text:
Sởi Đức
Sởi Đức (tiếng Anh: German measles hay rubella) là một bệnh truyền nhiễm rất dễ lây do virus rubella gây ra, và sau khi mắc bệnh sẽ để lại một miễn dịch suốt đời. Virus Rubella chỉ gây bệnh cho người và thường là ở trẻ em. Điển hình của bệnh là xuất hiện các nốt ban đỏ (phát ban) ngoài da, có thể kèm theo sốt và sưng hạch bạch huyết. Thai phụ nhiễm virus Rubella trong thời gian mang thai có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như sẩy thai, thai chết lưu và dị tật bẩm sinh.[1] Hiện nay đã có Vắc-xin phòng ngừa bệnh sởi Đức.[2][3]
Tên rubella đôi khi bị nhầm lẫn với từ rubeola là một từ khác có nghĩa là bệnh sởi được dùng ở các nước nói tiếng Anh, tuy nhiên 2 bệnh này không liên quan gì với nhau.[4][5] Ở một số nước Châu Âu khác như Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, rubella và rubeola là từ đồng nghĩa, nhưng rubeola không phải là tên gọi khác của bệnh sởi.[6]
Rubella còn được gọi là bệnh sởi Đức vì căn bệnh này lần đầu tiên được mô tả bởi các bác sĩ người Đức ở giữa thế kỷ thứ mười tám.
Mục lục
Dấu hiệu và triệu chứng[sửa | sửa mã nguồn]
Sau một thời gian ủ bệnh trong vòng 14-21 ngày, sởi Đức sẽ gây ra các triệu chứng tương tự như bệnh cúm. Các triệu chứng ban đầu là phát ban trên mặt, sau đó lan đến mình, tay, chân và thường giảm đi sau ba ngày (đó là lý do tại sao nó thường được gọi là bệnh sởi ba ngày). Các dấu ban thường lặn đi khi bệnh lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể. Các triệu chứng khác bao gồm sốt nhẹ, sưng hạch (ở vùng chẩm và háng), đau khớp, nhức đầu và viêm kết mạc.[7] Sưng hạch bạch huyết và các tuyến có thể kéo dài tới một tuần và sốt hiếm khi tăng lên trên 38oC (100,4oF). Ban của sởi Đức thường có màu hồng hoặc hơi đỏ, gây ngứa và thường kéo dài khoảng ba ngày sau đó biến mất để lại những nốt thâm nhỏ trên da.
Sởi Đức có thể gây bệnh cho bất cứ độ tuổi nào và thường là bệnh nhẹ, hiếm gặp ở trẻ sơ sinh hoặc những người trên 40 tuổi, những người lớn tuổi nếu mắc bệnh thì có những triệu chứng nghiêm trọng hơn.
Hội chứng rubella bẩm sinh[sửa | sửa mã nguồn]
Sởi Đức có thể gây ra hội chứng rubella bẩm sinh ở trẻ sơ sinh. Các hội chứng sau khi bị nhiễm trùng trong tử cung do virus Rubella bao gồm dị tật tim, não, mắt và thính giác. Bệnh cũng có thể gây ra sinh non, nhẹ cân, thiếu máu, viêm gan, và giảm tiểu cầu ở trẻ sơ sinh. Nguy cơ dị tật bẩm sinh các cơ quan chính hoặc bị nhiễm trùng cao nhất trong 3 tháng đầu thai nghén. Đây chính là lý do thuốc chủng ngừa rubella được sử dụng rộng rãi. Nhiều trường hợp bà mẹ bị nhiễm rubella trong ba tháng đầu mang thai sẽ bị sẩy thai hoặc đứa trẻ vẫn được ra đời với các chứng rối loạn tim nặng, mù, điếc, hoặc các rối loạn nội tạng khác đe dọa đến sự sống.[8]
Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh này gây ra do virus Rubella, thuộc họ togavirus, có một bộ gen RNA sợi đơn.[9] Virus lây truyền qua đường hô hấp và cư trú tại vòm họng và các hạch bạch huyết. Virus được tìm thấy trong máu bệnh nhân từ 5 đến 7 ngày sau khi nhiễm và lây lan khắp cơ thể. Virus rubella có khả năng gây quái thai, nó có thể vượt qua nhau thai, lây nhiễm cho thai nhi, làm ngừng sự phát triển của tế bào hoặc phá hủy chúng.[7]
Yếu tố di truyền cho thấy một số dấu hiệu trên kiểu huyết thanh HLA-A1 hoặc các yếu tố xung quanh A1 trên haplotypes mở rộng có liên quan đến việc làm tăng mức độ nhạy cảm với sự nhiễm virus hoặc không giải độc tố của bệnh.[10] [11]
Chẩn đoán[sửa | sửa mã nguồn]
Virus rubella được đặc trưng bởi sự có mặt của kháng thể IgM ở những người nhiễm bệnh, tuy nhiên kháng thể này có thể vẫn tồn tại kéo dài hơn 1 năm cho nên nếu xét nghiệm dương tính thì cần phải kết luận một cách thận trọng.[12] Sự xuất hiện của kháng thể này kèm theo phát ban đặc trưng thì có thể chẩn đoán khẳng định.[13]
Phòng ngừa[sửa | sửa mã nguồn]
Sởi Đức bị ngăn chặn bởi chương trình miễn dịch chủ động sử dụng vắc-xin chứa loại virus còn sống nhưng bị vô hiệu hóa. Hai loại vắc-xin đã giảm độc lực của virus còn sống, dòng RA 27/3 và Cendehill, đã tỏ ra hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh cho người lớn.
Vắc-xin này hiện nay thường là một phần của vắc-xin MMR (ngừa Sởi-Quai bị-Rubella). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo liều đầu tiên được tiêm vào khoảng 12 đến 18 tháng tuổi và liều thứ hai lúc 36 tháng. Phụ nữ mang thai thường được xét nghiệm miễn dịch đối với rubella sớm. Phụ nữ bị mẫn cảm sẽ không được tiêm phòng cho đến khi em bé được sinh ra bởi vì vắc-xin có chứa virus sống.[14]
Cần khuyến cáo những phụ nữ trong độ tuổi mang thai, hoặc dự định mang thai, trong thời gian này nên đi chích ngừa bệnh. Sản phẩm tạo miễn dịch trong thời gian rất dài và tác dụng bảo vệ vẫn còn nếu người phụ nữ chích ngừa mang thai nhiều năm sau đó.
Ngoài ra, có thể phòng bệnh bằng các biện pháp không đặc hiệu khác như mặc đủ ấm, ăn uống đảm bảo dinh dưỡng, cách ly và thực hiện các biện pháp phòng lây lan vì bệnh truyền nhiễm rất nhanh qua đường hô hấp.
Chương trình tiêm chủng đã khá thành công. Cuba đã tuyên bố loại trừ hoàn toàn căn bệnh này trong những năm 1990, và trong năm 2004, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (Hoa Kỳ) đã thông báo cả 2 dạng rubella bẩm sinh và mắc phải đã bị loại bỏ khỏi Hoa Kỳ.[15][16]
Lịch trình chủng ngừa tại Úc sửa
Nguồn: Trung tâm chủng ngừa Úc
Điều trị[sửa | sửa mã nguồn]
Không có phác đồ điều trị cụ thể đối với rubella, tuy nhiên, việc chăm sóc bệnh nhân là một vấn đề ứng phó với các triệu chứng để giảm bớt sự khó chịu. Điều trị đối với các trẻ sơ sinh được tập trung vào việc giảm tác hại của các biến chứng. Khuyết tật tim bẩm sinh và đục thủy tinh thể có thể được chữa trị bằng phẫu thuật trực tiếp.[17] Các biện pháp y tế nhằm làm giảm biến chứng do rebella bẩm sinh gây ra cho mắt cũng tương tự như các phương pháp được sử dụng đối với chứng thoái hóa điểm vàng do tuổi tác, bao gồm tư vấn, giám sát thường xuyên, và nếu có nhu cầu thì cung cấp các thiết bị hỗ trợ tầm nhìn.[18]
Dịch tễ học[sửa | sửa mã nguồn]
Sởi Đức là một bệnh xuất hiện trên toàn thế giới. Virus rubella có xu hướng phát triển mạnh vào mùa xuân ở các nước có khí hậu ôn đới. Trước khi vắc xin chủng ngừa rubella được giới thiệu vào năm 1969, thì dịch sởi Đức đã bùng phát thường mỗi 6-9 năm tại Hoa Kỳ và 3-5 năm ở châu Âu, chủ yếu ảnh hưởng đến các trẻ trong độ tuổi từ 5 đến 9.[19]
Kể từ khi có vắc xin phòng ngừa, bệnh đã hiếm xuất hiện. Hiện nay, bệnh xảy ra tại các vùng có tỉ lệ tiêm phòng thấp, chiếm 80-90% các bệnh nhiễm trùng ở trẻ em. Tại Đức, các số liệu báo cáo năm 2003 cho thấy tỉ lệ mắc bệnh là 0.33/100000 người.[20] Theo trung tâm phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh châu Âu thì trong năm 2005 ở 22 quốc gia đã ghi nhận gần 1.500 ca bệnh sởi Đức, trong đó tỷ lệ cao nhất là ở Litva (3.44/100000 người) và Hà Lan (2.23/100000 người). Tỷ lệ trung bình của tất cả 22 quốc gia là 0.51/100000 người.[21]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Rubella lần đầu tiên được Friedrich Hoffmann mô tả lâm sàng vào năm 1740,[22] sau đó đã được xác nhận bởi de Bergen năm 1752 và Orlow năm 1758.[23]
Năm 1814, George de Maton đầu tiên cho rằng nó được coi là một bệnh riêng biệt với hai bệnh sởi và bệnh tinh hồng nhiệt. Tất cả những bác sĩ lúc đó đều là người Đức, cho nên bệnh đã được đặt tên là Rötheln (tiếng Đức hiện đại: Röteln), vì thế mà có tên gọi là "bệnh sởi Đức".[24] Henry Veale, một bác sĩ phẫu thuật của pháo binh Hoàng gia Anh, đã mô tả về một ổ dịch bệnh ở Ấn Độ. Năm 1866, ông đặt tên cho nó là "rubella" (từ tiếng Latin, có nghĩa là "màu đỏ nhỏ").[22][25][26][27]
Bệnh được chính thức công nhận là một thể riêng vào năm 1881, tại Đại hội Y khoa London[28]. Năm 1914, Alfred Hess Fabian đã đưa ra lý thuyết về tác nhân gây bệnh là do virus dựa trên những nghiên cứu của ông với khỉ.[29] Trong năm 1938, Hiro và Tōsaka đã khẳng định về điều này.[26]
Năm 1940, tại Úc bùng phát dịch rubella. Sau đó, bác sĩ nhãn khoa Norman McAllister Gregg nhận thấy 78 trường hợp bị đục thủy tinh thể bẩm sinh ở trẻ sơ sinh và 68 người trong số họ đã được sinh ra bởi những bà mẹ bị nhiễm rubella trong thời gian đầu của thai kỳ.[25][26] Vào năm 1941, Gregg đã công bố về chứng đục thủy tinh thể bẩm sinh gây ra là do người mẹ mắc bệnh sởi Đức. Ông mô tả một loạt các vấn đề, mà bây giờ được gọi chung là hội chứng rubella bẩm sinh (CRS), và nhận thấy rằng những người mẹ trước đó đã bị nhiễm bệnh. Virus này đã được cô lập bằng phương pháp nuôi cấy mô vào năm 1962 bởi hai nhóm riêng biệt của các bác sĩ Parkman và Weller.[25][27]
Một đại dịch rubella vào giữa năm 1962 và năm 1965, bắt đầu ở châu Âu và lan sang Hoa Kỳ.[27] Trong năm 1964-1965, Hoa Kỳ đã ước tính có khoảng 12.500.000 trường hợp nhiễm rubella. Điều này dẫn đến 11.000 ca sẩy thai hay chỉ định phải phá thai và 20.000 trường hợp mắc hội chứng rubella bẩm sinh. Trong số này, 2.100 trẻ sơ sinh bị chết, 12.000 bị điếc, 3.580 bị mù, 1.800 bị chậm phát triển. Chỉ riêng tại New York, CRS đã ảnh hưởng đến 1% trẻ sơ sinh.[30][31]
Năm 1969 một chủng virus sống làm giảm độc đã lực được cấp phép.[26] Trong những năm 1970, một loại vắc-xin có chứa ba loại virus giảm độc lực của bệnh sởi, quai bị và rubella (MMR) được giới thiệu.[27]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Bác sĩ Trần Thị Phương Mai (Thứ ba, 10/3/2009, 6:10 (GMT+7)). “Phụ nữ mang thai và bệnh Rubella”. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(trợ giúp)
- ^ Robert Koch-Institut: Röteln (Rubella) RKI-Ratgeber Infektionskrankheiten – Merkblätter für Ärzte.
- ^ Kapitel rubella. In: Epidemiology & Prevention of Vaccine-Preventable Diseases - „The Pink Book", 9te Edition, Public Health Foundation
- ^ Merriam-webster:Rubeola Accessed ngày 20 tháng 9 năm 2009.
- ^ T. E. C. Jr. Letters to the editor Pediatrics Vol. 49 No. ngày 1 tháng 1 năm 1972, pp. 150-151.
- ^ Webster's Online Dictionary: German measles Accessed ngày 20 tháng 9 năm 2009
- ^ a ă Edlich RF, Winters KL, Long WB, Gubler KD (2005). “Rubella and congenital rubella (German measles)”. J Long Term Eff Med Implants 15 (3): 319–28. doi:10.1615/JLongTermEffMedImplants.v15.i3.80. PMID 16022642.
- ^ De Santis M, Cavaliere AF, Straface G, Caruso A (2006). “Rubella infection in pregnancy”. Reprod. Toxicol. 21 (4): 390–8. doi:10.1016/j.reprotox.2005.01.014. PMID 16580940.
- ^ Frey TK (1994). “Molecular biology of rubella virus”. Adv. Virus Res. 44: 69–160. doi:10.1016/S0065-3527(08)60328-0. PMID 7817880.
- ^ Forrest JM, Turnbull FM, Sholler GF và đồng nghiệp (2002). “Gregg's congenital rubella patients 60 years later”. Med. J. Aust. 177 (11-12): 664–7. PMID 12463994.
- ^ Honeyman MC, Dorman DC, Menser MA, Forrest JM, Guinan JJ, Clark P (tháng 2 năm 1975). “HL-A antigens in congenital rubella and the role of antigens 1 and 8 in the epidemiology of natural rubella”. Tissue Antigens 5 (1): 12–8. doi:10.1111/j.1399-0039.1975.tb00520.x. PMID 1138435.
- ^ Best JM (2007). “Rubella”. Semin Fetal Neonatal Med 12 (3): 182–92. doi:10.1016/j.siny.2007.01.017. PMID 17337363.
- ^ Stegmann BJ, Carey JC (2002). “TORCH Infections. Toxoplasmosis, Other (syphilis, varicella-zoster, parvovirus B19), Rubella, Cytomegalovirus (CMV), and Herpes infections”. Curr Women's Health Rep 2 (4): 253–8. PMID 12150751.
- ^ Watson JC, Hadler SC, Dykewicz CA, Reef S, Phillips L (1998). “Measles, mumps, and rubella--vaccine use and strategies for elimination of measles, rubella, and congenital rubella syndrome and control of mumps: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)”. MMWR Recomm Rep 47 (RR-8): 1–57. PMID 9639369.
- ^ Dayan GH, Castillo-Solórzano C, Nava M và đồng nghiệp (2006). “Efforts at rubella elimination in the United States: the impact of hemispheric rubella control”. Clin. Infect. Dis. 43. Suppl 3 (Supplement 3): S158–63. doi:10.1086/505949. PMID 16998776.
- ^ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2005). “Elimination of rubella and congenital rubella syndrome--United States, 1969-2004”. MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. 54 (11): 279–82. PMID 15788995.
- ^ Khandekar R, Sudhan A, Jain BK, Shrivastav K, Sachan R (2007). “Pediatric cataract and surgery outcomes in Central India: a hospital based study”. Indian J Med Sci 61 (1): 15–22. doi:10.4103/0019-5359.29593. PMID 17197734.
- ^ Weisinger HS, Pesudovs K (2002). “Optical complications in congenital rubella syndrome”. Optometry 73 (7): 418–24. PMID 12365660.
- ^ Reef SE, Frey TK, Theall K và đồng nghiệp (2002). “The changing epidemiology of rubella in the 1990s: on the verge of elimination and new challenges for control and prevention”. JAMA 287 (4): 464–72. doi:10.1001/jama.287.4.464. PMID 11798368.
- ^ RKI: Epidemiologisches Bulletin 35/2004 (Volltext online, pdf)
- ^ European Center for Disease Control and Prevention
- ^ a ă Ackerknecht, Erwin Heinz (1982). A short history of medicine. Baltimore: Johns Hopkins University Press. tr. 129. ISBN 0-8018-2726-4.
- ^ Wesselhoeft C (1949). “Rubella and congenital deformities”. N. Engl. J. Med. 240 (7): 258–61. doi:10.1056/NEJM194902172400706. PMID 18109609.
- ^ Best, J.M., Cooray, S., Banatvala J.E. Rubella in Topley and Wilson's Microbiology and Microbial Infections, Vol. 2, Virology, Chapter 45, p.960-92, ISBN 0-340-88562-9, 2005
- ^ a ă â Lee JY, Bowden DS (2000). “Rubella virus replication and links to teratogenicity”. Clin. Microbiol. Rev. 13 (4): 571–87. doi:10.1128/CMR.13.4.571-587.2000. PMC 88950. PMID 11023958.
- ^ a ă â b Atkinson W, Hamborsky J, McIntyre L, Wolfe S, eds. (2007). “Chapter 12. Rubella” (PDF). Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases. 10th ed. Centers for Disease Control and Prevention. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
- ^ a ă â b “Chapter 11 - Rubella” (PDF). Immunisation Handbook 2006. Ministry of Health, Wellington, NZ. Tháng 4 năm 2006. ISBN 0-478-29926-5. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
- ^ Smith, J. L. Contributions to the study of Rötheln. Trans. Int. Med. Congr. Phil. 4,14. 1881
- ^ Hess, Alfred Fabian (1914). “German measles (rubella): an experimental study”. The Archives of Internal Medicine (Chicago) 13: 913–916. as cited by Enersen, Ole Daniel. “Alfred Fabian Hess”. WhoNamedIt. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
- ^ J.B. Hanshaw, J.A. Dudgeon, and W.C. Marshall. Viral diseases of the fetus and newborn. W.B. Saunders Co., Philadelphia, 1985
- ^ “EPI Newsletter Volume XX, Number 4” (PDF). Pan American Health Organization. Tháng 8 năm 1998. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Rubella at Wong's Virology.
- Immunization Action Coalition: Rubella
- RKI
- Röteln, Rötelnembryopathie, Infektionskrankheiten, Impfung, Impfkalender – Informationsangebot der Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA)

markdown:
# Sởi Đức
|
|![]()
|
|không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe.
Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia.
|Sởi Đức|
|
|Phân loại và tư liệu bên ngoài
|[[Tập tin:{{{Image}}}|frameless|upright=1|alt=]]|
|
|[B06](http://apps.who.int/classifications/icd10/browse/2015/en#/B06) [ICD](/wiki/ICD)- [9](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_ICD-9&action=edit&redlink=1) [056](http://www.icd9data.com/getICD9Code.ashx?icd9=056) [DiseasesDB](/wiki/Diseases_Database) [11719](http://www.diseasesdatabase.com/ddb11719.htm) [MedlinePlus](/wiki/MedlinePlus) [001574](http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001574.htm) [eMedicine](/wiki/EMedicine) [emerg/388](http://www.emedicine.com/emerg/topic388.htm) [peds/2025](http://www.emedicine.com/peds/topic2025.htm) [derm/259](http://www.emedicine.com/derm/topic259.htm) [MeSH](/w/index.php?title=Medical_Subject_Headings&action=edit&redlink=1) [D012409](//www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2016/MB_cgi?field=uid&term=D012409) **Sởi Đức** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *German measles* hay **rubella**) là một [bệnh truyền nhiễm](/wiki/B%E1%BB%87nh_truy%E1%BB%81n_nhi%E1%BB%85m) rất dễ lây do [virus](/wiki/Virus) rubella gây ra, và sau khi mắc bệnh sẽ để lại một miễn dịch suốt đời. Virus Rubella chỉ gây bệnh cho người và thường là ở trẻ em. Điển hình của bệnh là xuất hiện các nốt ban đỏ (phát ban) ngoài da, có thể kèm theo [sốt](/wiki/S%E1%BB%91t) và sưng [hạch bạch huyết](/wiki/H%E1%BA%A1ch_b%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt). Thai phụ nhiễm virus Rubella trong thời gian mang thai có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như sẩy thai, thai chết lưu và dị tật bẩm sinh. Hiện nay đã có [1] [Vắc-xin](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin)phòng ngừa bệnh sởi Đức. [[2]](#cite_note-rki-2) [[3]](#cite_note-pink-3)
Tên
*rubella* đôi khi bị nhầm lẫn với từ *rubeola* là một từ khác có nghĩa là [bệnh sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi) được dùng ở các nước nói [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), tuy nhiên 2 bệnh này không liên quan gì với nhau. [[4]](#cite_note-4) Ở một số nước [5] [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)khác như [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)và [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), *rubella*và *rubeola*là từ đồng nghĩa, nhưng *rubeola*không phải là tên gọi khác của bệnh sởi. [[6]](#cite_note-6)
Rubella còn được gọi là bệnh sởi Đức vì căn bệnh này lần đầu tiên được mô tả bởi các bác sĩ người
[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) ở giữa thế kỷ thứ mười tám.
## Mục lục
## Dấu hiệu và triệu chứng[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=1)]
Sau một thời gian ủ bệnh trong vòng 14-21 ngày, sởi Đức sẽ gây ra các triệu chứng tương tự như
[bệnh cúm](/wiki/C%C3%BAm). Các triệu chứng ban đầu là phát ban trên mặt, sau đó lan đến mình, tay, chân và thường giảm đi sau ba ngày (đó là lý do tại sao nó thường được gọi là bệnh sởi ba ngày). Các dấu ban thường lặn đi khi bệnh lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể. Các triệu chứng khác bao gồm [sốt](/wiki/S%E1%BB%91t) nhẹ, [sưng hạch](/wiki/H%E1%BA%A1ch_b%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt) (ở vùng [chẩm](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) và [háng](/w/index.php?title=H%C3%A1ng&action=edit&redlink=1)), đau khớp, [nhức đầu](/wiki/%C4%90au_%C4%91%E1%BA%A7u) và [viêm kết mạc](/wiki/Vi%C3%AAm_k%E1%BA%BFt_m%E1%BA%A1c). Sưng [7] [hạch bạch huyết](/wiki/H%E1%BA%A1ch_b%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt)và các tuyến có thể kéo dài tới một tuần và sốt hiếm khi tăng lên trên 38 oC (100,4 oF). Ban của sởi Đức thường có màu hồng hoặc hơi đỏ, gây ngứa và thường kéo dài khoảng ba ngày sau đó biến mất để lại những nốt thâm nhỏ trên da.
Sởi Đức có thể gây bệnh cho bất cứ độ tuổi nào và thường là bệnh nhẹ, hiếm gặp ở trẻ sơ sinh hoặc những người trên 40 tuổi, những người lớn tuổi nếu mắc bệnh thì có những triệu chứng nghiêm trọng hơn.
### Hội chứng rubella bẩm sinh[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=2)]
Sởi Đức có thể gây ra hội chứng rubella
[bẩm sinh](/wiki/B%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BA%A9m_sinh) ở trẻ sơ sinh. Các hội chứng sau khi bị nhiễm trùng trong [tử cung](/wiki/T%E1%BB%AD_cung) do virus Rubella bao gồm dị tật tim, não, mắt và thính giác. Bệnh cũng có thể gây ra sinh non, nhẹ cân, thiếu máu, viêm gan, và giảm tiểu cầu ở trẻ sơ sinh. Nguy cơ dị tật bẩm sinh các cơ quan chính hoặc bị nhiễm trùng cao nhất trong 3 tháng đầu [thai nghén](/wiki/Thai_ngh%C3%A9n). Đây chính là lý do thuốc chủng ngừa rubella được sử dụng rộng rãi. Nhiều trường hợp bà mẹ bị nhiễm rubella trong ba tháng đầu mang thai sẽ bị [sẩy thai](/wiki/H%C6%B0_thai) hoặc đứa trẻ vẫn được ra đời với các chứng rối loạn tim nặng, mù, điếc, hoặc các rối loạn nội tạng khác đe dọa đến sự sống. [[8]](#cite_note-pmid16580940-8)
## Nguyên nhân[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=3)]
Bệnh này gây ra do
[virus Rubella](/w/index.php?title=Virus_Rubella&action=edit&redlink=1), thuộc họ togavirus, có một bộ gen [RNA](/wiki/ARN) sợi đơn. Virus lây truyền qua đường [9] [hô hấp](/wiki/H%C3%B4_h%E1%BA%A5p)và cư trú tại vòm họng và các hạch bạch huyết. Virus được tìm thấy trong máu bệnh nhân từ 5 đến 7 ngày sau khi nhiễm và lây lan khắp cơ thể. Virus rubella có khả năng gây [quái thai](/w/index.php?title=Qu%C3%A1i_thai&action=edit&redlink=1), nó có thể vượt qua [nhau thai](/wiki/Nhau_thai), lây nhiễm cho thai nhi, làm ngừng sự phát triển của [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o)hoặc phá hủy chúng. [[7]](#cite_note-pmid16022642-7)
Yếu tố di truyền cho thấy một số dấu hiệu trên kiểu huyết thanh HLA-A1 hoặc các yếu tố xung quanh A1 trên haplotypes mở rộng có liên quan đến việc làm tăng mức độ nhạy cảm với sự nhiễm virus hoặc không giải độc tố của bệnh.
[[10]](#cite_note-pmid12463994-10) [[11]](#cite_note-pmid1138435-11)
## Chẩn đoán[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=4)]
Virus rubella được đặc trưng bởi sự có mặt của
[kháng thể](/wiki/Kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83) IgM ở những người nhiễm bệnh, tuy nhiên kháng thể này có thể vẫn tồn tại kéo dài hơn 1 năm cho nên nếu xét nghiệm dương tính thì cần phải kết luận một cách thận trọng. Sự xuất hiện của kháng thể này kèm theo phát ban đặc trưng thì có thể chẩn đoán khẳng định. [12] [[13]](#cite_note-pmid12150751-13)
## Phòng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=5)]
Sởi Đức bị ngăn chặn bởi chương trình miễn dịch chủ động sử dụng
[vắc-xin](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin) chứa loại virus còn sống nhưng bị vô hiệu hóa. Hai loại vắc-xin đã giảm độc lực của virus còn sống, dòng RA 27/3 và Cendehill, đã tỏ ra hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh cho người lớn.
Vắc-xin này hiện nay thường là một phần của vắc-xin MMR (ngừa
[Sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi)- [Quai bị](/wiki/Quai_b%E1%BB%8B)-Rubella). [Tổ chức Y tế Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WHO) khuyến cáo liều đầu tiên được tiêm vào khoảng 12 đến 18 tháng tuổi và liều thứ hai lúc 36 tháng. Phụ nữ mang thai thường được xét nghiệm miễn dịch đối với rubella sớm. Phụ nữ bị mẫn cảm sẽ không được tiêm phòng cho đến khi em bé được sinh ra bởi vì vắc-xin có chứa virus sống. [[14]](#cite_note-pmid9639369-14)
Cần khuyến cáo những phụ nữ trong độ tuổi mang thai, hoặc dự định mang thai, trong thời gian này nên đi chích ngừa bệnh. Sản phẩm tạo miễn dịch trong thời gian rất dài và tác dụng bảo vệ vẫn còn nếu người phụ nữ chích ngừa mang thai nhiều năm sau đó.
Ngoài ra, có thể phòng bệnh bằng các biện pháp không đặc hiệu khác như mặc đủ ấm, ăn uống đảm bảo dinh dưỡng, cách ly và thực hiện các biện pháp phòng lây lan vì bệnh truyền nhiễm rất nhanh qua đường hô hấp.
Chương trình tiêm chủng đã khá thành công.
[Cuba](/wiki/Cuba) đã tuyên bố loại trừ hoàn toàn căn bệnh này trong những năm 1990, và trong năm 2004, [Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (Hoa Kỳ)](/wiki/Trung_t%C3%A2m_ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_v%C3%A0_ph%C3%B2ng_ng%E1%BB%ABa_d%E1%BB%8Bch_b%E1%BB%87nh_(Hoa_K%E1%BB%B3)) đã thông báo cả 2 dạng rubella bẩm sinh và mắc phải đã bị loại bỏ khỏi Hoa Kỳ. [[15]](#cite_note-15) [[16]](#cite_note-16) **Lịch trình chủng ngừa tại Úc** [sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_b%E1%BA%A3n:L%E1%BB%8Bch_tr%C3%ACnh_ch%E1%BB%A7ng_ng%E1%BB%ABa_t%E1%BA%A1i_%C3%9Ac&action=edit)
|Tuổi||HBV||Tet||Diph||Pert||Polio||HIB||Pnm*||ROT||MMR||Men||Var||Flu||Ghi chú|
|Mới sinh||X||'
|HBV : Tet : Diph : Pert : Polio : HIB : Pnm* (loại 7vPCV) : Viêm màng não do Pnm* (loại 23vPPV): ROT : MMR : Men Sởi Đức; : Viêm màng não do Var Flu:
|2 tháng||X||X||X||X||X||X||X||X|
|4 tháng||X||X||X||X||X||X||X||X|
|6 tháng||X||X||X||X||X||X||X|
|12 tháng||X||X|
|18 tháng||X|
|4 tuổi||X||X||X||X||X|
|10-13 tuổi||X||X|
|15-17 tuổi||X||X||X|
|Trên 64 tuổi||X||X|
Nguồn:
[Trung tâm chủng ngừa Úc](http://www.immunise.health.gov.au/internet/immunise/publishing.nsf/Content/nips2)
## Điều trị[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=6)]
Không có phác đồ điều trị cụ thể đối với rubella, tuy nhiên, việc chăm sóc bệnh nhân là một vấn đề ứng phó với các triệu chứng để giảm bớt sự khó chịu. Điều trị đối với các trẻ sơ sinh được tập trung vào việc giảm tác hại của các biến chứng. Khuyết tật tim bẩm sinh và đục
[thủy tinh thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_tinh_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) có thể được chữa trị bằng phẫu thuật trực tiếp. Các biện pháp y tế nhằm làm giảm biến chứng do rebella bẩm sinh gây ra cho mắt cũng tương tự như các phương pháp được sử dụng đối với chứng thoái hóa [17] [điểm vàng](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1)do tuổi tác, bao gồm tư vấn, giám sát thường xuyên, và nếu có nhu cầu thì cung cấp các thiết bị hỗ trợ tầm nhìn. [[18]](#cite_note-pmid12365660-18)
## Dịch tễ học[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=7)]
Sởi Đức là một bệnh xuất hiện trên toàn
[thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Virus rubella có xu hướng phát triển mạnh vào [mùa xuân](/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n) ở các nước có [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) [ôn đới](/wiki/%C3%94n_%C4%91%E1%BB%9Bi). Trước khi [vắc xin](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin) chủng ngừa rubella được giới thiệu vào năm 1969, thì dịch sởi Đức đã bùng phát thường mỗi 6-9 năm tại Hoa Kỳ và 3-5 năm ở châu Âu, chủ yếu ảnh hưởng đến các trẻ trong độ tuổi từ 5 đến 9. [[19]](#cite_note-pmid11798368-19)
Kể từ khi có vắc xin phòng ngừa, bệnh đã hiếm xuất hiện. Hiện nay, bệnh xảy ra tại các vùng có tỉ lệ tiêm phòng thấp, chiếm 80-90% các bệnh nhiễm trùng ở trẻ em. Tại Đức, các số liệu báo cáo năm 2003 cho thấy tỉ lệ mắc bệnh là 0.33/100000 người.
Theo trung tâm phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh [20] [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)thì trong năm 2005 ở 22 quốc gia đã ghi nhận gần 1.500 ca bệnh sởi Đức, trong đó tỷ lệ cao nhất là ở [Litva](/wiki/Litva)(3.44/100000 người) và [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan)(2.23/100000 người). Tỷ lệ trung bình của tất cả 22 quốc gia là 0.51/100000 người. [[21]](#cite_note-21)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=8)]
Rubella lần đầu tiên được Friedrich Hoffmann mô tả lâm sàng vào năm 1740,
sau đó đã được xác nhận bởi de Bergen năm 1752 và Orlow năm 1758. [22] [[23]](#cite_note-pmid18109609-23)
Năm 1814, George de Maton đầu tiên cho rằng nó được coi là một bệnh riêng biệt với hai
[bệnh sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi) và [bệnh tinh hồng nhiệt](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_tinh_h%E1%BB%93ng_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1). Tất cả những bác sĩ lúc đó đều là người Đức, cho nên bệnh đã được đặt tên là *Rötheln* ( [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c) hiện đại: *Röteln*), vì thế mà có tên gọi là "bệnh sởi Đức". Henry Veale, một bác sĩ phẫu thuật của [24] [pháo binh](/wiki/Ph%C3%A1o_binh) [Hoàng gia Anh](/wiki/Ho%C3%A0ng_gia_Anh), đã mô tả về một ổ dịch bệnh ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Năm 1866, ông đặt tên cho nó là "rubella" (từ [tiếng Latin](/wiki/Latinh), có nghĩa là "màu đỏ nhỏ"). [[22]](#cite_note-Ackerknecht1982-22) [[25]](#cite_note-Lee2000-25) [[26]](#cite_note-cdc-26) [[27]](#cite_note-MoHNZ-27)
Bệnh được chính thức công nhận là một thể riêng vào năm 1881, tại Đại hội
[Y khoa](/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc) [London](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) . Năm 1914, Alfred Hess Fabian đã đưa ra lý thuyết về tác nhân gây bệnh là do virus dựa trên những nghiên cứu của ông với [28] [khỉ](/wiki/Kh%E1%BB%89). Trong năm 1938, Hiro và Tōsaka đã khẳng định về điều này. [[29]](#cite_note-whonamedit-29) [[26]](#cite_note-cdc-26)
Năm 1940, tại
[Úc](/wiki/%C3%9Ac) bùng phát dịch rubella. Sau đó, [bác sĩ](/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9) [nhãn khoa](/w/index.php?title=Nh%C3%A3n_khoa&action=edit&redlink=1) Norman McAllister Gregg nhận thấy 78 trường hợp bị đục [thủy tinh thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_tinh_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) [bẩm sinh](/wiki/B%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BA%A9m_sinh) ở [trẻ sơ sinh](/wiki/Tr%E1%BA%BB_s%C6%A1_sinh) và 68 người trong số họ đã được sinh ra bởi những bà mẹ bị nhiễm rubella trong thời gian đầu của [thai kỳ](/wiki/Thai_k%E1%BB%B3). [[25]](#cite_note-Lee2000-25) Vào năm 1941, Gregg đã công bố về chứng đục thủy tinh thể bẩm sinh gây ra là do người mẹ mắc bệnh sởi Đức. Ông mô tả một loạt các vấn đề, mà bây giờ được gọi chung là hội chứng rubella bẩm sinh (CRS), và nhận thấy rằng những người mẹ trước đó đã bị nhiễm bệnh. Virus này đã được cô lập bằng phương pháp nuôi cấy mô vào năm 1962 bởi hai nhóm riêng biệt của các bác sĩ Parkman và Weller. [26] [[25]](#cite_note-Lee2000-25) [[27]](#cite_note-MoHNZ-27)
Một đại dịch rubella vào giữa năm 1962 và năm 1965, bắt đầu ở
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và lan sang [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Trong năm 1964-1965, Hoa Kỳ đã ước tính có khoảng 12.500.000 trường hợp nhiễm rubella. Điều này dẫn đến 11.000 ca [27] [sẩy thai](/wiki/H%C6%B0_thai)hay chỉ định phải [phá thai](/wiki/N%E1%BA%A1o_ph%C3%A1_thai)và 20.000 trường hợp mắc hội chứng rubella bẩm sinh. Trong số này, 2.100 trẻ sơ sinh bị chết, 12.000 bị [điếc](/wiki/Khi%E1%BA%BFm_th%C3%ADnh), 3.580 bị [mù](/wiki/Khi%E1%BA%BFm_th%E1%BB%8B), 1.800 bị [chậm phát triển](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%ADm_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1). Chỉ riêng tại [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), CRS đã ảnh hưởng đến 1% trẻ sơ sinh. [[30]](#cite_note-30) [[31]](#cite_note-EPI-31)
Năm 1969 một chủng virus sống làm giảm độc đã lực được cấp phép.
Trong những năm 1970, một loại vắc-xin có chứa ba loại virus giảm độc lực của bệnh sởi, quai bị và rubella (MMR) được giới thiệu. [26] [[27]](#cite_note-MoHNZ-27)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=9)] **Bác sĩ Trần Thị Phương Mai (Thứ ba, 10/3/2009, 6:10 (GMT+7)).** [^](#cite_ref-1) [“Phụ nữ mang thai và bệnh Rubella”](http://suckhoedoisong.vn/20093310210276p45c51/phu-nu-mang-thai-va-benh-rubella.htm). Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Robert Koch-Institut: Röteln (Rubella)** [^](#cite_ref-rki_2-0) *RKI-Ratgeber Infektionskrankheiten – Merkblätter für Ärzte.* **Kapitel** [^](#cite_ref-pink_3-0) [rubella](http://web.archive.org/web/20070308141147/http://www.cdc.gov/nip/publications/pink/rubella.pdf). In: *Epidemiology & Prevention of Vaccine-Preventable Diseases - „The Pink Book"*, 9te Edition, Public Health Foundation [^](#cite_ref-4) [Merriam-webster:Rubeola](http://www.merriam-webster.com/dictionary/rubeola)Accessed ngày 20 tháng 9 năm 2009. **T. E. C. Jr.** [^](#cite_ref-5) [Letters to the editor](http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/abstract/49/1/150-a) *Pediatrics*Vol. 49 No. ngày 1 tháng 1 năm 1972, pp. 150-151. [^](#cite_ref-6) [Webster's Online Dictionary: German measles](http://www.websters-online-dictionary.org/Ge/German_measles.html)Accessed ngày 20 tháng 9 năm 2009
- ^
**a** [Edlich RF, Winters KL, Long WB, Gubler KD (2005). “Rubella and congenital rubella (German measles)”.](#cite_ref-pmid16022642_7-1) **ă** *J Long Term Eff Med Implants* **15**(3): 319–28. [doi](/wiki/DOI): [10.1615/JLongTermEffMedImplants.v15.i3.80](//dx.doi.org/10.1615%2FJLongTermEffMedImplants.v15.i3.80). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16022642](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16022642). **De Santis M, Cavaliere AF, Straface G, Caruso A (2006).** [^](#cite_ref-pmid16580940_8-0) [“Rubella infection in pregnancy”](http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0890-6238(05)00073-0). *Reprod. Toxicol.* **21**(4): 390–8. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.reprotox.2005.01.014](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.reprotox.2005.01.014). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16580940](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16580940). **Frey TK (1994). “Molecular biology of rubella virus”.** [^](#cite_ref-pmid7817880_9-0) *Adv. Virus Res.* **44**: 69–160. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0065-3527(08)60328-0](//dx.doi.org/10.1016%2FS0065-3527%2808%2960328-0). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [7817880](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7817880). **Forrest JM, Turnbull FM, Sholler GF và đồng nghiệp (2002).** [^](#cite_ref-pmid12463994_10-0) [“Gregg's congenital rubella patients 60 years later”](http://www.mja.com.au/public/issues/177_11_021202/for10634_fm.html). *Med. J. Aust.* **177**(11-12): 664–7. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12463994](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12463994). **Honeyman MC, Dorman DC, Menser MA, Forrest JM, Guinan JJ, Clark P (tháng 2 năm 1975). “HL-A antigens in congenital rubella and the role of antigens 1 and 8 in the epidemiology of natural rubella”.** [^](#cite_ref-pmid1138435_11-0) *Tissue Antigens* **5**(1): 12–8. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1399-0039.1975.tb00520.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1399-0039.1975.tb00520.x). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [1138435](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1138435). **Best JM (2007).** [^](#cite_ref-pmid17337363_12-0) [“Rubella”](http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1744-165X(07)00018-2). *Semin Fetal Neonatal Med* **12**(3): 182–92. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.siny.2007.01.017](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.siny.2007.01.017). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17337363](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17337363). **Stegmann BJ, Carey JC (2002). “TORCH Infections. Toxoplasmosis, Other (syphilis, varicella-zoster, parvovirus B19), Rubella, Cytomegalovirus (CMV), and Herpes infections”.** [^](#cite_ref-pmid12150751_13-0) *Curr Women's Health Rep* **2**(4): 253–8. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12150751](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12150751). **Watson JC, Hadler SC, Dykewicz CA, Reef S, Phillips L (1998). “Measles, mumps, and rubella--vaccine use and strategies for elimination of measles, rubella, and congenital rubella syndrome and control of mumps: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)”.** [^](#cite_ref-pmid9639369_14-0) *MMWR Recomm Rep* **47**(RR-8): 1–57. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [9639369](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9639369). **Dayan GH, Castillo-Solórzano C, Nava M và đồng nghiệp (2006). “Efforts at rubella elimination in the United States: the impact of hemispheric rubella control”.** [^](#cite_ref-15) *Clin. Infect. Dis*. 43. Suppl 3 (Supplement 3): S158–63. [doi](/wiki/DOI): [10.1086/505949](//dx.doi.org/10.1086%2F505949). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16998776](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16998776). **Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2005).** [^](#cite_ref-16) [“Elimination of rubella and congenital rubella syndrome--United States, 1969-2004”](http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5411a5.htm). *MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep.* **54**(11): 279–82. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15788995](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15788995). **Khandekar R, Sudhan A, Jain BK, Shrivastav K, Sachan R (2007).** [^](#cite_ref-pmid17197734_17-0) [“Pediatric cataract and surgery outcomes in Central India: a hospital based study”](http://www.indianjmedsci.org/article.asp?issn=0019-5359;year=2007;volume=61;issue=1;spage=15;epage=22;aulast=Khandekar). *Indian J Med Sci* **61**(1): 15–22. [doi](/wiki/DOI): [10.4103/0019-5359.29593](//dx.doi.org/10.4103%2F0019-5359.29593). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17197734](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17197734). **Weisinger HS, Pesudovs K (2002). “Optical complications in congenital rubella syndrome”.** [^](#cite_ref-pmid12365660_18-0) *Optometry* **73**(7): 418–24. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12365660](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12365660). **Reef SE, Frey TK, Theall K và đồng nghiệp (2002).** [^](#cite_ref-pmid11798368_19-0) [“The changing epidemiology of rubella in the 1990s: on the verge of elimination and new challenges for control and prevention”](http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11798368). *JAMA* **287**(4): 464–72. [doi](/wiki/DOI): [10.1001/jama.287.4.464](//dx.doi.org/10.1001%2Fjama.287.4.464). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11798368](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11798368). **RKI:** [^](#cite_ref-epidbull_20-0) *Epidemiologisches Bulletin 35/2004* [(Volltext online, pdf)](http://www.rki.de/cln_091/nn_504470/DE/Content/Infekt/EpidBull/Archiv/2004/35__04,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/35_04.pdf) [^](#cite_ref-21) [European Center for Disease Control and Prevention](http://ecdc.europa.eu/en/Health_Topics/Rubella/aer_07.aspx)
- ^
**a** [Ackerknecht, Erwin Heinz (1982).](#cite_ref-Ackerknecht1982_22-1) **ă** *A short history of medicine*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. tr. 129. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8018-2726-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8018-2726-4). **Wesselhoeft C (1949). “Rubella and congenital deformities”.** [^](#cite_ref-pmid18109609_23-0) *N. Engl. J. Med.* **240**(7): 258–61. [doi](/wiki/DOI): [10.1056/NEJM194902172400706](//dx.doi.org/10.1056%2FNEJM194902172400706). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [18109609](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18109609). **Best, J.M., Cooray, S., Banatvala J.E.** [^](#cite_ref-24) **Rubella**in *Topley and Wilson's Microbiology and Microbial Infections*, Vol. 2, Virology, Chapter 45, p.960-92, [ISBN 0-340-88562-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0340885629), 2005
- ^
**a** **ă** [Lee JY, Bowden DS (2000).](#cite_ref-Lee2000_25-2) **â** [“Rubella virus replication and links to teratogenicity”](http://cmr.asm.org/cgi/content/full/13/4/571). *Clin. Microbiol. Rev.* **13**(4): 571–87. [doi](/wiki/DOI): [10.1128/CMR.13.4.571-587.2000](//dx.doi.org/10.1128%2FCMR.13.4.571-587.2000). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [88950](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC88950). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11023958](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11023958).
- ^
**a** **ă** **â** [Atkinson W, Hamborsky J, McIntyre L, Wolfe S, eds. (2007).](#cite_ref-cdc_26-3) **b** [“Chapter 12. Rubella”](http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/pinkbook/downloads/rubella.pdf)(PDF). [Centers for Disease Control and Prevention. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.](http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/pinkbook/pink-chapters.htm) *Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases. 10th ed.*
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Chapter 11 - Rubella”](http://www.moh.govt.nz/moh.nsf/pagesmh/4617/$File/2006-11rubella.pdf)(PDF). [. Ministry of Health, Wellington, NZ. Tháng 4 năm 2006.](http://www.moh.govt.nz/moh.nsf/indexmh/immunisation-handbook-2006) *Immunisation Handbook 2006* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-478-29926-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-478-29926-5). Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007. **Smith, J. L. Contributions to the study of Rötheln. Trans. Int. Med. Congr. Phil.** [^](#cite_ref-28) **4**,14. 1881 **Hess, Alfred Fabian (1914). “German measles (rubella): an experimental study”.** [^](#cite_ref-whonamedit_29-0) *The Archives of Internal Medicine*(Chicago) **13**: 913–916. as cited by Enersen, Ole Daniel. [“Alfred Fabian Hess”](http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2283.html). WhoNamedIt. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007. **J.B. Hanshaw, J.A. Dudgeon, and W.C. Marshall. Viral diseases of the fetus and newborn. W.B. Saunders Co., Philadelphia, 1985** [^](#cite_ref-30) [^](#cite_ref-EPI_31-0) [“EPI Newsletter Volume XX, Number 4”](http://www.ops-oms.org/english/ad/fch/im/nlrubella_PublicHealthBurdenRubellaCRS_Aug1998.pdf)(PDF). Pan American Health Organization. Tháng 8 năm 1998. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%9Fi_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit§ion=10)] [Rubella](http://www.virology-online.com/viruses/Rubella.htm)at Wong's Virology. [Immunization Action Coalition: Rubella](http://www.immunize.org/rubella/index.htm) [RKI](http://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/R/Roeteln/Roeteln.html) [Röteln, Rötelnembryopathie, Infektionskrankheiten, Impfung, Impfkalender](http://www.kindergesundheit-info.de/604.0.html)– Informationsangebot der Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1068 hit(1), cp1068 frontend miss(0)


text:
Thảo luận:Lang Liêu
Bổ sung của Đỗ Thông Minh[sửa mã nguồn]
Chữ “Tết” gốc từ đâu? Có thuyết cho là do đọc trại từ chữ “Tiết” (節), chữ Hán nghĩa là khí hậu; mùa... nhưng khi nói Tiết thường là ám chỉ mùa đầu năm tức mùa Xuân. “Bánh Tét” là do đọc trại từ chữ “Bánh Tết” mà ra?
Bánh Chưng thường có một loại nhân thịt và đậu xanh giã giống nhau, nhưng Bánh Tét đa dạng hơn, có khi thêm đậu đen hay đỏ còn nguyên hột, đậu phộng (lạc), dừa, chuối, gấc… Mấy năm qua ở Việt Nam có làm những Bánh Chưng và Bánh Tét khổng lồ, nặng 1,5-2 tấn. Năm nay khách sạn Yasaka Saigon ở Nha Trang có làm Bánh Tét dài 31 mét, nặng 675 kg, nấu trong cái nồi tôn đặc chế dài hơn 31 mét…
Người Việt có truyền thuyết Tiết Liêu còn gọi là Lang Liệu, con vua Hùng Vương thứ 6, dâng vua Hùng Vương Bánh Chưng và Bánh Dầy nên được vua cha truyền ngôi cho. Bánh Chưng và Bánh Dầy có thể không ngon bằng sơn hào hải vị mà các người anh dâng lên, sao lại được truyền ngôi?
Bánh Chưng và Bánh Dầy làm bằng những sản phẩm nông nghiệp, phổ thông và gần gũi với người dân, thêm nữa, Bánh Chưng vuông tượng trưng cho “Đất", “Âm”và "Mẹ", Bánh Dầy tròn trương trưng cho “Trời”,“Dương”và "Cha", người ta ai cùng nhờ trời che, đất chở và sống có âm-dương, nên khi Tiết Liệu dâng bánh hai loại bánh này là biểu hiện trọn vẹn quan hệ mật thiết của tam tài: “Thiên - Địa – Nhân” (天 - 地 - 人), hòa hợp “Âm – Dương” (陰 - 陽) và nhất là công ơn sinh thành và dưỡng dục của "Cha - Mẹ" (父 - 母), như vậy là người đã hiểu được “Đạo Trời”, mà “Ý dân là ý trời”, hiểu được ý dân thì mới là người có cái “Đức Lớn” hay “chí lương tri” cai trị muôn dân cũng như "Đạo Làm Người"... Khi phụ nữ sinh son, người Việt cũng hay chúc “mẹ tròn con vuông”, ý chỉ thuận đạo trời, được tốt đẹp, chứ không phải mẹ thì tròn quay còn con thì vuông vắn. Người Nhật tự coi mình là con cháu Thái Dương Thần Nữ (太陽女神), nên chỉ có Bánh Dầy mà không có Bánh Chưng.
Có điều, có điều… câu chuyện hay và ý nghĩa như vậy, nhưng không hiểu sao người Việt lâu lâu ăn Bánh Dầy trong năm hoặc lúc Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10/3 Ta, tới Tết chỉ thấy nói tới Bánh Chưng? Đúng ra trên bàn thờ ngày Tết nên để cả hai thứ bánh chăng? Làm như thế, vừa bảo tồn truyền thống vừa tưởng nhớ và thấm nhuần được cái “Đức Lớn” của tổ tiên. Bánh Dầy thường làm nhỏ, đường kính độ 6-7 cm, nếu cần thì làm lớn để tương xứng với Bánh Chưng.
Tokyo, 17/2/2007 (Nguyên Đán Đinh Hợi 丁亥), Đỗ Thông Minh
Tên bài[sửa mã nguồn]
Về thông dụng chắc tên Lang Liêu hơn Tiết Liêu. Khyem (thảo luận) 15:24, ngày 26 tháng 1 năm 2012 (UTC)
Hùng Vương thứ VII hay thứ VIII[sửa mã nguồn]
Tại sao trong phần tóm tắt ghi Lang Liêu là Hùng Vương thứ VII còn bên dưới lại ghi là Hùng Vương thứ VIII ??? Concho4chan (thảo luận) 05:51, ngày 27 tháng 9 năm 2014 (UTC)

markdown:
# Thảo luận:Lang Liêu
[Thảo luận:Tiết Liêu](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn:Ti%E1%BA%BFt_Li%C3%AAu&redirect=no))
## Bổ sung của Đỗ Thông Minh[
[sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn:Lang_Li%C3%AAu&action=edit§ion=1)]
Chữ “Tết” gốc từ đâu? Có thuyết cho là do đọc trại từ chữ “Tiết” (節), chữ Hán nghĩa là khí hậu; mùa... nhưng khi nói Tiết thường là ám chỉ mùa đầu năm tức mùa Xuân. “Bánh Tét” là do đọc trại từ chữ “Bánh Tết” mà ra?
Bánh Chưng thường có một loại nhân thịt và đậu xanh giã giống nhau, nhưng Bánh Tét đa dạng hơn, có khi thêm đậu đen hay đỏ còn nguyên hột, đậu phộng (lạc), dừa, chuối, gấc… Mấy năm qua ở Việt Nam có làm những Bánh Chưng và Bánh Tét khổng lồ, nặng 1,5-2 tấn. Năm nay khách sạn Yasaka Saigon ở Nha Trang có làm Bánh Tét dài 31 mét, nặng 675 kg, nấu trong cái nồi tôn đặc chế dài hơn 31 mét…
Người Việt có truyền thuyết Tiết Liêu còn gọi là Lang Liệu, con vua Hùng Vương thứ 6, dâng vua Hùng Vương Bánh Chưng và Bánh Dầy nên được vua cha truyền ngôi cho. Bánh Chưng và Bánh Dầy có thể không ngon bằng sơn hào hải vị mà các người anh dâng lên, sao lại được truyền ngôi?
Bánh Chưng và Bánh Dầy làm bằng những sản phẩm nông nghiệp, phổ thông và gần gũi với người dân, thêm nữa, Bánh Chưng vuông tượng trưng cho “Đất", “Âm”và "Mẹ", Bánh Dầy tròn trương trưng cho “Trời”,“Dương”và "Cha", người ta ai cùng nhờ trời che, đất chở và sống có âm-dương, nên khi Tiết Liệu dâng bánh hai loại bánh này là biểu hiện trọn vẹn quan hệ mật thiết của tam tài: “Thiên - Địa – Nhân” (天 - 地 - 人), hòa hợp “Âm – Dương” (陰 - 陽) và nhất là công ơn sinh thành và dưỡng dục của "Cha - Mẹ" (父 - 母), như vậy là người đã hiểu được “Đạo Trời”, mà “Ý dân là ý trời”, hiểu được ý dân thì mới là người có cái “Đức Lớn” hay “chí lương tri” cai trị muôn dân cũng như "Đạo Làm Người"... Khi phụ nữ sinh son, người Việt cũng hay chúc “mẹ tròn con vuông”, ý chỉ thuận đạo trời, được tốt đẹp, chứ không phải mẹ thì tròn quay còn con thì vuông vắn. Người Nhật tự coi mình là con cháu Thái Dương Thần Nữ (太陽女神), nên chỉ có Bánh Dầy mà không có Bánh Chưng.
Có điều, có điều… câu chuyện hay và ý nghĩa như vậy, nhưng không hiểu sao người Việt lâu lâu ăn Bánh Dầy trong năm hoặc lúc Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10/3 Ta, tới Tết chỉ thấy nói tới Bánh Chưng? Đúng ra trên bàn thờ ngày Tết nên để cả hai thứ bánh chăng? Làm như thế, vừa bảo tồn truyền thống vừa tưởng nhớ và thấm nhuần được cái “Đức Lớn” của tổ tiên. Bánh Dầy thường làm nhỏ, đường kính độ 6-7 cm, nếu cần thì làm lớn để tương xứng với Bánh Chưng.
Tokyo, 17/2/2007 (Nguyên Đán Đinh Hợi 丁亥), Đỗ Thông Minh
## Tên bài[
[sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn:Lang_Li%C3%AAu&action=edit§ion=2)]
Về thông dụng chắc tên Lang Liêu hơn Tiết Liêu.
[Khyem](/wiki/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:Khyem) ( [thảo luận](/wiki/Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:Khyem)) 15:24, ngày 26 tháng 1 năm 2012 (UTC)
## Hùng Vương thứ VII hay thứ VIII[
[sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn:Lang_Li%C3%AAu&action=edit§ion=3)]
Tại sao trong phần tóm tắt ghi Lang Liêu là Hùng Vương thứ VII còn bên dưới lại ghi là Hùng Vương thứ VIII ???
[Concho4chan](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:Concho4chan&action=edit&redlink=1) ( [thảo luận](/wiki/Th%E1%BA%A3o_lu%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:Concho4chan)) 05:51, ngày 27 tháng 9 năm 2014 (UTC)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 miss(0), cp1068 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Xã Tioga, Quận Tioga, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Tioga, Quận Tioga, Pennsylvania)
Xã Tioga (tiếng Anh: Tioga Township) là một xã thuộc quận Tioga, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 991 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Xã Tioga, Quận Tioga, Pennsylvania
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Tioga, Quận Tioga, Pennsylvania](/w/index.php?title=Tioga,_Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania&redirect=no))
|Xã Tioga
|
Tioga Township
|—
|![ Hình nền trời của Xã Tioga](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tioga_Reservoir_Tioga_Township.jpg/250px-Tioga_Reservoir_Tioga_Township.jpg)
![ Hình nền trời của Xã Tioga](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tioga_Reservoir_Tioga_Township.jpg/250px-Tioga_Reservoir_Tioga_Township.jpg)
![ Vị trí trong Quận Tioga, Pennsylvania](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Map_of_Tioga_Township%2C_Tioga_County%2C_Pennsylvania_Highlighted.png/250px-Map_of_Tioga_Township%2C_Tioga_County%2C_Pennsylvania_Highlighted.png)
![ Vị trí trong Quận Tioga, Pennsylvania](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Map_of_Tioga_Township%2C_Tioga_County%2C_Pennsylvania_Highlighted.png/250px-Map_of_Tioga_Township%2C_Tioga_County%2C_Pennsylvania_Highlighted.png)
Vị trí trong
[Quận Tioga](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania), [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania) ![ Vị trí quận Tioga trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Map_of_Pennsylvania_highlighting_Tioga_County.svg/250px-Map_of_Pennsylvania_highlighting_Tioga_County.svg.png)
![ Vị trí quận Tioga trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Map_of_Pennsylvania_highlighting_Tioga_County.svg/250px-Map_of_Pennsylvania_highlighting_Tioga_County.svg.png)
Vị trí quận Tioga trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Pennsylvania&action=edit&redlink=1) [Quận Tioga](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **EDT**( [UTC-4](/wiki/UTC-4)) **Xã Tioga** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Tioga Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Tioga](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania), tiểu bang [Pennsylvania](/wiki/Pennsylvania), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 991 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Tioga,_Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Tioga,_Qu%E1%BA%ADn_Tioga,_Pennsylvania&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2012.