markdown:
# Giả Hủ
**Giả Hủ** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 贾诩; [147](/wiki/147)- [224](/wiki/224)), tự là **Văn Hòa**, người huyện Cô Tang, quận Vũ Uy tỉnh [Cam Túc](/wiki/Cam_T%C3%BAc) của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Ông là một mưu sĩ nổi tiếng trong thời [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Giả Hủ được biết đến là một trong những quân sư giỏi và thân cận của [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o). Trước đó, ông từng theo [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c), [Lý Thôi](/wiki/L%C3%BD_Quy%E1%BA%BFt) và cuối cùng là Trương Tú trước khi gia nhập Tào Tháo. Sau cái chết của Tào Tháo, ông tiếp tục phục vụ người kế nhiệm là [Tào Phi](/wiki/T%C3%A0o_Phi), con trai của Tào Tháo và là Hoàng Đế [nhà Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) sau này.
## Mục lục
## Thời trẻ[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=1)]
Khi còn trẻ, Giả Hủ là người có học vấn nhưng khả năng của ông thì "người đời chẳng ai biết đến" Chỉ có một nhân sĩ ở Hán Dương là Diêm Trung khi tiếp xúc với ông mới cho rằng ông là người khác thường và có cái tài lạ của Lương, Bình.
[[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-ReferenceA-2)
Đến kỳ thi xét Hiếu liêm, Giả Hủ đã đậu kỳ thi này và được bổ nhiệm làm chức Lang
Tuy nhiên, khi nhìn thấy những sự tham nhũng trong chính quyền vào thời điểm đó, mặt khác ông vì bị ốm nặng bèn nhân đó từ quan, quay về phía quê nhà. [3]
Trên đường trở về đến đất Khiên, ông đã bị bắt bởi phiến quân từ các bộ lạc rợ Đê cùng với mấy chục người khác. Ông cho biết ông chính là cháu ngoại của Thái úy Đoàn Quýnh (段熲), là một vị tướng trấn thủ ở biên ải, uy danh vang xa. Các phản quân rợ Đê nghe danh tiếng nên không dám làm hại ông mà ngược lại còn phóng thích cho ông. Những người bị bắt khác thì đều bị giết cả.
Theo
* thì Giả Hủ không phải là cháu ngoại của Đoàn Công, ông ta chỉ mượn danh để dọa rợ Đê, qua đó cho thấy ông là một người có tài "quyền biến để xong việc, hết thảy đại loại như thế" Tam Quốc chí* [[2]](#cite_note-ReferenceA-2)
## Phục vụ Đổng Trác[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=2)]
Năm 185,
[Hàn Toại](/wiki/H%C3%A0n_To%E1%BA%A1i) ở phía tây bắc cùng với liên hợp với các bộ lạc ở [Tây Lương](/wiki/T%C3%A2y_L%C6%B0%C6%A1ng) bắt đầu nổi dậy. Nhà Đông Hán phong cho Đổng Trác làm tổng chỉ huy quân đội để chinh phục các cuộc nổi loạn ở đây. Với danh tiếng của mình, Giả Hủ được Đổng Trác phong làm mưu sĩ cùng tham gia chiến dịch.
Giả Hủ đã hiến nhiều kế sách quan trọng, giúp cho Đổng Trác giành thắng lợi trong cuộc đàn áp này và phát triển thực lực của ông ta, đó chính là điều kiện để sau này Đổng Trác tiến vào trung nguyên.
Năm 189, Đổng Trác tiến vào kinh đô
[Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng) với lực lượng hùng hậu và mang theo dã tâm, nhanh chóng chuyên quyền, phế [Hán Thiếu Đế](/wiki/H%C3%A1n_Thi%E1%BA%BFu_%C4%90%E1%BA%BF), lập [Hán Hiến Đế](/wiki/H%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%BF), bắt ép vua mới phong chức Thái sư và biến vua Hán trở thành bù nhìn. *Tam Quốc chí* cho biết Đổng Trác vào Lạc Dương, Hủ được lấy làm Thái uý duyện rồi Bình tây Đô uý, lại thăng lên làm Thảo lỗ Hiệu uý . [2]
Tuy nhiên, Đổng Trác tàn bạo, bất nhân nên có nhiều kẻ thù, Giả Hủ dự đoán việc ngày bại vong của Đổng Trác, bèn tìm cớ rời khỏi ông này để tránh liên lụy sau này. Giả Hủ sau đó đã được bổ nhiệm làm mưu sĩ của Trung Lang tướng
[Ngưu Phụ](/wiki/Ng%C6%B0u_Ph%E1%BB%A5), con rể của Đổng Trác khi đó đang đóng ở [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y) để "phụ giúp việc quân".
## Hiến kế cho Lý Thôi chiếm Trường An[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=3)]
Các
[chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) do [Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) cầm đầu nổi dậy chống Đổng Trác. Trác thua trận bỏ [Lạc Dương](/wiki/L%E1%BA%A1c_D%C6%B0%C6%A1ng), mang Hán Hiến Đế về [Tràng An](/wiki/Tr%C3%A0ng_An). Giả Hủ đi theo. Vào năm [192](/wiki/192), Đổng Trác bị [Lã Bố](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BB%91) giết ở [Tràng An](/wiki/Tr%C3%A0ng_An). Sau đó Ngưu Phụ cũng bị giết.
Giả Hủ khi đó cùng các bộ tướng của Đổng Trác là
[Lý Thôi](/wiki/L%C3%BD_Quy%E1%BA%BFt) (hay Lý Giác), [Quách Dĩ](/wiki/Qu%C3%A1ch_D%C4%A9), [Trương Tế](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%BF) và [Phàn Trù](/wiki/Ph%C3%A0n_Tr%C3%B9) đang đóng quân ở ngoài. Lý Thôi xin [Vương Doãn](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Do%C3%A3n) tha tội nhưng Vương Doãn không đồng ý. Giả Hủ hiến kế cho Lý Thôi tập hợp quân đội để chiếm Trường An để trả thù cho Đổng Trác.
Theo
*Tam Quốc chí*, khi Trác bại vong, Phụ cũng chết, mọi người rất sợ hãi, bọn Hiệu uý Lý Thôi, Quách Dĩ, Trương Tế muốn giải tán, sắp sửa quay về quê. Ông nói: *"Nghe nói người trong thành Trường An bàn định muốn giết hết người Lương Châu, mà các ông bỏ mọi người ra đi một mình, thì một người đình trưởng cũng có thể bắt được các ông vậy. Chẳng bằng thống lĩnh mọi người ở phương tây, thu nhặt binh sĩ ở đó, vây đánh Tràng An, vì Đổng công mà báo hận, may mà nên việc, phụng sự quốc gia để chinh phạt thiên hạ, nếu chẳng xong việc, bỏ chạy cũng chưa muộn vậy." Chúng cho là phải. Thôi bèn ở phía tây đánh Trường An."*
Lý Thôi, Quách Dĩ phao tin
[Vương Doãn](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Do%C3%A3n) muốn giết hết người Tây Lương để kích động mọi người theo mình, tập hợp được lực lượng đông đảo, tiến vào đánh bại Lã Bố và nhanh chóng chiếm được Trường An.
Chính vì lời khuyên này của Giả Hủ mà nhân dân thành Trường An đã phải chịu nhiều tang tóc khi bè đảng của hai người này lộng quyền và lạm sát gây nên những trận "động loạn trong kinh thành".
Sử gia
[Bùi Tùng Chi](/w/index.php?title=B%C3%B9i_T%C3%B9ng_Chi&action=edit&redlink=1) đã chỉ trích rất gay gắt Giả Hủ, ông ta cho rằng:
- "
*Chiến loạn tứ phương, quốc gia phân liệt, tai ương xuất hiện liên tục. Bang quốc có nguy cơ bị diệt vong, lê dân chịu muôn điều oan khốc. Há chẳng vì lời nói suông của Giả Hủ chăng? Tội ác của Hủ, không gì to hơn! Những trận động loạn từ xưa đến nay, chưa từng thảm liệt như loạn Đổng Trác vậy!*" [[4]](#cite_note-ReferenceB-4)
Sau khi chiếm được Trường An, Lý Thôi định xét công để phong cho Giả Hủ tước hầu, Tuy nhiên ông từ chối không nhận vì "Cái kế cứu mệnh ấy, có chi đáng kể!". Họ lại phong cho ông làm Thượng thư Bộc xạ, ông cũng từ chối vì tự thấy chưa đủ tiếng tăm. Cuối cùng họ phong Giả Hủ làm Thượng thư, giữ việc tuyển cử, ông nhiều lần giúp đỡ cho họ, "bọn Thôi vừa quý mến mà kiêng sợ".
*Nguỵ thư* chép: *Hủ giữ việc tuyển cử, nhiều lần chọn người trước đây có danh tiếng cho làm lệnh phó, kẻ bàn luận việc ấy đều khen Hủ*.
Tuy nhiên sau khi chiếm được Trường An, Lý Thôi và Quách Dĩ lại quay sang đánh nhau, Giả Hủ nhiều lần phải
[hòa giải](/wiki/H%C3%B2a_gi%E1%BA%A3i) cho họ, vì uy tín của ông lớn nên họ đều nghe lời, tạm gác xung đột. *Hiến Đế kỷ* chép: *Quách Dĩ, Phàn Trù cùng với Thôi lìa bỏ nhau, mấy lần muốn đánh nhau. Hủ liền lấy đạo lý trách cứ, chúng đều nghe lời Hủ*.
Lúc mẹ mất Giả Hủ từ quan, được bái làm Quang lộc đại phu. Lúc này Lý Thôi, Quách Dĩ lại đánh nhau đánh nhau ở trong thành Tràng An. Lý Thôi lại mời Giả Hủ làm Tuyên Nghĩa tướng quân. Giả Hủ lại một lần nữa hòa giải xung đột giữa hai người.
## Phục vụ Trương Tú[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=4)]
Năm 195, Lý Thôi và Quách Dĩ lại một lần nữa tham gia vào một cuộc xung đột lớn với nhau vì tranh chấp quyền hành. Hai người làm loạn kinh thành, ức hiếp thiên tử. Giả Hủ nhận thấy tình hình không thuận lợi nên đã dâng trả ấn thụ và theo về với tướng quân Đoàn Ổi (cũng vốn là một bộ tướng của
[Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c)) đang đóng ở Hoa Âm, Giả Hủ với Đoàn Ổi là người cùng quê nên theo ông ta. [[4]](#cite_note-ReferenceB-4)
Theo
*Tam Quốc chí*, cháu của [Trương Tế](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%BF) vừa tử trận tại Nam Dương là Trương Tú đề nghị Giả Hủ phục vụ cho ông ta nhưng Giả Hủ không nhận lời. Tuy nhiên ít lâu sau, Giả Hủ bỏ Đoàn Ổi và theo về với [Trương Tú](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%BA). *Tam Quốc chí* chép " *Hủ có tiếng là người trong sạch, quân lính của Ổi rất ngưỡng vọng. Ổi trong bụng sợ bị Hủ đoạt quyền, mà bề ngoài lại cung phụng Hủ lễ nghĩa rất đầy đủ, Hủ càng thấy bất an hơn*".
Ông hiến kế cho Trương Tú liên minh với
[Lưu Biểu](/wiki/L%C6%B0u_Bi%E1%BB%83u). Năm 197, Tào Tháo tấn công Trương Tú. Giả Hủ hiến kế cho Trương Tú giả vờ đầu hàng và đã dùng hỏa thực hiện một cuộc tập kích vào quân của Tào Tháo trong trận chiến Uyển Thành, tiêu diệt toàn bộ quân Tào.
Tào Tháo trốn thoát với sự nỗ lực của
[Điển Vi](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83n_Vi), viên tướng đã liều mạng hi sinh để ngăn quân Trương Tú truy kích Tào Tháo. Ngoài ra trong trận chiến Uyển Thành này, Tào Tháo còn mất một người con là Tào Ngang và người cháu là Tào An Dân.
## Phục vụ Tào Tháo[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=5)]
Năm 199,
[Viên Thiệu](/wiki/Vi%C3%AAn_Thi%E1%BB%87u) gửi thư cho Trương Tú đề nghị ông ta cùng tham gia chinh phạt Tào Tháo. Trương Tú muốn chấp nhận yêu cầu, tuy nhiên, Giả Hủ khuyên Trương Tú không nên theo Viên Thiệu. Sau đó, qua cân nhắc tình thế, Giả Hủ khuyên Trương Tú đầu hàng Tào Tháo. Giả Hủ sau đó trở thành mưu sĩ cho [Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) và sau đó là [Tào Phi](/wiki/T%C3%A0o_Phi).
Giả Hủ đã giúp Tào Tháo đánh bại Viên Thiệu ở
[trận Quan Độ](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Quan_%C4%90%E1%BB%99) với mưu kế cắt đứt nguồn cung cấp lương thảo của Viên thiệu trong trận đánh ở Ô Sào, đó là trận chiến bản lề cho chiến thắng của Tào Tháo trong trận Quan Độ. Sau trận đánh này, Tào Tháo đã cơ bản thống nhất Trung Quốc.
Năm 208, Giả Hủ khuyên Tào Tháo rằng không nên đánh
[Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4), nhưng ý kiến này không được chấp nhận và kết quả là Tào Tháo đã đại bại trong [trận Xích Bích](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_X%C3%ADch_B%C3%ADch).
Sau đó, vào năm 211, quân Tây Lương do
[Mã Siêu](/wiki/M%C3%A3_Si%C3%AAu) và [Hàn Toại](/wiki/H%C3%A0n_To%E1%BA%A1i) cầm đầu tấn cống quân Tào ở Đồng Quan. Tào Tháo dẫn quân đánh trả và bị bại trong [trận Đồng Quan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%93ng_Quan). Giả Hủ hiến kế cho Tào Tháo ly gián Mã Siêu và Hàn Toại bằng việc xóa bức thư gửi cho Hàn Toại và thông báo cho Mã Siêu biết gây nghi ngờ nội bộ. Kế sách này mang tính then chốt của chiến thắng của Tào Tháo trong chiến dịch Đồng Quan.
Giả Hủ là một người ủng hộ cho Tào Phi, con trai cả của Tào Tháo trong việc giành ngôi thái tử, ông đã gây xung đột giữa Tào Tháo với
[Tào Thực](/wiki/T%C3%A0o_Th%E1%BB%B1c) góp phần đem lại thành công trong việc lựa chọn Tào Phi làm thái tử.
## Phục vụ Tào Phi[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=6)]
Khi
[Tào Phi](/wiki/T%C3%A0o_Phi) bãi bỏ [Hán Hiến đế](/wiki/H%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%BF) và tự phong cho mình làm hoàng đế (220), ông ta có dò hỏi Giả Hủ xem thực lực của nước Ngụy liệu có đủ sức tấn công [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) hay [Thục Hán](/wiki/Th%E1%BB%A5c_H%C3%A1n). Giả Hủ cho rằng thực lực quân Ngụy vẫn chưa đủ sức để tấn công Ngô hay Thục. Tào Phi không nghe lời ông và một lần nữa phải chịu một thất bại lớn khi đánh Đông Ngô.
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=7)]
Năm
[224](/wiki/224) đời [Ngụy Văn Đế](/wiki/T%C3%A0o_Phi), Giả Hủ vì tuổi già sức yếu nên mất khi 77 tuổi. Trong suốt cuộc đời của mình, ông đã chứng tỏ mình là một mưu sĩ giỏi, một người có cơ trí, đoán biết thời thế và là một người con có hiếu.
## Trong Tam Quốc diễn nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=8)]
Trong
[Tam Quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a), Giả Hủ xuất hiện tại hồi thứ 9 có nhan đề: *Trừ hung bạo, Lã Bố giúp tư đồ; Chiếm Trường An, Lý Thôi nghe Giả Hủ*. Trong hồi này, Giả Hủ đã có lời khuyên cho Lý Thôi, Quách Dĩ tiến vào Trường An và đã được chấp thuận.
Tiếp đến khi quân Tây Lương do
[Mã Đằng](/wiki/M%C3%A3_%C4%90%E1%BA%B1ng) và [Hàn Toại](/wiki/H%C3%A0n_To%E1%BA%A1i) tiến vào [Trường An](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An), Giả Hủ đã bày kế cho Lý Thôi, Quách Dĩ đánh bại quân Tây Lương khiến họ phải rút lui.
Khi Trương Tú liên minh với Lưu Biểu chống Tào Tháo, Giả Hủ cũng đoán ra ý định "giương đông kích tây" của Tào Tháo và giúp Trương Tú đánh thắng quân Tào.
Ngoài ra, Giả Hủ còn để lại nhiều dấu ấn trong việc bày mưu cho Trương Tú tập kích Tào Tháo, hiến kế cho Tào Tháo hỏa thiêu kho lương của Viên Thiệu ở Ô Sào và đặc biệt là mưu kế ly gián Mã Siêu và Hàn Toại bằng một bức thư. Ông kiến nghị: "Phép binh tha hồ lừa dối, nên giả vờ cầu hoà, rồi dùng kế phản gián, khiến cho Hàn, Mã nghi ngờ lẫn nhau, chỉ một trận là phá được".
Nhìn chung, trong Tam Quốc diễn nghĩa, Giả Hủ là một mưu sĩ đa mưu túc trí, phục vụ nhiều lãnh chúa và cuối cùng được Tào Tháo trọng dụng.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_H%E1%BB%A7&action=edit§ion=9)] *Tam Quốc chí*, Trần Thọ, Bùi Tùng Chi ghi chú *Tam Quốc diễn nghĩa*, La Quán Trung, dịch giả Phan Kế Bính

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Jeanne d'Arc
|Jeanne d'Arc|
|
|![]()
Tượng thánh Jeanne d'Arc trong
[Nhà thờ Đức Bà Paris](/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_%C4%90%E1%BB%A9c_B%C3%A0_Paris) [Domrémy](/wiki/Domr%C3%A9my-la-Pucelle), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Rouen](/wiki/Rouen), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vương quốc Pháp](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Blason_France_moderne.svg) ![ Blason France moderne.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Blason_France_moderne.svg/18px-Blason_France_moderne.svg.png)
![ Blason France moderne.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Blason_France_moderne.svg/18px-Blason_France_moderne.svg.png)
[Chiến tranh Trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m) **Jeanne d'Arc** ( [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Gian-đa, [6 tháng 1](/wiki/6_th%C3%A1ng_1) năm [1412](/wiki/1412) – [30 tháng 5](/wiki/30_th%C3%A1ng_5) năm [1431](/wiki/1431)) là một [nữ anh hùng](/w/index.php?title=N%E1%BB%AF_anh_h%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) [người Pháp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) trong cuộc [chiến tranh Trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m) giữa [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Anh](/wiki/Anh).
Sinh ra trong một gia đình nông dân ở phía đông nước Pháp, cô chỉ huy quân Pháp giành được một số chiến thắng quan trọng trong cuộc
[Chiến tranh trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m). Cô cho biết mình được thiên khải dẫn dắt giúp giải phóng nước Pháp đánh bại quân Anh, và như vậy gián tiếp đưa [Charles VII](/wiki/Charles_VII_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) lên ngôi. Cô bị người Anh bắt giữ, bị giám mục theo phe nước Anh xét xử, bị kết tội là phù thủy và bị hỏa thiêu khi chỉ 19 tuổi. Sự nghiệp của cô như vậy chỉ gói gọn trong hai năm cuối đời, một năm chiến đấu và một năm bị cầm tù. Hai mươi bốn năm sau, [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) cho tra xét lại vụ án, và tuyên bố cô vô tội, rồi phong cô là một người [tử vì đạo](/wiki/T%E1%BB%AD_v%C3%AC_%C4%91%E1%BA%A1o). Jeanne d'Arc được ban phúc lành năm 1909 và ngày [16 tháng 5](/wiki/16_th%C3%A1ng_5) năm [1920](/wiki/1920), cô được [Giáo hoàng Biển Đức XV](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Bi%E1%BB%83n_%C4%90%E1%BB%A9c_XV) chính thức [phong thánh](/wiki/Tuy%C3%AAn_th%C3%A1nh), và là thánh quan thầy Giáo hội nước Pháp. [[1]](#cite_note-longwinded-1)
Jeanne chứng thực là cô nhận được
[mặc khải](/wiki/M%E1%BA%B7c_kh%E1%BA%A3i) từ [Chúa](/wiki/Ch%C3%BAa) muốn cô giải phóng quê hương mình từ ách thống trị của người [Anh](/wiki/Anh) trong cuộc [Chiến tranh trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m). Vua Charles VII của Pháp, khi đó còn chưa lên ngôi, gửi cô cùng một đoàn quân đến đánh giải vây cho thành Orléans. Cô trở nên nổi bật sau khi vượt qua được thái độ coi thường của các chỉ huy dày dặn kinh nghiệm, và phá vây chỉ trong vòng chín ngày. Một loạt chiến thắng chóng vánh khác mở đường cho việc Charles VII đăng quang tại [Reims](/wiki/Reims).
Jeanne d'Arc trở thành một hình tượng quan trọng trong nền văn minh phương Tây. Kể từ thời
[Napoléon](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) cho tới thời hiện đại, các nhà chính trị Pháp thuộc tất cả các nhóm chính kiến tiếp tục gợi đến hình ảnh cô. Trong số các nhà văn và nhà soạn nhạc viết các tác phẩm về cô có thể kể đến [Shakespeare](/wiki/William_Shakespeare), [Voltaire](/wiki/Voltaire), [Schiller](/wiki/Friedrich_Schiller), [Verdi](/wiki/Giuseppe_Verdi), [Tchaikovsky](/wiki/Pyotr_Ilyich_Tchaikovsky), [Twain](/wiki/Mark_Twain), và [Shaw](/wiki/George_Bernard_Shaw). Hình tượng cô tiếp tục được sử dụng trong phim ảnh, truyền thông, ca nhạc, múa hát và trò chơi điện tử.
## Mục lục
## Nước Pháp trong cuộc Chiến tranh Trăm năm[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=1)]
Vào thời Jeanne d'Arc, nước Pháp đang trong tình trạng thê thảm. Cuộc
[chiến tranh trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m) bắt đầu từ năm 1337 khi cuộc tranh cãi về quyền thừa kế ngai vàng nước Pháp nổ ra, xen lẫn với các giai đoạn tương đối yên bình. Gần như tất cả các cuộc giao tranh đều diễn ra trên nước Pháp. Người Anh sử dụng chiến thuật *chevauchée*, tức chiến thuật dùng các cánh quân kỵ binh nhỏ đột kích, đốt phá, tàn sát để tàn phá nước Pháp. Dân số Pháp chưa kịp hồi phục sau nạn Đại dịch hạch từ thế kỷ trước, thương mại bị cắt đứt khỏi thị trường nước ngoài. Người Anh lúc đó đã gần như đạt được mục tiêu của mình nhằm thiết lập một hệ thống lưỡng đầu chế, dưới quyền điều khiển của người Anh, ngược lại quân Pháp chưa bao giờ giành được một chiến thắng đáng kể nào trong suốt cả một thế hệ. Theo lời sử gia DeVries, "vương quốc Pháp không còn đáng là cái bóng của chính nó ở thế kỷ mười ba." [[2]](#cite_note-2)
Vị vua trị vì nước Pháp khi Joan ra đời là
[Charles VI](/wiki/Charles_VI_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p), thỉnh thoảng lại lên cơn điên, nên không thể trị vì được. Em trai nhà vua, Công tước Louis xứ Orléans và em họ vua [Jean sans Peur](/w/index.php?title=Jean_sans_Peur&action=edit&redlink=1), Công tước xứ [Burgundy](/wiki/Bourgogne), tranh giành ngôi nhiếp chính nước Pháp và quyền bảo trợ cho con cái nhà vua. Cuộc tranh giành này dẫn tới việc họ buộc tội Hoàng hậu Isabeau xứ [Bavaria](/wiki/Bayern) ngoại tình, và bắt cóc con cái nhà vua. Đỉnh điểm của cuộc xung đột diễn ra khi Công tước xứ Burgundy hạ lệnh cho người ám sát Công tước xứ Orléans năm 1407.
Những người ủng hộ hai phe này được gọi là phe Armagnac và phe Burgundy. Lợi dụng tình hình rối ren, vua Anh là
[Henry V](/wiki/Henry_V_c%E1%BB%A7a_Anh) xâm lược Pháp rồi chiến thắng oanh liệt trong [trận Agincourt](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Agincourt) năm 1415, đánh chiếm các thành phố ở miền bắc nước Pháp. Vị vua tương lai của nước Pháp, [3] [Charles VII](/wiki/Charles_VII_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p), thụ phong [Dauphin](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD)khi mới 14 tuổi, vì cả bốn anh trai của ông đều đã qua đời trước đó. Hành động quan trọng đầu tiên của ông là ký hiệp ước hòa bình với phe Burgundy năm 1419. Nhưng nỗ lực này thất bại khi những người ủng hộ phe Armagnac ám sát John Dũng cảm trong buổi triều kiến, dù Charles đã hứa bảo đảm an toàn cho ông. Vị công tước mới xứ Burgundy, [[4]](#cite_note-4) [Philippe le Bon](/w/index.php?title=Philippe_III_x%E1%BB%A9_Burgundy&action=edit&redlink=1), buộc Charles phải chịu trách nhiệm cho sự phản trắc này và liên minh với người Anh, với kết quả là một phần lớn lãnh thổ của Pháp bị người Anh chiếm mất. [[5]](#cite_note-5)
Năm 1420, Hoàng hậu Isabeau xứ Bavaria ký
[Hiệp ước Troyes](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Troyes&action=edit&redlink=1), theo đó vua Henry V nước Anh và con cháu của ông được kế vị ngai vàng nước Pháp, thay cho con trai bà là Charles. Thỏa thuận này làm sống lại lời đồn đại là bà có quan hệ tình ái với vị Công tước xứ Orléans đã mất, và khiến người ta nghi ngờ vị Thái tử "Dauphin" là con hoang, chứ không phải con nhà vua. Henry V và Charles VI chết chỉ cách nhau hai tháng năm 1422, để lại một đứa con nhỏ, [6] [Henry VI của Anh](/wiki/Henry_VI_c%E1%BB%A7a_Anh), vua trên danh nghĩa của cả hai vương quốc. Em trai Henry V, John xứ Lancaster, Quận công Bedford đệ nhất làm [nhiếp chính](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_ch%C3%ADnh). [[7]](#cite_note-7)
Kể từ năm 1429, gần như toàn bộ miền bắc nước Pháp và một số vùng ở vùng tây nam bị ngoại bang chiếm đóng. Người Anh cai quản Paris, trong khi người Burgundy giữ
[Reims](/wiki/Reims). Thành phố này rất quan trọng, vì nó theo truyền thống là nơi đăng quang của nhà vua, đặc biệt khi cả hai nhân vật tranh giành ngai vàng nước Pháp đều chưa được tôn lên làm vua. Người Anh lúc đó đang tiến hành [cuộc vây hãm Orléans](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Orl%C3%A9ans&action=edit&redlink=1), thành phố duy nhất ở phía bắc [sông Loire](/wiki/S%C3%B4ng_Loire) còn trung thành với triều đình Pháp. Nó có vị trí chiến lược án ngữ dòng sông, là lá chắn cho trung tâm nước Pháp. Theo lời các sử gia hiện đại, "số mệnh vương quốc treo trên Orléans." Không ai tin tưởng thành phố có thể kháng cự trong một thời gian dài được. [8] [[9]](#cite_note-9)
## Cuộc đời và sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=2)]
Joan là con ông Jacques d'Arc và bà Isabelle Romée
tại [10] [Domrémy](/wiki/Domr%C3%A9my-la-Pucelle), một làng khi đó thuộc lãnh địa quận công xứ Bar (về sau nhập vào tỉnh [Lorraine](/wiki/Lorraine)và đổi thành Domrémy-la-Pucelle). Cha mẹ cô sở hữu 50 mẫu đất (0.2 km [[11]](#cite_note-11) 2), và để thêm thu nhập cha cô còn làm viên chức thu thuế trong làng, cũng như chỉ huy đội dân quân. Họ sống tại một vùng đất hẻo lánh thuộc vùng đông bắc còn trung thành với triều đình Pháp, dù nằm lọt thỏm trong lãnh địa của phe Burgundy. Khi cô còn nhỏ, thỉnh thoảng làng của cô bị đột kích và đốt phá. [[12]](#cite_note-12)
Joan cho biết cô 19 tuổi khi phiên tòa xử cô diễn ra, như vậy cô sinh năm 1412; cô sau này cho biết cô nhận được thiên khải đầu tiên vào khoảng năm 1424 lúc 12 tuổi, khi đó cô đang ở ngoài đồng một mình thì nghe thấy tiếng nói (của thiên sứ). Cô thuật lại là đã òa lên khóc khi họ biến mất vì họ quá sức đẹp đẽ. Cô cho biết
[Tổng thiên sứ](/wiki/T%E1%BB%95ng_l%C3%A3nh_thi%C3%AAn_th%E1%BA%A7n) Michael, nữ Thánh Catherine xứ Alexandria, và nữ Thánh Đồng trinh Margaret truyền cho cô đánh đuổi người Anh và đưa [Dauphin](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) đến Reims để lên ngôi vua. [[13]](#cite_note-13)
Khi 16 tuổi, cô nhờ một người họ hàng, Durand Lassois, đưa cô đến
[Vaucouleurs](/wiki/Vaucouleurs) để thỉnh cầu chỉ huy đơn vị quân đóng tại đó là Bá tước [Robert de Baudricourt](/w/index.php?title=Robert_de_Baudricourt&action=edit&redlink=1) cho phép tiếp kiến triều đình Pháp tại [Chinon](/wiki/Chinon). Bá tước Baudricourt chế giễu cô, nhưng không làm cô nhụt chí. Tới tháng 1, cô lại trở lại, và lần này được hai nhân vật quan trọng ủng hộ Jean de Metz và Bertrand de Poulengy. [14] Nhờ được họ bảo trợ, cô được gặp Bá tước lần thứ hai, và tiên đoán hết sức chính xác về việc quân Pháp thất trận Herrings gần Orléans. [[15]](#cite_note-Nullification-15) [[16]](#cite_note-16)
### Thành công[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Grande_salle_ch%C3%A2teau_de_Chinon.JPG/220px-Grande_salle_ch%C3%A2teau_de_Chinon.JPG)
[Chinon](/wiki/Chinon), nơi cô gặp Vua Charles VII. Tòa tháp còn sót lại của lâu đài nay trở thành viện bảo tàng về cô.
Robert de Baudricourt cấp một toán quân bảo vệ cô đến
[Chinon](/wiki/Chinon), sau khi nhận được tin tức từ mặt trận xác nhận lời tiên đoán của cô trước đó. Cô băng qua lãnh địa của phe đối nghịch Burgundy bằng cách ăn mặc giả trai. Tới triều đình, cô gây ấn tượng trong buổi hội đàm kín đến mức [17] [Charles VII](/wiki/Charles_VII_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)phải hết sức kinh ngạc. Ông sau đó cho người thẩm tra lý lịch và giáo lý cô tại [Poitiers](/wiki/Poitiers). Cùng lúc đó, mẹ vợ Charles là [Yolande xứ Aragon](/w/index.php?title=Yolande_x%E1%BB%A9_Aragon&action=edit&redlink=1)bỏ tiền ra chuẩn bị một đạo quân cứu viện [Orléans](/wiki/Orl%C3%A9ans). Joan thỉnh cầu được gia nhập đoàn quân và vũ trang như một hiệp sỹ, với áo giáp trắng, ngựa, cờ, thị đồng đều do người ta quyên góp. Sử gia Stephen W. Richey cho biết cô là niềm hy vọng duy nhất của cả một vương triều sắp sụp đổ:
|“||Sau bao năm thua hết trận này đến trận khác, các lãnh đạo quân sự và dân sự của Pháp đã mất hết tinh thần và uy tín. Lúc mà Dauphin Charles chấp thuận đề nghị khẩn thiết của Joan được phép vũ trang và chỉ huy quân đội, ông hẳn hiểu rằng tất cả mọi phương sách thông thường và hợp lý khác đều đã thất bại. Chỉ có một vương triều ở thế tuyệt vọng cùng cực mới lắng nghe một cô thôn nữ thất học tự xưng mình là sứ giả của Thượng Đế truyền cho mình lãnh đạo quân đội để giành chiến thắng.
||”|
|
|"Hỡi Nhà vua nước Anh, và ngươi, Quận công Bedford, người tự xưng là nhiếp chính nước Pháp... hãy trả món nợ của các người cho Thượng Đế; trả lại cho người Thiếu nữ, chìa khóa tất cả các thành phố Pháp tươi đẹp mà các người đã xâm phạm."
|
|Thư gửi cho người Anh, tháng3-4 năm 1429; Quicherat I, trang 240, dịch bởi Wikipedia.
Cô đến
[Orléans](/wiki/Orl%C3%A9ans) ngày 29 tháng 4 năm 1429, nhưng Jean de Dunois (tức Jean d'Orléans), trưởng dòng công tước xứ Orléans, ban đầu không để cô tham gia họp trong hội đồng quân sự, và cũng không thông báo cho cô biết khi quân Pháp giao chiến với địch quân. Tuy nhiên việc này không ngăn cản được cô có mặt tại hầu hết các cuộc họp và các trận giao tranh. Người ta vẫn còn tranh cãi về ảnh hưởng và quyền chỉ huy trên thực tế của cô, với các sử gia truyền thống như Édouard Perroy cho rằng cô chỉ có ý nghĩa tượng trưng, mang lại hiệu quả tinh thần là chính. [19] Tuy nhiên sự phân tích này dựa trên bản chép phiên toà xét xử cô, khi cô tuyên bố ưa cầm cờ hơn là cầm kiếm. Các học giả hiện đại tập trung vào phiên toà phục hồi danh dự của cô, nhấn mạnh là các sỹ quan tùy tùng rất khâm phục cô như một chiến thuật gia cừ khôi và là một nhà chiến lược giỏi. Ví dụ như Stephen W. Richey cho biết: [[20]](#cite_note-20) *"Cô dẫn quân đội đến một loạt chiến thắng ngoạn mục, xoay chiều cuộc chiến."* Dù thế nào đi chăng nữa, các sử gia cũng đồng ý là quân Pháp giành được nhiều thắng lợi vang dội trong thời kỳ sự nghiệp ngắn ngủi của cô. [[17]](#cite_note-Richey-17) [[21]](#cite_note-21)
### Chiến tranh xoay chiều[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=4)]
Cô không lặp lại chiến thuật khi đó của ban chỉ huy Pháp vốn tỏ ra quá thận trọng. Trong vòng 5 tháng bị vây hãm, quân Pháp chỉ đột kích có đúng một lần, và thất bại thảm hại. Tới ngày 4 tháng 5, quân Pháp công kích và đánh chiếm được tòa thành ngoại vi Saint Loup. Thừa thắng, cô cho quân tiến đánh pháo đài thứ hai, gọi là Saint Jean le Blanc. Pháo đài này hóa ra bị bỏ trống, nên quân Pháp giành được thắng lợi mà chẳng bị tổn thất gì. Ngày tiếp theo, trong cuộc họp hội đồng quân sự, cô bác lại kế hoạch của Jean d'Orleans và đòi tiến hành một cuộc đột kích nữa vào địch quân. Jean D'Orleans hạ lệnh khóa cửa thành lại để ngăn không cho cô giao chiến với quân địch, nhưng cô triệu tập dân chúng và binh sỹ lại và đòi thị trưởng phải mở cửa thành. Chỉ có một viên cai đội hỗ trợ, cô dẫn quân tiến ra và đánh chiếm pháo đài Saint Augustins. Trong tối đó, cô được tin mình đã bị loại ra khỏi hội đồng quân sự, và các chỉ huy hội đồng đã quyết định chờ viện quân trước khi tiếp tục giao tranh. Bất chấp quyết định đó, cô vẫn cương quyết đòi tấn công cứ điểm chính của quân Anh là
*"les Tourelles"* ngày 7 tháng 5. Người đương thời ghi nhận sự anh hùng của cô trong trận chiến, dù trúng một mũi tên vào cổ, cô vẫn quay trở lại chiến trường để dẫn quân xông lên trong đợt xung phong cuối cùng và hạ thành. [22] [[23]](#cite_note-23)
|"...hỡi dân chúng, trong tám ngày, người Thiếu nữ đã đánh đuổi quân Anh khỏi tất cả các đồn lũy của chúng bên bờ sông Loire bằng cách này hay cách khác: chúng hoặc chết hoặc bị bắt, hoặc phải tháo lui trên chiến trường. Những gì các bạn được nghe về bá tước Suffolk, huân tước la Pole cùng em trai, huân tước Talbot, huân tước Scales, và hiệp sỹ Fastolf đều là sự thật; chúng ta đã đánh bại còn nhiều hiệp sỹ và chỉ huy hơn thế nữa."|
|
|Thư gửi dân chúng
Chiến thắng bất ngờ tại Orléans làm quân Pháp phấn chấn, rất nhiều người muốn tiến hành chiến dịch phản công quân Anh. Quân Anh dự tính quân Pháp có lẽ sẽ tìm cách đánh chiếm Paris hoặc mở cuộc tấn công vào Normandy. Sau chiến thắng tại Orleans, cô thuyết phục Charles VII giao quyền đồng chỉ huy quân đội cho cô và Công tước
[John II xứ Alençon](/w/index.php?title=John_II_x%E1%BB%A9_Alen%C3%A7on&action=edit&redlink=1) và được nhà vua chấp thuận cho phép cô đánh chiếm các cây cầu bắc qua sông Loire để chuẩn bị tiến đánh Reims. Đây là một kế hoạch táo bạo, vì Reims nằm cách xa gấp đôi Paris, sâu trong lãnh thổ đối phương. [[24]](#cite_note-24)
Quân Pháp tái chiếm
[Jargeau](/wiki/Jargeau) ngày 12 tháng 6, đánh thắng trận Meung-sur-Loire ngày 15, rồi trận Beaugency ngày 17. Công tước Alençon chấp thuận tất cả các đề xuất của Joan. Các chỉ huy khác, bao gồm cả Jean d'Orléans vốn đã hết sức khâm phục cô kể từ trận Orléans, nay trở thành những người nhiệt thành ủng hộ cô. Alençon ghi công cô cứu mạng tại Jargeau, khi cô cảnh báo ông về một cuộc pháo kích bởi đại bác. Cũng trong trận này, cô trúng một viên đạn thần công bằng đá trúng mũ trụ khi đang leo lên thang đánh thành. Một đạo quân Anh cứu viện bất ngờ xuất hiện ngày 18 tháng 6 dưới quyền chỉ huy của Hầu tước [25] [John Fastolf](/w/index.php?title=John_Fastolf&action=edit&redlink=1). Trận Patay diễn ra và quân Pháp đại thắng, chiến thắng này có thể coi là bản sao ngược của [trận Agincourt](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Agincourt). Tiền quân Pháp xung trận trước khi xạ thủ Anh dùng trường cung kịp chuẩn bị trận địa phòng ngự, kết quả là quân Anh bị đánh tơi bời, rút chạy toán loạn. Quân Pháp truy kích và tiêu diệt phần lớn đạo quân này, phần lớn sỹ quan chỉ huy quân Anh bị bắt sống. Hầu tước Fastolf chạy thoát với một dúm quân, để trở thành con dê tế thần cho người Anh trút mối nhục chiến bại. Quân Pháp thắng trận mà chỉ tổn thất không đáng kể. [[26]](#cite_note-26)
Quân Pháp xuất phát từ Gien-sur-Loire, hướng về Reims ngày 29 tháng 6, chấp nhận đầu hàng từ thành phố
[Auxerre](/wiki/Auxerre) do phe Burgundy giữ ngày 3 tháng 7. Tất cả các thị trấn nằm trên đường tiến quân của họ đều hạ vũ khí quay về với vua Pháp. Thành [Troyes](/wiki/Troyes), nơi ký kết hiệp định tước quyền thừa kế của Charles VII, qui hàng sau khi bị vây hãm có bốn ngày mà không cần giao chiến. Quân Pháp lúc tiến tới Troyes thì thiếu lương thực trầm trọng. Edward Lucie-Smith dùng việc này như một ví dụ rằng Joan may hơn khôn: trước đó một vị thầy tu lang thang tên là Tu sỹ Richard thuyết giáo về sự tận thế tại Troyes và thuyết phục dân chúng trồng đậu là một thứ cây lương thực ngắn ngày. Đạo quân đói khát đến nơi khi đậu vừa kịp thu hoạch. [27] [[28]](#cite_note-28)
|
|"Hoàng thân xứ Burgundy, tôi cầu nguyện ngài — tôi khẩn khoản cầu xin ngày - ngừng chiến với vương quốc Pháp thiêng liêng. Xin hãy nhanh chóng rút binh lính của ngài tại một số đất đai và pháo đài trong vương quốc, và nhân danh nhà vua nhân từ của Pháp, tôi thông báo nhà vua đã sẵn sàng lấy danh dự ra để đảm bảo hòa bình với ngài."
|"Thư gửi cho Philip Tốt bụng, Công tước Burgundy, 17 tháng 7 năm 1429; Quicherat V, trang 126–127, dịch bởi Wikipedia.|
Thành Reims mở cổng thành đầu hàng ngày 6 tháng 7. Sáng hôm sau, buổi lễ lên ngôi vua bắt đầu. Dù cả Joan và công tước Alençon thúc giục nhà vua cho tiến đánh Paris gấp, nhưng triều đình lại muốn đàm phán ngưng chiến với công tước Burgundy. Công tước Philip Tốt bụng vi phạm thỏa thuận giữa hai bên, dùng nó để kéo dài thời gian và tăng viện cho Paris.
Quân Pháp trong lúc đó hành binh và tiếp tục nhận thêm các thành phố gần Paris đầu hàng. Quận công Bedford tập hợp một đạo quân Anh tiến ra chặn giữ quân Pháp ngày 15 tháng 8. Tới ngày 8 tháng 9, quân Pháp bắt đầu công phá Paris. Dù bị trúng một mũi tên vào chân, nhưng Joan tiếp tục chỉ huy binh sỹ cho tới khi giao tranh kết thúc khi trời tối. Ngày hôm sau, cô nhận được lệnh từ triều đình hạ lệnh ngưng chiến và rút quân. Phần lớn sử gia đổ lỗi cho tể tướng Pháp là [29] [Georges de la Trémoille](/w/index.php?title=Georges_de_la_Tr%C3%A9moille&action=edit&redlink=1)đã phạm phải nhiều sai lầm chính trị tai hại kể từ sau lễ đăng quang của nhà vua Pháp. [[30]](#cite_note-30)
### Bị cầm tù[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=5)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Tour_Jeanne_D%27Arc10.jpg/220px-Tour_Jeanne_D%27Arc10.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Tour_Jeanne_D%27Arc10.jpg/220px-Tour_Jeanne_D%27Arc10.jpg)
[Rouen](/wiki/Rouen), nơi cô bị giam cầm trong phiên tòa, được biết đến với tên gọi "tòa tháp Joan of Arc". Trong một lần định chạy trốn, cô nhảy xuống từ một tòa tháp khác có cấu trúc tương tự.
Sau một trận giao chiến nhỏ tại La-Charité-sur-Loire trong tháng 11 và 12, Joan đến
[Compiègne](/wiki/Compi%C3%A8gne) trong tháng 4 để bảo vệ thành phố chống lại quân Anh và Burgundy vây hãm. Cô bị bắt sống trong một trận chạm trán ngày 23 tháng 5 năm 1430. Khi hạ lệnh rút lui, cô là người rút cuối cùng để đoạn hậu, quân Burgundy vây bọc toán quân đoạn hậu của cô. [[31]](#cite_note-31)
|
|"Sự thật là nhà vua đã hưu chiến với công tước xứ Burgundy trong 15 ngày, và công tước phải giao lại
|"Thư gửi nhân dân
|
Theo lệ thường thì thân nhân có thể dùng tiền để chuộc lại tù binh. Không may là gia đình cô không có tiền. Nhiều sử gia lên tiếng chỉ trích vua Charles VII không làm gì cả để can thiệp. Cô mấy lần định vượt ngục, có lần nhảy từ tòa tháp cao 70 bộ (21 m) ở
[Vermandois](/w/index.php?title=Vermandois&action=edit&redlink=1) xuống một cái hào khô, rồi sau đó bị chuyển đến thị trân [Arras](/wiki/Arras) do quân Burgundy kiểm soát. Chính quyền Anh mua lại cô từ Công tước Philip xứ Burgundy. Giám mục [Pierre Cauchon](/w/index.php?title=Pierre_Cauchon&action=edit&redlink=1) xứ [Beauvais](/wiki/Beauvais), một người thân Anh, đóng vai trò chính trong việc đàm phán mua lại cô và trong phiên tòa xét xử cô sau này. [[32]](#cite_note-32)
### Phiên tòa xét xử[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=6)]
Tòa án dị giáo này được thúc đẩy bởi lý do chính trị. Công tước Bedford thay mặt cho cháu trai của mình là Henry VI tranh giành ngai vàng của nước Pháp. Joan là người đã trợ giúp cho việc đăng quang của vị vua đối nghịch, do đó việc kết tội cô là một nỗ lực nhằm hạ bệ tính hợp pháp của lễ đăng quang của vua Charles VII. Các thủ tục pháp lý đã được tiền hành từ ngày 9 tháng 1 năm 1431 tại Rouen, thuộc khu vực kiểm soát của chính quyền Anh. Vụ xét xử này có một số điểm bất thường.
Tóm tắt một vài vấn đề chính như sau:
Theo luật của Giáo hội, Giám mục Cauchon thiếu thẩm quyền xét xử trường hợp này. Ngài được bổ nhiệm xét xử nhờ sự chống đỡ thiên vị của chính quyền Anh, và chính quyền Anh đã tài trợ cho cuộc xét xử này. Giáo sĩ công chứng viên Nicolas Bailly được bổ nhiệm đi thu thập lời chứng chống lại Joan nhưng đã không thể tìm thấy bất kỳ chứng cứ chống đối nào. Tòa án đã mở cuộc xét xử mà không hề có chứng cứ nào như thế. Tòa án cũng vi phạm luật của Giáo hội khi từ chối quyền được có cố vấn pháp lý của Joan. Trong cuộc thẩm tra công khai đầu tiên, Joan tố cáo rằng tất cả những người hiện diện lúc đó đều là những người theo phe Anh chống lại cô, và yêu cầu phải có những giáo sĩ của phía Pháp được mời.
Nhiều viên chức tòa án sau này đã làm chứng rằng những phần quan trọng của bản ghi chép đã được sửa đổi nhằm chống lại cô. Nhiều giáo sĩ đã bị cưỡng bức tham gia, trong đó có cả quan tòa Jean Le Maitre, thậm chí một số người còn bị chính quyền Anh đe dọa giết. Theo những hướng dẫn dành cho tòa án dị giáo thì Joan phải được nhốt trong một nơi giam giữ thuộc Giáo hội dưới sự trông nom của những người canh gác thuộc nữ giới, nghĩa là các nữ tu. Nhưng không, chính quyền Anh đã giữ cô trong một nhà tù thế tục được canh gác bởi những người lính của họ. Giám mục Cauchon đã từ chối đơn kháng án của Joan lên Hội đồng Basel và Giáo hoàng vì điều này có thể ngừng việc xét xử của ông.
Mười hai lời buộc tội tóm tắt bản tuyên án của tòa mâu thuẫn với hồ sơ tòa án đã bị sửa đổi. Bị cáo mù chữ dưới áp lực bị đe dọa tử hình ngay lập tức đã ký vào một văn kiện tuyên bố bội giáo mà cô không hiểu. Tòa án đã thay thế một lời tuyên bố bội giáo khác trong hồ sơ chính thức.
### Bị hành quyết[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=7)]
Tội
[dị giáo](/wiki/D%E1%BB%8B_gi%C3%A1o) chỉ bị kết án tử hình nếu đương sự liên tục phạm tội. Thoạt đầu Joan chấp nhận mặc quần áo phụ nữ, nhưng trong khi bị giam cầm, cô đã bị quấy rối tình dục. Vì thế nên cô mặc lại quần áo đàn ông để tự vệ khỏi bị quấy nhiễu, hoặc là theo lời chứng của Jean Massieu, vì quần áo của cô bị lấy trộm và cô không có đồ gì khác để mặc. [33] [[34]](#cite_note-34)
Các nhân chứng kể lại cuộc hành quyết bằng cách thiêu sống trên dàn thiêu ngày 30 tháng 5 năm 1431. Bị trói trên một cây cọc cao tại Vieux-Marche ở Rouen, cô xin hai vị giáo sỹ, linh mục Martin Ladvenu và linh mục Isambart de la Pierre, nâng cây thánh giá trước mặt mình. Một người nông dân cũng làm một cây thập tự nhỏ mà cô dùng để gài trước áo. Sau khi cô chết, người Anh gạt đống tro ra, để lộ thân xác cháy thiêu của cô, để không ai có thể cho là cô đã trốn thoát, rồi lại đốt thi thể cô hai lần nữa để biến nó thành tro bụi, sao cho không ai có thể thu thập được mảnh thân xác nào làm thánh tích. Họ ném tro bụi xác cô xuống sông
[Seine](/wiki/S%C3%B4ng_Seine). Viên đao phủ, Geoffroy Therage, về sau nói là ông ta "...khiếp sợ sẽ bị đày xuống địa ngục." [35] [[36]](#cite_note-36)
## Phục hồi danh dự[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=8)] [Philippe-Alexandre Le Brun de Charmettes](/w/index.php?title=Philippe-Alexandre_Le_Brun_de_Charmettes&action=edit&redlink=1) là sử gia đầu tiên viết một cuốn sách hoàn chỉnh về Joan d'Arc năm 1817, trong nỗ lực nhằm khôi phục danh tiếng của gia đình cô. Ông trở nên quan tâm về Joan khi nước Pháp vẫn còn phải nỗ lực tìm bản sắc của mình sau cuộc [37] [Cách mạng Pháp](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p) [chiến tranh Napoleon](/wiki/C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A7a_Napol%C3%A9on). Đặc trưng quốc gia của Pháp khi ấy là tìm kiếm một anh hùng chân chính, không có tai tiếng. Với tư cách một người ủng hộ nhiệt thành nhà vua và đất nước, Joan d'Arc là một hình mẫu có thể chấp nhận được với những người theo đường lối bảo hoàng. Là một người yêu nước và là con gái của một gia đình bình dân, cô được xem như hình tượng ban đầu của những chiến sỹ tình nguyện thuộc tầng lớp dưới đáy của xã hội, (the *soldats de l'an II*), những người đã anh dũng chiến đấu và chiến thắng cho cuộc cách mạng Pháp năm 1802, và như vậy có thể được xem như hình tượng của một người Cộng hòa. Là một người tử vì đạo, cô rất được lòng giới giáo dân Công giáo mộ đạo. Cô được phong [Thánh](/wiki/Th%C3%A1nh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))năm 1920 bởi Đức giáo hoàng [Bênêdictô XV](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Bi%E1%BB%83n_%C4%90%E1%BB%A9c_XV). Cuốn *Orleanide*của De Charmette, ngày nay đã bị quên lãng, là một ví dụ về việc người ta tạo ra một "đặc trưng quốc gia", giống như các nhà văn [Virgil](/wiki/Virgil)(với cuốn [Aeneid](/wiki/Aeneid)), hay [Camoens](/wiki/Lu%C3%ADs_Vaz_de_Cam%C3%B5es)(cuốn [Lusiad](/w/index.php?title=Lusiad&action=edit&redlink=1)) đã làm cho La Mã và Bồ Đào Nha.
## Đoạn kết cuộc chiến[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=9)]
Cuộc
[chiến tranh trăm năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%C4%83m_N%C4%83m) còn tiếp tục kéo dài thêm 22 năm kể từ ngày cô mất. Charles VII giữ được địa vị vua chính thống của Pháp, dù phe đối địch với ông làm lễ đăng quang cho Henry VI tháng 12 năm 1431, khi cậu bé tròn 10 tuổi. Trước khi nước Anh kịp tái tổ chức lực lượng chỉ huy và đạo quân cung thủ dùng trường cung, bị tiêu diệt năm 1429, họ mất đi đồng minh Burgundy sau [Hòa ước Arras](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Arras&action=edit&redlink=1) năm 1435. Quận công Bedford cũng qua đời cùng năm đó, và Henry VI trở thành vị vua thiếu niên trẻ nhất của Anh cai trị không có nhiếp chính, và sự non yếu của ông có lẽ là lý do quan trọng nhất khiến cuộc chiến chấm dứt. Sử gia Kelly DeVries cho rằng chiến thuật tấn công bằng đại bác và tập kích vỗ mặt mà Joan d'Arc sử dụng có ảnh hưởng đến chiến thuật mà quân Pháp sử dụng cho tới hết chiến tranh. [[38]](#cite_note-38)
## Minh oan và vinh danh[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=10)]
Joan d'Arc trở thành một nhân vật gần như huyền thoại trong suốt bốn thế kỷ tiếp theo. Nguồn thông tin chính về cô đến từ các bản kỷ yếu, năm bản chép tay về phiên tòa xét xử cô được tìm thấy trong đống tư liệu cổ vào thế kỷ 19. Không lâu sau đó, các sử gia tìm được toàn bộ bản ghi về phiên tòa minh oan cho cô, trong đó bao gồm lời chứng từ 115 nhân chứng, và nguyên bản tiếng Pháp của bản thảo tiếng Latin của phiên tòa xét xử cô. Nhiều bức thư đương thời cũng được tìm thấy, ba trong số đó mang chữ ký
*"Jehanne"*, với nét chữ run run của một người đang tập viết. Nguồn tư liệu phong phú bất ngờ này là lý do để DeVries phải thốt lên, "Không có nhân vật nào từ thời Trung Cổ, đàn ông hay phụ nữ, lại được quan tâm nghiên cứu đến như thế". [39] [[40]](#cite_note-40)
Joan d'Arc xuất thân từ một làng quê hẻo lánh, chỉ là một cô thôn nữ thất học mà nổi lên như một nhân vật xuất chúng khi còn chưa quá tuổi thiếu niên. Cuộc chiến tranh giành ngôi giữa vua Anh và vua Pháp dựa trên bộ
[luật Salic](/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_Salic&action=edit&redlink=1) cổ kéo dài đằng đẳng, sự xuất hiện của cô mang lại ý nghĩa cho câu hỏi "Liệu có nên đuổi nhà vua khỏi vương quốc; và liệu chúng ta có trở thành người Anh?" Theo Stephen Richey, [15] *"Cô biến một cuộc chiến giành ngai vàng giữa hai triều đại, khiến nhân dân trở nên vô cảm vì mất mát, thành một cuộc chiến tranh ái quốc được nhân dân ủng hộ."* Theo Richey: [[17]](#cite_note-Richey-17) *"Những người quan tâm đến cô trong suốt năm thế kỷ sau đó tìm cách gán cho cô đủ loại phẩm chất: cuồng tín ma quỷ, tâm linh huyền bí, ngây thơ và bị sử dụng một cách bi thảm bởi những kẻ có thế lực, người sáng lập và biểu tượng của chủ nghĩa ái quốc hiện đại, nữ anh hùng được yêu quý, nữ thánh. Cô kiên định, dù bị đe dọa tra tấn và chết trên giàn hỏa, rằng mình được dẫn dắt bởi giọng nói của Thượng Đế. Dù có thế nào đi chăng nữa, thành quả mà cô gặt hái được khiến người nghe không khỏi lắc đầu kinh ngạc."* [[17]](#cite_note-Richey-17)
Năm 1452, trong một cuộc điều tra, Nhà Thờ tuyên bố một vở kịch tôn giáo để tưởng niệm cô tại Orléans có giá trị như một đặc ân hành hương tới đất thánh. Cô trở thành biểu tượng cho
[Liên minh Công giáo (Pháp)](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_(Ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1) thời thế kỷ 16. Ngài [Félix Dupanloup](/w/index.php?title=F%C3%A9lix_Dupanloup&action=edit&redlink=1), [Giám mục xứ Orléans](/w/index.php?title=Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c_x%E1%BB%A9_Orl%C3%A9ans&action=edit&redlink=1) từ 1849 tới 1878 là người đi đầu trong nỗ lực phong thánh cho cô, nhưng ông không còn sống để thấy điều đó trở thành hiện thực. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Flag_of_Free_France_%281940-1944%29.svg/220px-Flag_of_Free_France_%281940-1944%29.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Flag_of_Free_France_%281940-1944%29.svg/220px-Flag_of_Free_France_%281940-1944%29.svg.png)
[Charles de Gaulle](/wiki/Charles_de_Gaulle)thời [Đệ nhị thế chiến](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Phong trào kháng chiến Pháp sử dụng cây [Thập tự Lorraine](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_Lorraine&action=edit&redlink=1)như biểu tượng gợi nhớ đến Joan of Arc.
Người Công giáo truyền thống tại Pháp và các nơi khác xem cô như biểu hiện của nguồn cảm hứng, và so sánh việc rút phép thông công Tổng Giám mục
[Marcel Lefebvre](/w/index.php?title=Marcel_Lefebvre&action=edit&redlink=1) năm 1988 (người sáng lập ra [Hội thánh Pius X](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_th%C3%A1nh_Pius_X&action=edit&redlink=1) và người bất đồng với các cải cách Vatican II) với việc cô bị rút phép thông công. Ba con tàu của [Hải quân Pháp](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) được đặt theo tên cô, gồm cả hàng không mẫu hạm cho máy bay trực thăng [Jeanne d'Arc (R 97)](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc_(R_97)&action=edit&redlink=1) nay vẫn còn hoạt động.
## Ảnh hưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=11)]
Đã từng có nhiều câu chuyện và những bộ phim truyền hình kể về cuộc đời của cô. Và cuộc đời đấu tranh và phục vụ cho nước Pháp của cô được thể hiện trong game chiến thuật dàn trận nổi tiếng Age of Empires II - The Age of Kings.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=12)] **Phần lớn các bản tiểu sử đều ghi là cô sinh ngày 6 tháng 1, nhưng thực ra cô chỉ ước đoán ngày sinh của mình. Phần lớn người dự phiên tòa giải oan cho cô cũng chỉ ước tính tuổi của cô, mặc dù trong số đó có cả cha và mẹ đỡ đầu cô. Ngày sinh 6 tháng 1 chỉ dựa trên một nguồn duy nhất là bức thư từ Huân tước Perceval de Boullainvilliers ngày 21 tháng 7 năm 1429 (xem Pernoud** [^](#cite_ref-longwinded_1-0) *Joan of Arc By Herself and Her Witnesses*, trang 98: "Boulainvilliers cho biết cô sinh tại Domrémy, và cho biết chính xác ngày sinh, có lẽ xác thực, nói rằng cô sinh vào đêm Epiphany, 6 tháng 1"). Boulainvilliers tuy nhiên lại không xuất xứ từ Domrémy. Sự kiện này không được ghi lại. Việc ghi chép ngày sinh giáo dân không có dòng dõi quý tộc chỉ diễn ra vài thế hệ sau đó. **DeVries, trang 27–28.** [^](#cite_ref-2) **DeVries, trang 15–19.** [^](#cite_ref-3) **Pernoud and Clin, trang 167.** [^](#cite_ref-4) **DeVries, trang 24.** [^](#cite_ref-5) **Pernoud and Clin, trang 188–189.** [^](#cite_ref-6) **DeVries, trang 24, 26.** [^](#cite_ref-7) **Pernoud and Clin, trang 10.** [^](#cite_ref-8) **DeVries, trang 28.** [^](#cite_ref-9) **Jacques d'Arc (1380–1440) là nông dân xứ Domremy và cũng là người thu thuế và chỉ huy dân quân của làng. Ông cưới bà Isabelle de Vouthon (1387–1468), còn gọi là Romée, năm 1405. Các người con khác của họ gồm có Jacquemin, Jean, Pierre và Catherine. Vua Pháp Charles VII phong tước cho gia đình Jacques và Isabelle ngày 29 tháng 12 năm 1429; Sở Bạ ghi nhận gia đình được phong quý tộc ngày 20 tháng 1 năm 1430. Gia đình được phép thay họ bằng tước quý tộc du Lys.** [^](#cite_ref-10) **Condemnation trial, trang 37.** [^](#cite_ref-11) [[1]](http://www.fordham.edu/halsall/basis/joanofarc-trial.html)(Truy cập 23 tháng 3 năm 2006) **Pernoud and Clin, trang 221.** [^](#cite_ref-12) **Condemnation trial, trang 58–59.** [^](#cite_ref-13) [[2]](http://www.fordham.edu/halsall/basis/joanofarc-trial.html)(Truy cập 23 tháng 3 năm 2006) **DeVries, trang 37–40.** [^](#cite_ref-14)
- ^
**a** [Nullification trial testimony of Jean de Metz.](#cite_ref-Nullification_15-1) **ă** [[3]](http://www.stjoan-center.com/Trials/null04.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) **Oliphant, chương 2.** [^](#cite_ref-16) [[4]](http://www.authorama.com/book/jeanne-d-arc.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006)
- ^
**a** **ă** **â** [Richey, trang 4.](#cite_ref-Richey_17-3) **b** **Lỗi chú thích: Thẻ**
<ref>không hợp lệ: tên “Richey” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
**Richey, "Joan of Arc: A Military Appreciation".** [^](#cite_ref-18) [[5]](http://www.stjoan-center.com/military/stephenr.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) **Lịch sử và các tác phẩm hư cấu thường gọi ông là bá tước Dunois, là danh vị ông được ban sau khi Joan chết. Khi cô còn sống, người ta gọi ông là Gã con hoang xứ Orléans, được coi như một tên gọi danh dự, vì nó có nghĩa là ông là anh em thúc bá với vua Charles VII, tên** [^](#cite_ref-19) *"Jean d'Orleans"*không chính xác bằng, xem Pernoud and Clin, trang 180–181. **Perroy, trang 283.** [^](#cite_ref-20) **Pernoud and Clin, trang 230.** [^](#cite_ref-21) **DeVries, pp. 74–83** [^](#cite_ref-22) **Những người Công giáo một đạo coi đây là bằng chứng thiên mệnh của cô. Thành công trong việc phá vây cho Orleons khiến cô giành được sự ủng hộ từ nhiều tăng lữ có thế lực như Tổng Giám mục Embrun và nhà thần học** [^](#cite_ref-23) [Jean Gerson](/w/index.php?title=Jean_Gerson&action=edit&redlink=1), là những người viết những bản luận thuyết thần học ngay sau khi sự kiện này diễn ra. **DeVries, trang 96–97.** [^](#cite_ref-24) **Phiên tòa phục hồi danh dự, Công tước xứ Alençon.** [^](#cite_ref-25) [[6]](http://www.stjoan-center.com/Trials/null07.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) **DeVries, trang 114–115.** [^](#cite_ref-26) **DeVries, trang 122–126.** [^](#cite_ref-27) **Lucie-Smith, trang 156–160.** [^](#cite_ref-28) **DeVries, trang 134.** [^](#cite_ref-29) **Các cáo buộc kể từ mưu toan vặt vãnh cho đến thóa mạ thậm tệ. Xem Gower, chương 4.** [^](#cite_ref-30) [[7]](http://www.gutenberg.org/files/16933/16933.txt)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) hoặc Pernoud and Clin, trang 78–80; DeVries, trang 135; và Oliphant, chương 6. [[8]](http://www.authorama.com/book/jeanne-d-arc.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) **DeVries, trang 161–170.** [^](#cite_ref-31) [^](#cite_ref-32) [“Britannica Library”](http://www.library.eb.com.ezproxy.ae.talonline.ca/eb/article-27055). Truy cập 4 tháng 10 năm 2015. **Pernoud, trang 220, trích dẫn lời chứng của các thầy tu Martin Ladvenu và Isambart de la Pierre.** [^](#cite_ref-33) **Phiên tòa phục hồi danh dự, lời chứng của Jean Massieu.** [^](#cite_ref-34) [[9]](http://www.stjoan-center.com/Trials/null02.html)(Truy cập 12 tháng 2 năm 2006) **Tháng 2 năm 2006, một toán giám định pháp y tiến hành cuộc thẩm tra kéo dài sáu tháng để khám nghiệm xương và da di hài tại viện bảo tàng** [^](#cite_ref-35) [Chinon](/wiki/Chinon), theo lời đồn là từ di hài cô. Cuộc khám nghiệm không xác định được kết quả chính xác, nhưng cũng qua đó phòng ngừa giả mạo thông gia giám định các-bon và kiểm tra giới tính. [[10]](http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4711784.stm)(Truy cập 1 tháng 3 năm 2006) Một báo cáo tạm thời cho biết những di vật này có lẽ không thuộc về cô. [[11]](http://www.msnbc.msn.com/id/16257470/)(Truy cập 17 tháng 12 năm 2006) **Pernoud, trang 233.** [^](#cite_ref-36) [^](#cite_ref-37) [Histoire de Jeanne d`Arc by P.A Le Brun de Charmettes-Tome1](http://openlibrary.org/details/histoiredejeanne01lebr) [Tome2](http://openlibrary.org/details/histoiredejeanne02lebr) [Tome3](http://openlibrary.org/details/histoiredejeanne03lebr) [Tome4](http://openlibrary.org/details/histoiredejeanne04lebr) **DeVries, trang 179–180.** [^](#cite_ref-38) **Pernoud and Clin, trang 247–264.** [^](#cite_ref-39) **DeVries trong "Fresh Verdicts on Joan of Arc," biên soạn Bonnie Wheeler, trang 3.** [^](#cite_ref-40)
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=13)]
- DeVries, Kelly "Joan of Arc: A Military Leader", Gloucestershire: Sutton Publishing, 1999,
[ISBN 0-7509-1805-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0750918055)
- Fraioli, Deborah, "Joan of Arc: The Early Debate", London: Boydell Press, 2002,
[ISBN 0-85115-880-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0851158803)
- Pérnoud, Regine and Clin, Marie-Véronique, "Joan of Arc: Her Story", New York: St. Martin's Griffin, 1999,
[ISBN 0-312-22730-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0312227302)
- Perroy, Edouard, "The Hundred Years War", New York:Capricorn Books, 1965
- Taylor, Craig, "Joan of Arc: La Pucelle", Manchester University Press, 2006),
[ISBN 978-0-7190-6847-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780719068478)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jeanne_d%27Arc&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 hit (2), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Sợi actin
Trong
[sinh học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc), **sợi actin** (còn gọi là **sợi mỏng**, đối lập với [sợi dày](/wiki/S%E1%BB%A3i_myosin)) là một loại sợi trong cấu trúc [cơ](/wiki/C%C6%A1) của [động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt). Nó gồm 3 thành phần [protein](/wiki/Protein) khác nhau:
Khung của sợi actin là phân tử
[actin F](/w/index.php?title=Actin_F&action=edit&redlink=1) xoắn kép. Chiều dài của mỗi vòng xoắn vào khoảng 70 [nm](/wiki/Nan%C3%B4m%C3%A9t). Mỗi chuỗi của dây xoắn kép actin F gồm nhiều phân tử [actin G](/w/index.php?title=Actin_G&action=edit&redlink=1) trùng hợp (có khoảng 13 phân tử actin G trong mỗi vòng xoắn). Gắn với mỗi phân tử actin G có một phân tử [ADP](/w/index.php?title=ADP&action=edit&redlink=1). Chính các phân tử [ADP](/w/index.php?title=ADP&action=edit&redlink=1) này là những vị trí hoạt động của các sợi actin, nơi các [cầu nối](/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_n%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1) của [sợi myosin](/wiki/S%E1%BB%A3i_myosin) sẽ tác động vào để gây [co cơ](/wiki/Co_c%C6%A1). Các vị trí hoạt động xếp theo hình chữ chi trên toàn bộ sợi actin, cách nhau khoảng 2,7 nm.
Mỗi sợi actin dài khoảng 1
[micromet](/wiki/Micr%C3%B4m%C3%A9t). Mỗi đầu của sợi luồn sâu vào vạch Z, đầu kia cài vào khoảng giữa các sợi myosin của các [đơn vị tơ cơ](/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_t%C6%A1_c%C6%A1&action=edit&redlink=1) ( *sarcomere*) ở kề bên.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%A3i_actin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%A3i_actin&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


markdown:
# anus
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **anus** [/ˈeɪ.nəs/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|anus |
|anus **anus** gđ [/a.nys/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Giải phẫu*) [Hậu môn](/wiki/h%E1%BA%ADu_m%C3%B4n).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
Seabright, Harry G.
| |
## Harry G. Seabright(7 items)
|
|
Narrow Your Results
Size
+
shape
+
Color
+
Narrow by :
![]()
| |
Shop By Product Types
All Items (7)
Poster/Print (5)
#ffffff#000000
Sort by:
False
Best Seller
Best SellerSortbyBestSeller
Width (Narrow to Wide)SortbyWidth
Width (Wide to Narrow)SortbyWidth
Height (Short to Tall)SortbyHeight
Height (Tall to Short)SortbyHeight
Price (Low to High)SortbyPrice
Price (High to Low)SortbyPrice
NewestSortbyNewest
Views:
![]()
![]()
Giclee Print - 24 x 18 in
$59.99
(17 other sizes available)
Usually ships in 1-2 days
![]()
![]()
Giclee Print - 18 x 24 in
Usually ships in 1-2 days
![]()
![]()
SwitchArt™ Print - 24 x 18 in
$39.99
(2 other sizes available)
Usually ships in 3-5 Days
![]()
Giclee Print - 16 x 16 in
$39.99
(14 other sizes available)
Usually ships in 1-2 days
![]()
![]()
Giclee Print - 18 x 24 in
Usually ships in 1-2 days
![]()
![]()
Giclee Print - 18 x 24 in
Usually ships in 1-2 days
![]()
![]()
Art on Wood - 16 x 12 in
$99.99
(2 other sizes available)
Usually ships in 5-7 Days
![]()
Ship TimeShip time indicates the typical number of business days it takes for your item(s) to leave our facilities but does not include transit time from our facilities to the final destination.Orders that contain multiple items with different ship times will be shipped out based on the item with the longest ship time.Please note: Ship time is determined based on the method of payment chosen.This item cannot be framed
Close
+ more product details
See it Framed
add to cart
Choose your size
Size
Type
Usually ships in
Price
Add to Cart
Images:
36
12
24
36
48
![]()

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: AKAI=0:1448565968; expires=Thu, 10-Dec-2015 19:26:08 GMT; path=/; domain=.allposters.com


markdown:
**Thông báo tại cuộc họp báo thường kỳ lần thứ 4 năm 2012 của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao **
** Bộ Ngoại giao Vụ Thông tin Báo chí**
HỌP BÁO THƯỜNG KỲ LẦN THỨ 4
*Hà Nội, ngày 08 tháng 03 năm 2012*) **I. PHẦN THÔNG BÁO** **1. Hội nghị Hợp tác và Phát triển các tỉnh biên giới Việt Nam – Căm-pu-chia (8 – 9/3/2012)**
Hội nghị Hợp tác và Phát triển các tỉnh biên giới Việt Nam – Căm-pu-chia lần thứ 7 được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh trong 2 ngày 8 – 9/3/2012. Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nội vụ Căm-pu-chia Xa Khieng (Sar Kheng) đồng chủ trì Hội nghị với sự tham dự của các Bộ, ngành, địa phương biên giới và một số doanh nghiệp hai nước.
Hội nghị sẽ đánh giá kết quả thực hiện các thỏa thuận hợp tác tại Hội nghị lần thứ 6, bàn phương hướng và biện pháp hợp tác trong thời gian tới, nhằm nâng cao hiệu quả cơ chế hợp tác giữa các tỉnh biên giới Việt Nam – Căm-pu-chia.
**2. Bộ trưởng Phạm Bình Minh thăm chính thức Mianma (10 – 12/3/2012)**
Nhận lời mời của Bộ trưởng Ngoại giao Liên bang Mi-an-ma U Vun-na Mong Lin (U Wunna Maung Lwin), Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh sẽ thăm chính thức Mi-an-ma từ ngày 10-12/3/2012. Bộ trưởng Phạm Bình Minh sẽ hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Mi-an-ma U Vun-na Mong Lin và chào xã giao Tổng thống Thên Xên (Thein Sein).
Hai bên sẽ trao đổi các biện pháp nhằm củng cố và tăng cường quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác tốt đẹp giữa hai nước, và các vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm.
**3. Thái tử Vương quốc Bỉ Phi-líp và Công nương Ma-tin-đơ thăm chính thức Việt Nam (11 – 16/3/2012)**
Nhận lời mời của Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, Thái tử Vương quốc Bỉ Phi-líp và Công nương Ma-tin-đơ sẽ thăm chính thức VN từ ngày 11- 16/3/2012.
Chuyến thăm nhằm tăng cường quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa hai nước, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế - thương mại- đầu tư, văn hóa, giáo dục – đào tạo, khoa học công nghệ và hợp tác trên các diễn đàn và quốc tế.
Thái tử Phi-líp sẽ hội kiến với Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan và chào xã giao Lãnh đạo Cấp cao của VN.
**II. PHẦN TRẢ LỜI CÂU HỎI CỦA PHÓNG VIÊN ** **Câu hỏi:**
Đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước việc Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ đã thông qua « Dự luật Nhân quyền Việt Nam »?
**Trả lời:** *Dự luật này đã đưa ra những thông tin sai trái, thiếu khách quan về tình hình thực thi quyền con người ở Việt Nam. * *Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc bảo đảm quyền con người trên mọi lĩnh vực dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, và được cộng đồng quốc tế ghi nhận. * *Chúng tôi cho rằng mọi khác biệt về vấn đề quyền con người cần được trao đổi thẳng thắn trên tinh thần xây dựng và tôn trọng lẫn nhau nhằm tăng cường hiểu biết và góp phần thúc đẩy quan hệ giữa các quốc gia. Trên tinh thần đó, Việt Nam đã tiến hành đối thoại với Hoa Kỳ về vấn đề quyền con người. *
|
|![]()
![]()
![]()
![]()
|
|
|
|[« Trước 5 bản ghi](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=5) [Sau 5 bản ghi »](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=15) [1](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=0) [2](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=5)[3] [4](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=15) [5](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=20) [6](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=25)... [24](https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns120308181434?b_start:int=115)

Server: nginx


markdown:
# tên chữ (Q13552690)
From Wikidata
place-naming system in Vietnam
- No aliases defined
|Language||Label||Description||Also known as|
|
|
tên chữ
place-naming system in Vietnam
## Statements
## Sitelinks
### Wikipedia[]
-
enwiki
[Tên chữ](https://en.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ch%E1%BB%AF)
-
viwiki
[Tên chữ (địa danh)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ch%E1%BB%AF_(%C4%91%E1%BB%8Ba_danh))

Content-language: en

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1052 frontend miss (0)