text:
Nguyễn Tuân: Nghề văn – nghề chữ
Posted by tuldvnhloc on Tháng Một 3, 2011
NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ
Trong một bài giảng bồi dưỡng người viết trẻ, Nguyễn Tuân đã bộc bạch quan niệm về nghề: “Nghề văn là nghề của chữ (1)… Nó là cái nghề dùng chữ nghĩa mà “sinh sự” […] [1/tr.715,716]. Theo ông, đánh giá một nhà văn, đúng về mặt chuyên môn nghề nghiệp mà bàn, thì giá trị của người đó “là những công đức lập ngôn”, là ở chỗ ông ta “đã mở mang thêm vốn liếng dân tộc về tiếng nói được tới mức nào, và đã góp phần sáng tạo của mình vào ngôn ngữ Việt Nam như thế nào” [1/tr.239].
Đọc Nguyễn Tuân, thấy rõ ở ông một ý thức trách nhiệm hoàn toàn tự giác và một tình yêu sâu đậm hết sức nhạy cảm với những gì liên quan đến ngôn ngữ, đặc biệt là đến tiếng mẹ đẻ. Nguyễn Tuân không phải là nhà ngôn ngữ học, không phải là người lập thuyết. Ông là nhà thực hành tài hoa và sáng tạo với một ý thức rất cao về vai trò, trách nhiệm của nhà văn với ngôn ngữ mẹ đẻ, đúng như ông tự nhận trong mục chuyên môn của bản khai lí lịch ở Hội nhà văn: Chuyên viên tiếng Việt. Trong bài viết này, người viết cố gắng ghi nhận một số thủ pháp tạo từ, dựng câu của Nguyễn Tuân.
1. TỪ NGỮ
1.1. Chữ đặt đúng chỗ, mở rộng hiệu năng: Có những chữ (2) rất bình thường, quen thuộc; nhưng nhà văn đặt nó vào trong một quan hệ mới, lập tức tạo ra một ý vị bất ngờ, và hình như đã giải phóng những tiềm năng bấy lâu vẫn ngủ im trong con chữ.
Có cảm tưởng như Nguyễn Tuân đã đi vào tận ruột từ, tận đáy nghĩa; tạo điều kiện thích hợp cho từ ngữ tung hoành, trở thành một chữ đắc địa, bung ra những vẻ đẹp từ trước chưa thấy, tỏa ra một năng lượng tinh khôi. Như chữ “được” trong cái đầu đề Được ốm; như chữ “sống”, chữ “chết”, chữ “quạnh hiu” trong câu văn sau: “Từ lúc chưa được ốm nằm, cứ phải ốm đứng, chị Nguyễn từng đã hiểu biết đến nhiều thứ quạnh hiu đang sống trong cái lòng chết của mình.” [II/tr.509].
Những chữ bình thường nhờ đặt đúng chỗ, có một quan hệ bất thường, mà tỏa phát ra hào quang mới lạ, không hiếm trên những trang tùy bút Nguyễn Tuân: “Chỉ có tôi đang nói chuyện với một mớ tóc mây. Chỉ có hai ngón tay Chị Hoài đang nói chuyện với những sợi chỉ tơ thâm một mớ tóc xõa. […] Thế rồi trong giữa cái hiu quạnh tay đôi ấy khe khẽ nổi lên cái giọng kể chuyện Nhị Độ Mai” [II/tr.657].
1.2. Có những chữ do Nguyễn Tuân tự đặt ra bằng cách kết ghép hay thêm bớt một cách mới mẻ, bất ngờ, để diễn tả một nội hàm hoặc phong phú hơn, hoặc sắc bén, gây ấn tượng mạnh hơn. “Tuổi măng trứng”, “cái phẩm chấtthơ ngộ”, “cái buổi thơ nhiên”… là những sự kết ghép như thế. Chữ sông mỏi tả con sông Hương của một thời xa cũ: “Sáu nhịp cầu Tràng Tiền rạng dần lên như ba cặp lông mày trắng thần lãng mạn nào đang soi vào mặt sông mỏi” [IV/tr.777].
Nó đã lột tả tài tình đến thế, không chỉ dòng sông đọa lạc, mà cả cái không khí rời rã ám ảnh trong lòng cũng như ngoài đời cái xã hội thuộc địa cuối mùa hồi đó. Hình dung cái học vị tú tài của Tú Xương, Nguyễn Tuân viết: nó “me mé ghe ghé bể hoạn mà lại chưa đủ tiêu chuẩn bằng cấp để vào quan chế.” [4/tr.261]. Chữ “me mé ghe ghé” đã diễn tả được cả vị trí éo le mấp mé trên bậc thang xã hội, lẫn tâm trạng bực thân giận đời của ông Tú. Nó là sáng tạo độc đáo của Nguyễn Tuân – độc đáo cả từ vị lẫn ngữ âm.
Cùng một thủ pháp kết ghép mới lạ như trên, bằng nhiều dạng khác nhau, nhưng đều thể hiện được cái “nhỡn quan riêng” độc đáo của tác giả: “Tôi cắmmột điếu thuốc […] vào mồm thằng giặc […] Tôi bật diêm châm vào mặt nó” [IV/tr.696]; “Tôi rước tôi bước ra đường” [II/tr.311].
1.3. Nguyễn Tuân còn cách gây ấn tượng mới lạ, mạnh mẽ cho chữ bằng cách chuyển hoá từ loại (danh từ hóa, động từ hóa tính từ, hay ngược lại…). Thái độ miệt thị đến mức ghê tởm những kẻ sùng bái, nô lệ đồng tiền của nhà văn đã đọng lại trong một tính từ tôn lên thành danh từ: “Cái thối inh của xã hội tiền” [V/tr.607]. Cảm giác bao quát về một cái chợ nhếch nhác bẩn thỉu ở ngoại ô cũng được nhà văn tả bằng hai tính từ gộp lại được danh từ hóa như vậy: một cô đồ tể “đội mẹt thịt… góp với cái nhầy nhờn của buổi chợ sớm tại cửa ô.” [I/tr.233].
Cũng một sự chuyển hóa tương tự, nhưng bạo tay hơn, Nguyễn Tuân bỏ luôn cả chữ “cái”, để ấn tượng thêm đột xuất, trong một kết hợp từ mà ngoài Nguyễn Tuân có lẽ chưa ai trong văn xuôi dám “tây” đến vậy: “Cuộc sống đầy những bất thình lình nguy nga chưa có phụ người ta bao giờ, nếu người ta biết tận tụy xê dịch và tìm lẽ sống của mình trong cái thú làm người giang hồ.” [I/tr.821].
Ở một chỗ khác, Nguyễn Tuân động từ hóa một tính từ để lột tả một không khí quạnh quẽ, một quang cảnh hết cả sinh khí: “Nhà hát đã lạnh tiếng cười, tiếng đàn, lạnh cả đến một cái tàn đèn dầu lạc.” [5/tr.401]; hoặc để thể hiện không chỉ màu sắc tĩnh tại mà cả triển vọng đang diễn biến theo chiều hướng tươi đẹp của một con sông, một vùng đất, một tâm trạng: “Hỡi những bạn đò người Thái […] từ nay Sông Đà càng ngày càng xanh ve mãi lên một niềm hoài vọng!” [IV/tr.464].
1.4. Dưới ngòi bút Nguyễn Tuân, ngôn ngữ được xếp đặt, kết hợp hết sức linh hoạt, táo bạo, đôi khi dụng ý chệch chuẩn để lạ hóa ngôn từ, nhằm đạt những hiệu quả chữ nghĩa mới mẻ. Một trong những thủ pháp ngôn từ đó, là nhà văn đã tạo nên những kết hợp mới vẫn dựa trên nghĩa gốc của từ, nhưng trong quan hệ ngang với từ khác cùng câu, đã nảy sinh một sắc thái ý nghĩa mới cho một đối tượng, một trường hợp, một lĩnh vực nào đó. Với thủ pháp chuyển hóa từ nghĩa ấy, nhà văn đã làm nổi bật lên cái nhìn hết sức độc đáo đối với gia đình của một lãng tử, bằng một chữ “quàn” mà trước Nguyễn Tuân chắc hẳn không ai dám dùng như thế. “Tôi vẫn nhớ đến cái tiểu gia đình tôi quàn tạm ở một cái tỉnh nhỏ miền trong nọ.” [II/tr.656]. Nguyễn Tuân có hàng loạt những từ được dùng đắc địa trong ngữ cảnh đã chuyển hóa nghĩa như thế:
– “Có những đêm mưa to gió lớn làm nhòe những tiếng trống phủ cầm canh” [I/tr.513].
– “Gian nào cũng tô hô ra mặt phố” [III/tr.240].
– “Cái giọng hát […] rót cong được câu văn chầu vào tai người gần mình” [II/tr.242].
1.5. Nguyễn Tuân đặc biệt ưa dùng lối điệp dồn cộng hưởng. Thủ pháp này làm ý nghĩa, cảm xúc dồn dập tăng cấp; vừa khắc sâu tô đậm, vừa mở rộng trường cảm nhận cho người đọc.
Có khi nhà văn đưa hàng loạt từ để diễn tả nhiều khía cạnh sắc thái bổ sung cho nhau của cùng một tính chất, một hoàn cảnh:
– “Một thứ hạnh phúc chói thắm chín lành.” [IV/tr.215].
– “Những tiếng cười khê, nặc, dâm, ngấy.” [I/tr.257].
– “Sức sáng gắt gỏng, lọc lõi và dữ dội của Hồng Kông.” [I/tr.248].
Có khi ông tách một từ thành hai mảnh, kèm theo tiếng điệp nhấn vào, làm cho ngữ điệu thành da diết hơn, khiến từ vị thêm hẳn sức nặng:
– “Có một nhà văn đi rất dữ và viết cũng rất tợn” [V/tr.970].
– “Lắm hôm đang nuốt dở miếng cơm là cứ sặc khốn sặc khổ lên…”.
Có khi ông để liền nhau tới ba bốn cụm từ vừa gần nghĩa nhau, vừa có số âm tiết như nhau, để sức cộng hưởng càng tăng thêm cường độ – cả bằng từ vựng, cả bằng âm điệu:
– “Và giời Mèo, ánh sáng trong vô cùng, sáng vô ngần, lọc vô tận.” [V/tr.21].
– “Quanh chị Dậu, quanh cái thẻ sưu thuế người, cả một hệ thống thiên la địa võng bóc lột sự sống, ăn hiếp sự sống, bức tử sự sống.” [V/tr.733].
Có khi điệp cộng hưởng cùng một chữ, để ấn tượng thật đậm nét, tập trung:
– “Thầu cứt, thầu cơm, thầu rượu, thầu tất, cái gì có người gọi một cái là xin thầu ngay.” [1/tr.591].
1.6. Không ít trường hợp, nhà văn dùng hình thức xâu chuỗi (thường được hình thức hóa bằng những gạch nối) nhiều khái niệm liên quan hữu cơ với nhau thành một chữ gộp, để thể hiện một khái niệm đặc thù nào đó:
– “Cái kiểu thơ – mìn – nổ – chậm của B.Bretch” [V/tr.634].
– “Bà Tương – Phố – giọt – lê – thu” [II/tr.259].
– “Chị Dậu hai lần bị cưỡng dâm ở mấy cái tư – thất – công – đường – nhà – thổ” [V/tr.741].
1.7. Nguyễn Tuân đã trực tiếp phát ngôn nhiều lời chữ mang khẩu khí dân dã tự nhiên thoải mái – ở những chỗ cần đến cái giọng ấy, nó giúp hóa giải cho cả tác giả lẫn độc giả: “A men! Giời ôi là giời! Sống làm sao được đây! […] Nổi lên một mồi lửa cho nó cháy vèo mẹ nó đi cái thứ làng An nam ngột ngạt đó.” [V/tr.733]. Hoặc giọng cởi mở thân tình: “Chỗ nào cũng mò tới. Lắm lúc ăn mặc thực sang, lắm lúc như con mẹ ngộ.” [I/tr.725]. Lại có khi thật nhẹ nhõm, sống động: “Giã như cái chú gần đây thì còn gì là chả là giò nữa. Đâu lại có cái kiểu nện chày chủng chẳng tiếng đực tiếng cái tiếng mẹ tiếng con như thế.” (3)
1.8. Nguyễn Tuân còn tài hoa trong việc gây không khí, dựng bối cảnh, “phục chế” lại sắc thái phong vị một thời, một lĩnh vực đặc thù, bằng những từ cổ, từ nghề đương thời.
Một tờ “phiến trát” ở kia, hay mấy chữ “chén quan hà” ở đây; những động từ xưa cũ trong những câu: “Quan giấc đã dậy” [I/tr.725] hay “Em ăn mày được ít chữ của thầy” [II/tr.750]; “Cụ Kép đãi đứa cháu ngây thơ một nụ cười rất độ lượng.” [I/tr.198] hay “mời đi về quê phúc lại cho một ngôi mộ.” [I/tr.198] khác nào những mảnh gốm di chỉ, dựng lại cho ta không chỉ lời ăn tiếng nói, mà cả lề thói sinh hoạt, lễ giáo giao tiếp của một thời quá vãng. Lối đo đếm ước lượng thời gian trong câu thoại “Chừng vàng mặt giời thì võng Cậu Lãnh tôi sẽ có người cáng tới đây.” [III/tr.88] in dấu tư duy của một xã hội nông nghiệp thô sơ.
Đọc Chùa Đàn, ta biết đến tên của những động tác đánh đàn như “vê, lẩy, chụp, vuốt, nhấn; những tiếng thoảng, tiếng xòe”. Đọc Chiếc va li mới, ta làm quen với tiếng dân nghề sông nước: “sóng gối róc”, rồi “sóng vã tai”, buồm chạy cánh tiên hay chạy cánh xếp… Rồi “lồng củi”, “giạc lửa” (luồng đi của sức nóng hơi lửa), “bầu” (lòng lò nung); “tắm đôi hoa tai” (trong nghề kim hoàn); những từ quân sự: mai phục, vu hồi, thanh viện, trùng vi…
1.9. Nguyễn Tuân hay dùng giải ngữ để thuyết minh cho rõ những khía cạnh, tình huống, đặc trưng của đối tượng mình nói đến. Vế giải ngữ có khi dài hơn cả vế chính (“chính” theo quan hệ cú pháp), thậm chí tràn sang hẳn cả một câu khác.
Dấu ấn của Nguyễn Tuân ở giải ngữ, so với giải ngữ của hầu hết người viết khác – thường chỉ đóng vai trò phụ, như một chú thích kèm thêm – là ở chỗ nó thường có sức nặng đáng kể, nếu không là nặng nhất, trong ý nghĩa của câu văn. Chính ở những giải ngữ này, Nguyễn Tuân thường bộc lộ những cách nhìn riêng, những suy ngẫm đặc sắc của mình.
Khi Đại chiến II bắt đầu bén lửa vào Đông Dương, và Hà Nội đã “phòng thủ thụ động” với Những ngọn đèn xanh, Nguyễn Tuân thực sự băn khoăn, tự hỏi một cách nghiêm chỉnh: “Người ta – thứ nhất khi người ta là tâm hồn Việt Nam của năm 1939 – chẳng nhẽ chỉ biết có văn chương? và làm văn thôi?” [II/tr.433].
Và ở một tùy bút khác: “Tôi tương tư con sông Hương – một con sông không có sóng, nhưng hay chuyên chở những ngọn sóng của lòng người lỡ chơi trên mặt nước nó.” [I/tr.250], rõ ràng ở đây, thông báo quan trọng và ý vị đậm đà nhất của câu văn không phải ở cụm chủ vị đi trước, mà ở vế giải ngữ đi sau.
Vào chặng đường sáng tác sau này, khi nói đến kẻ thù, với cảm thức dân tộc nhạy sắc và tầm văn hóa uyên bác, Nguyễn Tuân còn sử dụng giải ngữ như một ngón đòn lợi hại, bằng một dạng giải ngữ hiếm có, tràn bờ ranh cú pháp thông thường, sang hẳn một câu khác: trước mặt mỗi thằng (4), trên nền nhà hỏi cung, lòi ra đôi dép trắng Thái Lan – Thái Lan, cái nơi đã cho không lực Hoa Kỳ mượn đất dựng sáu chục căn cứ để bay sang đánh Việt Nam. Thái Lan, cái xứ xa bị Mỹ ăn hiếp, mà các nhà báo Pháp vẫn gọi mỉa là “cái bang thứ năm mươi mốt của Hoa Kỳ” hoặc là chiếc hàng không mẫu hạm trên cạn của hạm đội VII.”[IV/tr.663].
Với bản lĩnh dày công tích lũy khổ luyện, Nguyễn Tuân đã nâng bậc, đổi ngôi cho giải ngữ từ địa vị một thành phần phụ thuộc trong cú pháp quy phạm, lên thành một nét trữ tình man mác, một vế chính luận sắc bén trong câu văn.
1.10. Nguyễn Tuân còn đặc biệt hay dùng định ngữ (5) và rất sở trường lấy nó để diễn tả vô cùng biến hóa, tinh tế về đủ mọi cảnh trạng, tình huống, tính chất, sắc độ… của sự vật khách quan cũng như của tâm tư chủ quan.
Ông có cách riêng để gọi một loại màu rất khó gọi tên: “Gió, rêu, mưa suốt năm đem lại cho tường gạch cái màu uyển chuyển của thời gian” [IV/tr.526]. Với định ngữ, Nguyễn Tuân còn thể hiện được những sắc thái, ý nghĩa bất ngờ nhất: “Một cái ngã tư đông đặc căm thù” [IV/tr.661]; “Ông Tú riêng giữa làng thơ ngồi hẳn một chiếu điều hoa nửa cạp hiện thực nửa cạp trữ tình” [V/tr.850].
Định ngữ trong lời văn Nguyễn Tuân dẫn ta tới những biên độ phiêu lưu tài hoa nhất của thưởng thức sắc màu: “Cái màu vàng giãy nảy” của chuối Ngự chợ Rồng [V/tr.766]; “Một màu nắng tháng ba Đường thi “yên hoa tam nguyệt hạ Dương Châu”. [IV/tr.453]. Định ngữ Nguyễn Tuân có khi lồng ghép đến mấy tầng lên nhau: “Trang sách ẩm mực in run run trong tay tác giả nó […] đang rung lên cái hơi thở cuối cùng của một nhà văn sung sức, của một quả trái đang nung mật mà lại đã nẫu cuống.” [1/tr.381].
2. CÂU
Trong thế mạnh ngôn từ của Nguyễn Tuân, phải đặc biệt chú ý đến câu văn của ông. Khác với từ là đơn vị của tiếng nói; câu là đơn vị của lời nói – ăn nên đọi, nói nên lời – gắn liền với tầm vóc văn hóa, đặc điểm nhân cách của người phát ngôn. Câu văn Nguyễn Tuân thể hiện rõ nét con người văn hóa, bản lĩnh nghệ thuật của ông. Có một số người nhấn mạnh đến lời văn cầu kì, kênh kiệu, miên man như vào mê trận của ông.
Thật ra, câu văn Nguyễn Tuân không chỉ có thế, cũng không phải phần lớn là thế. Và ngay những câu phức hợp, nhiều vế đó cũng thường có lí do nghệ thuật của nó; hơn nữa, không phải cứ khúc mắc, khó hiểu là kém giá trị đi.
Sau đây là một số dạng câu thường gặp trên các trang tùy bút Nguyễn Tuân:
2.1. Câu dân dã
1. “Thuốc phiện làm cho Đinh lạnh như tiền và còn làm cho Đinh dài hẳn người ra nữa. Hun đốt mãi thì còn gì mà chả!” [8/tr.144].
2. “Vào các thư viện bảo tàng khắp các nước mà tìm lấy. Khối”. [2/tr.5].
3. “Nhất nhẽ là phải làm thứ ma đói, anh cũng đành lòng.” [8/tr.104].
4. “Còm cọm mãi.” [II/tr.641].
5. “Tâm lại dám xưng chị! Và lại dám gọi những người ở đây là người Hời! Láo đến thế thì thôi.” [I/tr.378].
Những câu trên trước hết đúng là lối nói “đặc Việt Nam”, rất kiệm lời mà vẫn rõ tình thái phát ngôn. Có nhiều câu tưởng chừng nghe được cả ngữ điệu. Có khi như một lời chia sẻ thân tình. Nhà văn đã không nệ những quy phạm hàn lâm, để cho ngôn từ sống động mà tung cánh. Có câu nôm na suồng sã như lời buột miệng tự nhiên, nhưng vẫn là lời văn, không thể thêm bớt hoặc thay thế một chữ.
2.2. Câu có phong vị cổ kính, giao hòa cũ mới
Đây vẫn là những câu ta thường nói, thường nghe hiện nay, nhưng nó xen vào ít nhiều chữ nghĩa hay lối diễn đạt cổ. Có khi ngay trong một câu, một chữ rất xưa cũ (“giấc hương quan”) lại hòa hợp với những chữ in rõ dấu nỗi khủng hoảng “tân thời”: “Hồn quê lại giục khách tha hương nhớ tử phần. […] Giấc hương quan làm cho người ta khổ sở oằn oại đến thế là cùng.” [I/tr.280].
Có trường hợp, chỉ trong một đoạn văn, ta gặp cả mấy dạng câu – đối xứng cổ kính (câu a), khẩu ngữ dân gian (câu b), cấu trúc hiện đại (câu c): “[a] Đã một đĩa ớt xanh, lại một đĩa ớt đỏ. [b] Trông vui mắt lạ. [c] Nếu dùng bữa cơm này làm mẫu để vẽ một bức họa tĩnh vật thì cái giá trị bài trí của mâm cơm thực là hoàn toàn.” [I/tr.711].
Có những câu tuy “bình” mang dáng cũ, nhưng “rượu” hoàn toàn mới: “Nàng định nói chuyện đứng đắn mà Bạch thì cứ ỡm ờ. Hai người chia tay. Hòa tưng tức trong người. Bạch dửng dưng trên nét mặt.” [I/tr.999].
Câu văn không chỉ đối xứng về từ loại của chữ mà còn ngân lên nhạc trong thanh điệu, tiết tấu, âm vận của lời: “Thuyền tôi trôi qua Cầu Bầu, thuyền tôi qua Quán Bóng, thuyền tôi trôi xuống cống Đồng Quan.” [III/tr.239].
Lại có chùm câu vừa khoác áo truyền thống với cả nếp tà đối xứng (“Dưới cái màn trời triền miên”/ “Trên cái chiếu đất dằng dặc”), lẫn khuy khuyết cổ xưa “rừng tị nạn”, “mùi côi cút”, “chùm tóc mới vừa tơ”…); vừa có lối diễn đạt rất mới – gần như “trực dịch văn Tây” (“dằng dặc mùi côi cút”, “cái rêu nhầy nhờn của ngày đau khổ và lẩn lút”); tất cả hòa quyện vào nhau không thể tách bạch, thành một lời văn đặc sắc riêng của Nguyễn Tuân: Dưới cái màn trời triền miên những kinh động ngờ sợ, ánh sáng tối và ẩm ướt của rừng tị nạn đổ xuống một cái đầu xanh đang ngậm một chùm tóc mới vừa tơ mà đã nhuộm màu tang. Trên cái chiếu đất dằng dặc mùi côi cút, một cặp chân có khóa bạc vòng vàng đang in đôi gót đỏ như son lên cái rêu nhầy nhờn của ngày đau khổ và lẩn lút.” [I/tr.536,537].
2.3. Câu hiện đại
Dọc theo trang văn Nguyễn Tuân, ta còn thường gặp những câu rất mới, theo lôgic giàu lí tính của phương Tây, có lối cắt câu nhiều khi bất ngờ với tư duy truyền thống, nhưng rõ ràng có sự sắc sảo riêng, gây ấn tượng mạnh mẽ cho bạn đọc – ngay cả với bạn đọc bây giờ, chứ không chỉ với bạn đọc cách đây hơn nửa thế kỉ.
Những câu văn hiện đại sắc nhọn, hoặc nhiều tầng lớp vế chính vế phụ ấy chung sống hài hòa với những câu giàu nhạc tính của ngôn từ truyền thống, tạo nên một vẻ đa dạng, một cái duyên hoạt bát riêng cho tùy bút Nguyễn Tuân:
– “Con người ấy xưa nay là sự thiểu não hiện thành hình người” [8/tr.103].
– “Tôi lên cầu thang rất chậm, đầu còn bận những sung sướng.” [II/tr.802].
– “Người ta ghi lại những cái lổng chổng đổ vỡ gây nên bởi một người đàn bà, bởi những người đàn bà, bởi tất cả đàn bà.” [II/tr.647].
Lại có những câu quá tây, mặc dù không phải vụng về, mà rõ ràng có dụng ý của tác giả; nhưng đối với lỗ tai trung bình của công chúng Việt Nam ngay những năm hai ngàn này, nó cũng khó nghe lọt: “Tôi nhận thấy keo bẩn mấy hào chỉ trong lúc này là một lỗi lớn. Đối với phong nhã!” [I/tr.255].
Thế nhưng, hơn hai chục năm sau, khi bình truyện Tắt đèn, cũng là một vế trạng ngữ bắt đầu bằng giới từ “với”, đem tách ra, tôn lên thành câu như thế, do Nguyễn Tuân đã “thuần hóa” được nó, ta lại thấy sắc sảo, gây được ấn tượng: “Một cuộc sinh li (giống như tử biệt) bên một cái rá khoai nghèo và khói cứ loãng dần trên củ khoai nguội. Với bao nhiêu câu lục vấn của trẻ.” [1/tr.440].
Cùng loại câu nhiều vế nhiều tầng ấy, cần ghi nhận thêm câu Nguyễn Tuân tả cơn bão lũ nội tâm của tấn “thảm kịch trường thiên” cuộc đời một phụ nữ. Mặc dù tác giả viết hoa chữ “chị” sau dấu cảm – có thể theo một thói quen quy ước chính tả nào đó – nhưng xét cả về diễn tiến mạch văn, lẫn cái đà ngữ điệu, đây chỉ có thể là một câu (6). Câu văn dài hơi, gồm cả một giải ngữ trùm lớp đồng thời một so sánh chứa chất nỗi niềm ấy, càng nổi bật sức nặng, dư âm của nó, nhờ câu sau ngắn gọn, khẳng định chắc nịch thêm. Tác giả Tóc chị Hoài đã kết hợp thật đẹp cả “hoành” lẫn “tung” để lột tả cho kì được sự phong phú, phức tạp của đối tượng.
Đây chính là kiểu câu đặc trưng nhất của cú pháp Nguyễn Tuân: “Chị Hoài là một cái thảm kịch trường thiên, là một nguồn sống bồng bột tắc lối thoát, là một dòng nước lũ tháng bảy và ghê khiếp thay! Chị lại nín lặng tự đem cái thân mình ra làm con đê – một con đê dài dằng dặc chạy song song bên con sông ì ầm vỗ vô khối con sóng tình cảm phiền phức, một con đê đắp bằng những năm tháng âm thầm của một tuổi hoa niên thiếu ánh sáng, thiếu khí lành – để giữ vững dòng nước nguồn tâm đừng tràn lan ra. Dòng nước lũ ấy mạnh lắm.” [II/tr.650].
Loại câu dài hơi, dồn nén nhiều ý tình, khía cạnh của đối tượng miêu tả ấy,không chỉ đặc trưng cho cú pháp, mà cho cả bút pháp Nguyễn Tuân, một bút pháp cực tả, viết cái gì cũng hay đi đến thấu đáo mọi khía cạnh, ngóc ngách của nó.
2.4. Câu cấu trúc cộng hưởng
Nguyễn Tuân còn một cách dựng câu dồn nén khác, không phải bằng số nhiều của các vế trong một câu; mà bằng loạt câu liên hoàn, cùng dạng cấu trúc, cùng xoáy vào một chủ điểm – chỉ là chữ in mực đen giấy trắng, mà cho ta như nhìn thấy được cả cử chỉ, vẻ mặt khi phát ngôn; mà cho ta nghe rõ được cả giọng chì chiết, xót xa:
– “Nghe mà thấy đài quá! Nghe mà thấy sang quá!” [V/tr.360].
– “Sao mà chán đến thế! Sao mà lợm giọng đến thế” [nt/tr.552].
– “Còn đâu cái thời đậm đà của lũ lượt mặt to tai tía đóng cọc xì gà vào mồm, để lại sau chiếc xe cao su giờ […] một luồng thơm say của rượu mùi. Còn đâu cái thời tưng bừng của áo gấm guốc kinh găng trắng nhảy tàu điện và tóc thề và áo cào cào thướt tha bên những thông cù đương ra lộc. Còn đâu cái thuở cánh pháo ào rụng như đào gió trên ngàn xác đỏ chôn đứng cổ chân người bộ hành đi tìm xuân trên lề đường. Xa lắm rồi.” [II/tr.821,822].
2.5. Câu đặc biệt
Đó là những câu chỉ có một vế, một thành phần, nhằm nêu bật lên một ấn tượng độc lập, rõ nét; một cảm nhận sâu thấm; một dư âm kỉ niệm sâu xa:
– “Về thủ đô chứ? Tám năm. Lại về.” [III/tr.738].
– “Thói quen. Thói quen hằng ngày. Những thói quen hằng ngày tầm thường của một cuộc sống tầm thường.” [2/tr.39].
– “Cho đến bây giờ” (câu này đồng thời cũng là cả một đoạn) [II/tr.673].
Đây cũng là một kiểu câu hiện đại. Thực chất đó là những lời độc thoại nội tâm, trong tư thế nhìn ngẫm lại chính mình, thể hiện nhu cầu tự ý thức rất cao trong con người trí thức của thế kỉ XX này.
2.6. Câu thơ văn xuôi
Khi mới vào nghề, Nguyễn Tuân có làm thơ. Thơ ông không có gì mới mẻ, và chắc vì thế, cây bút thích làm một “Đà giang độc bắc lưu” này đã sớm rời bỏ thi đàn. Tuy nhiên, Nguyễn Tuân từng thẩm thơ rất tinh tế. Và trên nhiều trang viết Nguyễn Tuân, có những đoạn văn xuôi đầy thi vị. Xin dẫn ra vài ví dụ:
– “Con Sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân.” [IV/tr.452].
– “Và thời gian của đồng hồ thủy tiên đêm Tết xa như không ngớt thánh thót vương hương.” [IV/tr.587].
– “Sê-khốp là cái sáo diều vĩ đại, trên đôi cánh âm vang tiếng nói của hiện thực và nhịp thơ của lãng mạn.” [V/tr.544].
Ngoại trừ một số (rất ít) câu quá Tây khó lọt tai người Việt, những câu lan man rườm rậm, tật lặp chữ – những “của”, “là”… mà Thạch Lam đã nhắc đến từ bài viết về Vang bóng một thời (1940) – làm nặng nề câu cú; phải thừa nhận Nguyễn Tuân đã sáng tạo được những câu văn xuôi thật uyển chuyển.
Xét về cấu trúc, câu văn Nguyễn Tuân rất đa dạng, không bị gò bó bởi những qui phạm hàn lâm. Nhà văn cốt diễn tả sao cho lột được thần thái của đối tượng hay của cảm nhận cá nhân, bằng cách nói riêng, tự mình tìm tòi, khai phá lấy. Ông sở trường nhất loại câu thể hiện các diễn biến ngóc ngách của nội tâm (Một chuyến đi, Tóc chị Hoài…), loại câu cảm nhận bình phẩm độc đáo về văn chương, thế sự (Thời và thơ Tú Xương, Tình rừng…) và loại câu đặc tả đầy ấn tượng về cảnh vật (Người lái đò sông Đà, Cốm…).
***
Đi dọc hành trình sáng tác của Nguyễn Tuân, nhận thấy rất rõ sự vận động phát triển về ngôn từ. Ở vài tác phẩm đầu tay của ông, câu văn hơi văn còn phảng phất cổ và sáo (với những từ mòn và lối văn biền ngẫu). Liền sau đó diện mạo ngôn từ Nguyễn Tuân biến đổi, ông nhanh chóng định hình phong cách và khẳng định phong độ của mình.
Có sự song hành thú vị giữa tỉnh táo và mê đắm trong văn Nguyễn Tuân. Một mặt, câu chữ Nguyễn Tuân thể hiện rõ sự dụng công, có lúc đến độ cầu kì lộ liễu như là kĩ xảo; mặt khác lại là chất thơ có khả năng cuốn hút đến ngẩn ngơ. Bên cạnh những câu tầng tầng lớp lớp như muốn tận cùng kì lí với sự đời; lại có những câu mê đắm trong trẻo thanh tao như đang nhập cảm, hòa tan cùng cảnh sắc.
Đọc Nguyễn Tuân, có những lúc vừa bị lôi cuốn đến như mê hoặc bởi sức hút không cưỡng nổi của một ngòi bút điêu luyện, lại vừa cảm thấy đôi chút hoài nghi như một lực đẩy khó cắt nghĩa. Rõ ràng là phục tài, nhưng cứ có gì nhoi nhói trong cảm thức, trong tiếp nhận: hình như bậc thầy chữ này dụng công lộ quá, “nghề” quá; đôi khi tỉnh quá, lí trí quá, làm dáng rõ quá.
Phải chăng, tâm lí phương Đông chưa thoải mái được với những cá tính nhọn sắc, đầy lí tính như thế, và quan niệm truyền thống cũng chưa quen coi văn chương là một nghề, mà như một thiên chức, như một “ơn riêng”, một tiếng lòng tự nhiên không cưỡng nổi?
Bản lĩnh và niềm đam mê tài hoa đối với ngôn từ ấy cũng là sự thể hiện, đồng thời là sự thực hiện khát vọng tự do – tự do thể hiện chính mình, tự do là mình, có cái riêng của mình… Bởi vì khó có gì có thể tự do hơn ngôn ngữ, đặc biệt là ngôn ngữ nghệ thuật.
Nguyễn Tuân không dừng lại ở chỗ chỉ là người hát rong suốt đời ngợi ca sự huyền diệu không cùng của tiếng Việt. Nếu ta ngẫm nghiệm kĩ miếng “nắng ròn tan” trên bãi sông Đà, “cái hồn nhiên trắng nõn” của mảnh tường quê hương với nước vôi ăn Tết, những đoạn văn chứa chất nỗi đời trong Tóc chị Hoài, những câu văn co duỗi hết sức uyển chuyển đa dạng… có thể nhặt ra vô số qua các thiên tùy bút từ Một chuyến đi trước kia đến những trang kí chống Mỹ sau này – những câu văn có nhạc điệu trữ tình giàu chất thơ của phương Đông truyền thống, lại cũng có cái lôgic sắc sảo trập trùng sự kiện của phương Tây hiện đại; ta sẽ thấy Nguyễn Tuân đã mở rộng bờ cõi ngôn từ văn chương làm giàu thêm cho lời ăn tiếng nói dân tộc như thế nào.
Cái giọng “đặc Việt Nam” ấy, thật ra đã được hiện đại hóa, nảy nở thêm nhiều sức diễn tả mới với những câu văn xuôi “có một không hai” mà Phan Ngọc đã đem sánh với câu thơ Nguyễn Du, câu đối Nguyễn Khuyến (7).
Với Nguyễn Tuân, ngôn từ không chỉ là chất liệu, phương tiện, mà còn là đối tượng của văn chương, là chính văn chương; và nhà văn đã có ý thức lạ hóa nó, để tạo được dấu ấn độc đáo cho mình và hấp dẫn độc giả. Ý thức này ở Nguyễn Tuân có gì đó gợi nhớ đến hình bóng của những người theo trường phái chủ nghĩa hình thức Nga thế kỉ XIX. Con đường ngôn từ mà Nguyễn Tuân khai phá có lẽ chỉ dành cho ông. Trên độc đạo ấy ông là khách độc hành. Nhưng rõ ràng, ở đây, Nguyễn Tuân đã để lại tấm gương lớn về lao động sáng tạo và dũng khí mở đường.
________________________________________
(*) Kí hiệu I, II, III, IV, V tương ứng với tập I, II, III, IV, V của Nguyễn Tuân toàn tập (Nguyễn Đăng Mạnh biên soạn và giới thiệu), NXB VH, HN, 2000.
(1) Những chỗ in nghiêng trong trích dẫn tác phẩm Nguyễn Tuân là lưu ý của người viết bài này.
(2) Người viết dùng để chỉ chung về từ ngữ, khác với câu.
(3) Giò lụa.
(4) Tù binh giặc lái Mỹ.
(5) Về thuật ngữ này cũng như “giải ngữ” bên trên, người viết mạn phép tạm dùng, cốt để chỉ một số ngôn từ nghệ thuật của Nguyễn Tuân, có thể không đúng với các thuật ngữ chính thức của các nhà ngôn ngữ học ở ta hiện nay.
(6) Khẳng định này còn dựa trên cơ sở một tiền lệ khác: trong Một lá thư không gửi ở Tùy bút I viết trước đó hai năm, Nguyễn Tuân đã dùng dấu giữa câu tương tự: “Có tấn kịch nào dài độ năm sáu lớp mà bấy nhiêu đào kép cứ hoạt động trong một cảnh bài trí mà người ta vẫn chịu được không?” [10/tr.34].
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Nguyễn Tuân (1999), Nguyễn Tuân bàn về văn học nghệ thuật, NXB HNV.
2. Nguyễn Tuân (1989), Chiếc lư đồng mắt cua, NXB VH – Hội NC&GD VH TP.HCM.
3. Nguyễn Tuân (1982), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập II, Nguyễn Đăng Mạnh tuyển), NXB VH.
4. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập III, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
5. Nguyễn Tuân (1996), Quê hương, NXB HP.
6. Nguyễn Tuân (1981), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập I, Nguyễn Đăng Mạnh tuyển), NXB VH.
7. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập II, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
8. Nguyễn Tuân (1999), Ngọn đèn dầu lạc, NXB HP.
9. Nguyễn Tuân (1989), Chùa Đàn, NXB Văn học – Hội NC&GD VH TP.HCM.
10. Nguyễn Tuân (1998), Tùy bút viết trước 1945, NXB HP.
11. Nguyễn Tuân (1976), Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi, NXB VHGP.
12. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập I, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
_______________________________________________________________________
Gửi phản hồi

markdown:
## Nguyễn Tuân: Nghề văn – nghề chữ
Posted by
[tuldvnhloc](http://tuldvnhloc.wordpress.com) on Tháng Một 3, 2011 **NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ**
Trong một bài giảng bồi dưỡng người viết trẻ, Nguyễn Tuân đã bộc bạch quan niệm về nghề: “Nghề văn là nghề của chữ (1)… Nó là cái nghề dùng chữ nghĩa mà “sinh sự” […] [1/tr.715,716]. Theo ông, đánh giá một nhà văn, đúng về mặt chuyên môn nghề nghiệp mà bàn, thì giá trị của người đó “là những công đức lập ngôn”, là ở chỗ ông ta “đã mở mang thêm vốn liếng dân tộc về tiếng nói được tới mức nào, và đã góp phần sáng tạo của mình vào ngôn ngữ Việt Nam như thế nào” [1/tr.239].
Đọc Nguyễn Tuân, thấy rõ ở ông một ý thức trách nhiệm hoàn toàn tự giác và một tình yêu sâu đậm hết sức nhạy cảm với những gì liên quan đến ngôn ngữ, đặc biệt là đến tiếng mẹ đẻ. Nguyễn Tuân không phải là nhà ngôn ngữ học, không phải là người lập thuyết. Ông là nhà thực hành tài hoa và sáng tạo với một ý thức rất cao về vai trò, trách nhiệm của nhà văn với ngôn ngữ mẹ đẻ, đúng như ông tự nhận trong mục chuyên môn của bản khai lí lịch ở Hội nhà văn: Chuyên viên tiếng Việt. Trong bài viết này, người viết cố gắng ghi nhận một số thủ pháp tạo từ, dựng câu của Nguyễn Tuân.
**1. TỪ NGỮ**
1.1. Chữ đặt đúng chỗ, mở rộng hiệu năng: Có những chữ (2) rất bình thường, quen thuộc; nhưng nhà văn đặt nó vào trong một quan hệ mới, lập tức tạo ra một ý vị bất ngờ, và hình như đã giải phóng những tiềm năng bấy lâu vẫn ngủ im trong con chữ.
Có cảm tưởng như Nguyễn Tuân đã đi vào tận ruột từ, tận đáy nghĩa; tạo điều kiện thích hợp cho từ ngữ tung hoành, trở thành một chữ đắc địa, bung ra những vẻ đẹp từ trước chưa thấy, tỏa ra một năng lượng tinh khôi. Như chữ “được” trong cái đầu đề Được ốm; như chữ “sống”, chữ “chết”, chữ “quạnh hiu” trong câu văn sau: “Từ lúc chưa được ốm nằm, cứ phải ốm đứng, chị Nguyễn từng đã hiểu biết đến nhiều thứ quạnh hiu đang sống trong cái lòng chết của mình.” [II/tr.509].
Những chữ bình thường nhờ đặt đúng chỗ, có một quan hệ bất thường, mà tỏa phát ra hào quang mới lạ, không hiếm trên những trang tùy bút Nguyễn Tuân: “Chỉ có tôi đang nói chuyện với một mớ tóc mây. Chỉ có hai ngón tay Chị Hoài đang nói chuyện với những sợi chỉ tơ thâm một mớ tóc xõa. […] Thế rồi trong giữa cái hiu quạnh tay đôi ấy khe khẽ nổi lên cái giọng kể chuyện Nhị Độ Mai” [II/tr.657].
1.2. Có những chữ do Nguyễn Tuân tự đặt ra bằng cách kết ghép hay thêm bớt một cách mới mẻ, bất ngờ, để diễn tả một nội hàm hoặc phong phú hơn, hoặc sắc bén, gây ấn tượng mạnh hơn. “Tuổi măng trứng”, “cái phẩm chấtthơ ngộ”, “cái buổi thơ nhiên”… là những sự kết ghép như thế. Chữ sông mỏi tả con sông Hương của một thời xa cũ: “Sáu nhịp cầu Tràng Tiền rạng dần lên như ba cặp lông mày trắng thần lãng mạn nào đang soi vào mặt sông mỏi” [IV/tr.777].
Nó đã lột tả tài tình đến thế, không chỉ dòng sông đọa lạc, mà cả cái không khí rời rã ám ảnh trong lòng cũng như ngoài đời cái xã hội thuộc địa cuối mùa hồi đó. Hình dung cái học vị tú tài của Tú Xương, Nguyễn Tuân viết: nó “me mé ghe ghé bể hoạn mà lại chưa đủ tiêu chuẩn bằng cấp để vào quan chế.” [4/tr.261]. Chữ “me mé ghe ghé” đã diễn tả được cả vị trí éo le mấp mé trên bậc thang xã hội, lẫn tâm trạng bực thân giận đời của ông Tú. Nó là sáng tạo độc đáo của Nguyễn Tuân – độc đáo cả từ vị lẫn ngữ âm.
Cùng một thủ pháp kết ghép mới lạ như trên, bằng nhiều dạng khác nhau, nhưng đều thể hiện được cái “nhỡn quan riêng” độc đáo của tác giả: “Tôi cắmmột điếu thuốc […] vào mồm thằng giặc […] Tôi bật diêm châm vào mặt nó” [IV/tr.696]; “Tôi rước tôi bước ra đường” [II/tr.311].
1.3. Nguyễn Tuân còn cách gây ấn tượng mới lạ, mạnh mẽ cho chữ bằng cách chuyển hoá từ loại (danh từ hóa, động từ hóa tính từ, hay ngược lại…). Thái độ miệt thị đến mức ghê tởm những kẻ sùng bái, nô lệ đồng tiền của nhà văn đã đọng lại trong một tính từ tôn lên thành danh từ: “Cái thối inh của xã hội tiền” [V/tr.607]. Cảm giác bao quát về một cái chợ nhếch nhác bẩn thỉu ở ngoại ô cũng được nhà văn tả bằng hai tính từ gộp lại được danh từ hóa như vậy: một cô đồ tể “đội mẹt thịt… góp với cái nhầy nhờn của buổi chợ sớm tại cửa ô.” [I/tr.233].
Cũng một sự chuyển hóa tương tự, nhưng bạo tay hơn, Nguyễn Tuân bỏ luôn cả chữ “cái”, để ấn tượng thêm đột xuất, trong một kết hợp từ mà ngoài Nguyễn Tuân có lẽ chưa ai trong văn xuôi dám “tây” đến vậy: “Cuộc sống đầy những bất thình lình nguy nga chưa có phụ người ta bao giờ, nếu người ta biết tận tụy xê dịch và tìm lẽ sống của mình trong cái thú làm người giang hồ.” [I/tr.821].
Ở một chỗ khác, Nguyễn Tuân động từ hóa một tính từ để lột tả một không khí quạnh quẽ, một quang cảnh hết cả sinh khí: “Nhà hát đã lạnh tiếng cười, tiếng đàn, lạnh cả đến một cái tàn đèn dầu lạc.” [5/tr.401]; hoặc để thể hiện không chỉ màu sắc tĩnh tại mà cả triển vọng đang diễn biến theo chiều hướng tươi đẹp của một con sông, một vùng đất, một tâm trạng: “Hỡi những bạn đò người Thái […] từ nay Sông Đà càng ngày càng xanh ve mãi lên một niềm hoài vọng!” [IV/tr.464].
1.4. Dưới ngòi bút Nguyễn Tuân, ngôn ngữ được xếp đặt, kết hợp hết sức linh hoạt, táo bạo, đôi khi dụng ý chệch chuẩn để lạ hóa ngôn từ, nhằm đạt những hiệu quả chữ nghĩa mới mẻ. Một trong những thủ pháp ngôn từ đó, là nhà văn đã tạo nên những kết hợp mới vẫn dựa trên nghĩa gốc của từ, nhưng trong quan hệ ngang với từ khác cùng câu, đã nảy sinh một sắc thái ý nghĩa mới cho một đối tượng, một trường hợp, một lĩnh vực nào đó. Với thủ pháp chuyển hóa từ nghĩa ấy, nhà văn đã làm nổi bật lên cái nhìn hết sức độc đáo đối với gia đình của một lãng tử, bằng một chữ “quàn” mà trước Nguyễn Tuân chắc hẳn không ai dám dùng như thế. “Tôi vẫn nhớ đến cái tiểu gia đình tôi quàn tạm ở một cái tỉnh nhỏ miền trong nọ.” [II/tr.656]. Nguyễn Tuân có hàng loạt những từ được dùng đắc địa trong ngữ cảnh đã chuyển hóa nghĩa như thế:
– “Có những đêm mưa to gió lớn làm nhòe những tiếng trống phủ cầm canh” [I/tr.513].
– “Gian nào cũng tô hô ra mặt phố” [III/tr.240].
– “Cái giọng hát […] rót cong được câu văn chầu vào tai người gần mình” [II/tr.242].
1.5. Nguyễn Tuân đặc biệt ưa dùng lối điệp dồn cộng hưởng. Thủ pháp này làm ý nghĩa, cảm xúc dồn dập tăng cấp; vừa khắc sâu tô đậm, vừa mở rộng trường cảm nhận cho người đọc.
Có khi nhà văn đưa hàng loạt từ để diễn tả nhiều khía cạnh sắc thái bổ sung cho nhau của cùng một tính chất, một hoàn cảnh:
– “Một thứ hạnh phúc chói thắm chín lành.” [IV/tr.215].
– “Những tiếng cười khê, nặc, dâm, ngấy.” [I/tr.257].
– “Sức sáng gắt gỏng, lọc lõi và dữ dội của Hồng Kông.” [I/tr.248].
Có khi ông tách một từ thành hai mảnh, kèm theo tiếng điệp nhấn vào, làm cho ngữ điệu thành da diết hơn, khiến từ vị thêm hẳn sức nặng:
– “Có một nhà văn đi rất dữ và viết cũng rất tợn” [V/tr.970].
– “Lắm hôm đang nuốt dở miếng cơm là cứ sặc khốn sặc khổ lên…”.
Có khi ông để liền nhau tới ba bốn cụm từ vừa gần nghĩa nhau, vừa có số âm tiết như nhau, để sức cộng hưởng càng tăng thêm cường độ – cả bằng từ vựng, cả bằng âm điệu:
– “Và giời Mèo, ánh sáng trong vô cùng, sáng vô ngần, lọc vô tận.” [V/tr.21].
– “Quanh chị Dậu, quanh cái thẻ sưu thuế người, cả một hệ thống thiên la địa võng bóc lột sự sống, ăn hiếp sự sống, bức tử sự sống.” [V/tr.733].
Có khi điệp cộng hưởng cùng một chữ, để ấn tượng thật đậm nét, tập trung:
– “Thầu cứt, thầu cơm, thầu rượu, thầu tất, cái gì có người gọi một cái là xin thầu ngay.” [1/tr.591].
1.6. Không ít trường hợp, nhà văn dùng hình thức xâu chuỗi (thường được hình thức hóa bằng những gạch nối) nhiều khái niệm liên quan hữu cơ với nhau thành một chữ gộp, để thể hiện một khái niệm đặc thù nào đó:
– “Cái kiểu thơ – mìn – nổ – chậm của B.Bretch” [V/tr.634].
– “Bà Tương – Phố – giọt – lê – thu” [II/tr.259].
– “Chị Dậu hai lần bị cưỡng dâm ở mấy cái tư – thất – công – đường – nhà – thổ” [V/tr.741].
1.7. Nguyễn Tuân đã trực tiếp phát ngôn nhiều lời chữ mang khẩu khí dân dã tự nhiên thoải mái – ở những chỗ cần đến cái giọng ấy, nó giúp hóa giải cho cả tác giả lẫn độc giả: “A men! Giời ôi là giời! Sống làm sao được đây! […] Nổi lên một mồi lửa cho nó cháy vèo mẹ nó đi cái thứ làng An nam ngột ngạt đó.” [V/tr.733]. Hoặc giọng cởi mở thân tình: “Chỗ nào cũng mò tới. Lắm lúc ăn mặc thực sang, lắm lúc như con mẹ ngộ.” [I/tr.725]. Lại có khi thật nhẹ nhõm, sống động: “Giã như cái chú gần đây thì còn gì là chả là giò nữa. Đâu lại có cái kiểu nện chày chủng chẳng tiếng đực tiếng cái tiếng mẹ tiếng con như thế.” (3)
1.8. Nguyễn Tuân còn tài hoa trong việc gây không khí, dựng bối cảnh, “phục chế” lại sắc thái phong vị một thời, một lĩnh vực đặc thù, bằng những từ cổ, từ nghề đương thời.
Một tờ “phiến trát” ở kia, hay mấy chữ “chén quan hà” ở đây; những động từ xưa cũ trong những câu: “Quan giấc đã dậy” [I/tr.725] hay “Em ăn mày được ít chữ của thầy” [II/tr.750]; “Cụ Kép đãi đứa cháu ngây thơ một nụ cười rất độ lượng.” [I/tr.198] hay “mời đi về quê phúc lại cho một ngôi mộ.” [I/tr.198] khác nào những mảnh gốm di chỉ, dựng lại cho ta không chỉ lời ăn tiếng nói, mà cả lề thói sinh hoạt, lễ giáo giao tiếp của một thời quá vãng. Lối đo đếm ước lượng thời gian trong câu thoại “Chừng vàng mặt giời thì võng Cậu Lãnh tôi sẽ có người cáng tới đây.” [III/tr.88] in dấu tư duy của một xã hội nông nghiệp thô sơ.
Đọc Chùa Đàn, ta biết đến tên của những động tác đánh đàn như “vê, lẩy, chụp, vuốt, nhấn; những tiếng thoảng, tiếng xòe”. Đọc Chiếc va li mới, ta làm quen với tiếng dân nghề sông nước: “sóng gối róc”, rồi “sóng vã tai”, buồm chạy cánh tiên hay chạy cánh xếp… Rồi “lồng củi”, “giạc lửa” (luồng đi của sức nóng hơi lửa), “bầu” (lòng lò nung); “tắm đôi hoa tai” (trong nghề kim hoàn); những từ quân sự: mai phục, vu hồi, thanh viện, trùng vi…
1.9. Nguyễn Tuân hay dùng giải ngữ để thuyết minh cho rõ những khía cạnh, tình huống, đặc trưng của đối tượng mình nói đến. Vế giải ngữ có khi dài hơn cả vế chính (“chính” theo quan hệ cú pháp), thậm chí tràn sang hẳn cả một câu khác.
Dấu ấn của Nguyễn Tuân ở giải ngữ, so với giải ngữ của hầu hết người viết khác – thường chỉ đóng vai trò phụ, như một chú thích kèm thêm – là ở chỗ nó thường có sức nặng đáng kể, nếu không là nặng nhất, trong ý nghĩa của câu văn. Chính ở những giải ngữ này, Nguyễn Tuân thường bộc lộ những cách nhìn riêng, những suy ngẫm đặc sắc của mình.
Khi Đại chiến II bắt đầu bén lửa vào Đông Dương, và Hà Nội đã “phòng thủ thụ động” với Những ngọn đèn xanh, Nguyễn Tuân thực sự băn khoăn, tự hỏi một cách nghiêm chỉnh: “Người ta – thứ nhất khi người ta là tâm hồn Việt Nam của năm 1939 – chẳng nhẽ chỉ biết có văn chương? và làm văn thôi?” [II/tr.433].
Và ở một tùy bút khác: “Tôi tương tư con sông Hương – một con sông không có sóng, nhưng hay chuyên chở những ngọn sóng của lòng người lỡ chơi trên mặt nước nó.” [I/tr.250], rõ ràng ở đây, thông báo quan trọng và ý vị đậm đà nhất của câu văn không phải ở cụm chủ vị đi trước, mà ở vế giải ngữ đi sau.
Vào chặng đường sáng tác sau này, khi nói đến kẻ thù, với cảm thức dân tộc nhạy sắc và tầm văn hóa uyên bác, Nguyễn Tuân còn sử dụng giải ngữ như một ngón đòn lợi hại, bằng một dạng giải ngữ hiếm có, tràn bờ ranh cú pháp thông thường, sang hẳn một câu khác: trước mặt mỗi thằng (4), trên nền nhà hỏi cung, lòi ra đôi dép trắng Thái Lan – Thái Lan, cái nơi đã cho không lực Hoa Kỳ mượn đất dựng sáu chục căn cứ để bay sang đánh Việt Nam. Thái Lan, cái xứ xa bị Mỹ ăn hiếp, mà các nhà báo Pháp vẫn gọi mỉa là “cái bang thứ năm mươi mốt của Hoa Kỳ” hoặc là chiếc hàng không mẫu hạm trên cạn của hạm đội VII.”[IV/tr.663].
Với bản lĩnh dày công tích lũy khổ luyện, Nguyễn Tuân đã nâng bậc, đổi ngôi cho giải ngữ từ địa vị một thành phần phụ thuộc trong cú pháp quy phạm, lên thành một nét trữ tình man mác, một vế chính luận sắc bén trong câu văn.
1.10. Nguyễn Tuân còn đặc biệt hay dùng định ngữ (5) và rất sở trường lấy nó để diễn tả vô cùng biến hóa, tinh tế về đủ mọi cảnh trạng, tình huống, tính chất, sắc độ… của sự vật khách quan cũng như của tâm tư chủ quan.
Ông có cách riêng để gọi một loại màu rất khó gọi tên: “Gió, rêu, mưa suốt năm đem lại cho tường gạch cái màu uyển chuyển của thời gian” [IV/tr.526]. Với định ngữ, Nguyễn Tuân còn thể hiện được những sắc thái, ý nghĩa bất ngờ nhất: “Một cái ngã tư đông đặc căm thù” [IV/tr.661]; “Ông Tú riêng giữa làng thơ ngồi hẳn một chiếu điều hoa nửa cạp hiện thực nửa cạp trữ tình” [V/tr.850].
Định ngữ trong lời văn Nguyễn Tuân dẫn ta tới những biên độ phiêu lưu tài hoa nhất của thưởng thức sắc màu: “Cái màu vàng giãy nảy” của chuối Ngự chợ Rồng [V/tr.766]; “Một màu nắng tháng ba Đường thi “yên hoa tam nguyệt hạ Dương Châu”. [IV/tr.453]. Định ngữ Nguyễn Tuân có khi lồng ghép đến mấy tầng lên nhau: “Trang sách ẩm mực in run run trong tay tác giả nó […] đang rung lên cái hơi thở cuối cùng của một nhà văn sung sức, của một quả trái đang nung mật mà lại đã nẫu cuống.” [1/tr.381].
**2. CÂU**
Trong thế mạnh ngôn từ của Nguyễn Tuân, phải đặc biệt chú ý đến câu văn của ông. Khác với từ là đơn vị của tiếng nói; câu là đơn vị của lời nói – ăn nên đọi, nói nên lời – gắn liền với tầm vóc văn hóa, đặc điểm nhân cách của người phát ngôn. Câu văn Nguyễn Tuân thể hiện rõ nét con người văn hóa, bản lĩnh nghệ thuật của ông. Có một số người nhấn mạnh đến lời văn cầu kì, kênh kiệu, miên man như vào mê trận của ông.
Thật ra, câu văn Nguyễn Tuân không chỉ có thế, cũng không phải phần lớn là thế. Và ngay những câu phức hợp, nhiều vế đó cũng thường có lí do nghệ thuật của nó; hơn nữa, không phải cứ khúc mắc, khó hiểu là kém giá trị đi.
Sau đây là một số dạng câu thường gặp trên các trang tùy bút Nguyễn Tuân:
**2.1. Câu dân dã**
1. “Thuốc phiện làm cho Đinh lạnh như tiền và còn làm cho Đinh dài hẳn người ra nữa. Hun đốt mãi thì còn gì mà chả!” [8/tr.144].
2. “Vào các thư viện bảo tàng khắp các nước mà tìm lấy. Khối”. [2/tr.5].
3. “Nhất nhẽ là phải làm thứ ma đói, anh cũng đành lòng.” [8/tr.104].
4. “Còm cọm mãi.” [II/tr.641].
5. “Tâm lại dám xưng chị! Và lại dám gọi những người ở đây là người Hời! Láo đến thế thì thôi.” [I/tr.378].
Những câu trên trước hết đúng là lối nói “đặc Việt Nam”, rất kiệm lời mà vẫn rõ tình thái phát ngôn. Có nhiều câu tưởng chừng nghe được cả ngữ điệu. Có khi như một lời chia sẻ thân tình. Nhà văn đã không nệ những quy phạm hàn lâm, để cho ngôn từ sống động mà tung cánh. Có câu nôm na suồng sã như lời buột miệng tự nhiên, nhưng vẫn là lời văn, không thể thêm bớt hoặc thay thế một chữ.
**2.2. Câu có phong vị cổ kính, giao hòa cũ mới**
Đây vẫn là những câu ta thường nói, thường nghe hiện nay, nhưng nó xen vào ít nhiều chữ nghĩa hay lối diễn đạt cổ. Có khi ngay trong một câu, một chữ rất xưa cũ (“giấc hương quan”) lại hòa hợp với những chữ in rõ dấu nỗi khủng hoảng “tân thời”: “Hồn quê lại giục khách tha hương nhớ tử phần. […] Giấc hương quan làm cho người ta khổ sở oằn oại đến thế là cùng.” [I/tr.280].
Có trường hợp, chỉ trong một đoạn văn, ta gặp cả mấy dạng câu – đối xứng cổ kính (câu a), khẩu ngữ dân gian (câu b), cấu trúc hiện đại (câu c): “[a] Đã một đĩa ớt xanh, lại một đĩa ớt đỏ. [b] Trông vui mắt lạ. [c] Nếu dùng bữa cơm này làm mẫu để vẽ một bức họa tĩnh vật thì cái giá trị bài trí của mâm cơm thực là hoàn toàn.” [I/tr.711].
Có những câu tuy “bình” mang dáng cũ, nhưng “rượu” hoàn toàn mới: “Nàng định nói chuyện đứng đắn mà Bạch thì cứ ỡm ờ. Hai người chia tay. Hòa tưng tức trong người. Bạch dửng dưng trên nét mặt.” [I/tr.999].
Câu văn không chỉ đối xứng về từ loại của chữ mà còn ngân lên nhạc trong thanh điệu, tiết tấu, âm vận của lời: “Thuyền tôi trôi qua Cầu Bầu, thuyền tôi qua Quán Bóng, thuyền tôi trôi xuống cống Đồng Quan.” [III/tr.239].
Lại có chùm câu vừa khoác áo truyền thống với cả nếp tà đối xứng (“Dưới cái màn trời triền miên”/ “Trên cái chiếu đất dằng dặc”), lẫn khuy khuyết cổ xưa “rừng tị nạn”, “mùi côi cút”, “chùm tóc mới vừa tơ”…); vừa có lối diễn đạt rất mới – gần như “trực dịch văn Tây” (“dằng dặc mùi côi cút”, “cái rêu nhầy nhờn của ngày đau khổ và lẩn lút”); tất cả hòa quyện vào nhau không thể tách bạch, thành một lời văn đặc sắc riêng của Nguyễn Tuân: Dưới cái màn trời triền miên những kinh động ngờ sợ, ánh sáng tối và ẩm ướt của rừng tị nạn đổ xuống một cái đầu xanh đang ngậm một chùm tóc mới vừa tơ mà đã nhuộm màu tang. Trên cái chiếu đất dằng dặc mùi côi cút, một cặp chân có khóa bạc vòng vàng đang in đôi gót đỏ như son lên cái rêu nhầy nhờn của ngày đau khổ và lẩn lút.” [I/tr.536,537].
**2.3. Câu hiện đại**
Dọc theo trang văn Nguyễn Tuân, ta còn thường gặp những câu rất mới, theo lôgic giàu lí tính của phương Tây, có lối cắt câu nhiều khi bất ngờ với tư duy truyền thống, nhưng rõ ràng có sự sắc sảo riêng, gây ấn tượng mạnh mẽ cho bạn đọc – ngay cả với bạn đọc bây giờ, chứ không chỉ với bạn đọc cách đây hơn nửa thế kỉ.
Những câu văn hiện đại sắc nhọn, hoặc nhiều tầng lớp vế chính vế phụ ấy chung sống hài hòa với những câu giàu nhạc tính của ngôn từ truyền thống, tạo nên một vẻ đa dạng, một cái duyên hoạt bát riêng cho tùy bút Nguyễn Tuân:
– “Con người ấy xưa nay là sự thiểu não hiện thành hình người” [8/tr.103].
– “Tôi lên cầu thang rất chậm, đầu còn bận những sung sướng.” [II/tr.802].
– “Người ta ghi lại những cái lổng chổng đổ vỡ gây nên bởi một người đàn bà, bởi những người đàn bà, bởi tất cả đàn bà.” [II/tr.647].
Lại có những câu quá tây, mặc dù không phải vụng về, mà rõ ràng có dụng ý của tác giả; nhưng đối với lỗ tai trung bình của công chúng Việt Nam ngay những năm hai ngàn này, nó cũng khó nghe lọt: “Tôi nhận thấy keo bẩn mấy hào chỉ trong lúc này là một lỗi lớn. Đối với phong nhã!” [I/tr.255].
Thế nhưng, hơn hai chục năm sau, khi bình truyện Tắt đèn, cũng là một vế trạng ngữ bắt đầu bằng giới từ “với”, đem tách ra, tôn lên thành câu như thế, do Nguyễn Tuân đã “thuần hóa” được nó, ta lại thấy sắc sảo, gây được ấn tượng: “Một cuộc sinh li (giống như tử biệt) bên một cái rá khoai nghèo và khói cứ loãng dần trên củ khoai nguội. Với bao nhiêu câu lục vấn của trẻ.” [1/tr.440].
Cùng loại câu nhiều vế nhiều tầng ấy, cần ghi nhận thêm câu Nguyễn Tuân tả cơn bão lũ nội tâm của tấn “thảm kịch trường thiên” cuộc đời một phụ nữ. Mặc dù tác giả viết hoa chữ “chị” sau dấu cảm – có thể theo một thói quen quy ước chính tả nào đó – nhưng xét cả về diễn tiến mạch văn, lẫn cái đà ngữ điệu, đây chỉ có thể là một câu (6). Câu văn dài hơi, gồm cả một giải ngữ trùm lớp đồng thời một so sánh chứa chất nỗi niềm ấy, càng nổi bật sức nặng, dư âm của nó, nhờ câu sau ngắn gọn, khẳng định chắc nịch thêm. Tác giả Tóc chị Hoài đã kết hợp thật đẹp cả “hoành” lẫn “tung” để lột tả cho kì được sự phong phú, phức tạp của đối tượng.
Đây chính là kiểu câu đặc trưng nhất của cú pháp Nguyễn Tuân: “Chị Hoài là một cái thảm kịch trường thiên, là một nguồn sống bồng bột tắc lối thoát, là một dòng nước lũ tháng bảy và ghê khiếp thay! Chị lại nín lặng tự đem cái thân mình ra làm con đê – một con đê dài dằng dặc chạy song song bên con sông ì ầm vỗ vô khối con sóng tình cảm phiền phức, một con đê đắp bằng những năm tháng âm thầm của một tuổi hoa niên thiếu ánh sáng, thiếu khí lành – để giữ vững dòng nước nguồn tâm đừng tràn lan ra. Dòng nước lũ ấy mạnh lắm.” [II/tr.650].
Loại câu dài hơi, dồn nén nhiều ý tình, khía cạnh của đối tượng miêu tả ấy,không chỉ đặc trưng cho cú pháp, mà cho cả bút pháp Nguyễn Tuân, một bút pháp cực tả, viết cái gì cũng hay đi đến thấu đáo mọi khía cạnh, ngóc ngách của nó.
*2.4. Câu cấu trúc cộng hưởng*
Nguyễn Tuân còn một cách dựng câu dồn nén khác, không phải bằng số nhiều của các vế trong một câu; mà bằng loạt câu liên hoàn, cùng dạng cấu trúc, cùng xoáy vào một chủ điểm – chỉ là chữ in mực đen giấy trắng, mà cho ta như nhìn thấy được cả cử chỉ, vẻ mặt khi phát ngôn; mà cho ta nghe rõ được cả giọng chì chiết, xót xa:
– “Nghe mà thấy đài quá! Nghe mà thấy sang quá!” [V/tr.360].
– “Sao mà chán đến thế! Sao mà lợm giọng đến thế” [nt/tr.552].
– “Còn đâu cái thời đậm đà của lũ lượt mặt to tai tía đóng cọc xì gà vào mồm, để lại sau chiếc xe cao su giờ […] một luồng thơm say của rượu mùi. Còn đâu cái thời tưng bừng của áo gấm guốc kinh găng trắng nhảy tàu điện và tóc thề và áo cào cào thướt tha bên những thông cù đương ra lộc. Còn đâu cái thuở cánh pháo ào rụng như đào gió trên ngàn xác đỏ chôn đứng cổ chân người bộ hành đi tìm xuân trên lề đường. Xa lắm rồi.” [II/tr.821,822].
**2.5. Câu đặc biệt**
Đó là những câu chỉ có một vế, một thành phần, nhằm nêu bật lên một ấn tượng độc lập, rõ nét; một cảm nhận sâu thấm; một dư âm kỉ niệm sâu xa:
– “Về thủ đô chứ? Tám năm. Lại về.” [III/tr.738].
– “Thói quen. Thói quen hằng ngày. Những thói quen hằng ngày tầm thường của một cuộc sống tầm thường.” [2/tr.39].
– “Cho đến bây giờ” (câu này đồng thời cũng là cả một đoạn) [II/tr.673].
Đây cũng là một kiểu câu hiện đại. Thực chất đó là những lời độc thoại nội tâm, trong tư thế nhìn ngẫm lại chính mình, thể hiện nhu cầu tự ý thức rất cao trong con người trí thức của thế kỉ XX này.
**2.6. Câu thơ văn xuôi**
Khi mới vào nghề, Nguyễn Tuân có làm thơ. Thơ ông không có gì mới mẻ, và chắc vì thế, cây bút thích làm một “Đà giang độc bắc lưu” này đã sớm rời bỏ thi đàn. Tuy nhiên, Nguyễn Tuân từng thẩm thơ rất tinh tế. Và trên nhiều trang viết Nguyễn Tuân, có những đoạn văn xuôi đầy thi vị. Xin dẫn ra vài ví dụ:
– “Con Sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân.” [IV/tr.452].
– “Và thời gian của đồng hồ thủy tiên đêm Tết xa như không ngớt thánh thót vương hương.” [IV/tr.587].
– “Sê-khốp là cái sáo diều vĩ đại, trên đôi cánh âm vang tiếng nói của hiện thực và nhịp thơ của lãng mạn.” [V/tr.544].
Ngoại trừ một số (rất ít) câu quá Tây khó lọt tai người Việt, những câu lan man rườm rậm, tật lặp chữ – những “của”, “là”… mà Thạch Lam đã nhắc đến từ bài viết về Vang bóng một thời (1940) – làm nặng nề câu cú; phải thừa nhận Nguyễn Tuân đã sáng tạo được những câu văn xuôi thật uyển chuyển.
Xét về cấu trúc, câu văn Nguyễn Tuân rất đa dạng, không bị gò bó bởi những qui phạm hàn lâm. Nhà văn cốt diễn tả sao cho lột được thần thái của đối tượng hay của cảm nhận cá nhân, bằng cách nói riêng, tự mình tìm tòi, khai phá lấy. Ông sở trường nhất loại câu thể hiện các diễn biến ngóc ngách của nội tâm (Một chuyến đi, Tóc chị Hoài…), loại câu cảm nhận bình phẩm độc đáo về văn chương, thế sự (Thời và thơ Tú Xương, Tình rừng…) và loại câu đặc tả đầy ấn tượng về cảnh vật (Người lái đò sông Đà, Cốm…).
***
Đi dọc hành trình sáng tác của Nguyễn Tuân, nhận thấy rất rõ sự vận động phát triển về ngôn từ. Ở vài tác phẩm đầu tay của ông, câu văn hơi văn còn phảng phất cổ và sáo (với những từ mòn và lối văn biền ngẫu). Liền sau đó diện mạo ngôn từ Nguyễn Tuân biến đổi, ông nhanh chóng định hình phong cách và khẳng định phong độ của mình.
Có sự song hành thú vị giữa tỉnh táo và mê đắm trong văn Nguyễn Tuân. Một mặt, câu chữ Nguyễn Tuân thể hiện rõ sự dụng công, có lúc đến độ cầu kì lộ liễu như là kĩ xảo; mặt khác lại là chất thơ có khả năng cuốn hút đến ngẩn ngơ. Bên cạnh những câu tầng tầng lớp lớp như muốn tận cùng kì lí với sự đời; lại có những câu mê đắm trong trẻo thanh tao như đang nhập cảm, hòa tan cùng cảnh sắc.
Đọc Nguyễn Tuân, có những lúc vừa bị lôi cuốn đến như mê hoặc bởi sức hút không cưỡng nổi của một ngòi bút điêu luyện, lại vừa cảm thấy đôi chút hoài nghi như một lực đẩy khó cắt nghĩa. Rõ ràng là phục tài, nhưng cứ có gì nhoi nhói trong cảm thức, trong tiếp nhận: hình như bậc thầy chữ này dụng công lộ quá, “nghề” quá; đôi khi tỉnh quá, lí trí quá, làm dáng rõ quá.
Phải chăng, tâm lí phương Đông chưa thoải mái được với những cá tính nhọn sắc, đầy lí tính như thế, và quan niệm truyền thống cũng chưa quen coi văn chương là một nghề, mà như một thiên chức, như một “ơn riêng”, một tiếng lòng tự nhiên không cưỡng nổi?
Bản lĩnh và niềm đam mê tài hoa đối với ngôn từ ấy cũng là sự thể hiện, đồng thời là sự thực hiện khát vọng tự do – tự do thể hiện chính mình, tự do là mình, có cái riêng của mình… Bởi vì khó có gì có thể tự do hơn ngôn ngữ, đặc biệt là ngôn ngữ nghệ thuật.
Nguyễn Tuân không dừng lại ở chỗ chỉ là người hát rong suốt đời ngợi ca sự huyền diệu không cùng của tiếng Việt. Nếu ta ngẫm nghiệm kĩ miếng “nắng ròn tan” trên bãi sông Đà, “cái hồn nhiên trắng nõn” của mảnh tường quê hương với nước vôi ăn Tết, những đoạn văn chứa chất nỗi đời trong Tóc chị Hoài, những câu văn co duỗi hết sức uyển chuyển đa dạng… có thể nhặt ra vô số qua các thiên tùy bút từ Một chuyến đi trước kia đến những trang kí chống Mỹ sau này – những câu văn có nhạc điệu trữ tình giàu chất thơ của phương Đông truyền thống, lại cũng có cái lôgic sắc sảo trập trùng sự kiện của phương Tây hiện đại; ta sẽ thấy Nguyễn Tuân đã mở rộng bờ cõi ngôn từ văn chương làm giàu thêm cho lời ăn tiếng nói dân tộc như thế nào.
Cái giọng “đặc Việt Nam” ấy, thật ra đã được hiện đại hóa, nảy nở thêm nhiều sức diễn tả mới với những câu văn xuôi “có một không hai” mà Phan Ngọc đã đem sánh với câu thơ Nguyễn Du, câu đối Nguyễn Khuyến (7).
Với Nguyễn Tuân, ngôn từ không chỉ là chất liệu, phương tiện, mà còn là đối tượng của văn chương, là chính văn chương; và nhà văn đã có ý thức lạ hóa nó, để tạo được dấu ấn độc đáo cho mình và hấp dẫn độc giả. Ý thức này ở Nguyễn Tuân có gì đó gợi nhớ đến hình bóng của những người theo trường phái chủ nghĩa hình thức Nga thế kỉ XIX. Con đường ngôn từ mà Nguyễn Tuân khai phá có lẽ chỉ dành cho ông. Trên độc đạo ấy ông là khách độc hành. Nhưng rõ ràng, ở đây, Nguyễn Tuân đã để lại tấm gương lớn về lao động sáng tạo và dũng khí mở đường.
________________________________________
(*) Kí hiệu I, II, III, IV, V tương ứng với tập I, II, III, IV, V của Nguyễn Tuân toàn tập (Nguyễn Đăng Mạnh biên soạn và giới thiệu), NXB VH, HN, 2000.
(1) Những chỗ in nghiêng trong trích dẫn tác phẩm Nguyễn Tuân là lưu ý của người viết bài này.
(2) Người viết dùng để chỉ chung về từ ngữ, khác với câu.
(3) Giò lụa.
(4) Tù binh giặc lái Mỹ.
(5) Về thuật ngữ này cũng như “giải ngữ” bên trên, người viết mạn phép tạm dùng, cốt để chỉ một số ngôn từ nghệ thuật của Nguyễn Tuân, có thể không đúng với các thuật ngữ chính thức của các nhà ngôn ngữ học ở ta hiện nay.
(6) Khẳng định này còn dựa trên cơ sở một tiền lệ khác: trong Một lá thư không gửi ở Tùy bút I viết trước đó hai năm, Nguyễn Tuân đã dùng dấu giữa câu tương tự: “Có tấn kịch nào dài độ năm sáu lớp mà bấy nhiêu đào kép cứ hoạt động trong một cảnh bài trí mà người ta vẫn chịu được không?” [10/tr.34].
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Nguyễn Tuân (1999), Nguyễn Tuân bàn về văn học nghệ thuật, NXB HNV.
2. Nguyễn Tuân (1989), Chiếc lư đồng mắt cua, NXB VH – Hội NC&GD VH TP.HCM.
3. Nguyễn Tuân (1982), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập II, Nguyễn Đăng Mạnh tuyển), NXB VH.
4. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập III, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
5. Nguyễn Tuân (1996), Quê hương, NXB HP.
6. Nguyễn Tuân (1981), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập I, Nguyễn Đăng Mạnh tuyển), NXB VH.
7. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập II, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
8. Nguyễn Tuân (1999), Ngọn đèn dầu lạc, NXB HP.
9. Nguyễn Tuân (1989), Chùa Đàn, NXB Văn học – Hội NC&GD VH TP.HCM.
10. Nguyễn Tuân (1998), Tùy bút viết trước 1945, NXB HP.
11. Nguyễn Tuân (1976), Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi, NXB VHGP.
12. Nguyễn Tuân (1996), Tuyển tập Nguyễn Tuân (tập I, Lữ Huy Nguyên tuyển), NXB VH.
_______________________________________________________________________
## Gửi phản hồi Hủy trả lời

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pNlsr-83>; rel=shortlink

X-ac: 1.dca _dca


text:
Thay đổi cài đặt bảo mật
Nếu đã đặt cài đặt bảo mật của trình duyệt ở chế độ ‘High’, bạn không thể truy cập vào tài khoản Google. Để giải quyết vấn đề này, vui lòng thêm www.google.com.vn vào danh sách các trang web được cho phép của trình duyệt.
Nếu bạn đang truy cập vào tài khoản Google mà không qua tường lửa, proxy hoặc chương trình chống vi rút, hãy tạm thời tắt chương trình và thử đăng nhập vào tài khoản Google. Nếu việc tắt chương trình giải quyết được các vấn đề bạn gặp phải thì rất có khả năng phần mềm gây ra vấn đề.
Chúng tôi khuyên bạn nên tham khảo trung tâm hỗ trợ trực tuyến của chương trình để tìm nguyên nhân gây ra sự cố về khả năng truy cập tài khoản Google của bạn.
Lưu ý: nếu bạn đang sử dụng máy tính ở nơi làm việc, sự cố có thể liên quan đến các cài đặt bảo mật của công ty trên máy tính của bạn. Chúng tôi khuyên bạn nên kiểm tra với quản trị viên hệ thống của mình.
Kaley là thành viên của nhóm hỗ trợ tài khoản đồng thời là tác giả của trang trợ giúp này. Vui lòng cung cấp đề xuất về cách cải thiện bài viết của cô ấy ở phía dưới.

markdown:
# Thay đổi cài đặt bảo mật
Nếu đã đặt cài đặt bảo mật của trình duyệt ở chế độ ‘High’, bạn không thể truy cập vào tài khoản Google. Để giải quyết vấn đề này, vui lòng thêm www.google.com.vn vào danh sách các trang web được cho phép của trình duyệt.
Nếu bạn đang truy cập vào tài khoản Google mà không qua tường lửa, proxy hoặc chương trình chống vi rút, hãy tạm thời tắt chương trình và thử đăng nhập vào tài khoản Google. Nếu việc tắt chương trình giải quyết được các vấn đề bạn gặp phải thì rất có khả năng phần mềm gây ra vấn đề.
Chúng tôi khuyên bạn nên tham khảo trung tâm hỗ trợ trực tuyến của chương trình để tìm nguyên nhân gây ra sự cố về khả năng truy cập tài khoản Google của bạn.
**Lưu ý**: nếu bạn đang sử dụng máy tính ở nơi làm việc, sự cố có thể liên quan đến các cài đặt bảo mật của công ty trên máy tính của bạn. Chúng tôi khuyên bạn nên kiểm tra với quản trị viên hệ thống của mình.
Kaley là thành viên của nhóm hỗ trợ tài khoản đồng thời là tác giả của trang trợ giúp này. Vui lòng cung cấp đề xuất về cách cải thiện bài viết của cô ấy ở phía dưới.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

P3P: CP="This is not a P3P policy! See http://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?hl=en&answer=151657 for more info."

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubdomains

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Server: support-content-ui

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: NID=70=emDx0SV4hcU1BSDJI6kqR8ck3tjSvw471dYbDUsFd3Kb-qerG6zNxgBmQn4JAwjxmZrLjpacJZh92pLtUgOxPQ91WfwSHcrxyiW7-UnIciFuBZknl5RIivopeo2bjDpU; expires=Sun, 28-Feb-2016 09:30:23 GMT; path=/; domain=.google.com; HttpOnly


text:
Apollodotos II
Apollodotos II (tiếng Hy Lạp: Απολλόδοτος), là một vị vua Ấn-Hy Lạp, ông cai trị ở các phần phía tây và phía đông Punjab. Bopearachchi đặt ông trong khoảng năm 80-65 trước Công nguyên, và RC Senior là từ khoảng năm 85-65 trước Công nguyên. Apollodotos II là một vị vua quan trọng, người dường như đã tái lập vương quốc Ấn-Hy Lạp trở lại phần nào vinh quang cũ của nó. Taxila ở Tây Punjab đã được chinh phục từ sự cai trị của người Scythia du mục, và theo Bopearachchi, lãnh thổ phía đông đã được chiếm lại từ những vương quốc Ấn Độ.
Apollodotos II dường như đã là một thành viên của triều đại Menander I, kể từ khi ông sử dụng hình ảnh điển hình của vị thần Athena Alkidemos trên hầu hết các đồng bạc của mình, và cũng có tiêu đề Soter của Menandros (tiếng Hy Lạp: ΣΩΤΗΡ "Đấng Cứu Thế"), trên tất cả các đồng tiền của mình. Trên một số đồng tiền, ông cũng tự gọi mình Philopator (tiếng Hy Lạp: ΦΙΛΟΠΑΤΩΡ "Tình thương của cha"), chứng tỏ rằng cha của ông đã làm vua trước ông ta. RC Senior dự đoán rằng Amyntas hoặc Epander có thể là cha ông.
Apollodotos có thể đã bắt đầu cai trị từ Punjab, trong khi vua Scythia Maues cai trị ở Gandhara và thủ đô của là Taxila. Điều có thể đã xảy ra là Apollodotos II đã chiếm lấy Taxila sau cái chết của Maues, mặc dù nó không chắc chắn là ông đã đánh bại Maues hoặc con cháu của ông ta, hoặc là đồng minh hoặc liên quan đến triều đại của Maues. Vương quốc Ấn-Hy Lạp cuối có thể đã được pha trộn gồm cả người Ấn Độ và người Scythia. RC Senior cho rằng Apollodotus đã thành lập một liên minh với một vị vua Scythia, Azes I.
Sự cai trị của người Scythia ở Gandhara đã bị nới lỏng sau cái chết của Maues, và các vị vua nhỏ có nguồn gốc hỗn hợp hoặc không chắc chắn, như Artemidorus con trai của Maues, Telephus và có lẽ Menander II đã nổi lên trong khu vực. Những vị vua này không đặt ra mối đe dọa cho Apollodotus II, người mà trên một số đồng tiền xu của ông mang chức danh Basileus megas (tiếng Hy Lạp: ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΕΓΑΣ "Đại Đế"),.
Sau cái chết của Apollodotos II, vương quốc Ấn-Hy Lạp lại bị chia rẽ một lần nữa.
Tiền của Appollodotus II[sửa | sửa mã nguồn]
Apollodotos II ban hành một số lượng lớn tiền xu. Ông đúc những đồng xu bạc với chân dung đeo vương miện trên Mặt chính và bên phía ngược lại là một chân dung của Athena Alkidemos, và cũng có một đồng xu độc đáo với hình ảnh đảo ngược của một vị vua, có thể là Alexander Đại đế, ngồi trên một con ngựa có sừng tương tự như Bucephalus của Alexandros.
Ông đúc huy chương đồng với chân dung Apollo, một loại đã được giới thiệu bởi người cùng tên với ông Apollodotus I.
Các đồng tiền của Apollodotos II có các phẩm chất khác nhau. Một số vẫn còn có những bức chân dung hiện thực đặc trưng của đồng tiền Ấn-Hy Lạp trước đó.
Trên một số đồng tiền xu của ông có cả hai chữ lồng thêm trong hình dạng của chữ Kharosthi.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- "The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies" by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) ISBN 1-58115-203-5
- "The Greeks in Bactria and India", W.W. Tarn, Cambridge University Press.

markdown:
# Apollodotos II
|Apollodotos II|
|Vua
| ![ Appollodotosii.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Appollodotosii.jpg/272px-Appollodotosii.jpg)
![ Appollodotosii.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Appollodotosii.jpg/272px-Appollodotosii.jpg)
[Indo-Greek](/w/index.php?title=Indo-Greek&action=edit&redlink=1)king Apollodotus II (80-65 BC). **Obv.**: Bust of king Apollodotus II. Greek legend ΑΠΟΛΛΟΔΟΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΠΑΤΟΡΟΣ "Apollodotus Great Saviour & Fatherloving King". **Rev.**: King on horned horse, making a benediction gesture. Legend in [Kharoshthi](/w/index.php?title=Kharoshthi&action=edit&redlink=1)script Tratarasa Maharajasa Apalatasa "Saviour King Appolodotus". [80 TCN](/wiki/80_TCN)tới [65 TCN](/wiki/65_TCN) **Apollodotos II** (tiếng Hy Lạp: Απολλόδοτος), là một vị vua Ấn-Hy Lạp, ông cai trị ở các phần phía tây và phía đông Punjab. Bopearachchi đặt ông trong khoảng năm 80-65 trước Công nguyên, và RC Senior là từ khoảng năm 85-65 trước Công nguyên. Apollodotos II là một vị vua quan trọng, người dường như đã tái lập [vương quốc Ấn-Hy Lạp](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A4n-Hy_L%E1%BA%A1p) trở lại phần nào vinh quang cũ của nó. Taxila ở Tây Punjab đã được chinh phục từ sự cai trị của người [Scythia](/wiki/Scythia) du mục, và theo Bopearachchi, lãnh thổ phía đông đã được chiếm lại từ những vương quốc Ấn Độ.
Apollodotos II dường như đã là một thành viên của triều đại
[Menander I](/wiki/Menandros_I), kể từ khi ông sử dụng hình ảnh điển hình của vị thần Athena Alkidemos trên hầu hết các đồng bạc của mình, và cũng có tiêu đề Soter của Menandros (tiếng Hy Lạp: ΣΩΤΗΡ "Đấng Cứu Thế"), trên tất cả các đồng tiền của mình. Trên một số đồng tiền, ông cũng tự gọi mình Philopator (tiếng Hy Lạp: ΦΙΛΟΠΑΤΩΡ "Tình thương của cha"), chứng tỏ rằng cha của ông đã làm vua trước ông ta. RC Senior dự đoán rằng [Amyntas](/w/index.php?title=Amyntas&action=edit&redlink=1) hoặc [Epander](/wiki/Epander) có thể là cha ông.
Apollodotos có thể đã bắt đầu cai trị từ Punjab, trong khi vua Scythia
[Maues](/wiki/Maues) cai trị ở Gandhara và thủ đô của là Taxila. Điều có thể đã xảy ra là Apollodotos II đã chiếm lấy [Taxila](/wiki/Taxila) sau cái chết của Maues, mặc dù nó không chắc chắn là ông đã đánh bại Maues hoặc con cháu của ông ta, hoặc là đồng minh hoặc liên quan đến triều đại của Maues. Vương quốc Ấn-Hy Lạp cuối có thể đã được pha trộn gồm cả người Ấn Độ và người Scythia. RC Senior cho rằng Apollodotus đã thành lập một liên minh với một vị vua Scythia, [Azes I](/wiki/Azes_I).
Sự cai trị của người Scythia ở
[Gandhara](/wiki/C%C3%A0n-%C4%91%C3%A0-la) đã bị nới lỏng sau cái chết của Maues, và các vị vua nhỏ có nguồn gốc hỗn hợp hoặc không chắc chắn, như [Artemidorus](/w/index.php?title=Artemidorus&action=edit&redlink=1) con trai của Maues, [Telephus](/w/index.php?title=Telephus&action=edit&redlink=1) và có lẽ [Menander II](/wiki/Menandros_II) đã nổi lên trong khu vực. Những vị vua này không đặt ra mối đe dọa cho Apollodotus II, người mà trên một số đồng tiền xu của ông mang chức danh Basileus megas (tiếng Hy Lạp: ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΕΓΑΣ "Đại Đế"),.
Sau cái chết của Apollodotos II,
[vương quốc Ấn-Hy Lạp](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A4n-Hy_L%E1%BA%A1p) lại bị chia rẽ một lần nữa.
## Tiền của Appollodotus II[
[sửa](/w/index.php?title=Apollodotos_II&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Apollodotos_II&action=edit§ion=1)]
Apollodotos II ban hành một số lượng lớn tiền xu. Ông đúc những đồng xu bạc với chân dung đeo vương miện trên Mặt chính và bên phía ngược lại là một chân dung của Athena Alkidemos, và cũng có một đồng xu độc đáo với hình ảnh đảo ngược của một vị vua, có thể là
[Alexander Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF), ngồi trên một con ngựa có sừng tương tự như [Bucephalus](/w/index.php?title=Bucephalus&action=edit&redlink=1) của Alexandros.
Ông đúc huy chương đồng với chân dung Apollo, một loại đã được giới thiệu bởi người cùng tên với ông
[Apollodotus I](/wiki/Apollodotos_I).
Các đồng tiền của Apollodotos II có các phẩm chất khác nhau. Một số vẫn còn có những bức chân dung hiện thực đặc trưng của đồng tiền Ấn-Hy Lạp trước đó.
Trên một số đồng tiền xu của ông có cả hai chữ lồng thêm trong hình dạng của chữ Kharosthi.
|Preceded by:
|Vua |
|( ( |Succeeded by:
|ở miền Tây Punjab: ở miền đông Punjab:
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Apollodotos_II&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Apollodotos_II&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Apollodotos_II&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Apollodotos_II&action=edit§ion=3)]
- "The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies" by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002)
[ISBN 1-58115-203-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1581152035)
- "The Greeks in Bactria and India", W.W. Tarn, Cambridge University Press.

Connection: close

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1068 hit (1), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 30 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Bản mẫu:Đề nghị
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Văn bản này là một
đề nghị
hiện hành về một quy định hoặc hướng dẫn mới của Wikipedia.
Đề nghị này có thể đang được phát triển thông qua
thảo luận
, hoặc đang trong quá trình tìm kiếm sự
Đồng thuận
để được thông qua. Vì vậy sự tham khảo hoặc liên kết đến trang này không nên được xem là một "quy định".
Viết tắt
:
Tài liệu bản mẫu
[
tạo
]
Những người sửa đổi có thể thử nghiệm trong các trang chỗ thử
(
tạo
|
sao
)
và trường hợp kiểm thử
(
tạo
)
của bản mẫu này.
Xin hãy bổ sung các thể loại vào trang con
/doc
.
Các trang con của bản mẫu này
.
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bản_mẫu:Đề_nghị&oldid=11241728
”
Thể loại
:
Bản mẫu
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Bản mẫu
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Ngôn ngữ khác
Thêm liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 03:12 ngày 5 tháng 4 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# Bản mẫu:Đề nghị
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
**Văn bản này là một**Đề nghị này có thể đang được phát triển thông qua *đề nghị*hiện hành về một quy định hoặc hướng dẫn mới của Wikipedia. [thảo luận](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu_talk:%C4%90%E1%BB%81_ngh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), hoặc đang trong quá trình tìm kiếm sự [Đồng thuận](/wiki/Wikipedia:%C4%90%E1%BB%93ng_thu%E1%BA%ADn)để được thông qua. Vì vậy sự tham khảo hoặc liên kết đến trang này không nên được xem là một "quy định". ![ Hình tượng tài liệu](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Template-info.svg/50px-Template-info.svg.png)
[tạo](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:%C4%90%E1%BB%81_ngh%E1%BB%8B/doc&action=edit&preload=B%E1%BA%A3n+m%E1%BA%ABu%3ADocumentation%2Fpreload)]
|Những người sửa đổi có thể thử nghiệm trong các trang chỗ thử (
|
Xin hãy bổ sung các thể loại vào trang con

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Gymnotus carapo
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Cá dao sọc (tên khoa học Gymnotus carapo) là một loài cá dao có nguồn gốc Nam Mỹ.
Mô tả[sửa | sửa mã nguồn]
Chúng có màu xám với một nhóm các điểm đen lớn với hai vạch vàng lớn ở hai bên. Nó có thể đạt đến chiều dài 60 cm (khoảng 24 in). Nó sống trong các hồ và suối tại hầu như toàn Nam Mỹ trừ Chile. Nó cũng có nguồn gốc ở Trinidad. Loài này, như với tất cả các loài Gymnotiformes, có khả năng tạo ra điện tích yếu, và sau đó đo sự xáo trộn trong khu vực điện tích được tạo ra. Hệ thống này được sử dụng xác định hướng đi của cá.
Gymnotus carapo là sinh vật đáy, chẳng hạn thực vật thủy sinh, động vật chân khớp, mảnh vụn, động vật thân mềm, sâu, và cá nhỏ.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Gymnotus carapo tại Wikispecies

markdown:
*Gymnotus carapo*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Cá dao sọc|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/Actinopterygii) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Gymnotiformes](/wiki/Gymnotiformes) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Gymnotoidei](/w/index.php?title=Gymnotoidei&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Gymnotidae](/w/index.php?title=Gymnotidae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Gymnotus](/w/index.php?title=Gymnotus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. carapo** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Gymnotus carapo* [Linnaeus](/wiki/Carolus_Linnaeus), 1758 **Cá dao sọc** (tên khoa học *) là một loài cá dao có nguồn gốc Gymnotus carapo* [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9).
## Mô tả[
[sửa](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&action=edit§ion=1)]
Chúng có màu xám với một nhóm các điểm đen lớn với hai vạch vàng lớn ở hai bên. Nó có thể đạt đến chiều dài 60 cm (khoảng 24 in). Nó sống trong các hồ và suối tại hầu như toàn
[Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) trừ [Chile](/wiki/Chile). Nó cũng có nguồn gốc ở [Trinidad](/wiki/Trinidad). Loài này, như với tất cả các loài Gymnotiformes, có khả năng tạo ra điện tích yếu, và sau đó đo sự xáo trộn trong khu vực điện tích được tạo ra. Hệ thống này được sử dụng xác định hướng đi của cá.
Gymnotus carapo là sinh vật đáy, chẳng hạn
[thực vật thủy sinh](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_th%E1%BB%A7y_sinh), [động vật chân khớp](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp), [mảnh vụn](/w/index.php?title=M%E1%BA%A3nh_v%E1%BB%A5n&action=edit&redlink=1), [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m), sâu, và cá nhỏ. [[1]](#cite_note-fishbase-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gymnotus_carapo&action=edit§ion=3)]
Dữ liệu liên quan tới
[Gymnotus carapo](//species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Gymnotus_carapo)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Khớp
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Khớp là vị trí các xương kết nối với nhau.[1] Chúng là cấu trúc giúp chuyển động (trừ các xương sọ) và cung cấp sự nâng đã cơ học, được phân loại theo cấu trúc và chức năng.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Joint definition”. eMedicine Dictionary. 27 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2012.

markdown:
# Khớp
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Khớp** là vị trí các [xương](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng) kết nối với nhau. Chúng là cấu trúc giúp chuyển động (trừ các xương sọ) và cung cấp sự nâng đã cơ học, được phân loại theo cấu trúc và chức năng. [1]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Bp&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Bp&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Joint definition”](http://www.emedicinehealth.com/script/main/art.asp?articlekey=4074). eMedicine Dictionary. 27 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2012.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Oku Yasukata
- Đây là một tên người Nhật; họ tên được viết theo thứ tự Á Đông (họ trước tên sau): họ là Oku. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp tên người Nhật hiện đại khi viết bằng ký tự La Tinh thường được viết theo thứ tự Tây phương (tên trước họ sau).
Oku Yasukata (奥 保鞏 Áo Bảo Củng), (sinh ngày 5 tháng 1 năm 1847 mất ngày 19 tháng 7 năm 1930), mang quân hàm Nguyên soái Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ông nằm trong nhóm những vị nguyên soái đầu tiên của Lục quân Đế quốc Nhật Bản.
Mục lục
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Tuổi trẻ[sửa | sửa mã nguồn]
Sinh ra tại Kokura (hiện nay là Kitakyushu), là con của một gia đình Samurai ở miền Kokura tỉnh Buzen. Oku gia nhập lực lượng quân sự cải cách ở miền Chōshū, tham gia đấu tranh lật đổ chế độ Mạc phủ Tokugawa và ủng hộ phong trào Duy Tân Minh Trị.[1]
Sự nghiệp quân sự[sửa | sửa mã nguồn]
Là một vị chỉ huy mới của Lục quân Đế quốc Nhật Bản, Oku đàn áp các lực lượng chống đối trong cuộc nổi loạn Saga năm 1871. Trong cuộc Nổi dậy Satsuma, ông chỉ huy Trung đoàn 13 Bộ binh bảo vệ thành Kumamoto trước các cuộc tấn công.
Trong Chiến tranh Thanh-Nhật, ông thay thế tướng Nozu Michitsura chỉ huy Sư đoàn 5 thuộc Quân đoàn 1 Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Sau đó, ông giữ chức chỉ huy lực lượng Vệ binh Hoàng gia và chức Tổng Thống đốc, lo việc phòng thủ Tokyo. Năm 1895, ông được phong Nam tước, thuộc hệ thống quý tộc Kazoku. Năm 1903, ông được thăng chức Đại tướng.[2]
Trong cuộc Chiến tranh Nga-Nhật, Oku chỉ huy Quân đoàn 2 và trở nên nổi tiếng qua các trận Nam Sơn, trận Sông Sa, trận Phụng Thiên và các chiến dịch khác.[3]
Năm 1906, OKu được tặng thưởng huân chương Diều hâu vàng (hạng 1) và vào năm 1907, được phong Tử tước. Năm 1911, ông được thăng quân hàm danh dự Nguyên soái Lục quân.[4]
Oku từ chối tham dự các cuộc họp tác chiến với bộ tham mưu, nên được đặt danh hiệu "con sói cô độc", ông là một chiến lược gia xuất sắc có khả năng hành động độc lập. Tuy nhiên trên thực tế, Oku chỉ miễn cưỡng tham dự các cuộc họp và không đưa ra những đóng góp vào các cuộc tranh luận.
Cuộc sống sau chiến tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Oku đã hoàn toàn không quan tâm đến chính trị và sống ẩn dật sau chiến tranh. Khi ông mất vào năm 1930, nhiều người đã ngạc nhiên nghĩ rằng ông đã qua đời từ nhiều năm trước.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Sách[sửa | sửa mã nguồn]
- Dupuy, Trevor N. (1992). Encyclopedia of Military Biography. I B Tauris & Co Ltd. ISBN 1-85043-569-3.
- Harries, Meirion (1994). Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army. Random House. ISBN 0-679-75303-6.
- Keane, Donald (2005). Emperor Of Japan: Meiji And His World, 1852-1912. Columbia University Press. ISBN 0-231-12341-8.
- Paine, S.C.M. (2003). Sino-Japanese War of 1894-1895: Perception, Power, and Primacy. Cambridge University Press.
- Jukes, Geoffry (2002). The Russo-Japanese War 1904-1905. Osprey Essential Histories. ISBN 9-78184-17644-67.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- National Diet Library. “Oku Yasukata”. Portraits of Modern Historical Figures.

markdown:
# Oku Yasukata
*Đây là một* [tên người Nhật](/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BA%ADt); họ tên được viết theo [thứ tự Á Đông](/wiki/H%E1%BB%8D#Trung_Qu.E1.BB.91c.2C_Nh.E1.BA.ADt_B.E1.BA.A3n.2C_Tri.E1.BB.81u_Ti.C3.AAn.2C_Vi.E1.BB.87t_Nam)(họ trước tên sau): họ là **Oku**. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp tên người Nhật hiện đại khi viết bằng ký tự La Tinh thường được viết theo thứ tự Tây phương (tên trước họ sau).
|Oku Yasukata|
|
|
Oku Yasukata
|Tiểu sử|
|Sinh||
|
|Binh nghiệp|
|Phục vụ||
| ![ Đế quốc Nhật Bản](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/War_flag_of_the_Imperial_Japanese_Army.svg/23px-War_flag_of_the_Imperial_Japanese_Army.svg.png)
![ Đế quốc Nhật Bản](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/War_flag_of_the_Imperial_Japanese_Army.svg/23px-War_flag_of_the_Imperial_Japanese_Army.svg.png)
[Lục quân Đế quốc Nhật Bản](/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Nguyên soái](/wiki/Nguy%C3%AAn_so%C3%A1i_(%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)) [Sư đoàn 5 (Lục quân Đế quốc Nhật Bản)](/w/index.php?title=S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_5_(L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)&action=edit&redlink=1) [Tập đoàn quân 1 (Lục quân Đế quốc Nhật Bản)](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n_1_(L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)&action=edit&redlink=1) [Vệ binh Hoàng gia Nhật Bản](/w/index.php?title=V%E1%BB%87_binh_Ho%C3%A0ng_gia_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Tập đoàn quân 2 (Lục quân Đế quốc Nhật Bản)](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n_2_(L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)&action=edit&redlink=1) [Chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt) [Chiến tranh Nga-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Nh%E1%BA%ADt) ![ Order of the Golden Kite Ribbon.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Order_of_the_Golden_Kite_Ribbon.jpg/30px-Order_of_the_Golden_Kite_Ribbon.jpg)
![ Order of the Golden Kite Ribbon.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Order_of_the_Golden_Kite_Ribbon.jpg/30px-Order_of_the_Golden_Kite_Ribbon.jpg)
[Huân chương Cánh diều vàng](/w/index.php?title=Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_C%C3%A1nh_di%E1%BB%81u_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) **Oku Yasukata** (奥 保鞏 *Áo Bảo Củng*), (sinh ngày 5 tháng 1 năm 1847 mất ngày 19 tháng 7 năm 1930), mang quân hàm [Nguyên soái](/wiki/Nguy%C3%AAn_so%C3%A1i_(%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)) Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ông nằm trong nhóm những vị nguyên soái đầu tiên của [Lục quân Đế quốc Nhật Bản](/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=1)]
### Tuổi trẻ[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=2)]
Sinh ra tại
[Kokura](/w/index.php?title=Kokura&action=edit&redlink=1) (hiện nay là [Kitakyushu](/wiki/Kitaky%C5%ABsh%C5%AB)), là con của một gia đình [Samurai](/wiki/Samurai) ở miền Kokura tỉnh [Buzen](/w/index.php?title=Buzen&action=edit&redlink=1). Oku gia nhập lực lượng quân sự cải cách ở miền [Chōshū](/w/index.php?title=Ch%C5%8Dsh%C5%AB&action=edit&redlink=1), tham gia đấu tranh lật đổ chế độ [Mạc phủ Tokugawa](/wiki/M%E1%BA%A1c_ph%E1%BB%A7_Tokugawa) và ủng hộ phong trào [Duy Tân Minh Trị](/wiki/Minh_Tr%E1%BB%8B_Duy_t%C3%A2n). [[1]](#cite_note-1)
### Sự nghiệp quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=3)]
Là một vị chỉ huy mới của Lục quân Đế quốc Nhật Bản, Oku đàn áp các lực lượng chống đối trong cuộc nổi loạn Saga năm 1871. Trong cuộc
[Nổi dậy Satsuma](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_T%C3%A2y_Nam_(Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)), ông chỉ huy Trung đoàn 13 Bộ binh bảo vệ [thành Kumamoto](/wiki/Th%C3%A0nh_Kumamoto) trước các cuộc tấn công.
Trong
[Chiến tranh Thanh-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Thanh-Nh%E1%BA%ADt), ông thay thế tướng [Nozu Michitsura](/wiki/Nozu_Michitsura) chỉ huy Sư đoàn 5 thuộc Quân đoàn 1 Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Sau đó, ông giữ chức chỉ huy lực lượng Vệ binh Hoàng gia và chức Tổng Thống đốc, lo việc phòng thủ [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D). Năm 1895, ông được phong [Nam tước](/wiki/Nam_t%C6%B0%E1%BB%9Bc), thuộc hệ thống quý tộc [Kazoku](/wiki/Kazoku). Năm 1903, ông được thăng chức [Đại tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). [[2]](#cite_note-2)
Trong cuộc
[Chiến tranh Nga-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Nh%E1%BA%ADt), Oku chỉ huy Quân đoàn 2 và trở nên nổi tiếng qua các [trận Nam Sơn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Nam_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [trận Sông Sa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_S%C3%B4ng_Sa&action=edit&redlink=1), [trận Phụng Thiên](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ph%E1%BB%A5ng_Thi%C3%AAn) và các chiến dịch khác. [[3]](#cite_note-3)
Năm 1906, OKu được tặng thưởng huân chương Diều hâu vàng (hạng 1) và vào năm 1907, được phong Tử tước. Năm 1911, ông được thăng quân hàm danh dự
[Nguyên soái Lục quân](/wiki/Nguy%C3%AAn_so%C3%A1i_(%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)). [[4]](#cite_note-4)
Oku từ chối tham dự các cuộc họp tác chiến với bộ tham mưu, nên được đặt danh hiệu "con sói cô độc", ông là một chiến lược gia xuất sắc có khả năng hành động độc lập. Tuy nhiên trên thực tế, Oku chỉ miễn cưỡng tham dự các cuộc họp và không đưa ra những đóng góp vào các cuộc tranh luận.
### Cuộc sống sau chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=4)]
Oku đã hoàn toàn không quan tâm đến chính trị và sống ẩn dật sau chiến tranh. Khi ông mất vào năm 1930, nhiều người đã ngạc nhiên nghĩ rằng ông đã qua đời từ nhiều năm trước.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=5)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=6)]
### Sách[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=7)]
- Dupuy, Trevor N. (1992).
*Encyclopedia of Military Biography*. I B Tauris & Co Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-85043-569-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-85043-569-3).
- Harries, Meirion (1994).
*Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army*. Random House. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-679-75303-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-679-75303-6).
- Keane, Donald (2005).
*Emperor Of Japan: Meiji And His World, 1852-1912*. Columbia University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-231-12341-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-231-12341-8).
- Paine, S.C.M. (2003).
*Sino-Japanese War of 1894-1895: Perception, Power, and Primacy*. Cambridge University Press.
- Jukes, Geoffry (2002).
*The Russo-Japanese War 1904-1905*. Osprey Essential Histories. [ISBN](/wiki/ISBN) [9-78184-17644-67](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9-78184-17644-67).
### Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oku_Yasukata&action=edit§ion=8)]
- National Diet Library.
[“Oku Yasukata”](http://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/24.html). *Portraits of Modern Historical Figures*.


text:
Tinajas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tinajas là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 370 người.
Tinajas là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 370 người.

markdown:
# Tinajas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Tinajas, Tây Ban Nha|
|
|
Hiệu kỳ ![]()
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/22px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Cộng đồng tự trị](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Castile-La Mancha](/wiki/Castile-La_Mancha) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Cuenca](/wiki/Cuenca_(t%E1%BB%89nh)) [Đô thị](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_%E1%BB%9F_Cuenca&action=edit&redlink=1) 2(18 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(200/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Tinajas** là một đô thị ở [tỉnh Cuenca](/wiki/Cuenca_(t%E1%BB%89nh)), [Castile-La Mancha](/wiki/Castile-La_Mancha), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Theo điều tra dân số năm [2004](/wiki/2004) của [Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1), đô thị này có dân số 370 người.


text:
băng
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Phiên âm Hán–Việt[sửa]
Các chữ Hán có phiên âm thành “băng”
- 𤝣: băng
- 鏰: băng
- 掤: băng
- 冰: băng, ngưng
- 崩: băng
- 冫: băng
- 仌: băng
- 淜: băng, bằng
- 绷: băng, banh, bắng
- 傰: băng, bằng
Phồn thể[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Cách viết từ này trong chữ Nôm
Từ tương tự[sửa]
Danh từ[sửa]
băng
- Nước đông cứng trong thiên nhiên ở nơi có khí hậu lạnh.
- Nhóm trộm cướp có người cầm đầu.
- Băng cướp.
- Nhóm ca sĩ, nhạc sĩ biểu diễn chung.
- Đoạn vải hoặc giấy... dài và hẹp, dùng vào việc gì nhất định.
- Băng vải dùng để làm kín vết thương, hoặc nói chung tất cả những thứ cần thiết để che giữ cho vết thương.
- Băng vải tẩm mực, quấn thành cuộn dùng để đánh máy chữ.
- Băng từ (nói tắt).
- (Hóa học) Khoảng tần số hoặc bước sóng tương đối xác định.
- Băng đạn (nói tắt).
- Băng video, cassette.
Tính từ[sửa]
băng
- (Dùng sau tính từ, kết hợp hạn chế) Đạt mức độ hoàn toàn như thế trên khắp phạm vi được nói đến, như chẳng có gì ngăn cản nữa.
Phó từ[sửa]
băng
- (Dùng sau động từ) Thẳng một mạch theo đà, bất chấp trở ngại.
- (Dùng sau tính từ, kết hợp hạn chế) Đạt mức độ hoàn toàn như thế trên khắp phạm vi được nói đến, như chẳng có gì ngăn cản nữa.
Động từ[sửa]
băng
- Làm kín vết thương bằng.
- Băng cho thương binh.
- Băng vết thương.
- Vượt qua bằng con đường ngắn hơn, không theo lối đi sẵn có.
- Băng qua vườn.
- Vượt thẳng qua, bất chấp trở ngại.
- (Id.) Chết (nói về vua).
- Vua băng.
Dịch[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# băng
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
[Phiên âm Hán–Việt](//vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t)[ [sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-hanviet-&action=edit§ion=T-1)]
Các chữ Hán có phiên âm thành “băng”
[𤝣](/w/index.php?title=%F0%A4%9D%A3&action=edit&redlink=1): **băng** [鏰](/w/index.php?title=%E9%8F%B0&action=edit&redlink=1): **băng** [掤](/w/index.php?title=%E6%8E%A4&action=edit&redlink=1): **băng** [冰](/w/index.php?title=%E5%86%B0&action=edit&redlink=1): **băng**, [ngưng](/wiki/ng%C6%B0ng) [崩](/w/index.php?title=%E5%B4%A9&action=edit&redlink=1): **băng** [冫](/w/index.php?title=%E5%86%AB&action=edit&redlink=1): **băng** [仌](/w/index.php?title=%E4%BB%8C&action=edit&redlink=1): **băng** [淜](/w/index.php?title=%E6%B7%9C&action=edit&redlink=1): **băng**, [bằng](/wiki/b%E1%BA%B1ng) [绷](/w/index.php?title=%E7%BB%B7&action=edit&redlink=1): **băng**, [banh](/wiki/banh), [bắng](/w/index.php?title=b%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) [傰](/w/index.php?title=%E5%82%B0&action=edit&redlink=1): **băng**, [bằng](/wiki/b%E1%BA%B1ng)
#### Phồn thể[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-hanviet-t-&action=edit§ion=T-1)]
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
Cách viết từ này trong chữ Nôm
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **băng** [Nước](/wiki/n%C6%B0%E1%BB%9Bc)đông [cứng](/wiki/c%E1%BB%A9ng)trong [thiên nhiên](/wiki/thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)ở [nơi](/wiki/n%C6%A1i)có [khí hậu](/wiki/kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) [lạnh](/wiki/l%E1%BA%A1nh). [Nhóm](/wiki/nh%C3%B3m) [trộm cướp](/wiki/tr%E1%BB%99m_c%C6%B0%E1%BB%9Bp)có [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [cầm đầu](/wiki/c%E1%BA%A7m_%C4%91%E1%BA%A7u). **Băng** [cướp](/wiki/c%C6%B0%E1%BB%9Bp).
-
[Nhóm](/wiki/nh%C3%B3m) [ca sĩ](/wiki/ca_s%C4%A9), [nhạc sĩ](/wiki/nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9) [biểu diễn](/wiki/bi%E1%BB%83u_di%E1%BB%85n) [chung](/wiki/chung). [Đoạn](/wiki/%C4%91o%E1%BA%A1n) [vải](/wiki/v%E1%BA%A3i)hoặc [giấy](/wiki/gi%E1%BA%A5y)... [dài](/wiki/d%C3%A0i)và [hẹp](/wiki/h%E1%BA%B9p), dùng vào [việc gì](/wiki/vi%E1%BB%87c_g%C3%AC) [nhất định](/wiki/nh%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%8Bnh).
- Băng
[vải](/wiki/v%E1%BA%A3i)dùng để làm [kín](/wiki/k%C3%ADn) [vết thương](/wiki/v%E1%BA%BFt_th%C6%B0%C6%A1ng), hoặc [nói chung](/wiki/n%C3%B3i_chung) [tất cả](/wiki/t%E1%BA%A5t_c%E1%BA%A3)những thứ [cần thiết](/wiki/c%E1%BA%A7n_thi%E1%BA%BFt)để [che](/wiki/che) [giữ](/wiki/gi%E1%BB%AF)cho [vết thương](/wiki/v%E1%BA%BFt_th%C6%B0%C6%A1ng).
- Băng
[vải](/wiki/v%E1%BA%A3i) [tẩm](/wiki/t%E1%BA%A9m) [mực](/wiki/m%E1%BB%B1c), [quấn](/wiki/qu%E1%BA%A5n)thành [cuộn](/wiki/cu%E1%BB%99n)dùng để [đánh](/wiki/%C4%91%C3%A1nh) [máy chữ](/wiki/m%C3%A1y_ch%E1%BB%AF).
- Băng
[từ](/wiki/t%E1%BB%AB)(nói tắt).
- (
*Hóa học*) [Khoảng](/wiki/kho%E1%BA%A3ng) [tần số](/wiki/t%E1%BA%A7n_s%E1%BB%91)hoặc [bước sóng](/w/index.php?title=b%C6%B0%E1%BB%9Bc_s%C3%B3ng&action=edit&redlink=1) [tương đối](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) [xác định](/wiki/x%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Bnh).
- Băng
- Băng
[đạn](/wiki/%C4%91%E1%BA%A1n)(nói tắt).
- Băng
[video](/wiki/video), [cassette](/wiki/cassette).
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **băng**
- (
*Dùng sau tính từ, kết hợp hạn chế*) [Đạt](/wiki/%C4%91%E1%BA%A1t) [mức độ](/wiki/m%E1%BB%A9c_%C4%91%E1%BB%99) [hoàn toàn](/wiki/ho%C3%A0n_to%C3%A0n) [như thế](/wiki/nh%C6%B0_th%E1%BA%BF)trên [khắp](/wiki/kh%E1%BA%AFp) [phạm vi](/wiki/ph%E1%BA%A1m_vi)được [nói](/wiki/n%C3%B3i)đến, như [chẳng](/wiki/ch%E1%BA%B3ng)có gì [ngăn cản](/wiki/ng%C4%83n_c%E1%BA%A3n)nữa.
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **băng**
- (
*Dùng sau động từ*) [Thẳng](/wiki/th%E1%BA%B3ng)một [mạch](/wiki/m%E1%BA%A1ch)theo [đà](/wiki/%C4%91%C3%A0), [bất chấp](/wiki/b%E1%BA%A5t_ch%E1%BA%A5p) [trở ngại](/wiki/tr%E1%BB%9F_ng%E1%BA%A1i).
- (
*Dùng sau tính từ, kết hợp hạn chế*) [Đạt](/wiki/%C4%91%E1%BA%A1t) [mức độ](/wiki/m%E1%BB%A9c_%C4%91%E1%BB%99) [hoàn toàn](/wiki/ho%C3%A0n_to%C3%A0n) [như thế](/wiki/nh%C6%B0_th%E1%BA%BF)trên [khắp](/wiki/kh%E1%BA%AFp) [phạm vi](/wiki/ph%E1%BA%A1m_vi)được [nói](/wiki/n%C3%B3i)đến, như [chẳng](/wiki/ch%E1%BA%B3ng)có gì [ngăn cản](/wiki/ng%C4%83n_c%E1%BA%A3n)nữa.
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **băng**
- Làm
[kín](/wiki/k%C3%ADn) [vết thương](/wiki/v%E1%BA%BFt_th%C6%B0%C6%A1ng)bằng. **Băng**cho [thương binh](/wiki/th%C6%B0%C6%A1ng_binh). **Băng** [vết thương](/wiki/v%E1%BA%BFt_th%C6%B0%C6%A1ng).
-
[Vượt qua](/wiki/v%C6%B0%E1%BB%A3t_qua)bằng con [đường](/wiki/%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng) [ngắn](/wiki/ng%E1%BA%AFn)hơn, không theo [lối](/wiki/l%E1%BB%91i)đi [sẵn có](/wiki/s%E1%BA%B5n_c%C3%B3). **Băng**qua [vườn](/wiki/v%C6%B0%E1%BB%9Dn).
-
[Vượt](/wiki/v%C6%B0%E1%BB%A3t) [thẳng](/wiki/th%E1%BA%B3ng)qua, [bất chấp](/wiki/b%E1%BA%A5t_ch%E1%BA%A5p) [trở ngại](/wiki/tr%E1%BB%9F_ng%E1%BA%A1i).
- (
*Id.*) [Chết](/wiki/ch%E1%BA%BFt)(nói về vua). [Vua](/wiki/vua) **băng**.
-
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1065 frontend miss (0)


text:
svulme
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Na Uy[sửa]
Động từ[sửa]
svulme
- Phòng lên, to ra, bành trướng, gia tăng.
- Blodårene i pannen svulmet.
- svulmende muskler
- Budsjettet svulmel opp til det dobbelte.
- å svulme av stolthet
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# svulme
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Na Uy[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-nor-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Các dạng
|Nguyên mẫu||
|[svulmer](/w/index.php?title=svulmer&action=edit&redlink=1) [svulma](/w/index.php?title=svulma&action=edit&redlink=1), [svulmet](/w/index.php?title=svulmet&action=edit&redlink=1) [svulma](/w/index.php?title=svulma&action=edit&redlink=1), [svulmet](/w/index.php?title=svulmet&action=edit&redlink=1) **svulme** [Phòng](/wiki/ph%C3%B2ng) [lên](/wiki/l%C3%AAn), to [ra](/wiki/ra), [bành trướng](/wiki/b%C3%A0nh_tr%C6%B0%E1%BB%9Bng), [gia tăng](/wiki/gia_t%C4%83ng). *Blodårene i pannen* **svulme**t. **svulme**nde muskler *Budsjettet* **svulme**l opp til det dobbelte. **å svulme**av stolthet
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1065 frontend miss (0)