text:
Advaita Vedanta
Advaita Vedanta (IAST Advaita Vedānta; Sanskrit अद्वैत वेदान्त; IPA /əd̪vait̪ə veːd̪ɑːnt̪ə/) là một tiểu trường phái của triết lý Vedānta (sát nghĩa, cuối cùng hay là mục đích của kinh Veda, tiếng Phạn) của triết học Ấn Độ. Các tiểu trường phái khác cũng thuộc phái Vedānta là Dvaita và Viśishṭādvaita. Advaita (sát nghĩa, nhất nguyên) thường được xem là một hệ thống tư tưởng độc thần. Từ "Advaita" chủ yếu là chỉ đến việc xác định Cá nhân (Tiểu ngã, Self,Atman) và Toàn thể (Đại ngã, Whole,Brahman) về bản chất là không khác nhau.[1]. Các sách nguyên gốc cho tất cả các trường phái Vedānta là Prasthanatrayi – các kinh điển chính là Upanishad, Bhagavad Gita và Brahma Sutra. Người đầu tiên hệ thống hóa rõ rệt các nguyên lý của phái Advaita Vedanta là Adi Shankara.
Mục lục
Adi Shankara[sửa | sửa mã nguồn]
Adi Shankara đã củng cố học thuyết Advaita Vedanta, một cách diễn giải của các kinh sách Veda được chấp thuận bởi Gaudapada và Govinda Bhagavatpada siddhānta. Tiếp tục tư tưởng của một số vị thầy chuyên về Upanishad, và cũng là thầy của thầy ông là Gaudapada, (Ajativada), Adi Shankara đã đề ra học thuyết Advaita — một hiện thực nhất nguyên.
Epistemology[sửa | sửa mã nguồn]
Pramāṇas[sửa | sửa mã nguồn]
Pramā, trong Sanskrit, chỉ đến kiến thức đúng đắn, đạt được bằng suy luận thấu đáo, về bất cứ đối tượng gì. Pramāṇa (nguồn của kiến thức, Sanskrit) tạo thành một phần của một bộ ba tripuṭi (trio), kể ra là,
- Pramātṛ, chủ thể; người biết kiến thức
- Pramāṇa, nguyên nhân hay là phương tiện đạt tới kiến thức
- Prameya, đối tượng của kiến thức
Trong Advaita Vedānta, các loại pramāṇas được chấp nhận:
- Pratyakṣa — kiến thức đạt được thông qua các giác quan
- Anumāna — kiến thức đạt được thông qua suy diễn
- Upamāna — kiến thức đạt được thông qua so sánh tương tự
- Arthāpatti — kiến thức đạt được bằng cách áp dụng những kiến thức đã biết lên những kiến thức vừa xuất hiện và chưa được biết trước đó
- Āgama — kiến thức đạt được thông qua sách vở như là Veda (cũng được biết đến như là Āptavākya, Śabda pramāṇa)
Ontology[sửa | sửa mã nguồn]
Kārya và kāraṇa[sửa | sửa mã nguồn]
kārya (kết quả) và kāraṇa (nguyên nhân) tạo thành một khu vực quan trọng trong sự nghiên cứu tất cả các hệ thống của Vedanta. Hai kāraṇatvas (cách tạo nguyên nhân) được chấp nhận:
- Nimitta kāraṇatva — Là nguyên nhân công cụ. Ví dụ, người thợ gốm được gán cho vai trò Nimitta kāraṇatva vì anh đã làm ra bình gốm và trở thành nguyên nhân công cụ của bình gốm.
- Upādāna kāraṇatva — Là nguyên nhân vật chất. Ví dụ, đất được gán là Upādāna kāraṇatva vì nó là vật chất tạo ra kết quả (bình gốm) và do đó là nguyên nhân vật chất của bình gốm.
Các luận điểm chính của Advaita Vedanta[sửa | sửa mã nguồn]
Ba tầng của sự thật[sửa | sửa mã nguồn]
- Tầng siêu việt hoặc là tầng Pāramārthika mà nơi đó Brahman là sự thật duy nhất và không có thứ gì khác;
- Tầng thực tế hay là tầng Vyāvahārika mà trong đó cả Jiva (vật sống hay là linh hồn cá nhân) và Ishvara là có thật; nơi này, thế giới vật chất là hoàn toàn có thật và,
- Tầng ảo hay là tầng Prāthibhāsika trong đó ngay cả thế giới vật chất là không thật, giống như ảo giác của một con rắn qua một sợi dây thừng hay là một giấc mơ.
Brahman[sửa | sửa mã nguồn]
Theo như Adi Shankara, God, Thánh thần vũ trụ tối thượng hay là Brahman (phát âm /brəh mən/; chủ cách số ít Brahma, phát âm /brəh mə/) là một sự thật toàn thể và duy nhất. Ngoại trừ Brahman, tất cả những thứ khác, bao gồm cả vũ trụ, các đối tượng vật chất và các cá nhân, là không có thật. Brahman có thể được miêu tả tốt nhất như là một hiện thực siêu việt vô cùng, có mặt khắp nơi, toàn năng, không thân xác, không thiên vị và là nền tảng linh thiêng của tất cả mọi sự Tồn tại. Brahman thường được miêu tả là neti neti nghĩa là "không phải thứ này, không phải thứ này" bởi vì không thể miêu tả Brahman như là một thứ này hay là một thứ khác. Nó là khởi thủy của thứ này và thứ kia, là nguồn gốc của tất cả các lực, các thứ vật chất, của tất cả mọi tồn tại. Nó là không định nghĩa được, là cơ sở của tất cả, là sự thật cốt lõi, không thay đổi, là tuyệt đối. Brahman cũng vượt khỏi tầm của các giác quan, sẽ như là người mù tìm cách mô tả nó một các đúng đắn. Nó mặc dù không phải là một chất, nhưng là cơ sở của thế giới vật chất và các biến đổi. Brahman không phải là kết quả của thế giới. Brahman được nói là kiến thức trong sáng nhất, và tự tỏa sáng như là nguồn của một ánh sáng vĩnh cửu.
Bởi vì sự ngu dốt (avidyā), Brahman được thấy như là thế giới vật chất và các đối tượng trong đó. Brahman thật sự là không có thuộc tính và không có hình dạng (xem Nirguna Brahman). Nó là Tự tồn tại, là Tuyệt đối và Không thể hủy diệt (nói chung không phải là đối tượng để tôn thờ mà nên hiểu như là đối tượng dành cho việc thiền định). Brahman thực ra là không mô tả được. Nó miêu tả tốt nhất bằng thuật ngữ "Sacchidananda" (trộn lẫn "Sat" + "Chit" + "Ananda", nghĩa là, Sự Thật vô cùng, Nhận thức vô cùng và Niềm an vui vô cùng). Brahman cũng không bị vướng bận vào một sự so sánh nào cả. Nó không có một khác biệt nào cả bởi vì không có Brahman thứ hai.
Mặc dù Brahman là tự chứng minh (giống như là tiên đề), Adi Shankara cũng đề ra một số chứng minh mang tính logic:
- Shruti — the Upanishads, the Bhagavad Gita and the Brahma Sutras describe Brahman in almost exact manner as Adi Shankara. This is the testimonial proof of Brahman.
- Psychological — every person experiences his soul, or atman. According to Adi Shankara, Atman = Brahman. Thlà mộtrgument also proves the omniscience of the Brahman.
- Teleological — the world appears very well ordered; the reason for this cannot be an unconscious principle. The reason must be due to the Brahman.
- Essential — Brahman is the basis of this created world.
- Perceptible feeling — many people, when they achieve the turīya state, claim that their soul has become one with everything else.
Māyā[sửa | sửa mã nguồn]
Māyā (/mɑːjɑː/) Theo như Adi Shankara, Māyā là một quyền năng ảo và phức tạp của Brahman để làm cho Brahman có thể được nhìn thấy như là thế giới vật chất. Nó có hai chức năng chính — một là để "che phủ" Brahman khỏi đầu óc con người, và chức năng khác là thể hiện thế giới vật chất trong sự ổn định. Māyā cũng không thể miêu tả được. Nó không phải là hoàn toàn thực cũng không là phải hoàn toàn ảo - do đó không thể miêu tả được. Vỏ bọc của nó là Brahman, nhưng tự thân Brahman không thể bị chạm được bởi sự thô thiển của Māyā, cũng giống như là nhà ảo thuật không thể bị lừa bởi các ngón nghề ảo thuật của chính anh ta. Māyā chỉ là tạm thời và bị tiêu hủy với "kiến thức thực sự".
Bởi vì theo Upanishad chỉ duy nhất Brahman là có thực, nhưng chúng ta thấy thế giới vật chất này cũng là thực, Adi Shankara giải thích sự mâu thuẫn này bằng khái niệm về quyền năng ảo này của Māyā.
Thực trạng thế giới[sửa | sửa mã nguồn]
Adi Shankara nói rằng thế giới này là không có thực, chỉ là một ảo ảnh, nhưng điều này là do một số nguyên do mang tính logic. Hãy thử phân tích định nghĩa của Adi Shankara về Sự Thật, và do vậy tại sao thế giới này không được xem là có thật.
- Adi Shankara nói rằng bất cứ thứ gì tồn tại vĩnh cửu là có thật, và những gì không vĩnh cửu là không có thật. Bởi vì thế giới được tạo ra và bị hủy diệt, nó là không có thật.
- Sự thật là thứ không thay đổi. Vì thế giới luôn thay đổi, nó là không có thật.
- Bất cứ thứ gì không phụ thuộc vào không gian và thời gian là có thật, và bất cứ thứ gì có không gian và thời gian là không có thật.
- Giống như là một người thấy các giấc mơ lúc ngủ, anh ta thấy một loại siêu giấc mơ khi anh ta thức. Thế giới này được so sánh với giấc mơ lúc tỉnh này.
- Thế giới này được tin là một sự áp đặt lên của Brahman. Sự áp đặt không thể là có thực.
Mặc khác, Adi Shankara cũng cho rằng thế giới này cũng không phải là tuyệt đối là không có thực. Nó chỉ không thật khi đem so sánh với Brahman. Trong trạng thái thực tế, thế giới này là hoàn toàn có thật— điều này xảy ra miễn là chúng ta vẫn ở dưới ảnh hưởng của Maya. Thế giới này không thể là thật và không thật cùng một lúc; do đó Adi Shankara đã phân loại rằng thế giới này là không thể miêu tả được. Những điểm sau đây đã đề nghị rằng theo như Adi Shankara, thế giới này là có thật (xem, Sinha, 1993):
- Nếu thế giới là không có thật, thì với sự giải thoát của con người đầu tiên, thế giới này hoàn toàn sẽ phải bị xóa bỏ. Tuy nhiên, thế giới tiếp tục tồn tại ngay cả sau khi một người đạt tới sự giải thoát.
- Adi Shankara tin vào Karma, hay là những hành động tốt đẹp. Đây là đặc điểm của thế giới này. Do đó thế giới này không thể là không có thật.
- Thực tế tối thượng Brahman là cơ sở cho thế giới này. Thế giới này như là phản chiếu của nó. Như vậy thế giới này không hoàn toàn là giả tạo.
- Giả tạo là một thứ không tồn tại, như hoa sen-trời. Thế giới này là một thứ có thể cảm nhận được bằng các giác quan của chúng ta.
Ví dụ: Một cây bút được đặt trước một tấm gương. Ta có thể thấy được ảnh phản chiếu của nó. Đối với mắt, ảnh của cây bút được cảm nhận. Bây giờ, ảnh đó được gọi như là thế nào? Nó không thể là có thật, vì nó chỉ là bức ảnh. Sự thật là cây bút. Nó không thể giả tạo, vì chúng ta thấy nó bằng chính mắt của chúng ta.
Īshvara[sửa | sửa mã nguồn]
Īshvara (phát âm như /iːʃvərə/, sát nghĩa, Chúa tối cao, Supreme Lord) — Theo Advaita Vedanta, khi con người cố gắng để biết Brahman không mang thuộc tính nào với trí óc của anh ta, dưới ảnh hưởng của Maya, Brahman trở thành Chúa. Ishvara là Brahman với Maya — dạng thể hiện ra của Brahman. Adi Shankara sử dụng phép so sánh rằng khi "ảnh phản xạ" của Thánh thần Vũ trụ rơi trên tấm gương phản chiếu của Maya, nó xuất hiện như là Chúa tối cao. Chúa tối cao chỉ đúng ở mức độ thực tế - dạng thực tế của Brahman là ở tầng siêu việt như là Thánh thần Vũ trụ (Cosmic Spirit).
Ishvara là Saguna Brahman hay là Brahman với vô số tính chất tốt đẹp. Ngài là hoàn hảo, toàn trí toàn thức, có mặt khắp nơi, vô hình vô thể, độc lập, Đấng Sáng tạo thế giới, cai trị và hủy diệt thế giới. Ngài không có nguyên nhân, là vĩnh cửu, và không thay đổi - và thế nhưng là vật chất và nguyên nhân của thế giới. Ngài là cơ sở của đạo đức và là người ban nghiệp quả cho Karma của một người. Tuy nhiên, bản thân Ngài là vượt khỏi tội lỗi và khen thưởng. Ngài cai trị thế giới với Maya — quyền năng linh thiêng của ngài. Sự liên hệ với kiến thức "giả tạo" này không ảnh hưởng đến sự hoàn hảo của Ishvara, trong cùng cách thức một ảo thuật gia không bị ảnh hưởng bởi trò ảo thuật của anh ta. Tuy nhiên, trong khi Ishvara là Chúa của Maya và Maya luôn dưới quyền của ngài, những thể sống (jīva, nghĩa là con người) là nô lệ của Maya (dưới dạng của sự ngu dốt). Sự ngu dốt này là nguyên nhân của những phiền não và tội lỗi trong thế giới có sinh tử này. Trong khi Ishvara là Sự An vui vô cùng, con người chịu đựng đau khổ. Ishvara luôn biết đến sự thống nhất với chất liệu của, và bản chất Maya của thế giới. Không có chỗ cho Satan hay ma quỷ trong Ấn Độ giáo. Advaitin (những người theo Advaita) giải thích đau khổ là vì do sự ngu dốt. Ishvara cũng có thể được hình tượng hóa và thờ cúng trong dạng giống như hình người (anthropomorphic) như là các vị thần Vishnu, Krishna hay là Shiva.
Bây giờ câu hỏi đặt ra là tại sao Chúa Toàn năng tạo ra thế giới. Nếu người ta giả sử rằng Ishvara tạo ra thế giới này với một động cơ nào đó, điều này sẽ điều vu khống cho tính toàn diện và sự hoàn hảo của Ishvara. Chẳng hạn, nếu ta giả sử rằng Ishvara tạo ra thế giới để đạt được mục đích gì, nó sẽ đi ngược với sự hoàn hảo của Ngài. Nếu ta giả sử Ngài tạo ra thế giới là vì tình thương, điều đó sẽ là không có tính logic, bởi vì tình thương không thể nảy sinh trong thế giới trống rỗng vào buổi ban đầu (khi chỉ có duy nhất Ishvara tồn tại). Do vậy Adi Shankara giả sử rằng Sáng tạo thế giới là một món thể thao của Ishvara. Nó là bản chất của Ngài, cũng giống như bản chất của con người là phải thở.
Chứng minh duy nhất cho Ishvara mà Adi Shankara đưa ra là những lời kinh nói về Ishvara trong kinh Veda, bởi Ishvara là vượt khỏi logic và suy nghĩa. Điều này cũng tương tự như là triết lý của Kant về Ishvara mà ông cho rằng "niềm tin" là cơ sở cho thần giáo (theism). Tuy nhiên, Adi Shankara cũng đưa ra một số chứng minh logic cho Ishvara, nhưng khuyên rằng chúng ta không nên hoàn toàn dựa vào chúng:
- Thế giới là một tác phẩm, là một kết quả, do vậy phải có nguyên nhân thật. Nguyên nhân này phải là Ishvara.
- Thế giới có một trật tự thống nhất tốt đẹp, do đó nó phải được sáng tạo ra bởi một thể thông minh (intelligent being).
- Người làm việc tốt và phạm tội sẽ nhận lấy nghiệp quả, hoặc là trong kiếp sống này hoặc là kiếp sau. Người không thể tự mình đem lại nghiệp quả, bởi vì không ai tự phạt tội lỗi của mình. Mà người ban nghiệp quả cũng không thể là một vật vô tri giác, do đó người ban nghiệp quả của Karma là Ishvara.
Thực trạng của God[sửa | sửa mã nguồn]
Ātman[sửa | sửa mã nguồn]
Linh hồn của cá thể (tiểu ngã, Atman) là hoàn toàn giống với Brahman. Nó không phải là một phần của Brahman cuối cùng sẽ hòa vào Brahman, như là toàn thể Brahman. Người cãi lại sẽ hỏi rằng làm thế nào mà linh hồn cá nhân, giới hạn và chỉ có một trong mỗi cơ thể, lại có thể giống như Brahman? Adi Shankara giải thích rằng Cá thể (Tiểu ngã)
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Madhukar, The Simplest Way, Editions India, USA & India 2006, ISBN 81-89658-04-2
- Madhukar, Erwachen in Freiheit, Lüchow Verlag, German, 2.Edition, Stuttgart 2004, ISBN 3-363-03054-1
- Mishra, M., Bhāratīya Darshan (भारतीय दर्शन), Kalā Prakāshan.
- Sinha, H. P., Bharatiya Darshan ki ruparekha (Features of Indian Philosophy), 1993, Motilal Benarasidas, Delhi–Varanasi.
- Swāmi Paramānanda Bhārati, Vedānta Prabodha (in Kannada), Jnānasamvardhini Granthakusuma, 2004
- Madhava Vidyaranya, Sankara-Digvijaya, translated by Swami Tapasyananda, Sri Ramakrishna Math, 2002, ISBN 81-7120-434-1. Purchase online at www.sriramakrishnamath.org
- Karl H. Potter (ed.), Advaita Vedanta up to Sankara and his Pupils: Encyclopedia of Indian Philosophies, vol. 3, Princeton University Press, Princeton, 1981.
- Karl H. Potter, Austin B. Creel and Edwin Gerow, Guide to Indian philosophy, G. K. Hall, Boston, 1988.
- Eliot Deutsch and J. A. B. van Buitenen, A source book of Advaita Vedanta, University Press of Hawaii, Honolulu, 1971.
- Eliot Deutsch, Advaita Vedanta: a philosophical reconstruction, East-West Center Press, Honolulu, 1969
- Raghunath D. Karmarkar, Sankara's Advaita, Karnatak University, Dharwar, 1966.
- S. G. Mudgal, Advaita of Sankara, a reappraisal: Impact of Buddhism and Samkhya on Sankara's thought, Motilal Banarsidass, Delhi,
- A. Ramamurti, Advaitic mysticism of Sankara, Visvabharati, Santiniketan, 1974.
- Kapil N. Tiwari, Dimensions of renunciation in Advaita Vedanta, Motilal Banarsidass, Delhi, 1977.
- Kokileswar Sastri, An introduction to Adwaita philosophy: a critical and systematic exposition of the Sankara school of Vedanta, Bharatiya Publishing House, Varanasi, 1979.
- A. J. Alston, A Samkara source-book, Shanti Sadan, London, 1980-1989.
- Satyapal Verma, Role of Reason in Sankara Vedanta, Parimal Publication, Delhi, 1992.
- Arvind Sharma, The philosophy of religion and Advaita Vedanta: a comparative study in religion and reason, Pennsylvania State University Press, 1995.
- M. K. Venkatarama Aiyar, Advaita Vedanta, according to Sankara, Asia Publishing House, New York, 1965.
- Sangam Lal Pandey, The Advaita view of God, Darshana Peeth, Allahabad, 1989.
- Rewati Raman Pandey, Scientific temper and Advaita Vedanta, Sureshonmesh Prakashan, Varanasi, 1991.
- Adya Prasad Mishra, The development and place of bhakti in Sankaran Vedanta, University of Allahabad, 1967.
- Natalia V. Isaeva, Shankara and Indian philosophy, SUNY, New York, 1993.
- V. Panoli, Upanishads in Sankara's own words: Isa, Kena, Katha, and Mandukya with the Karika of Gaudapada: with English translation, explanatory notes and footnotes, Mathrubhumi, Calicut, 1991-1994.

markdown:
# Advaita Vedanta
|Một phần của loạt bài về
|
|
|![]()
[Samkhya](/w/index.php?title=Samkhya&action=edit&redlink=1)· [Yoga](/wiki/Raja_Yoga) [Nyaya](/w/index.php?title=Nyaya&action=edit&redlink=1)· [Vaisheshika](/w/index.php?title=Vaisheshika&action=edit&redlink=1) [Purva Mimamsa](/w/index.php?title=Mimamsa&action=edit&redlink=1)· [Vedanta](/wiki/Vedanta) **Advaita**· [Vishishtadvaita](/w/index.php?title=Vishishtadvaita&action=edit&redlink=1) [Dvaita](/w/index.php?title=Dvaita&action=edit&redlink=1)· [Kapila](/w/index.php?title=Maharshi_Kapila&action=edit&redlink=1)· [Patañjali](/w/index.php?title=Pata%C3%B1jali&action=edit&redlink=1) [Gotama](/w/index.php?title=Gautama_(Hindu_sage)&action=edit&redlink=1)· [Kanada](/w/index.php?title=Kanada&action=edit&redlink=1) [Jaimini](/w/index.php?title=Maharshi_Jaimini&action=edit&redlink=1)· [Vyasa](/w/index.php?title=Vyasa&action=edit&redlink=1) **Nhân vật thời trung cổ** [Adi Shankara](/wiki/Adi_Shankara)· [Ramanuja](/wiki/Ramanuja) [Madhva](/wiki/Madhvacharya)· [Madhusudana](/w/index.php?title=Madhus%C5%ABdana_Sarasvat%C4%AB&action=edit&redlink=1) [Tukaram](/w/index.php?title=Tukaram&action=edit&redlink=1)· [Namadeva](/w/index.php?title=Namdev&action=edit&redlink=1) **Nhân vật hiện đại** [Ramakrishna](/wiki/Ramakrishna)· [Ramana Maharshi](/w/index.php?title=Ramana_Maharshi&action=edit&redlink=1) [Vivekananda](/wiki/Swami_Vivekananda)· [Narayana Guru](/w/index.php?title=Narayana_Guru&action=edit&redlink=1) [Nataraja Guru](/w/index.php?title=Nataraja_Guru&action=edit&redlink=1)· [N.C. Yati](/w/index.php?title=Nitya_Chaitanya_Yati&action=edit&redlink=1)· [Aurobindo](/wiki/Sri_Aurobindo)· [Sivananda](/w/index.php?title=Swami_Sivananda&action=edit&redlink=1) [Nisargadatta Maharaj](/w/index.php?title=Nisargadatta_Maharaj&action=edit&redlink=1)· [Anandamurti](/w/index.php?title=P.R._Sarkar&action=edit&redlink=1) [Satyananda](/w/index.php?title=Swami_Satyananda&action=edit&redlink=1)· [Chinmayananda](/w/index.php?title=Chinmayananda&action=edit&redlink=1) [Ayya Vaikundar](/w/index.php?title=Ayya_Vaikundar&action=edit&redlink=1)· [Pandurang Shastri Athavale](/w/index.php?title=Pandurang_Shastri_Athavale&action=edit&redlink=1) [Swami Chidvilasananda](/w/index.php?title=Chidvilasananda&action=edit&redlink=1) [Coomaraswamy](/w/index.php?title=Ananda_Coomaraswamy&action=edit&redlink=1) **Advaita Vedanta** ( [IAST](/wiki/IAST) *Advaita Vedānta*; [Sanskrit](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) अद्वैत वेदान्त; [IPA](/wiki/B%E1%BA%A3ng_m%E1%BA%ABu_t%E1%BB%B1_phi%C3%AAn_%C3%A2m_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) /əd̪vait̪ə veːd̪ɑːnt̪ə/) là một tiểu trường phái của triết lý [Vedānta](/wiki/Vedanta) (sát nghĩa, *cuối cùng hay là mục đích của kinh Veda*, [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n)) của [triết học Ấn Độ](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Các tiểu trường phái khác cũng thuộc phái [Vedānta](/wiki/Vedanta)là *và* [Dvaita](/w/index.php?title=Dvaita&action=edit&redlink=1) *.* [Viśishṭādvaita](/w/index.php?title=Vishishtadvaita&action=edit&redlink=1) *Advaita*(sát nghĩa, *nhất nguyên*) thường được xem là một hệ thống tư tưởng độc thần. Từ "Advaita" chủ yếu là chỉ đến việc xác định Cá nhân (Tiểu ngã, Self, [Atman](/w/index.php?title=Atman&action=edit&redlink=1)) và Toàn thể (Đại ngã, Whole, [Brahman](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ng%C3%A3)) về bản chất là không khác nhau. . Các sách nguyên gốc cho tất cả các trường phái Vedānta là [[1]](#cite_note-1) [Prasthanatrayi](/w/index.php?title=Prasthanatrayi&action=edit&redlink=1)– các kinh điển chính là [Upanishad](/wiki/%C3%81o_ngh%C4%A9a_th%C6%B0), [Bhagavad Gita](/wiki/Bhagavad_Gita)và [Brahma Sutra](/w/index.php?title=Brahma_Sutra&action=edit&redlink=1). Người đầu tiên hệ thống hóa rõ rệt các nguyên lý của phái Advaita Vedanta là [Adi Shankara](/wiki/Adi_Shankara).
## Mục lục
## Adi Shankara[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=1)] [Adi Shankara](/wiki/Adi_Shankara) đã củng cố học thuyết Advaita Vedanta, một cách diễn giải của các kinh sách Veda được chấp thuận bởi [Gaudapada](/w/index.php?title=Gaudapada&action=edit&redlink=1) và Govinda Bhagavatpada siddhānta. Tiếp tục tư tưởng của một số vị thầy chuyên về [Upanishad](/wiki/%C3%81o_ngh%C4%A9a_th%C6%B0), và cũng là thầy của thầy ông là Gaudapada, ( [Ajativada](/w/index.php?title=Ajativada&action=edit&redlink=1)), Adi Shankara đã đề ra học thuyết Advaita — một hiện thực nhất nguyên.
## Epistemology[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=2)]
### Pramāṇas[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=3)]
Pramā, trong
[Sanskrit](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n), chỉ đến kiến thức đúng đắn, đạt được bằng suy luận thấu đáo, về bất cứ đối tượng gì. [Pramāṇa](/w/index.php?title=Pramana&action=edit&redlink=1) ( *nguồn của kiến thức*, Sanskrit) tạo thành một phần của một bộ ba tripuṭi (trio), kể ra là,
- Pramātṛ,
*chủ thể*; *người biết*kiến thức
- Pramāṇa,
*nguyên nhân*hay là *phương tiện*đạt tới kiến thức
- Prameya,
*đối tượng*của kiến thức
Trong Advaita Vedānta, các loại pramāṇas được chấp nhận:
- Pratyakṣa — kiến thức đạt được thông qua các
*giác quan*
- Anumāna — kiến thức đạt được thông qua
*suy diễn*
- Upamāna — kiến thức đạt được thông qua
*so sánh tương tự*
- Arthāpatti — kiến thức đạt được bằng cách áp dụng những kiến thức đã biết lên những kiến thức vừa xuất hiện và chưa được biết trước đó
- Āgama — kiến thức đạt được thông qua
*sách vở*như là [Veda](/wiki/Kinh_V%E1%BB%87_%C4%90%C3%A0)(cũng được biết đến như là Āptavākya, Śabda pramāṇa)
## Ontology[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=4)]
### Kārya và kāraṇa[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=5)]
kārya (
*kết quả*) và kāraṇa ( *nguyên nhân*) tạo thành một khu vực quan trọng trong sự nghiên cứu tất cả các hệ thống của [Vedanta](/wiki/Vedanta). Hai kāraṇatvas ( *cách tạo nguyên nhân*) được chấp nhận:
- Nimitta kāraṇatva —
*Là nguyên nhân công cụ*. Ví dụ, người thợ gốm được gán cho vai trò Nimitta kāraṇatva vì anh đã làm ra bình gốm và trở thành *nguyên nhân công cụ*của bình gốm.
- Upādāna kāraṇatva —
*Là nguyên nhân vật chất*. Ví dụ, đất được gán là Upādāna kāraṇatva vì nó là vật chất tạo ra kết quả (bình gốm) và do đó là *nguyên nhân vật chất*của bình gốm.
## Các luận điểm chính của Advaita Vedanta[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=6)]
### Ba tầng của sự thật[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=7)]
- Tầng siêu việt hoặc là tầng
*Pāramārthika*mà nơi đó Brahman là sự thật duy nhất và không có thứ gì khác;
- Tầng thực tế hay là tầng
*Vyāvahārika*mà trong đó cả [Jiva](/w/index.php?title=Jiva&action=edit&redlink=1)(vật sống hay là linh hồn cá nhân) và [Ishvara](/w/index.php?title=Ishvara&action=edit&redlink=1)là có thật; nơi này, thế giới vật chất là hoàn toàn có thật và,
- Tầng ảo hay là tầng
*Prāthibhāsika*trong đó ngay cả thế giới vật chất là không thật, giống như ảo giác của một con rắn qua một sợi dây thừng hay là một giấc mơ.
### Brahman[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=8)]
Theo như Adi Shankara, God, Thánh thần vũ trụ tối thượng hay là Brahman (phát âm /brəh mən/; chủ cách số ít
*Brahma*, phát âm /brəh mə/) là một sự thật toàn thể và duy nhất. Ngoại trừ Brahman, tất cả những thứ khác, bao gồm cả vũ trụ, các đối tượng vật chất và các cá nhân, là không có thật. Brahman có thể được miêu tả tốt nhất như là một hiện thực siêu việt vô cùng, có mặt khắp nơi, toàn năng, không thân xác, không thiên vị và là nền tảng linh thiêng của tất cả mọi sự Tồn tại. Brahman thường được miêu tả là [neti neti](/w/index.php?title=Neti_neti&action=edit&redlink=1) nghĩa là "không phải thứ này, không phải thứ này" bởi vì không thể miêu tả Brahman như là một thứ này hay là một thứ khác. Nó là khởi thủy của thứ này và thứ kia, là nguồn gốc của tất cả các lực, các thứ vật chất, của tất cả mọi tồn tại. Nó là không định nghĩa được, là cơ sở của tất cả, là sự thật cốt lõi, không thay đổi, là tuyệt đối. Brahman cũng vượt khỏi tầm của các [giác quan](/wiki/Gi%C3%A1c_quan), sẽ như là người mù tìm cách mô tả nó một các đúng đắn. Nó mặc dù không phải là một chất, nhưng là cơ sở của thế giới vật chất và các biến đổi. Brahman không phải là kết quả của thế giới. Brahman được nói là kiến thức trong sáng nhất, và tự tỏa sáng như là nguồn của một ánh sáng vĩnh cửu.
Bởi vì sự ngu dốt (
*avidyā*), Brahman được thấy như là thế giới vật chất và các đối tượng trong đó. Brahman thật sự là không có thuộc tính và không có hình dạng (xem [Nirguna Brahman](/w/index.php?title=Nirguna_Brahman&action=edit&redlink=1)). Nó là Tự tồn tại, là Tuyệt đối và Không thể hủy diệt (nói chung không phải là đối tượng để tôn thờ mà nên hiểu như là đối tượng dành cho việc [thiền](/wiki/Thi%E1%BB%81n) định). Brahman thực ra là không mô tả được. Nó miêu tả tốt nhất bằng thuật ngữ "Sacchidananda" (trộn lẫn "Sat" + "Chit" + "Ananda", nghĩa là, Sự Thật vô cùng, Nhận thức vô cùng và Niềm an vui vô cùng). Brahman cũng không bị vướng bận vào một sự so sánh nào cả. Nó không có một khác biệt nào cả bởi vì không có Brahman thứ hai.
Mặc dù Brahman là tự chứng minh (giống như là
[tiên đề](/wiki/Ti%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%81)), Adi Shankara cũng đề ra một số chứng minh mang tính [logic](/wiki/Logic): *Shruti*— the Upanishads, the Bhagavad Gita and the Brahma Sutras describe Brahman in almost exact manner as Adi Shankara. This is the testimonial proof of Brahman.
- Psychological — every person experiences his soul, or atman. According to Adi Shankara, Atman = Brahman. Thlà mộtrgument also proves the omniscience of the Brahman.
- Teleological — the world appears very well ordered; the reason for this cannot be an unconscious principle. The reason must be due to the Brahman.
- Essential — Brahman is the basis of this created world.
- Perceptible feeling — many people, when they achieve the
*turīya*state, claim that their soul has become one with everything else.
### Māyā[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=9)] [Māyā](/w/index.php?title=Maya_(%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o)&action=edit&redlink=1) (/mɑːjɑː/) Theo như Adi Shankara, *Māyā* là một quyền năng ảo và phức tạp của Brahman để làm cho Brahman có thể được nhìn thấy như là thế giới vật chất. Nó có hai chức năng chính — một là để "che phủ" Brahman khỏi đầu óc con người, và chức năng khác là thể hiện thế giới vật chất trong sự ổn định. Māyā cũng không thể miêu tả được. Nó không phải là hoàn toàn thực cũng không là phải hoàn toàn ảo - do đó không thể miêu tả được. Vỏ bọc của nó là Brahman, nhưng tự thân Brahman không thể bị chạm được bởi sự thô thiển của Māyā, cũng giống như là nhà ảo thuật không thể bị lừa bởi các ngón nghề ảo thuật của chính anh ta. Māyā chỉ là tạm thời và bị tiêu hủy với "kiến thức thực sự".
Bởi vì theo Upanishad chỉ duy nhất Brahman là có thực, nhưng chúng ta thấy thế giới vật chất này cũng là thực, Adi Shankara giải thích sự mâu thuẫn này bằng khái niệm về quyền năng ảo này của Māyā.
#### Thực trạng thế giới[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=10)]
Adi Shankara nói rằng thế giới này là không có thực, chỉ là một ảo ảnh, nhưng điều này là do một số nguyên do mang tính logic. Hãy thử phân tích định nghĩa của Adi Shankara về Sự Thật, và do vậy tại sao thế giới này không được xem là có thật.
- Adi Shankara nói rằng bất cứ thứ gì tồn tại vĩnh cửu là có thật, và những gì không vĩnh cửu là không có thật. Bởi vì thế giới được tạo ra và bị hủy diệt, nó là không có thật.
- Sự thật là thứ không thay đổi. Vì thế giới luôn thay đổi, nó là không có thật.
- Bất cứ thứ gì không phụ thuộc vào không gian và thời gian là có thật, và bất cứ thứ gì có không gian và thời gian là không có thật.
- Giống như là một người thấy các giấc mơ lúc ngủ, anh ta thấy một loại siêu giấc mơ khi anh ta thức. Thế giới này được so sánh với giấc mơ lúc tỉnh này.
- Thế giới này được tin là một sự áp đặt lên của Brahman. Sự áp đặt không thể là có thực.
Mặc khác, Adi Shankara cũng cho rằng thế giới này cũng không phải là tuyệt đối là không có thực. Nó chỉ không thật khi đem so sánh với Brahman. Trong trạng thái thực tế, thế giới này là hoàn toàn có thật— điều này xảy ra miễn là chúng ta vẫn ở dưới ảnh hưởng của Maya. Thế giới này không thể là thật và không thật cùng một lúc; do đó Adi Shankara đã phân loại rằng thế giới này là không thể miêu tả được. Những điểm sau đây đã đề nghị rằng theo như Adi Shankara, thế giới này là có thật (xem,
*Sinha, 1993*):
- Nếu thế giới là không có thật, thì với sự giải thoát của con người đầu tiên, thế giới này hoàn toàn sẽ phải bị xóa bỏ. Tuy nhiên, thế giới tiếp tục tồn tại ngay cả sau khi một người đạt tới sự giải thoát.
- Adi Shankara tin vào
[Karma](/wiki/Nghi%E1%BB%87p_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)), hay là những hành động tốt đẹp. Đây là đặc điểm của thế giới này. Do đó thế giới này không thể là không có thật.
- Thực tế tối thượng Brahman là cơ sở cho thế giới này. Thế giới này như là phản chiếu của nó. Như vậy thế giới này không hoàn toàn là giả tạo.
- Giả tạo là một thứ không tồn tại, như hoa sen-trời. Thế giới này là một thứ có thể cảm nhận được bằng các giác quan của chúng ta.
Ví dụ: Một cây bút được đặt trước một tấm gương. Ta có thể thấy được ảnh phản chiếu của nó. Đối với mắt, ảnh của cây bút được cảm nhận. Bây giờ, ảnh đó được gọi như là thế nào? Nó không thể là có thật, vì nó chỉ là bức ảnh. Sự thật là cây bút. Nó không thể giả tạo, vì chúng ta thấy nó bằng chính mắt của chúng ta.
### Īshvara[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=11)] [Īshvara](/w/index.php?title=Ishvara&action=edit&redlink=1) (phát âm như /iːʃvərə/, sát nghĩa, Chúa tối cao, Supreme Lord) — Theo Advaita Vedanta, khi con người cố gắng để biết Brahman không mang thuộc tính nào với trí óc của anh ta, dưới ảnh hưởng của Maya, Brahman trở thành Chúa. Ishvara là Brahman với Maya — dạng thể hiện ra của Brahman. Adi Shankara sử dụng phép so sánh rằng khi "ảnh phản xạ" của Thánh thần Vũ trụ rơi trên tấm gương phản chiếu của Maya, nó xuất hiện như là Chúa tối cao. Chúa tối cao chỉ đúng ở mức độ thực tế - dạng thực tế của Brahman là ở tầng siêu việt như là Thánh thần Vũ trụ (Cosmic Spirit).
Ishvara là
[Saguna Brahman](/w/index.php?title=Saguna_Brahman&action=edit&redlink=1) hay là Brahman với vô số tính chất tốt đẹp. Ngài là hoàn hảo, toàn trí toàn thức, có mặt khắp nơi, vô hình vô thể, độc lập, Đấng Sáng tạo thế giới, cai trị và hủy diệt thế giới. Ngài không có nguyên nhân, là vĩnh cửu, và không thay đổi - và thế nhưng là vật chất và nguyên nhân của thế giới. Ngài là cơ sở của đạo đức và là người ban nghiệp quả cho [Karma](/wiki/Nghi%E1%BB%87p_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)) của một người. Tuy nhiên, bản thân Ngài là vượt khỏi tội lỗi và khen thưởng. Ngài cai trị thế giới với Maya — quyền năng linh thiêng của ngài. Sự liên hệ với kiến thức "giả tạo" này không ảnh hưởng đến sự hoàn hảo của Ishvara, trong cùng cách thức một ảo thuật gia không bị ảnh hưởng bởi trò ảo thuật của anh ta. Tuy nhiên, trong khi Ishvara là Chúa của Maya và Maya luôn dưới quyền của ngài, những thể sống ( *jīva*, nghĩa là con người) là nô lệ của Maya (dưới dạng của sự ngu dốt). Sự ngu dốt này là nguyên nhân của những [phiền não](/wiki/Phi%E1%BB%81n_n%C3%A3o) và tội lỗi trong thế giới có sinh tử này. Trong khi Ishvara là Sự An vui vô cùng, con người chịu đựng đau khổ. Ishvara luôn biết đến sự thống nhất với chất liệu của, và bản chất Maya của thế giới. Không có chỗ cho [Satan](/wiki/Satan) hay [ma quỷ](/wiki/Ma) trong Ấn Độ giáo. Advaitin (những người theo Advaita) giải thích đau khổ là vì do sự ngu dốt. Ishvara cũng có thể được hình tượng hóa và thờ cúng trong dạng giống như hình người (anthropomorphic) như là các vị thần [Vishnu](/wiki/Vishnu), [Krishna](/wiki/Krishna) hay là [Shiva](/wiki/Shiva).
Bây giờ câu hỏi đặt ra là tại sao Chúa Toàn năng tạo ra thế giới. Nếu người ta giả sử rằng Ishvara tạo ra thế giới này với một động cơ nào đó, điều này sẽ điều vu khống cho tính toàn diện và sự hoàn hảo của Ishvara. Chẳng hạn, nếu ta giả sử rằng Ishvara tạo ra thế giới để đạt được mục đích gì, nó sẽ đi ngược với sự hoàn hảo của Ngài. Nếu ta giả sử Ngài tạo ra thế giới là vì tình thương, điều đó sẽ là không có tính logic, bởi vì tình thương không thể nảy sinh trong thế giới trống rỗng vào buổi ban đầu (khi chỉ có duy nhất Ishvara tồn tại). Do vậy Adi Shankara giả sử rằng Sáng tạo thế giới là một món thể thao của Ishvara. Nó là bản chất của Ngài, cũng giống như bản chất của con người là phải thở.
Chứng minh duy nhất cho Ishvara mà Adi Shankara đưa ra là những lời kinh nói về Ishvara trong kinh
[Veda](/wiki/Kinh_V%E1%BB%87_%C4%90%C3%A0), bởi Ishvara là vượt khỏi logic và suy nghĩa. Điều này cũng tương tự như là triết lý của [Kant](/wiki/Immanuel_Kant) về Ishvara mà ông cho rằng "niềm tin" là cơ sở cho thần giáo (theism). Tuy nhiên, Adi Shankara cũng đưa ra một số chứng minh logic cho Ishvara, nhưng khuyên rằng chúng ta không nên hoàn toàn dựa vào chúng:
- Thế giới là một tác phẩm, là một kết quả, do vậy phải có nguyên nhân thật. Nguyên nhân này phải là Ishvara.
- Thế giới có một trật tự thống nhất tốt đẹp, do đó nó phải được sáng tạo ra bởi một thể thông minh (intelligent being).
- Người làm việc tốt và phạm tội sẽ nhận lấy nghiệp quả, hoặc là trong kiếp sống này hoặc là kiếp sau. Người không thể tự mình đem lại nghiệp quả, bởi vì không ai tự phạt tội lỗi của mình. Mà người ban nghiệp quả cũng không thể là một vật vô tri giác, do đó người ban nghiệp quả của Karma là Ishvara.
#### Thực trạng của God[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=12)]
### Ātman[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=13)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/SwansCygnus_olor.jpg/220px-SwansCygnus_olor.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/SwansCygnus_olor.jpg/220px-SwansCygnus_olor.jpg)
*hamsah*trong Sanskrit (trở thành *hamso*nếu kí tự đầu của từ kế tiếp là /h/). Bằng cách lặp lại từ *hamso*vô số lần, nó trở thành *so-aham*, nghĩa là, "Tôi là Thế đó". Thứ hai, như là một con thiên nga sống trong nước nhưng lông không bị ướt, cũng giống như một Advaitin đã giải thoát sống trong một thế giới đầy ảo ảnh của maya nhưng không bị chạm phải những ảo ảnh đó.
Linh hồn của cá thể (tiểu ngã, Atman) là hoàn toàn giống với Brahman. Nó không phải là một phần của Brahman cuối cùng sẽ hòa vào Brahman, như là toàn thể Brahman. Người cãi lại sẽ hỏi rằng làm thế nào mà linh hồn cá nhân, giới hạn và chỉ có một trong mỗi cơ thể, lại có thể giống như Brahman? Adi Shankara giải thích rằng Cá thể (Tiểu ngã)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Advaita_Vedanta&action=edit§ion=14)]
- Madhukar,
*The Simplest Way*, Editions India, USA & India 2006, [ISBN 81-89658-04-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8189658042)
- Madhukar,
*Erwachen in Freiheit*, Lüchow Verlag, German, 2.Edition, Stuttgart 2004, [ISBN 3-363-03054-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3363030541)
- Mishra, M.,
*Bhāratīya Darshan*(भारतीय दर्शन), Kalā Prakāshan.
- Sinha, H. P.,
*Bharatiya Darshan ki ruparekha*(Features of Indian Philosophy), 1993, Motilal Benarasidas, Delhi–Varanasi.
- Swāmi Paramānanda Bhārati,
*Vedānta Prabodha*(in [Kannada](/w/index.php?title=Kannada_language&action=edit&redlink=1)), Jnānasamvardhini Granthakusuma, 2004 [Madhava Vidyaranya](/w/index.php?title=Vidyaranya&action=edit&redlink=1), Sankara-Digvijaya, translated by Swami Tapasyananda, Sri Ramakrishna Math, [2002](/wiki/2002), [ISBN 81-7120-434-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8171204341). Purchase online at [www.sriramakrishnamath.org](http://www.sriramakrishnamath.org/books/elist.asp?ProductType=MA15)
- Karl H. Potter (ed.), Advaita Vedanta up to Sankara and his Pupils: Encyclopedia of Indian Philosophies, vol. 3, Princeton University Press, Princeton, 1981.
- Karl H. Potter, Austin B. Creel and Edwin Gerow, Guide to Indian philosophy, G. K. Hall, Boston, 1988.
- Eliot Deutsch and J. A. B. van Buitenen, A source book of Advaita Vedanta, University Press of Hawaii, Honolulu, 1971.
- Eliot Deutsch, Advaita Vedanta: a philosophical reconstruction, East-West Center Press, Honolulu, 1969
- Raghunath D. Karmarkar, Sankara's Advaita, Karnatak University, Dharwar, 1966.
- S. G. Mudgal, Advaita of Sankara, a reappraisal: Impact of Buddhism and Samkhya on Sankara's thought, Motilal Banarsidass, Delhi,
- A. Ramamurti, Advaitic mysticism of Sankara, Visvabharati, Santiniketan, 1974.
- Kapil N. Tiwari, Dimensions of renunciation in Advaita Vedanta, Motilal Banarsidass, Delhi, 1977.
- Kokileswar Sastri, An introduction to Adwaita philosophy: a critical and systematic exposition of the Sankara school of Vedanta, Bharatiya Publishing House, Varanasi, 1979.
- A. J. Alston, A Samkara source-book, Shanti Sadan, London, 1980-1989.
- Satyapal Verma, Role of Reason in Sankara Vedanta, Parimal Publication, Delhi, 1992.
- Arvind Sharma, The philosophy of religion and Advaita Vedanta: a comparative study in religion and reason, Pennsylvania State University Press, 1995.
- M. K. Venkatarama Aiyar, Advaita Vedanta, according to Sankara, Asia Publishing House, New York, 1965.
- Sangam Lal Pandey, The Advaita view of God, Darshana Peeth, Allahabad, 1989.
- Rewati Raman Pandey, Scientific temper and Advaita Vedanta, Sureshonmesh Prakashan, Varanasi, 1991.
- Adya Prasad Mishra, The development and place of bhakti in Sankaran Vedanta, University of Allahabad, 1967.
- Natalia V. Isaeva, Shankara and Indian philosophy, SUNY, New York, 1993.
- V. Panoli, Upanishads in Sankara's own words: Isa, Kena, Katha, and Mandukya with the Karika of Gaudapada: with English translation, explanatory notes and footnotes, Mathrubhumi, Calicut, 1991-1994.

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1068 hit (1), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 30 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Bản mẫu:Chinese calendar/day/45/22
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bản mẫu này cho phép đổi ngày Julius sang âm lịch, thời gian đầu vào hợp lệ là từ 10 tháng 2 năm 0004 đến 29 tháng 1 năm 2044.
Ví dụ[sửa]
- Hôm nay là ngày 16 tháng bảy (ÂL) năm Ất Mùi.

markdown:
# Bản mẫu:Chinese calendar/day/45/22
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bản mẫu này cho phép đổi ngày Julius sang âm lịch, thời gian đầu vào hợp lệ là từ
[10 tháng 2](/wiki/10_th%C3%A1ng_2) năm [0004](/wiki/4) đến [29 tháng 1](/wiki/29_th%C3%A1ng_1) năm [2044](/w/index.php?title=2044&action=edit&redlink=1).
## Ví dụ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Chinese_calendar/doc&action=edit§ion=T-1)]
- Hôm nay là ngày 16 tháng bảy (ÂL) năm
[Ất Mùi](/wiki/%E1%BA%A4t_M%C3%B9i).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Content-Encoding: gzip

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Chủ nghĩa duy vật lịch sử
Chủ nghĩa duy vật lịch sử là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về xã hội của triết học Mác-Lênin, là kết quả của sự vân dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật vào việc nghiên cứu đời sống xã hội và lịch sử nhân loại. Chủ nghĩa duy vật lịch sử là một trong ba bộ phận hợp thành của triết học macxit, khoa học về những quy luật chung nhất của xã hội, là hai phát kiến khoa học của Marx đã đặt cơ sở khoa học cho sự tồn tại, phát triển học thuyết của mình.[1]
Lênin cho rằng: Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học[2]
Đối tượng nghiên cứu[sửa | sửa mã nguồn]
Chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những mặt riêng biệt của sinh hoạt xã hội, mà nghiên cứu toàn bộ xã hội với tất cả các mặt, các quan hệ xã hội, các quá trình có liên hệ nội tại và tác động lẫn nhau của xã hội. Khác với những khoa học xã hội cụ thể, chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những quy luật cục bộ, riêng biệt, chi phối sự phát triển của các quá trình về kinh tế, chính trị hay tư tưởng, mà nghiên cứu những quy luật chung nhất phổ biến nhất của sự phát triển xã hội.
Chủ nghĩa duy vật lịch sử nghiên cứu xã hội với tư cách là một chỉnh thể thống nhất để vạch ra những nét chung của sự phát triển xã hội, những động lực, những nguyên nhân cơ bản của sự chuyển biến từ một hình thái kinh tế - xã hội này sang một hình thái kinh tế - xã hội khác, mối liên hệ qua lại và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những hiện tượng khác nhau của đời sống xã hội: kinh tế, chính trị, tư tưởng v.v…
Chủ nghĩa duy vật lịch sử vạch ra những quy luật chung nhất của sự vận động và phát triển xã hội, chỉ ra vị trí và vai trò của mỗi mặt của đời sống xã hội, trong hệ thống xã hội nói chung, vạch ra những nét cơ bản của các giai đoạn phát triển của xã hội loài người.
Nội dung cơ bản[sửa | sửa mã nguồn]
- Chủ nghĩa duy vật lịch sử khẳng định tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.
- Cốt lõi là học thuyết hình thái kinh tế-xã hội, theo đó, trong các quan hệ xã hội, các quan hệ sản xuất là cơ sở hiện thực của mỗi xã hội nhất định, cấu trúc hạ tầng, trên đó xây dựng lên kiến trúc thượng tầng: chính trị, pháp luật và các hình thái ý thức xã hội khác, với những thiết chế của chúng. Mỗi hệ thống quan hệ sản xuất của một xã hội nhất định, phụ thuộc vào tính chất và trình độ phát triển của các lực lượng sản xuất.
- Các lực lượng sản xuất luôn luôn phát triển không ngừng, đến một giai đoạn nhất định sẽ mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất cũ đã lỗi thời và đòi hỏi phải thay đổi các quan hệ sản xuất ấy bằng những quan hệ sản xuất mới, tiến bộ hơn. Trong xã hội có giai cấp, sự thay đổi ấy được thực hiện bằng cách mạng xã hội.
- Một khi cấu trúc hạ tầng đã thay đổi, thì toàn bộ cấu trúc thượng tầng sớm muộn cũng thay đổi theo. Hình thái kinh tế - xã hội cũ được thay thế bằng một hình thái kinh tế - xã hội mới tiến bộ hơn. Như vậy, lịch sử loài người là lịch sử thay thế của những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau.
Chủ nghĩa duy vật lịch sử nhằm phát hiện ra những quy luật chung nhất của sự vận động phát triển của lịch sử, là nguyên nhân dẫn đến sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội thấp đến trình độ cao hơn, vận động theo hình xoáy ốc và đỉnh cao của nó là xã hội cộng sản chủ nghĩa, một xã hội công bằng, tiến bộ, văn minh.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Giáo trình Triết học Mác - Lê nin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
- Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004
- Nhập môn Marx, Rius (Eduardo del Rio), người dịch: Nguyễn Hà, hiệu đính: Bùi Văn Nam Sơn, Nhà xuất bản Trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006
- Một số vấn đề Triết học Mác – Lênin: Lý luận và thực tiễn (tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2003
- Triết học Mác – Lênin (tập II), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
- Triết học Mác – Lênin (tập III), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
- Triết học Mác – Lênin (tập II), Vụ Công tác Chính trị - Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 1996
- Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ http://tintuc.xalo.vn/00533804865/Su_lua_chon_tat_yeu_cua_lich_su.html?id=e82f2a&o=0
- ^ VI.Lê nin: Toàn tập: tập 23, Nhà xuất bản Tiến bộ, Matxcova, năm 1980, trang 258

markdown:
# Chủ nghĩa duy vật lịch sử
**Chủ nghĩa duy vật lịch sử** là hệ thống quan điểm [duy vật biện chứng](/wiki/Duy_v%E1%BA%ADt_bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng) về [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) của [triết học Mác-Lênin](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_M%C3%A1c_-_L%C3%AAnin), là kết quả của sự vân dụng phương pháp luận của [chủ nghĩa duy vật biện chứng](/wiki/Duy_v%E1%BA%ADt_bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng) và [phép biện chứng](/wiki/Bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng) duy vật vào việc nghiên cứu đời sống [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) và [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) nhân loại. Chủ nghĩa duy vật lịch sử là một trong ba bộ phận hợp thành của triết học macxit, khoa học về những quy luật chung nhất của xã hội, là hai phát kiến khoa học của [Marx](/wiki/Karl_Marx) đã đặt cơ sở khoa học cho sự tồn tại, phát triển học thuyết của mình. [[1]](#cite_note-1)
Lênin cho rằng:
*Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học* [[2]](#cite_note-2)
## Đối tượng nghiên cứu[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&action=edit§ion=1)]
Chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những mặt riêng biệt của sinh hoạt xã hội, mà nghiên cứu toàn bộ xã hội với tất cả các mặt, các
[quan hệ xã hội](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_x%C3%A3_h%E1%BB%99i), các quá trình có liên hệ nội tại và tác động lẫn nhau của xã hội. Khác với những khoa học xã hội cụ thể, chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những quy luật cục bộ, riêng biệt, chi phối sự phát triển của các quá trình về kinh tế, chính trị hay tư tưởng, mà nghiên cứu những quy luật chung nhất phổ biến nhất của sự phát triển [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i).
Chủ nghĩa duy vật lịch sử nghiên cứu xã hội với tư cách là một chỉnh thể thống nhất để vạch ra những nét chung của sự phát triển xã hội, những động lực, những nguyên nhân cơ bản của sự chuyển biến từ một hình thái kinh tế - xã hội này sang một
[hình thái kinh tế - xã hội](/wiki/H%C3%ACnh_th%C3%A1i_kinh_t%E1%BA%BF-x%C3%A3_h%E1%BB%99i) khác, mối liên hệ qua lại và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những hiện tượng khác nhau của đời sống xã hội: [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [tư tưởng](/wiki/T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng) v.v…
Chủ nghĩa duy vật lịch sử vạch ra những quy luật chung nhất của sự vận động và phát triển xã hội, chỉ ra vị trí và vai trò của mỗi mặt của đời sống xã hội, trong hệ thống xã hội nói chung, vạch ra những nét cơ bản của các giai đoạn phát triển của xã hội
[loài người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di).
## Nội dung cơ bản[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&action=edit§ion=2)]
- Chủ nghĩa duy vật lịch sử khẳng định tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.
- Cốt lõi là
[học thuyết hình thái kinh tế-xã hội](/wiki/H%C3%ACnh_th%C3%A1i_kinh_t%E1%BA%BF-x%C3%A3_h%E1%BB%99i), theo đó, trong các quan hệ xã hội, các [quan hệ sản xuất](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t)là cơ sở hiện thực của mỗi xã hội nhất định, cấu trúc hạ tầng, trên đó xây dựng lên [kiến trúc thượng tầng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BA%A7ng): [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [pháp luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p)và các hình thái [ý thức xã hội](/wiki/%C3%9D_th%E1%BB%A9c_x%C3%A3_h%E1%BB%99i)khác, với những thiết chế của chúng. Mỗi hệ thống quan hệ sản xuất của một xã hội nhất định, phụ thuộc vào tính chất và trình độ phát triển của các [lực lượng sản xuất](/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t).
- Các lực lượng sản xuất luôn luôn phát triển không ngừng, đến một giai đoạn nhất định sẽ mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất cũ đã lỗi thời và đòi hỏi phải thay đổi các quan hệ sản xuất ấy bằng những quan hệ sản xuất mới, tiến bộ hơn. Trong xã hội có
[giai cấp](/wiki/Giai_c%E1%BA%A5p), sự thay đổi ấy được thực hiện bằng [cách mạng xã hội](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1).
- Một khi cấu trúc hạ tầng đã thay đổi, thì toàn bộ cấu trúc thượng tầng sớm muộn cũng thay đổi theo. Hình thái kinh tế - xã hội cũ được thay thế bằng một hình thái kinh tế - xã hội mới tiến bộ hơn. Như vậy, lịch sử loài người là lịch sử thay thế của những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau.
Chủ nghĩa duy vật lịch sử nhằm phát hiện ra những quy luật chung nhất của sự vận động phát triển của lịch sử, là nguyên nhân dẫn đến sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội thấp đến trình độ cao hơn, vận động theo hình xoáy ốc và đỉnh cao của nó là xã hội cộng sản chủ nghĩa, một xã hội công bằng, tiến bộ, văn minh.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&action=edit§ion=3)] *Giáo trình*, [Triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) [Mác](/wiki/M%C3%A1c)- [Lê nin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) [Bộ Giáo dục và Đào tạo](/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [2006](/wiki/2006) *Giáo trình Triết học*, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn [Mác](/wiki/M%C3%A1c)– [Lê nin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc)Mác – Lênin, [Tư tưởng Hồ Chí Minh](/wiki/T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [2004](/wiki/2004) *,* [Nhập môn Marx](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_m%C3%B4n_Marx) [Rius](/w/index.php?title=Rius&action=edit&redlink=1)(Eduardo del Rio), người dịch: Nguyễn Hà, hiệu đính: Bùi Văn Nam Sơn, Nhà xuất bản Trẻ, [thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), năm [2006](/wiki/2006) *Một số vấn đề*(tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, [Triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) [Mác](/wiki/M%C3%A1c)– [Lênin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin): Lý luận và thực tiễn [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [2003](/wiki/2003) *(tập II),* [Triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) [Mác](/wiki/M%C3%A1c)– [Lênin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) [Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_-_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_gia_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [1994](/wiki/1994)(xuất bản lần thứ ba) *(tập III),* [Triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) [Mác](/wiki/M%C3%A1c)– [Lênin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) [Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_-_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_gia_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [1994](/wiki/1994)(xuất bản lần thứ ba) *(tập II), Vụ Công tác Chính trị -* [Triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) [Mác](/wiki/M%C3%A1c)– [Lênin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) [Bộ Giáo dục và Đào tạo](/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [1996](/wiki/1996) *,* [Chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [Bộ Giáo dục và Đào tạo](/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_(Vi%E1%BB%87t_Nam))– Chủ biên: Lê Thế Lạng, [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), năm [2004](/wiki/2004)(tái bản có bổ sung, sửa chữa)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&action=edit§ion=4)] [^](#cite_ref-1) [http://tintuc.xalo.vn/00533804865/Su_lua_chon_tat_yeu_cua_lich_su.html?id=e82f2a&o=0](http://tintuc.xalo.vn/00533804865/Su_lua_chon_tat_yeu_cua_lich_su.html?id=e82f2a&o=0) **VI.Lê nin: Toàn tập: tập 23, Nhà xuất bản Tiến bộ, Matxcova, năm 1980, trang 258** [^](#cite_ref-2)

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1055 frontend miss (0)


text:
HMS Comus (1914)
HMS Comus là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp tàu tuần dương C của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, và thuộc về lớp phụ Caroline. Comus được chế tạo tại hãng đóng tàu Swan Hunter ở Wallsend. Nó được đặt lườn vào ngày 13 tháng 11 năm 1913; hạ thủy vào ngày 16 tháng 12 năm 1914 và đưa ra hoạt động vào ngày 15 tháng 5 năm 1915.
Vào giai đoạn đầu của Chiến tranh thế giới thứ nhất, Comus được phân về Hạm đội Grand, và nó đã đánh chìm chiếc tàu cướp tàu buôn Đức Greif vào ngày 29 tháng 12 năm 1916]]. Nó nằm trong thành phần Hải đội Tuần dương nhẹ 4 cùng với con tàu chị em HMS Caroline tham gia trận Jutland năm 1916 dưới quyền chỉ huy của thuyền trưởng, Đại tá Hải quân Alan Geoffrey Hotham.
Comus đã sống sót qua cuộc chiến, nhưng bị xem là đã lạc hậu trước khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra. Nó được bán cho hãng Ward tại Barrow vào ngày 28 tháng 7 năm 1934 để tháo dỡ.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Dittmar; Colledge. British Warships 1914-1918, trang 47.
- ^ The Sight Manual 1916
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
- Jane's Fighting Ships of World War One (1919), Jane's Publishing Company

markdown:
# HMS
*Comus* (1914) [HMS Comus](/w/index.php?title=HMS_Comus&action=edit&redlink=1).
|Phục vụ (Anh Quốc)||
|![]()
*Comus* [Swan Hunter](/w/index.php?title=Swan_Hunter&action=edit&redlink=1), [Wallsend](/w/index.php?title=Wallsend&action=edit&redlink=1) [13 tháng 11](/wiki/13_th%C3%A1ng_11)năm [1913](/wiki/1913) [16 tháng 12](/wiki/16_th%C3%A1ng_12)năm [1914](/wiki/1914) [15 tháng 5](/wiki/15_th%C3%A1ng_5)năm [1915](/wiki/1915) [28 tháng 7](/wiki/28_th%C3%A1ng_7)năm [1934](/wiki/1934) [[1]](#cite_note-1) [lớp tàu tuần dương](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)) *C* [Trọng tải choán nước](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_t%E1%BA%A3i_cho%C3%A1n_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1):
4.950 tấn (đầy tải)
[Độ dài](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_d%C3%A0i_t%E1%BB%95ng_c%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1):
135,9 m (446 ft) (chung)
[Sườn ngang](/w/index.php?title=S%C6%B0%E1%BB%9Dn_ngang_(t%C3%A0u)&action=edit&redlink=1): [Mớn nước](/w/index.php?title=M%E1%BB%9Bn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1):
4,9 m (16 ft) (tối đa)
[Parsons](/w/index.php?title=Parsons_Marine_Steam_Turbine_Company&action=edit&redlink=1)
6 × nồi hơi
4 × trục
công suất 40.000 mã lực (29,8 MW)
(5.900 hải lý ở tốc độ 10 knot)
đầy đủ:
4 × ống phóng ngư lôi 533 mm (21 inch)
**Chế tạo**: 2 × [hải pháo BL 152 mm (6 inch) /45 cailber Mark XII](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_ph%C3%A1o_BL_152_mm_(6_inch)_/45_cailber_Mark_XII&action=edit&redlink=1) (2×1)
8 ×
[hải pháo QF 102 mm (4 inch) /45 caliber Mark V](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_ph%C3%A1o_QF_102_mm_(4_inch)_/45_caliber_Mark_V&action=edit&redlink=1) [[2]](#cite_note-2)
1 ×
[hải pháo QF 6 pounder Hotchkiss](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_ph%C3%A1o_QF_6_pounder_Hotchkiss&action=edit&redlink=1)
4 × ống phóng
[ngư lôi](/wiki/Ng%C6%B0_l%C3%B4i) 533 mm (21 inch)
**Sau cải biến**: 4 × hải pháo BL 152 mm (6 inch) /45 cailber Mark XII (4×1)
2 × pháo phòng không 76 mm (3 inch)
sàn tàu: 25 mm (1 inch)
**HMS Comus** là một [tàu tuần dương hạng nhẹ](/wiki/T%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A1ng_nh%E1%BA%B9)thuộc [lớp tàu tuần dương C](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng))của [Hải quân Hoàng gia](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), và thuộc về [lớp phụ](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)#L.E1.BB.9Bp_ph.E1.BB.A5_Caroline). *Caroline* *Comus*được chế tạo tại hãng đóng tàu [Swan Hunter](/w/index.php?title=Swan_Hunter&action=edit&redlink=1)ở [Wallsend](/w/index.php?title=Wallsend&action=edit&redlink=1). Nó được đặt lườn vào ngày [13 tháng 11](/wiki/13_th%C3%A1ng_11)năm [1913](/wiki/1913); hạ thủy vào ngày [16 tháng 12](/wiki/16_th%C3%A1ng_12)năm [1914](/wiki/1914)và đưa ra hoạt động vào ngày [15 tháng 5](/wiki/15_th%C3%A1ng_5)năm [1915](/wiki/1915).
Vào giai đoạn đầu của
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), *Comus* được phân về [Hạm đội Grand](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_Grand&action=edit&redlink=1), và nó đã đánh chìm chiếc tàu [cướp tàu buôn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_c%C6%B0%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_bu%C3%B4n&action=edit&redlink=1) [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) [ vào ngày Greif](/w/index.php?title=SMS_Greif&action=edit&redlink=1) [29 tháng 12](/wiki/29_th%C3%A1ng_12)năm 1916]]. Nó nằm trong thành phần Hải đội Tuần dương nhẹ 4 cùng với con tàu chị em [HMS](/wiki/HMS_Caroline_(1914))tham gia *Caroline* [trận Jutland](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Jutland)năm [1916](/wiki/1916)dưới quyền chỉ huy của thuyền trưởng, Đại tá Hải quân [Alan Geoffrey Hotham](/w/index.php?title=Alan_Geoffrey_Hotham&action=edit&redlink=1). *Comus* đã sống sót qua cuộc chiến, nhưng bị xem là đã lạc hậu trước khi [Chiến tranh Thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) nổ ra. Nó được bán cho hãng Ward tại Barrow vào ngày [28 tháng 7](/wiki/28_th%C3%A1ng_7) năm [1934](/wiki/1934) để tháo dỡ.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&action=edit§ion=1)] **Dittmar; Colledge.** [^](#cite_ref-1) *British Warships 1914-1918*, trang 47. [^](#cite_ref-2) [The Sight Manual 1916](http://dreadnoughtproject.org/docs/notes/ADM_186_216.php)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&action=edit§ion=2)]
- Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham.
[ISBN 978-1-86176-281-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781861762818). OCLC 67375475. [Jane's Fighting Ships of World War One](/w/index.php?title=Jane%27s_Fighting_Ships&action=edit&redlink=1)(1919), Jane's Publishing Company
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=HMS_Comus_(1914)&action=edit§ion=3)]
|
|
Calliope
|
|Cambrian [ · Cambrian](/wiki/HMS_Cambrian_(1916)) [·](/wiki/HMS_Canterbury_(1915)) *Canterbury* [·](/wiki/HMS_Castor_(1915)) *Castor* *Constance* [lớp](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)#L.E1.BB.9Bp_ph.E1.BB.A5_Centaur) *Centaur* [lớp](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)#L.E1.BB.9Bp_ph.E1.BB.A5_Caledon) *Caledon* [lớp](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)#L.E1.BB.9Bp_ph.E1.BB.A5_Ceres) *Ceres* [lớp](/wiki/C_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)#L.E1.BB.9Bp_ph.E1.BB.A5_Carlisle) *Carlisle* [lớp](/w/index.php?title=Arethusa_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)_(1913)&action=edit&redlink=1)· Tiếp nối bởi: *Arethusa* [lớp](/wiki/Danae_(l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng)) *Danae* [Danh sách tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_t%C3%A0u_tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BB%A7a_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh&action=edit&redlink=1)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Lịch sử vật lý học
Vật lý (từ tiếng Hy Lạp cổ đại φύσις physis có nghĩa "tự nhiên") là chi nhánh cơ bản của khoa học, phát triển từ những nghiên cứu về tự nhiên và triết học nổi tiếng, và cho đến cuối thế kỷ thứ 19 vẫn coi là "triết học tự nhiên" (natural philosophy). Ngày nay, vật lý được xác định là môn khoa học nghiên cứu về vật chất, năng lượng và mối quan hệ giữa chúng.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Từ xa xưa, con người đã cố gắng tìm hiểu về các đặc điểm của vật chất và đặt ra các câu hỏi như: tại sao một vật lại có thể rơi được xuống đất? tại sao vật chất khác nhau lại có các đặc tính khác nhau? Và vũ trụ kia vẫn là điều bí ẩn: Trái Đất được hình thành như thế nào? đặc điểm của các thiên thể như Mặt Trời hay Mặt Trăng ra sao? Một vài thuyết đã được đưa ra, nhưng đa phần đều không chính xác. Những thuyết này mang đậm nét triết lý và chưa từng qua các bước kiểm chứng như các thuyết hiện đại. Một số ít được công nhận, số còn lại đã lỗi thời, ví dụ như nhà tư tưởng người Hy Lạp, Archimedes, đưa ra nhiều miêu tả định lượng chính xác về cơ học và thủy tĩnh học.
Thế kỷ thứ 17, Galileo Galilei là người đi tiên phong trong lĩnh vực sử dụng thực nghiệm để kiểm tra tính đúng đắn của lý thuyết, và nó là chìa khóa để hình thành nên ngành khoa học thực nghiệm. Galileo xây dựng và kiểm tra thành công nhiều kết quả trong động lực học, cụ thể là Đinh luật quán tính. Năm 1687, Isaac Newton công bố cuốn sách Principia Mathematica, miêu tả chi tiết và hoàn thiện hai thuyết vật lý: Định luật chuyển động Newton, là nền tảng của cơ học cổ điển và Định luật hấp dẫn, miêu tả lực cơ bản của hấp dẫn. Cả hai thuyết trên đều được công nhận bằng thực nghiệm. Cuốn sách Principia cũng giới thiệu một vài thuyết thuộc ngành thủy động lực học. Cơ học cổ điển được mở rông bởi Joseph Louis Lagrange, William Rowan Hamilton, và một số nhà vật lý khác, người đã xây dựng lên các công thức, nguyên lý và kết quả mới. Định luật hấp dẫn mở đầu cho ngành vật lý thiên văn, ở đó miêu tả các hiện tượng thiên văn dựa trên các thuyết vật lý học.
Bước sang thế kỷ thứ 18, nhiệt động lực học được ra đời, bởi Robert Boyle, Thomas Young và một số nhà vật lý khác. Năm 1733, Daniel Bernoulli sử dụng phương pháp thống kê với cơ học cổ điển để đưa ra các kết quả cho nhiệt động lực học, từ đó ngành cơ học thống kê được ra đời. Năm 1798, Benjamin Thompson chứng minh được việc chuyển hóa cơ năng sang nhiệt, và năm 1847, James Prescott Joule dặt ra định luật bảo toàn năng lượng, dưới dạng nhiệt cũng như năng lượng cơ học, cơ năng.
Đặc điểm của tính điện và từ tính được nghiên cứu bởi Michael Faraday, Georg Ohm, cùng với một số nhà vật lý khác. Năm 1855, James Clerk Maxwell thống nhất hai ngành điện học và từ học vào làm một, gọi chung là Điện từ học, được miêu tả bằng các phương trình Maxwell. Dự đoán của thuyết này đó là ánh sáng là một dạng sóng điện từ. Năm 1895, Wilhelm Conrad Roentgen (Röntgen) khám phá ra tia X quang, là một dạng tia phóng xạ điện từ tần số cao. Độ phóng xạ được tìm ra từ năm 1896 bởi Henri Becquerel, và sau đó là Marie Curie (Maria Skłodowska-Curie), Pierre Curie, cùng với một số nhà vật lý khác. Từ đó khai sinh ra ngành vật lý hạt nhân.
Năm 1905, Albert Einstein xây dựng Thuyết tương đối đặc biệt, kết hợp không gian và thời gian vào một khái niệm chung, không-thời gian. Thuyết tương đối hẹp dự đoán một sự biến đối khác nhau giữa các điểm gốc hơn là cơ học cổ điển, điều này dẫn đến việc phát triển cơ học tương đối tính để thay thế cơ học cổ điển. Với trường hợp vật tốc nhỏ, hai thuyết này dẫn đến cùng một kết quả. Năm 1915, Einstein phát triển thuyết tương đối đặc biết để giải thích lực hấp dẫn, thuyết này do đó được gọi là Thuyết tương đối tổng quát hay Thuyết tương đối rộng, thay thế cho định luật hấp dẫn của Newton. Trong trường hợp khối lượng và năng lượng thấp, hai thuyết này cũng cho một kết quả như nhau.
Năm 1911, Ernest Rutherford suy luận từ thí nghiệm tán xạ về sự tồn tại của hạt nhân nguyên tử, với thành phần mang điện tích dương được đặt tên là proton. Neutron, thành phần của hạt nhân nguyên tử không mang điện tích, được phát hiện ra năm 1932 bởi James Chadwick.
Bước sang thế kể thứ 20, Max Planck, Einstein, Niels Bohr cùng với một số nhà vật lý khác xây dựng thuyết lượng tử để giải thích cho các kết quả thí nghiệm bất thường bằng việc miêu tả các lớp năng lượng rời rạc. Năm 1925, Werner Heisenberg và năm 1926 Erwin Schrodinger và Paul Dirac công thức hóa cơ học lượng tử, để giải thích thuyết lượng tử bằng các công thức toán học. Trong cơ lương tử, kết quả của các đo đặc vật lý tồn tại dưới dạng xác suất, và lý thuyết này đã rất thành công khi miêu tả các đặc điểm và tính chất của thế giới vi mô.
Cơ lượng tử là công cụ cho ngành vật lý vật chất đặc (condensed matter physics), một ngành nghiên cứu các tính chất vật lý của chất rắn và chất khí, bao gồm các đặc tính như cấu trúc tinh thể, bán dẫn và siêu dẫn. Người đi tiên phong trong ngành vật lý vật chất đặc đó là Felix Bloch, người đã sáng tạo ra một bộ mặt lượng tử các tính chất của electron trong cấu trúc tinh thể năm 1928.
Trong Đệ nhị thế chiến, các nghiên cứu khoa học tập trung vào ngành vật lý hạt nhân với mục đích tạo ra bom nguyên tử. Sự cố gắng của người Đức, do Heisenberg dẫn đầu, đã không thành công, nhưng dự án Manhattan của Mỹ đã đạt được mục đích. Nhóm khoa học người Mỹ, đứng đầu là Enrico Fermi đã là người đầu tiên xây dựng lò phản ứng hạt nhân năm 1942, và chỉ 3 năm sau, năm 1945, vụ thử hạt nhân đầu tiên đã diễn ra tại Trinity, gần Alamogorgo, New Mexico.
Lý thuyết trường lượng tử được xây dựng để phát triển cơ lượng tử, với việc kết hợp thuyết tương đối hẹp. Một phiên bản mới được hình thành vào cuối năm 1940 bởi Richard Feynman, Julian Schwinger, Tomonaga và Freeman Dyson. Họ đã công thức hóa thuyết điện động lực học lượng tử để miêu tả tương tác điện từ.
Thuyết trường lượng tử tạo nền cho ngành vật lý hạt, ở đó nghiên cứu các lực tự nhiên và các hạt cơ bản. Năm 1945. Dương Chấn Ninh và Robert Mills phát triển một dạng thuyết gauge, tạo cơ sở cho Mô hình chuẩn. Mô hình chuẩn đã được hoàn chỉnh vào năm 1970, với thành công là việc miêu tả tất cả các hạt biết được khi ấy.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Vật lý học
- Các nhà vật lý
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Letter to Robert Hooke (15 February 1676 by Gregorian reckonings with January 1 as New Year's Day). equivalent to 5 February 1675 using the Julian calendar with March 25 as New Year's Day

markdown:
# Lịch sử vật lý học
[Vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD) (từ tiếng Hy Lạp cổ đại φύσις *physis* có nghĩa "tự nhiên") là chi nhánh cơ bản của khoa học, phát triển từ những nghiên cứu về tự nhiên và triết học nổi tiếng, và cho đến cuối thế kỷ thứ 19 vẫn coi là "triết học tự nhiên" (natural philosophy). Ngày nay, [vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD) được xác định là môn [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) nghiên cứu về *. vật chất, năng lượng và mối quan hệ giữa chúng*
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=1)]
Từ xa xưa, con người đã cố gắng tìm hiểu về các đặc điểm của vật chất và đặt ra các câu hỏi như: tại sao một vật lại có thể rơi được xuống đất? tại sao vật chất khác nhau lại có các đặc tính khác nhau? Và vũ trụ kia vẫn là điều bí ẩn: Trái Đất được hình thành như thế nào? đặc điểm của các thiên thể như
[Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) hay [Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) ra sao? Một vài thuyết đã được đưa ra, nhưng đa phần đều không chính xác. Những thuyết này mang đậm nét triết lý và chưa từng qua các bước kiểm chứng như các thuyết hiện đại. Một số ít được công nhận, số còn lại đã lỗi thời, ví dụ như nhà tư tưởng [người Hy Lạp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hy_L%E1%BA%A1p), [Archimedes](/wiki/Archimedes), đưa ra nhiều miêu tả định lượng chính xác về [cơ học](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc) và thủy tĩnh học. [Thế kỷ thứ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_17), [Galileo Galilei](/wiki/Galileo_Galilei) là người đi tiên phong trong lĩnh vực sử dụng thực nghiệm để kiểm tra tính đúng đắn của lý thuyết, và nó là chìa khóa để hình thành nên ngành khoa học thực nghiệm. Galileo xây dựng và kiểm tra thành công nhiều kết quả trong [động lực học](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc), cụ thể là [Đinh luật quán tính](/w/index.php?title=%C4%90inh_lu%E1%BA%ADt_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1). Năm [1687](/wiki/1687), [Isaac Newton](/wiki/Isaac_Newton) công bố cuốn sách *Principia Mathematica*, miêu tả chi tiết và hoàn thiện hai thuyết vật lý: [Định luật chuyển động Newton](/wiki/C%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_Newton_v%E1%BB%81_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng), là nền tảng của [cơ học cổ điển](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n) và [Định luật hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn), miêu tả lực cơ bản của hấp dẫn. Cả hai thuyết trên đều được công nhận bằng thực nghiệm. Cuốn sách Principia cũng giới thiệu một vài thuyết thuộc ngành thủy động lực học. Cơ học cổ điển được mở rông bởi [Joseph Louis Lagrange](/wiki/Joseph_Louis_Lagrange), [William Rowan Hamilton](/wiki/William_Rowan_Hamilton), và một số nhà vật lý khác, người đã xây dựng lên các công thức, nguyên lý và kết quả mới. Định luật hấp dẫn mở đầu cho ngành [vật lý thiên văn](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_thi%C3%AAn_v%C4%83n), ở đó miêu tả các hiện tượng thiên văn dựa trên các thuyết vật lý học.
Bước sang
[thế kỷ thứ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_18), [nhiệt động lực học](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc) được ra đời, bởi [Robert Boyle](/wiki/Robert_Boyle), [Thomas Young](/wiki/Thomas_Young_(nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)) và một số nhà vật lý khác. Năm [1733](/wiki/1733), [Daniel Bernoulli](/wiki/Daniel_Bernoulli) sử dụng [phương pháp thống kê](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA&action=edit&redlink=1) với cơ học cổ điển để đưa ra các kết quả cho nhiệt động lực học, từ đó ngành [cơ học thống kê](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA) được ra đời. Năm [1798](/wiki/1798), [Benjamin Thompson](/w/index.php?title=Benjamin_Thompson&action=edit&redlink=1) chứng minh được việc chuyển hóa cơ năng sang nhiệt, và năm [1847](/wiki/1847), [James Prescott Joule](/wiki/James_Prescott_Joule) dặt ra định luật bảo toàn năng lượng, dưới dạng nhiệt cũng như năng lượng cơ học, cơ năng.
Đặc điểm của tính điện và từ tính được nghiên cứu bởi
[Michael Faraday](/wiki/Michael_Faraday), [Georg Ohm](/wiki/Georg_Ohm), cùng với một số nhà vật lý khác. Năm [1855](/wiki/1855), [James Clerk Maxwell](/wiki/James_Clerk_Maxwell) thống nhất hai ngành điện học và từ học vào làm một, gọi chung là Điện từ học, được miêu tả bằng các [phương trình Maxwell](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Maxwell). Dự đoán của thuyết này đó là [ánh sáng](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng) là một dạng [sóng điện từ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB). Năm [1895](/wiki/1895), [Wilhelm Conrad Roentgen](/wiki/Wilhelm_Conrad_Roentgen) (Röntgen) khám phá ra [tia X quang](/wiki/Tia_X), là một dạng tia phóng xạ điện từ tần số cao. Độ phóng xạ được tìm ra từ năm [1896](/wiki/1896) bởi [Henri Becquerel](/wiki/Henri_Becquerel), và sau đó là [Marie Curie](/wiki/Marie_Curie) (Maria Skłodowska-Curie), [Pierre Curie](/wiki/Pierre_Curie), cùng với một số nhà vật lý khác. Từ đó khai sinh ra ngành [vật lý hạt nhân](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n).
Năm
[1905](/wiki/1905), [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein) xây dựng [Thuyết tương đối đặc biệt](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_h%E1%BA%B9p), kết hợp không gian và thời gian vào một khái niệm chung, không-thời gian. [Thuyết tương đối hẹp](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_h%E1%BA%B9p) dự đoán một sự biến đối khác nhau giữa các điểm gốc hơn là cơ học cổ điển, điều này dẫn đến việc phát triển [cơ học tương đối](/w/index.php?title=C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1) tính để thay thế cơ học cổ điển. Với trường hợp vật tốc nhỏ, hai thuyết này dẫn đến cùng một kết quả. Năm [1915](/wiki/1915), Einstein phát triển thuyết tương đối đặc biết để giải thích lực hấp dẫn, thuyết này do đó được gọi là [Thuyết tương đối tổng quát](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) hay [Thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng), thay thế cho định luật hấp dẫn của Newton. Trong trường hợp khối lượng và năng lượng thấp, hai thuyết này cũng cho một kết quả như nhau.
Năm 1911,
[Ernest Rutherford](/wiki/Ernest_Rutherford) suy luận từ thí nghiệm tán xạ về sự tồn tại của [hạt nhân nguyên tử](/wiki/H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD), với thành phần mang điện tích dương được đặt tên là [proton](/wiki/Proton). [Neutron](/wiki/Neutron), thành phần của hạt nhân nguyên tử không mang điện tích, được phát hiện ra năm [1932](/wiki/1932) bởi [James Chadwick](/wiki/James_Chadwick).
Bước sang
[thế kể thứ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%83_th%E1%BB%A9_20), [Max Planck](/wiki/Max_Planck), Einstein, [Niels Bohr](/wiki/Niels_Bohr) cùng với một số nhà vật lý khác xây dựng thuyết lượng tử để giải thích cho các kết quả thí nghiệm bất thường bằng việc miêu tả các lớp năng lượng rời rạc. Năm [1925](/wiki/1925), [Werner Heisenberg](/wiki/Werner_Heisenberg) và năm [1926](/wiki/1926) [Erwin Schrodinger](/wiki/Erwin_Schr%C3%B6dinger) và [Paul Dirac](/wiki/Paul_Dirac) công thức hóa [cơ học lượng tử](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD), để giải thích thuyết lượng tử bằng các công thức toán học. Trong cơ lương tử, kết quả của các đo đặc vật lý tồn tại dưới dạng [xác suất](/wiki/X%C3%A1c_su%E1%BA%A5t), và lý thuyết này đã rất thành công khi miêu tả các đặc điểm và tính chất của thế giới vi mô.
Cơ lượng tử là công cụ cho ngành vật lý vật chất đặc (
*condensed matter physics*), một ngành nghiên cứu các tính chất vật lý của chất rắn và chất khí, bao gồm các đặc tính như cấu trúc tinh thể, [bán dẫn](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_b%C3%A1n_d%E1%BA%ABn) và [siêu dẫn](/wiki/Si%C3%AAu_d%E1%BA%ABn). Người đi tiên phong trong ngành vật lý vật chất đặc đó là [Felix Bloch](/wiki/Felix_Bloch), người đã sáng tạo ra một bộ mặt lượng tử các tính chất của [electron](/wiki/Electron) trong cấu trúc tinh thể năm [1928](/wiki/1928).
Trong
[Đệ nhị thế chiến](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), các nghiên cứu khoa học tập trung vào ngành [vật lý hạt nhân](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) với mục đích tạo ra [bom nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n). Sự cố gắng của [người Đức](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), do Heisenberg dẫn đầu, đã không thành công, nhưng [dự án Manhattan](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Manhattan) của [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã đạt được mục đích. Nhóm khoa học [người Mỹ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9), đứng đầu là [Enrico Fermi](/wiki/Enrico_Fermi) đã là người đầu tiên xây dựng lò phản ứng hạt nhân năm [1942](/wiki/1942), và chỉ 3 năm sau, năm [1945](/wiki/1945), vụ [thử hạt nhân](/w/index.php?title=Th%E1%BB%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) đầu tiên đã diễn ra tại [Trinity](/w/index.php?title=Trinity&action=edit&redlink=1), gần [Alamogorgo, New Mexico](/w/index.php?title=Alamogorgo,_New_Mexico&action=edit&redlink=1).
Lý thuyết trường lượng tử được xây dựng để phát triển cơ lượng tử, với việc kết hợp thuyết tương đối hẹp. Một phiên bản mới được hình thành vào cuối năm
[1940](/wiki/1940) bởi [Richard Feynman](/wiki/Richard_Feynman), [Julian Schwinger](/wiki/Julian_Schwinger), [Tomonaga](/wiki/Tomonaga) và [Freeman Dyson](/w/index.php?title=Freeman_Dyson&action=edit&redlink=1). Họ đã công thức hóa thuyết điện động lực học lượng tử để miêu tả tương tác điện từ. [Thuyết trường lượng tử](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) tạo nền cho ngành vật lý hạt, ở đó nghiên cứu các lực tự nhiên và các hạt cơ bản. Năm [1945](/wiki/1945). [Dương Chấn Ninh](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Ch%E1%BA%A5n_Ninh&action=edit&redlink=1) và [Robert Mills](/w/index.php?title=Robert_Mills&action=edit&redlink=1) phát triển một dạng thuyết gauge, tạo cơ sở cho [Mô hình chuẩn](/wiki/M%C3%B4_h%C3%ACnh_chu%E1%BA%A9n). Mô hình chuẩn đã được hoàn chỉnh vào năm [1970](/wiki/1970), với thành công là việc miêu tả tất cả các hạt biết được khi ấy.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=2)] [Vật lý học](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc)
- Các
[nhà vật lý](/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=3)] **Letter to** [^](#cite_ref-1) [Robert Hooke](/wiki/Robert_Hooke)(15 February 1676 by Gregorian reckonings with January 1 as New Year's Day). equivalent to 5 February 1675 using the [Julian calendar](/w/index.php?title=Julian_calendar&action=edit&redlink=1)with March 25 as New Year's Day


text:
Quặng
Quặng là một loại đá chứa các khoáng vật như kim loại hoặc đá quý, được khai thác từ mỏ và chế biến để sử dụng.
Mức độ tập trung khoáng vật quặng, kim loại, cũng như dạng xuất hiện của chúng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí khai thác quặng. Chi phí tách quặng phải tính đến giá trị kim loại chứa trong đá để xác định loại quặng nào khi khai thác có khả năng mang lại lợi nhuận và không có lợi. Các quặng kim loại thường là các ôxít, sulfua, silicat, hoặc kim loại "tự sinh" (như đồng tự sinh) là những khoáng vật không tập trung phổ biến trong vỏ Trái Đất hoặc các kim loại "quý" (ít gặp dạng hợp chất) như vàng. Các quặng phải được xử lý để tách các kim loại cần lấy ra khỏi đá. Các thân quặng được hình thành bởi nhiều quá trình địa chất khác nhau gọi là quá trình sinh quặng.
Quặng vàng[sửa | sửa mã nguồn]
Quặng vàng được hiểu là các lớp bồi tích của vỏ Trái Đất sau sự vận động trong lòng đất và nhiệt độ nóng chảy phù hợp các nguyên tố vàng được liên kết với nhau và bị kéo dài theo sự vận động của vỏ trái đất. Vỉa vàng thường có hai loại, vỉa đứng và vỉa nằm. Quặng vàng thường có hai loại chính là quặng vàng và quặng kim loại vàng. Quặng vàng là quặng mà vàng đã đạt độ tinh khiết từ 75 đến 95%. Quặng loại này đã bị nóng chảy từ trong lòng đất và được đẩy lên theo sự vận động của vỏ trái đất. Có màu vàng dạng như kim tuyến hay như hạt tấm. Quặng kim loại vàng ở Việt Nam thường là quặng đa kim. Vàng chưa bị nóng chảy nên bị lẫn trong các kim loại khác như đồng, sắt, bạc... Để khai thác quặng vàng loại này người ta phải dùng đến các phương pháp tuyển vàng khác nhau, tùy theo tính chất của mỗi loại quặng bị nhiễm vàng.

markdown:
# Quặng
**Quặng** là một loại [đá](/wiki/%C4%90%C3%A1) chứa các [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) như [kim loại](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i) hoặc [đá quý](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc), được [khai thác](/wiki/Khai_th%C3%A1c_m%E1%BB%8F) từ mỏ và chế biến để sử dụng.
Mức độ tập trung khoáng vật quặng, kim loại, cũng như dạng xuất hiện của chúng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí khai thác quặng. Chi phí tách quặng phải tính đến giá trị kim loại chứa trong đá để xác định loại quặng nào khi khai thác có khả năng mang lại lợi nhuận và không có lợi. Các quặng kim loại thường là các
[ôxít](/wiki/%C3%94x%C3%ADt), [sulfua](/w/index.php?title=Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_sulfua&action=edit&redlink=1), [silicat](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_silicat), hoặc kim loại "tự sinh" (như [đồng tự sinh](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%E1%BB%B1_sinh)) là những khoáng vật không tập trung phổ biến trong vỏ Trái Đất hoặc các kim loại "quý" (ít gặp dạng hợp chất) như [vàng](/wiki/V%C3%A0ng). Các quặng phải được xử lý để tách các kim loại cần lấy ra khỏi đá. Các thân quặng được hình thành bởi nhiều quá trình [địa chất](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%8Dc) khác nhau gọi là quá trình [sinh quặng](/w/index.php?title=Sinh_qu%E1%BA%B7ng&action=edit&redlink=1).
## Quặng vàng[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&action=edit§ion=1)] **Quặng vàng** được hiểu là các lớp bồi tích của vỏ [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) sau sự vận động trong lòng đất và [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) nóng chảy phù hợp các [nguyên tố vàng](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) được liên kết với nhau và bị kéo dài theo sự vận động của vỏ trái đất. Vỉa vàng thường có hai loại, vỉa đứng và vỉa nằm. Quặng vàng thường có hai loại chính là quặng vàng và quặng kim loại vàng. Quặng vàng là quặng mà vàng đã đạt độ tinh khiết từ 75 đến 95%. Quặng loại này đã bị nóng chảy từ trong lòng đất và được đẩy lên theo sự vận động của vỏ trái đất. Có màu vàng dạng như [kim tuyến](/w/index.php?title=Kim_tuy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) hay như hạt tấm. Quặng kim loại vàng ở Việt Nam thường là quặng đa kim. Vàng chưa bị nóng chảy nên bị lẫn trong các kim loại khác như [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt), [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c)... Để khai thác quặng vàng loại này người ta phải dùng đến các phương pháp tuyển vàng khác nhau, tùy theo tính chất của mỗi loại quặng bị nhiễm vàng.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
[Quặng](//commons.wikimedia.org/wiki/Ore?uselang=vi)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng&action=edit§ion=3)]
|
|
|
|![]()

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1055 frontend miss (0)


text:
Sanguisorba minor
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sanguisorba minor là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được Scop. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1771.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Sanguisorba minor”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Sanguisorba minor tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Sanguisorba minor tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Sanguisorba minor”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.

markdown:
*Sanguisorba minor*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sanguisorba minor
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rosales](/wiki/B%E1%BB%99_Hoa_h%E1%BB%93ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Rosaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Hoa_h%E1%BB%93ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sanguisorba](/wiki/Sanguisorba) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. minor** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Sanguisorba minor* [Scop.](/w/index.php?title=Giovanni_Antonio_Scopoli&action=edit&redlink=1), [1771](/wiki/1771) ![ Sanguisorba minor NY-dist-map.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Sanguisorba_minor_NY-dist-map.png/272px-Sanguisorba_minor_NY-dist-map.png)
![ Sanguisorba minor NY-dist-map.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Sanguisorba_minor_NY-dist-map.png/272px-Sanguisorba_minor_NY-dist-map.png)
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Poterium Sanguisorba* * là loài Sanguisorba minor* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Hoa hồng](/wiki/H%E1%BB%8D_Hoa_h%E1%BB%93ng). Loài này được Scop. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1771. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-27800183). Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013. *Sanguisorba minor*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sanguisorba_minor&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[tại](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sanguisorba_minor) *Sanguisorba minor* [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[tại](//species.wikimedia.org/wiki/Sanguisorba_minor) *Sanguisorba minor* [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Sanguisorba minor”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=741394-1). *. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Sugny
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°21′31″B 4°39′28″Đ / 49,3586111111°B 4,65777777778°Đ
Sugny là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Champagne-Ardenne ở phía bắc nước Pháp.
Tọa độ: 49°21′31″B 4°39′28″Đ / 49,3586111111°B 4,65777777778°Đ
Sugny là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Champagne-Ardenne ở phía bắc nước Pháp.

markdown:
# Sugny
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°21′31″B 4°39′28″Đ / 49,3586111111°B 4,65777777778°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Sugny¶ms=49.3586111111_N_4.65777777778_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Ardennes](/wiki/Ardennes) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Vouziers](/wiki/Vouziers_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(2,36 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [08431](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=08431-COM)/ [08400](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **Sugny** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Ard%C3%A8che) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Ardennes](/wiki/Ardennes), thuộc vùng [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) ở phía bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
値
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Chữ Hán[sửa]
Tra cứu[sửa]
- Số nét: 10
- Bộ thủ: 人 + 8 nét (xem trong Hán Việt tự điển)
- Dữ liệu Unicode: U+5024 (liên kết ngoài tiếng Anh)
Chuyển tự[sửa]
Tiếng Quan Thoại[sửa]
Danh từ[sửa]
値
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)

markdown:
# 値
Từ điển mở Wiktionary
|Tra từ bắt đầu bởi|
|
|
## Mục lục
## Chữ Hán[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-Hani-&action=edit§ion=T-1)]
### Tra cứu[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-dictionary-&action=edit§ion=T-1)] [Số nét](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_theo_s%E1%BB%91_n%C3%A9t): [10](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_10_n%C3%A9t) [Bộ thủ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_theo_b%E1%BB%99): [人](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_b%E1%BB%99_%E4%BA%BA)+ [8 nét](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_b%E1%BB%99_%E4%BA%BA_%2B_8_n%C3%A9t)(xem trong *)* [Hán Việt tự điển](//vi.wikisource.org/wiki/H%C3%A1n_Vi%E1%BB%87t_t%E1%BB%B1_%C4%91i%E1%BB%83n/%E4%BA%BA#8_N.C3.89T)
- Dữ liệu
[Unicode](//vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dung_Unicode): [U+5024](http://www.unicode.org/cgi-bin/GetUnihanData.pl?codepoint=5024)(liên kết ngoài tiếng Anh)
### Chuyển tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-translit-&action=edit§ion=T-1)]
## Tiếng Quan Thoại[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-cmn-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **値**
## Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-n-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
|値 viết theo chữ
|
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
gowned
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Động từ[sửa]
gowned
Chia động từ[sửa]
gown
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tính từ[sửa]
gowned /ˈɡɑʊnd/
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# gowned
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **gowned**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
gown
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[gown](/wiki/gown) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [gowning](/wiki/gowning) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) **gowned** [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc [gownest](/w/index.php?title=gownest&action=edit&redlink=1)¹ [gowns](/wiki/gowns)hoặc [gowneth](/w/index.php?title=gowneth&action=edit&redlink=1)¹ [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) **gowned** **gowned**hoặc [gownedst](/w/index.php?title=gownedst&action=edit&redlink=1)¹ **gowned** **gowned** **gowned** **gowned** [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc [gownest](/w/index.php?title=gownest&action=edit&redlink=1)¹ [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) **gowned** **gowned** **gowned** **gowned** **gowned** **gowned** [were](/wiki/were)to [gown](/wiki/gown)hoặc [should](/wiki/should) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc should [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc should [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc should [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc should [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)hoặc should [gown](/wiki/gown) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown) [gown](/wiki/gown)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **gowned** [/ˈɡɑʊnd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Trà vị chanh NESTEA là một sự kết hợp hoàn hảo của tinh chất từ lá Trà tự nhiên và hương vị thơm ngon tuyệt vời từ Chanh nhằm mang đến cho bạn sự tươi mát, giải nhiệt sảng khoái và căng tràn sức sống.
NESTEA Trà vị chanh có khả năng tan dễ dàng ngay trong nước lạnh. Với thiết kế hộp giấy bảo vệ môi trường, gói nhỏ gọn, vị hoàn chỉnh, cắt xé, pha chế dễ dàng và nhanh chóng giúp bạn có thể mang theo bên mình bất cứ lúc nào ở bất cứ nơi đâu dù đi làm, đi chơi hay đi học.
Trà vị chanh NESTEA sẽ giúp bạn giải khát tức thì, cung cấp thêm năng lượng, cung cấp nước và là nguồn bổ sung vitamin C nhằm tăng cường sức đề kháng cho cơ thể, bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do.
Thành phần:
NESTEA Chanh:
Đường, maltodextrin, chất điều chỉnh độ chua (330, 332(ii)), trà tinh chế (1.1 %), hương chanh tổng hợp (có chứa lecithin đậu nành (containing soya lecithin)), muối, chất tạo ngọt tổng hợp 950, màu tổng hợp 150d và vitamin C.
Hướng dẫn sử dụng:
Cho một gói / stick NESTEA vào nửa ly nước lạnh (120ml), khuấy đều, thêm đá và thưởng thức.
Đơn vị đóng gói:
Hộp giấy 18 stick. Thùng chứa 24 hộp

WARC-Truncated: length

Cache-Control: private, max-age=0

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: ___utmvbEVukaX=hZC   XruONalM: StY; path=/; Max-Age=900

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-CDN: Incapsula