text:
TS. NGUYỄN SỸ DŨNG & THS. HOÀNG MINH HIẾU
Ngày 22/12/2005, khi chứng kiến Chủ tịch nước ký lệnh công bố Luật Thanh niên, hẳn không ít người cảm thấy nhẹ nhõm vì đây là đoạn kết của quá trình soạn thảo dài dai dẳng tới hơn 20 năm của luật này[1]. Tuy nhiên, khoảng thời gian soạn thảo lâu như vậy không đồng nghĩa với sự hoàn hảo về nội dung. Vẫn còn nhiều nghi ngại về khả năng thực thi của Luật khi nội dung của nó còn khá nhiều quy định chung chung, mang nặng tính nghị quyết. Ví dụ điển hình nhưng không phải là duy nhất này cho thấy một thực trạng không vui về công nghệ lập pháp ở nước ta: vừa tốn thời gian, vừa cho ra những sản phẩm chất lượng không cao.
1. Quy trình soạn thảo, xin ý kiến: sự lãng phí về mặt thời gian
Sự lãng phí về mặt thời gian của quy trình lập pháp hiện tại được bắt đầu ngay từ quá trình xây dựng chương trình lập pháp của nhiệm kỳ và hàng năm. Với việc lập pháp theo chương trình, kế hoạch, các dự án luật thường phải nằm chờ đến lượt mình trong một dãy dài danh sách các dự án được liệt kê trong chương trình lập pháp[2]. Quan niệm phải có đủ luật để điều chỉnh tất cả các mối quan hệ trong xã hội, chương trình lập pháp của chúng ta là sự nhồi nhét các dự án với những lập luận rất kêu về tính cần thiết phải được ban hành. Tuy nhiên, ngoài những lập luận không khó kiếm đó ra, các dự án luật chỉ là những cái tên trong chương trình lập pháp mà chặng đường để đi từ đó đến những nội dung cụ thể trong dự thảo còn rất dài và tiêu tốn nhiều thời gian.
Sự cứng nhắc của kế hoạch hóa, vốn đã được chúng ta từ bỏ rất thành công trong lĩnh vực kinh tế từ thập niên 1980, cũng góp phần làm triệt tiêu tính kịp thời của việc ban hành luật. Năm 1996, khi cần sửa đổi Luật Đầu tư nước ngoài để cải thiện môi trường đầu tư thì việc làm trước hết mà Chính phủ phải thực hiện là chờ Quốc hội ra một bản nghị quyết để bổ sung dự án luật này vào Chương trình lập pháp năm đó của Quốc hội. Rõ ràng, với việc Quốc hội chỉ làm việc hai kỳ một năm với những quy trình, thủ tục kéo dài, thì khoảng thời gian chờ này quả là không dễ chịu đối với những ai đang trông mong sự ra đời của đạo luật để thực hiện các dự án đầu tư nhiều ấp ủ của mình.
Dù đã kiên nhẫn chờ cho đến lượt thì việc biến tên một dự án luật trong chương trình lập pháp thành một đạo luật cũng không phải là chuyện ngày một ngày hai vì đó là một quy trình dài với nhiều công đoạn chồng chéo bởi các công việc soạn thảo, xin ý kiến rồi lại soạn thảo, xin ý kiến lặp đi lặp lại liên tục từ các Bộ đến Chính phủ và sang tận Quốc hội. Sự thiếu tách bạch giữa quy trình quyết định chính sách của dự luật và quy trình soạn thảo về mặt kỹ thuật đã làm cho công việc soạn thảo trở thành một gánh nặng về mặt thời gian. Một khi chính sách trong dự luật chưa được quyết định rõ ràng thì một Ban soạn thảo thông minh sẽ sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm của mình bằng việc dành thời gian xin ý kiến cho kỳ hết các cơ quan nhà nước có liên quan. Trong nhiều trường hợp, những nỗ lực soạn thảo trước đó sẽ bị đổ xuống sông, xuống biển nếu trong quá trình xin ý kiến, Ban soạn thảo phát hiện ra những ý kiến góp ý hợp lý hơn, hoặc có giá trị về trách nhiệm cao hơn so với những sáng kiến ban đầu của mình. So sánh nội dung của Luật Thanh niên vừa được Quốc hội thông qua với những bản dự thảo đầu tiên của luật này người ta sẽ phần nào hiểu ra vì sao thời gian dành cho quy trình soạn thảo, xem xét thông qua dự án luật này kéo dài đến như vậy.
Cách thức tổ chức và năng lực soạn thảo cũng là một nguyên nhân làm cho thời gian soạn thảo đã dài lại càng dài thêm. Một ban soạn thảo với thành phần gồm nhiều thành viên không chuyên đến từ các Bộ, ngành khác nhau thường rất chật vật để tìm ra một khoảng thời gian làm việc phù hợp cho tất cả mọi thành viên. Giải pháp chuyền tay nhau cho ý kiến vào bản Dự thảo do Tổ biên tập soạn sẵn lại đưa công việc soạn thảo dự luật, ngay từ những bản sơ thảo đầu tiên, vào vòng luẩn quẩn giữa soạn thảo và xin ý kiến mà nhiều khi kết quả nhận được là đưa công việc trở lại vạch xuất phát ban đầu.
2. Quy trình soạn thảo, xin ý kiến không đảm bảo chất lượng của dự án
Những nguyên nhân gây ra sự lãng phí về mặt thời gian trên đây cũng chính là những nguyên nhân làm cho chất lượng của các dự án luật không cao, đặt biệt là về tính khả thi và tính hợp lý của các đạo luật.
Chờ đợi trong chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, một khi đến lượt mình, Ban soạn thảo của mỗi dự án luật lại thường phải vận hành hết công suất của quy trình soạn thảo và xin ý kiến để bảo đảm hoàn thành kế hoạch được giao. Sức ép này càng nặng nề hơn trong thời gian gần đây với sự hiện hữu của quan điểm cho rằng hiệu quả của hoạt động lập pháp nên được đánh giá bằng số lượng các dự án luật được thông qua tại các kỳ họp của Quốc hội. Dưới sức ép của việc phải hoàn thành kế hoạch, quy trình soạn thảo và xin ý kiến càng trở nên kém hiệu năng hơn, đến nỗi một số đại biểu Quốc hội phải cảm thấy còn lấn cấn khi phải bấm nút thông qua các dự án luật[3].
Quan điểm phải có đủ luật để điều chỉnh tất cả các mối quan hệ xã hội một mặt làm tràn ngập chương trình lập pháp như đã phân tích ở trên, mặt khác cũng là nguyên nhân làm cho các đạo luật được ban hành trở nên khó thực thi. Khi quan điểm luật được ban hành để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội chung chung còn ngự trị thì giá trị của giai đoạn phân tích và quyết định chính sách trong quy trình lập pháp còn trở nên vô nghĩa vì không cần phải làm rõ các giải pháp về mặt chính sách trong luật để điều chỉnh các hành vi mục tiêu cụ thể. Lúc đó, các quy phạm pháp luật phần lớn sẽ chỉ là những quy định có tính định hướng chung chung cho sự phát triển của các mối quan hệ xã hội. Rõ ràng, những quy định kiểu như vậy sẽ không có tính khả thi trên thực tế và sẽ biến hệ thống pháp luật Việt Nam thành một rừng quy phạm thiếu tính hệ thống và thông suốt. Trở lại với ví dụ về Luật Thanh niên nói trên, Điều 14 của Luật này quy định thanh niên Việt Nam có quyền được bảo vệ, chăm sóc, hướng dẫn nâng cao sức khoẻ, kỹ năng sống lành mạnh, phòng ngừa bệnh tật. Việc thực thi quy định này rõ ràng là một sự thách thức vì thanh niên Việt Nam không thể đứng ra kêu gọi một chủ thể chung chung nào đó phải đảm bảo cho mình được thực hiện những quyền liệt kê nói trên.
3. Thiếu quy trình chính sách – Một nguyên nhân cơ bản
Không khó khăn lắm để dự đoán rằng rồi đây không ít thanh niên Việt Nam sẽ không biết đến sự tồn tại của quy định nói trên của Luật Thanh niên vì sự ra đời của nó hầu như không ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Việc tồn tại mà như không của các quy định pháp luật như vậy là do chúng thiếu các mệnh lệnh hành động rõ ràng trên cơ sở những giải pháp về chính sách được xác định trong quy trình lập pháp. Sự thiếu vắng quy trình phân tích và quyết định chính sách làm cho các đạo luật của chúng ta không tập trung giải quyết những yêu cầu cụ thể trong cuộc sống. Các cơ quan có trách nhiệm phân tích và quyết định chính sách thường không có đủ các công cụ hoặc có nhưng không sử dụng các công cụ này (như các báo cáo điều tra, khảo sát v..v) để tìm hiểu các vấn đề trên thực tế. Và cho dù có cảm nhận được những vấn đề cần giải quyết thì quy trình xây dựng pháp luật hiện tại cũng chưa dành chỗ đứng cho các báo cáo nghiên cứu có tính khoa học để tìm ra các giải pháp cụ thể và hợp lý về chính sách lập pháp trước khi bắt tay vào soạn thảo các quy phạm cụ thể của dự luật.
Thiếu giai đoạn phân tích và quyết định chính sách trong quy trình lập pháp làm cho quá trình soạn thảo về mặt kỹ thuật các dự luật trở nên rối rắm hơn. Cách làm hiện tại của chúng ta khi phải bắt tay vào xây dựng một đạo luật là thành lập nên một Ban soạn thảo gồm nhiều thành viên đến từ các cơ quan có liên quan đến dự luật và bắt tay vào soạn thảo ngay các quy phạm dựa trên kinh nghiệm vốn có của các thành viên trong quá trình công tác hoặc những kiến thức tham khảo được của nước ngoài. Đây là cách làm được ví như việc cầm đèn chạy trước ô tô và ẩn chứa nhiều rủi ro vì như vậy chúng ta đã vô tình chấp nhận những chính sách được quyết định ở nước ngoài hoặc bởi những kinh nghiệm không đầy đủ và thiếu tính hệ thống của các thành viên Ban soạn thảo. Không chỉ dừng ở đó, với việc được trao quyền tự do sáng tác dự luật mà không bị bó hẹp bởi các chính sách đã được quyết định từ trước, các cơ quan có trách nhiệm soạn thảo chính sẽ dễ dàng gài các lợi ích cục bộ của mình vào những chính sách ẩn dấu dưới các quy phạm của dự luật. Trong trường hợp bị buộc phải chia sẻ sự độc quyền soạn thảo, rủi ro mà dự luật gặp phải sẽ là bị cơ quan chủ trì soạn thảo biến thành nơi tập hợp những sự nhân nhượng, thỏa hiệp lẫn nhau về quyền lợi hoặc về những giải pháp lập pháp mang dấu ấn riêng của từng cơ quan[4]. Sản phẩm được làm ra sẽ là tập hợp quá nhiều những mong muốn trong cùng một đạo luật mà việc thực thi chúng đòi hỏi trở lại những nỗ lực giải thích về mặt chính sách của nhiều cơ quan có liên quan khác nhau.
Không có sự rành mạch về chính sách phần nào cũng góp phần làm cho thủ tục xin ý kiến nhân dân về các dự án luật, vốn được coi là công đoạn được hi vọng làm cho nội dung của các dự án luật trở nên gần gũi và dễ chấp nhận hơn đối với công chúng, trở nên hình thức và tốn kém. Việc bị buộc phải đọc “tràng giang đại hải” những quy phạm không có nội dung chính sách rõ ràng để góp ý vào dự thảo quả thực là một sự thách đố đối với công chúng, vốn phần lớn ít quan tâm đến chuyện quốc gia đại sự nhất là khi những chuyện đó không ảnh hưởng nhiều lắm đến cuộc sống thường ngày của họ.
Sự bất hợp lý làm ảnh hưởng đến chất lượng của các đạo luật trong quy trình lập pháp hiện tại còn nằm ở sự thiếu liên thông giữa công đoạn ở Chính phủ và công đoạn ở Quốc hội. Nếu ở trên chúng ta đã biết Chính phủ chưa thực hiện tốt vai trò phân tích và quyết định chính sách trước khi bắt tay vào soạn thảo dự luật thì ở công đoạn ở Quốc hội chúng ta còn có thể phát hiện thêm rằng Quốc hội cũng chưa làm tròn vai trò là cơ quan thẩm định chính sách trong quy trình lập pháp.
Với vị trí là cơ quan do nhân dân trực tiếp bầu nên, Quốc hội phải vận hành chức năng đại diện của mình để thẩm định các chính sách do Chính phủ đệ trình. Tuy nhiên, chức năng này của Quốc hội đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi mong muốn xây dựng một Quốc hội tự mình làm luật từ công đoạn quyết định chính sách cho đến việc soạn thảo và thông qua[5]. Hiện tại, mong muốn này đang được cụ thể hóa bằng việc các cơ quan của Quốc hội tham gia các Ban soạn thảo các dự án luật ngay từ đầu để cùng thương lượng và quyết định những nội dung được thể hiện trong dự thảo. Đây là một sự hiểu lầm đáng tiếc vì Quốc hội ở vị trí khác với cơ quan hành pháp và không thể thực hiện tốt những chức năng của cơ quan hành pháp. Rõ ràng, chỉ có cơ quan hành pháp, với bộ máy hữu hiệu của mình, mới có đủ khả năng phát hiện những vấn đề thực tế của cuộc sống và có thể tìm được những giải pháp có tính phù hợp nhất. Việc biến mình thành cơ quan vừa lập pháp, vừa hành pháp theo lý luận cũ, Quốc hội sẽ không ít lần làm cho Chính phủ bất ngờ bởi những quyết sách của mình mà nhiều khi việc thực thi chúng nằm ở ngoài tầm khả năng của Chính phủ.
Nguyên nhân cuối cùng làm hạn chế chất lượng của các dự án luật là những hạn chế về năng lực của bộ máy xây dựng pháp luật ở nước ta, vốn cũng do chưa được xây dựng trên cơ sở một chủ thuyết hợp lý để thực hiện nhiệm vụ phân tích và quyết định chính sách. Bên cạnh việc thiếu các chuyên gia giỏi về kỹ năng soạn thảo các dự án luật mà thực chất là kỹ năng dịch các chính sách thành các quy phạm pháp luật một khoa học còn khá mới mẻ ở nước ta thì năng lực của bộ máy này còn bị hạn chế bởi sự lẫn lộn về chức năng giữa các công chức và các chính khách. Trong sự bừa bộn của công việc điều hành và quản lý công tác của các bộ, ngành, các chính khách của nước ta đã nhường lại chức năng tham gia quyết định các chính sách cho các công chức của mình, vốn là những người có chức năng thừa hành và thực thi các chính sách, khi họ trực tiếp tham gia soạn thảo nên các quy phạm trong các dự thảo có ẩn chứa những chính sách đằng sau đó. Sự lẫn lộn này một mặt làm cho các chính sách trong các dự luật không được quyết định một cách rõ ràng, mặt khác không làm rõ trách nhiệm của những người có quyền quyết định về chính sách, một trong những yếu tố có tính bảo đảm cho chất lượng của các chính sách được quyết định.
4. Đổi mới tư duy làm luật: từ soạn thảo, xin ý kiến sang quy trình quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách
Chúng ta đã từng có những thành công trong quá trình đổi mới tư duy trong lĩnh vực kinh tế khi từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Và có lẽ, để có một nền lập pháp hữu hiệu, cũng cần phải có một quá trình đổi mới tư duy trong hoạt động lập pháp một cách tương tự. Theo đó, điều cơ bản là phải chuyển tư duy về quy trình lập pháp từ một quá trình soạn thảo và xin ý kiến lặp đi lặp lại nhiều lần thành tư duy về một quy trình lập pháp gồm các giai đoạn cơ bản là quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách.
Tuy nhiên, để xây dựng quy trình này, trước hết quan điểm về luật phải được đổi mới. Tư duy phải có luật đề điều chỉnh mọi quan hệ xã hội đã trở nên cũ kỹ và tạo ra nhiều vật cản cho quá trình phát triển, đặc biệt là trong thời đại mà quan điểm nhà nước quản lý ít nhất là nhà nước quản lý tốt nhất đang trở nên phổ biến và chứng minh được tính đúng đắn của mình. Quan niệm luật chỉ cần thiết để điều chỉnh các hành vi cần tác động phải được hướng đến, nhất là khi chúng ta đang chủ trương xây dựng một nhà nước pháp quyền mà theo đó nhà nước cần dành những khoảng không gian cho người dân có thể tự do thực hiện những quyền cơ bản của mình.
Thay đổi quan điểm về luật như vậy cũng sẽ làm cho hệ thống pháp luật của chúng ta trở nên rõ ràng và thông suốt hơn, hạn chế được tình trạng tồn tại cả một rừng quy phạm vừa thừa, vừa thiếu và rất khó được pháp điển hóa. Hơn thế nữa, một khi hệ thống pháp luật được rõ ràng, thông suốt và được hệ thống hóa, pháp điển hóa thường xuyên, Chính phủ sẽ có được sự chủ động trong công tác xây dựng pháp luật mà không còn phải làm luật lấy số lượng theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh theo từng nhiệm kỳ của Quốc hội.
Với sự chủ động này, cơ quan hành pháp chỉ khởi động quy trình lập pháp khi qua các hoạt động của mình phát hiện ra những vấn đề cần phải điều chỉnh và đã nghiên cứu, tìm ra được những nguyên nhân mà để giải quyết chúng cần phải có những giải pháp lập pháp. Các chính sách này, trước khi được dịch ra thành những quy phạm pháp luật cụ thể cần phải được Chính phủ phê chuẩn để làm định hướng cho công tác soạn thảo và tạo ra sự đồng thuận trong Chính phủ, hạn chế những mong muốn riêng được gài vào dự luật trong quá trình soạn thảo. Trong thời gian vừa qua, Chính phủ cũng đã có những kinh nghiệm nhất định về việc định hướng chính sách cho quá trình soạn thảo luật như đối với dự án Luật Đầu tư chung và đã có những thành công nhất định[6]. Tuy nhiên, các giải pháp lập pháp trong luật này chưa được quyết định rõ và riêng rẽ trong quá trình soạn thảo nên không ít những mong muốn của Chính phủ đã bị vô hiệu hóa phần nào bởi Ban soạn thảo[7].
Nội dung chính sách lập pháp một khi đã được Chính phủ thông qua sẽ được chuyển cho một cơ quan có chức năng soạn thảo độc lập. Các chuyên viên có kỹ năng trong cơ quan soạn thảo này sẽ chịu trách nhiệm phiên dịch các nội dung chính sách thành các quy phạm pháp luật cụ thể trong các dự thảo luật, pháp lệnh. Đây là một công việc mang tính kỹ thuật cao, đòi hỏi những kỹ năng riêng biệt mà không phải người nào am hiểu pháp luật cũng có thể thực hiện được[8]. Để đảm bảo việc phiên dịch các nội dung chính sách được chính xác, trong quá trình soạn thảo, cơ quan soạn thảo độc lập phải kết hợp chặt chẽ với các chuyên viên phát triển chính sách ở các bộ, ngành đã đệ trình chính sách. Sau khi hoàn thành bản dự thảo đầy đủ, dự thảo sẽ được chuyển đến tập thể Chính phủ xem xét lần cuối cùng để quyết định có trình hay không trình dự thảo ra Quốc hội để xem xét thông qua.
Ở giai đoạn xem xét ở Quốc hội, vai trò của Quốc hội sẽ tập trung vào việc thẩm định các chính sách, tức là xác định xem các chính sách được thể hiện trong dự thảo có đảm bảo được lợi ích của các cử tri hay không. Với chủ thuyết như vậy, quá trình thẩm định ở Quốc hội không phải là sự lặp lại của việc phân tích, tìm kiếm ra các giải pháp chính sách mà là việc chấp nhận hay không chấp nhận, hoặc chấp nhận ở mức độ nào các chính sách do Chính phủ đề xuất trên cơ sở xem xét đến lợi ích của các cử tri. Để thực hiện được điều đó, sự tương tác giữa các đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội với các cử tri là yếu tố quan trọng nhất để làm rõ mức độ tác động của các giải pháp lập pháp với người dân hoặc các cơ quan, tổ chức có lợi ích liên quan.
Như vậy, có thể nhận thấy vì không gắn với một quy trình chính sách rõ ràng nên bản thân quy trình lập pháp hiện nay ở nước ta là một chuỗi dài các hoạt động soạn thảo và xin ý kiến lặp đi, lặp lại. Kết quả của quy trình lập pháp như vậy là sự lãng phí thời gian và không cho ra những văn bản luật có chất lượng tốt. Chính vì vậy, cần phải có những thay đổi cơ bản để đổi mới tư duy trong hoạt động xây dựng pháp luật, chuyển quy trình soạn thảo và xin ý kiến sang một quy trình gắn với việc quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách.
[1]. Dự án luật này được bắt đầu soạn thảo vào năm 1983, sau đó được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh từ năm 1998 nhưng mãi đến năm 2005 mới được Quốc hội thảo luận và xem xét, thông qua.
[2]. Thông thường, chương trình lập pháp của mỗi nhiệm kỳ có khoảng hơn 100 dự án luật, pháp lệnh. Chẳng hạn, theo Nghị quyết số 11/2007/QH12 ngày 21/11/2007 của Quốc hội về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh khóa 12 thì Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của khóa 12 gồm 128 dự án luật, pháp lệnh.
[3]. Đăng Đại, Xuân Toàn, Khi bấm máy thông qua luật, Tuổi trẻ, Số ngày 27/11/2005.
[4]. Ví dụ như trong kinh nghiệm xây dựng Pháp lệnh trọng tài Thương mại. Xem: Ngô Đức Mạnh, Hoàng Minh Hiếu, Lương Minh Tuân, Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội, (NXB Chính trị Quốc gia, 2004). 127 129.
[5]. Chẳng hạn, có một số nhà nghiên cứu đã đề xuất cần thành lập các cơ cấu thích hợp của Quốc hội như ban soạn thảo, ủy ban thẩm tra để trực tiếp soạn thảo và thẩm tra các dự án luật, tránh tình trạng giao cho nhiều cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo dự án luật. Xem Bùi Xuân Đức, Về vị trí, vai trò của Quốc hội trong cơ chế quyền lực nhà nước đổi mới trong Văn phòng Quốc hội, Kỷ yếu Hội thảo: Quá trình hình thành, phát triển và vai trò của Quốc hội trong sự nghiệp đổi mới (Văn phòng Quốc hội, Hà Nội, 2001), tr. 316.
[6]. Xem: Phạm Chi Lan, Cải cách thể chế ở Việt Nam: Một số bài học kinh nghiệm, Hội thảo Cải cách thể chế và vai trò của cơ quan lập pháp, Trung tâm TT-TV-NCKH, 09/01/2008.
[7]. Trong quá trình thảo luận, thông qua Luật đầu tư chung, thủ tục đăng ký đầu tư trở thành một vấn đề gây nhiều tranh cãi mà theo nhiều chuyên gia thì nguyên nhân là do cơ quan soạn thảo chưa tuân thủ chính sách tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư. Xem Việt Lâm, Khánh Linh, Sửa Luật đầu tư cho đúng: chỉ mất 5 phút, Vietnamnet, 08:44′ 18/11/2005 (GMT+7)
[8]. Dịch chính sách thành các quy phạm được nhiều nước trên thế giới xem là một khoa học mà không học thì không làm được. Điều này đòi hỏi các chuyên gia phải hiểu đúng về hành vi mới có thể tìm ra công cụ đúng để điều chỉnh được. Xem Nguyễn Sĩ Dũng, Làm luật: không học không làm được, Vietnamnet, 24/05/2005, 17:22PM GMT+7
NGUỒN: TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP SỐ 131 (9/2008)
Để lại bình luận
Comments feed for this article

markdown:
**TS. NGUYỄN SỸ DŨNG & THS. HOÀNG MINH HIẾU** **Ngày 22/12/2005, khi chứng kiến Chủ tịch nước ký lệnh công bố Luật Thanh niên, hẳn không ít người cảm thấy nhẹ nhõm vì đây là đoạn kết của quá trình soạn thảo dài dai dẳng tới hơn 20 năm của luật này** **[1]** **. Tuy nhiên, khoảng thời gian soạn thảo lâu như vậy không đồng nghĩa với sự hoàn hảo về nội dung. Vẫn còn nhiều nghi ngại về khả năng thực thi của Luật khi nội dung của nó còn khá nhiều quy định chung chung, mang nặng tính nghị quyết. Ví dụ điển hình nhưng không phải là duy nhất này cho thấy một thực trạng không vui về công nghệ lập pháp ở nước ta: vừa tốn thời gian, vừa cho ra những sản phẩm chất lượng không cao.** **1. Quy trình soạn thảo, xin ý kiến: sự lãng phí về mặt thời gian**
Sự lãng phí về mặt thời gian của quy trình lập pháp hiện tại được bắt đầu ngay từ quá trình xây dựng chương trình lập pháp của nhiệm kỳ và hàng năm. Với việc lập pháp theo chương trình, kế hoạch, các dự án luật thường phải nằm chờ đến lượt mình trong một dãy dài danh sách các dự án được liệt kê trong chương trình lập pháp
[[2]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref2#ref2). Quan niệm phải có đủ luật để điều chỉnh tất cả các mối quan hệ trong xã hội, chương trình lập pháp của chúng ta là sự nhồi nhét các dự án với những lập luận rất kêu về tính cần thiết phải được ban hành. Tuy nhiên, ngoài những lập luận không khó kiếm đó ra, các dự án luật chỉ là những cái tên trong chương trình lập pháp mà chặng đường để đi từ đó đến những nội dung cụ thể trong dự thảo còn rất dài và tiêu tốn nhiều thời gian.
Sự cứng nhắc của kế hoạch hóa, vốn đã được chúng ta từ bỏ rất thành công trong lĩnh vực kinh tế từ thập niên 1980, cũng góp phần làm triệt tiêu tính kịp thời của việc ban hành luật. Năm 1996, khi cần sửa đổi Luật Đầu tư nước ngoài để cải thiện môi trường đầu tư thì việc làm trước hết mà Chính phủ phải thực hiện là chờ Quốc hội ra một bản nghị quyết để bổ sung dự án luật này vào Chương trình lập pháp năm đó của Quốc hội. Rõ ràng, với việc Quốc hội chỉ làm việc hai kỳ một năm với những quy trình, thủ tục kéo dài, thì khoảng thời gian chờ này quả là không dễ chịu đối với những ai đang trông mong sự ra đời của đạo luật để thực hiện các dự án đầu tư nhiều ấp ủ của mình.
Dù đã kiên nhẫn chờ cho đến lượt thì việc biến tên một dự án luật trong chương trình lập pháp thành một đạo luật cũng không phải là chuyện ngày một ngày hai vì đó là một quy trình dài với nhiều công đoạn chồng chéo bởi các công việc soạn thảo, xin ý kiến rồi lại soạn thảo, xin ý kiến lặp đi lặp lại liên tục từ các Bộ đến Chính phủ và sang tận Quốc hội. Sự thiếu tách bạch giữa quy trình quyết định chính sách của dự luật và quy trình soạn thảo về mặt kỹ thuật đã làm cho công việc soạn thảo trở thành một gánh nặng về mặt thời gian. Một khi chính sách trong dự luật chưa được quyết định rõ ràng thì một Ban soạn thảo thông minh sẽ sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm của mình bằng việc dành thời gian xin ý kiến cho kỳ hết các cơ quan nhà nước có liên quan. Trong nhiều trường hợp, những nỗ lực soạn thảo trước đó sẽ bị đổ xuống sông, xuống biển nếu trong quá trình xin ý kiến, Ban soạn thảo phát hiện ra những ý kiến góp ý hợp lý hơn, hoặc có giá trị về trách nhiệm cao hơn so với những sáng kiến ban đầu của mình. So sánh nội dung của Luật Thanh niên vừa được Quốc hội thông qua với những bản dự thảo đầu tiên của luật này người ta sẽ phần nào hiểu ra vì sao thời gian dành cho quy trình soạn thảo, xem xét thông qua dự án luật này kéo dài đến như vậy.
Cách thức tổ chức và năng lực soạn thảo cũng là một nguyên nhân làm cho thời gian soạn thảo đã dài lại càng dài thêm. Một ban soạn thảo với thành phần gồm nhiều thành viên không chuyên đến từ các Bộ, ngành khác nhau thường rất chật vật để tìm ra một khoảng thời gian làm việc phù hợp cho tất cả mọi thành viên. Giải pháp chuyền tay nhau cho ý kiến vào bản Dự thảo do Tổ biên tập soạn sẵn lại đưa công việc soạn thảo dự luật, ngay từ những bản sơ thảo đầu tiên, vào vòng luẩn quẩn giữa soạn thảo và xin ý kiến mà nhiều khi kết quả nhận được là đưa công việc trở lại vạch xuất phát ban đầu.
**2. Quy trình soạn thảo, xin ý kiến không đảm bảo chất lượng của dự án**
Những nguyên nhân gây ra sự lãng phí về mặt thời gian trên đây cũng chính là những nguyên nhân làm cho chất lượng của các dự án luật không cao, đặt biệt là về tính khả thi và tính hợp lý của các đạo luật.
Chờ đợi trong chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, một khi đến lượt mình, Ban soạn thảo của mỗi dự án luật lại thường phải vận hành hết công suất của quy trình soạn thảo và xin ý kiến để bảo đảm hoàn thành kế hoạch được giao. Sức ép này càng nặng nề hơn trong thời gian gần đây với sự hiện hữu của quan điểm cho rằng hiệu quả của hoạt động lập pháp nên được đánh giá bằng số lượng các dự án luật được thông qua tại các kỳ họp của Quốc hội. Dưới sức ép của việc phải hoàn thành kế hoạch, quy trình soạn thảo và xin ý kiến càng trở nên kém hiệu năng hơn, đến nỗi một số đại biểu Quốc hội phải cảm thấy còn lấn cấn khi phải bấm nút thông qua các dự án luật
[[3]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref3#ref3).
Quan điểm phải có đủ luật để điều chỉnh tất cả các mối quan hệ xã hội một mặt làm tràn ngập chương trình lập pháp như đã phân tích ở trên, mặt khác cũng là nguyên nhân làm cho các đạo luật được ban hành trở nên khó thực thi. Khi quan điểm luật được ban hành để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội chung chung còn ngự trị thì giá trị của giai đoạn phân tích và quyết định chính sách trong quy trình lập pháp còn trở nên vô nghĩa vì không cần phải làm rõ các giải pháp về mặt chính sách trong luật để điều chỉnh các hành vi mục tiêu cụ thể. Lúc đó, các quy phạm pháp luật phần lớn sẽ chỉ là những quy định có tính định hướng chung chung cho sự phát triển của các mối quan hệ xã hội. Rõ ràng, những quy định kiểu như vậy sẽ không có tính khả thi trên thực tế và sẽ biến hệ thống pháp luật Việt Nam thành một rừng quy phạm thiếu tính hệ thống và thông suốt. Trở lại với ví dụ về Luật Thanh niên nói trên, Điều 14 của Luật này quy định thanh niên Việt Nam có quyền được bảo vệ, chăm sóc, hướng dẫn nâng cao sức khoẻ, kỹ năng sống lành mạnh, phòng ngừa bệnh tật. Việc thực thi quy định này rõ ràng là một sự thách thức vì thanh niên Việt Nam không thể đứng ra kêu gọi một chủ thể chung chung nào đó phải đảm bảo cho mình được thực hiện những quyền liệt kê nói trên.
**3. Thiếu quy trình chính sách – Một nguyên nhân cơ bản**
Không khó khăn lắm để dự đoán rằng rồi đây không ít thanh niên Việt Nam sẽ không biết đến sự tồn tại của quy định nói trên của Luật Thanh niên vì sự ra đời của nó hầu như không ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Việc tồn tại mà như không của các quy định pháp luật như vậy là do chúng thiếu các mệnh lệnh hành động rõ ràng trên cơ sở những giải pháp về chính sách được xác định trong quy trình lập pháp. Sự thiếu vắng quy trình phân tích và quyết định chính sách làm cho các đạo luật của chúng ta không tập trung giải quyết những yêu cầu cụ thể trong cuộc sống. Các cơ quan có trách nhiệm phân tích và quyết định chính sách thường không có đủ các công cụ hoặc có nhưng không sử dụng các công cụ này (như các báo cáo điều tra, khảo sát v..v) để tìm hiểu các vấn đề trên thực tế. Và cho dù có cảm nhận được những vấn đề cần giải quyết thì quy trình xây dựng pháp luật hiện tại cũng chưa dành chỗ đứng cho các báo cáo nghiên cứu có tính khoa học để tìm ra các giải pháp cụ thể và hợp lý về chính sách lập pháp trước khi bắt tay vào soạn thảo các quy phạm cụ thể của dự luật.
Thiếu giai đoạn phân tích và quyết định chính sách trong quy trình lập pháp làm cho quá trình soạn thảo về mặt kỹ thuật các dự luật trở nên rối rắm hơn. Cách làm hiện tại của chúng ta khi phải bắt tay vào xây dựng một đạo luật là thành lập nên một Ban soạn thảo gồm nhiều thành viên đến từ các cơ quan có liên quan đến dự luật và bắt tay vào soạn thảo ngay các quy phạm dựa trên kinh nghiệm vốn có của các thành viên trong quá trình công tác hoặc những kiến thức tham khảo được của nước ngoài. Đây là cách làm được ví như việc cầm đèn chạy trước ô tô và ẩn chứa nhiều rủi ro vì như vậy chúng ta đã vô tình chấp nhận những chính sách được quyết định ở nước ngoài hoặc bởi những kinh nghiệm không đầy đủ và thiếu tính hệ thống của các thành viên Ban soạn thảo. Không chỉ dừng ở đó, với việc được trao quyền tự do sáng tác dự luật mà không bị bó hẹp bởi các chính sách đã được quyết định từ trước, các cơ quan có trách nhiệm soạn thảo chính sẽ dễ dàng gài các lợi ích cục bộ của mình vào những chính sách ẩn dấu dưới các quy phạm của dự luật. Trong trường hợp bị buộc phải chia sẻ sự độc quyền soạn thảo, rủi ro mà dự luật gặp phải sẽ là bị cơ quan chủ trì soạn thảo biến thành nơi tập hợp những sự nhân nhượng, thỏa hiệp lẫn nhau về quyền lợi hoặc về những giải pháp lập pháp mang dấu ấn riêng của từng cơ quan
[[4]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref4#ref4). Sản phẩm được làm ra sẽ là tập hợp quá nhiều những mong muốn trong cùng một đạo luật mà việc thực thi chúng đòi hỏi trở lại những nỗ lực giải thích về mặt chính sách của nhiều cơ quan có liên quan khác nhau.
Không có sự rành mạch về chính sách phần nào cũng góp phần làm cho thủ tục xin ý kiến nhân dân về các dự án luật, vốn được coi là công đoạn được hi vọng làm cho nội dung của các dự án luật trở nên gần gũi và dễ chấp nhận hơn đối với công chúng, trở nên hình thức và tốn kém. Việc bị buộc phải đọc “tràng giang đại hải” những quy phạm không có nội dung chính sách rõ ràng để góp ý vào dự thảo quả thực là một sự thách đố đối với công chúng, vốn phần lớn ít quan tâm đến chuyện quốc gia đại sự nhất là khi những chuyện đó không ảnh hưởng nhiều lắm đến cuộc sống thường ngày của họ.
Sự bất hợp lý làm ảnh hưởng đến chất lượng của các đạo luật trong quy trình lập pháp hiện tại còn nằm ở sự thiếu liên thông giữa công đoạn ở Chính phủ và công đoạn ở Quốc hội. Nếu ở trên chúng ta đã biết Chính phủ chưa thực hiện tốt vai trò phân tích và quyết định chính sách trước khi bắt tay vào soạn thảo dự luật thì ở công đoạn ở Quốc hội chúng ta còn có thể phát hiện thêm rằng Quốc hội cũng chưa làm tròn vai trò là cơ quan thẩm định chính sách trong quy trình lập pháp.
Với vị trí là cơ quan do nhân dân trực tiếp bầu nên, Quốc hội phải vận hành chức năng đại diện của mình để thẩm định các chính sách do Chính phủ đệ trình. Tuy nhiên, chức năng này của Quốc hội đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi mong muốn xây dựng một Quốc hội tự mình làm luật từ công đoạn quyết định chính sách cho đến việc soạn thảo và thông qua
[[5]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref5#ref5). Hiện tại, mong muốn này đang được cụ thể hóa bằng việc các cơ quan của Quốc hội tham gia các Ban soạn thảo các dự án luật ngay từ đầu để cùng thương lượng và quyết định những nội dung được thể hiện trong dự thảo. Đây là một sự hiểu lầm đáng tiếc vì Quốc hội ở vị trí khác với cơ quan hành pháp và không thể thực hiện tốt những chức năng của cơ quan hành pháp. Rõ ràng, chỉ có cơ quan hành pháp, với bộ máy hữu hiệu của mình, mới có đủ khả năng phát hiện những vấn đề thực tế của cuộc sống và có thể tìm được những giải pháp có tính phù hợp nhất. Việc biến mình thành cơ quan vừa lập pháp, vừa hành pháp theo lý luận cũ, Quốc hội sẽ không ít lần làm cho Chính phủ bất ngờ bởi những quyết sách của mình mà nhiều khi việc thực thi chúng nằm ở ngoài tầm khả năng của Chính phủ.
Nguyên nhân cuối cùng làm hạn chế chất lượng của các dự án luật là những hạn chế về năng lực của bộ máy xây dựng pháp luật ở nước ta, vốn cũng do chưa được xây dựng trên cơ sở một chủ thuyết hợp lý để thực hiện nhiệm vụ phân tích và quyết định chính sách. Bên cạnh việc thiếu các chuyên gia giỏi về kỹ năng soạn thảo các dự án luật mà thực chất là kỹ năng dịch các chính sách thành các quy phạm pháp luật một khoa học còn khá mới mẻ ở nước ta thì năng lực của bộ máy này còn bị hạn chế bởi sự lẫn lộn về chức năng giữa các công chức và các chính khách. Trong sự bừa bộn của công việc điều hành và quản lý công tác của các bộ, ngành, các chính khách của nước ta đã nhường lại chức năng tham gia quyết định các chính sách cho các công chức của mình, vốn là những người có chức năng thừa hành và thực thi các chính sách, khi họ trực tiếp tham gia soạn thảo nên các quy phạm trong các dự thảo có ẩn chứa những chính sách đằng sau đó. Sự lẫn lộn này một mặt làm cho các chính sách trong các dự luật không được quyết định một cách rõ ràng, mặt khác không làm rõ trách nhiệm của những người có quyền quyết định về chính sách, một trong những yếu tố có tính bảo đảm cho chất lượng của các chính sách được quyết định.
**4. Đổi mới tư duy làm luật: từ soạn thảo, xin ý kiến sang quy trình quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách**
Chúng ta đã từng có những thành công trong quá trình đổi mới tư duy trong lĩnh vực kinh tế khi từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Và có lẽ, để có một nền lập pháp hữu hiệu, cũng cần phải có một quá trình đổi mới tư duy trong hoạt động lập pháp một cách tương tự. Theo đó, điều cơ bản là phải chuyển tư duy về quy trình lập pháp từ một quá trình soạn thảo và xin ý kiến lặp đi lặp lại nhiều lần thành tư duy về một quy trình lập pháp gồm các giai đoạn cơ bản là quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách.
Tuy nhiên, để xây dựng quy trình này, trước hết quan điểm về luật phải được đổi mới. Tư duy phải có luật đề điều chỉnh mọi quan hệ xã hội đã trở nên cũ kỹ và tạo ra nhiều vật cản cho quá trình phát triển, đặc biệt là trong thời đại mà quan điểm nhà nước quản lý ít nhất là nhà nước quản lý tốt nhất đang trở nên phổ biến và chứng minh được tính đúng đắn của mình. Quan niệm luật chỉ cần thiết để điều chỉnh các hành vi cần tác động phải được hướng đến, nhất là khi chúng ta đang chủ trương xây dựng một nhà nước pháp quyền mà theo đó nhà nước cần dành những khoảng không gian cho người dân có thể tự do thực hiện những quyền cơ bản của mình.
Thay đổi quan điểm về luật như vậy cũng sẽ làm cho hệ thống pháp luật của chúng ta trở nên rõ ràng và thông suốt hơn, hạn chế được tình trạng tồn tại cả một rừng quy phạm vừa thừa, vừa thiếu và rất khó được pháp điển hóa. Hơn thế nữa, một khi hệ thống pháp luật được rõ ràng, thông suốt và được hệ thống hóa, pháp điển hóa thường xuyên, Chính phủ sẽ có được sự chủ động trong công tác xây dựng pháp luật mà không còn phải làm luật lấy số lượng theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh theo từng nhiệm kỳ của Quốc hội.
Với sự chủ động này, cơ quan hành pháp chỉ khởi động quy trình lập pháp khi qua các hoạt động của mình phát hiện ra những vấn đề cần phải điều chỉnh và đã nghiên cứu, tìm ra được những nguyên nhân mà để giải quyết chúng cần phải có những giải pháp lập pháp. Các chính sách này, trước khi được dịch ra thành những quy phạm pháp luật cụ thể cần phải được Chính phủ phê chuẩn để làm định hướng cho công tác soạn thảo và tạo ra sự đồng thuận trong Chính phủ, hạn chế những mong muốn riêng được gài vào dự luật trong quá trình soạn thảo. Trong thời gian vừa qua, Chính phủ cũng đã có những kinh nghiệm nhất định về việc định hướng chính sách cho quá trình soạn thảo luật như đối với dự án Luật Đầu tư chung và đã có những thành công nhất định
[[6]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref6#ref6). Tuy nhiên, các giải pháp lập pháp trong luật này chưa được quyết định rõ và riêng rẽ trong quá trình soạn thảo nên không ít những mong muốn của Chính phủ đã bị vô hiệu hóa phần nào bởi Ban soạn thảo [[7]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref7#ref7).
Nội dung chính sách lập pháp một khi đã được Chính phủ thông qua sẽ được chuyển cho một cơ quan có chức năng soạn thảo độc lập. Các chuyên viên có kỹ năng trong cơ quan soạn thảo này sẽ chịu trách nhiệm phiên dịch các nội dung chính sách thành các quy phạm pháp luật cụ thể trong các dự thảo luật, pháp lệnh. Đây là một công việc mang tính kỹ thuật cao, đòi hỏi những kỹ năng riêng biệt mà không phải người nào am hiểu pháp luật cũng có thể thực hiện được
[[8]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref8#ref8). Để đảm bảo việc phiên dịch các nội dung chính sách được chính xác, trong quá trình soạn thảo, cơ quan soạn thảo độc lập phải kết hợp chặt chẽ với các chuyên viên phát triển chính sách ở các bộ, ngành đã đệ trình chính sách. Sau khi hoàn thành bản dự thảo đầy đủ, dự thảo sẽ được chuyển đến tập thể Chính phủ xem xét lần cuối cùng để quyết định có trình hay không trình dự thảo ra Quốc hội để xem xét thông qua.
Ở giai đoạn xem xét ở Quốc hội, vai trò của Quốc hội sẽ tập trung vào việc thẩm định các chính sách, tức là xác định xem các chính sách được thể hiện trong dự thảo có đảm bảo được lợi ích của các cử tri hay không. Với chủ thuyết như vậy, quá trình thẩm định ở Quốc hội không phải là sự lặp lại của việc phân tích, tìm kiếm ra các giải pháp chính sách mà là việc chấp nhận hay không chấp nhận, hoặc chấp nhận ở mức độ nào các chính sách do Chính phủ đề xuất trên cơ sở xem xét đến lợi ích của các cử tri. Để thực hiện được điều đó, sự tương tác giữa các đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội với các cử tri là yếu tố quan trọng nhất để làm rõ mức độ tác động của các giải pháp lập pháp với người dân hoặc các cơ quan, tổ chức có lợi ích liên quan.
Như vậy, có thể nhận thấy vì không gắn với một quy trình chính sách rõ ràng nên bản thân quy trình lập pháp hiện nay ở nước ta là một chuỗi dài các hoạt động soạn thảo và xin ý kiến lặp đi, lặp lại. Kết quả của quy trình lập pháp như vậy là sự lãng phí thời gian và không cho ra những văn bản luật có chất lượng tốt. Chính vì vậy, cần phải có những thay đổi cơ bản để đổi mới tư duy trong hoạt động xây dựng pháp luật, chuyển quy trình soạn thảo và xin ý kiến sang một quy trình gắn với việc quyết định chính sách, dịch chính sách và thẩm định chính sách.
[[1]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref1#ref1) *. Dự án luật này được bắt đầu soạn thảo vào năm 1983, sau đó được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh từ năm 1998 nhưng mãi đến năm 2005 mới được Quốc hội thảo luận và xem xét, thông qua.* [[2]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref2#ref2) *. Thông thường, chương trình lập pháp của mỗi nhiệm kỳ có khoảng hơn 100 dự án luật, pháp lệnh. Chẳng hạn, theo Nghị quyết số 11/2007/QH12 ngày 21/11/2007 của Quốc hội về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh khóa 12 thì Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của khóa 12 gồm 128 dự án luật, pháp lệnh.* [[3]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref3#ref3) *. Đăng Đại, Xuân Toàn, Khi bấm máy thông qua luật, Tuổi trẻ, Số ngày 27/11/2005.* [[4]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref4#ref4) *. Ví dụ như trong kinh nghiệm xây dựng Pháp lệnh trọng tài Thương mại. Xem: Ngô Đức Mạnh, Hoàng Minh Hiếu, Lương Minh Tuân, Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội, (NXB Chính trị Quốc gia, 2004). 127 129. * [[5]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref5#ref5) *. Chẳng hạn, có một số nhà nghiên cứu đã đề xuất cần thành lập các cơ cấu thích hợp của Quốc hội như ban soạn thảo, ủy ban thẩm tra để trực tiếp soạn thảo và thẩm tra các dự án luật, tránh tình trạng giao cho nhiều cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo dự án luật. Xem Bùi Xuân Đức, Về vị trí, vai trò của Quốc hội trong cơ chế quyền lực nhà nước đổi mới trong Văn phòng Quốc hội, Kỷ yếu Hội thảo: Quá trình hình thành, phát triển và vai trò của Quốc hội trong sự nghiệp đổi mới (Văn phòng Quốc hội, Hà Nội, 2001), tr. 316.* [[6]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref6#ref6) *. Xem: Phạm Chi Lan, Cải cách thể chế ở Việt Nam: Một số bài học kinh nghiệm, Hội thảo Cải cách thể chế và vai trò của cơ quan lập pháp, Trung tâm TT-TV-NCKH, 09/01/2008.* [[7]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref7#ref7) *. Trong quá trình thảo luận, thông qua Luật đầu tư chung, thủ tục đăng ký đầu tư trở thành một vấn đề gây nhiều tranh cãi mà theo nhiều chuyên gia thì nguyên nhân là do cơ quan soạn thảo chưa tuân thủ chính sách tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư. Xem Việt Lâm, Khánh Linh, Sửa Luật đầu tư cho đúng: chỉ mất 5 phút, Vietnamnet, 08:44′ 18/11/2005 (GMT+7)* [[8]](http://www.nclp.org.vn/nghien-cuu-lap-phap/131-thang-9-2008/nha-nuoc-va-phap-luat/quy-trinh-lap-phap-viet-nam-tu-soan-thao-va-xin-y-kien-111en-quyet-111inh-chinh-sach-dich-chinh-sach-va-tham-111inh-chinh-sach/#ref8#ref8) *. Dịch chính sách thành các quy phạm được nhiều nước trên thế giới xem là một khoa học mà không học thì không làm được. Điều này đòi hỏi các chuyên gia phải hiểu đúng về hành vi mới có thể tìm ra công cụ đúng để điều chỉnh được. Xem Nguyễn Sĩ Dũng, Làm luật: không học không làm được, Vietnamnet, 24/05/2005, 17:22PM GMT+7* ** NGUỒN: TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP SỐ 131 (9/2008)**
## Để lại bình luận
Comments feed for this article

Link: <http://wp.me/pjS9r-5C>; rel=shortlink


text:
Gia đình
Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống,[1] quan hệ nuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài. Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội.
Mục lục
Khái niệm Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Ngay từ thời nguyên thủy cho tới hiện nay, không phụ thuộc vào cách kiếm sống, gia đình luôn tồn tại và là nơi để đáp ứng những nhu cầu cơ bản cho các thành viên trong gia đình. Song để đưa ra được một cách xác định phù hợp với khái niệm gia đình, một số nhà nghiên cứu xã hội học đã đưa ra sự so sánh giữa gia đình loài người với cuộc sống lứa đôi của động vật, gia đình loài người luôn luôn bị ràng buộc theo các điều kiện văn hóa xã hội của đời sống gia đình ở con người. Gia đình ở loài người luôn bị ràng buộc bởi các quy định, các chuẩn mực giá trị, sự kiểm tra và sự tác động của xã hội; vì thế theo các nhà xã hội học, thuật ngữ gia đình chỉ nên dùng để nói về gia đình loài người.
Thực tế, gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm các yếu tố sinh học, tâm lý, văn hóa, kinh tế,... khiến cho nó không giống với bất kỳ một nhóm xã hội nào. Từ mỗi một góc độ nghiên cứu hay mỗi một khoa học khi xem xét về gia đình đều có thể đưa ra một khái niệm gia đình cụ thể, phù hợp với nội dung nghiên cứu phù hợp và chỉ có như vậy mới có cách tiếp cận phù hợp đến với gia đình.
Đối với xã hội học, gia đình thuộc về phạm trù cộng đồng xã hội. Vì vậy, có thể xem xét gia đình như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời như một thiết chế xã hội mà có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xã hội hóa con người. Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người.[2]
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Có nhiều cơ sở để phân loại gia đình thành các loại khác nhau.
Xét về quy mô, gia đình có thể phân loại thành:
- Gia đình hai thế hệ (hay gia đình hạt nhân): là gia đình bao gồm cha mẹ và con.
- Gia đình ba thế hệ (hay gia đình truyền thống): là gia đình bao gồm ông bà, cha mẹ và con còn được gọi là tam đại đồng đường.[2]
- Gia đình bốn thế hệ trở lên: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ. Gia đình bốn thế hệ còn gọi là tứ đại đồng đường.
Dưới khía cạnh xã hội học và về quy mô các thế hệ trong gia đình, cũng có thể phân chia gia đình thành hai loại:
- Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng) thường được coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ. Đó là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ. Dạng cổ điển của gia đình lớn là gia đình trưởng lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ. Nó liên kết ít nhất là vài gia đình nhỏ và những người lẻ loi. Các thành viên trong gia đình được xếp đặt trật tự theo ý muốn của người lãnh đạo gia đình mà thường là người đàn ông cao tuổi nhất trong gia đình. Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và bố mẹ của họ nữa. Trong gia đình này, quyền hành không ở trong tay của người lớn tuổi nhất.
- Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân) là nhóm người thể hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mối quan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con. Do vậy, cũng có thể có gia đình nhỏ đầy đủ và gia đình nhỏ không đầy đủ. Gia đình nhỏ đầy đủ là loại gia đình chứa trong nó đầy đủ các mối quan hệ (chồng, vợ, các con); ngược lại, gia đình nhỏ không đầy đủ là loại gia đình trong nó không đầy đủ các mối quan hệ đó, nghĩa là trong đó chỉ tồn tại quan hệ của chỉ người vợ với người chồng hoặc chỉ của người cha hoặc người mẹ với các con. Gia đình nhỏ là dạng gia đình đặc biệt quan trọng trong đời sống gia đình. Nó là kiểu gia đình của tương lai và ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại và công nghiệp phát triển.
Kế hoạch hóa gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Ở các nước đang phát triển, vì tỉ lệ sinh cao làm dân số tăng cao, chính phủ thực hiện các chính sách để người dân giảm số con trong gia đình. Ở Trung Quốc, chính sách một con làm giảm đáng kể tốc độ tăng dân số của nước này. Ở Việt Nam, chính quyền khuyến khích mỗi gia đình chỉ nên có một đến hai con. Trong khi đó, ở nhiều nước phát triển như nhiều nước châu Âu và Hàn Quốc, Nhật Bản, chính phủ có biện pháp khuyến khích gia đình có thêm con nhằm tránh giảm dân số. Mặc dù đã có những chính sách nhất định về Kế hoạch hóa sinh con, nhưng nhiều hộ gia đình vẫn có tâm lý khác nhau:
- Một mặt do gia đình có điều kiện, sinh cho vui cửa vui nhà
- Mặt khác do sinh con 1 bề & muốn có người nối dõi
Chức năng cơ bản[sửa | sửa mã nguồn]
- Tái tạo ra một thế hệ mới bao gồm cả việc sinh đẻ và giáo dục đào tạo:
- Chức năng sinh sản - tái sản xuất ra con người về mặt sinh và hoặc về mặt xã hội;
- Chức năng giáo dục của gia đình.
- Nuôi dưỡng, chăm sóc các thành viên trong gia đình:
- Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống gia đình;
- Chức năng thoả mãn những nhu cầu tâm - sinh lý tình cảm.
Hai chức năng cơ bản này chi phối toàn bộ các chức năng khác của gia đình như:
- Chức năng kinh tế;
- Chức năng giao tiếp tinh thần;
- Chức năng tổ chức thời gian rỗi;
- Chức năng thu nhận các phương tiện;
- Chức năng giáo dục bảo trợ;
- Chức năng đại diện;
- Chức năng tình dục;
- Chức năng nghỉ ngơi, giải trí;
- V.v...[2]
Gia đình Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Theo phong tục tập quán người Việt, các thành viên trong gia đình thường về tụ hội đông đủ vào dịp Tết Nguyên Đán hằng năm. Ngoài ra các dịp đám cưới, đám tang, đám giỗ cũng là dịp để các thành viên trong gia đình tập hợp lại.Gia đình Việt Nam có đặc điểm là nhiều thế hệ sống chung trong cùng một mái nhà. Mỗi gia đình thường có ba thế hệ sống chung với nhau: ông bà - cha mẹ - con cái. Đối với gia đình Việt Nam thì người trụ cột là người chồng (hoặc người cha).
Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ký ban hành Quyết định 72/2001/QĐ-TTg chọn ngày 28 tháng 6 hàng năm là ngày gia đình Việt Nam.
Thuật ngữ quan hệ trong gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài hai từ chính thống cha và mẹ, các vùng khác nhau có những từ khác nhau như bố, ba, thầy để chỉ cha và má, u, mạ để chỉ mẹ.
Một số từ để chỉ mối quan hệ nếu có trong gia đình như: ông nội là cha của cha, bà nội là mẹ của cha, ông ngoại là cha của mẹ, bà ngoại là mẹ của mẹ.
- Miền Nam:
Bác (trai) là anh của cha, Bác gái là vợ của bác.
Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.
Cô là chị hoặc em gái của cha, Dượng là chồng của cô.
Cậu là anh hoặc em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.
Dì là chị hoặc em gái của mẹ. Dượng là chồng của dì.
Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với thứ của người đó (nếu có quan hệ huyết thống) hoặc thứ của chồng hoặc vợ người đó (nếu không có quan hệ huyết thống) chẳng hạn như chú tư, vợ của chú tư được gọi là thím tư. Con trong gia đình được gọi từ thứ hai (con đầu) trở đi, không có con cả.
- Miền Bắc:
Bác (trai) là anh của cha, Bác gái là vợ của bác.
Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.
Cô là em gái của cha, Chú là chồng của cô.
Bác là anh hoặc chị của mẹ, vợ hoặc chồng của bác cũng được gọi là Bác (một số nơi địa phương Bác sẽ được gọi là Bá).
Cậu là em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.
Dì là em gái của mẹ. Chú là chồng của dì.
Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với tên của người đó. Con trong gia đình được gọi theo thứ tự cả, hai, ba, tư.
Anh em bà con (họ hàng): con của chú bác gọi là anh chị em chú bác (anh chị em con chú con bác), con của dì gọi là anh chị em bạn dì (anh chị em con dì), con của cô cậu gọi là anh chị em cô cậu (anh chị em con cô con cậu).
Dâu rể: gọi theo vợ hoặc chồng là người có quan hệ huyết thống với mình kết hợp với từ dâu hoặc rể ví dụ như con dâu, con rể, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu. Hai người chồng của hai chị em gái miền Nam gọi là anh em cột chèo, miền Bắc gọi là anh em đồng hao hoặc đứng nắng. Hai người vợ của hai anh em trai gọi là chị em bạn dâu.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- American Kinship, David M. Schneider
- A Natural History of Families, Scott Forbes, Princeton University Press, 2005, ISBN 0-691-09482-9
- Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. New York Vintage Books. ISBN 978-0-679-72469-8
- More Than Kin and Less Than Kind, Douglas W. Mock, Belknap Press, 2004, ISBN 0-674-01285-2
- Denis Chevallier, « Famille et parenté: une bibliographie », Terrain, Numéro 4 – Famille et parenté (mars 1985), mis en ligne le 17 juillet 2005. Consulté le 15 juin 2007, terrain.revues.org (tiếng Pháp)
- Jack Goody (1983) The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press); translated into Spanish, French, Italian, Portuguese.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Sách giáo khoa môn Giáo dục công dân lớp 10 của Việt Nam, nhà xuất bản Giáo dục, năm 1995
- ^ a ă â Trung tâm Thông tin (tổng hợp) (21/08/2006). “MẸ KỂ CON NGHE”. Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam. Bản gốc lưu trữ 21/08/2006. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|archivedate=, |date=, |accessdate=(trợ giúp)
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Gia đình tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Middle Child Syndrome, Hailey Collins
- Family Research Laboratory, unh.edu
- Family evolution and contemporary social transformations, seres.fcs.ucr.ac.cr (Estación de Economía Política)
- Family Facts: Social Science Research on Family, Society & Religion (a Heritage Foundation site). familyfacts.org
- Families Australia – independent peak not-for-profit organisation. familiesaustralia.org.au
- Unitedfamilies.org, International organisation
- UN.org, Families and Development
- Family, marriage and "de facto" unions, Vatican.va

markdown:
# Gia đình
|
|![]()
|
|Nội dung và quan điểm của bài hoặc đoạn này có thể thể hiện một .
Xin
**Gia đình** là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ [tình cảm](/wiki/C%E1%BA%A3m_x%C3%BAc), quan hệ [hôn nhân](/wiki/H%C3%B4n_nh%C3%A2n), quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài. Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội. [1]
## Mục lục
## Khái niệm Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=1)]
Ngay từ thời nguyên thủy cho tới hiện nay, không phụ thuộc vào cách kiếm sống, gia đình luôn tồn tại và là nơi để đáp ứng những nhu cầu cơ bản cho các thành viên trong gia đình. Song để đưa ra được một cách xác định phù hợp với khái niệm gia đình, một số nhà nghiên cứu xã hội học đã đưa ra sự so sánh giữa gia đình loài người với cuộc sống lứa đôi của động vật, gia đình loài người luôn luôn bị ràng buộc theo các điều kiện văn hóa xã hội của đời sống gia đình ở con người. Gia đình ở loài người luôn bị ràng buộc bởi các quy định, các chuẩn mực giá trị, sự kiểm tra và sự tác động của xã hội; vì thế theo các nhà xã hội học, thuật ngữ gia đình chỉ nên dùng để nói về gia đình loài người.
Thực tế, gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm các yếu tố
[sinh học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc), tâm lý, [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a), [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF),... khiến cho nó không giống với bất kỳ một nhóm xã hội nào. Từ mỗi một góc độ nghiên cứu hay mỗi một khoa học khi xem xét về gia đình đều có thể đưa ra một khái niệm gia đình cụ thể, phù hợp với nội dung nghiên cứu phù hợp và chỉ có như vậy mới có cách tiếp cận phù hợp đến với gia đình.
Đối với
[xã hội học](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Dc), gia đình thuộc về phạm trù cộng đồng xã hội. Vì vậy, có thể xem xét gia đình như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời như một thiết chế xã hội mà có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xã hội hóa con người. *Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người*. [[2]](#cite_note-PN-2)
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=2)]
Có nhiều cơ sở để phân loại gia đình thành các loại khác nhau.
Xét về quy mô, gia đình có thể phân loại thành:
*Gia đình hai thế hệ* *(hay gia đình hạt nhân)*: là gia đình bao gồm cha mẹ và con. *Gia đình ba thế hệ* *(hay gia đình truyền thống)*: là gia đình bao gồm ông bà, cha mẹ và con còn được gọi là *tam đại đồng đường*. [[2]](#cite_note-PN-2) *Gia đình bốn thế hệ trở lên*: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ. *Gia đình bốn thế hệ*còn gọi là *tứ đại đồng đường*.
Dưới khía cạnh
[xã hội học](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Dc) và về quy mô các thế hệ trong gia đình, cũng có thể phân chia gia đình thành hai loại: *Gia đình lớn* *(gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng)*thường được coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ. Đó là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ. Dạng cổ điển của gia đình lớn là gia đình trưởng lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ. Nó liên kết ít nhất là vài gia đình nhỏ và những người lẻ loi. Các thành viên trong gia đình được xếp đặt trật tự theo ý muốn của người lãnh đạo gia đình mà thường là người đàn ông cao tuổi nhất trong gia đình. Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và bố mẹ của họ nữa. Trong gia đình này, quyền hành không ở trong tay của người lớn tuổi nhất. *Gia đình nhỏ* *(gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân)*là nhóm người thể hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mối quan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con. Do vậy, cũng có thể có gia đình nhỏ đầy đủ và gia đình nhỏ không đầy đủ. Gia đình nhỏ đầy đủ là loại gia đình chứa trong nó đầy đủ các mối quan hệ (chồng, vợ, các con); ngược lại, gia đình nhỏ không đầy đủ là loại gia đình trong nó không đầy đủ các mối quan hệ đó, nghĩa là trong đó chỉ tồn tại quan hệ của chỉ người vợ với người chồng hoặc chỉ của người cha hoặc người mẹ với các con. *Gia đình nhỏ là dạng gia đình đặc biệt quan trọng trong đời sống gia đình. Nó là kiểu gia đình của tương lai và ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại và công nghiệp phát triển*.
## Kế hoạch hóa gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=3)]
Ở các
[nước đang phát triển](/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91ang_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n), vì tỉ lệ sinh cao làm [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) tăng cao, chính phủ thực hiện các chính sách để người dân giảm số con trong gia đình. Ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [chính sách một con](/wiki/Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_m%E1%BB%99t_con) làm giảm đáng kể tốc độ tăng dân số của nước này. Ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), chính quyền khuyến khích mỗi gia đình chỉ nên có một đến hai con. Trong khi đó, ở nhiều nước phát triển như nhiều nước [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), chính phủ có biện pháp khuyến khích gia đình có thêm con nhằm tránh giảm dân số. Mặc dù đã có những chính sách nhất định về Kế hoạch hóa sinh con, nhưng nhiều hộ gia đình vẫn có tâm lý khác nhau:
- Một mặt do gia đình có điều kiện, sinh cho vui cửa vui nhà
- Mặt khác do sinh con 1 bề & muốn có người nối dõi
## Chức năng cơ bản[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=4)] *Tái tạo ra một thế hệ mới bao gồm cả việc sinh đẻ và giáo dục đào tạo*:
- Chức năng
[sinh sản](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n)- [tái sản xuất](/wiki/T%C3%A1i_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t)ra con người về mặt sinh và hoặc về mặt xã hội;
- Chức năng giáo dục của gia đình.
- Chức năng
*Nuôi dưỡng, chăm sóc các thành viên trong gia đình*:
- Chức năng
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)và tổ chức đời sống gia đình;
- Chức năng thoả mãn những nhu cầu tâm - sinh lý tình cảm.
- Chức năng
Hai chức năng cơ bản này chi phối toàn bộ các chức năng khác của gia đình như:
- Chức năng
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF);
- Chức năng giao tiếp tinh thần;
- Chức năng tổ chức thời gian rỗi;
- Chức năng thu nhận các phương tiện;
- Chức năng giáo dục bảo trợ;
- Chức năng đại diện;
- Chức năng tình dục;
- Chức năng nghỉ ngơi, giải trí;
- V.v...
[[2]](#cite_note-PN-2)
## Gia đình Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=5)]
Theo phong tục tập quán
[người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), các thành viên trong gia đình thường về tụ hội đông đủ vào dịp [Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) hằng năm. Ngoài ra các dịp [đám cưới](/wiki/L%E1%BB%85_c%C6%B0%E1%BB%9Bi), đám tang, đám [giỗ](/wiki/Gi%E1%BB%97) cũng là dịp để các thành viên trong gia đình tập hợp lại.Gia đình Việt Nam có đặc điểm là nhiều thế hệ sống chung trong cùng một mái nhà. Mỗi gia đình thường có ba thế hệ sống chung với nhau: ông bà - cha mẹ - con cái. Đối với gia đình Việt Nam thì người trụ cột là người chồng (hoặc người cha).
Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ký ban hành Quyết định 72/2001/QĐ-TTg chọn ngày
[28 tháng 6](/wiki/28_th%C3%A1ng_6) hàng năm là [ngày gia đình Việt Nam](/wiki/Ng%C3%A0y_gia_%C4%91%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam).
### Thuật ngữ quan hệ trong gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=6)]
Ngoài hai từ chính thống cha và mẹ, các vùng khác nhau có những từ khác nhau như bố, ba, thầy để chỉ cha và má, u, mạ để chỉ mẹ.
Một số từ để chỉ mối quan hệ nếu có trong gia đình như: ông nội là cha của cha, bà nội là mẹ của cha, ông ngoại là cha của mẹ, bà ngoại là mẹ của mẹ.
- Miền Nam:
Bác (trai) là anh của cha, Bác gái là vợ của bác.
Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.
Cô là chị hoặc em gái của cha, Dượng là chồng của cô.
Cậu là anh hoặc em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.
Dì là chị hoặc em gái của mẹ. Dượng là chồng của dì.
Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với thứ của người đó (nếu có quan hệ huyết thống) hoặc thứ của chồng hoặc vợ người đó (nếu không có quan hệ huyết thống) chẳng hạn như chú tư, vợ của chú tư được gọi là thím tư. Con trong gia đình được gọi từ thứ hai (con đầu) trở đi, không có con cả.
- Miền Bắc:
Bác (trai) là anh của cha, Bác gái là vợ của bác.
Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.
Cô là em gái của cha, Chú là chồng của cô.
Bác là anh hoặc chị của mẹ, vợ hoặc chồng của bác cũng được gọi là Bác (một số nơi địa phương Bác sẽ được gọi là Bá).
Cậu là em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.
Dì là em gái của mẹ. Chú là chồng của dì.
Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với tên của người đó. Con trong gia đình được gọi theo thứ tự cả, hai, ba, tư.
Anh em bà con (họ hàng): con của chú bác gọi là anh chị em chú bác (anh chị em con chú con bác), con của dì gọi là anh chị em bạn dì (anh chị em con dì), con của cô cậu gọi là anh chị em cô cậu (anh chị em con cô con cậu).
Dâu rể: gọi theo vợ hoặc chồng là người có quan hệ huyết thống với mình kết hợp với từ dâu hoặc rể ví dụ như con dâu, con rể, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu. Hai người chồng của hai chị em gái miền Nam gọi là anh em cột chèo, miền Bắc gọi là anh em đồng hao hoặc đứng nắng. Hai người vợ của hai anh em trai gọi là chị em bạn dâu.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=7)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=8)] *American Kinship*, [David M. Schneider](/w/index.php?title=David_M._Schneider&action=edit&redlink=1) *A Natural History of Families*, Scott Forbes, [Princeton University Press](/w/index.php?title=Princeton_University_Press&action=edit&redlink=1), 2005, [ISBN 0-691-09482-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691094829)
- Foucault, Michel (1978).
*The History of Sexuality: Volume I: An Introduction*. New York Vintage Books. [ISBN 978-0-679-72469-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780679724698) *More Than Kin and Less Than Kind*, Douglas W. Mock, [Belknap Press](/w/index.php?title=Belknap_Press&action=edit&redlink=1), 2004, [ISBN 0-674-01285-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674012852)
- Denis Chevallier, « Famille et parenté: une bibliographie »,
[Terrain, Numéro 4 – Famille et parenté (mars 1985), mis en ligne le 17 juillet 2005. Consulté le 15 juin 2007](http://terrain.revues.org/document2874.html), terrain.revues.org **(tiếng Pháp)** [Jack Goody](/w/index.php?title=Jack_Goody&action=edit&redlink=1)(1983) *(* [The Development of the Family and Marriage in Europe](http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC) [Cambridge University Press](/wiki/Cambridge_University_Press)); translated into Spanish, French, Italian, Portuguese.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=9)] **Sách giáo khoa môn Giáo dục công dân lớp 10 của Việt Nam, nhà xuất bản Giáo dục, năm 1995** [^](#cite_ref-1)
- ^
**a** **ă** [Trung tâm Thông tin (tổng hợp) (21/08/2006).](#cite_ref-PN_2-2) **â** [“MẸ KỂ CON NGHE”](http://hoilhpn.org.vn/NewsDetail.asp?Catid=104&NewsId=4307&lang=VN). Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam. [Bản gốc](http://hoilhpn.org.vn/NewsDetail.asp?Catid=104&NewsId=4307&lang=VN)lưu trữ 21/08/2006. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|archivedate=, |date=, |accessdate=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gia_%C4%91%C3%ACnh&action=edit§ion=10)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Gia đình](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=10897)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Middle Child Syndrome, Hailey Collins](http://middlechildpersonality.com) [Family Research Laboratory](http://www.unh.edu/frl/), unh.edu [Family evolution and contemporary social transformations](http://seres.fcs.ucr.ac.cr/index_archivos/Version%20inglesa%20Historical%20CharacterRev.pdf), seres.fcs.ucr.ac.cr (Estación de Economía Política) [Family Facts: Social Science Research on Family, Society & Religion](http://www.familyfacts.org)(a Heritage Foundation site). familyfacts.org [Families Australia](http://www.familiesaustralia.org.au/)– independent peak not-for-profit organisation. familiesaustralia.org.au [Unitedfamilies.org](http://www.unitedfamilies.org), International organisation [UN.org](http://www.un.org/esa/socdev/family), Families and Development [Family, marriage and "de facto" unions](http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_20001109_de-facto-unions_en.html), Vatican.va
|
|
|Quan hệ
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1067 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Glossophaga commissarisi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Glossophaga commissarisi là một loài động vật có vú trong họ Dơi mũi lá, bộ Dơi. Loài này được Gardner mô tả năm 1962.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Glossophaga commissarisi”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Glossophaga commissarisi tại Wikimedia Commons

markdown:
*Glossophaga commissarisi*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Glossophaga commissarisi
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Chiroptera](/wiki/B%E1%BB%99_D%C6%A1i) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Phyllostomidae](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C6%A1i_m%C5%A9i_l%C3%A1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Glossophaga](/wiki/Glossophaga) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. commissarisi** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Glossophaga commissarisi*
(
[Gardner](/w/index.php?title=George_Gardner_(nh%C3%A0_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1), 1962) ![ Glossophaga commissarisi map.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Glossophaga_commissarisi_map.png/280px-Glossophaga_commissarisi_map.png)
![ Glossophaga commissarisi map.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Glossophaga_commissarisi_map.png/280px-Glossophaga_commissarisi_map.png)
* là một loài Glossophaga commissarisi* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong [họ Dơi mũi lá](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C6%A1i_m%C5%A9i_l%C3%A1), [bộ Dơi](/wiki/B%E1%BB%99_D%C6%A1i). Loài này được Gardner mô tả năm 1962. [[1]](#cite_note-msw3-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&action=edit§ion=2)] **Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “** [^](#cite_ref-msw3_1-0) *Glossophaga commissarisi*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13801144) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glossophaga_commissarisi&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Glossophaga commissarisi](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Glossophaga_commissarisi) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


text:
Medak
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 18°02′B 78°16′Đ / 18,03°B 78,27°Đ
Medak là một thành phố và khu đô thị của quận Medak thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Medak có vị trí 18.03° B 78.27° Đ[1] Nó có độ cao trung bình là 442 mét (1450 feet).
Nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ[2], Medak có dân số 41.916 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Medak có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Medak, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Medak”. Falling Rain Genomics, Inc. Truy cập 5 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”. Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

markdown:
# Medak
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [18°02′B 78°16′Đ / 18,03°B 78,27°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Medak¶ms=18.03_N_78.27_E_region:IN_type:city)
|
|Medak
|
|
-
|
|
-
[Tọa độ](/wiki/T%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99) [18.03° B 78.27° Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Medak¶ms=18.03_N_78.27_E_region:IN_type:city) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
-
[Độ cao](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_cao)
- 442 m
[Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [IST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)( [UTC+5:30](/wiki/UTC%2B5:30)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2001](/wiki/2001))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
-
**Medak** là một thành phố và khu đô thị của [quận Medak](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Medak&action=edit&redlink=1) thuộc [bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Andhra Pradesh](/wiki/Andhra_Pradesh), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Medak&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medak&action=edit§ion=1)]
Medak có vị trí
[18.03° B 78.27° Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Medak¶ms=18.03_N_78.27_E_) Nó có độ cao trung bình là 442 [1] [mét](/wiki/M%C3%A9t)(1450 [feet](/wiki/Foot)).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Medak&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medak&action=edit§ion=2)]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ
, Medak có dân số 41.916 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Medak có tỷ lệ 66% [2] [biết đọc biết viết](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF), cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Medak, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Medak&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Medak&action=edit§ion=3)] [^](#cite_ref-geoloc_1-0) [“Medak”](http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Medak.html). *Falling Rain Genomics, Inc*. Truy cập 5 tháng 4 năm 2008. [^](#cite_ref-2) [“Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”](http://web.archive.org/web/20040616075334/www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999). Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Nghệ sĩ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Nghệ sĩ
Thể loại con
Thể loại này gồm 32 thể loại con sau, trên tổng số 32 thể loại con.
- ► Nữ nghệ sĩ (4 t.l.)
- ► Nghệ sĩ theo phương tiện (8 t.l.)
*
- ► Nghệ sĩ theo quốc tịch (38 t.l.)
C
- ► Ca sĩ (19 t.l., 31 tr.)
D
- ► Diễn viên (18 t.l., 59 tr.)
Đ
- ► Đạo diễn (5 t.l., 7 tr.)
H
- ► Họa sĩ (6 t.l., 9 tr.)
J
- ► Nghệ sĩ nhạc jazz (1 t.l., 3 tr.)
N
- ► Nghệ nhân (2 t.l., 7 tr.)
- ► Nghệ sĩ dương cầm (1 t.l., 7 tr.)
- ► Nghệ sĩ ghi-ta (8 tr.)
- ► Nghệ sĩ giả tưởng (2 t.l., 5 tr.)
- ► Nghệ sĩ kịch câm (6 tr.)
- ► Nghệ sĩ LGBT (4 t.l.)
- ► Nghệ sĩ Nhân dân (3 t.l., 2 tr.)
- ► Nghệ sĩ theo thể loại (9 t.l.)
- ► Nghệ sĩ trường phái ấn tượng (1 t.l.)
- ► Nghệ sĩ xiếc (1 t.l.)
- ► Người dẫn chương trình (2 t.l., 8 tr.)
- ► Người mẫu (8 t.l., 33 tr.)
- ► Nhà viết kịch (2 t.l., 1 tr.)
- ► Nhạc công (2 t.l., 3 tr.)
- ► Nhạc sĩ (26 t.l., 15 tr.)
- ► Nhiếp ảnh gia (2 t.l., 10 tr.)
- ► Nhóm nghệ thuật (1 t.l.)
S
- ► Nghệ sĩ trường phái siêu thực (1 t.l., 11 tr.)
T
- ► Nghệ sĩ theo thế kỷ (6 t.l.)
- ► Nghệ sĩ thị giác (5 t.l.)
- ► Thống kê nghệ sĩ (1 tr.)
- ► Nghệ sĩ theo thời kỳ (4 t.l.)
- ► Nhà thư pháp (1 t.l., 1 tr.)
Các trang trong thể loại “Nghệ sĩ”
9 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 9 trang.

markdown:
# Thể loại:Nghệ sĩ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Nghệ sĩ](/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 32 thể loại con sau, trên tổng số 32 thể loại con.
- ►
[Nữ nghệ sĩ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_ngh%E1%BB%87_s%C4%A9) (4 t.l.)
- ►
[Nghệ sĩ theo phương tiện](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_theo_ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n) (8 t.l.)
### *
- ►
[Nghệ sĩ theo quốc tịch](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_theo_qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch) (38 t.l.)
### C
- ►
[Ca sĩ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ca_s%C4%A9) (19 t.l., 31 tr.)
### D
- ►
[Diễn viên](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn) (18 t.l., 59 tr.)
### Đ
- ►
[Đạo diễn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n) (5 t.l., 7 tr.)
### H
- ►
[Họa sĩ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Da_s%C4%A9) (6 t.l., 9 tr.)
### J
- ►
[Nghệ sĩ nhạc jazz](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_nh%E1%BA%A1c_jazz) (1 t.l., 3 tr.)
### N
- ►
[Nghệ nhân](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_nh%C3%A2n) (2 t.l., 7 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ dương cầm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m) (1 t.l., 7 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ ghi-ta](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_ghi-ta) (8 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ giả tưởng](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_gi%E1%BA%A3_t%C6%B0%E1%BB%9Fng) (2 t.l., 5 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ kịch câm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_k%E1%BB%8Bch_c%C3%A2m) (6 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ LGBT](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_LGBT) (4 t.l.)
- ►
[Nghệ sĩ Nhân dân](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n) (3 t.l., 2 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ theo thể loại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_theo_th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i) (9 t.l.)
- ►
[Nghệ sĩ trường phái ấn tượng](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_%E1%BA%A5n_t%C6%B0%E1%BB%A3ng) (1 t.l.)
- ►
[Nghệ sĩ xiếc](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_xi%E1%BA%BFc) (1 t.l.)
- ►
[Người dẫn chương trình](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_d%E1%BA%ABn_ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh) (2 t.l., 8 tr.)
- ►
[Người mẫu](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BA%ABu) (8 t.l., 33 tr.)
- ►
[Nhà viết kịch](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_vi%E1%BA%BFt_k%E1%BB%8Bch) (2 t.l., 1 tr.)
- ►
[Nhạc công](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%A1c_c%C3%B4ng) (2 t.l., 3 tr.)
- ►
[Nhạc sĩ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9) (26 t.l., 15 tr.)
- ►
[Nhiếp ảnh gia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nhi%E1%BA%BFp_%E1%BA%A3nh_gia) (2 t.l., 10 tr.)
- ►
[Nhóm nghệ thuật](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%B3m_ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt) (1 t.l.)
### S
- ►
[Nghệ sĩ trường phái siêu thực](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_si%C3%AAu_th%E1%BB%B1c) (1 t.l., 11 tr.)
### T
- ►
[Nghệ sĩ theo thế kỷ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_theo_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7) (6 t.l.)
- ►
[Nghệ sĩ thị giác](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_th%E1%BB%8B_gi%C3%A1c) (5 t.l.)
- ►
[Thống kê nghệ sĩ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_ngh%E1%BB%87_s%C4%A9) (1 tr.)
- ►
[Nghệ sĩ theo thời kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_theo_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3) (4 t.l.)
- ►
[Nhà thư pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%B0_ph%C3%A1p) (1 t.l., 1 tr.)
## Các trang trong thể loại “Nghệ sĩ”
9 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 9 trang.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
West Jefferson, Ohio
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
West Jefferson là một làng thuộc quận Madison, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 4222 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
- Dân số năm 2000: 4331 người.
- Dân số năm 2010: 4222 người.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# West Jefferson, Ohio
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|West Jefferson, Ohio|
|—
|![ Vị trí trong Quận Madison, Ohio](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/OHMap-doton-West_Jefferson.png/250px-OHMap-doton-West_Jefferson.png)
![ Vị trí trong Quận Madison, Ohio](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/OHMap-doton-West_Jefferson.png/250px-OHMap-doton-West_Jefferson.png)
Vị trí trong
[Quận Madison](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Madison,_Ohio), [Ohio](/wiki/Ohio) ![ Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ohio_in_United_States.svg/250px-Ohio_in_United_States.svg.png)
![ Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ohio_in_United_States.svg/250px-Ohio_in_United_States.svg.png)
Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Ohio](/wiki/Ohio) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Ohio&action=edit&redlink=1) [Quận Madison](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Madison,_Ohio) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **West Jefferson** là một [làng](/wiki/L%C3%A0ng) thuộc [quận Madison](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Madison,_Ohio), tiểu bang [Ohio](/wiki/Ohio), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của làng này là 4222 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=West_Jefferson,_Ohio&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=West_Jefferson,_Ohio&action=edit§ion=1)]
- Dân số năm 2000: 4331 người.
- Dân số năm 2010: 4222 người.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=West_Jefferson,_Ohio&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=West_Jefferson,_Ohio&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
соперник
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Nga[sửa]
Chuyển tự[sửa]
Xem Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga.
Danh từ[sửa]
соперник gđ
- (Người, kẻ) Đối thủ, địch thủ, đối phương, kình địch; (в спорте тж. ) đấu thủ; (в любви) [người] tình địch; (конкурент) người cạnh tranh.
- не иметь соперникков — vô song, vô địch, không ai sánh tày, có một không hai
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# соперник
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Nga[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rus-&action=edit§ion=T-1)]
### Chuyển tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-translit-&action=edit§ion=T-1)]
Xem
[Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga](/wiki/Wiktionary:Phi%C3%AAn_%C3%A2m_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BA%BFng_Nga).
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **соп ерник** gđ
- (
*Người, kẻ*) [Đối thủ](/wiki/%C4%91%E1%BB%91i_th%E1%BB%A7), [địch thủ](/w/index.php?title=%C4%91%E1%BB%8Bch_th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), [đối phương](/w/index.php?title=%C4%91%E1%BB%91i_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [kình địch](/wiki/k%C3%ACnh_%C4%91%E1%BB%8Bch); (в спорте тж. ) [đấu thủ](/w/index.php?title=%C4%91%E1%BA%A5u_th%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1); (в любви) [người] [tình địch](/wiki/t%C3%ACnh_%C4%91%E1%BB%8Bch); (конкурент) [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [cạnh tranh](/wiki/c%E1%BA%A1nh_tranh). *не им*— vô song, vô địch, không ai sánh tày, có một không hai __е__ть **соп** __е__рникков
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1054 frontend miss (0)