantium và Bosphoros, vì vậy đã cắt giảm nguồn cung cấp lương thực từ biển Đen cho Athen. Cuộc vây hãm Byzantium thất bại nhưng Athen đã nhận ra sự nguy hiểm về sự trỗi dậy của Macedonia và Demosthenes đã xây dựng một liên minh gồm nhiều thành bang lớn để chống lại người Macedonia. Quan trọng nhất là Thebes, nơi có lực lượng bộ binh mạnh nhất trong số các thành bang gia nhập. Liên minh này đã đụng động với quân đội Macedonia trong trận Chaeronea và đã nhận thất bại quyết định.
Đế chế[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm:Những cuộc chinh phạt của Alexandros đại đế,Chiến tranh Diadochi,Vương quốc Seleukos và Diadochi.
Con trai của Philippos, Alexandros đại đế (356-323 TCN), đã cố gắng để mở rộng quyền lực của vương quốc Macedonia không chỉ ở các thành bang Hy Lạp mà còn tới đế chế Ba Tư, Ai Cập, và các vùng đất xa về phía đông tới tận biên giới của Ấn Độ. Alexandros đã chấp nhận các tước hiệu của các quốc gia mà ông chinh phục đi kèm với sự lan truyền của nền văn hóa Hy Lạp thông qua đế chế rộng lớn của ông. Mặc dù đế chế đã tan vỡ thành nhiều quốc qia một thời gian ngắn sau khi ông qua đời, cuộc chinh phục của ông đã để lại một di sản lâu dài, ít nhất là ở các thành phố Hy lạp được thành lập ở Ba Tư, báo hiệu thời kỳ Hy Lạp hóa. Trong cuộc phân chia đế chế của Alexandros giữa các Diadochi, Macedonia rơi vào tay triều đại Antipatros, mà bị lật đổ bởi triều đại Antigonos chỉ sau một vài năm, năm 294 TCN.
Kỉ nguyên Hy lạp hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm:Triều đại Antipatros
Antipater và con trai ông Cassander đã giành quyền kiểm soát Macedonia, nhưng nó đã rơi vào một cuộc nội chiến trong suốt một thời gian dài sau cái chết của Cassander năm 297 TCN. Nó đã nằm dưới sự cai trị của Demetrios I (294-288 BC) trong một thời gian nhưng lại dính vào cuộc nội chiến.
Con trai của Demetrios, Antigonus II (277-239 BC), đã đánh bại một cuộc xâm lược của người Galatia, và giành lại vị trí của gia đình tại Macedonia, ông đã thành công khôi phục trật tự và thịnh vượng ở đó, mặc dù ông bị mất quyền kiểm soát nhiều thành phố Hy Lạp. Ông thành lập một chế độ quân chủ ổn định dưới triều đại Antigonos. Antigonos III (239-221 TCN) đã nắm lại quyền kiểm soát bằng cách tái lập lại quyền lực của Macedonia trên toàn khu vực.
Chiến tranh với Rome[sửa | sửa mã nguồn]
Dưới thời Philippos V của Macedonia (221-179 TCN) và con trai ông Perseus của Macedonia (179-168 TCN), vương quốc đụng độ với thế lực đang lên là Cộng hoà La Mã. Trong thế kỷ thứ 2 và 1 trước Công nguyên, Macedonia đã tham gia một loạt các cuộc chiến tranh với Rome. Hai thất bại nặng nề nhất dẫn đến sự kết thúc của vương quốc là vào năm 197 TCN khi La Mã đánh bại Philippos V, và năm 168 TCN khi La Mã đánh bại Perseus. Thất bại toàn diện này dẫn đến kết thúc của Macedonia, sự biến mất triều đại Antigonid và sự tan rã vương quốc Macedonia. Andriscos thành công trong một thời gian ngắn khi tái lập chế độ quân chủ năm 149 trước Công nguyên nhưng đã nhanh chóng thất bại vào năm sau và La Mã tổ chức cai trị trực tiếp và biến Macedonia thành tỉnh Macedonia của La Mã.
Thể chế[sửa | sửa mã nguồn]
Tổ chức chính trị của vương quốc Macedonia là một kim tự tháp ba cấp độ: trên đỉnh, nhà vua và nhà nước, ở chân, là các tổ chức dân sự (các thành phố và éthnē), và giữa là các quận, huyện.
Vua[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà vua (Βασιλεύς, Basileús) đứng đầu chính quyền trung ương: ông ta lãnh đạo đất nước từ thủ đô của mình, Pella. Ông đã được giúp đỡ trong việc tiến hành công việc của mình bởi các thư ký Hoàng gia (βασιλικὸς γραμματεύς, basilikós grammateús) bởi Hội đồng. Danh hiệu "vua" (basileús) có thể đã không chính thức được sử dụng bởi các nhiếp chính của Macedonia cho đến thời Alexandros Đại đế
Nhà vua chỉ huy của quân đội, là người đứng đầu tôn giáo Macedonia, và là người quyết định các vấn đề ngoại giao. Ngoài ra, ông ta là người duy nhất có thể quyết định các hòa ước, và cho đến thời Philippos V, đúc tiền xu.
Số lượng bầy tôi đã được hạn chế: vua cai trị vương quốc của mình chủ yếu là một cách gián tiếp, hỗ trợ ông chủ yếu thông qua các quan tòa địa phương, các epistates, những người mà ông liên tục giữ liên lạc.
Danh sách vua:
+ Triều đại Argead:
- Karanus: 808–778 BC
- Koinos: 778–750 BC
- Tyrimmas: 750-700 BC
- Perdiccas I: 700–678 BC
- Argaeus I: 678–640 BC
- Philippos I: 640–602 BC
- Aeropus I: 602–576 BC
- Alcetas I: 576–547 BC
- Amyntas I: 547–498 BC
- Alexandros I: 498–454 BC
- Alcetas II: 454–448 BC
- Perdiccas II: 448–413 BC
- Archelaus I: 413–399 BC
- Craterus: 399 BC
- Orestes và Aeropus II: 399–396 BC
- Archelaus II: 396–393 BC
- Amyntas II: 393 BC
- Pausanias: 393 BC
- Amyntas III: 393 BC
- Argaeus II: 393–392 BC
- Amyntas III: 392–370 BC
- Alexandros II: 370–368 BC
- Perdiccas III: 368–359 BC; nhiếp chính là Ptolemy xứ Aloros (368–365 BC)
- Amyntas IV: 359–356 BC
- Philippos II: 359–336 BC
- Alexandros III Đại đế: 336–323 BC; nhiếp chính là Antipater (334–323 BC)
- Philippos III Arrhidaeus: 323–317 BC và Alexandros IV: 323–310 BC
- Perdiccas - nhiếp chính Macedon: 323–321 BC
- Antipater I - nhiếp chính Macedon: 321–319 BC
- Polyperchon - nhiếp chính Macedon: 319–317 BC
- Cassander - nhiếp chính Macedon: 317–305 BC
+ Triều đại Antipatros:
- Cassandros: 305–297 BC
- Philippos IV: 297 BC
- Alexander V và Antipater II: 297–294 BC
+ Triều đại Antigonos[sửa | sửa mã nguồn]
- Demetrius I Poliorcetes: 306–286 BC
Không triều đại[sửa | sửa mã nguồn]
- Lysimachus: 286–281 BC và Pyrrhus II xứ Epirus: 286–285 BC
- Ptolemy Keraunos: 281–279 BC
- Meleager: 279 BC
+ Triều đại Antipatros[sửa | sửa mã nguồn]
- Antipater Etesias: 279 BC
- Sosthenes: 279–276 BC
+ Triều đại Antigonos[sửa | sửa mã nguồn]
- Antigonus II Gonatas: 276–274 BC[4]
- Pyrrhus II xứ Epirus: 274–272 BC
- Antigonus II Gonatas: 272–239 BC
- Demetrius II Aetolicus: 239–229 BC
- Antigonus III Doson: 229–221 BC
- Philippos V: 221–179 BC
- Perseus: 179–167 BC
Kế vị[sửa | sửa mã nguồn]
Kế vị ngai vàng ở Macedon theo chế độ cha truyền, nam, patrilineal và nói chung là tôn trọng nguyên tắc do thế tập.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Người Macedonian cổ đại
- Quân đội Macedonia
- Lịch của người Macedonia cổ đại
- Hy Lạp cổ đại
- Mặt trời Vergina
- Các vị vua của Macedon
- Alexander đại đế
- Diadochi
- Triều đại Antigonos
- Đế chế Seleucid
- Triều đại Ptolemaios
- Crestonia
- Lynkestis
- Orestis
- Deuriopus
- Tymphaia
- Elimiotis
- Almopia
- Eordaea
- Mygdonia
- Paionia
- Pelagonia
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- Notes
- ^ “Macedonia”. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2008.
- ^ “Georg Autenrieth, A Homeric Dictionary, μακεδνός”. Perseus.tufts.edu. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2009.
- ^ Johann Baptist Hofmann (1950). Etymologisches Wörterbuch des Griechischen. R. Oldenbourg.
- ^ Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus 7.1.
- ^ Herodotus, Histories, 1.56.3.
- ^ Herodotus mentions the story when Alexander I was asked to prove his Greek descent in order to participate in the Olympic Games, (an athletic event in which only people of Greek origin participated). Alexander proved his (Argead) descent and was allowed to compete by the Hellanodikai: "And that these descendants of Perdiccas are Greeks, as they themselves say, I happen to know myself, and not only so, but I will prove in the succeeding history that they are Greeks. Moreover the Hellanodicai, who manage the games at Olympia, decided that they were so: for when Alexander wished to contend in the games and had descended for this purpose into the arena, the Greeks who were to run against him tried to exclude him, saying that the contest was not for Barbarians to contend in but for Greeks: since however Alexander proved that he was of Argos, he was judged to be a Greek, and when he entered the contest of the foot-race his lot came out with that of the first." (Herodotus, "Histories", Book 5: Terpsichore 22)
- ^ The Cambridge ancient history: The fourth century B.C. edited by D.M. Lewis et al. I E S Edwards, Cambridge University Press, D. M. Lewis, John Boardman, Cyril John Gadd, Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond, 2000, ISBN 0521233488, pp. 723-724.
- ^ Anson, Edward (tháng 12 năm 2010). Roisman, Joseph; Worthington, Ian, biên tập. A Companion to Ancient Macedonia. Wiley-Blackwell. tr. 5
|các trang=hay
|at=dư (trợ giúp). ISBN 978-1405179362.
- ^ Kagan, Donald [1] " Twilight of the Polis." Introduction to Ancient Greek History.
- ^ A History of Macedonia by R.Malcolm Errington, Catherine Errington,ISBN 1566195195,1994,page 4,"Ancient allegations that the Macedonians were non-Greeks all had their origin in Athens at the time of the struggle with Philip II...."
- ^ Herodotus, Histories, 5. 22
- ^ South East Europe History pages - Map showing Upper and Lower Macedon and the growth of Macedon 4th BC. [2]
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Eugene N. Borza: Before Alexander: constructing early Macedonia. Claremont, CA: Regina Books, 1999. Pp. 89. ISBN 0941690970 (pb)
- Robin Lane Fox, Alexander the Great, Penguin Books, 1973, ISBN 0-14-008878-4 (pb).
- Nicholas G. L. Hammond, The Macedonian State, Oxford University Press, 1989, ISBN 0-19-814883-6. Pg. 12-13.
- Macedonian Empire, 1911 Encyclopedia Britannica
- Joseph Roisman, Ian Worthington: A Companion to Ancient Macedonia, Wiley-Blackwell, 2010
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Ancient Macedonia at Livius, by Jona Lendering
- Hellenism in Macedonia, Britannica Online
- Twilight of the Polis and the rise of Macedon (Philip, Demosthenes and the Fall of the Polis). Yale University courses, Lecture 24. (Introduction to Ancient Greek History)
- Heracles to Alexander The Great: Treasures From The Royal Capital of Macedon, A Hellenic Kingdom in the Age of Democracy, Ashmolean Museum of Art and Archaeology, University of Oxford

markdown:
# Vương quốc Macedonia
[Vương quốc Macedon](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedon&redirect=no))
|
|
Ngôn ngữ |Tiếng
||Tôn giáo cổ đại
|| - 808 - 778 TCN
|| - 359 - 336 TCN
|| - 336 - 323 TCN
|| - 221 - 179 TCN
|Lịch sử | -
||800 TCN
|| -
||382 TCN
|| - Bị
||146 TCN
||tiền
|**Macedonia** hay **Macedon** ( [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): **Μακεδονία**), đôi khi cũng được gọi là **đế quốc Macedonia** là tên một vương quốc cổ ở phía bắc của [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), có biên giới phía tây với [1] [vương quốc Epirus](/wiki/Ipiros_(qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i))và lãnh thổ [Thrace](/wiki/Thracia)ở phía đông. Vương quốc này đã từng là một cường quốc trong lịch sử ở khu vực Cận Đông sau khi mà [Alexandros Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)chinh phục hầu hết các nước lớn trên [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), bắt đầu hình thành [Thời kỳ Hy Lạp hoá](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Hy_L%E1%BA%A1p_h%C3%B3a)trong [lịch sử Hy Lạp](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Hy_L%E1%BA%A1p).
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Thể chế](#Th.E1.BB.83_ch.E1.BA.BF) [4 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [5 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [6 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=1)]
Tên Macedonia (tiếng Hy Lạp: Μακεδονία, Makedonía) và Macedon (Tiếng Hy Lạp: Μακεδών, Makedōn) xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ là
*μακεδνός* (Makednos). Nó thường được giải thích nghĩa ban đầu là *vùng cao nguyên*. [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=2)]
### Thời kì đầu[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=3)]
Những vùng đất xung quanh Aegae, thủ đô Macedonia vào thuở ban đầu, là nhà của nhiều dân tộc khác nhau. Macedonia được gọi là Emathia (từ vua Emathion) và thành phố Aiges được gọi là Edessa, thủ đô của truyền thuyết của vua Midas. Theo truyền thuyết, Caranus, đi cùng vô số người Hy Lạp đến khu vực này tìm kiếm một quê hương mới
đã chiếm Edessa và đổi tên nó thành Aegae. Sau đó, ông đã trục xuất Midas và các vị vua khác ra khỏi những vùng đất và ông đã thành lập vương quốc mới của mình. Theo [4] [Herodotos](/wiki/Herodotos), đó là Dorus, con trai của Hellen người đã lãnh đạo nhân dân của mình tới Histaeotis, nơi đó họ bị đánh đuổi bởi người Cadmeia vào Pindus, nơi mà họ định cư là người Macedonia. Sau đó, một chi nhánh sẽ di chuyển về phía nam được gọi là người Dorian . [[5]](#cite_note-5)
Thành bang Macedonia xuất hiện đầu tiên vào thế kỉ thứ 8 hoặc thứ 7 TCN dưới
[triều đại Argead](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Argead&action=edit&redlink=1), những người theo truyền thuyết, di chuyển đến khu vực từ thành phố Hy Lạp là [Argos](/w/index.php?title=Argos&action=edit&redlink=1) tại Peloponnesus (vì vậy mới có tên Argead). Nó được đề cập là bộ tộc Macedonia bị cai trị bởi những người Argead, chính nó đã được gọi là Argead (mà dịch là [6] *bắt nguồn từ Argos*). Vua đầu tiên của Macedonia được ghi nhận là [Perdiccas I](/wiki/Perdiccas_I).
Vương quốc nằm trong các đồng bằng phì nhiêu được bồi đắp bởi phù sa và nước của các con sông
[Haliacmon](/w/index.php?title=Haliacmon&action=edit&redlink=1) và [Axius](/w/index.php?title=Axius&action=edit&redlink=1), gọi là vùng *Hạ Macedonia* phía bắc núi Olympus. Vào thời của [Alexander I của Macedon](/wiki/Alexandros_I_c%E1%BB%A7a_Macedonia), dòng họ Argead-Macedon bắt đầu mở rộng tới miền Thượng Macedon, vùng đất của những bộ tộc Macedon độc lập như Lyncestae và Elmiotae và tới phía Tây, bên kia bờ sông Axius, vào [Eordaia](/wiki/Eordaia), [Bottiaea](/w/index.php?title=Bottiaea&action=edit&redlink=1), [Mygdonia](/w/index.php?title=Mygdonia&action=edit&redlink=1), và [Almopia](/wiki/Almopia), những vùng đất của các bộ tộc Thrace. Phía Bắc của Macedonia bị vây quanh bởi những dân tộc khác nhau không phải người Hy Lạp như người Paeonia, Thracia ở phía đông bắc, và người Illyria, những người mà người Macedonia thường xuyên xung đột, ở phía tây bắc. Thessaly nằm phía nam, cư dân ở đó với người dân Macedonia đã có nhiều điểm chung về văn hóa và chính trị, trong khi phía tây là Epirus, người Macedonia đã có một mối quan hệ hòa bình và trong thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên đã hình thành một liên minh chống lại các cuộc tấn công của dân Illyria. [7] [[8]](#cite_note-Companion-8)
Gần thành phố hiện nay là Veria,
[Perdiccas I](/wiki/Perdiccas_I) (hay, nhiều khả năng hơn, con trai ông, [Argaeus I](/w/index.php?title=Argaeus_I&action=edit&redlink=1))đã xây dựng thủ đô Aigai(ngày nay là Vergina). Sau một thời gian ngắn dưới sự cai trị của Ba tư, dưới quyền [Darius Hystaspes](/w/index.php?title=Darius_Hystaspes&action=edit&redlink=1).quốc gia này đã khôi pục lại nền độc lập của nó dưới quyền vua [Alexander I](/wiki/Alexandros_I_c%E1%BB%A7a_Macedonia) (495-450 TCN).
Trong suốt thời gian dài của
[Chiến tranh Peloponnesia](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Peloponnesia&action=edit&redlink=1), Macedon đã trở thành một trung tâm quyền lực với sự ủng hộ thay phiên giữa [Sparta](/wiki/Sparta) và [Athens](/wiki/Athena). [[9]](#cite_note-oyc.yale.edu-9)
### Sự dính líu với văn minh Hy Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=4)]
Trước thế kỉ thứ 4 TCN, vương quốc bao phủ một vùng tương ứng với địa bàn tỉnh Macedonia của Hy Lạp hiện đại. Quốc gia Macedonia thống nhất cuối cùng cũng được thành lập bởi vua
[Amyntas III của Macedonia](/wiki/Amyntas_III_c%E1%BB%A7a_Macedonia) (c. 393-370 TCN), mặc dù vẫn còn giữ lại xung đột mạnh mẽ giữa những người chăn gia súc giàu có ven biển và những bộ lạc hung tợn ở nội địa. Một liên minh đã được thiết lập với nhà vua thông qua các cuộc hôn nhân. Họ kiểm soát việc vượt qua của những cuộc xâm lược của người man tộc đến từ [Illyria](/w/index.php?title=Illyria&action=edit&redlink=1) ở phía bắc và tây bắc. Nó ngày càng trở nên [Attic](/w/index.php?title=Attic&action=edit&redlink=1) hóa trong thời gian này, mặc dù sự xuất hiện của người Athen là để lưu tâm đến người Macedonia thô lỗ. Trước khi thành lập [10] [Liên minh Corinth](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_Corinth&action=edit&redlink=1), mặc dù Macedonia dường như nói một phương ngữ của ngôn ngữ Hy Lạp và tuyên bố tự hào rằng họ là người Hy Lạp, họ đã không được coi là hoàn toàn chia sẻ nền văn hóa Hy Lạp cổ điển bởi nhiều cư dân của những thành bang miền nam. [Herodotos](/wiki/Herodotos), là một trong những sử gia quan trọng nhất thời cổ đại, người đã sống ở Hy Lạp vào thời điểm đó khi vua Macedonia Alexander I nắm quyền, đã đề cập: *Tôi tình cờ biết được, và tôi sẽ chứng minh trong một chương tiếp theo của lịch sử này, rằng những hậu duệ của Perdiccas, như chính họ tuyên bố, là người Hy Lạp. Điều này hơn nữa được công nhận bởi những người điều hành của Thế vận hội, nhân dịp khi Alexandros muốn cạnh tranh và đối thủ Hy Lạp cạnh tranh của ông cố gắng loại bỏ ông ta với lí do là người nước ngoài không được phép tham gia. Tuy nhiên, Alexandros, đã chứng minh gốc Argive của mình, và như vậy ông đã được chấp nhận như là một người Hy Lạp và cho phép tha gia vào cuộc đua chạy bộ. Ông đến đích đầu tiên ".* [[11]](#cite_note-11)
Sang thế kỷ thứ 4TCN, Macedonia ngày càng dính líu về mặt chính trị với các thành bang quan trọng ở phía nam của Hy Lạp cổ đại, nhưng nó cũng giữ lại các tính năng khác cổ xưa hơn như văn hóa cung điện, đầu tiên tại
[Aegae](/w/index.php?title=Aegae&action=edit&redlink=1) (hiện nay là [Vergina](/w/index.php?title=Vergina&action=edit&redlink=1)), sau đó tại Pella, giống như nền văn hóa Mycenaean hơn các thành bang Hy Lạp cổ điển, và các phong tục cổ xưa khác, giống như chế độ đa thê của Philip ngoài nữ hoàng [Olympias](/w/index.php?title=Olympias&action=edit&redlink=1) của Epirote, mẹ của Alexandros.
Một phần còn lại từ thời xa xưa là sự tồn tại của một chế độ quân chủ cha truyền con nối nắm giữ quyền lực đôi khi tuyệt đối, mặc dù điều này vài lần đã bị cản trở bởi tầng lớp quý tộc ruộng đất, và thường bị xáo trộn bởi tranh chấp quyền lực trong gia đình hoàng gia. Điều này tương phản rõ rệt với các nền văn hóa Hy Lạp về phía nam, phổ biến với các thành bang chủ yếu là nằm trong tay các tổ chức quý tộc hoặc dân chủ.
### Chinh phục Hy lạp[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=5)]
Amyntas đã có ba con trai, người đầu tiên và thứ 2,
[Alexander II](/wiki/Alexandros_II_c%E1%BB%A7a_Macedonia) và [Perdiccas III](/wiki/Perdiccas_III_c%E1%BB%A7a_Macedonia) chỉ cai trị trong một thời gian ngắn. Người thừa kế còn nhỏ của Perdiccas bị phế truất bởi con trai thứ 3 của Amyntas, [Phillip II của Macedon](/wiki/Philippos_II_c%E1%BB%A7a_Macedonia), người tự mình lên ngôi vua và mở ra thời kì Macedonia cai trị Hy Lạp. Dưới thời Philip II, (359-336 TCN), Macedon mở rộng vào lãnh thổ của người Paionia, Thracia, và Illyria. Trong các cuộc chinh phục khác, ông sát nhập những vùng đất của [Pelagonia](/w/index.php?title=Pelagonia&action=edit&redlink=1) và phía nam [Paionia](/wiki/Paionia). [[12]](#cite_note-12)
Philippos thiết kế lại
[quân đội Macedonia](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Macedonia) bằng cách thêm vào một dạng biến thể của lực lượng [hoplite](/w/index.php?title=Hoplite&action=edit&redlink=1) truyền thống để làm cho nó có hiệu quả hơn. Ông đã thêm vào quân đội mình lực lượng *hetairoi*, một loại kị binh trang bị giáp nặng và nhiều bộ binh nhẹ hơn, làm tăng thêm tính linh hoạt cao hơn. Ông cũng đã kéo dài thêm độ dài của giáo và thu nhỏ lại khiên của bộ binh, tăng khả năng tiện dụng của nó trong giao chiến.
Phillippos nhanh chóng bắt đầu mở rộng biên giới của vương quốc mình. Ông mở chiến dịch đầu tiên ở phía Bắc chống lại những người không phải là người Hy Lạp, người Illyrians, bảo vệ biên giới phía Bắc của mình và xây dựng được uy tín của một nhà thống lãnh quân sự. Tiếp theo ông quay trở lại phía đông, tới những lãnh thổ dọc theo bờ phía bắc của Aegea. Thành phố quan trọng nhất của khu vực này là
[Amphipolis](/w/index.php?title=Amphipolis&action=edit&redlink=1), mà đã kiểm soát con đường tới [Thrace](/wiki/Thracia) và những mỏ bạc có giá trị gần đó. Vùng đất này là một phần của [đế chế Athen](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Athen&action=edit&redlink=1) và người Athen vẫn coi đó thuộc phạm vi ảnh hưởng của họ, nhưng đã bị giới hạn bởi sự bùng nổ của [chiến tranh Đồng minh](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh&action=edit&redlink=1). Họ cũng chỉ làm được rất ít để ngăn cản Phillippos đưa quân đội của mình xuống phía nam và chiếm gần hết Thessaly.
Kiểm soát được Thessaly có nghĩa là bây giờ Philip có thể tham gia một cách tích cực vào chính trị của trung tâm Hy Lạp. Năm 356 TCN chứng kiến sự bùng nổ của
[Cuộc chiến tranh thần thánh](/wiki/Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)) mà đẩy Phocis chống lại Thebes và các đồng minh của nó. Thebes tuyển mộ người Macedonia để gia nhập cùng với họ. Và tại [Trận cánh đồng Crocus](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_c%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%93ng_Crocus), Philip có chiến thắng quyết định trước Phocis và đồng minh Athens của nó. Kết quả là Macedonia đã trở thành quốc gia lãnh đạo [liên minh Amphictyonic](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_Amphictyonic&action=edit&redlink=1) và Phillip đã trở thành người đứng đầu đại hội Pythian, đặt nền móng vững chắc cho nhà lãnh đạo Macedonia tại trung tâm chính trị của thế giới Hy Lạp.
Trong khi đang tiếp tục xung đột với Athen, Philip hành quân về phía đông vượt qua
[Thrace](/wiki/Thracia), trong một nỗ lực để chiếm lấy [Byzantium](/wiki/Byzantium) và Bosphoros, vì vậy đã cắt giảm nguồn cung cấp lương thực từ biển Đen cho Athen. Cuộc vây hãm Byzantium thất bại nhưng Athen đã nhận ra sự nguy hiểm về sự trỗi dậy của Macedonia và [Demosthenes](/wiki/Demosthenes) đã xây dựng một liên minh gồm nhiều thành bang lớn để chống lại người Macedonia. Quan trọng nhất là Thebes, nơi có lực lượng bộ binh mạnh nhất trong số các thành bang gia nhập. Liên minh này đã đụng động với quân đội Macedonia trong [trận Chaeronea](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Chaeronea) và đã nhận thất bại quyết định.
### Đế chế[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=6)] *Xem thêm: Những cuộc chinh phạt của Alexandros đại đế,Chiến tranh Diadochi,Vương quốc Seleukos và Diadochi.*
Con trai của Philippos,
[Alexandros đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) (356-323 TCN), đã cố gắng để mở rộng quyền lực của vương quốc Macedonia không chỉ ở các thành bang Hy Lạp mà còn tới [đế chế Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0), [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), và các vùng đất xa về phía đông tới tận biên giới của Ấn Độ. Alexandros đã chấp nhận các tước hiệu của các quốc gia mà ông chinh phục đi kèm với sự lan truyền của nền văn hóa Hy Lạp thông qua đế chế rộng lớn của ông. Mặc dù đế chế đã tan vỡ thành nhiều quốc qia một thời gian ngắn sau khi ông qua đời, cuộc chinh phục của ông đã để lại một di sản lâu dài, ít nhất là ở các thành phố Hy lạp được thành lập ở Ba Tư, báo hiệu [thời kỳ Hy Lạp hóa](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Hy_L%E1%BA%A1p_h%C3%B3a). Trong cuộc phân chia đế chế của Alexandros giữa các [Diadochi](/wiki/Diadochi), Macedonia rơi vào tay [triều đại Antipatros](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Antipatros&action=edit&redlink=1), mà bị lật đổ bởi [triều đại Antigonos](/wiki/Nh%C3%A0_Antigonos) chỉ sau một vài năm, năm 294 TCN.
### Kỉ nguyên Hy lạp hóa[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=7)] *Xem thêm: Triều đại Antipatros* [Antipater](/wiki/Antipatros) và con trai ông [Cassander](/wiki/Kassandros) đã giành quyền kiểm soát Macedonia, nhưng nó đã rơi vào một cuộc nội chiến trong suốt một thời gian dài sau cái chết của Cassander năm 297 TCN. Nó đã nằm dưới sự cai trị của [Demetrios I](/w/index.php?title=Demetrios_I&action=edit&redlink=1) (294-288 BC) trong một thời gian nhưng lại dính vào cuộc nội chiến.
Con trai của Demetrios,
[Antigonus II](/wiki/Antigonos_II_Gonatas) (277-239 BC), đã đánh bại một cuộc xâm lược của người [Galatia](/w/index.php?title=Galatia&action=edit&redlink=1), và giành lại vị trí của gia đình tại Macedonia, ông đã thành công khôi phục trật tự và thịnh vượng ở đó, mặc dù ông bị mất quyền kiểm soát nhiều thành phố Hy Lạp. Ông thành lập một chế độ quân chủ ổn định dưới [triều đại Antigonos](/wiki/Nh%C3%A0_Antigonos). Antigonos III (239-221 TCN) đã nắm lại quyền kiểm soát bằng cách tái lập lại quyền lực của Macedonia trên toàn khu vực.
### Chiến tranh với Rome[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=8)]
Dưới thời
[Philippos V của Macedonia](/wiki/Philippos_V_c%E1%BB%A7a_Macedonia) (221-179 TCN) và con trai ông [Perseus của Macedonia](/wiki/Perseus_c%E1%BB%A7a_Macedonia) (179-168 TCN), vương quốc đụng độ với thế lực đang lên là [Cộng hoà La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_La_M%C3%A3). Trong thế kỷ thứ 2 và 1 trước Công nguyên, Macedonia đã tham gia một loạt các cuộc chiến tranh với Rome. Hai thất bại nặng nề nhất dẫn đến sự kết thúc của vương quốc là vào năm 197 TCN khi La Mã đánh bại Philippos V, và năm 168 TCN khi La Mã đánh bại Perseus. Thất bại toàn diện này dẫn đến kết thúc của Macedonia, sự biến mất triều đại Antigonid và sự tan rã vương quốc Macedonia. Andriscos thành công trong một thời gian ngắn khi tái lập chế độ quân chủ năm 149 trước Công nguyên nhưng đã nhanh chóng thất bại vào năm sau và La Mã tổ chức cai trị trực tiếp và biến Macedonia thành tỉnh Macedonia của La Mã.
## Thể chế[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=9)]
Tổ chức chính trị của vương quốc Macedonia là một kim tự tháp ba cấp độ: trên đỉnh, nhà vua và nhà nước, ở chân, là các tổ chức dân sự (các thành phố và éthnē), và giữa là các quận, huyện.
### Vua[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=10)]
Nhà vua (Βασιλεύς, Basileús) đứng đầu chính quyền trung ương: ông ta lãnh đạo đất nước từ thủ đô của mình,
[Pella](/wiki/Pella). Ông đã được giúp đỡ trong việc tiến hành công việc của mình bởi các thư ký Hoàng gia (βασιλικὸς γραμματεύς, basilikós grammateús) bởi Hội đồng. Danh hiệu "vua" (basileús) có thể đã không chính thức được sử dụng bởi các nhiếp chính của Macedonia cho đến thời [Alexandros Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)
Nhà vua chỉ huy của quân đội, là người đứng đầu tôn giáo Macedonia, và là người quyết định các vấn đề ngoại giao. Ngoài ra, ông ta là người duy nhất có thể quyết định các hòa ước, và cho đến thời Philippos V, đúc tiền xu.
Số lượng bầy tôi đã được hạn chế: vua cai trị vương quốc của mình chủ yếu là một cách gián tiếp, hỗ trợ ông chủ yếu thông qua các quan tòa địa phương, các epistates, những người mà ông liên tục giữ liên lạc.
Danh sách vua:
+ Triều đại Argead:
- Karanus: 808–778 BC
- Koinos: 778–750 BC
- Tyrimmas: 750-700 BC
- Perdiccas I: 700–678 BC
- Argaeus I: 678–640 BC
- Philippos I: 640–602 BC
- Aeropus I: 602–576 BC
- Alcetas I: 576–547 BC
- Amyntas I: 547–498 BC
- Alexandros I: 498–454 BC
- Alcetas II: 454–448 BC
- Perdiccas II: 448–413 BC
- Archelaus I: 413–399 BC
- Craterus: 399 BC
- Orestes và Aeropus II: 399–396 BC
- Archelaus II: 396–393 BC
- Amyntas II: 393 BC
- Pausanias: 393 BC
- Amyntas III: 393 BC
- Argaeus II: 393–392 BC
- Amyntas III: 392–370 BC
- Alexandros II: 370–368 BC
- Perdiccas III: 368–359 BC; nhiếp chính là Ptolemy xứ Aloros (368–365 BC)
- Amyntas IV: 359–356 BC
- Philippos II: 359–336 BC
- Alexandros III Đại đế: 336–323 BC; nhiếp chính là Antipater (334–323 BC)
- Philippos III Arrhidaeus: 323–317 BC và Alexandros IV: 323–310 BC
- Perdiccas - nhiếp chính Macedon: 323–321 BC
- Antipater I - nhiếp chính Macedon: 321–319 BC
- Polyperchon - nhiếp chính Macedon: 319–317 BC
- Cassander - nhiếp chính Macedon: 317–305 BC
+ Triều đại Antipatros:
- Cassandros: 305–297 BC
- Philippos IV: 297 BC
- Alexander V và Antipater II: 297–294 BC
### + Triều đại Antigonos[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=11)]
- Demetrius I Poliorcetes: 306–286 BC
### Không triều đại[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=12)]
- Lysimachus: 286–281 BC và Pyrrhus II xứ Epirus: 286–285 BC
- Ptolemy Keraunos: 281–279 BC
- Meleager: 279 BC
### + Triều đại Antipatros[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=13)]
- Antipater Etesias: 279 BC
- Sosthenes: 279–276 BC
### + Triều đại Antigonos[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=14)]
- Antigonus II Gonatas: 276–274 BC
[4]
- Pyrrhus II xứ Epirus: 274–272 BC
- Antigonus II Gonatas: 272–239 BC
- Demetrius II Aetolicus: 239–229 BC
- Antigonus III Doson: 229–221 BC
- Philippos V: 221–179 BC
- Perseus: 179–167 BC
### Kế vị[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=15)]
Kế vị ngai vàng ở Macedon theo chế độ cha truyền, nam,
[patrilineal](/w/index.php?title=Patrilineal&action=edit&redlink=1) và nói chung là tôn trọng nguyên tắc do thế tập.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=16)] [Người Macedonian cổ đại](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Macedonian_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Quân đội Macedonia](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Macedonia) [Lịch của người Macedonia cổ đại](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Macedonia_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Hy Lạp cổ đại](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) [Mặt trời Vergina](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di_Vergina&action=edit&redlink=1) [Các vị vua của Macedon](/wiki/C%C3%A1c_v%E1%BB%8B_vua_c%E1%BB%A7a_Macedon) [Alexander đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) [Diadochi](/wiki/Diadochi) [Triều đại Antigonos](/wiki/Nh%C3%A0_Antigonos) [Đế chế Seleucid](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Seleukos) [Triều đại Ptolemaios](/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios) [Crestonia](/w/index.php?title=Crestonia&action=edit&redlink=1) [Lynkestis](/w/index.php?title=Lynkestis&action=edit&redlink=1) [Orestis](/w/index.php?title=Orestis_(v%C3%B9ng_%C4%91%E1%BA%A5t)&action=edit&redlink=1) [Deuriopus](/w/index.php?title=Deuriopus&action=edit&redlink=1) [Tymphaia](/w/index.php?title=Tymphaia&action=edit&redlink=1) [Elimiotis](/w/index.php?title=Elimiotis&action=edit&redlink=1) [Almopia](/wiki/Almopia) [Eordaea](/w/index.php?title=Eordaea&action=edit&redlink=1) [Mygdonia](/w/index.php?title=Mygdonia_(Europe)&action=edit&redlink=1) [Paionia](/wiki/Paionia) [Pelagonia](/w/index.php?title=Pelagonia&action=edit&redlink=1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=17)]
- Notes
[^](#cite_ref-britannica_1-0) [“Macedonia”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia). *. Encyclopædia Britannica Online. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2008.* [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) [^](#cite_ref-2) [“Georg Autenrieth, A Homeric Dictionary, μακεδνός”](http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.04.0073:entry=makedno/s). Perseus.tufts.edu. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2009. **Johann Baptist Hofmann (1950).** [^](#cite_ref-3) *Etymologisches Wörterbuch des Griechischen*. R. Oldenbourg. **Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus 7.1.** [^](#cite_ref-4) **Herodotus, Histories, 1.56.3.** [^](#cite_ref-5) **Herodotus mentions the story when** [^](#cite_ref-6) [Alexander I](/w/index.php?title=Alexander_I_of_Macedon&action=edit&redlink=1)was asked to prove his Greek descent in order to participate in the Olympic Games, (an athletic event in which only people of Greek origin participated). Alexander proved his (Argead) descent and was allowed to compete by the [Hellanodikai](/w/index.php?title=Hellanodikai&action=edit&redlink=1): "And that these descendants of Perdiccas are Greeks, as they themselves say, I happen to know myself, and not only so, but I will prove in the succeeding history that they are Greeks. Moreover the Hellanodicai, who manage the games at Olympia, decided that they were so: for when Alexander wished to contend in the games and had descended for this purpose into the arena, the Greeks who were to run against him tried to exclude him, saying that the contest was not for Barbarians to contend in but for Greeks: since however Alexander proved that he was of Argos, he was judged to be a Greek, and when he entered the contest of the foot-race his lot came out with that of the first." (Herodotus, "Histories", Book 5: Terpsichore 22) [^](#cite_ref-7) [The Cambridge ancient history: The fourth century B.C. edited by D.M. Lewis et al. I E S Edwards, Cambridge University Press, D. M. Lewis, John Boardman, Cyril John Gadd, Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond, 2000, ISBN 0521233488, pp. 723-724.](http://books.google.com/books?id=vx251bK988gC&pg=RA6-PA750&dq=ancient+macedon&lr=&hl=bg#PRA6-PA719-IA4,M1) **Anson, Edward (tháng 12 năm 2010). Roisman, Joseph; Worthington, Ian, biên tập.** [^](#cite_ref-Companion_8-0) [. Wiley-Blackwell. tr. 5](http://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC&printsec=frontcover&dq=a+companion+to+macedonia&hl=en&ei=M5w6Tc6sEpH6sAPlq_zMAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Illyrians&f=false) *A Companion to Ancient Macedonia*
|các trang=hay
|at=dư (
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#extra_pages)). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1405179362](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1405179362). [^](#cite_ref-oyc.yale.edu_9-0) [Kagan, Donald](/w/index.php?title=Donald_Kagan&action=edit&redlink=1) [[1]](http://oyc.yale.edu/classics/introduction-to-ancient-greek-history/content/transcripts/transcript-24-twilight-of-the-polis-cont.-and)" Twilight of the Polis." *Introduction to Ancient Greek History.* **A History of Macedonia by R.Malcolm Errington, Catherine Errington,** [^](#cite_ref-10) [ISBN 1566195195](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1566195195),1994,page 4,"Ancient allegations that the Macedonians were non-Greeks all had their origin in Athens at the time of the struggle with Philip II...." **Herodotus, Histories, 5. 22** [^](#cite_ref-11) **South East Europe History pages - Map showing Upper and Lower Macedon and the growth of Macedon 4th BC.** [^](#cite_ref-12) [[2]](http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/maps/Greek_macedonia.htm)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=18)]
- Eugene N. Borza:
*Before Alexander: constructing early Macedonia.*Claremont, CA: Regina Books, 1999. Pp. 89. [ISBN 0941690970](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0941690970)(pb)
- Robin Lane Fox,
*Alexander the Great,*Penguin Books, 1973, [ISBN 0-14-008878-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0140088784)(pb).
- Nicholas G. L. Hammond,
*The Macedonian State*, Oxford University Press, 1989, [ISBN 0-19-814883-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198148836). Pg. 12-13. [Macedonian Empire](http://encyclopedia.jrank.org/LUP_MAL/MACEDONIAN_EMPIRE.html), [1911 Encyclopedia Britannica](/w/index.php?title=1911_Encyclopedia_Britannica&action=edit&redlink=1)
- Joseph Roisman, Ian Worthington:
*A Companion to Ancient Macedonia*, Wiley-Blackwell, 2010
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia&action=edit§ion=19)] [Ancient Macedonia](http://www.livius.org/maa-mam/macedonia/macedonia.html)at [Livius](http://www.livius.org), by Jona Lendering [Hellenism in Macedonia](http://www.britannica.com/eb/art-84137/Ancient-artifacts-that-have-been-discovered-in-Aiani-prove-thatMacedonia:), Britannica Online [Twilight of the Polis and the rise of Macedon](http://www.youtube.com/watch?v=cuOxGMoHMMY&feature=channel)( *Philip, Demosthenes and the Fall of the Polis*). Yale University courses, [Lecture 24](http://oyc.yale.edu/classics/introduction-to-ancient-greek-history/content/sessions/session-24-twilight-of-the-polis-cont.-and). ( [)](http://oyc.yale.edu/classics/introduction-to-ancient-greek-history/) *Introduction to Ancient Greek History* [Heracles to Alexander The Great: Treasures From The Royal Capital of Macedon, A Hellenic Kingdom in the Age of Democracy](http://www.ashmolean.org/exhibitions/current/?timing=current&id=57&exhibitionYear=2011), Ashmolean Museum of Art and Archaeology, University of Oxford
|
|
· · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · |Nhiếp chính
||Không triều đại
|
|
|
· · · · · · · · · · Những cuộc chiến tranh thần thánh( · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1053 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
humors
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Động từ[sửa]
humors
- Động từ humor chia ở ngôi thứ ba số ít.
Chia động từ[sửa]
humor
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.

markdown:
# humors
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **humors** [Động từ](/wiki/%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB) *chia ở* [humor](/wiki/humor) [ngôi thứ ba](/wiki/ng%C3%B4i_th%E1%BB%A9_ba) [số ít](/wiki/s%E1%BB%91_%C3%ADt).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
humor
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[humor](/wiki/humor) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [humoring](/wiki/humoring) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [humored](/wiki/humored) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc [humorest](/w/index.php?title=humorest&action=edit&redlink=1)¹ **humors**hoặc [humoreth](/w/index.php?title=humoreth&action=edit&redlink=1)¹ [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored)hoặc [humoredst](/w/index.php?title=humoredst&action=edit&redlink=1)¹ [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc [humorest](/w/index.php?title=humorest&action=edit&redlink=1)¹ [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [humored](/wiki/humored) [were](/wiki/were)to [humor](/wiki/humor)hoặc [should](/wiki/should) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc should [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc should [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc should [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc should [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)hoặc should [humor](/wiki/humor) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor) [humor](/wiki/humor)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1065 miss, cp1053 miss