text:
Dân ca, dân vũ Đông Anh
Dân ca Đông Anh hay Dân ca, dân vũ Đông Anh là hệ thống các trò diễn xướng đi kèm các bài dân ca, lưu hành chủ yếu ở thôn Viên Khê, xã Đông Anh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Các trò diễn Đông Anh được xếp vào các hình thức diễn xướng dân gian tiêu biểu của xứ Thanh, cùng với tổ khúc hò sông Mã và trò Xuân Phả[1][2]. Các trò diễn Đông Anh phản ánh đời sống sinh hoạt và tâm tư tình cảm của người nông dân Việt Nam xưa. Những lời ca như: Lên chùa bẻ một cành sen/ Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng... đã trở nên quen thuộc với nhiều người dân Việt Nam.
Mục lục
Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]
Các trò diễn ở Đông Anh có thể có từ thời Bắc thuộc (nhà Tùy), do Chàng Cả Đại Vương, con trai của Lê Ngọc (thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Lê Ngọc) truyền cho dân chúng[1][3].
Nhưng theo nhà Thanh Hóa học Phan Bảo, lịch sử của trò ngũ quốc (gồm 5 trò diễn là trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc, trò Ai Lao) có thể là lễ nhạc của nhà Hậu Lê, được các vị quan là Trịnh Quý Thuật và Nguyễn Mộng Tuân truyền lại cho làng Xuân Phả (quê của Trịnh Quý Thuật) và làng Viên Khê (quê của Nguyễn Mộng Tuân)[4]. Năm trò diễn nói trên cũng là toàn bộ các trò của trò Xuân Phả, riêng trò Ai Lao chưa thấy có trong hệ thống trò diễn Đông Anh. Mặt khác, số trò diễn ở Đông Anh không dừng lại ở con số 5 như tên gọi ngũ trò, các trò diễn có thể hình thành thêm trong quá trình hội lễ và lịch sử.
Phạm vi[sửa | sửa mã nguồn]
Chàng Cả đại vương là con trai của Cao Hoàng, một người gốc Trung Quốc, được Cao Hoàng giao cai trị vùng đất mà cho đến thời Lê-Nguyễn là chín thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá[ct 1], Xuân Lưu, Cáo Thôn[ct 2], Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm thuộc ba tổng Tuyên Hóa, Quảng Chiếu[ct 3], Thanh Khê[3], nay thuộc các xã Đông Anh, Đông Xuân, Đông Thịnh, Đông Minh, huyện Đông Sơn và xã Đông Tân, thành phố Thanh Hóa.
Vào cuối thời Nguyễn (đầu thế kỉ 20), các thôn xã nêu trên chủ yếu thuộc tổng Tuyên Hóa (đầu thời Nguyễn là một phần tổng Lê Nguyễn), trừ Phù Lưu thuộc tổng Quảng Chiếu, Mao Xá thuộc tổng Thanh Khê và Viễn Dương chưa xác định rõ thuộc tổng nào. Sau Cách mạng tháng Tám (1945), tổng Tuyên Hóa được đổi thành xã Tuyên Hóa và đến năm 1948, xã Tuyên Hóa được đổi thành xã Đông Anh, huyện Đông Sơn. Tên gọi dân ca Đông Anh được lấy theo tên xã Đông Anh. Đến cuối năm 1953, xã Đông Anh được chia thành các xã Đông Anh (mới), Đông Xuân, Đông Thịnh. Trong số đó, toàn bộ bốn làng của xã Đông Xuân (gồm Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu và Doãn Xá - nay là Nhuệ Sâm) thuộc chín thôn xã từng lưu truyền dân ca Đông Anh. Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ 20, chỉ có làng Viên Khê thuộc xã Đông Anh bảo tồn được những điệu dân ca, dân vũ này.
Hệ thống trò diễn[sửa | sửa mã nguồn]
Các trò diễn Đông Anh được gọi là ngũ trò Đông Anh hay ngũ trò Viên Khê. Gọi là ngũ trò nhưng thực ra trò diễn Đông Anh gồm 12 trò là: trò Múa đèn, trò Tiên Cuội (hay Tiên phường), trò Tô Vũ, trò Trống Mõ, trò Thiếp, trò Vằn vương (hay trò Hùm), trò Thủy (hay Thủy phường), trò Leo dây, trò Xiêm Thành (hay Chiêm Thành/Sim Thành), trò Hà Lan (hay Hoa Lang), trò Tú Huần (hay Lục Hồn Nhung), trò Ngô quốc. Ngoài ra ở Đông Anh còn có một số tiết mục nữa như trò Đại Thánh, trò Nữ quan...[1]
So với các hình thức diễn xướng dân gian khác ở xứ Thanh, ngũ trò Viên Khê đã bắt đầu có "kịch bản" và kịch bản đã có tích[1]. Ngũ trò Viên Khê gắn liền trò diễn với lời ca, chính vì vậy thay cho cách gọi phổ biến là dân ca Đông Anh, hiện nay nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đã dùng cụm từ dân ca, dân vũ Đông Anh.
Một số địa phương lân cận thuộc huyện Đông Sơn cũng có hệ thống ngũ trò: Ngũ trò Rủn[ct 4] ở kẻ Rủn, nay thuộc xã Đông Khê, gồm các trò: Múa đèn, Trống Mõ, Tiên Cuội, Ngô quốc, Mí Mẩn[5] và Ngũ trò Bôn ở kẻ Bôn, nay thuộc xã Đông Thanh, gồm các trò: Ngô phường, Lan phường, Tiên phường, Thủy phường, Lăng ba khúc [6] (các xã Đông Khê, Đông Thanh vào đầu thời Nguyễn thuộc tổng Thạch Khê, giáp giới tổng Lê Nguyễn và cùng thuộc huyện Đông Sơn).
Trò Xuân Phả hay trò Láng (xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) cũng có các trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc nhưng hình thức thể hiện có khác nhiều.
Trò Múa đèn[sửa | sửa mã nguồn]
Trò Múa đèn hay còn gọi là tổ khúc Múa đèn, là trò diễn tiêu biểu nhất của ngũ trò Viên Khê. Tổ khúc được chia thành nhiều bài, gồm[7]:
Một số tài liệu không ghi nhận các bài Cửa đóng then cài và Dâng quạt mà thay bằng các bài Đánh gà luộc, Cúng cơm mới và Dâng oản[8][9].
Các bài trong tổ khúc phản ánh chu trình sản xuất theo mùa vụ nông nghiệp. Khi biểu diễn, 12 con trò (là các cô gái) đội trên đầu đĩa đèn dầu lạc (ngày nay thay bằng đĩa nến), vừa hát vừa thực hiện các động tác múa rất uyển chuyển mà không làm đèn rơi xuống. Xen giữa 10 bài là đầu tiên là xướng và đế, các bài cuối: Đánh gà luộc, Cúng cơm mới và Dâng oản chỉ múa mà không hát.
Một số lời ca tiêu biểu:
Bài Thắp đèn:
Sau chín tiếng trống, 12 con trò đồng thanh hát:
-
- Thấp thoáng bóng ngọn đèn quang
- Còn không ta lấy, dở dang ta đừng
- Trong nhà ta tứ ngày ràng rạng
- Lòng em lại muốn chơi trăng ngoài thềm
- Muốn cho trong ấm ngoài êm
Lời xướng: Bà con ơi! Giờ đến tháng giêng, tháng hai ta đi luống bông, luống đậu[ct 5] phải không? Lời đế: Phải rồi. Sau đó chuyển sang bài tiếp theo (Luống bông, luống đậu).
Bài Vãi mạ:
-
- Tay cầm nắm trấu tung ra
- Trấu nát ra tro, thịt nát ra giò, đậu nát ra tương
Bài Chẻ lạt đan lờ (còn gọi là Đan lờ):
-
- Tay cầm dao mác, nắm nan
- Lên chùa thanh vắng ta đan cái lờ
- Bắt cá thả lờ, còn nhớ hay đã quên?.
Những lời ca này có phần giống ca từ của làn điệu chèo tàu Lên chùa ở Đan Phượng, Hà Nội[10]:
-
- Tay cầm dao mác, thanh nan
- Lên chùa thanh vắng ta đan cái xời
- Không may xời đổ toi rơi
- Cho cua bò mất anh thời về không…
Bài Đi cấy[11]:
-
- Lên chùa bẻ một cành sen
- Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng
- Ba bốn cô có hẹn cùng chăng?
- Thắp đèn ta sẽ chơi trăng ngoài thềm
- Muốn cho trong ấm ngoài êm...
Một số biến thể được ghi nhận như:
-
- Ba bốn o có "lệch" có "bợm"[ct 6] cùng chăng?
Hay:
-
- Ba bốn cô có "lệch" có "bợm" cùng chăng? [12]
Bài Xe chỉ, vá may:
-
- Ngồi thềm xe chỉ, chỉ xe
- Xỏ kim, kim xỏ ngồi hè vá may...
Một biến thể khác[12]:
-
- Ngồi buồn xe chỉ, chỉ xe
- Xỏ kim, kim xỏ, ngồi thềm vá may
- Lội sông khăn gói tay mang
- Mồ hôi gió đượm thương chồng phải theo
Bài Cửa đóng then cài:
-
- Khăng khăng cửa đóng then cài
- Cửa trong mắc khóa, cửa ngoài cài then
- Đôi ta còn lạ chưa quen
- Tuy rằng cửa đóng mà then không cài.
Bài Đi gặt kết thúc cả tổ khúc với lời ca:
-
- Bao giờ cho lúa bông vàng.
- Để anh đi gặt cho nàng mang cơm.
Trò Tiên Cuội[sửa | sửa mã nguồn]
Con trò gồm chú Cuội và 12 tiên nữ. Sau khi gặp nhau bên hồ sen, Cuội yêu và lấy cô tiên đẹp nhất. Khi các cô tiên được Ngọc Hoàng gọi về trời, Cuội đau xót và chết. Các tiên nữ thương cảm liền quay lại làm phép cho Cuội hồi sinh. Tất cả cùng múa hát ngợi ca xóm làng.
Trò này thể hiện ước mong có một cuộc sống thanh bình no ấm[1]. Mở đầu là đoạn dâng hương hát chúc, sau đó là đoàn tiên trên trời xuống chơi và ca:[13]
-
- ...Xuân vừa gặp tiết thiều quang
- Múa mừng dân xã thọ trường vinh hoa.
Sau đó là đoạn Tiên Cuội tỏ tình:[14]
-
- ...Ô Kiều, ô thước bắc sang
- Chức Ngưu kia cũng một đoàn vầy vui.
Trò Tô Vũ[sửa | sửa mã nguồn]
Cùng với trò Xiêm Thành, trò Tô Vũ không có lời ca[15]. Các con trò gồm bốn ông bụt, một ông sư, một bà vãi đội nhang, một ông tô tượng đúc chuông. Các nhân vật múa các điệu chèo cạn, chèo sâu và chèo đua.
Trò Trống Mõ[sửa | sửa mã nguồn]
Trò Trống Mõ có hai nhân vật mạt hạng trong làng là Trống và Mõ cùng với cu Nhớn, mẹ Mõ. Cuộc sống của người nông dân trong xã hội phong kiến được phản ánh sinh động thông qua những đoạn đối thoại dí dỏm[16]. Nhạc đệm là trống và mõ, lời thoại xen với hát, chủ yếu mượn của ca dao, dân ca.[17]
Trò Thiếp[sửa | sửa mã nguồn]
Trò Thiếp được diễn tại nghè Sâm lần cuối cùng vào năm 1944. Từ tên trò đến lề lối, giọng điệu đều dựa vào tục đánh đồng thiếp, một tập tục mê tín xưa nhưng nội dung lại mang tính chế giễu tệ đồng cốt.
Các con trò gồm tín chủ, thầy cả và bốn phụ lễ, đều do nữ đóng, phục trang sặc sỡ. Các làn điệu được sử dụng: chúc, chầu văn, thỉnh.
-
- Anh tài đủ mặt cùng nhau
- Đánh loài quỷ đói cụt đầu, cụt tay
Đồng thời, trò Thiếp còn có những bài nói thể hiện nội dung trữ tình[16]:
-
- ... Trăm hoa dầu dãi nắng sương
- Hoa cam, hoa quýt, chàng thương hoa nào?
- Chàng thương hoa mận hoa đào
- Còn bông hoa cúc biết vào tay ai?...
Và:
- Mình lấy được ta trăm hoa tươi tốt
- Tuổi ta hăm mốt, tuổi mình hăm hai.
Trò Vằn vương[sửa | sửa mã nguồn]
Mười tám con trò gồm một con hổ, mười sáu thợ săn và một người xướng. Thợ săn đứng thành hình chữ U, bốn người đầu đeo súng còn lại cầm giáo, cùng vây hổ, bắt khênh về. Trò diễn kèm với lời ca.
Trò Thủy[sửa | sửa mã nguồn]
Trò Thủy gồm sáu đoạn: mở đầu, giáo thuyền, khai chèo, đi chèo, giậm mái, chèo bay, lời ca đi liền với các động tác múa. Mười sáu con trò cầm mái chèo, chia hai hàng. Nhạc cụ: trống, thanh la, sênh. Có hai người múa gươm vàng. Trang phục gồm quần trắng, áo đỏ, thắt lưng xanh.[18]
Lời ca như sau:[19]
Mở đầu:
-
- Mở cửa cho thủy tôi vào
- Đem trò trình lễ tiêu hao sự tình...
Giáo thuyền:
-
- ...Mừng nay khang thái
- Vận mở dương hanh
- Luyện tập thủy binh
- Sử thuyền như sử mã...
Khai chèo:
-
- Khen ai khéo mở
- Gỗ dựng làm thuyền...
Đi chèo:
- ...Mạn thuyền nghiêng đôi bên êm ái
- Mặc kẻ chèo người lái trước sau.
Giậm mái:
-
- Chẳng giậm thì thuyền chẳng đi
- Giậm ra ván nát thuyền thì long đanh...
Chèo bay:
-
- ...Ta chèo một mái sang sông
- Rước lấy đô đốc quận công về đình...
Trò Xiêm Thành[sửa | sửa mã nguồn]
Trò này không có lời ca. Một người đứng giữa cầm trống, các con trò đeo mặt nạ và phục trang, múa theo nhịp trống. Các vai diễn gồm:
- Hai anh Mõ, một áo đen, một áo xám, cả hai mang mặt nạ nhỏ, xương xương, cầm mõ đánh theo nhịp trống.
- Thầy thuốc: mặt nạ trán dô, mũi to, miệng rộng, môi hở, lè lưỡi chìa 4 răng ra ngoài, áo kiểu tuồng cổ.
- Mí Mẩn: Mặt nạ mũi gãy, miệng rộng, môi trên to, môi dưới mỏng, mặc áo thụng vàng.
- Anh Mếu: mặt nạ miệng mếu, áo thụng đỏ.
- Người chết: mặt nạ hiền, màu xanh, áo thụng xanh.
Sau một hồi trống dồn, người chết nằm xuống đất, chết. Mếu, Mõ, Mí Mẩn đi mời thầy thuốc. Mí Mẩn nói: Thầy ơi thầy, xin thầy ba lạng vàng, thầy thuốc lắc đầu. Mí Mẩn lại nói: Thầy ơi thầy, xin thầy ba nắm xôi[ct 7]. Thầy thuốc gật đầu, chữa bệnh, người chết sống lại. Tất cả con trò vái và vào.
Trò Hà Lan[sửa | sửa mã nguồn]
Con trò gồm một con kì lân, hai con ngựa, chúa và nhiều lính. Chúa cầm nhịp cho lính hát theo, âm điệu khỏe và nhịp nhàng. Chúa múa cờ lụa trắng, múa siêu đao, múa quạt, quân cũng múa theo. Lời ca chủ yếu chúc vua quan và mong đời sống yên bình.
Trò Tú Huần[sửa | sửa mã nguồn]
Con trò gồm một mẹ và bốn con, đeo mặt nạ và vừa diễn các động tác như cày bừa, kiếm củi, học hành, chơi đùa, vừa hát theo nhịp trống đệm.
Lời ca như sau:
-
- Túi anh những bạc cùng vàng
- Mượn thợ kéo nhẫn cho nàng đeo tay...
Trò Ngô quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Trò Ngô được chia làm ba cảnh, biểu diễn trọn một đêm.
- Cảnh 1: các con trò: thầy thuốc, thầy địa lí, thầy bói biểu diễn các động tác nghề nghiệp theo nhịp trống và sênh.
- Cảnh 2: thêm một ông lão Ngô (ông già người Tàu) đi bán kẹo, một con đĩ ghẹo lão Ngô và ba người đi bẻ ngô phụ họa cùng con đĩ. Khi lão Ngô chết, con đĩ mời thầy thuốc đến chữa, thầy địa lí cũng đòi chữa bệnh và lão Ngô sống lại.
- Cảnh 3: thêm bốn ông bụt đeo mặt nạ, một ông sãi, một bà vãi, một ông tô tượng đúc chuông. Các con trò hát các bài chèo cạn, tô tượng, đúc chuông và diễn như trong trò Tô Vũ.
Lễ hội[sửa | sửa mã nguồn]
Ngũ trò Viên Khê được tổ chức thành lễ hội quy mô lớn, vào thời Nguyễn có sự tham gia của 9 thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá, Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm. Lễ hội được tổ chức tại nghè Sâm[ct 8]. Thông thường, lễ hội được mở 3 năm một kỳ, vào các năm: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Ca dao trong vùng có câu:
-
- Ba năm một khoá trò lề
- Lấy chồng hàng tổng thì về mà coi.
- Ba năm một khoá trò chơi
- Đông tây nam bắc xin mời về quê.
Vào các năm Tí, Ngọ, Mão, Dậu, các làng trong vùng mở hội riêng thờ thần hoàng của làng, chọn trò dự lễ hội. Trò nào được đánh giá cao nhất trong tổng thì được làm chủ hội nghè Sâm.
Công việc tổ chức lễ hội được bắt đầu từ tháng chạp âm lịch trước năm có lễ hội nghè Sâm. Ăn Tết xong, các làng dựng áng ở khu vực trước nghè Sâm. Trước khi chính thức mở hội, các làng diễn 4 trò: Xiêm Thành, Hoa Lang, Tú Huần, Ngô quốc tại áng của làng mình, đầu tiên là làng Viên Khê sau đó là các làng còn lại[1].
Khôi phục[sửa | sửa mã nguồn]
Sau Cách mạng tháng Tám, các trò diễn Đông Anh không còn được tổ chức nữa. Chỉ có phần lời ca của một số trò là được lưu truyền trong đông đảo nhân dân, còn các trò diễn gần bị lãng quên.
Những năm 1960, một nhóm các nhà văn hóa dân gian đã sưu tầm tại các làng Viên Khê (xã Đông Anh), Xuân Lưu và Nhuệ Sâm (xã Đông Xuân), Ngọc Lậu (xã Đông Thịnh) được 9 trò diễn, gồm Múa đèn, Tiên cuội, Hà Lan, Thủy, Trống mõ, Ngô, Tú huần, Văn vương và trò Thiếp.[20]
Từ năm 2002, Viện Âm nhạc Việt Nam đã chủ trì dự án "Khôi phục văn hóa phi vật thể", trong đó đã tổ chức khôi phục lại một số trò diễn. Đến năm 2006, đã khôi phục được hai trò là trò Trống Mõ và trò Thiếp, cùng với ba trò diễn đã được khôi phục từ trước khi có dự án[16].
Đến năm 2009, đã khôi phục được 10 trò diễn gồm: Múa đèn, Tiên Cuội, Nữ quan, Trống Mõ, Bắt cọp, Thiếp, Ngô, Hà Lan, Thủy, Thủy phường. Các trò Tú Huần, Sim Thành đang được tiếp tục khôi phục[21].
Tính đến cuối năm 2011, đã sưu tầm, nghiên cứu khôi phục lại 12 trong số 13 trò diễn. Trong đó, trò Lăng Ba Khúc đang sưu tầm thêm tư liệu lời múa, điệu hát. Tại xã Đông Anh, đã có 10 câu lạc bộ được thành lập ở các trường học, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội phụ nữ... trong xã.[22]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Trong sách Dân ca Thanh Hóa, Vũ Ngọc Khánh thuộc nhóm Lam Sơn ghi là Đoàn-xá, nhưng căn cứ vào thời gian tồn tại của tổng Thanh Khê (từ năm 1886-1887 đến 1928) thì khi đó huyện Đông Sơn chỉ có xã Doãn Xá.
- ^ Trong sách Dân ca Thanh Hóa ghi là Cao-thôn, nhưng tại huyện Đông Sơn chỉ có Cáo Thôn.
- ^ Trong sách Dân ca Thanh Hóa ghi là Quảng-nạp, nhưng thực ra Quảng Nạp là xã thuộc tổng Quảng Chiếu.
- ^ Tài liệu [1] gọi trò diễn Đông Anh là trò Rủn, có lẽ có sự nhầm lẫn vì trong tài liệu này, tại trang 33 kẻ Rủn được chú là Đông Khê, tại trang 50 kẻ Rủn được chú là Đông Anh và Đông Khê, tại trang 56 kẻ Rủn được chú là các xã Đông Anh, Đông Xuân, Đông Thịnh; nhưng thực ra kẻ Rủn nay thuộc xã Đông Khê cùng huyện Đông Sơn. Hiện nay dân gian vùng Đông Sơn vẫn gọi xã Đông Khê là làng Rủn.
- ^ Đánh luống đất để trồng hoa, trồng đậu.
- ^ Trong phương ngữ Thanh Hóa, bợm có nghĩa là táo tợn.
- ^ Lời nói và cách thức diễn trò ở đoạn đi mời thầy thuốc gần giống với trò Rồng rắn lên mây mà trẻ con ở xã Đông Anh thường chơi.
- ^ Nay là khu vực Bệnh viện huyện Đông Sơn, thuộc làng Nhuệ Sâm (còn gọi là làng Chợ Mới, xã Đông Xuân), giáp ranh với làng Viên Khê (xã Đông Anh).
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c d “Dân ca Đông Anh”. Website Tạp chí Dân tộc & Thời đại (số 84/2005). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ “Trò Xuân Phả - một di sản văn hóa quý xứ Thanh”. Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ a ă Nhóm Lam Sơn (sưu tầm và giới thiệu). Dân ca Thanh Hoá. Nhà xuất bản Văn học, 1965. tr. 25-26.
- ^ “Xem Múa trò Xuân Phả, nhớ thuở oai linh hiển hách”. Báo Tuổi trẻ điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá. Tên làng xã Thanh Hoá, tập II. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 46.
- ^ Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá. Tên làng xã Thanh Hoá, tập II. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 52.
- ^ “Danh mục âm nhạc cổ truyền khu vực miền trung – Tây Nguyên”. Viện Nghiên cứu Âm nhạc (Học viện Âm nhạc Huế). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 409.
- ^ “Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên mầm non - Phần kiến thức địa phương”. Phòng Giáo dục mầm non, Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ “Chèo tàu: Nỗi buồn của "Ứng viên" Di sản thế giới một thời”. Báo điện tử Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ “Đi cấy - dân ca Đông Anh, phản ánh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp”. Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ a ă “Những ca từ hát về người con gái xưa trong dân ca vùng Đông Sơn”. Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh, Số Tháng 3/2008. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 346.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 348.
- ^ “Bước đầu khôi phục làn điệu dân ca, dân vũ Đông Anh”. Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ a ă â “Khôi phục hai trò diễn dân ca”. Website Tạp chí Dân tộc & Thời đại (số 95/2006). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 370.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 274.
- ^ Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997). Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam. Văn hóa Thông tin. tr. 276.
- ^ Nhóm Lam Sơn (sưu tầm và giới thiệu). Dân ca Thanh Hoá. Nhà xuất bản Văn học, 1965. tr. 187.
- ^ “Hồi sinh làn điệu dân ca, dân vũ Đông Anh”. Báo điện tử Đất Việt. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^ Thanh Hóa còn mãi dân ca, dân vũ Đông Anh. Báo Thanh tra điện tử. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2012.

markdown:
# Dân ca, dân vũ Đông Anh
**Đông Anh**, xem [Đông Anh (định hướng)](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **Dân ca Đông Anh** hay **Dân ca, dân vũ Đông Anh** là hệ thống các trò diễn xướng đi kèm các bài dân ca, lưu hành chủ yếu ở thôn Viên Khê, xã [Đông Anh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh,_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), huyện [Đông Sơn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), tỉnh [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Các trò diễn Đông Anh được xếp vào các hình thức diễn xướng dân gian tiêu biểu của xứ Thanh, cùng với tổ khúc [hò sông Mã](/wiki/H%C3%B2_s%C3%B4ng_M%C3%A3) và [trò Xuân Phả](/wiki/Tr%C3%B2_Xu%C3%A2n_Ph%E1%BA%A3) [[1]](#cite_note-vea1-1) . Các trò diễn Đông Anh phản ánh đời sống sinh hoạt và tâm tư tình cảm của người nông dân Việt Nam xưa. Những lời ca như: [2] *Lên chùa bẻ một cành sen/ Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng...*đã trở nên quen thuộc với nhiều người dân Việt Nam.
## Mục lục
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=1)]
Các trò diễn ở Đông Anh có thể có từ
[thời Bắc thuộc](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c) ( [nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y)), do Chàng Cả Đại Vương, con trai của [Lê Ngọc](/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc) (thủ lĩnh cuộc [khởi nghĩa Lê Ngọc](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc)) truyền cho dân chúng [[1]](#cite_note-vea1-1) . [3]
Nhưng theo nhà
*Thanh Hóa học* Phan Bảo, lịch sử của trò ngũ quốc (gồm 5 trò diễn là trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc, trò Ai Lao) có thể là lễ nhạc của [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA), được các vị quan là [Trịnh Quý Thuật](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Qu%C3%BD_Thu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) và [Nguyễn Mộng Tuân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BB%99ng_Tu%C3%A2n) truyền lại cho làng Xuân Phả (quê của Trịnh Quý Thuật) và làng Viên Khê (quê của Nguyễn Mộng Tuân) . Năm trò diễn nói trên cũng là toàn bộ các trò của [4] *trò Xuân Phả*, riêng trò Ai Lao chưa thấy có trong hệ thống trò diễn Đông Anh. Mặt khác, số trò diễn ở Đông Anh không dừng lại ở con số 5 như tên gọi *ngũ trò*, các trò diễn có thể hình thành thêm trong quá trình hội lễ và lịch sử.
## Phạm vi[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=2)]
Chàng Cả đại vương là con trai của Cao Hoàng, một người gốc Trung Quốc, được Cao Hoàng giao cai trị vùng đất mà cho đến thời
[Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1)- [Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) là chín thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá , Xuân Lưu, Cáo Thôn [ct 1] , Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm thuộc ba tổng Tuyên Hóa, Quảng Chiếu [[ct 2]](#cite_note-da2-6) , Thanh Khê [[ct 3]](#cite_note-7) , nay thuộc các xã Đông Anh, Đông Xuân, Đông Thịnh, Đông Minh, huyện Đông Sơn và xã Đông Tân, [[3]](#cite_note-DCTH2526-3) [thành phố Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)).
Vào cuối thời Nguyễn (đầu thế kỉ 20), các thôn xã nêu trên chủ yếu thuộc tổng Tuyên Hóa (đầu thời Nguyễn là một phần tổng Lê Nguyễn), trừ Phù Lưu thuộc tổng Quảng Chiếu, Mao Xá thuộc tổng Thanh Khê và Viễn Dương chưa xác định rõ thuộc tổng nào. Sau
[Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) (1945), tổng Tuyên Hóa được đổi thành xã Tuyên Hóa và đến năm 1948, xã Tuyên Hóa được đổi thành xã Đông Anh, huyện Đông Sơn. Tên gọi **dân ca Đông Anh** được lấy theo tên xã Đông Anh. Đến cuối năm 1953, xã Đông Anh được chia thành các xã Đông Anh (mới), Đông Xuân, Đông Thịnh. Trong số đó, toàn bộ bốn làng của xã Đông Xuân (gồm Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu và Doãn Xá - nay là Nhuệ Sâm) thuộc chín thôn xã từng lưu truyền dân ca Đông Anh. Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ 20, chỉ có làng Viên Khê thuộc xã Đông Anh bảo tồn được những điệu dân ca, dân vũ này.
## Hệ thống trò diễn[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=3)]
Các trò diễn Đông Anh được gọi là
**ngũ trò Đông Anh** hay **ngũ trò Viên Khê**. Gọi là ngũ trò nhưng thực ra trò diễn Đông Anh gồm 12 trò là: trò Múa đèn, trò Tiên Cuội (hay Tiên phường), trò Tô Vũ, trò Trống Mõ, trò Thiếp, trò Vằn vương (hay trò Hùm), trò Thủy (hay Thủy phường), trò Leo dây, trò Xiêm Thành (hay Chiêm Thành/Sim Thành), trò Hà Lan (hay Hoa Lang), trò Tú Huần (hay Lục Hồn Nhung), trò Ngô quốc. Ngoài ra ở Đông Anh còn có một số tiết mục nữa như trò Đại Thánh, trò Nữ quan... [[1]](#cite_note-vea1-1)
So với các hình thức diễn xướng dân gian khác ở xứ Thanh, ngũ trò Viên Khê đã bắt đầu có "kịch bản" và kịch bản đã có tích
. Ngũ trò Viên Khê gắn liền trò diễn với lời ca, chính vì vậy thay cho cách gọi phổ biến là [1] *dân ca Đông Anh*, hiện nay nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đã dùng cụm từ *dân ca, dân vũ Đông Anh*.
Một số địa phương lân cận thuộc huyện Đông Sơn cũng có hệ thống ngũ trò: Ngũ trò Rủn
ở kẻ Rủn, nay thuộc xã [ct 4] [Đông Khê](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Kh%C3%AA,_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), gồm các trò: Múa đèn, Trống Mõ, Tiên Cuội, Ngô quốc, Mí Mẩn và Ngũ trò Bôn ở kẻ Bôn, nay thuộc xã [[5]](#cite_note-LangThanhhoaII-9) [Đông Thanh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Thanh,_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), gồm các trò: Ngô phường, Lan phường, Tiên phường, Thủy phường, Lăng ba khúc (các xã Đông Khê, Đông Thanh vào đầu thời Nguyễn thuộc tổng Thạch Khê, giáp giới tổng Lê Nguyễn và cùng thuộc huyện Đông Sơn). [[6]](#cite_note-LangThanhhoaII2-10) [Trò Xuân Phả](/wiki/Tr%C3%B2_Xu%C3%A2n_Ph%E1%BA%A3) hay trò Láng (xã [Xuân Trường](/wiki/Xu%C3%A2n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng,_Th%E1%BB%8D_Xu%C3%A2n), huyện [Thọ Xuân](/wiki/Th%E1%BB%8D_Xu%C3%A2n), tỉnh Thanh Hóa) cũng có các trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc nhưng hình thức thể hiện có khác nhiều.
### Trò Múa đèn[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=4)]
Trò Múa đèn hay còn gọi là tổ khúc Múa đèn, là trò diễn tiêu biểu nhất của ngũ trò Viên Khê. Tổ khúc được chia thành nhiều bài, gồm
: [7]
|
||
||
|
Một số tài liệu không ghi nhận các bài
*Cửa đóng then cài* và *Dâng quạt* mà thay bằng các bài *Đánh gà luộc*, *Cúng cơm mới* và *Dâng oản* [[8]](#cite_note-DX409-12) . [9]
Các bài trong tổ khúc phản ánh chu trình sản xuất theo mùa vụ nông nghiệp. Khi biểu diễn, 12 con trò (là các cô gái) đội trên đầu đĩa đèn dầu lạc (ngày nay thay bằng đĩa
[nến](/wiki/N%E1%BA%BFn)), vừa hát vừa thực hiện các động tác múa rất uyển chuyển mà không làm đèn rơi xuống. Xen giữa 10 bài là đầu tiên là *xướng* và *đế*, các bài cuối: *Đánh gà luộc*, *Cúng cơm mới* và *Dâng oản* chỉ múa mà không hát.
Một số lời ca tiêu biểu:
Bài
*Thắp đèn*:
Sau chín tiếng trống, 12 con trò đồng thanh hát:
-
*Thấp thoáng bóng ngọn đèn quang*
-
*Còn không ta lấy, dở dang ta đừng* *Trong nhà ta tứ ngày ràng rạng*
-
*Lòng em lại muốn chơi trăng ngoài thềm* *Muốn cho trong ấm ngoài êm*
-
Lời
*xướng*: *Bà con ơi! Giờ đến tháng giêng, tháng hai ta đi luống bông, luống đậu* Lời [[ct 5]](#cite_note-14)phải không? *đế*: *Phải rồi*. Sau đó chuyển sang bài tiếp theo ( *Luống bông, luống đậu*).
Bài
*Vãi mạ*:
-
*Tay cầm nắm trấu tung ra*
-
*Trấu nát ra tro, thịt nát ra giò, đậu nát ra tương*
Bài
*Chẻ lạt đan lờ* (còn gọi là *Đan lờ*):
-
*Tay cầm dao mác, nắm nan*
-
*Lên chùa thanh vắng ta đan cái lờ* *Bắt cá thả lờ, còn nhớ hay đã quên?.*
-
Những lời ca này có phần giống ca từ của làn điệu
[chèo tàu](/w/index.php?title=Ch%C3%A8o_t%C3%A0u&action=edit&redlink=1) *Lên chùa* ở [Đan Phượng](/wiki/%C4%90an_Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) : [10]
-
*Tay cầm dao mác, thanh nan*
-
*Lên chùa thanh vắng ta đan cái xời* *Không may xời đổ toi rơi*
-
*Cho cua bò mất anh thời về không…*
Bài
*Đi cấy* : [11]
-
*Lên chùa bẻ một cành sen*
-
*Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng* *Ba bốn cô có hẹn cùng chăng?*
-
*Thắp đèn ta sẽ chơi trăng ngoài thềm* *Muốn cho trong ấm ngoài êm...*
-
Một số biến thể được ghi nhận như:
-
*Ba bốn o có "lệch" có "bợm"* cùng chăng? [[ct 6]](#cite_note-17)
-
Hay:
-
*Ba bốn cô có "lệch" có "bợm" cùng chăng?* [[12]](#cite_note-xt-18)
-
Bài
*Xe chỉ, vá may*:
-
*Ngồi thềm xe chỉ, chỉ xe*
-
*Xỏ kim, kim xỏ ngồi hè vá may...*
Một biến thể khác
: [12]
-
*Ngồi buồn xe chỉ, chỉ xe*
-
*Xỏ kim, kim xỏ, ngồi thềm vá may* *Lội sông khăn gói tay mang*
-
*Mồ hôi gió đượm thương chồng phải theo*
Bài
*Cửa đóng then cài*:
-
*Khăng khăng cửa đóng then cài*
-
*Cửa trong mắc khóa, cửa ngoài cài then* *Đôi ta còn lạ chưa quen*
-
*Tuy rằng cửa đóng mà then không cài.*
Bài
*Đi gặt* kết thúc cả tổ khúc với lời ca:
-
*Bao giờ cho lúa bông vàng.*
-
*Để anh đi gặt cho nàng mang cơm.*
### Trò Tiên Cuội[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=5)]
Con trò gồm chú Cuội và 12 tiên nữ. Sau khi gặp nhau bên hồ
[sen](/wiki/Sen), Cuội yêu và lấy cô tiên đẹp nhất. Khi các cô tiên được Ngọc Hoàng gọi về trời, Cuội đau xót và chết. Các tiên nữ thương cảm liền quay lại làm phép cho Cuội hồi sinh. Tất cả cùng múa hát ngợi ca xóm làng.
Trò này thể hiện ước mong có một cuộc sống thanh bình no ấm
. Mở đầu là đoạn dâng hương hát chúc, sau đó là đoàn tiên trên trời xuống chơi và ca: [1] [[13]](#cite_note-DX346-19)
-
*...Xuân vừa gặp tiết thiều quang*
-
*Múa mừng dân xã thọ trường vinh hoa.*
Sau đó là đoạn Tiên Cuội tỏ tình:
[[14]](#cite_note-DX348-20)
-
*...Ô Kiều, ô thước bắc sang*
-
*Chức Ngưu kia cũng một đoàn vầy vui.*
### Trò Tô Vũ[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=6)]
Cùng với trò Xiêm Thành, trò Tô Vũ không có lời ca
. Các con trò gồm bốn ông bụt, một ông sư, một bà vãi đội nhang, một ông tô tượng đúc chuông. Các nhân vật múa các điệu [15] *chèo cạn*, *chèo sâu*và *chèo đua*.
### Trò Trống Mõ[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=7)]
Trò Trống Mõ có hai nhân vật mạt hạng trong làng là Trống và Mõ cùng với cu Nhớn, mẹ Mõ. Cuộc sống của người nông dân trong xã hội phong kiến được phản ánh sinh động thông qua những đoạn đối thoại dí dỏm
. Nhạc đệm là trống và mõ, lời thoại xen với hát, chủ yếu mượn của ca dao, dân ca. [16] [[17]](#cite_note-DX370-23)
### Trò Thiếp[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=8)]
Trò Thiếp được diễn tại nghè Sâm lần cuối cùng vào năm 1944. Từ tên trò đến lề lối, giọng điệu đều dựa vào tục đánh đồng thiếp, một tập tục mê tín xưa nhưng nội dung lại mang tính chế giễu tệ đồng cốt.
Các con trò gồm
*tín chủ*, *thầy cả* và bốn phụ lễ, đều do nữ đóng, phục trang sặc sỡ. Các làn điệu được sử dụng: chúc, [chầu văn](/wiki/Ch%E1%BA%A7u_v%C4%83n), thỉnh.
-
*Anh tài đủ mặt cùng nhau*
-
*Đánh loài quỷ đói cụt đầu, cụt tay*
Đồng thời, trò Thiếp còn có những bài nói thể hiện nội dung trữ tình
: [16]
-
*... Trăm hoa dầu dãi nắng sương*
-
*Hoa cam, hoa quýt, chàng thương hoa nào?* *Chàng thương hoa mận hoa đào*
-
*Còn bông hoa cúc biết vào tay ai?...*
Và:
*Mình lấy được ta trăm hoa tươi tốt* *Tuổi ta hăm mốt, tuổi mình hăm hai.*
### Trò Vằn vương[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=9)]
Mười tám con trò gồm một
[con hổ](/wiki/H%E1%BB%95), mười sáu thợ săn và một người xướng. Thợ săn đứng thành hình chữ U, bốn người đầu đeo súng còn lại cầm giáo, cùng vây hổ, bắt khênh về. Trò diễn kèm với lời ca.
### Trò Thủy[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=10)]
Trò Thủy gồm sáu đoạn: mở đầu, giáo thuyền, khai chèo, đi chèo, giậm mái, chèo bay, lời ca đi liền với các động tác múa. Mười sáu con trò cầm mái chèo, chia hai hàng. Nhạc cụ: trống, thanh la, sênh. Có hai người múa gươm vàng. Trang phục gồm quần trắng, áo đỏ, thắt lưng xanh.
[[18]](#cite_note-DX274-24)
Lời ca như sau:
[[19]](#cite_note-DX276-25)
Mở đầu:
-
*Mở cửa cho thủy tôi vào*
-
*Đem trò trình lễ tiêu hao sự tình...*
Giáo thuyền:
-
*...Mừng nay khang thái* *Vận mở dương hanh* *Luyện tập thủy binh* *Sử thuyền như sử mã...*
-
Khai chèo:
-
*Khen ai khéo mở* *Gỗ dựng làm thuyền...*
-
Đi chèo:
*...Mạn thuyền nghiêng đôi bên êm ái* *Mặc kẻ chèo người lái trước sau.*
Giậm mái:
-
*Chẳng giậm thì thuyền chẳng đi*
-
*Giậm ra ván nát thuyền thì long đanh...*
Chèo bay:
-
*...Ta chèo một mái sang sông*
-
*Rước lấy đô đốc quận công về đình...*
### Trò Xiêm Thành[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=11)]
Trò này không có lời ca. Một người đứng giữa cầm trống, các con trò đeo mặt nạ và phục trang, múa theo nhịp trống. Các vai diễn gồm:
- Hai anh Mõ, một áo đen, một áo xám, cả hai mang mặt nạ nhỏ, xương xương, cầm mõ đánh theo nhịp trống.
- Thầy thuốc: mặt nạ trán dô, mũi to, miệng rộng, môi hở, lè lưỡi chìa 4 răng ra ngoài, áo kiểu tuồng cổ.
- Mí Mẩn: Mặt nạ mũi gãy, miệng rộng, môi trên to, môi dưới mỏng, mặc áo thụng vàng.
- Anh Mếu: mặt nạ miệng mếu, áo thụng đỏ.
- Người chết: mặt nạ hiền, màu xanh, áo thụng xanh.
Sau một hồi trống dồn, người chết nằm xuống đất, chết. Mếu, Mõ, Mí Mẩn đi mời thầy thuốc. Mí Mẩn nói:
*Thầy ơi thầy, xin thầy ba lạng vàng*, thầy thuốc lắc đầu. Mí Mẩn lại nói: *Thầy ơi thầy, xin thầy ba nắm xôi* . Thầy thuốc gật đầu, chữa bệnh, người chết sống lại. Tất cả con trò vái và vào. [ct 7]
### Trò Hà Lan[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=12)]
Con trò gồm một con
[kì lân](/wiki/K%E1%BB%B3_l%C3%A2n), hai con [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a), chúa và nhiều lính. Chúa cầm nhịp cho lính hát theo, âm điệu khỏe và nhịp nhàng. Chúa múa cờ lụa trắng, múa siêu đao, múa quạt, quân cũng múa theo. Lời ca chủ yếu chúc vua quan và mong đời sống yên bình.
### Trò Tú Huần[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=13)]
Con trò gồm một mẹ và bốn con, đeo mặt nạ và vừa diễn các động tác như cày bừa, kiếm củi, học hành, chơi đùa, vừa hát theo nhịp trống đệm.
Lời ca như sau:
-
*Túi anh những bạc cùng vàng*
-
*Mượn thợ kéo nhẫn cho nàng đeo tay...*
### Trò Ngô quốc[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=14)]
Trò Ngô được chia làm ba cảnh, biểu diễn trọn một đêm.
- Cảnh 1: các con trò:
*thầy thuốc*, *thầy địa lí*, *thầy bói*biểu diễn các động tác nghề nghiệp theo nhịp trống và sênh.
- Cảnh 2: thêm một ông lão Ngô (ông già
[người Tàu](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa)) đi bán kẹo, một [con đĩ](/w/index.php?title=Con_%C4%91%C4%A9&action=edit&redlink=1)ghẹo lão Ngô và ba người đi bẻ ngô phụ họa cùng con đĩ. Khi lão Ngô chết, con đĩ mời thầy thuốc đến chữa, thầy địa lí cũng đòi chữa bệnh và lão Ngô sống lại.
- Cảnh 3: thêm bốn ông bụt đeo mặt nạ, một ông sãi, một bà vãi, một ông tô tượng đúc chuông. Các con trò hát các bài
*chèo cạn*, *tô tượng*, *đúc chuông*và diễn như trong trò Tô Vũ.
## Lễ hội[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=15)]
Ngũ trò Viên Khê được tổ chức thành lễ hội quy mô lớn, vào thời Nguyễn có sự tham gia của 9 thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá, Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm. Lễ hội được tổ chức tại nghè Sâm
. Thông thường, lễ hội được mở 3 năm một kỳ, vào các năm: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Ca dao trong vùng có câu: [ct 8]
-
*Ba năm một khoá trò lề*
-
*Lấy chồng hàng tổng thì về mà coi.* *Ba năm một khoá trò chơi*
-
*Đông tây nam bắc xin mời về quê.*
Vào các năm Tí, Ngọ, Mão, Dậu, các làng trong vùng mở hội riêng thờ thần hoàng của làng, chọn trò dự lễ hội. Trò nào được đánh giá cao nhất trong tổng thì được làm chủ hội nghè Sâm.
Công việc tổ chức lễ hội được bắt đầu từ tháng chạp âm lịch trước năm có lễ hội nghè Sâm. Ăn
[Tết](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) xong, các làng dựng áng ở khu vực trước nghè Sâm. Trước khi chính thức mở hội, các làng diễn 4 trò: Xiêm Thành, Hoa Lang, Tú Huần, Ngô quốc tại áng của làng mình, đầu tiên là làng Viên Khê sau đó là các làng còn lại . [1]
## Khôi phục[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=16)]
Sau
[Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m), các trò diễn Đông Anh không còn được tổ chức nữa. Chỉ có phần lời ca của một số trò là được lưu truyền trong đông đảo nhân dân, còn các trò diễn gần bị lãng quên.
Những năm 1960, một nhóm các nhà văn hóa dân gian đã sưu tầm tại các làng Viên Khê (xã Đông Anh), Xuân Lưu và Nhuệ Sâm (xã Đông Xuân), Ngọc Lậu (xã Đông Thịnh) được 9 trò diễn, gồm Múa đèn, Tiên cuội, Hà Lan, Thủy, Trống mõ, Ngô, Tú huần, Văn vương và trò Thiếp.
[[20]](#cite_note-DCTH187-28)
Từ năm 2002,
[Viện Âm nhạc Việt Nam](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) đã chủ trì dự án "Khôi phục văn hóa phi vật thể", trong đó đã tổ chức khôi phục lại một số trò diễn. Đến năm 2006, đã khôi phục được hai trò là trò Trống Mõ và trò Thiếp, cùng với ba trò diễn đã được khôi phục từ trước khi có dự án . [16]
Đến năm 2009, đã khôi phục được 10 trò diễn gồm: Múa đèn, Tiên Cuội, Nữ quan, Trống Mõ, Bắt cọp, Thiếp, Ngô, Hà Lan, Thủy, Thủy phường. Các trò Tú Huần, Sim Thành đang được tiếp tục khôi phục
. [21]
Tính đến cuối năm 2011, đã sưu tầm, nghiên cứu khôi phục lại 12 trong số 13 trò diễn. Trong đó, trò Lăng Ba Khúc đang sưu tầm thêm tư liệu lời múa, điệu hát. Tại xã Đông Anh, đã có 10 câu lạc bộ được thành lập ở các trường học, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội phụ nữ... trong xã.
[[22]](#cite_note-ttr-30)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=17)] **Trong sách** [^](#cite_ref-da1_5-0) *Dân ca Thanh Hóa*, [Vũ Ngọc Khánh](/wiki/V%C5%A9_Ng%E1%BB%8Dc_Kh%C3%A1nh)thuộc nhóm Lam Sơn ghi là Đoàn-xá, nhưng căn cứ vào thời gian tồn tại của tổng Thanh Khê (từ năm 1886-1887 đến 1928) thì khi đó huyện Đông Sơn chỉ có xã Doãn Xá. **Trong sách** [^](#cite_ref-da2_6-0) *Dân ca Thanh Hóa*ghi là Cao-thôn, nhưng tại huyện Đông Sơn chỉ có Cáo Thôn. **Trong sách** [^](#cite_ref-7) *Dân ca Thanh Hóa*ghi là Quảng-nạp, nhưng thực ra Quảng Nạp là xã thuộc tổng Quảng Chiếu. **Tài liệu** [^](#cite_ref-_8-0) [[1]](http://d.violet.vn/uploads/resources/508/558007/preview.swf)gọi trò diễn Đông Anh là trò Rủn, có lẽ có sự nhầm lẫn vì trong tài liệu này, tại trang 33 kẻ Rủn được chú là Đông Khê, tại trang 50 kẻ Rủn được chú là Đông Anh và Đông Khê, tại trang 56 kẻ Rủn được chú là các xã Đông Anh, Đông Xuân, Đông Thịnh; nhưng thực ra kẻ Rủn nay thuộc xã Đông Khê cùng huyện Đông Sơn. Hiện nay dân gian vùng Đông Sơn vẫn gọi xã Đông Khê là làng Rủn. **Đánh luống đất để trồng hoa, trồng đậu.** [^](#cite_ref-14) **Trong** [^](#cite_ref-17) [phương ngữ Thanh Hóa](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_ng%E1%BB%AF_Thanh_H%C3%B3a), *bợm*có nghĩa là *táo tợn*. **Lời nói và cách thức diễn trò ở đoạn đi mời thầy thuốc gần giống với trò** [^](#cite_ref-26) *Rồng rắn lên mây*mà trẻ con ở xã Đông Anh thường chơi. **Nay là khu vực Bệnh viện huyện Đông Sơn, thuộc làng Nhuệ Sâm (còn gọi là làng Chợ Mới, xã** [^](#cite_ref-27) [Đông Xuân](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Xu%C3%A2n,_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n)), giáp ranh với làng Viên Khê (xã Đông Anh).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ca,_d%C3%A2n_v%C5%A9_%C4%90%C3%B4ng_Anh&action=edit§ion=18)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [“Dân ca Đông Anh”](http://www.vae.org.vn/News_print.asp?id=2497). Website Tạp chí Dân tộc & Thời đại (số 84/2005). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. [^](#cite_ref-th3_2-0) [“Trò Xuân Phả - một di sản văn hóa quý xứ Thanh”](http://baothanhhoa.vn/news/59210.bth). Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** [Nhóm Lam Sơn (sưu tầm và giới thiệu).](#cite_ref-DCTH2526_3-1) **ă** *Dân ca Thanh Hoá*. Nhà xuất bản Văn học, 1965. tr. 25-26. [^](#cite_ref-tt2_4-0) [“Xem Múa trò Xuân Phả, nhớ thuở oai linh hiển hách”](http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/374391/Xem-Mua-tro-Xuan-Pha-nho-thuo-oai-linh-hien-hach.html). Báo Tuổi trẻ điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. **Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá.** [^](#cite_ref-LangThanhhoaII_9-0) *Tên làng xã Thanh Hoá, tập II*. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 46. **Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá.** [^](#cite_ref-LangThanhhoaII2_10-0) *Tên làng xã Thanh Hoá, tập II*. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 52. [^](#cite_ref-th2_11-0) [“Danh mục âm nhạc cổ truyền khu vực miền trung – Tây Nguyên”](http://hocvienamnhachue.vn/viennghiencuu/main/Danhmuc/Danhmuc_khac.htm). Viện Nghiên cứu Âm nhạc ( [Học viện Âm nhạc Huế](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Hu%E1%BA%BF)). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX409_12-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 409. [^](#cite_ref-vio_13-0) [“Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên mầm non - Phần kiến thức địa phương”](http://d.violet.vn/uploads/resources/508/558007/preview.swf). Phòng Giáo dục mầm non, Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. [^](#cite_ref-tt_15-0) [“Chèo tàu: Nỗi buồn của "Ứng viên" Di sản thế giới một thời”](http://thethaovanhoa.vn/384N20090605105028500T381/cheo-tau-noi-buon-cua-ung-vien-di-san-the-gioi-mot-thoi.htm). Báo điện tử Thể thao Văn hóa. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. [^](#cite_ref-th1_16-0) [“Đi cấy - dân ca Đông Anh, phản ánh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp”](http://baothanhhoa.vn/news/28686.bth). Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Những ca từ hát về người con gái xưa trong dân ca vùng Đông Sơn”](http://vannghexuthanh.vnweblogs.com/post/1652/55316). Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh, Số Tháng 3/2008. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX346_19-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 346. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX348_20-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 348. [^](#cite_ref-th4_21-0) [“Bước đầu khôi phục làn điệu dân ca, dân vũ Đông Anh”](http://baothanhhoa.vn/news/18807.bth). Báo Thanh Hóa điện tử. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** [“Khôi phục hai trò diễn dân ca”](http://www.vae.org.vn/News_print.asp?id=3976). Website Tạp chí Dân tộc & Thời đại (số 95/2006). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX370_23-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 370. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX274_24-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 274. **Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo (1997).** [^](#cite_ref-DX276_25-0) *Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam*. Văn hóa Thông tin. tr. 276. **Nhóm Lam Sơn (sưu tầm và giới thiệu).** [^](#cite_ref-DCTH187_28-0) *Dân ca Thanh Hoá*. Nhà xuất bản Văn học, 1965. tr. 187. [^](#cite_ref-dv_29-0) [“Hồi sinh làn điệu dân ca, dân vũ Đông Anh”](http://www.baodatviet.vn/Home/congdongviet/Hoi-sinh-lan-dieu-dan-ca-dan-vu-Dong-Anh/20094/35936.datviet). Báo điện tử Đất Việt. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010. [^](#cite_ref-ttr_30-0) [Thanh Hóa còn mãi dân ca, dân vũ Đông Anh.](http://thanhtra.com.vn/tabid/77/newsid/49839/temidclicked/20/seo/Thanh-Hoa-con-mai-dan-ca-dan-vu-dong-Anh/Default.aspx)Báo Thanh tra điện tử. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2012.

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Fosnes
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Fosnes là một đô thị ở hạt Nord-Trøndelag, Na Uy. Đô thị này thuộc vùng Namdalen. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Jøa. Fosnes tọa lạc về phía bắc của Namsos. Đô thị này bao gồm đảo Jøa và hồ sâu thứ nhì ở châu Âu, Salsvatnet.
Fosnes đã được lập thành một đô thị ngày 1 tháng 1 năm 1838 (xem formannskapsdistrikt). Hai đô thị khác sau này đã được tách khỏi đô thị này: Flatanger năm 1871 và Otterøy năm 1913.
Đô thị (ban đầu là một giáo khu) đã được đặt tên theo nông trang cũ Fosnes (tiếng Na Uy Cổ: Fólsknnes), do nhà thờ đầu tiên đã được xây dựng ở đó.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Personnemningar til stadnamn i Noreg (tiếng Na Uy)
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Fosnes tại Wikimedia Commons

markdown:
# Fosnes
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|
|[Na Uy](/wiki/Na_Uy) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Na_Uy&action=edit&redlink=1) [Quận](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Na_Uy&action=edit&redlink=1) [Đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Na_Uy&action=edit&redlink=1) [NO-1748](/w/index.php?title=ISO_3166-2:NO&action=edit&redlink=1) [Jøa](/w/index.php?title=J%C3%B8a&action=edit&redlink=1) [Sp](/w/index.php?title=Centre_Party_(Norway)&action=edit&redlink=1)) [Dạng ngôn ngữ chính thức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Na_Uy) [Bokmål](/wiki/Bokm%C3%A5l) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng
- Đất
- Phần trăm
545
[km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)
474 km²
0.17 %
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
- Tổng (
[2008](/w/index.php?title=As_of_2008&action=edit&redlink=1))
- Phần trăm
- Change (10 years)
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
687
0.02 %
-10.6 %
2/km²
[Tên gọi dân cư](/w/index.php?title=T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_d%C3%A2n_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-1) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [64°41′B 11°34′Đ / 64,683°B 11,567°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Fosnes¶ms=64_41_N_11_34_E_type:adm2nd_region:NO-1748) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [64°41′B 11°34′Đ / 64,683°B 11,567°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Fosnes¶ms=64_41_N_11_34_E_type:adm2nd_region:NO-1748) [www.fosnes.kommune.no](http://www.fosnes.kommune.no/) [Dữ liệu từ thống kê của Na Uy](http://www.ssb.no/english/municipalities/1748) **Fosnes** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_Na_Uy&action=edit&redlink=1) ở [hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Na_Uy&action=edit&redlink=1) [Nord-Trøndelag](/wiki/Nord-Tr%C3%B8ndelag), [Na Uy](/wiki/Na_Uy). Đô thị này thuộc vùng [Namdalen](/w/index.php?title=Namdalen&action=edit&redlink=1). Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Jøa. Fosnes tọa lạc về phía bắc của [Namsos](/wiki/Namsos). Đô thị này bao gồm đảo [Jøa](/w/index.php?title=J%C3%B8a&action=edit&redlink=1) và hồ sâu thứ nhì ở châu Âu, [Salsvatnet](/w/index.php?title=Salsvatnet&action=edit&redlink=1).
Fosnes đã được lập thành một đô thị ngày 1 tháng 1 năm 1838 (xem
[formannskapsdistrikt](/w/index.php?title=Formannskapsdistrikt&action=edit&redlink=1)). Hai đô thị khác sau này đã được tách khỏi đô thị này: [Flatanger](/wiki/Flatanger) năm 1871 và [Otterøy](/w/index.php?title=Otter%C3%B8y&action=edit&redlink=1) năm 1913.
Đô thị (ban đầu là một giáo khu) đã được đặt tên theo nông trang cũ
*Fosnes* ( [tiếng Na Uy Cổ](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Na_Uy_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1): *Fólsknnes*), do nhà thờ đầu tiên đã được xây dựng ở đó.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Fosnes&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fosnes&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [Personnemningar til stadnamn i Noreg](http://www.sprakrad.no/Ordboeker/Innbyggjarnamn/) **(tiếng Na Uy)**
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Fosnes&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fosnes&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Fosnes](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fosnes)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Great Bend, Kansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Great Bend là một thành phố thuộc quận Barton, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 15995 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số các năm:
- Năm 2000: 15345 người
- Năm 2010: 15995 người
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Great Bend, Kansas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Great Bend, Kansas|
|—
|![ Hình nền trời của Great Bend, Kansas](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Downtown_Great_Bend_Kansas_5-5-2012.jpg/250px-Downtown_Great_Bend_Kansas_5-5-2012.jpg)
![ Hình nền trời của Great Bend, Kansas](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Downtown_Great_Bend_Kansas_5-5-2012.jpg/250px-Downtown_Great_Bend_Kansas_5-5-2012.jpg)
![ Vị trí trong Quận Barton, Kansas](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Barton_County_Kansas_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Great_Bend_Highlighted.svg/250px-Barton_County_Kansas_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Great_Bend_Highlighted.svg.png)
![ Vị trí trong Quận Barton, Kansas](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Barton_County_Kansas_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Great_Bend_Highlighted.svg/250px-Barton_County_Kansas_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Great_Bend_Highlighted.svg.png)
Vị trí trong
[Quận Barton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Barton,_Kansas), [Kansas](/wiki/Kansas) ![ Vị trí tiểu bang Kansas ở Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Map_of_USA_KS.svg/250px-Map_of_USA_KS.svg.png)
![ Vị trí tiểu bang Kansas ở Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Map_of_USA_KS.svg/250px-Map_of_USA_KS.svg.png)
Vị trí tiểu bang Kansas ở Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Kansas](/wiki/Kansas) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Kansas&action=edit&redlink=1) [Quận Barton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Barton,_Kansas) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Great Bend** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Barton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Barton,_Kansas), tiểu bang [Kansas](/wiki/Kansas), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 15995 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Great_Bend,_Kansas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Great_Bend,_Kansas&action=edit§ion=1)]
Dân số các năm:
- Năm 2000: 15345 người
- Năm 2010: 15995 người
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Great_Bend,_Kansas&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Great_Bend,_Kansas&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2012.


text:
Gymnoscelis rufifasciata
Gymnoscelis rufifasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae. Nó là một loài phổ biến rộng rãi và phổ biến, được tìm thấy khắp vùng Cổ bắc giới, Cận Đông và Bắc Phi. Đây là một loài biến đổi luôn luôn dễ dàng nhận ra do các dải đen nổi bật trên cánh trước, cánh sau có màu xám nhạt có biên tua viền sẫm màu hơn và một điểm nhỏ màu đen discal. Sải cánh dài 15–19 mm. Chúng đẻ hai, đôi khi ba lứa mỗi năm và con trưởng thành bay trong tháng tư và tháng năm (đôi khi trước đó), tháng 7 và tháng 8, và đôi khi sau này trong mùa thu. Chúng bay vào ban đêm và thu hút với ánh sáng và hoa của cây lương thực và những thứ khác. Ấu trùng ăn những bông hoa của loạt các loài cây và cũng được biết đến để ăn ấu trùng của các loài Lepidoptera, chúng trải qua mùa đông loài dưới dạng con nhộng.
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Home of Ichneumonoidea”. Taxapad. Dicky Sick Ki Yu. 1997–2012. Truy cập 2013.

markdown:
# Gymnoscelis rufifasciata
|
|Gymnoscelis rufifasciata
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Geometridae](/wiki/Geometridae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Gymnoscelis](/wiki/Gymnoscelis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. rufifasciata** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Gymnoscelis rufifasciata* [Haworth](/w/index.php?title=Adrian_Hardy_Haworth&action=edit&redlink=1), [1809](/wiki/1809) [[1]](#cite_note-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Phalaena rufifasciata*Haworth, 1809 *Phalaena bistrigata*Haworth, 1809 *Eupithecia bucovinata*Hormuzaki, 1893 *Eupithecia globulariata*Milliere, 1861 *Larentia improbata*Lienig & Zeller, 1846 *Eupithecia incertata*Milliere, 1876 *Eupithecia parvularia*Herrich-Schaffer, 1848 *Geometra pumilata*Hubner, 1813 *Eupithecia recictaria*Boisduval, 1840 *Larentia tempestivata*Zeller, 1847 *Eupithecia insulariata*Stainton, 1859 *Gymnoscelis insulariata* *Gymnoscelis bicoloria*Bethune-Baker, 1891 *Gymnoscelis obtusata*Rebel, 1940 *Gymnoscelis palmata*Pinker, 1962 *Gymnoscelis lundbladi*Prout, 1940 *Gymnoscelis fernandezi*Pinker & Bacallado, 1975 *Tephroclystia schulzi*Rebel, 1914 *Gymnoscelis schulzi* * là một loài Gymnoscelis rufifasciata* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)trong họ [Geometridae](/wiki/Geometridae). Nó là một loài phổ biến rộng rãi và phổ biến, được tìm thấy khắp vùng [Cổ bắc giới](/w/index.php?title=C%E1%BB%95_b%E1%BA%AFc_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), Cận Đông và Bắc Phi. Đây là một loài biến đổi luôn luôn dễ dàng nhận ra do các dải đen nổi bật trên cánh trước, cánh sau có màu xám nhạt có biên tua viền sẫm màu hơn và một điểm nhỏ màu đen discal. Sải cánh dài 15–19 mm. Chúng đẻ hai, đôi khi ba lứa mỗi năm và con trưởng thành bay trong tháng tư và tháng năm (đôi khi trước đó), tháng 7 và tháng 8, và đôi khi sau này trong mùa thu. Chúng bay vào ban đêm và thu hút với ánh sáng và hoa của cây lương thực và những thứ khác. Ấu trùng ăn những bông hoa của loạt các loài cây và cũng được biết đến để ăn ấu trùng của các loài [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y), chúng trải qua mùa đông loài dưới dạng con nhộng.
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Gymnoscelis_rufifasciata&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gymnoscelis_rufifasciata&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gymnoscelis_rufifasciata&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gymnoscelis_rufifasciata&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Home of Ichneumonoidea”](http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82844745). *Taxapad*. Dicky Sick Ki Yu. 1997–2012. Truy cập 2013.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Lycaena clarki
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
The Eastern Sorrel Copper (Lycaena clarki) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh.Nó chỉ được tìm thấy ở Nam Phi.[2]
Sải cánh dài 21–27 mm đối với con đực và 22–30 mm đối với con cái. Chúng bay quanh năm, peaking vào mùa hè.[2]
Larval food is Rumex lanceolatus.[2]

markdown:
*Lycaena clarki*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Lycaena clarki
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Papilionoidea](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ph%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Lycaeides](/w/index.php?title=Lycaeides&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Lycaena](/w/index.php?title=Lycaena&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **L. clarki** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Lycaena clarki*
(
[Dickson](/w/index.php?title=Dickson&action=edit&redlink=1), 1971) [[1]](#cite_note-1)
The
**Eastern Sorrel Copper** ( *) là một loài Lycaena clarki* [bướm ngày](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y)thuộc [họ Bướm xanh](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C6%B0%E1%BB%9Bm_xanh).Nó chỉ được tìm thấy ở [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi). [[2]](#cite_note-Woodhall-2) [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) dài 21–27 mm đối với con đực và 22–30 mm đối với con cái. Chúng bay quanh năm, peaking vào mùa hè. [[2]](#cite_note-Woodhall-2)
Larval food is
*. Rumex lanceolatus* [[2]](#cite_note-Woodhall-2)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Lycaena_clarki&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Lycaena_clarki&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về


text:
Nguyễn
Nguyễn (đôi khi viết tắt Ng̃; chữ Hán: 阮) là tên họ phổ biến nhất của người Việt, khoảng 40% dân số Việt Nam mang họ này.[1][2] Họ Nguyễn cũng xuất hiện tại Trung Quốc (Ruan) dù ít phổ biến hơn. Chữ "Nguyễn" có nghĩa gốc là tên của một nhạc cụ cổ xưa. Trong tiếng Hán, chữ Nguyễn được phiên âm là Ruǎn (tiếng Quan Thoại) hoặc Yuen (tiếng Quảng Đông), và được viết là 阮. còn họ Nguyễn trong tiếng Triều Tiên là đọc là Won hay Wan (원 hay 완) nhưng rất hiếm.
Có những dòng họ lớn có lịch sử lâu đời mang họ Nguyễn. Nhiều triều vua của Việt Nam mang họ này, như nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn.
Mục lục
Độ phổ biến[sửa | sửa mã nguồn]
Theo một số nghiên cứu, khoảng 40% người Việt có họ này.[1][2] Ngoài Việt Nam, họ này cũng phổ biến ở những nơi có người Việt định cư. Tại Úc, họ này đứng thứ 7 và là họ không bắt nguồn từ Anh phổ biến nhất.[3] Tại Pháp, họ này đứng thứ 54.[4] Tại Hoa Kỳ, họ Nguyễn được xếp hạng thứ 57 trong cuộc Điều tra Dân số năm 2000,[5] nhảy một cách đột ngột từ vị trí thứ 229 năm 1990,[6] và là họ gốc thuần Á châu phổ biến nhất. Tại Na Uy họ Nguyễn xếp hạng thứ 73[7] và tại Cộng hòa Séc nó dẫn đầu danh sách các họ người ngoại quốc.[8]
Theo dòng lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Trong lịch sử Việt Nam, đã từng có nhiều trường hợp và sự kiện khiến người họ khác đổi tên họ thành họ Nguyễn.
Năm 1232, nhà Lý suy vong, Trần Thủ Độ đã lùng bắt con cháu của dòng họ Lý, vì thế nhiều người chuyển sang họ Nguyễn. Khi Hồ Quý Ly lật đổ nhà Trần, ông ta đã giết rất nhiều con cháu của dòng họ Trần.
Suốt 1000 năm, từ năm 457 đến thời Hồ Quý Ly ở vùng đất Hải Dương và một phần Hải Phòng ngày nay có huyện Phí Gia (cả huyện toàn là người họ Phí), vào cuối đời nhà Lý và đời nhà Trần đã có rất nhiều người họ Phí đổi sang thành họ Nguyễn và họ Nguyễn Phí. Đến đời nhà Lê, triều đình đã đổi tên huyện Phí Gia thành huyện Kim Thành.
Năm 1592, nhà Mạc suy tàn, con cháu của dòng họ Mạc cũng lại đổi họ sang Nguyễn. Khi triều đại nhà Nguyễn nắm quyền năm 1802, một số con cháu của họ Trịnh cũng vì sợ trả thù nên lần lượt đổi họ sang Nguyễn, số còn lại trốn lên Bắc sang Trung Quốc. Trong luật của triều đại nhà Nguyễn, những người mang họ Nguyễn được hưởng nhiều đặc lợi, được triều đình ban thưởng, và vì thế các tội nhân cũng theo đó đổi họ sang Nguyễn nhằm tránh bị bắt.
Thời Minh Mạng, sau thảm án Lê Văn Khôi(con nuôi Lê Văn Duyệt), nhiều người họ Lê đã đổi họ sang họ khác trong đó có họ Nguyễn.
Một số nhân vật nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Bặc (924-979): Công thần khai quốc nhà Đinh
- Ba anh em Nguyễn Khoan, Nguyễn Thủ Tiệp, Nguyễn Siêu: các tướng thời loạn 12 sứ quân, người gốc Hoa
- Nguyễn Minh Không, thiền sư thời Lý
- Nguyễn Hiền (1234-1255): Trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử Việt Nam
- Nguyễn Trung Ngạn (1289–1370): một nhà chính trị, một đại thần có tài thời Trần
- Nguyễn Phi Khanh: quan nhà Hồ, cha Nguyễn Trãi
- Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409): danh tướng chống quân Minh đời Hậu Trần
- Nguyễn Cảnh Dị (?-1414): danh tướng chống quân Minh đời Hậu Trần, con trai của Nguyễn Cảnh Chân
- Nguyễn Biểu (?- 1413) là tướng nhà Hậu Trần
- Nguyễn Như Đổ là nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà thơ, nhà giáo dục thời Lê sơ
- Nguyễn Trãi (1380-1442): Công thần khai quốc nhà Hậu Lê
- Các vua nhà Nguyễn:* Nguyễn Ánh tức vua Gia Long là vị Hoàng đế đã thành lập nhà Nguyễn:* Minh Mạng tức Nguyễn Phúc Đảm
-
- Thành Thái, Hàm Nghi, Duy Tân là ba vị vua yêu nước nhà Nguyễn thời Pháp thuộc bị đi đày tại ngoại quốc.
- Bảo Đại vị vua cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam
- Nguyễn Du là một nhà thơ lớn của Việt Nam
- Nguyễn Dữ một danh sĩ thời Lê sơ, thời nhà Mạc và là tác giả sách Truyền kỳ mạn lục
- Nguyễn Văn Thoại là một danh tướng nhà Nguyễn
- Nguyễn Công Trứ là một nhà quân sự, một nhà kinh tế và một nhà thơ lỗi lạc trong lịch sử Việt Nam cận đại.
- Nguyễn Tri Phương là một đại danh thần Việt Nam thời nhà Nguyễn
- Nguyễn Khuyến Tam Nguyên Yên Đổ
- Nguyễn Tư Giản danh sĩ, đại thần nhà Nguyễn
- Nguyễn Cửu Đàm danh tướng và cũng là nhà doanh điền thời chúa Nguyễn
- Nguyễn Cư Trinh, danh tướng và là một danh sĩ thời chúa Nguyễn
- Nguyễn An Ninh là nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu tôn giáo và là nhà cách mạng ở đầu thế kỷ 20
- Nguyễn Trung Trực thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa chống Pháp vào nửa cuối thế kỷ 19 ở Nam Bộ, Việt Nam
- Nguyễn Thiện Thuật lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy
- Nguyễn Trường Tộ là nhà cải cách xã hội Việt Nam ở thế kỷ 19
- Nguyễn Văn Siêu, là nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam ở thế kỷ 19
- Nam Phương hoàng hậu, tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan, vợ vua Bảo Đại, vị hoàng hậu cuối cùng của lịch sử Việt Nam
- Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Hồ Chí Minh.
- Nguyễn Sinh Cung (tên khai sinh của Hồ Chí Minh)
- Nguyễn Văn Long (1959- ?) trưởng tộc Họ nguyễn xã Đức Tùng, Đức Thọ, thời nhà trọng
- Nguyễn Trực (1417-1474), Lưỡng quốc trạng nguyên
- Nguyễn Nghiêu Tư (?-? thế kỷ 15), Trạng nguyên Việt Nam
- Trường Lạc hoàng hậu: tên thật là Nguyễn Thị Hằng, vợ vua Lê Thánh Tông, mẹ vua Lê Hiến Tông
- Nguyễn Quang Bật (1463–1505), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Giản Thanh (1482–?), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Đức Lượng (1465 - ?), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Thiến (?-1557), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Văn Lang, tướng cuối thời Lê Sơ trong lịch sử Việt Nam.
- Nguyễn Kim (1468-1545), Công thần nhà Hậu Lê, cha của chúa Nguyễn đầu tiên ở Đàng Ngoài.
- Nguyễn Quyện (1511-1593), danh tướng nhà Mạc
- Nguyễn Kính, công thần khai quốc nhà Mạc
- Nguyễn Hoàng (1525 – 1613), chúa Nguyễn đầu tiên
- Nguyễn Hy Quang (1634-1692), danh thần nhà Hậu Lê
- Nguyễn Kỳ (?-? thế kỷ 16), Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Lượng Thái, Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Xuân Chính, Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Quốc Trinh, Trạng nguyên Việt Nam
- Nguyễn Đăng Đạo, Lưỡng quốc trạng nguyên
- Nguyễn Hữu Dật đại công thần của chúa Nguyễn
- Nguyễn Hữu Chỉnh là tướng thời Lê trung hưng và Tây Sơn
- Nguyễn Hữu Cầu là thủ lĩnh một cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài lớn vào giữa thế kỷ 18
- Nguyễn Bá Lân nhà thơ và là đại quan nhà Lê trung hưng
- Nguyễn Quý Đức là nhà thơ, nhà giáo, nhà sử học, nhà chính trị Việt Nam thời Lê trung hưng
- Nguyễn Hữu Cảnh, quan của chúa Nguyễn, có công mở cõi miền Đông Nam Bộ, lập phủ Gia Định(Thành phố Hồ Chí Minh)
- Nguyễn Thiếp, nhà giáo và là danh sĩ cuối đời Hậu Lê và Tây Sơn
- Nguyễn Huệ-Nguyễn Nhạc-Nguyễn Lữ (là 3 anh em nhà Tây Sơn)
- Các chúa Nguyễn
- Nguyễn Thị Định (1920 - 1992), nữ tướng trong lịch sử Việt Nam
- Nguyễn Khắc Hiếu là một nhà thơ, nhà văn và nhà viết kịch nổi tiếng của Việt Nam
- Nguyễn Thái Học là sinh viên và nhà cách mạng Việt Nam
- Nguyễn Văn Thiệu: Tổng thống Việt Nam Cộng hòa
- Nguyễn Khánh: Quốc trưởng, Thủ tướng, Đại tướng của Việt Nam Cộng hòa.
- Nguyễn Cao Kỳ: Phó Tổng thống, Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa.
- Nguyễn Xuân Oánh: hai lần là Quyền Thủ tướng trong chính phủ Việt Nam Cộng hòa
- Nguyễn Văn Cừ: Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương.
- Nguyễn Kiệm: một nhà cách mạng Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20.
- Song Hào: tức Nguyễn Văn Khương, Thượng tướng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Đức Cảnh: chủ tịch công hội đỏ đầu tiên - tiền thân của tổ chức Công đoàn Việt Nam.
- Nguyễn Xiển: Tổng Thư ký Đảng Xã hội Việt Nam
- Nguyễn Thị Định: nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Văn Linh: Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Nguyễn Lương Bằng: Phó Chủ tịch nước Việt Nam
- Nguyễn Văn Trỗi: là một anh hùng trong Chiến tranh Việt Nam
- Nguyễn Viết Xuân: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
- Nguyễn Văn Nguyễn: là một nhà báo, nhà cách mạng Việt Nam
- Nguyễn Chí Thanh: Đại tướng, tướng lĩnh chính trị của Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Quyết: là một nhà hoạt động cách mạng, nhà chính trị, nhà quân sự của Việt Nam, Đại tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Thị Minh Khai: là nhà cách mạng Việt Nam, một trong những người lãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương
- Nguyễn Chí Vịnh:Tướng lĩnh Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Thị Bình:là một nữ chính trị gia nổi tiếng, Phó Chủ tịch nước Việt Nam
- Nguyễn Hữu Thọ: Quyền Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam.
- Nguyễn Hữu Thụ: nguyên Bộ trưởng Tổng thư ký hội đồng bộ trưởng
- Nguyễn Lân: Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, nhà biên soạn từ điển, Học giả nổi tiếng của Việt Nam.
- Nguyễn Văn Hưởng: Giáo sư, Bác sĩ, cố Bộ trưởng Bộ Y tế
- Văn Cao tức Nguyễn Văn Cao: nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng, tác giả của Tiến quân ca, quốc ca của Việt Nam
- Nguyễn Đình Chiểu: nhà thơ, nhà văn hóa trung đại
- Tô Hoài: Tên khai sinh là Nguyễn Sen - một nhà văn Việt Nam nổi tiếng
- Nguyễn Đình Thi: là một nhà văn và nhạc sĩ Việt Nam thời hiện đại.
- Nguyễn Thi: là một nhà văn Việt Nam nổi tiếng, được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh
- Hoài Thanh và Hoài Chân: tức Nguyễn Đức Nguyên và Nguyễn Đức Phiên
- Nguyễn Bính: Nhà thơ trữ tình
- Thế Lữ tức Nguyễn Đình Lễ là nhà thơ, nhà văn, nhà hoạt động sân khấu Việt Nam.
- Nguyễn Tuân: là một nhà văn nổi tiếng của Việt Nam.
- Thạch Lam tức Nguyễn Tường Vinh, Nhất Linh và Hoàng Đạo là 3 anh em nhà văn họ Nguyễn thuộc nhóm Tự Lực văn đoàn
- Tố Hữu: tên thật là Nguyễn Kim Thành, một nhà thơ tiêu biểu của dòng thơ cách mạng Việt Nam
- Nguyên Ngọc tức Nguyễn Văn Báu là một nhà văn, nhà báo, biên tập, dịch giả, nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục nổi tiếng Việt Nam
- Nguyễn Khải là một nhà văn Việt Nam được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
- Nguyễn Huy Tưởng là một nhà văn, nhà viết kịch Việt Nam nổi tiếng.
- Nguyễn Khoa Điềm là một nhà thơ, nhà chính trị Việt Nam
- Nguyên Hồng tức Nguyễn Nguyên Hồng, là nhà văn có nhiều đóng góp to lớn cho nền văn học Việt Nam hiện đại
- Nguyễn Minh Châu là một nhà văn viết truyện ngắn nổi tiếng
- Nguyễn Văn Thương là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng, thuộc thế hệ đầu tiên của tân nhạc Việt Nam
- Nguyễn Xuân Khoát là một nhạc sĩ và là Chủ tịch đầu tiên của Hội Nhạc sĩ Việt Nam
- Xuân Hồng tức Nguyễn Hồng Xuân là một nhạc sĩ nhạc đỏ
- Nguyễn Văn Tuyên là người khai sinh ra nền tân nhạc Việt Nam
- Nguyễn Văn Tỵ là Tổng thư ký đầu tiên của Hội Mỹ Thuật Việt Nam, Giải thưởng Hồ Chí Minh
- Nguyễn Phan Chánh là một danh họa trong nghệ thuật tranh lụa
- Nguyễn Thị Doan: Phó Chủ tịch nước Việt Nam
- Nguyễn Mạnh Cầm: nguyên Đại biểu Quốc hội, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao
- Nguyễn Sinh Hùng: Chủ tịch Quốc hội Việt Nam
- Nguyễn Thị Kim Ngân: Phó Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
- Nguyễn Thiện Nhân: là một giáo sư, tiến sĩ, và chính trị gia Việt Nam, Phó Thủ tướng nước CHXHCN Việt Nam
- Xuân Quỳnh, tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, nhà thơ nữ xuất sắc trong nền văn học Việt Nam
- Nguyễn Huy Du, là một nhạc sĩ chuyên về nhạc đỏ
- Nguyễn Triệu Luật, giáo sư văn học, viện sĩ, nhà giáo nhân dân Việt Nam
- Nguyễn Đổng Chi, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam
- Nguyễn Quang Riệu, nhà vật lý thiên văn
- Nguyễn Khắc Viện, nhà nghiên cứu văn hóa và tâm lý - y học - giáo dục
- Nguyễn Văn Huyên, giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam trong thời gian dài nhất
- Nguyễn Duy Trinh:Bộ trưởng ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam
- Nguyễn Duy Cống tức Đỗ Mười: Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Nguyễn Văn An: Chủ tịch Quốc hội Nước CHXHCN Việt Nam.
- Nguyễn Minh Triết: Nguyên Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam
- Nguyễn Tấn Dũng: Thủ tướng nước CHXHCN Việt Nam
- Nguyễn Phú Trọng: Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Chủ tịch Quốc hội Việt Nam
- Nguyễn Thị Kim Tiến, Bộ trưởng bộ y tế Việt Nam
- Nguyễn Minh Phương, cầu thủ khoác áo đội tuyển Việt Nam nhiều lần nhất
- Phêrô Nguyễn Văn Nhơn, hồng y - giám mục Công giáo Việt Nam, Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội
- Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, hồng y - giám mục Công giáo Việt Nam, nguyên Tổng giám mục phó Tổng giáo phận Sài Gòn
Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Xuân Vinh, nhà khoa học
- Nguyễn Mạnh Tiến, nhà khoa học
Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Linh Ngọc, tên khai sinh Nguyễn Phượng Căn - Nữ diễn viên Trung Quốc
- Nguyễn Tiểu Nhị , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
- Nguyễn Tiểu Thất , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
- Nguyễn Tiểu Ngũ , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
Châu Âu[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Có nội dung lấy theo Hội Bảo tồn Văn hóa Chữ Nôm.
- ^ a ă Lê Trung Hoa, Họ và tên người Việt Nam, NXB Khoa học - Xã hội, 2005
- ^ a ă Vietnamese names bản lưu
- ^ The Age. “Nguyens keeping up with the Joneses”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2006.
- ^ Les noms de famille les plus portés France - Họ tại Pháp
- ^ Sam Roberts (ngày 17 tháng 11 năm 2007). “In U.S. Name Count, Garcias Are Catching Up With Joneses”. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2007. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(trợ giúp)
- ^ Thứ tự các họ tại Hoa Kỳ trong Điều tra Dân số năm 1990
- ^ Statistics Norway. “Norwegian Name Statistics 2003: Last names used by 200 or more”. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2008.
- ^ (Tiếng Séc)“Žebříčky nejčastějších jmen vedou Nováci a Nguyenové”. Novinky. ngày 17 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2007. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(trợ giúp)

markdown:
# Nguyễn
[Nguyễn (định hướng)](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). **Nguyễn** (đôi khi viết tắt **; Ng̃** [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n#Vi.E1.BB.87t_Nam): 阮) là tên [họ](/wiki/H%E1%BB%8D)phổ biến nhất của [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), khoảng 40% dân số Việt Nam mang họ này. [[1]](#cite_note-LTH-1) Họ Nguyễn cũng xuất hiện tại Trung Quốc (Ruan) dù ít phổ biến hơn. Chữ "Nguyễn" có nghĩa gốc là tên của một nhạc cụ cổ xưa. Trong [[2]](#cite_note-Vietnamese_names-2) [tiếng Hán](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c), chữ Nguyễn được phiên âm là *Ruǎn*( [tiếng Quan Thoại](/wiki/Quan_tho%E1%BA%A1i)) hoặc *Yuen*( [tiếng Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)), và được viết là 阮. còn họ Nguyễn trong tiếng [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)là đọc là Won hay Wan (원 hay 완) nhưng rất hiếm.
Có những dòng họ lớn có lịch sử lâu đời mang họ Nguyễn. Nhiều triều vua của Việt Nam mang họ này, như
[nhà Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) và [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n).
## Mục lục
## Độ phổ biến[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=1)]
Theo một số nghiên cứu, khoảng 40% người Việt có họ này.
[[1]](#cite_note-LTH-1) Ngoài Việt Nam, họ này cũng phổ biến ở những nơi có người Việt định cư. Tại [2] [Úc](/wiki/%C3%9Ac), họ này đứng thứ 7 và là họ không bắt nguồn từ Anh phổ biến nhất. Tại [[3]](#cite_note-3) [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), họ này đứng thứ 54. Tại [[4]](#cite_note-4) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), họ Nguyễn được xếp hạng thứ 57 trong cuộc Điều tra Dân số năm 2000, nhảy một cách đột ngột từ vị trí thứ 229 năm 1990, [[5]](#cite_note-5) và là họ gốc thuần Á châu phổ biến nhất. Tại [[6]](#cite_note-6) [Na Uy](/wiki/Na_Uy)họ Nguyễn xếp hạng thứ 73 và tại [[7]](#cite_note-7) [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c)nó dẫn đầu danh sách các họ người ngoại quốc. [[8]](#cite_note-8)
## Theo dòng lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=2)]
Trong
[lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), đã từng có nhiều trường hợp và sự kiện khiến người họ khác đổi tên họ thành họ Nguyễn.
Năm 1232,
[nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) suy vong, Trần Thủ Độ đã lùng bắt con cháu của dòng họ Lý, vì thế nhiều người chuyển sang họ Nguyễn. Khi [Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly) lật đổ nhà Trần, ông ta đã giết rất nhiều con cháu của dòng họ Trần.
Suốt 1000 năm, từ năm 457 đến thời Hồ Quý Ly ở vùng đất Hải Dương và một phần Hải Phòng ngày nay có huyện Phí Gia (cả huyện toàn là người họ Phí), vào cuối đời nhà Lý và đời nhà Trần đã có rất nhiều người họ Phí đổi sang thành họ Nguyễn và họ Nguyễn Phí. Đến đời nhà Lê, triều đình đã đổi tên huyện Phí Gia thành huyện Kim Thành.
Năm 1592,
[nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c) suy tàn, con cháu của dòng họ Mạc cũng lại đổi họ sang Nguyễn. Khi triều đại nhà Nguyễn nắm quyền năm 1802, một số con cháu của [họ Trịnh](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_(h%E1%BB%8D)) cũng vì sợ trả thù nên lần lượt đổi họ sang Nguyễn, số còn lại trốn lên Bắc sang Trung Quốc. Trong luật của triều đại nhà Nguyễn, những người mang họ Nguyễn được hưởng nhiều đặc lợi, được triều đình ban thưởng, và vì thế các tội nhân cũng theo đó đổi họ sang Nguyễn nhằm tránh bị bắt.
Thời Minh Mạng, sau thảm án Lê Văn Khôi(con nuôi Lê Văn Duyệt), nhiều người họ Lê đã đổi họ sang họ khác trong đó có họ Nguyễn.
## Một số nhân vật nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=3)]
### Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=4)] [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c)(924-979): Công thần khai quốc [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh)
- Ba anh em
[Nguyễn Khoan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoan), [Nguyễn Thủ Tiệp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%A7_Ti%E1%BB%87p), [Nguyễn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Si%C3%AAu): các tướng thời [loạn 12 sứ quân](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_12_s%E1%BB%A9_qu%C3%A2n), người gốc Hoa [Nguyễn Minh Không](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Kh%C3%B4ng), thiền sư thời Lý [Nguyễn Hiền](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BB%81n)(1234-1255): [Trạng nguyên](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn)trẻ nhất trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Trung Ngạn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Ng%E1%BA%A1n)(1289–1370): một nhà chính trị, một đại thần có tài [thời Trần](/wiki/Th%E1%BB%9Di_Tr%E1%BA%A7n) [Nguyễn Phi Khanh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phi_Khanh): quan nhà Hồ, cha [Nguyễn Trãi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i) [Nguyễn Cảnh Chân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%E1%BA%A3nh_Ch%C3%A2n)(1355-1409): danh tướng chống quân Minh đời [Hậu Trần](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tr%E1%BA%A7n) [Nguyễn Cảnh Dị](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%E1%BA%A3nh_D%E1%BB%8B)(?-1414): danh tướng chống [quân Minh](/wiki/Qu%C3%A2n_Minh)đời Hậu Trần, con trai của Nguyễn Cảnh Chân [Nguyễn Biểu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Bi%E1%BB%83u)(?- 1413) là tướng nhà [Hậu Trần](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tr%E1%BA%A7n) [Nguyễn Như Đổ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Nh%C6%B0_%C4%90%E1%BB%95)là nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà thơ, nhà giáo dục thời [Lê sơ](/wiki/L%C3%AA_s%C6%A1) [Nguyễn Trãi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i)(1380-1442): Công thần khai quốc [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA)
- Các vua nhà Nguyễn:*
[Nguyễn Ánh](/wiki/Gia_Long)tức vua Gia Long là vị Hoàng đế đã thành lập [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n):* [Minh Mạng](/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng)tức Nguyễn Phúc Đảm
-
[Thành Thái](/wiki/Th%C3%A0nh_Th%C3%A1i), [Hàm Nghi](/wiki/H%C3%A0m_Nghi), [Duy Tân](/wiki/Duy_T%C3%A2n)là ba vị vua yêu nước nhà Nguyễn thời [Pháp thuộc](/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c)bị đi đày tại ngoại quốc. [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i)vị vua cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam
-
[Nguyễn Du](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du)là một nhà thơ lớn của Việt Nam [Nguyễn Dữ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_D%E1%BB%AF)một danh sĩ thời [Lê sơ](/wiki/L%C3%AA_s%C6%A1), thời [nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c)và là tác giả sách [Truyền kỳ mạn lục](/wiki/Truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3_m%E1%BA%A1n_l%E1%BB%A5c) [Nguyễn Văn Thoại](/wiki/Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u)là một danh tướng nhà Nguyễn [Nguyễn Công Trứ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9)là một nhà quân sự, một nhà kinh tế và một nhà thơ lỗi lạc trong lịch sử Việt Nam cận đại. [Nguyễn Tri Phương](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tri_Ph%C6%B0%C6%A1ng)là một đại danh thần Việt Nam thời nhà Nguyễn [Nguyễn Khuyến](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khuy%E1%BA%BFn)Tam Nguyên Yên Đổ [Nguyễn Tư Giản](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0_Gi%E1%BA%A3n)danh sĩ, đại thần nhà Nguyễn [Nguyễn Cửu Đàm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%E1%BB%ADu_%C4%90%C3%A0m)danh tướng và cũng là nhà doanh điền thời chúa Nguyễn [Nguyễn Cư Trinh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C6%B0_Trinh), danh tướng và là một danh sĩ thời [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) [Nguyễn An Ninh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_An_Ninh)là nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu tôn giáo và là [nhà cách mạng](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1)ở đầu thế kỷ 20 [Nguyễn Trung Trực](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Tr%E1%BB%B1c)thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa chống Pháp vào nửa cuối thế kỷ 19 ở [Nam Bộ](/wiki/Nam_B%E1%BB%99), Việt Nam [Nguyễn Thiện Thuật](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%E1%BB%87n_Thu%E1%BA%ADt)lãnh tụ cuộc [khởi nghĩa Bãi Sậy](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_B%C3%A3i_S%E1%BA%ADy) [Nguyễn Trường Tộ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%E1%BB%99)là nhà cải cách xã hội Việt Nam ở thế kỷ 19 [Nguyễn Văn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Si%C3%AAu), là nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam ở thế kỷ 19 [Nam Phương hoàng hậu](/wiki/Nam_Ph%C6%B0%C6%A1ng), tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan, vợ vua [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i), vị hoàng hậu cuối cùng của lịch sử Việt Nam [Nguyễn Sinh Sắc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc), thân sinh [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). [Nguyễn Sinh Cung](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)(tên khai sinh của [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh))
- Nguyễn Văn Long (1959- ?) trưởng tộc Họ nguyễn xã Đức Tùng, Đức Thọ, thời nhà trọng
[Nguyễn Trực](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%E1%BB%B1c)(1417-1474), [Lưỡng quốc trạng nguyên](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_qu%E1%BB%91c_Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn) [Nguyễn Nghiêu Tư](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Nghi%C3%AAu_T%C6%B0)(?-? [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)), Trạng nguyên Việt Nam [Trường Lạc hoàng hậu](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%E1%BA%A1c_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu): tên thật là Nguyễn Thị Hằng, vợ vua Lê Thánh Tông, mẹ vua Lê Hiến Tông [Nguyễn Quang Bật](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_B%E1%BA%ADt)(1463–1505), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Giản Thanh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Gi%E1%BA%A3n_Thanh)(1482–?), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Đức Lượng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_L%C6%B0%E1%BB%A3ng)(1465 - ?), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Thiến](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%E1%BA%BFn)(?-1557), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Bỉnh Khiêm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BB%89nh_Khi%C3%AAm)(1491–1585), [Trạng nguyên Việt Nam](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Văn Lang](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Lang), tướng cuối thời Lê Sơ trong lịch sử Việt Nam. [Nguyễn Kim](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kim)(1468-1545), Công thần nhà [Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1), cha của [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n)đầu tiên ở [Đàng Ngoài](/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Ngo%C3%A0i). [Nguyễn Quyện](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quy%E1%BB%87n)(1511-1593), danh tướng [nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c) [Nguyễn Kính](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_K%C3%ADnh), công thần khai quốc [nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c) [Nguyễn Hoàng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng)(1525 – 1613), [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n)đầu tiên [Nguyễn Hy Quang](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hy_Quang)(1634-1692), danh thần [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA) [Nguyễn Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_K%E1%BB%B3)(?-? [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16)), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Lượng Thái](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%C6%B0%E1%BB%A3ng_Th%C3%A1i), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Xuân Chính](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xu%C3%A2n_Ch%C3%ADnh), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Quốc Trinh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Qu%E1%BB%91c_Trinh), Trạng nguyên Việt Nam [Nguyễn Đăng Đạo](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C4%83ng_%C4%90%E1%BA%A1o), [Lưỡng quốc trạng nguyên](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_qu%E1%BB%91c_Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn) [Nguyễn Hữu Dật](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_D%E1%BA%ADt)đại công thần của chúa Nguyễn [Nguyễn Hữu Chỉnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Ch%E1%BB%89nh)là tướng thời [Lê trung hưng](/wiki/L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng)và [Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [Nguyễn Hữu Cầu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_C%E1%BA%A7u)là thủ lĩnh một cuộc [khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_n%C3%B4ng_d%C3%A2n_%C4%90%C3%A0ng_Ngo%C3%A0i)lớn vào giữa thế kỷ 18 [Nguyễn Bá Lân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%A1_L%C3%A2n)nhà thơ và là đại quan nhà [Lê trung hưng](/wiki/L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng) [Nguyễn Quý Đức](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Qu%C3%BD_%C4%90%E1%BB%A9c)là nhà thơ, nhà giáo, nhà sử học, nhà chính trị Việt Nam thời [Lê trung hưng](/wiki/L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng) [Nguyễn Hữu Cảnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_C%E1%BA%A3nh), quan của chúa Nguyễn, có công mở cõi [miền Đông Nam Bộ](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_B%E1%BB%99_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), lập phủ [Gia Định](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh)( [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)) [Nguyễn Thiếp](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%E1%BA%BFp), nhà giáo và là danh sĩ cuối đời [Hậu Lê](/wiki/H%E1%BA%ADu_L%C3%AA)và [Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [Nguyễn Huệ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)- [Nguyễn Nhạc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Nh%E1%BA%A1c)- [Nguyễn Lữ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%E1%BB%AF)(là 3 anh em [nhà Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n))
- Các chúa Nguyễn
[Nguyễn Thị Định](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_%C4%90%E1%BB%8Bnh)(1920 - 1992), nữ tướng trong lịch sử Việt Nam [Nguyễn Khắc Hiếu](/wiki/T%E1%BA%A3n_%C4%90%C3%A0)là một nhà thơ, nhà văn và nhà viết kịch nổi tiếng của Việt Nam [Nguyễn Thái Học](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A1i_H%E1%BB%8Dc)là sinh viên và nhà cách mạng Việt Nam [Nguyễn Văn Thiệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u): [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Nguyễn Khánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%C3%A1nh): [Quốc trưởng](/wiki/Qu%E1%BB%91c_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng), Thủ tướng, Đại tướng của [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). [Nguyễn Cao Kỳ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Cao_K%E1%BB%B3): Phó Tổng thống, Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa. [Nguyễn Xuân Oánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xu%C3%A2n_O%C3%A1nh): hai lần là Quyền Thủ tướng trong chính phủ [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Nguyễn Văn Cừ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_C%E1%BB%AB): [Tổng Bí thư](/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đảng Cộng sản Đông Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Nguyễn Kiệm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ki%E1%BB%87m_(nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng)): một nhà cách mạng Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20. [Song Hào](/wiki/Song_H%C3%A0o): tức Nguyễn Văn Khương, Thượng tướng, Chủ nhiệm [Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%95ng_C%E1%BB%A5c_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Đức Cảnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_C%E1%BA%A3nh): chủ tịch công hội đỏ đầu tiên - tiền thân của tổ chức [Công đoàn](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91o%C3%A0n)Việt Nam. [Nguyễn Xiển](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xi%E1%BB%83n): Tổng Thư ký [Đảng Xã hội Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Thị Định](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_%C4%90%E1%BB%8Bnh): nữ tướng đầu tiên của [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Văn Linh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Linh): Tổng Bí thư [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Nguyễn Lương Bằng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BA%B1ng): [Phó Chủ tịch nước Việt Nam](/wiki/Ph%C3%B3_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Văn Trỗi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Tr%E1%BB%97i): là một anh hùng trong [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Viết Xuân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Vi%E1%BA%BFt_Xu%C3%A2n): Anh hùng [Lực lượng vũ trang nhân dân](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%C5%A9_trang_nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Văn Nguyễn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Nguy%E1%BB%85n): là một nhà báo, nhà cách mạng Việt Nam [Nguyễn Chí Thanh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%AD_Thanh): [Đại tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), tướng lĩnh chính trị của [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Quyết](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quy%E1%BA%BFt): là một nhà hoạt động cách mạng, nhà chính trị, nhà quân sự của Việt Nam, [Đại tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Thị Minh Khai](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai): là nhà cách mạng Việt Nam, một trong những người lãnh đạo [Đảng Cộng sản Đông Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Nguyễn Chí Vịnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%AD_V%E1%BB%8Bnh):Tướng lĩnh [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Thị Bình](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_B%C3%ACnh):là một nữ chính trị gia nổi tiếng, Phó [Chủ tịch nước Việt Nam](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Hữu Thọ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Th%E1%BB%8D): Quyền Chủ tịch nước, Chủ tịch [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)nước CHXHCN Việt Nam. [Nguyễn Hữu Thụ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Th%E1%BB%A5): nguyên Bộ trưởng Tổng thư ký hội đồng bộ trưởng [Nguyễn Lân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%C3%A2n): Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, nhà biên soạn từ điển, Học giả nổi tiếng của Việt Nam. [Nguyễn Văn Hưởng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_H%C6%B0%E1%BB%9Fng_(th%E1%BA%A7y_thu%E1%BB%91c)): Giáo sư, Bác sĩ, cố Bộ trưởng Bộ Y tế [Văn Cao](/wiki/V%C4%83n_Cao)tức Nguyễn Văn Cao: nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng, tác giả của [Tiến quân ca](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_qu%C3%A2n_ca), quốc ca của Việt Nam [Nguyễn Đình Chiểu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Chi%E1%BB%83u): nhà thơ, nhà văn hóa trung đại [Tô Hoài](/wiki/T%C3%B4_Ho%C3%A0i): Tên khai sinh là Nguyễn Sen - một nhà văn Việt Nam nổi tiếng [Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi): là một nhà văn và nhạc sĩ Việt Nam thời hiện đại. [Nguyễn Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi): là một nhà văn Việt Nam nổi tiếng, được truy tặng [Giải thưởng Hồ Chí Minh](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Hoài Thanh](/wiki/Ho%C3%A0i_Thanh)và [Hoài Chân](/w/index.php?title=Ho%C3%A0i_Ch%C3%A2n&action=edit&redlink=1): tức Nguyễn Đức Nguyên và Nguyễn Đức Phiên [Nguyễn Bính](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%ADnh): Nhà thơ trữ tình [Thế Lữ](/wiki/Th%E1%BA%BF_L%E1%BB%AF)tức Nguyễn Đình Lễ là nhà thơ, nhà văn, nhà hoạt động sân khấu Việt Nam. [Nguyễn Tuân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tu%C3%A2n): là một nhà văn nổi tiếng của Việt Nam. [Thạch Lam](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Lam)tức Nguyễn Tường Vinh, [Nhất Linh](/wiki/Nh%E1%BA%A5t_Linh)và [Hoàng Đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)là 3 anh em nhà văn họ Nguyễn thuộc nhóm [Tự Lực văn đoàn](/wiki/T%E1%BB%B1_L%E1%BB%B1c_v%C4%83n_%C4%91o%C3%A0n) [Tố Hữu](/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu): tên thật là Nguyễn Kim Thành, một nhà thơ tiêu biểu của dòng thơ cách mạng Việt Nam [Nguyên Ngọc](/wiki/Nguy%C3%AAn_Ng%E1%BB%8Dc)tức Nguyễn Văn Báu là một nhà văn, nhà báo, biên tập, dịch giả, nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục nổi tiếng Việt Nam [Nguyễn Khải](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%E1%BA%A3i_(nh%C3%A0_v%C4%83n))là một nhà văn Việt Nam được trao tặng [Giải thưởng Hồ Chí Minh](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). [Nguyễn Huy Tưởng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Huy_T%C6%B0%E1%BB%9Fng)là một nhà văn, nhà viết kịch Việt Nam nổi tiếng. [Nguyễn Khoa Điềm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Khoa_%C4%90i%E1%BB%81m)là một nhà thơ, nhà chính trị Việt Nam [Nguyên Hồng](/wiki/Nguy%C3%AAn_H%E1%BB%93ng)tức Nguyễn Nguyên Hồng, là nhà văn có nhiều đóng góp to lớn cho nền [văn học Việt Nam](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)hiện đại [Nguyễn Minh Châu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Ch%C3%A2u_(nh%C3%A0_v%C4%83n))là một nhà văn viết truyện ngắn nổi tiếng [Nguyễn Văn Thương](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Th%C6%B0%C6%A1ng)là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng, thuộc thế hệ đầu tiên của [tân nhạc Việt Nam](/wiki/T%C3%A2n_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Xuân Khoát](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xu%C3%A2n_Kho%C3%A1t)là một nhạc sĩ và là Chủ tịch đầu tiên của [Hội Nhạc sĩ Việt Nam](/wiki/H%E1%BB%99i_Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Xuân Hồng](/wiki/Xu%C3%A2n_H%E1%BB%93ng)tức Nguyễn Hồng Xuân là một nhạc sĩ [nhạc đỏ](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_%C4%91%E1%BB%8F) [Nguyễn Văn Tuyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Tuy%C3%AAn_(nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9))là người khai sinh ra nền tân nhạc Việt Nam [Nguyễn Văn Tỵ](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%B5)là Tổng thư ký đầu tiên của Hội Mỹ Thuật Việt Nam, [Giải thưởng Hồ Chí Minh](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Nguyễn Phan Chánh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phan_Ch%C3%A1nh)là một danh họa trong nghệ thuật tranh lụa [Nguyễn Thị Doan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Doan): [Phó Chủ tịch nước Việt Nam](/wiki/Ph%C3%B3_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Mạnh Cầm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BA%A1nh_C%E1%BA%A7m): nguyên Đại biểu Quốc hội, [Phó Thủ tướng](/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), Bộ trưởng [Bộ Ngoại giao](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao) [Nguyễn Sinh Hùng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng): [Chủ tịch Quốc hội Việt Nam](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Thị Kim Ngân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Kim_Ng%C3%A2n): Phó Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam [Nguyễn Thiện Nhân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%E1%BB%87n_Nh%C3%A2n): là một giáo sư, tiến sĩ, và chính trị gia Việt Nam, Phó Thủ tướng nước CHXHCN Việt Nam [Xuân Quỳnh](/wiki/Xu%C3%A2n_Qu%E1%BB%B3nh), tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, nhà thơ nữ xuất sắc trong nền văn học Việt Nam [Nguyễn Huy Du](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Huy_Du), là một nhạc sĩ chuyên về [nhạc đỏ](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_%C4%91%E1%BB%8F) [Nguyễn Triệu Luật](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tri%E1%BB%87u_Lu%E1%BA%ADt), giáo sư văn học, viện sĩ, nhà giáo nhân dân Việt Nam [Nguyễn Đổng Chi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%95ng_Chi), nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam [Nguyễn Quang Riệu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_Ri%E1%BB%87u), nhà vật lý thiên văn [Nguyễn Khắc Viện](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kh%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87n), nhà nghiên cứu văn hóa và tâm lý - y học - giáo dục [Nguyễn Văn Huyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Huy%C3%AAn), giữ chức vụ Bộ trưởng [Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_gia_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1)trong thời gian dài nhất [Nguyễn Duy Trinh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Duy_Trinh):Bộ trưởng ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam [Nguyễn Duy Cống](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_M%C6%B0%E1%BB%9Di)tức [Đỗ Mười](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_M%C6%B0%E1%BB%9Di): Tổng [Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam](/w/index.php?title=B%C3%AD_th%C6%B0_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1). [Nguyễn Văn An](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_An): Chủ tịch Quốc hội Nước CHXHCN Việt Nam. [Nguyễn Minh Triết](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt): Nguyên Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam [Nguyễn Tấn Dũng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng): [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)nước CHXHCN Việt Nam [Nguyễn Phú Trọng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng): Tổng Bí thư [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), nguyên [Chủ tịch Quốc hội Việt Nam](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Thị Kim Tiến](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Kim_Ti%E1%BA%BFn), Bộ trưởng [bộ y tế](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_y_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)Việt Nam [Nguyễn Minh Phương](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Ph%C6%B0%C6%A1ng), cầu thủ khoác áo đội tuyển Việt Nam nhiều lần nhất [Phêrô Nguyễn Văn Nhơn](/wiki/Ph%C3%AAr%C3%B4_Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Nh%C6%A1n), [hồng y](/wiki/H%E1%BB%93ng_y)- giám mục Công giáo Việt Nam, [Tổng giám mục](/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) [Tổng giáo phận Hà Nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1o_ph%E1%BA%ADn_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận](/wiki/Phanxic%C3%B4_Xavi%C3%AA_Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thu%E1%BA%ADn), hồng y - giám mục Công giáo Việt Nam, nguyên Tổng giám mục phó Tổng giáo phận Sài Gòn
### Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=5)] [Nguyễn Xuân Vinh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xu%C3%A2n_Vinh), nhà khoa học [Nguyễn Mạnh Tiến](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BA%A1nh_Ti%E1%BA%BFn), nhà khoa học
### Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=6)] [Nguyễn Linh Ngọc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Linh_Ng%E1%BB%8Dc), tên khai sinh Nguyễn Phượng Căn - Nữ diễn viên Trung Quốc
- Nguyễn Tiểu Nhị , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
- Nguyễn Tiểu Thất , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
- Nguyễn Tiểu Ngũ , Một thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa nông dân thời Bắc Tống trong tiểu thuyết Thủy Hử của Thi Nại Am
### Châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=7)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n&action=edit§ion=8)]
Có nội dung lấy theo Hội Bảo tồn Văn hóa
[Chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m).
- ^
**a** [Lê Trung Hoa,](#cite_ref-LTH_1-1) **ă** *Họ và tên người Việt Nam*, NXB Khoa học - Xã hội, 2005
- ^
**a** **ă** [Vietnamese names](http://holiday.vn/?name=articles&op=getArticle&articleId=244&categoryId=44&cmid=112) [bản lưu](http://web.archive.org/web/19970414072337/http://www.saigon.com/~nguyent/hoa_03.html) **The Age.** [^](#cite_ref-3) [“Nguyens keeping up with the Joneses”](http://www.theage.com.au/news/national/whats-in-a-name/2006/09/04/1157222045836.html). Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2006. [^](#cite_ref-4) [Les noms de famille les plus portés France - Họ tại Pháp](http://www.journaldesfemmes.com/nom-de-famille/noms/1/1/france.shtml) **Sam Roberts (** [^](#cite_ref-5) [ngày 17 tháng 11 năm 2007](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_17_th%C3%A1ng_11_n%C4%83m_2007&action=edit&redlink=1)). [“In U.S. Name Count, Garcias Are Catching Up With Joneses”](http://www.nytimes.com/2007/11/17/us/17surnames.html?_r=1&hp?hp&oref=slogin). Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2007. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](#cite_ref-6) [Thứ tự các họ tại Hoa Kỳ trong Điều tra Dân số năm 1990](http://web.archive.org/web/19970321024534/http://www.census.gov/genealogy/names/dist.all.last) **Statistics Norway.** [^](#cite_ref-7) [“Norwegian Name Statistics 2003: Last names used by 200 or more”](http://web.archive.org/web/20040529075210/http://www.ssb.no/english/subjects/00/navn_en/etternavn-100.html). Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2008. [^](#cite_ref-8) **(Tiếng Séc)** [“Žebříčky nejčastějších jmen vedou Nováci a Nguyenové”](http://www.novinky.cz/domaci/115204-zebricky-nejcastejsich-jmen-vedou-novaci-a-nguyenove.html). [Novinky](/w/index.php?title=Novinky&action=edit&redlink=1). [ngày 17 tháng 5 năm 2007](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_17_th%C3%A1ng_5_n%C4%83m_2007&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2007. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
|
|

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1055 frontend miss (0)