markdown:
# Muỗi
|Muỗi|
|
|![]()
*Culiseta longiareolata* [Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Hexapoda](/wiki/Hexapoda) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp)( *subclass*) [Pterygota](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng_c%C3%B3_c%C3%A1nh) [Phân thứ lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_l%E1%BB%9Bp)( *infraclass*) [Neoptera](/w/index.php?title=Neoptera&action=edit&redlink=1) [Liên bộ](/wiki/Li%C3%AAn_b%E1%BB%99)( *superordo*) [Endopterygota](/w/index.php?title=Endopterygota&action=edit&redlink=1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Nematocera](/w/index.php?title=Nematocera&action=edit&redlink=1) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Culicomorpha](/wiki/Culicomorpha) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Culicoidea](/wiki/Culicoidea) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) **Culicidae** [Tính đa dạng](/wiki/Culicidae#h.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_h.E1.BB.8Dc) [Các chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) **Muỗi** là một nhóm sinh vật thuộc lớp [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) hợp thành họ **Culicidae**, [bộ Hai cánh](/wiki/Ru%E1%BB%93i) ( *Diptera*).
Chúng có một đôi
[cánh vảy](/w/index.php?title=C%C3%A1nh_v%E1%BA%A3y&action=edit&redlink=1), một đôi [cánh cứng](/wiki/C%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng), thân mỏng, các chân dài. Muỗi đực hút nhựa cây và hoa quả để sống, muỗi cái hút thêm máu người và động vật. Kích thước thay đổi theo loài, nhưng ít khi lớn hơn vài [mm](/wiki/Milim%C3%A9t). Đa số có [trọng lượng](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn) khoảng 2 đến 2,5 [mg](/w/index.php?title=Miligam&action=edit&redlink=1). Chúng có thể bay với [tốc độ](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99) 1,5 đến 2,5 [km/h](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_tr%C3%AAn_gi%E1%BB%9D).
Muỗi đã tồn tại trên
[hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) của chúng ta khoảng 170 triệu [năm](/w/index.php?title=N%C4%83m_(th%E1%BB%9Di_gian)&action=edit&redlink=1). Họ Culicidae thuộc [bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i) và chứa khoảng 2700 loài trong 35 [giống](/wiki/Gi%E1%BB%91ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) gồm *, Anopheles* *,* [Culex](/wiki/Culex) *,* [Psorophora](/wiki/Psorophora) *,* [Ochlerotatus](/wiki/Ochlerotatus) *,* [Aedes](/w/index.php?title=Aedes&action=edit&redlink=1) *,* [Sabethes](/w/index.php?title=Sabethes&action=edit&redlink=1) *,* [Wyeomyia](/w/index.php?title=Wyeomyia&action=edit&redlink=1) *,* [Culiseta](/w/index.php?title=Culiseta&action=edit&redlink=1) *,...* [Haemagoggus](/w/index.php?title=Haemagoggus&action=edit&redlink=1)
## Mục lục
[1 Đặc điểm sinh thái](#.C4.90.E1.BA.B7c_.C4.91i.E1.BB.83m_sinh_th.C3.A1i) [2 Khóa phân loại](#Kh.C3.B3a_ph.C3.A2n_lo.E1.BA.A1i) [3 Muỗi và sức khỏe](#Mu.E1.BB.97i_v.C3.A0_s.E1.BB.A9c_kh.E1.BB.8Fe) [4 Khống chế muỗi](#Kh.E1.BB.91ng_ch.E1.BA.BF_mu.E1.BB.97i) [5 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [6 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Đặc điểm sinh thái[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=1)]
Muỗi sinh trưởng chủ yếu trong các đầm lầy, ao hồ hoặc các vũng nước đọng, các vùng ẩm ướt. Chúng đẻ trứng xuống nước, trứng nở thành
[ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng) gọi là [bọ gậy](/wiki/B%E1%BB%8D_g%E1%BA%ADy) hay lăng quăng. Bọ gậy sống trong nước một thời gian, sau phát triển thành [nhộng](/wiki/Nh%E1%BB%99ng), rồi biến thái thành muỗi trưởng thành, bay lên khỏi mặt nước. [Nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) thích hợp cho muỗi sinh trưởng và phát triển là khoảng 20 đến 25 [độ C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius). Vì vậy chúng xuất hiện ở các nước [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi), trong đó có [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). [Vòng đời](/w/index.php?title=V%C3%B2ng_%C4%91%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) của muỗi phụ thuộc loài và nhiệt độ, thay đổi từ vài [ngày](/wiki/Ng%C3%A0y) đến khoảng một [tháng](/wiki/Th%C3%A1ng).
Muỗi cái có vòi dạng đặc biệt có thể xuyên thủng da người và động vật để hút máu. Muỗi cái cần hút thêm máu để có nguồn
[protein](/wiki/Protein) để sản sinh ra trứng. Thức ăn bình thường của muỗi là nhựa cây và hoa quả, không chứa đủ protein cho muỗi cái. Muỗi đực không có vòi thích hợp để hút máu, và chỉ ăn nhựa cây và hoa quả. Cũng có một nhánh muỗi, tên là [Toxorhynchites](/w/index.php?title=Toxorhynchites&action=edit&redlink=1), không hút máu. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Muỗi cái xác định mục tiêu hút máu qua mùi vị và cảm nhận nhiệt. Chúng đặc biệt nhạy cảm với
[CO²](/w/index.php?title=CO%C2%B2&action=edit&redlink=1) trong hơi thở động vật và một số mùi trong [mồ hôi](/wiki/M%E1%BB%93_h%C3%B4i). Một số người, ví dụ nam giới, béo và thuộc [nhóm máu O](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_m%C3%A1u_O&action=edit&redlink=1), hấp dẫn muỗi nhiều hơn. [ Muỗi cảm nhận được tia [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [hồng ngoại](/wiki/Tia_h%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i)phát ra từ vật có thân nhiệt cao, nên dễ tìm được đến động vật và chim máu nóng.
Bọ gậy hay lăng quăng là một dạng
[ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng) của muỗi, hình thành ở giai đoạn thứ 2 trong vòng đời của muỗi. Muỗi có 4 giai đoạn trong vòng đời là trứng muỗi, bọ gậy( [ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng)), cung quăng ( [nhộng](/wiki/Nh%E1%BB%99ng)) và muỗi trưởng thành. Muỗi cái trưởng thành đẻ trứng theo từng đợt. [[1]](#cite_note-suckhoedoisong.vn-1)
Sau khi muỗi đẻ trứng, sau 2 - 3 ngày, trứng thường nở thành bọ gậy. Sau khi nở, bọ gậy không phát triển liên tục mà trải qua 4 giai đoạn khác nhau, gồm: Ở tuổi thứ nhất, bọ gậy có kích thước khoảng 1,5
[mm](/wiki/MM) và ở tuổi thứ tư nó có kích thước khoảng 8 - 10 [mm](/wiki/MM).
Bọ gậy không có
[chân](/wiki/Ch%C3%A2n) nhưng có đầu phát triển, mình phủ nhiều lông, bơi được bằng các chuyển động của cơ thể. Bọ gậy ăn [tảo](/wiki/T%E1%BA%A3o), [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) và các [vi sinh vật](/wiki/Vi_sinh_v%E1%BA%ADt) trong nước. Nơi khí hậu ấm áp, thời gian bọ gậy phát triển cần khoảng 4 - 7 ngày hoặc dài hơn nếu thiếu thức ăn. Sau đó, bọ gậy khi đã phát triển đến tuổi thứ tư chuyển hóa thành cung quăng có hình dấu phẩy. [[1]](#cite_note-suckhoedoisong.vn-1)
Các biện pháp diệt bọ gậy muỗi truyền bệnh không làm giảm ngay số lượng muỗi đốt, có khi phải mất vài
[ngày](/wiki/Ng%C3%A0y) hoặc vài [tuần](/wiki/Tu%E1%BA%A7n) mới giảm được số lượng muỗi đốt. Diệt bọ gậy muỗi truyền bệnh bao gồm các biện pháp khác nhau như thau vét bọ gậy, làm thay đổi nơi sinh sản của muỗi, làm cho bọ gậy không sinh sôi, nảy nở được. Khống chế không cho muỗi trưởng thành đến được nơi sinh sản. Thả cá và các loài sinh vật ăn bọ gậy khác vào những nơi có bọ gậy muỗi. Đồng thời có thể dùng các loại hóa chất diệt bọ gậy. Các biện pháp can thiệp này nhắm tới mục đích là giảm nguồn truyền
Việc làm thoát nước ở các khu vực đầm lầy, nước tù đọng, đất đai khai khẩn và các biện pháp lâu dài khác được thực hiện từ đầu thế kỷ 20 ở nhiều nơi đã góp phần rất tích cực trong các biện pháp phòng chống và giảm thiểu những bệnh do muỗi truyền. Diệt bọ gậy muỗi truyền bệnh cần phải được thực hiện chung quanh nơi sinh sống của con người trong phạm vi lớn hơn phạm vi dự định diệt muỗi. Đối với nhiều loài muỗi, phạm vi này khoảng 1,5–2 km. Các biện pháp không có hiệu quả lâu dài cần phải được duy trì suốt trong thời gian có muỗi truyền bệnh hoạt động mạnh.
## Khóa phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=2)]
Có trên 3.500 loài muỗi đã được mô tả.
Chúng được chia thành 2 phân họ với 43 chi. [2] Dữ liệu này có thể thay đổi do việc bổ sung các loài mới hoặc do các nghiên cứu ADN. [[3]](#cite_note-3) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Mosquito_larva.jpg/220px-Mosquito_larva.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Mosquito_larva.jpg/220px-Mosquito_larva.jpg)
[bọ gậy](/wiki/B%E1%BB%8D_g%E1%BA%ADy), [ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng)của muỗi. Bọ gậy phải thường xuyên bơi lên mặt nước, lấy [ôxy](/wiki/%C3%94xy)trong không khí thông qua một ống thở ở đuôi. Đa phần chúng ăn các [vi sinh vật](/wiki/Vi_sinh_v%E1%BA%ADt)trong nước để sống.
- Phân họ
[Anophelinae](/w/index.php?title=Anophelinae&action=edit&redlink=1)
- Phân họ
[Culicinae](/wiki/Culicinae) [Aedeomyia](/w/index.php?title=Aedeomyia&action=edit&redlink=1) [Aedes](/w/index.php?title=Aedes&action=edit&redlink=1) [Armigeres](/w/index.php?title=Armigeres&action=edit&redlink=1) [Ayurakitia](/w/index.php?title=Ayurakitia&action=edit&redlink=1) [Borachinda](/w/index.php?title=Borachinda&action=edit&redlink=1) [Coquillettidia](/w/index.php?title=Coquillettidia&action=edit&redlink=1) [Culex](/wiki/Culex) [Culiseta](/w/index.php?title=Culiseta&action=edit&redlink=1) [Deinocerites](/w/index.php?title=Deinocerites&action=edit&redlink=1) [Eretmapodites](/w/index.php?title=Eretmapodites&action=edit&redlink=1) [Ficalbia](/w/index.php?title=Ficalbia&action=edit&redlink=1) [Galindomyia](/w/index.php?title=Galindomyia&action=edit&redlink=1) [Haemagogus](/w/index.php?title=Haemagogus&action=edit&redlink=1) [Heizmannia](/w/index.php?title=Heizmannia&action=edit&redlink=1) [Hodgesia](/w/index.php?title=Hodgesia&action=edit&redlink=1) [Isostomyia](/w/index.php?title=Isostomyia&action=edit&redlink=1) [Johnbelkinia](/w/index.php?title=Johnbelkinia&action=edit&redlink=1) [Kimia](/w/index.php?title=Kimia&action=edit&redlink=1) [Limatus](/w/index.php?title=Limatus&action=edit&redlink=1) [Lutzia](/w/index.php?title=Lutzia&action=edit&redlink=1) [Malaya](/wiki/Malaya) [Mansonia](/w/index.php?title=Mansonia&action=edit&redlink=1) [Maorigoeldia](/w/index.php?title=Maorigoeldia&action=edit&redlink=1) [Mimomyia](/w/index.php?title=Mimomyia&action=edit&redlink=1) [Onirion](/w/index.php?title=Onirion&action=edit&redlink=1) [Opifex](/w/index.php?title=Opifex&action=edit&redlink=1) [Orthopodomyia](/w/index.php?title=Orthopodomyia&action=edit&redlink=1) [Psorophora](/wiki/Psorophora) [Runchomyia](/w/index.php?title=Runchomyia&action=edit&redlink=1) [Sabethes](/w/index.php?title=Sabethes&action=edit&redlink=1) [Shannoniana](/w/index.php?title=Shannoniana&action=edit&redlink=1) [Topomyia](/w/index.php?title=Topomyia&action=edit&redlink=1) [Toxorhynchites](/w/index.php?title=Toxorhynchites&action=edit&redlink=1) [Trichoprosopon](/w/index.php?title=Trichoprosopon&action=edit&redlink=1) [Tripteroides](/w/index.php?title=Tripteroides&action=edit&redlink=1) [Udaya](/w/index.php?title=Udaya&action=edit&redlink=1) [Uranotaenia](/w/index.php?title=Uranotaenia&action=edit&redlink=1) [Verrallina](/w/index.php?title=Verrallina&action=edit&redlink=1)
## Muỗi và sức khỏe[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=3)]
Một số loài muỗi có khả năng là vật trung gian truyền bệnh giữa người với người, hay giữa động vật và người. Các bệnh do muỗi truyền có thể gây tử vong cao gồm
[sốt xuất huyết](/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt), [sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), [sốt vàng da](/wiki/S%E1%BB%91t_v%C3%A0ng)...
Ở
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), vào [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) và [mùa mưa](/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a) hàng năm, sự phát triển của muỗi thường xuyên gây nên các dịch bệnh làm tử vong nhiều bệnh nhân. Mùa hè năm [2004](/wiki/2004), có vài chục nghìn người Việt Nam bị nhiễm bệnh sốt xuất huyết, trong đó có vài chục ca tử vong, do muỗi truyền. Trên thế giới, có khoảng hơn nửa tỷ người mắc bệnh sốt rét hàng năm, tập trung ở [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), với thủ phạm truyền bệnh là muỗi.
## Khống chế muỗi[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=4)]
### Diệt muỗi[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=5)]
Trước đây, các
[hóa chất độc](/w/index.php?title=H%C3%B3a_ch%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) thường được sử dụng để diệt muỗi, như bằng bình xịt, hay đốt hương muỗi. Nhưng các biện pháp hiện đại sử dụng các sinh vật có khả năng tiêu diệt muỗi, hoặc các phương pháp [sinh học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc) và [vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc) khác, tránh sử dụng chất hóa học độc hại cho cơ thể con người.
#### Dùng sinh vật[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=6)]
Sử dụng thiên địch để diệt muỗi:
- Nuôi
[cá](/wiki/C%C3%A1)hoặc [lươn](/wiki/L%C6%B0%C6%A1n)nhỏ trong bể nước để tiêu diệt [bọ gậy](/wiki/B%E1%BB%8D_g%E1%BA%ADy).
- Nuôi
[chuồn chuồn](/wiki/Chu%E1%BB%93n_chu%E1%BB%93n)ngoài đồng ruộng. Các [ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng)chuồn chuồn trong nước ăn bọ gậy, còn chuồn chuồn trưởng thành bắt muỗi trong không trung.
- Nuôi
[bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t)nhỏ như [thạch sùng](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_s%C3%B9ng), [thằn lằn](/wiki/Th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n)để ăn muỗi trong nhà.
- Bảo vệ
[dơi](/wiki/B%E1%BB%99_D%C6%A1i)bắt muỗi trong không trung.
- Dùng Mesocyclops để diệt lăng quăng
- Dùng các côn trùng thủy sinh thuộc họ corixidae để diệt lăng quăng
#### Cải tạo môi trường[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=7)]
Mục đích là thu hẹp môi trường sinh trưởng của muỗi:
- Nạo vét cống rãnh, vũng nước
- Phát quang bụi rậm
- Sử dụng bồn chứa nước sinh hoạt kín
- Dọn dẹp nhà cửa
- Không để các vật ủ lại một chỗ (dễ cho muỗi phát sinh)
#### Bẫy điện[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=8)] [Đèn bẫy muỗi](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8n_b%E1%BA%ABy_mu%E1%BB%97i&action=edit&redlink=1)được chế tạo với một đèn phát ánh sáng hấp dẫn muỗi và côn trùng tụ tập đến, bao quanh bởi lưới kim loại có [hiệu điện thế](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_th%E1%BA%BF)thấp. Khi muỗi và côn trùng sa vào lưới, dòng điện nhỏ sẽ phóng qua và tiêu diệt chúng. Phương pháp này sử dụng được trong nhà và ngoài trời. [Vợt điện](/w/index.php?title=V%E1%BB%A3t_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), thiết kế như vợt bắt muỗi cầm tay, chỉ gồm lưới kim loại có điện thế, chạy pin. Vợt này đòi hỏi kỹ thuật sử dụng của người bắt muỗi, có thể có ích trong nhà, nhưng không có tính hiệu quả cao.
#### Dùng hóa chất[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=9)]
- Thuốc xịt, có thể được xịt ở những khu vực ngoài trời rộng lớn. Một số thuộc xịt còn được xịt tiêu diệt muỗi và các côn trùng khác trong nhà ở, khi mọi người đi vắng. Việc dùng thuốc xịt gây tranh cãi, vì nó không chỉ độc cho con người mà còn tiêu diệt các sinh vật ăn muỗi, làm mất
[cân bằng sinh thái](/wiki/C%C3%A2n_b%E1%BA%B1ng_sinh_th%C3%A1i). [Hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_(t%E1%BA%BF_l%E1%BB%85))xua muỗi (còn gọi là [nhang muỗi](/wiki/Nhang_mu%E1%BB%97i)), có thể được đốt trong nhà khi mọi người đi vắng. Nó có thể tiêu diệt muỗi trong phạm vi nhà ở và không duy trì được tác dụng lâu dài. Hương xua muỗi có thể gây độc cho người, và tạo nguy cơ hỏa hoạn.
#### Dùng muỗi biến đổi gien[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=10)]
Có thể tạo ra chủng muỗi đực bị mất khả năng sinh sản khi chiếu
[phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) rồi thả chúng vào tự nhiên. Các con muỗi đực [vô sinh](/wiki/V%C3%B4_sinh) sẽ cạnh tranh [giao phối](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c) với muỗi đực thường, giảm [tỷ lệ sinh](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_sinh&action=edit&redlink=1) của muỗi.
### Xua muỗi[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=11)]
Một cách khác để giảm thiểu khả năng bị muỗi ảnh hưởng đến sức khỏe là ngăn cản không cho chúng tiếp xúc với cơ thể.
#### Bật đèn sáng[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=12)]
Muỗi rất sợ đèn sáng vào buổi tối.
#### Gió nhẹ[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=13)]
- Tạo luồng gió nhẹ bằng
[quạt](/wiki/Qu%E1%BA%A1t)có thể xua được muỗi.
#### Màn[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=14)]
Các biện pháp dùng màn và lưới không gây hại cho sức khỏe hay môi trường, chi phí không cao và phát huy tác dụng trong thời gian dài.
[Màn ngủ](/w/index.php?title=M%C3%A0n_ng%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)là phương pháp hiệu quả để phòng chống muỗi đốt khi ngủ. [Lưới cửa](/w/index.php?title=L%C6%B0%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1), là các lưới kim loại (hay nhựa) có lỗ nhỏ, không cho muỗi hay các loại côn trùng vượt qua và xâm nhập vào nhà ở, nhưng vẫn đảm bảo thoáng khí và ánh sáng.
#### Thuốc xua muỗi[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=15)]
- Thuốc bôi lên da để xua muỗi khỏi da, tiện dụng khi đi du lịch đến vùng đất nhiều muỗi. Chúng thường chứa các hóa chất sau:
[DEET](/wiki/DEET), tinh dầu [bạc hà mèo](/wiki/B%E1%BA%A1c_h%C3%A0_m%C3%A8o), [nepetalactone](/w/index.php?title=Nepetalactone&action=edit&redlink=1), tinh dầu [xả](/w/index.php?title=X%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1)hay tinh dầu [bạch đàn](/wiki/B%E1%BA%A1ch_%C4%91%C3%A0n)(còn gọi là dầu khuynh diệp).
#### Máy phát siêu âm xua muỗi[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=16)]
- Các máy này được chế tạo nhỏ như đồng hồ, đeo ở tay, chạy pin, phát ra
[sóng siêu âm](/wiki/Si%C3%AAu_%C3%A2m)khiến muỗi không muốn lại gần, nhưng tai người không nghe thấy gì. Tiện dụng khi ta đi du lịch các vùng đất nhiều muỗi. Tuy nhiên chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh được công dụng của thiết bị này.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=17)]
- ^
**a** **ă** [http://suckhoedoisong.vn/2010100608514097p0c63/bo-gay-va-lang-quang-co-khac-nhau-khong.htm](http://suckhoedoisong.vn/2010100608514097p0c63/bo-gay-va-lang-quang-co-khac-nhau-khong.htm) **Harbach, R.E. 2011. Mosquito Taxonomic Inventory,** [^](#cite_ref-2) [http://mosquito-taxonomic-inventory.info/](http://mosquito-taxonomic-inventory.info/), accessed during October 2011) [^](#cite_ref-3) [“Walter Reed Biosystematics Unit”](http://wrbu.si.edu). Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=18)]
- Gillett, J. D. 1972.
*The Mosquito: Its Life, Activities and Impact on Human Affairs*. Doubleday, Garden City, NY, 358 p. [ISBN 0-385-01179-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385011792)
- Spielman, A., and M. D'Antonio. 2001.
*Mosquito: A Natural History of Our Most Persistent and Deadly Foe*. Hyperion Press, New York, 256 p. [ISBN 0-7868-6781-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0786867817)
- Clements, Alan (1992).
*The biology of mosquitoes*. 1: Development, Nutrition and Reproduction. London: Chapman & Hall. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-85199-374-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-85199-374-5).
- Davidson, Elizabeth W. (1981).
*Pathogenesis of invertebrate microbial diseases*. Montclair, N.J: Allanheld, Osmun. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-86598-014-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-86598-014-4).
- Jahn GC, Hall DW, Zam SG (1986). “A comparison of the life cycles of two
*Amblyospora*(Microspora: Amblyosporidae) in the mosquitoes *Culex salinarius*and *Culex tarsalis*”. *Coquillett. J. Florida Anti-Mosquito Assoc.* **57**: 24–7.
- Kale, H.W., II. (1968). “The relationship of purple martins to mosquito control”.
*The Auk* **85**: 654–61.
- Brunhes, J.; Rhaim, A.; Geoffroy, B. Angel G. Hervy J. P.
*Les Moustiques de l'Afrique mediterranéenne*French/English. Interactive identification guide to mosquitoes of North Africa, with database of information on morphology, ecology, epidemiology, and control. Mac/PC Numerous illustrations. IRD/IPT [12640] 2000 CD-ROM. [ISBN 2-7099-1446-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2709914468) [4 “tuyệt chiêu” khiến muỗi tránh xa gia đình bạn](http://dantri.com.vn/suc-khoe/4-tuyet-chieu-khien-muoi-tranh-xa-gia-dinh-ban-907320.htm)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%97i&action=edit§ion=19)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về [Muối](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=16959)tại *Culicidae* [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Dịch sốt xuất huyết ở miền nam Việt Nam mùa hè 2004](http://vnexpress.net/Vietnam/Suc-khoe/2004/06/3B9D3EEF/) [Vì sao muỗi đi được trên nước và trên tường?](http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2007/07/3B9F84A1/) [Mosquito Genomics WWW Server](http://klab.agsci.colostate.edu/) [Mosquitoes - Micscape September 2003- in archive under Insects](http://www.microscopy-uk.org.uk/mag/indexmag.html) [Mosquito pictures](http://www.mosquito-pictures.com)shares facts and pictures regarding mosquitos and their behavior, life cycle, and feeding habits. [Close up mosquito pictures](http://www.mosquito-kill-net.com/mosquito-pictures.html)Close up shots of mosquitoes before and after feeding and while mating.

X-Cache: cp1055 hit/1, cp1055 miss


markdown:
# Olavanna
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Olavanna
|
|
-
|
|
-
[Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [IST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)( [UTC+5:30](/wiki/UTC%2B5:30)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2001](/wiki/2001))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
-
**Olavanna** là một thị trấn thống kê ( *) của census town* [quận Kozhikode](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Kozhikode&action=edit&redlink=1)thuộc [bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Kerala](/wiki/Kerala), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Olavanna&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Olavanna&action=edit§ion=1)]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ
, Olavanna có dân số 30.927 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Olavanna có tỷ lệ 83% [1] [biết đọc biết viết](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF), cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 80%. Tại Olavanna, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Olavanna&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Olavanna&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”](http://web.archive.org/web/20040616075334/www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999). Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1055 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Phân tích hội thoại
**Phân tích hội thoại** (tiếng Anh là **Conversation analysis**, thường được viết tắt là **CA**) là một hướng tiếp cận nghiên cứu tương tác trong xã hội, quan tâm đến các tình huống giao tiếp bằng lời và phi lời trong cuộc sống thường nhật. Như tên gọi của nó chỉ ra, phân tích hội thoại tập trung vào việc phân tích các cuộc nói chuyện ngẫu nhiên, tuy nhiên, cũng có rất nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực này thu nhận tư liệu từ các bối cảnh mang tính quy phạm như các cuộc tương tác giữa [bác sĩ](/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9) và bệnh nhân, giữa [giáo viên](/wiki/Gi%C3%A1o_vi%C3%AAn) và học sinh, giữa thẩm phán, luật sư và bị cáo trong các phiên tòa hoặc các cuộc phỏng vấn trên báo đài. Do đó, thuật ngữ "phân tích hội thoại" có vẻ như không còn đúng nữa. Tuy nhiên, nó vẫn tiếp tục được sử dụng với tư cách là một thuật ngữ để chỉ một cách tiếp cận riêng và thành công khi phân tích tương tác xã hội.
Phân tích hội thoại được ra đời vào những năm 1960 và 1970, dựa trên nền tảng tư tưởng về bộ môn phương pháp dân dã (ethnomethodology) của
[Harold Garfinkel](/wiki/Harold_Garfinkel) và quan điểm về trật tự tương tác của [Erving Goffman](/w/index.php?title=Erving_Goffman&action=edit&redlink=1). Người được xem là cha đẻ của CA là nhà xã hội học Harvey Sacks và hai cộng sự gần gũi của ông là Emanuel Schegloff and Gail Jefferson . [1]
Ngày nay, CA là một phương pháp được sử dụng trong
[xã hội học](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Dc), [nhân học](/wiki/Nh%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_h%E1%BB%8Dc), [ngôn ngữ học](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc), [tâm lí học](/wiki/T%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc). Nó đặc biệt ảnh hưởng đến ngôn ngữ học xã hội tương tác, phân tích diễn ngôn và tâm lí học suy luận. Nó cũng khác biệt với phân tích diễn ngôn ở tiêu điểm và phương pháp. Tiêu điểm của CA là các tiến trình liên quan đến tương tác xã hội chứ không bao gốm các văn bản viết. Phương pháp của nó là hướng đến việc xác định các phương pháp và cách thức mà những người tham gia tương tác sử dụng và dựa vào đó để tạo ra phần đóng góp của mình trong cuộc thoại và nhận ra những đóng góp của người khác.
## Mục lục
## Phương pháp luận[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=1)]
Phân tích hội thoại là một phương pháp phân tích do tư liệu quy định. Nói cách khác, từ tư liệu, người nghiên cứu bắt đầu thẩm định, phân tích và tìm ra những mô hình phân tích. Tư liệu của CA là từ các cuộc hội thoại tự nhiên được ghi âm hay ghi hình lại. Tuyệt nhiên, CA không sử dụng các tư liệu mang tính chất nhân tạo như tác phẩm văn học hay các văn bản viết. Từ các đoạn ghi âm hay ghi hình, người nghiên cứu sẽ tiến hành việc phiên chuyển một cách chi tiết nhất thông qua một hệ thống kí hiệu quy ước. Kế đó, người nghiên cứu sẽ vận dụng phương pháp phân tích quy nạp từ tư liệu để tìm ra những mẫu lặp lại trong tương tác. Dựa trên phân tích đó, nhà nghiên cứu sẽ phát triển các quy tắc hoặc mô hình để giải thích về sự xuất hiện của các mẫu.
## Các vấn đề nghiên cứu cơ bản[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=2)]
### Tổ chức kiểm soát lượt lời[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=3)]
Đơn vị cơ bản trong CA là lượt lời (turn). Việc kiểm soát lượt lời (turn-taking) là một trong những tổ chức cơ bản của hội thoại. Theo các nhà phân tích hội thoại thì hệ thống nắm giữ lượt lời có hai thành tố cơ bản: thành tố cấu thành lượt lời (turn constructional component, viết tắt là TCC) và thành tố phân phối lượt lời (turn allocational component)
[[2]](#cite_note-2)
CA không cho rằng kiểm soát lượt lời là phổ quát. Tuy nhiên, nghiên cứu trong nhiều ngôn ngữ cho thấy rằng việc kiểm soát lượt lời đều hiện diện.
#### Thành tố cấu thành lượt lời[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=4)]
Thành tố cấu thành lượt lời miêu tả các đơn vị cơ bản từ đó, lượt lời được tạo ra. Những đơn vị cơ bản này được gọi là đơn vị cấu thành lượt lời (TCU). TCU gồm có các cấp độ: từ, cú, mệnh đề, câu.
#### Thành tố phân phối lượt lời[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=5)]
Thành tố phân phối lượt lời mô tả diễn tiến của việc kiểm soát lượt lời trong hội thoại. Quy tắc về phân phối lượt lời được áp dụng ở đây, gồm có 3 bước cơ bản: người đang nói sẽ lựa chọn người nói kế tiếp, người nói kế tiếp sẽ tự lựa chọn mình thành người nói kế tiếp, hoặc người đang nói sẽ tiếp tục.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%99i_tho%E1%BA%A1i&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) [“aiemca.net ”](http://aiemca.net/). Truy cập 7 tháng 10 năm 2015. [^](#cite_ref-2) [“What is Conversation Analysis? - All About Linguistics - original”](https://sites.google.com/a/sheffield.ac.uk/all-about-linguistics/branches/conversation-analysis/what-is-conversation-analysis). Truy cập 7 tháng 10 năm 2015.

X-Cache: cp1052 miss, cp1055 miss


markdown:
# Pha-gốt
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này
|cần thêm .
|
|bassoon, faggotto, basson, fagott ![ FoxBassoon.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/FoxBassoon.jpg/100px-FoxBassoon.jpg)
![ FoxBassoon.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/FoxBassoon.jpg/100px-FoxBassoon.jpg)
|
|[Âm vực](/wiki/%C3%82m_v%E1%BB%B1c):
Viết ở khóa Fa:
âm thanh phát ra đúng bằng
[quãng (đồng âm)](/w/index.php?title=Qu%C3%A3ng_(%C4%91%E1%BB%93ng_%C3%A2m)&action=edit&redlink=1)
so với nốt viết
[Sáo ngang](/wiki/S%C3%A1o_ngang) [Sáo dọc](/w/index.php?title=S%C3%A1o_d%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)
**Kèn Pha-gốt** đảm nhiệm bè trầm trong khối [kèn gỗ](/w/index.php?title=K%C3%A8n_g%E1%BB%97&action=edit&redlink=1), đầu thổi của nó là loại [dăm kép](/w/index.php?title=D%C4%83m_k%C3%A9p&action=edit&redlink=1) ( *double reed*) giống như [sáo dọc](/wiki/%C3%94-boa). Nó có mặt trong dàn nhạc cùng thời với các nhóm [Sáo](/wiki/S%C3%A1o_(nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5)) và [Ô-boa](/wiki/%C3%94-boa). Kích thước của nó lớn hơn rất nhiều so với các nhạc cụ cùng bộ.
Âm thanh của nó hơi tối, có thể gợi kịch tính, hoặc cũng có tính chất
*châm biếm, hài hước* do âm sắc có pha giọng mũi.
Nhóm nhạc cụ này chỉ có hai loại: Pha-gốt thường và Pha-gốt trầm.
Kèn Pha-gốt là
*thành viên cố định* của dàn nhạc [giao hưởng](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng) dù ở bất cứ biên chế lớn hay nhỏ. Nó cũng thường thấy trong các dàn nhạc [jazz](/wiki/Jazz) và nhạc [Opera](/wiki/Opera), và hay đi cùng với Sáo, Ô-boa và [Clarinet](/wiki/Clarinet)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1054 miss, cp1055 miss