text:
Như các bạn đều biết, các thuộc địa vẫn được gọi là những nước Pháp hải ngoại, và người Pháp của những nước Pháp ấy là người An Nam, người Mađagátxca hoặc người…v.v.. Bởi thế, cái gì ở bên này là phải thì ở bên kia là trái, và cái gì ở bên kia được phép thì ở bên này bị cấm.
Vì đang ốm, nên cố quốc vương Tuynidi đã cứ mặc nguyên áo ngủ mà tiếp quan khâm sứ. Như thế đã là bậy rồi; nhưng còn bậy hơn nữa là cháu nội và cháu họ nhà vua lại quên chào quan khâm sứ nói trên. Thế là sau hai ngày, đúng vừa đủ thời gian để suy nghĩ, quan lớn khâm sứ bèn mặc nhung phục, kéo binh mã đến bắt nhà vua phải xin lỗi. Thế mới đúng chứ. Một khi anh là quốc vương và chịu sự bảo hộ của một ông thánh (ông Xanh) thì dù là thánh cha, thánh con hoặc thánh thần, anh cũng không có quyền được đau ốm. Còn các chú “nhóc con” bản xứ, các chú phải biết rằng, một khi đã sinh ra dưới đôi cánh mẹ hiền của nền dân chủ thì các chú không được nô đùa, reo cười, hò hét, mà phải học chào lạy.
Ở Đông Dương cũng như ở các thuộc địa khác, đối với những người bản xứ không kịp lạy chào các “quan bảo hộ” thì nhiều quan cũng chỉ khiêm tốn “giã cho một trận” thôi, chứ chưa bao giờ lại huy động quân đội để bắt trẻ con phải lạy chào. Dĩ nhiên trong bọn họ không phải ai cũng đều là khâm sứ cả!
Mặc dầu: “sự việc nghiêm trọng” ấy đã bị vạch ra trên diễn đàn nghị viện và theo lời ông Poăngcarê, nó có thể làm tổn thương đến ảnh hưởng của nước Pháp, chúng ta sẽ là những người vong ân đối với quan khâm sứ Xanh, nếu chúng ta buộc cho ông cái tội “thất bại chủ nghĩa”; bởi vì, nhờ có cuộc biểu diễn lực lượng thân thiện, trẻ con và hoà bình ấy mà từ đó người bản xứ biết cách nên lạy chào một “người anh em da trắng” như thế nào. Ai cũng còn nhớ khi ông Milơrăng sang thăm châu Phi, người bản xứ đã đón chào ông, và để tỏ lòng trung thành vô hạn và lòng tôn kính sâu sắc với vị quốc trưởng nước bảo hộ, họ đã kéo áo sơmi ra ngoài quần đấy.
II- ÔNG ĐÁCLƠ
Tập Cahier des droits de l’Homme vừa mới đăng một bức thư của ông Phécđinăng Buytxông, chủ tịch Hội nhân quyền, gửi ông Xarô, Bộ trưởng Bộ Thuộc địa, nói về cuộc khởi nghĩa ở Thái Nguyên (Đông Dương) năm 1917 và việc đàn áp cuộc khởi nghĩa đó.
Bức thư vạch rõ trách nhiệm của viên công sứ tỉnh Thái Nguyên là ông Đáclơ: chính vì sự lạm quyền của ông Đáclơ mà cuộc khởi nghĩa bùng nổ. Toà án Sài Gòn cũng đã xác định tội của ông ta ngay từ năm 1917.
Thế nhưng, có ai ngờ rằng ông Đáclơ không hề bị một sự trừng phạt nào về mặt hành chính cả. Trái lại, ông ta lại được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn. Còn sự trừng phạt về mặt tư pháp thì thật là đáng buồn cười: nộp vẻn vẹn có 200 phrăng tiền phạt!
Cái ông Đáclơ ấy quả là một nhà cai trị có tài. Khoa cai trị của ông ta, ông ta đã học được ở khu phố latinh khi ông còn là một anh hàng cháo.
Lúc ấy, ông Đáclơ không có một xu dính túi và mắc nợ như chúa chổm. Nhưng nhờ một chính khách có thế lực, ông ta được bổ nhiệm làm quan cai trị ở Đông Dương.
Chễm chệ đứng đầu một tỉnh có hàng vạn dân, và được giao cho quyền hành tuyệt đối, ông ta vừa là tỉnh trưởng, vừa là thị trưởng, vừa là quan toà, vừa là mõ toà, vừa là người đốc thuế; tóm lại, ông ta nắm trong tay tất cả mọi quyền hành: Toà án, thuế khoá, điền thổ, tính mạng và tài sản của người bản xứ, quyền lợi của viên chức, việc bầu cử lý trưởng và chánh tổng, tức là vận mạng của cả một tỉnh được đặt vào tay cái anh hàng cháo ngày xưa ấy.
Ở Paris, không làm giàu nổi bằng cách bóc lột khách hàng, sang Bắc Kỳ ông ta gỡ gạc lại bằng cách bắt bớ, giam cầm, xử tội người An Nam một cách độc đoán, để bòn rút họ.
Đây là một vài việc làm rạng rỡ thời thống trị độc tài của vị quan cai trị dễ thương ấy mà nước mẹ cộng hoà đã có nhã ý gửi sang để khai hoá cho chúng tôi.
Một số lính tình nguyện (!) bản xứ, bị điệu về để sung vào lính khố đỏ và vì thế họ phải đi khám sức khoẻ. Đó là những người mù chữ, nhút nhát, khi hỏi thì trả lời chậm chạp, nên quan công sứ đã chửi bới, đấm đá và lấy gậy phang họ túi bụi.
Ba người lính khố xanh để xổng một người tù, đã bị ông Đáclơ đánh đập một cách rất tàn nhẫn, nắm tóc họ kéo lê dưới đất và đập đầu họ vào tường toà sứ.
Khi hỏi cung tù nhân, quan công sứ thường lấy thanh gươm đâm vào đùi họ. Có người khi về đến nhà lao thì lăn ra bất tỉnh.
Một đoàn tù khốn khổ, gầy đói, quần áo tả tơi, bị lôi dậy từ tờ mờ sáng, cổ mang gông, chân buộc xiềng, người nọ bị xích vào người kia, cùng kéo một chiếc xe lu to tướng trên những lớp sỏi dày. Hoàn toàn kiệt sức, họ ỳ ạch kéo chiếc xe lu nặng nề dưới ánh nắng như thiêu như đốt. Bỗng quan công sứ đến. Như lệ thường, quan cầm theo một cái gậy to tướng, rồi bỗng dưng vô cớ, quan xông vào đám người khốn khổ ấy, như con thú dữ, đánh túi bụi, tàn nhẫn không tưởng tượng được, vừa đánh vừa chửi họ là đồ lười.
Một hôm nhà khai hoá của chúng ta vừa quở trách một nhân viên người Âu xong, không biết trút cơn giận lên đầu ai được, vớ cái thước sắt trên bàn giấy đập nát hai ngón tay của một viên thư ký người An Nam chẳng liên can gì đến việc kia cả.
Một hôm khác, ông ta vụt roi gân bò vào mặt một viên đội người bản xứ trước những người lính dưới quyền anh ta.
Lại một lần khác, có mấy người lính khố xanh làm trái ý ông ta, ông ta bèn cho đem chôn họ đến tận cổ, mãi đến khi họ ngắc ngoải mới cho moi lên.
Cứ mỗi khi ông ta đi xem xét các con đường có dân phu làm việc thì số chân người bị đánh què bằng lưỡi xẻng, cán cuốc, phải tính bằng đơn vị nửa tá. Những người dân phu làm đường ấy đều là những người bị ông ta bắt ép đi làm với tiền công mỗi ngày một, hai xu, sau khi họ đã phải nộp tiền chuộc phần tạp dịch của họ với giá mười lăm xu mỗi ngày.
Một lần, ở một công trường, ông ta đã giật súng của một người lính coi tù để đánh một người tù. Người tù tránh được, quan công sứ quay lại đánh người lính, cũng bằng cây súng ấy. Bà công sứ, người vợ xứng đáng của quan lớn, cũng tham gia, bà đánh tù một cách tự nhiên và phạt lính lúc nào cũng được.
Người ta đã trông thấy quan công sứ dùng gậy đánh một viên đội lòi mắt. Quan còn làm nhiều việc cao cả khác nữa mà ở đây chúng tôi không thể nào kể xiết được.
Tất cả những việc kể trên, mọi người đều tai nghe, mắt thấy, kể cả cấp trên của ông ta là các quan toàn quyền, quan khâm sứ. Để khen thưởng tinh thần “cương quyết” và “đức độ rất cộng hoà” của ông ta, những vị này đã thẳng tay thăng quan tiến chức cho ông ta.
III- QUÝ NGÀI BUĐINÔ, BÔĐOANH VÀ NHỮNG NGÀI KHÁC
Mặc các cuộc triển lãm ồn ào, những bài diễn văn rùm beng, những cuộc kinh lý đế vương và những bài báo hoa mỹ, tình hình ở Đông Dương vẫn chẳng ổn chút nào.
Chiếc ghế bị cáo mà quan cai trị liêm chính Lanô vừa rời khỏi chưa kịp nguội thì người ta lại báo cho chúng tôi biết về những vụ xấu xa khác nữa.
Trước hết là vụ Buđinô. Ông Buđinô là một nhà khai hoá điển hình, một vị quan cai trị chuyên ăn hối lộ. Trong số vụ ông ta bị tố cáo, chúng tôi xin kể vụ sau đây:
“Làng Tân An, nơi lỵ sở của tổng, đã lấy quỹ làng và vay tiền để xây dựng một nhà máy điện. Việc kinh doanh rất có lợi, vì thu vượt chi rất nhiều. Ngoài ra, các công sở và đường sá của làng còn được thắp đèn điện không mất tiền.
“Nhưng bỗng một quan cai trị khá xảo quyệt (ông Buđinô), đã khéo xoay sở thế nào mà làng Tân An phải chịu nhường không nhà máy điện cho một anh chàng thầu khoán, để được hưởng cái thú phải trả tiền đèn đường và đèn công sở. Ngày nay làng nhận thấy chuộc lại nhà máy nhượng không ấy là có lợi, và chuộc lại thì phải xuất ra hàng chục nghìn đồng. Câu chuyện này là cả một thiên tiểu thuyết trong đó tài năng hư cấu của một tên cựu tỉnh trưởng đã được tự do phát huy với một sự đểu cáng không thể tưởng tượng nổi”.
Vụ xấu xa thứ hai trước mắt là vụ Têa. Một bạn đồng nghiệp ở Đông Dương đã viết về vụ đó như sau:
“Chúng ta đang sống trong một bầu không khí thật là… không bình thường chút nào: chưa xong vụ Buđinô, vụ Lanô, lại đến vụ Têa.
“Ông Têa là một kỹ sư xuất sắc, giám đốc một hãng lớn của người Pháp ở Hải Phòng. Ông đã đến tìm ông Xcala, giám đốc thương chính, và tặng trước ông này số tiền chè lá một vạn đôla để ký kết một chuyến buôn thuốc phiện với cơ quan nhà nước. Chắc là ông Têa có những lý do rất đặc biệt để nghĩ rằng việc vận động như thế không có gì là bất thường cả. Như vậy có nghĩa là việc hối lộ là việc thông thường trong chính giới ở Đông Dương. Tất cả những kẻ nào có quyền thế như vậy đều lợi dụng để vơ vét cho đầy túi tham của mình và làm hại lớn cho xã hội”.
Nếu như ông Đáclơ, công sứ khát máu ở Thái Nguyên mà được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn, và ông Bôđoanh, người đang được quan toà Oaren nóng lòng chờ đợi, mà được cử giữ chức toàn quyền Đông Dương, thì các ông Têa và Buđinô ít ra cũng nên được gắn bội tinh mới phải.
Chú thích
1) Saint. Vừa là tên viên khâm sứ, vừa có nghĩa là thánh. Đây là lối dùng chữ của tác giả để chế giễu viên khâm sứ Saint, dựa theo điển tích Chúa ba ngôi – thánh cha, thánh con, thánh thần (Sainte Trinité: Saint père, Saint fils, Saint esprit).
Hết: CHƯƠNG IV , xem tiếp: CHƯƠNG V
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
**Bản án chế độ thực dân Pháp – Chương IV** **CÁC QUAN CAI TRỊ** **I- ÔNG XANH(1)**
Như các bạn đều biết, các thuộc địa vẫn được gọi là những nước Pháp hải ngoại, và người Pháp của những nước Pháp ấy là người An Nam, người Mađagátxca hoặc người…v.v.. Bởi thế, cái gì ở bên này là phải thì ở bên kia là trái, và cái gì ở bên kia được phép thì ở bên này bị cấm.
Như các bạn đều biết, các thuộc địa vẫn được gọi là những nước Pháp hải ngoại, và người Pháp của những nước Pháp ấy là người An Nam, người Mađagátxca hoặc người…v.v.. Bởi thế, cái gì ở bên này là phải thì ở bên kia là trái, và cái gì ở bên kia được phép thì ở bên này bị cấm.
**Thí dụ: Ở bên ấy, tất cả người Pháp đều được phép làm cho dân bản xứ ngu muội đi bằng thuốc phiện, họ càng bán được nhiều thuốc phiện, thì càng được quý trọng; nhưng ở bên này, nếu anh đem bán thứ thuốc độc ấy thì, anh sẽ bị tóm cổ ngay lập tức. Nếu ở bên Pháp, một viên chức cao cấp được phép vận quần áo lót để đi ra đường, thì ngược lại một ông hoàng bản xứ không có quyền mặc áo bản xứ, ngay cả khi ở nhà và đang ốm.**
Vì đang ốm, nên cố quốc vương Tuynidi đã cứ mặc nguyên áo ngủ mà tiếp quan khâm sứ. Như thế đã là bậy rồi; nhưng còn bậy hơn nữa là cháu nội và cháu họ nhà vua lại quên chào quan khâm sứ nói trên. Thế là sau hai ngày, đúng vừa đủ thời gian để suy nghĩ, quan lớn khâm sứ bèn mặc nhung phục, kéo binh mã đến bắt nhà vua phải xin lỗi. Thế mới đúng chứ. Một khi anh là quốc vương và chịu sự bảo hộ của một ông thánh (ông Xanh) thì dù là thánh cha, thánh con hoặc thánh thần, anh cũng không có quyền được đau ốm. Còn các chú “nhóc con” bản xứ, các chú phải biết rằng, một khi đã sinh ra dưới đôi cánh mẹ hiền của nền dân chủ thì các chú không được nô đùa, reo cười, hò hét, mà phải học chào lạy.
Ở Đông Dương cũng như ở các thuộc địa khác, đối với những người bản xứ không kịp lạy chào các “quan bảo hộ” thì nhiều quan cũng chỉ khiêm tốn “giã cho một trận” thôi, chứ chưa bao giờ lại huy động quân đội để bắt trẻ con phải lạy chào. Dĩ nhiên trong bọn họ không phải ai cũng đều là khâm sứ cả!
Mặc dầu: “sự việc nghiêm trọng” ấy đã bị vạch ra trên diễn đàn nghị viện và theo lời ông Poăngcarê, nó có thể làm tổn thương đến ảnh hưởng của nước Pháp, chúng ta sẽ là những người vong ân đối với quan khâm sứ Xanh, nếu chúng ta buộc cho ông cái tội “thất bại chủ nghĩa”; bởi vì, nhờ có cuộc biểu diễn lực lượng thân thiện, trẻ con và hoà bình ấy mà từ đó người bản xứ biết cách nên lạy chào một “người anh em da trắng” như thế nào. Ai cũng còn nhớ khi ông Milơrăng sang thăm châu Phi, người bản xứ đã đón chào ông, và để tỏ lòng trung thành vô hạn và lòng tôn kính sâu sắc với vị quốc trưởng nước bảo hộ, họ đã kéo áo sơmi ra ngoài quần đấy.
II- ÔNG ĐÁCLƠ
Tập Cahier des droits de l’Homme vừa mới đăng một bức thư của ông Phécđinăng Buytxông, chủ tịch Hội nhân quyền, gửi ông Xarô, Bộ trưởng Bộ Thuộc địa, nói về cuộc khởi nghĩa ở Thái Nguyên (Đông Dương) năm 1917 và việc đàn áp cuộc khởi nghĩa đó.
Bức thư vạch rõ trách nhiệm của viên công sứ tỉnh Thái Nguyên là ông Đáclơ: chính vì sự lạm quyền của ông Đáclơ mà cuộc khởi nghĩa bùng nổ. Toà án Sài Gòn cũng đã xác định tội của ông ta ngay từ năm 1917.
Thế nhưng, có ai ngờ rằng ông Đáclơ không hề bị một sự trừng phạt nào về mặt hành chính cả. Trái lại, ông ta lại được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn. Còn sự trừng phạt về mặt tư pháp thì thật là đáng buồn cười: nộp vẻn vẹn có 200 phrăng tiền phạt!
Cái ông Đáclơ ấy quả là một nhà cai trị có tài. Khoa cai trị của ông ta, ông ta đã học được ở khu phố latinh khi ông còn là một anh hàng cháo.
Lúc ấy, ông Đáclơ không có một xu dính túi và mắc nợ như chúa chổm. Nhưng nhờ một chính khách có thế lực, ông ta được bổ nhiệm làm quan cai trị ở Đông Dương.
Chễm chệ đứng đầu một tỉnh có hàng vạn dân, và được giao cho quyền hành tuyệt đối, ông ta vừa là tỉnh trưởng, vừa là thị trưởng, vừa là quan toà, vừa là mõ toà, vừa là người đốc thuế; tóm lại, ông ta nắm trong tay tất cả mọi quyền hành: Toà án, thuế khoá, điền thổ, tính mạng và tài sản của người bản xứ, quyền lợi của viên chức, việc bầu cử lý trưởng và chánh tổng, tức là vận mạng của cả một tỉnh được đặt vào tay cái anh hàng cháo ngày xưa ấy.
Ở Paris, không làm giàu nổi bằng cách bóc lột khách hàng, sang Bắc Kỳ ông ta gỡ gạc lại bằng cách bắt bớ, giam cầm, xử tội người An Nam một cách độc đoán, để bòn rút họ.
Đây là một vài việc làm rạng rỡ thời thống trị độc tài của vị quan cai trị dễ thương ấy mà nước mẹ cộng hoà đã có nhã ý gửi sang để khai hoá cho chúng tôi.
Một số lính tình nguyện (!) bản xứ, bị điệu về để sung vào lính khố đỏ và vì thế họ phải đi khám sức khoẻ. Đó là những người mù chữ, nhút nhát, khi hỏi thì trả lời chậm chạp, nên quan công sứ đã chửi bới, đấm đá và lấy gậy phang họ túi bụi.
Ba người lính khố xanh để xổng một người tù, đã bị ông Đáclơ đánh đập một cách rất tàn nhẫn, nắm tóc họ kéo lê dưới đất và đập đầu họ vào tường toà sứ.
Khi hỏi cung tù nhân, quan công sứ thường lấy thanh gươm đâm vào đùi họ. Có người khi về đến nhà lao thì lăn ra bất tỉnh.
Vì đang ốm, nên cố quốc vương Tuynidi đã cứ mặc nguyên áo ngủ mà tiếp quan khâm sứ. Như thế đã là bậy rồi; nhưng còn bậy hơn nữa là cháu nội và cháu họ nhà vua lại quên chào quan khâm sứ nói trên. Thế là sau hai ngày, đúng vừa đủ thời gian để suy nghĩ, quan lớn khâm sứ bèn mặc nhung phục, kéo binh mã đến bắt nhà vua phải xin lỗi. Thế mới đúng chứ. Một khi anh là quốc vương và chịu sự bảo hộ của một ông thánh (ông Xanh) thì dù là thánh cha, thánh con hoặc thánh thần, anh cũng không có quyền được đau ốm. Còn các chú “nhóc con” bản xứ, các chú phải biết rằng, một khi đã sinh ra dưới đôi cánh mẹ hiền của nền dân chủ thì các chú không được nô đùa, reo cười, hò hét, mà phải học chào lạy.
Ở Đông Dương cũng như ở các thuộc địa khác, đối với những người bản xứ không kịp lạy chào các “quan bảo hộ” thì nhiều quan cũng chỉ khiêm tốn “giã cho một trận” thôi, chứ chưa bao giờ lại huy động quân đội để bắt trẻ con phải lạy chào. Dĩ nhiên trong bọn họ không phải ai cũng đều là khâm sứ cả!
Mặc dầu: “sự việc nghiêm trọng” ấy đã bị vạch ra trên diễn đàn nghị viện và theo lời ông Poăngcarê, nó có thể làm tổn thương đến ảnh hưởng của nước Pháp, chúng ta sẽ là những người vong ân đối với quan khâm sứ Xanh, nếu chúng ta buộc cho ông cái tội “thất bại chủ nghĩa”; bởi vì, nhờ có cuộc biểu diễn lực lượng thân thiện, trẻ con và hoà bình ấy mà từ đó người bản xứ biết cách nên lạy chào một “người anh em da trắng” như thế nào. Ai cũng còn nhớ khi ông Milơrăng sang thăm châu Phi, người bản xứ đã đón chào ông, và để tỏ lòng trung thành vô hạn và lòng tôn kính sâu sắc với vị quốc trưởng nước bảo hộ, họ đã kéo áo sơmi ra ngoài quần đấy.
II- ÔNG ĐÁCLƠ
Tập Cahier des droits de l’Homme vừa mới đăng một bức thư của ông Phécđinăng Buytxông, chủ tịch Hội nhân quyền, gửi ông Xarô, Bộ trưởng Bộ Thuộc địa, nói về cuộc khởi nghĩa ở Thái Nguyên (Đông Dương) năm 1917 và việc đàn áp cuộc khởi nghĩa đó.
Bức thư vạch rõ trách nhiệm của viên công sứ tỉnh Thái Nguyên là ông Đáclơ: chính vì sự lạm quyền của ông Đáclơ mà cuộc khởi nghĩa bùng nổ. Toà án Sài Gòn cũng đã xác định tội của ông ta ngay từ năm 1917.
Thế nhưng, có ai ngờ rằng ông Đáclơ không hề bị một sự trừng phạt nào về mặt hành chính cả. Trái lại, ông ta lại được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn. Còn sự trừng phạt về mặt tư pháp thì thật là đáng buồn cười: nộp vẻn vẹn có 200 phrăng tiền phạt!
Cái ông Đáclơ ấy quả là một nhà cai trị có tài. Khoa cai trị của ông ta, ông ta đã học được ở khu phố latinh khi ông còn là một anh hàng cháo.
Lúc ấy, ông Đáclơ không có một xu dính túi và mắc nợ như chúa chổm. Nhưng nhờ một chính khách có thế lực, ông ta được bổ nhiệm làm quan cai trị ở Đông Dương.
Chễm chệ đứng đầu một tỉnh có hàng vạn dân, và được giao cho quyền hành tuyệt đối, ông ta vừa là tỉnh trưởng, vừa là thị trưởng, vừa là quan toà, vừa là mõ toà, vừa là người đốc thuế; tóm lại, ông ta nắm trong tay tất cả mọi quyền hành: Toà án, thuế khoá, điền thổ, tính mạng và tài sản của người bản xứ, quyền lợi của viên chức, việc bầu cử lý trưởng và chánh tổng, tức là vận mạng của cả một tỉnh được đặt vào tay cái anh hàng cháo ngày xưa ấy.
Ở Paris, không làm giàu nổi bằng cách bóc lột khách hàng, sang Bắc Kỳ ông ta gỡ gạc lại bằng cách bắt bớ, giam cầm, xử tội người An Nam một cách độc đoán, để bòn rút họ.
Đây là một vài việc làm rạng rỡ thời thống trị độc tài của vị quan cai trị dễ thương ấy mà nước mẹ cộng hoà đã có nhã ý gửi sang để khai hoá cho chúng tôi.
Một số lính tình nguyện (!) bản xứ, bị điệu về để sung vào lính khố đỏ và vì thế họ phải đi khám sức khoẻ. Đó là những người mù chữ, nhút nhát, khi hỏi thì trả lời chậm chạp, nên quan công sứ đã chửi bới, đấm đá và lấy gậy phang họ túi bụi.
Ba người lính khố xanh để xổng một người tù, đã bị ông Đáclơ đánh đập một cách rất tàn nhẫn, nắm tóc họ kéo lê dưới đất và đập đầu họ vào tường toà sứ.
Khi hỏi cung tù nhân, quan công sứ thường lấy thanh gươm đâm vào đùi họ. Có người khi về đến nhà lao thì lăn ra bất tỉnh.
Một đoàn tù khốn khổ, gầy đói, quần áo tả tơi, bị lôi dậy từ tờ mờ sáng, cổ mang gông, chân buộc xiềng, người nọ bị xích vào người kia, cùng kéo một chiếc xe lu to tướng trên những lớp sỏi dày. Hoàn toàn kiệt sức, họ ỳ ạch kéo chiếc xe lu nặng nề dưới ánh nắng như thiêu như đốt. Bỗng quan công sứ đến. Như lệ thường, quan cầm theo một cái gậy to tướng, rồi bỗng dưng vô cớ, quan xông vào đám người khốn khổ ấy, như con thú dữ, đánh túi bụi, tàn nhẫn không tưởng tượng được, vừa đánh vừa chửi họ là đồ lười.
Một hôm nhà khai hoá của chúng ta vừa quở trách một nhân viên người Âu xong, không biết trút cơn giận lên đầu ai được, vớ cái thước sắt trên bàn giấy đập nát hai ngón tay của một viên thư ký người An Nam chẳng liên can gì đến việc kia cả.
Một hôm khác, ông ta vụt roi gân bò vào mặt một viên đội người bản xứ trước những người lính dưới quyền anh ta.
Lại một lần khác, có mấy người lính khố xanh làm trái ý ông ta, ông ta bèn cho đem chôn họ đến tận cổ, mãi đến khi họ ngắc ngoải mới cho moi lên.
Cứ mỗi khi ông ta đi xem xét các con đường có dân phu làm việc thì số chân người bị đánh què bằng lưỡi xẻng, cán cuốc, phải tính bằng đơn vị nửa tá. Những người dân phu làm đường ấy đều là những người bị ông ta bắt ép đi làm với tiền công mỗi ngày một, hai xu, sau khi họ đã phải nộp tiền chuộc phần tạp dịch của họ với giá mười lăm xu mỗi ngày.
Một lần, ở một công trường, ông ta đã giật súng của một người lính coi tù để đánh một người tù. Người tù tránh được, quan công sứ quay lại đánh người lính, cũng bằng cây súng ấy. Bà công sứ, người vợ xứng đáng của quan lớn, cũng tham gia, bà đánh tù một cách tự nhiên và phạt lính lúc nào cũng được.
Người ta đã trông thấy quan công sứ dùng gậy đánh một viên đội lòi mắt. Quan còn làm nhiều việc cao cả khác nữa mà ở đây chúng tôi không thể nào kể xiết được.
Tất cả những việc kể trên, mọi người đều tai nghe, mắt thấy, kể cả cấp trên của ông ta là các quan toàn quyền, quan khâm sứ. Để khen thưởng tinh thần “cương quyết” và “đức độ rất cộng hoà” của ông ta, những vị này đã thẳng tay thăng quan tiến chức cho ông ta.
III- QUÝ NGÀI BUĐINÔ, BÔĐOANH VÀ NHỮNG NGÀI KHÁC
Mặc các cuộc triển lãm ồn ào, những bài diễn văn rùm beng, những cuộc kinh lý đế vương và những bài báo hoa mỹ, tình hình ở Đông Dương vẫn chẳng ổn chút nào.
Chiếc ghế bị cáo mà quan cai trị liêm chính Lanô vừa rời khỏi chưa kịp nguội thì người ta lại báo cho chúng tôi biết về những vụ xấu xa khác nữa.
Trước hết là vụ Buđinô. Ông Buđinô là một nhà khai hoá điển hình, một vị quan cai trị chuyên ăn hối lộ. Trong số vụ ông ta bị tố cáo, chúng tôi xin kể vụ sau đây:
“Làng Tân An, nơi lỵ sở của tổng, đã lấy quỹ làng và vay tiền để xây dựng một nhà máy điện. Việc kinh doanh rất có lợi, vì thu vượt chi rất nhiều. Ngoài ra, các công sở và đường sá của làng còn được thắp đèn điện không mất tiền.
“Nhưng bỗng một quan cai trị khá xảo quyệt (ông Buđinô), đã khéo xoay sở thế nào mà làng Tân An phải chịu nhường không nhà máy điện cho một anh chàng thầu khoán, để được hưởng cái thú phải trả tiền đèn đường và đèn công sở. Ngày nay làng nhận thấy chuộc lại nhà máy nhượng không ấy là có lợi, và chuộc lại thì phải xuất ra hàng chục nghìn đồng. Câu chuyện này là cả một thiên tiểu thuyết trong đó tài năng hư cấu của một tên cựu tỉnh trưởng đã được tự do phát huy với một sự đểu cáng không thể tưởng tượng nổi”.
Vụ xấu xa thứ hai trước mắt là vụ Têa. Một bạn đồng nghiệp ở Đông Dương đã viết về vụ đó như sau:
“Chúng ta đang sống trong một bầu không khí thật là… không bình thường chút nào: chưa xong vụ Buđinô, vụ Lanô, lại đến vụ Têa.
“Ông Têa là một kỹ sư xuất sắc, giám đốc một hãng lớn của người Pháp ở Hải Phòng. Ông đã đến tìm ông Xcala, giám đốc thương chính, và tặng trước ông này số tiền chè lá một vạn đôla để ký kết một chuyến buôn thuốc phiện với cơ quan nhà nước. Chắc là ông Têa có những lý do rất đặc biệt để nghĩ rằng việc vận động như thế không có gì là bất thường cả. Như vậy có nghĩa là việc hối lộ là việc thông thường trong chính giới ở Đông Dương. Tất cả những kẻ nào có quyền thế như vậy đều lợi dụng để vơ vét cho đầy túi tham của mình và làm hại lớn cho xã hội”.
Nếu như ông Đáclơ, công sứ khát máu ở Thái Nguyên mà được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn, và ông Bôđoanh, người đang được quan toà Oaren nóng lòng chờ đợi, mà được cử giữ chức toàn quyền Đông Dương, thì các ông Têa và Buđinô ít ra cũng nên được gắn bội tinh mới phải.
Chú thích
1) Saint. Vừa là tên viên khâm sứ, vừa có nghĩa là thánh. Đây là lối dùng chữ của tác giả để chế giễu viên khâm sứ Saint, dựa theo điển tích Chúa ba ngôi – thánh cha, thánh con, thánh thần (Sainte Trinité: Saint père, Saint fils, Saint esprit).
Hết: CHƯƠNG IV , xem tiếp:
Một đoàn tù khốn khổ, gầy đói, quần áo tả tơi, bị lôi dậy từ tờ mờ sáng, cổ mang gông, chân buộc xiềng, người nọ bị xích vào người kia, cùng kéo một chiếc xe lu to tướng trên những lớp sỏi dày. Hoàn toàn kiệt sức, họ ỳ ạch kéo chiếc xe lu nặng nề dưới ánh nắng như thiêu như đốt. Bỗng quan công sứ đến. Như lệ thường, quan cầm theo một cái gậy to tướng, rồi bỗng dưng vô cớ, quan xông vào đám người khốn khổ ấy, như con thú dữ, đánh túi bụi, tàn nhẫn không tưởng tượng được, vừa đánh vừa chửi họ là đồ lười.
Một hôm nhà khai hoá của chúng ta vừa quở trách một nhân viên người Âu xong, không biết trút cơn giận lên đầu ai được, vớ cái thước sắt trên bàn giấy đập nát hai ngón tay của một viên thư ký người An Nam chẳng liên can gì đến việc kia cả.
Một hôm khác, ông ta vụt roi gân bò vào mặt một viên đội người bản xứ trước những người lính dưới quyền anh ta.
Lại một lần khác, có mấy người lính khố xanh làm trái ý ông ta, ông ta bèn cho đem chôn họ đến tận cổ, mãi đến khi họ ngắc ngoải mới cho moi lên.
Cứ mỗi khi ông ta đi xem xét các con đường có dân phu làm việc thì số chân người bị đánh què bằng lưỡi xẻng, cán cuốc, phải tính bằng đơn vị nửa tá. Những người dân phu làm đường ấy đều là những người bị ông ta bắt ép đi làm với tiền công mỗi ngày một, hai xu, sau khi họ đã phải nộp tiền chuộc phần tạp dịch của họ với giá mười lăm xu mỗi ngày.
Một lần, ở một công trường, ông ta đã giật súng của một người lính coi tù để đánh một người tù. Người tù tránh được, quan công sứ quay lại đánh người lính, cũng bằng cây súng ấy. Bà công sứ, người vợ xứng đáng của quan lớn, cũng tham gia, bà đánh tù một cách tự nhiên và phạt lính lúc nào cũng được.
Người ta đã trông thấy quan công sứ dùng gậy đánh một viên đội lòi mắt. Quan còn làm nhiều việc cao cả khác nữa mà ở đây chúng tôi không thể nào kể xiết được.
Tất cả những việc kể trên, mọi người đều tai nghe, mắt thấy, kể cả cấp trên của ông ta là các quan toàn quyền, quan khâm sứ. Để khen thưởng tinh thần “cương quyết” và “đức độ rất cộng hoà” của ông ta, những vị này đã thẳng tay thăng quan tiến chức cho ông ta.
III- QUÝ NGÀI BUĐINÔ, BÔĐOANH VÀ NHỮNG NGÀI KHÁC
Mặc các cuộc triển lãm ồn ào, những bài diễn văn rùm beng, những cuộc kinh lý đế vương và những bài báo hoa mỹ, tình hình ở Đông Dương vẫn chẳng ổn chút nào.
Chiếc ghế bị cáo mà quan cai trị liêm chính Lanô vừa rời khỏi chưa kịp nguội thì người ta lại báo cho chúng tôi biết về những vụ xấu xa khác nữa.
Trước hết là vụ Buđinô. Ông Buđinô là một nhà khai hoá điển hình, một vị quan cai trị chuyên ăn hối lộ. Trong số vụ ông ta bị tố cáo, chúng tôi xin kể vụ sau đây:
“Làng Tân An, nơi lỵ sở của tổng, đã lấy quỹ làng và vay tiền để xây dựng một nhà máy điện. Việc kinh doanh rất có lợi, vì thu vượt chi rất nhiều. Ngoài ra, các công sở và đường sá của làng còn được thắp đèn điện không mất tiền.
“Nhưng bỗng một quan cai trị khá xảo quyệt (ông Buđinô), đã khéo xoay sở thế nào mà làng Tân An phải chịu nhường không nhà máy điện cho một anh chàng thầu khoán, để được hưởng cái thú phải trả tiền đèn đường và đèn công sở. Ngày nay làng nhận thấy chuộc lại nhà máy nhượng không ấy là có lợi, và chuộc lại thì phải xuất ra hàng chục nghìn đồng. Câu chuyện này là cả một thiên tiểu thuyết trong đó tài năng hư cấu của một tên cựu tỉnh trưởng đã được tự do phát huy với một sự đểu cáng không thể tưởng tượng nổi”.
Vụ xấu xa thứ hai trước mắt là vụ Têa. Một bạn đồng nghiệp ở Đông Dương đã viết về vụ đó như sau:
“Chúng ta đang sống trong một bầu không khí thật là… không bình thường chút nào: chưa xong vụ Buđinô, vụ Lanô, lại đến vụ Têa.
“Ông Têa là một kỹ sư xuất sắc, giám đốc một hãng lớn của người Pháp ở Hải Phòng. Ông đã đến tìm ông Xcala, giám đốc thương chính, và tặng trước ông này số tiền chè lá một vạn đôla để ký kết một chuyến buôn thuốc phiện với cơ quan nhà nước. Chắc là ông Têa có những lý do rất đặc biệt để nghĩ rằng việc vận động như thế không có gì là bất thường cả. Như vậy có nghĩa là việc hối lộ là việc thông thường trong chính giới ở Đông Dương. Tất cả những kẻ nào có quyền thế như vậy đều lợi dụng để vơ vét cho đầy túi tham của mình và làm hại lớn cho xã hội”.
Nếu như ông Đáclơ, công sứ khát máu ở Thái Nguyên mà được cử làm uỷ viên hội đồng thành phố Sài Gòn, và ông Bôđoanh, người đang được quan toà Oaren nóng lòng chờ đợi, mà được cử giữ chức toàn quyền Đông Dương, thì các ông Têa và Buđinô ít ra cũng nên được gắn bội tinh mới phải.
Chú thích
1) Saint. Vừa là tên viên khâm sứ, vừa có nghĩa là thánh. Đây là lối dùng chữ của tác giả để chế giễu viên khâm sứ Saint, dựa theo điển tích Chúa ba ngôi – thánh cha, thánh con, thánh thần (Sainte Trinité: Saint père, Saint fils, Saint esprit).
Hết: CHƯƠNG IV , xem tiếp:
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Security-Policy: upgrade-insecure-requests

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Security-Policy-Report-Only: default-src https: blob: data: 'unsafe-inline' 'unsafe-eval'; report-uri https://www.blogger.com/cspreport


text:
Hòa ước Giáp Tuất (1874)
Hiệp ước Giáp Tuất 1874 là bản hiệp định thứ hai giữa triều Nguyễn và Pháp, được ký vào ngày 15 tháng 3 năm 1874 với đại diện của triều Nguyễn là Lê Tuấn - Chánh sứ toàn quyền đại thần, Nguyễn Văn Tường - Phó sứ toàn quyền đại thần và đại diện của Pháp là Dupré - Toàn quyền đại thần, Thống đốc Nam Kỳ. Hiệp ước gồm có 22 điều khoản với nội dung chính là thay thế bản Hòa ước Nhâm Tuất 1862, công nhận chủ quyền vĩnh viễn của Pháp ở Nam Kỳ, lệ thuộc về chủ quyền ngoại giao, mở cửa cho Pháp tự do buôn bán tại các cảng biển và trên sông Hồng cùng tự do truyền đạo.
Nguyên nhân ký hiệp ước[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi ký xong Hòa ước Nhâm Tuất 1862, Pháp chiếm đóng và cai trị 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Pháp quyết định xâm chiếm và lấy nốt 3 tỉnh miền Tây còn lại của Nam Kỳ, và đến năm 1867 họ đã lấy nốt thành công 3 tỉnh này sau khi Kinh lược sứ Phan Thanh Giản quyết định giao các thành cho Pháp do biết không chống đỡ nổi.
Sau khi củng cố Nam Kỳ, nhân sự rối ren ở Bắc Kỳ, Pháp đã quyết định từng bước tiến ra với mục đích chiếm lấy Bắc Kỳ. Để mục đích được thuận lợi, Pháp ra những yêu sách rất ngang ngược với triều đình Huế về các quyền lợi ở Bắc Kỳ rồi đưa quân ra và chiếm lần lượt các thành Hà Nội, Nam Định, Ninh Bình, Hải Dương.
Tình hình diễn ra ở Bắc Kỳ cũng như sự chiếm đóng các tỉnh Tây Nam Kỳ dẫn tới vi phạm vào bản Hiệp ước Nhâm Tuất 1862 mà hai bên đã ký, và dẫn tới việc Pháp thay thế hiệp ước mới bằng bản Hoà ước Giáp Tuất 1874 có lợi hơn cho Pháp.
Tình hình[sửa | sửa mã nguồn]
Francis Garnier lúc bấy giờ đã chiếm được thành Hà Nội nhưng lực lượng quân sự của triều đình Huế vẫn còn, do Hoàng Tá Viêm cầm đầu. Quân của Hoàng Tá Viêm phối hợp với quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc vây Hà Nội. Garnier đem quân đi đánh thì bị phục kích giết chết tại Cầu Giấy.
Trước cái chết của F. Garnier, phía Pháp đồng ý nghị hòa. Nguyễn Văn Tường thay mặt cho triều đình Huế ký hòa ước Giáp Tuất (1874). Theo đó thì có hai điểm chính:
- Triều đình công nhận Nam Kỳ là thuộc địa của Pháp;
- Pháp đồng ý trao trả Hà Nội và các tỉnh đã bị chiếm ở Bắc Kỳ cho triều đình Huế.
Một điểm mâu thuẫn trong hiệp ước này là một mặt Pháp công nhận sự độc lập của Việt Nam đối với các nước khác (điều 2) nhưng đồng thời lại đòi chính sách ngoại giao của Việt Nam phải thích ứng với chính sách ngoại giao của Pháp (điều 3). Thật sự ra ở thời điểm này, Pháp vừa mới thoát ra khỏi cuộc Chiến tranh Pháp-Phổ nên không coi đó là thời cơ thuận lợi cho một cuộc viễn chinh lâu dài. Vì thế Pháp đồng ý hòa giải nhưng vẫn giữ cho mình một vài cớ để can thiệp về sau này.
Nội dung[sửa | sửa mã nguồn]
- Điều 1: Sẽ có hòa bình, hữu nghị và bền vững giữa nước Pháp và Vương Quốc An Nam.
- Điều 2: Tổng thống Cộng hòa Pháp quốc thừa nhận quyền lực của vua nước An Nam và quyền độc lập hoàn toàn đối với bất kỳ một thế lực ngoại bang nào, tuyên hứa viện trợ, giúp đỡ và là chỗ nương tựa cần thiết của nhà vua nếu được yêu cầu mà không phải chịu một phí tổn nào, để duy trì nền hòa bình trên khắp các vùng đất nước, để chống trả bất cứ một sự tấn công nào và để dẹp bỏ tình trạng cướp bóc đang quấy phá một phần vùng biển của Vương quốc.
- Điều 3: Để đáp lại sự bảo hộ này đức Hoàng thượng - Vua nước An Nam thỏa thuận phù hợp chính sách ngoại giao của mình với chính sách ngoại giao của nước Pháp và không có gì thay đổi với những mối liên hệ ngoại giao hiện có của đức vua. Sự giao ước chính trị này không áp dụng vào bản Thương ước. Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào, đức Hoàng thượng vua nước An Nam có thể ký kết Thương ước với bất cứ một nước nào khác không phù hợp với Thương ước đã được ký kết giữa nước Pháp và Vương Quốc An Nam, mà không báo trước với Chính phủ của nước Pháp.
- Điều 4: Tổng thống Cộng Hòa Pháp quốc cam kết tặng hoàng thượng Vua nước An Nam:
- Năm chiếc tàu chạy máy hơi nước tổng cộng là 500 mã lực, trong tình trạng toàn hảo về mặt máy móc và bồn đun nước sôi, cùng với súng ống đạn dược và đồ phụ tùng đúng như chế độ quân sự quy định;
- Một trăm khẩu trọng pháo loại 70 ly và 160 ly, với 200 viên đạn cho mỗi khẩu súng, một ngàn khẩu súng và 500 ngàn viên đạn. Tàu và súng ống đạn dược sẽ được chở tới Nam Kỳ và chuyển giao trong thời hạn tối đa là 1 năm kể từ ngày trao đổi hòa ước đã được hai phía chuẩn phê;
- Ngài Tổng thống Cộng Hòa Pháp Quốc cũng cam kết rằng: Đặt dưới quyền sử dụng của đức Vua
- Những huấn luyện viên quân sự và hải quân đủ số cần thiết để tái lập quân đội và hạm đội của hoàng thượng;
- Những kỹ sư và trưởng xưởng để điều hành những công trình do đức Hoàng thượng đề xướng;
- Những chuyên viên tài chánh để tổ chức các cơ cấu thuế khóa và hải quan trong Vương quốc;
- Những giáo sư để thành lập một trường đại học ở Huế. Ngài tổng thống cũng cam kết cung ứng cho đức Vua những tàu chiến, súng óng đạn dược cần thiết.
- Tiền lương trả công cho các dịch vụ như vậy sẽ được ấn định bởi sự thỏa thuận của hai phái đoàn cao cấp ký giao ước
- Điều 5: Đức Hoàng thượng Vua nước An Nam công nhận chủ quyền toàn vẹn của nước Pháp trên các vùng lãnh thổ do nước Pháp hiện đang chiếm giữ và bao gồm trong các ranh giới như sau:
- Về phía Đông; vùng biển Trung Quốc và Vương Quốc An Nam (tỉnh Bình Thuận); Về phía Tây; vịnh Xiêm La; Về phía Nam; vùng biển Trung Quốc; Về phía Bắc; Vương quốc Cam Bốt và Vương quốc An Nam (tỉnh Bình Thuận); Mười một ngôi mộ của họ Phạm ở trong lãnh vực làng Tân Niên Đông và Tân Quan Đông (tỉnh Sài Gòn) và ba ngôi mộ của họ Hồ ở trong lãnh vực làng Linh Chung Tây và Tân Mai (tỉnh Biên Hòa), không được bóc mộ, đào xới, xâm phạm hay đập phá. Sẽ cấp một lô đất rộng 100 mẫu cho các ngôi mộ nhà họ Phạm và một lô tương đương như thế cho nhà họ Hồ. Hoa lợi thu được trên các lô đất nầy được dùng để gìn giữ và bảo toàn các ngôi mộ và chu cấp các gia đình lo việc trông nôm các phần mộ. Các lô đất được miễn các thứ thuế và những người trong dòng họ Phạm, Hồ cũng sẽ được miễn thuế thân, khỏi thi hành quân dịch hay đi dân công.
- Điều 6: Nước Pháp miễn cho đức Vua không phải trả những phần tiền chiến phí cũ còn thiếu.
- Điều 7: Đức Hoàng thượng cam kết một cách chính thức, qua trung gian chuyển giao của chính phủ Pháp, trả nợ số tiền chiến phí còn thiếu nước Tây Ban Nha là một triệu đồng đô la - hối xuất 0.72 lượng (bạc) cho mỗi đô la- và hoàn trả số nợ nầy bằng cách lấy phân nửa số thu nhập các thuế quan đánh trên bất cứ mặt hàng hóa nào trên các bến cảng được mở ra cho Đức Hoàng thượng cam kết một cách chính thức, qua trung gian chuyển giao của chính phủ Pháp, trả nợ số tiền chiến phí còn thiếu nước Tây Ban Nha là một triệu đồng đô la - hối xuất 0.72 lượng (bạc) cho mỗi đô la- và hoàn trả số nợ nầy bằng cách lấy phân nửa số thu nhập các thuế quan đánh trên bấu mặt hàng hóa nào trên các bến cảng được mở ra cho những người Âu, Mỹ. Số tiền thâu được mỗi năm nộp vào Kho bạc ở Sài Gòn để trả cho chính phủ Tây Ban Nha, lập biên nhận gởi cho chính phủ An Nam.
- Điều 8: Tổng thống Cộng Hòa Pháp và Hoàng thượng đức Vua ban bố đại xá trọn vẹn và giải trừ tất cả mọi sai áp cầm giữ trên các tài sản của những công dân nước mình từ trước cho đến khi hai bên ký kết hòa ước vì họ có dính líu hợp tác với phía bên này hay phía bên kia.
- Điều 9: Nhận biết rằng đạo Gia tô truyền dạy con người theo đàng lành, Hoàng thượng đức Vua từ bỏ và chống lại mọi sự ngăm cấm nhằm mục đích chống đạo này và cho phép thần dân của Hoàng thượng theo đạo và truyền đạo một cách tự do.
- Vì vậy, những tín đồ Gia tô giáo của Vương quốc An Nam sẽ có thể tụ hội tại các nhà thờ với một số lượng có giới hạn để hành lễ đọc kinh. Các tín đồ sẽ không bị ép buộc dưới bất cứ một lý do nào để phải thi hành những điều trái với đạo giáo của họ, hoặc là phải chịu một sự kiểm trau đặc biệt nào. Họ sẽ được tham dự các kỳ thi tuyển và làm việc nơi các công sở mà không vì thế phải thi hành bất cứ một điêu gì mà đạo cấm đoán.
- Hoàng thượng thỏa thuận bãi bỏ việc đăng ký tình trạng phân bổ số tín hữu Gia tô đã được thi hành từ 15 năm trước đây và sẽ được đối xử giống như những thần dân khác trong vấn đề kiểm kê dân số và thuế má. Hoàng thượng cũng thỏa thuận xét lại vấn đề quốc phòng một cách khôn khéo trong cách dùng văn tự hay ngôn ngữ, những lời lẽ va chạm tôn giáo và sửa đổi các điều khoản nào trong bản Thập Điều có dùng những lời lẽ va chạm như thế.
- Những giáo sĩ giám mục và các người thừ sai có thể nhập cảnh tự do vào Vương quốc và lui tới các địa phận truyền giáo của ho với một giấy thông hành do thống đốc Nam Kỳ Hạ ban cấp được chiếu khán bởi thượng thơ bộ Lễ hay của tổng đốc tỉnh thành. Họ có thể thuyết giảng mọi nơi các giáo điều của đạo Gia tô. Họ không phải bị đặt dưới một sự giám sát đặc biệt nào và các làng mạc cũng không còn phải bắt buộc báo trình lên chức quan của triều đình về việc tới lui và sự hiện diện của họ.
- Các hàng giáo sĩ người An Nam sẽ được hành đạo một cách tự do giống như những người thừa sai bề trên của họ. Nếu hạnh kiểm của họ đáng quở trách và nếu theo luật pháp hiện hành mà tội phạm của họ được xếp vào hàng khinh tội bị phạt bằng trượng hay bằng roi thì hình phạt trượng hay roi sẽ được cải giảm bằng một hình phạt tương đương.
- Các hàng giáo sĩ giám mục, các người của hội thừ sai, các linh mục người An Nam sẽ được quyền mua, thuê đất cát và nhà cửa, xây cất nhà thờ, bệnh xá, trường học, nhà mồ côi và tất cả những tiện nghi khác để dùng trong việc phụng vụ tôn giáo của họ.
- Tài sản do họ tạo dựng để phụng vụ tôn giáo hiện đang bị sái áp sẽ được trao trả lại cho họ.
- Tất cả những điều kê khai ở trên nếu không có ngoại lệ thì cũng áp dụng cho những người thuộc hội thừ sai Tây Ban Nha.
- Sau khi hòa ước được hai bên chuẩn phê, đức vua sẽ ban một dụ chỉ truyền rao khắp công chúng rằng quyền tự do đã được hoàng thượng ban cho các tín đồ Gia tô của Vương quốc.
- Điều 10: Triều đình An Nam có thể mở một trường cao đẳng ở Sài Gòn đặt dưới quyền giám thị của giám đốc Nha Nội vụ và chương trình dạy học ở trường ấy không có điều gì đi ngược với đạo lý và sự thi hành quyền lực của người Pháp được mang ra giảng dạy. Tự do tín ngưỡng được áp dụng nơi trường học đó.
- Trong trường hợp có sự vi phạm, người thầy dạy học vi phạm những điều quy định sẽ bị tống khứ về nơi xứ sớ của đương sự và hơn nữa nếu trường hợp trầm trọng, trường cao đẳng có thể bị đóng cửa.
- Điều 11: Triều đình An Nam thỏa thuận mở các thương cảng ở Thị Nại, trong tỉnh Bình Định, ở Ninh Hải trong tỉnh Hải Dương, tỉnh thành Hà Nội, và đường thủy vận sông Nhỉ Hà từ ngoài biển lên tới tỉnh Vân Nam.
- Một thỏa ước bổ túc cho bản Hòa ước cùng có hiệu lực chấp hành như bản Hòa ước sẽ ấn định các điều kiện chấp hành cho việc thông thương.
- Thương cảng Ninh Hải, Hà Nội và đường thủy vận chuyển tiếp sẽ đước thông thương liền ngay sau khi hai bên ký chuẩn phê hoặc sớm hơn nếu có thể được; thương cảng Thị Nại sẽ được thông thương trong vòng một năm sau.
- Các thương cảng hoặc những đường thủy vận khác có thể được thông thương sớm hơn tùy số lượng và mức quan trọng của tình hình giao thương hiện hữu đòi hỏi cần phải như thế.
- Điều 12: Người Pháp hay người Pháp gốc An Nam và những người ngoại quốc nói chung nếu tuân hành luật pháp của xứ sở thì có thể gây dựng, sở hữu và tự quyết định một cách tự do đối với tất cả những công cuộc làm ăn buôn bán và kỹ nghệ nơi các tỉnh thành đã được đề cặp ở trên. Chính phủ của hoàng thượng sẽ tùy theo trường hợp mà cắt đặt đất đai cần thiết cho công cuộc thiết đặt cơ sở của họ.
- Họ cũng sẽ có thể vận hành và buôn bán trên lưu vực sông Nhỉ Hà từ ngoài biển qua đến tỉnh Vân Nam bằng cách chịu nộp thuế theo luật pháp ấn định và với điều kiện là họ không được thực hiện những dịch vụ buôn bán dọc trên lưu vực sông nầy khoang từ biển vào tới Hà Nội và từ Hà Nội đến biên giới Trung Quốc.
- Họ có thể tự do tuyển chọn và thuê mướn những người mại bản, thông ngôn, nhà văn, thợ thuyền, thủy thủ và người làm mướn việc nhà.
- Điều 13: Tại mỗi cửa thương khẩu đã được mở, nước Pháp sẽ cử nhiệm một toà Lãnh sự hoặc một Cơ quan Trợ tá có thẩm quyền đầy đủ với thành phần nhân sự không quá 100 người, để gìn giữ an ninh và bảo vệ uy quyền của toà lãnh sự, để thi hành nhiệm vụ cảnh sát đối với những người ngoại quốc cho đến khi nào tất cả mọi lo âu vê mặt nầy không còn nữa nhờ ở việc thiết đặt các mối liên hệ tốt đẹp qua sự thi hành Hòa ước một cách trung chính.
- Điều 14: Về phía thần dân của Hoàng thượng, họ có thể tự do lưu thông, cư trú, sở hữu và buôn bán ở nước Pháp và tại những lãnh thổ thuộc địa của Pháp đúng theo luật lệ. Để bảo đảm cho họ được che chở bảo vệ, Hoàng Thượng có thể tùy ý cắt cử những nhân viên của tới cư trú ở các thương cảng hay tỉnh thành do Hoàng Thượng chọn lựa.
- Điều 15: Công dân Pháp, Âu Châu, Nam Kỳ Hạ hay những công dân ngoại quốc khác muốn sinh sống ở tại các vùng chọn lựa vừa kể ở trên thì các đương sự phải đăng ký tại cơ quan Trú Sứ Pháp để nơi đây thông báo chính quyền sở tại.
- Thần dân của An Nam muốn sinh sống trên lãnh thổ của Pháp cũng phải tuân theo cùng một quy định như vậy.
- Những công dân nước Pháp hay của những nước ngoài muốn du lịch trong nước sẽ được chấp nhận nếu các đương sự được cấp phát một sổ thông hành từ một cơ quan đại diện của Pháp và có sự đồng ý cùng sự kiểm thự các chức quyền An Nam. Các đương sự không được buôn bán, nếu vi phạm hàng hóa sẽ bị tịch thâu.
- Cách đi lại du lịch như thế gặp nhiều nguy hiểm vì tình trạng của đất nước hiện nay, những khách ngoại quốc chỉ có thể đi thưởng ngoạn khi mà chính quyền An Nam, với sự đồng ý của với cơ quan Trú Sứ Pháp ở Huế, nhận định rằng tình hình đất nước đã khá ổn định.
- Những chuyến du hành trong nước của các công dân người Pháp mang tính chất tìm tòi nghiên cứu thì cũng phải khai trình, du hành dưới danh nghĩa nầy, các đương sự sẽ được chính quyền che chở và cung cấp thông hành cần thiết, được giúp đỡ để chu toàn công tác và chương trình nghiên cứu của họ.
- Điều 16: Tất cả những việc tranh tụng giữa những công dân Pháp với nhau hoặc giữa người Pháp với người ngoại quốc khác sẽ được phân xử bởi trú sứ Pháp.
- Khi người Pháp hoặc người ngoại quốc khác có việc tranh tụng với người An Nam thì hoặc có điều gì khiếu nại hoặc đòi hỏi thì các nguyên đơn trước hết phải làm đơn trình lên Trú Sứ để cố gắng dàn xếp một cách ổn thỏa.
- Nếu việc dàn xếp ổn tha không thể thực hiện được thì Trú Sứ sẽ nhờ đến sự trợ tá của một quan án sát An Nam để giải quyết vụ tranh tụng, viên trú sứ và quan án cả hai cùng nhau cứu xét sự vụ tranh tụng theo luật lệ mà phán xử thỏa đáng.
- Thủ tục cũng áp dụng cho trường hợp tranh tụng giữa một người An Nam với một người Pháp hay với một người ngoại quốc: nguyên đơn người An Nam sẽ gởi đơn lên quan án và nếu quan án nầy không thể dàn xếp thỏa đáng thì sẽ cùng viên quan Trú Sứ giải quyết việc tranh tụng.
- Tuy nhiên, mọi tranh tụng giữa những người Pháp với nhau hay giữa người Pháp với một người ngoại quốc thì chỉ có viên Trú Sứ Pháp có thẩm quyền xé xử.
- Điều 17: Những vụ phạm pháp đại hình hay tiểu hình của những người Pháp hay của người ngoại quốc xảy ra trên lãnh thổ nước An Nam phải được trình báo và phán xử bởi các tòa án có thẩm quyền ở Sài Gòn. Khi có sự yêu cầu của viên Trú sứ Pháp, các chức quyền địa phương phi dùng mọi nỗ lực để truy bắt tên hoặc bọn tội phạm và giải giao đến viên Trú sứ..
- Khi một vụ phạm pháp đại hình hay tiểu hình của một thần dân người An Nam xảy ra trên lãnh thổ của Pháp, quan Lãnh sự hoặc quan Ủy viên của Hoàng thượng phải được thông báo một cách chính thức các thủ tục truy tố áp dụng với phạm nhân và trong khả năng bảo đảm rằng mọi hình thức luật định đã được tôn trọng đúng mức.
- Điều 18: Khi có kẻ bất lương phá rối hoặc cướp giật trên phần lãnh thổ của Pháp rồi chạy trốn sang sang lãnh thổ của nước An Nam thì chức quyền địa phương khi được thông báo phải gắng sức truy lùng bắt kẻ phạm pháp để giải giao cho chức quyền Pháp.
- Cùng một thể thức, nếu những kẻ trộm, cướp hay phạm tội hình sự nào là thần dân của đức Vua mà lại chạy sang ẩn náu trên phần lãnh thổ của Pháp; Những kẻ đó phải được truy bắt ngay sau khi được thông báo và phải được giải giao về cho chức quyền bản xứ của đương phạm.
- Điều 19: Trong trường hợp một người dân của nước Pháp hay của ngoại quốc qua đời trên lãnh thổ của nước An Nam hoặc là một người dân của nước An Nam qua đời trên lãnh thổ của Pháp thì tài sản của người quá cố sẽ được giao trả cho những người thừa kế của họ; nếu những người thừa kế vắng mặt thì viên Trú Sứ sẽ có nhiệm vụ gọi những người thừa kế luật định để chuyển giao.
- Điều 20: Để bảo đảm và tạo điều kiện dễ dàng cho việc thi hành các điều khoản và những quy định trên bản hiệp ước nầy, một năm sau kể từ ngày ký chuẩn phê, ngài Tổng thống Cộng Hoà Pháp Quốc sẽ bổ nhiệm một viên Trú Sứ ngang hàng với một quan Thượng thư bên cạnh hoàng Thượng đức Vua An Nam. Viên Trú Sứ có nhiệm vụ bảo toàn mối liên lạc hữu nghị, giữa Các Thành viên Cao cấp của hai bên đối ước và giám sát việc thi hành theo lương tâm các điều khoản của bản Hòa Ước.
- Đẳng trật của viên Trú Sứ nầy, những danh dự và quyền lợi mà đương sự được hưởng, sẽ được ấn định sau nầy theo một thỏa thuận chung, và trên một nền tảng hỗ tương hoàn toàn giữ hai bên đối ước.
- Hoàng Thượng đức Vua An Nam có quyền bổ nhiệm các Trú Sứ ở Paris và ở Sài Gòn.
- Tất cả những loại chi phí dùng cho nhiệm kỳ phục vụ của những Trú Sứ nầy bên cạnh Chính phủ đồng minh của mình sẽ do chính phủ của mỗi đương sự đài thọ.
- Điều 21: Hòa Ước nầy thay thế Hòa Ước năm 1862, và chính phủ Pháp có trách nhiệm tìm kiếm sự đồng thuận của chính phủ Tây Ban Nha. Trong trường hợp chính phủ Tây Ban Nha không chấp nhận những sự thay đổi để thay thế Hòa Ước 1862 thì Hòa Ước nầy chỉ có hiệu lực giữa nước Pháp và nước An Nam mà thôi, và những điều ước cũ có liên hệ tới Tây Ban Nha vẫn còn hiệu lực chấp hành. Trong trường nầy, nước Pháp sẽ đảm nhận việc trả tiền bồi thường chiến phí và sẽ thay thế vai trò chủ nợ của Tây Ban Nha đối với con nợ là nước An Nam để được hoàn trả đúng theo những quy định nơi điều thứ 7 của hoà ước hiện tại.
- Điều 22: Hoà ước nầy được thực hiện một cách vĩnh viễn, sẽ được chuẩn phê và nghi thức chuẩn phê sẽ được tổ chức và trao đổi tại Huế, trong vòng thời hạn một năm hoặc sớm hơn nếu có thể được. Hòa Ước sẽ được phát hành và có hiệu lực kể từ ngay sau khi trao đổi. Bởi các lẽ ấy, các quan khâm sai đã lần lược ấn ký vào bản Hòa Ước nầy.
Làm tại Sài Gòn, tại dinh Thống Đốc Nam Kỳ thuộc Pháp, làm thành bốn bản, vào Chủ nhật, ngày 15 tháng 03 năm 1874, tương ứng với ngày 27 tháng 1 âm lịch niên hiệu Tự Đức thứ 27.
Phó đề đốc Dupré, Lê Tuấn và Nguyễn Văn Tường
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Bang giao Đại Việt - triều Nguyễn, Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin 2005

markdown:
# Hòa ước Giáp Tuất (1874)
[Hòa ước Giáp Tuất 1874](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_1874&redirect=no)) [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Bài viết này
|cần thêm . **Hiệp ước Giáp Tuất 1874** là bản hiệp định thứ hai giữa [triều Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), được ký vào ngày [15 tháng 3](/wiki/15_th%C3%A1ng_3) năm [1874](/wiki/1874) với đại diện của triều Nguyễn là [Lê Tuấn](/wiki/L%C3%AA_Tu%E1%BA%A5n) - Chánh sứ toàn quyền đại thần, [Nguyễn Văn Tường](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) - Phó sứ toàn quyền đại thần và đại diện của Pháp là [Dupré](/w/index.php?title=Dupr%C3%A9&action=edit&redlink=1) - Toàn quyền đại thần, [Thống đốc Nam Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Nam_K%E1%BB%B3). Hiệp ước gồm có 22 điều khoản với nội dung chính là thay thế bản [Hòa ước Nhâm Tuất 1862](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nh%C3%A2m_Tu%E1%BA%A5t_(1862)), công nhận chủ quyền vĩnh viễn của Pháp ở Nam Kỳ, lệ thuộc về chủ quyền ngoại giao, mở cửa cho Pháp tự do buôn bán tại các cảng biển và trên [sông Hồng](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) cùng tự do truyền đạo.
## Nguyên nhân ký hiệp ước[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&action=edit§ion=1)]
Sau khi ký xong
[Hòa ước Nhâm Tuất 1862](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nh%C3%A2m_Tu%E1%BA%A5t_(1862)), Pháp chiếm đóng và cai trị 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Pháp quyết định xâm chiếm và lấy nốt 3 tỉnh miền Tây còn lại của Nam Kỳ, và đến năm 1867 họ đã lấy nốt thành công 3 tỉnh này sau khi Kinh lược sứ [Phan Thanh Giản](/wiki/Phan_Thanh_Gi%E1%BA%A3n) quyết định giao các thành cho Pháp do biết không chống đỡ nổi.
Sau khi củng cố Nam Kỳ, nhân sự rối ren ở
[Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3), Pháp đã quyết định từng bước tiến ra với mục đích chiếm lấy Bắc Kỳ. Để mục đích được thuận lợi, Pháp ra những yêu sách rất ngang ngược với triều đình Huế về các quyền lợi ở Bắc Kỳ rồi đưa quân ra và chiếm lần lượt các thành [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh), [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng).
Tình hình diễn ra ở Bắc Kỳ cũng như sự chiếm đóng các tỉnh Tây Nam Kỳ dẫn tới vi phạm vào bản Hiệp ước Nhâm Tuất 1862 mà hai bên đã ký, và dẫn tới việc Pháp thay thế hiệp ước mới bằng bản Hoà ước Giáp Tuất 1874 có lợi hơn cho Pháp.
## Tình hình[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&action=edit§ion=2)] [Francis Garnier](/wiki/Francis_Garnier) lúc bấy giờ đã chiếm được thành [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) nhưng lực lượng quân sự của triều đình Huế vẫn còn, do [Hoàng Tá Viêm](/wiki/Ho%C3%A0ng_K%E1%BA%BF_Vi%C3%AAm) cầm đầu. Quân của Hoàng Tá Viêm phối hợp với quân [Cờ Đen](/wiki/C%E1%BB%9D_%C4%90en) của [Lưu Vĩnh Phúc](/wiki/L%C6%B0u_V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc) vây Hà Nội. Garnier đem quân đi đánh thì bị phục kích giết chết tại [Cầu Giấy](/wiki/C%E1%BA%A7u_Gi%E1%BA%A5y).
Trước cái chết của F. Garnier, phía Pháp đồng ý nghị hòa.
[Nguyễn Văn Tường](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) thay mặt cho triều đình Huế ký *hòa ước Giáp Tuất (1874)*. Theo đó thì có hai điểm chính:
- Triều đình công nhận
[Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)là thuộc địa của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p);
- Pháp đồng ý trao trả
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và các tỉnh đã bị chiếm ở Bắc Kỳ cho triều đình Huế.
Một điểm mâu thuẫn trong hiệp ước này là một mặt Pháp công nhận sự độc lập của Việt Nam đối với các nước khác (điều 2) nhưng đồng thời lại đòi chính sách ngoại giao của Việt Nam phải thích ứng với chính sách ngoại giao của Pháp (điều 3). Thật sự ra ở thời điểm này, Pháp vừa mới thoát ra khỏi cuộc
[Chiến tranh Pháp-Phổ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95) nên không coi đó là thời cơ thuận lợi cho một cuộc viễn chinh lâu dài. Vì thế Pháp đồng ý hòa giải nhưng vẫn giữ cho mình một vài cớ để can thiệp về sau này.
## Nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&action=edit§ion=3)] **Điều 1**: Sẽ có hòa bình, hữu nghị và bền vững giữa nước Pháp và Vương Quốc An Nam. **Điều 2**: Tổng thống Cộng hòa Pháp quốc thừa nhận quyền lực của vua nước An Nam và quyền độc lập hoàn toàn đối với bất kỳ một thế lực ngoại bang nào, tuyên hứa viện trợ, giúp đỡ và là chỗ nương tựa cần thiết của nhà vua nếu được yêu cầu mà không phải chịu một phí tổn nào, để duy trì nền hòa bình trên khắp các vùng đất nước, để chống trả bất cứ một sự tấn công nào và để dẹp bỏ tình trạng cướp bóc đang quấy phá một phần vùng biển của Vương quốc. **Điều 3**: Để đáp lại sự bảo hộ này đức Hoàng thượng - Vua nước An Nam thỏa thuận phù hợp chính sách ngoại giao của mình với chính sách ngoại giao của nước Pháp và không có gì thay đổi với những mối liên hệ ngoại giao hiện có của đức vua. Sự giao ước chính trị này không áp dụng vào bản Thương ước. Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào, đức Hoàng thượng vua nước An Nam có thể ký kết Thương ước với bất cứ một nước nào khác không phù hợp với Thương ước đã được ký kết giữa nước Pháp và Vương Quốc An Nam, mà không báo trước với Chính phủ của nước Pháp. **Điều 4**: Tổng thống Cộng Hòa Pháp quốc cam kết tặng hoàng thượng Vua nước An Nam:
- Năm chiếc tàu chạy máy hơi nước tổng cộng là 500 mã lực, trong tình trạng toàn hảo về mặt máy móc và bồn đun nước sôi, cùng với súng ống đạn dược và đồ phụ tùng đúng như chế độ quân sự quy định;
- Một trăm khẩu trọng pháo loại 70 ly và 160 ly, với 200 viên đạn cho mỗi khẩu súng, một ngàn khẩu súng và 500 ngàn viên đạn. Tàu và súng ống đạn dược sẽ được chở tới Nam Kỳ và chuyển giao trong thời hạn tối đa là 1 năm kể từ ngày trao đổi hòa ước đã được hai phía chuẩn phê;
- Ngài Tổng thống Cộng Hòa Pháp Quốc cũng cam kết rằng: Đặt dưới quyền sử dụng của đức Vua
- Những huấn luyện viên quân sự và hải quân đủ số cần thiết để tái lập quân đội và hạm đội của hoàng thượng;
- Những kỹ sư và trưởng xưởng để điều hành những công trình do đức Hoàng thượng đề xướng;
- Những chuyên viên tài chánh để tổ chức các cơ cấu thuế khóa và hải quan trong Vương quốc;
- Những giáo sư để thành lập một trường đại học ở Huế. Ngài tổng thống cũng cam kết cung ứng cho đức Vua những tàu chiến, súng óng đạn dược cần thiết.
- Tiền lương trả công cho các dịch vụ như vậy sẽ được ấn định bởi sự thỏa thuận của hai phái đoàn cao cấp ký giao ước
**Điều 5**: Đức Hoàng thượng Vua nước An Nam công nhận chủ quyền toàn vẹn của nước Pháp trên các vùng lãnh thổ do nước Pháp hiện đang chiếm giữ và bao gồm trong các ranh giới như sau:
- Về phía Đông; vùng biển Trung Quốc và Vương Quốc An Nam (tỉnh Bình Thuận); Về phía Tây; vịnh Xiêm La; Về phía Nam; vùng biển Trung Quốc; Về phía Bắc; Vương quốc Cam Bốt và Vương quốc An Nam (tỉnh Bình Thuận); Mười một ngôi mộ của họ Phạm ở trong lãnh vực làng Tân Niên Đông và Tân Quan Đông (tỉnh Sài Gòn) và ba ngôi mộ của họ Hồ ở trong lãnh vực làng Linh Chung Tây và Tân Mai (tỉnh Biên Hòa), không được bóc mộ, đào xới, xâm phạm hay đập phá. Sẽ cấp một lô đất rộng 100 mẫu cho các ngôi mộ nhà họ Phạm và một lô tương đương như thế cho nhà họ Hồ. Hoa lợi thu được trên các lô đất nầy được dùng để gìn giữ và bảo toàn các ngôi mộ và chu cấp các gia đình lo việc trông nôm các phần mộ. Các lô đất được miễn các thứ thuế và những người trong dòng họ Phạm, Hồ cũng sẽ được miễn thuế thân, khỏi thi hành quân dịch hay đi dân công.
**Điều 6**: Nước Pháp miễn cho đức Vua không phải trả những phần tiền chiến phí cũ còn thiếu. **Điều 7**: Đức Hoàng thượng cam kết một cách chính thức, qua trung gian chuyển giao của chính phủ Pháp, trả nợ số tiền chiến phí còn thiếu nước Tây Ban Nha là một triệu đồng đô la - hối xuất 0.72 lượng (bạc) cho mỗi đô la- và hoàn trả số nợ nầy bằng cách lấy phân nửa số thu nhập các thuế quan đánh trên bất cứ mặt hàng hóa nào trên các bến cảng được mở ra cho Đức Hoàng thượng cam kết một cách chính thức, qua trung gian chuyển giao của chính phủ Pháp, trả nợ số tiền chiến phí còn thiếu nước Tây Ban Nha là một triệu đồng đô la - hối xuất 0.72 lượng (bạc) cho mỗi đô la- và hoàn trả số nợ nầy bằng cách lấy phân nửa số thu nhập các thuế quan đánh trên bấu mặt hàng hóa nào trên các bến cảng được mở ra cho những người Âu, Mỹ. Số tiền thâu được mỗi năm nộp vào Kho bạc ở Sài Gòn để trả cho chính phủ Tây Ban Nha, lập biên nhận gởi cho chính phủ An Nam. **Điều 8**: Tổng thống Cộng Hòa Pháp và Hoàng thượng đức Vua ban bố đại xá trọn vẹn và giải trừ tất cả mọi sai áp cầm giữ trên các tài sản của những công dân nước mình từ trước cho đến khi hai bên ký kết hòa ước vì họ có dính líu hợp tác với phía bên này hay phía bên kia. **Điều 9**: Nhận biết rằng đạo Gia tô truyền dạy con người theo đàng lành, Hoàng thượng đức Vua từ bỏ và chống lại mọi sự ngăm cấm nhằm mục đích chống đạo này và cho phép thần dân của Hoàng thượng theo đạo và truyền đạo một cách tự do.
- Vì vậy, những tín đồ Gia tô giáo của Vương quốc An Nam sẽ có thể tụ hội tại các nhà thờ với một số lượng có giới hạn để hành lễ đọc kinh. Các tín đồ sẽ không bị ép buộc dưới bất cứ một lý do nào để phải thi hành những điều trái với đạo giáo của họ, hoặc là phải chịu một sự kiểm trau đặc biệt nào. Họ sẽ được tham dự các kỳ thi tuyển và làm việc nơi các công sở mà không vì thế phải thi hành bất cứ một điêu gì mà đạo cấm đoán.
- Hoàng thượng thỏa thuận bãi bỏ việc đăng ký tình trạng phân bổ số tín hữu Gia tô đã được thi hành từ 15 năm trước đây và sẽ được đối xử giống như những thần dân khác trong vấn đề kiểm kê dân số và thuế má. Hoàng thượng cũng thỏa thuận xét lại vấn đề quốc phòng một cách khôn khéo trong cách dùng văn tự hay ngôn ngữ, những lời lẽ va chạm tôn giáo và sửa đổi các điều khoản nào trong bản Thập Điều có dùng những lời lẽ va chạm như thế.
- Những giáo sĩ giám mục và các người thừ sai có thể nhập cảnh tự do vào Vương quốc và lui tới các địa phận truyền giáo của ho với một giấy thông hành do thống đốc Nam Kỳ Hạ ban cấp được chiếu khán bởi thượng thơ bộ Lễ hay của tổng đốc tỉnh thành. Họ có thể thuyết giảng mọi nơi các giáo điều của đạo Gia tô. Họ không phải bị đặt dưới một sự giám sát đặc biệt nào và các làng mạc cũng không còn phải bắt buộc báo trình lên chức quan của triều đình về việc tới lui và sự hiện diện của họ.
- Các hàng giáo sĩ người An Nam sẽ được hành đạo một cách tự do giống như những người thừa sai bề trên của họ. Nếu hạnh kiểm của họ đáng quở trách và nếu theo luật pháp hiện hành mà tội phạm của họ được xếp vào hàng khinh tội bị phạt bằng trượng hay bằng roi thì hình phạt trượng hay roi sẽ được cải giảm bằng một hình phạt tương đương.
- Các hàng giáo sĩ giám mục, các người của hội thừ sai, các linh mục người An Nam sẽ được quyền mua, thuê đất cát và nhà cửa, xây cất nhà thờ, bệnh xá, trường học, nhà mồ côi và tất cả những tiện nghi khác để dùng trong việc phụng vụ tôn giáo của họ.
- Tài sản do họ tạo dựng để phụng vụ tôn giáo hiện đang bị sái áp sẽ được trao trả lại cho họ.
- Tất cả những điều kê khai ở trên nếu không có ngoại lệ thì cũng áp dụng cho những người thuộc hội thừ sai Tây Ban Nha.
- Sau khi hòa ước được hai bên chuẩn phê, đức vua sẽ ban một dụ chỉ truyền rao khắp công chúng rằng quyền tự do đã được hoàng thượng ban cho các tín đồ Gia tô của Vương quốc.
**Điều 10**: Triều đình An Nam có thể mở một trường cao đẳng ở Sài Gòn đặt dưới quyền giám thị của giám đốc Nha Nội vụ và chương trình dạy học ở trường ấy không có điều gì đi ngược với đạo lý và sự thi hành quyền lực của người Pháp được mang ra giảng dạy. Tự do tín ngưỡng được áp dụng nơi trường học đó.
- Trong trường hợp có sự vi phạm, người thầy dạy học vi phạm những điều quy định sẽ bị tống khứ về nơi xứ sớ của đương sự và hơn nữa nếu trường hợp trầm trọng, trường cao đẳng có thể bị đóng cửa.
**Điều 11**: Triều đình An Nam thỏa thuận mở các thương cảng ở Thị Nại, trong tỉnh Bình Định, ở Ninh Hải trong tỉnh Hải Dương, tỉnh thành Hà Nội, và đường thủy vận sông Nhỉ Hà từ ngoài biển lên tới tỉnh Vân Nam.
- Một thỏa ước bổ túc cho bản Hòa ước cùng có hiệu lực chấp hành như bản Hòa ước sẽ ấn định các điều kiện chấp hành cho việc thông thương.
- Thương cảng Ninh Hải, Hà Nội và đường thủy vận chuyển tiếp sẽ đước thông thương liền ngay sau khi hai bên ký chuẩn phê hoặc sớm hơn nếu có thể được; thương cảng Thị Nại sẽ được thông thương trong vòng một năm sau.
- Các thương cảng hoặc những đường thủy vận khác có thể được thông thương sớm hơn tùy số lượng và mức quan trọng của tình hình giao thương hiện hữu đòi hỏi cần phải như thế.
**Điều 12**: Người Pháp hay người Pháp gốc An Nam và những người ngoại quốc nói chung nếu tuân hành luật pháp của xứ sở thì có thể gây dựng, sở hữu và tự quyết định một cách tự do đối với tất cả những công cuộc làm ăn buôn bán và kỹ nghệ nơi các tỉnh thành đã được đề cặp ở trên. Chính phủ của hoàng thượng sẽ tùy theo trường hợp mà cắt đặt đất đai cần thiết cho công cuộc thiết đặt cơ sở của họ.
- Họ cũng sẽ có thể vận hành và buôn bán trên lưu vực sông Nhỉ Hà từ ngoài biển qua đến tỉnh Vân Nam bằng cách chịu nộp thuế theo luật pháp ấn định và với điều kiện là họ không được thực hiện những dịch vụ buôn bán dọc trên lưu vực sông nầy khoang từ biển vào tới Hà Nội và từ Hà Nội đến biên giới Trung Quốc.
- Họ có thể tự do tuyển chọn và thuê mướn những người mại bản, thông ngôn, nhà văn, thợ thuyền, thủy thủ và người làm mướn việc nhà.
**Điều 13**: Tại mỗi cửa thương khẩu đã được mở, nước Pháp sẽ cử nhiệm một toà Lãnh sự hoặc một Cơ quan Trợ tá có thẩm quyền đầy đủ với thành phần nhân sự không quá 100 người, để gìn giữ an ninh và bảo vệ uy quyền của toà lãnh sự, để thi hành nhiệm vụ cảnh sát đối với những người ngoại quốc cho đến khi nào tất cả mọi lo âu vê mặt nầy không còn nữa nhờ ở việc thiết đặt các mối liên hệ tốt đẹp qua sự thi hành Hòa ước một cách trung chính. **Điều 14**: Về phía thần dân của Hoàng thượng, họ có thể tự do lưu thông, cư trú, sở hữu và buôn bán ở nước Pháp và tại những lãnh thổ thuộc địa của Pháp đúng theo luật lệ. Để bảo đảm cho họ được che chở bảo vệ, Hoàng Thượng có thể tùy ý cắt cử những nhân viên của tới cư trú ở các thương cảng hay tỉnh thành do Hoàng Thượng chọn lựa. **Điều 15**: Công dân Pháp, Âu Châu, Nam Kỳ Hạ hay những công dân ngoại quốc khác muốn sinh sống ở tại các vùng chọn lựa vừa kể ở trên thì các đương sự phải đăng ký tại cơ quan Trú Sứ Pháp để nơi đây thông báo chính quyền sở tại.
- Thần dân của An Nam muốn sinh sống trên lãnh thổ của Pháp cũng phải tuân theo cùng một quy định như vậy.
- Những công dân nước Pháp hay của những nước ngoài muốn du lịch trong nước sẽ được chấp nhận nếu các đương sự được cấp phát một sổ thông hành từ một cơ quan đại diện của Pháp và có sự đồng ý cùng sự kiểm thự các chức quyền An Nam. Các đương sự không được buôn bán, nếu vi phạm hàng hóa sẽ bị tịch thâu.
- Cách đi lại du lịch như thế gặp nhiều nguy hiểm vì tình trạng của đất nước hiện nay, những khách ngoại quốc chỉ có thể đi thưởng ngoạn khi mà chính quyền An Nam, với sự đồng ý của với cơ quan Trú Sứ Pháp ở Huế, nhận định rằng tình hình đất nước đã khá ổn định.
- Những chuyến du hành trong nước của các công dân người Pháp mang tính chất tìm tòi nghiên cứu thì cũng phải khai trình, du hành dưới danh nghĩa nầy, các đương sự sẽ được chính quyền che chở và cung cấp thông hành cần thiết, được giúp đỡ để chu toàn công tác và chương trình nghiên cứu của họ.
**Điều 16**: Tất cả những việc tranh tụng giữa những công dân Pháp với nhau hoặc giữa người Pháp với người ngoại quốc khác sẽ được phân xử bởi trú sứ Pháp.
- Khi người Pháp hoặc người ngoại quốc khác có việc tranh tụng với người An Nam thì hoặc có điều gì khiếu nại hoặc đòi hỏi thì các nguyên đơn trước hết phải làm đơn trình lên Trú Sứ để cố gắng dàn xếp một cách ổn thỏa.
- Nếu việc dàn xếp ổn tha không thể thực hiện được thì Trú Sứ sẽ nhờ đến sự trợ tá của một quan án sát An Nam để giải quyết vụ tranh tụng, viên trú sứ và quan án cả hai cùng nhau cứu xét sự vụ tranh tụng theo luật lệ mà phán xử thỏa đáng.
- Thủ tục cũng áp dụng cho trường hợp tranh tụng giữa một người An Nam với một người Pháp hay với một người ngoại quốc: nguyên đơn người An Nam sẽ gởi đơn lên quan án và nếu quan án nầy không thể dàn xếp thỏa đáng thì sẽ cùng viên quan Trú Sứ giải quyết việc tranh tụng.
- Tuy nhiên, mọi tranh tụng giữa những người Pháp với nhau hay giữa người Pháp với một người ngoại quốc thì chỉ có viên Trú Sứ Pháp có thẩm quyền xé xử.
**Điều 17**: Những vụ phạm pháp đại hình hay tiểu hình của những người Pháp hay của người ngoại quốc xảy ra trên lãnh thổ nước An Nam phải được trình báo và phán xử bởi các tòa án có thẩm quyền ở Sài Gòn. Khi có sự yêu cầu của viên Trú sứ Pháp, các chức quyền địa phương phi dùng mọi nỗ lực để truy bắt tên hoặc bọn tội phạm và giải giao đến viên Trú sứ..
- Khi một vụ phạm pháp đại hình hay tiểu hình của một thần dân người An Nam xảy ra trên lãnh thổ của Pháp, quan Lãnh sự hoặc quan Ủy viên của Hoàng thượng phải được thông báo một cách chính thức các thủ tục truy tố áp dụng với phạm nhân và trong khả năng bảo đảm rằng mọi hình thức luật định đã được tôn trọng đúng mức.
**Điều 18**: Khi có kẻ bất lương phá rối hoặc cướp giật trên phần lãnh thổ của Pháp rồi chạy trốn sang sang lãnh thổ của nước An Nam thì chức quyền địa phương khi được thông báo phải gắng sức truy lùng bắt kẻ phạm pháp để giải giao cho chức quyền Pháp.
- Cùng một thể thức, nếu những kẻ trộm, cướp hay phạm tội hình sự nào là thần dân của đức Vua mà lại chạy sang ẩn náu trên phần lãnh thổ của Pháp; Những kẻ đó phải được truy bắt ngay sau khi được thông báo và phải được giải giao về cho chức quyền bản xứ của đương phạm.
**Điều 19**: Trong trường hợp một người dân của nước Pháp hay của ngoại quốc qua đời trên lãnh thổ của nước An Nam hoặc là một người dân của nước An Nam qua đời trên lãnh thổ của Pháp thì tài sản của người quá cố sẽ được giao trả cho những người thừa kế của họ; nếu những người thừa kế vắng mặt thì viên Trú Sứ sẽ có nhiệm vụ gọi những người thừa kế luật định để chuyển giao. **Điều 20**: Để bảo đảm và tạo điều kiện dễ dàng cho việc thi hành các điều khoản và những quy định trên bản hiệp ước nầy, một năm sau kể từ ngày ký chuẩn phê, ngài Tổng thống Cộng Hoà Pháp Quốc sẽ bổ nhiệm một viên Trú Sứ ngang hàng với một quan Thượng thư bên cạnh hoàng Thượng đức Vua An Nam. Viên Trú Sứ có nhiệm vụ bảo toàn mối liên lạc hữu nghị, giữa Các Thành viên Cao cấp của hai bên đối ước và giám sát việc thi hành theo lương tâm các điều khoản của bản Hòa Ước.
- Đẳng trật của viên Trú Sứ nầy, những danh dự và quyền lợi mà đương sự được hưởng, sẽ được ấn định sau nầy theo một thỏa thuận chung, và trên một nền tảng hỗ tương hoàn toàn giữ hai bên đối ước.
- Hoàng Thượng đức Vua An Nam có quyền bổ nhiệm các Trú Sứ ở Paris và ở Sài Gòn.
- Tất cả những loại chi phí dùng cho nhiệm kỳ phục vụ của những Trú Sứ nầy bên cạnh Chính phủ đồng minh của mình sẽ do chính phủ của mỗi đương sự đài thọ.
**Điều 21**: Hòa Ước nầy thay thế Hòa Ước năm 1862, và chính phủ Pháp có trách nhiệm tìm kiếm sự đồng thuận của chính phủ Tây Ban Nha. Trong trường hợp chính phủ Tây Ban Nha không chấp nhận những sự thay đổi để thay thế Hòa Ước 1862 thì Hòa Ước nầy chỉ có hiệu lực giữa nước Pháp và nước An Nam mà thôi, và những điều ước cũ có liên hệ tới Tây Ban Nha vẫn còn hiệu lực chấp hành. Trong trường nầy, nước Pháp sẽ đảm nhận việc trả tiền bồi thường chiến phí và sẽ thay thế vai trò chủ nợ của Tây Ban Nha đối với con nợ là nước An Nam để được hoàn trả đúng theo những quy định nơi điều thứ 7 của hoà ước hiện tại. **Điều 22**: Hoà ước nầy được thực hiện một cách vĩnh viễn, sẽ được chuẩn phê và nghi thức chuẩn phê sẽ được tổ chức và trao đổi tại Huế, trong vòng thời hạn một năm hoặc sớm hơn nếu có thể được. Hòa Ước sẽ được phát hành và có hiệu lực kể từ ngay sau khi trao đổi. Bởi các lẽ ấy, các quan khâm sai đã lần lược ấn ký vào bản Hòa Ước nầy.
Làm tại Sài Gòn, tại dinh Thống Đốc Nam Kỳ thuộc Pháp, làm thành bốn bản, vào Chủ nhật, ngày 15 tháng 03 năm 1874, tương ứng với ngày 27 tháng 1 âm lịch niên hiệu Tự Đức thứ 27.
Phó đề đốc Dupré, Lê Tuấn và Nguyễn Văn Tường
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&action=edit§ion=4)]
- Bang giao Đại Việt - triều Nguyễn,
*Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin 2005*
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Tu%E1%BA%A5t_(1874)&action=edit§ion=5)]
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1067 miss, cp1065 miss

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Lò xo
Lò xo (từ tiếng Pháp: ressort) là các vật thể đàn hồi được sử dụng trong các hệ thống cơ học. Lò xo được phân thành hai loại:
- biến dạng theo ý muốn
- có lực đàn hồi theo ý muốn
Các lò xo thường có một vị trí cân bằng khi "nghỉ" (không có ngoại lực tác động), nhưng cũng có lò xo có nhiều vị trí nghỉ. Lò xo lý tưởng chuyển hóa toàn bộ công năng của ngoại lực khi tác động thành thế năng đàn hồi, và giải phóng toàn bộ thế năng này trở lại thành công cơ học khi không có ngoại lực. Thực tế, không có lò xo như vậy. Lò xo thực tế luôn tiêu hao một phần công năng ngoại lực thành nhiệt năng hay năng lượng khác không phục hồi được.
Từ "lò xo" trong tiếng Việt được phiên âm từ le ressort trong tiếng Pháp.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Lò xo đầu tiên được loài người phát minh là cung tên, một mảnh gỗ cong và đàn hồi, có tác dụng dự trữ năng lượng khi uốn cong bằng tay và giải phóng năng lượng này thành động năng của mũi tên. Các bức vẽ cổ cho biết cung tên đã được sử dụng từ cách đây 10000 năm.
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày nay, lò xo được ứng dụng rộng rãi. Một số ví dụ như:
- lực kế, cân trọng lượng... trong khoa đo lường
- giảm xóc xe cộ
- phát âm (chuông, loa phóng thanh...
- lưu trữ năng lượng (dây cót đồng hồ)
- công tắc điện
- bám giữ vật (kẹp quần áo)
Liên hệ lực đàn hồi theo biến dạng[sửa | sửa mã nguồn]
Đa số lò xo tuân theo liên hệ tuyến tính giữa lực đàn hồi và biến dạng (định luật Hooke). Hệ số đàn hồi, hay độ cứng, của lò xo được định nghĩa là hằng số k:
- (N/m) hay (Nm/radian)
Với F hay T là lực (với lò xo kéo/nén) hay mômen lực (với lò xo quay); x hay là độ co giãn hay góc quay. Nghịch đảo độ cứng, 1/k, là độ dẻo.
Lực của lò xo luôn ngược hướng với chiều biến dạng. Tức là lực lò xo luôn có xu hướng làm vật trở về trạng thái không biến dạng. Do dó, lực lò xo còn gọi là lực hồi phục, giúp vật trở lại vị trí cân bằng, luôn hướng về vị trí cân bằng. Có thể thể hiện hướng của lực lò xo:
- F = -kx
với x là độ rời khỏi vị trí cân bằng, k là hệ số đàn hồi hay độ cứng của lò xo.
Thực tế nhiều ứng dụng đòi hỏi các lò xo có liên hệ giữa lực và biến dạng không tuyến tính. Bảng dưới tóm tắt các trường hợp cơ bản.

markdown:
# Lò xo
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Bài viết này
|cần thêm . **Lò xo** (từ [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *ressort*) là các vật thể [đàn hồi](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_h%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1) được sử dụng trong các hệ thống [cơ học](/wiki/C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc). Lò xo được phân thành hai loại:
- biến dạng theo ý muốn
- có
[lực đàn hồi](/wiki/L%E1%BB%B1c_%C4%91%C3%A0n_h%E1%BB%93i)theo ý muốn
Các lò xo thường có một vị trí cân bằng khi "nghỉ" (không có ngoại lực tác động), nhưng cũng có lò xo có nhiều vị trí nghỉ. Lò xo lý tưởng chuyển hóa toàn bộ
[công năng](/wiki/C%C3%B4ng_c%C6%A1_h%E1%BB%8Dc) của ngoại lực khi tác động thành [thế năng](/wiki/Th%E1%BA%BF_n%C4%83ng) đàn hồi, và giải phóng toàn bộ thế năng này trở lại thành [công cơ học](/wiki/C%C3%B4ng_c%C6%A1_h%E1%BB%8Dc) khi không có ngoại lực. Thực tế, không có lò xo như vậy. Lò xo thực tế luôn tiêu hao một phần công năng ngoại lực thành [nhiệt năng](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_n%C4%83ng) hay [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) khác không phục hồi được.
Từ "lò xo" trong
[tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) được phiên âm từ *le ressort* trong [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&action=edit§ion=1)]
Lò xo đầu tiên được loài người phát minh là
[cung tên](/w/index.php?title=Cung_t%C3%AAn&action=edit&redlink=1), một mảnh gỗ cong và đàn hồi, có tác dụng dự trữ năng lượng khi uốn cong bằng tay và giải phóng năng lượng này thành [động năng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_n%C4%83ng) của [mũi tên](/wiki/M%C5%A9i_t%C3%AAn). Các bức vẽ cổ cho biết cung tên đã được sử dụng từ cách đây 10000 năm.
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&action=edit§ion=2)]
Ngày nay, lò xo được ứng dụng rộng rãi. Một số ví dụ như:
[lực kế](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_k%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), [cân trọng lượng](/w/index.php?title=C%C3%A2n_tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)... trong [khoa đo lường](/wiki/%C4%90o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng) [giảm xóc](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3m_x%C3%B3c&action=edit&redlink=1)xe cộ
- phát âm (
[chuông](/wiki/Chu%C3%B4ng), [loa phóng thanh](/wiki/Loa_ph%C3%B3ng_thanh)...
- lưu trữ
[năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)( [dây cót](/w/index.php?title=D%C3%A2y_c%C3%B3t&action=edit&redlink=1) [đồng hồ](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93)) [công tắc](/wiki/C%C3%B4ng_t%E1%BA%AFc)điện
- bám giữ vật (
[kẹp quần áo](/w/index.php?title=K%E1%BA%B9p_qu%E1%BA%A7n_%C3%A1o&action=edit&redlink=1))
## Liên hệ lực đàn hồi theo biến dạng[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&action=edit§ion=3)]
Đa số lò xo tuân theo liên hệ tuyến tính giữa lực đàn hồi và biến dạng (
[định luật Hooke](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_Hooke)). **Hệ số đàn hồi**, hay **độ cứng**, của lò xo được định nghĩa là hằng số *k*:
- (N/m) hay (Nm/radian)
Với
*F* hay *T* là [lực](/wiki/L%E1%BB%B1c) (với lò xo kéo/nén) hay [mômen lực](/wiki/M%C3%B4_men_l%E1%BB%B1c) (với lò xo quay); *x* hay là độ co giãn hay góc quay. Nghịch đảo độ cứng, 1/ *k*, là **độ dẻo**.
Lực của lò xo luôn ngược hướng với chiều biến dạng. Tức là lực lò xo luôn có xu hướng làm vật trở về trạng thái không biến dạng. Do dó, lực lò xo còn gọi là
**lực hồi phục**, giúp vật trở lại vị trí cân bằng, luôn hướng về vị trí cân bằng. Có thể thể hiện hướng của lực lò xo: *F*= - *kx*
với
*x* là độ rời khỏi vị trí cân bằng, *k* là hệ số đàn hồi hay độ cứng của lò xo.
Thực tế nhiều ứng dụng đòi hỏi các lò xo có liên hệ giữa lực và biến dạng không tuyến tính. Bảng dưới tóm tắt các trường hợp cơ bản.
|
|Tuyến tính
Các lò xo có đặc tính gần với định luật Hooke nhất là các
lò xo xoắn ốc với rất nhiều vòng xoắn, dùng trong các thiết bị đo hay trong
|
|Gần tuyến tính
Đây là các lò xo thông dụng trong công nghiệp, tuân thủ gần đúng định luật Hooke ở những biến dạng nhỏ hay trên các đoạn nhỏ chứ không trên toàn bộ lò xo. Các lò xo sản xuất đại trà, dù cùng lô sản xuất, cũng có thể có tính chất thay đổi mạnh từ cái này đến cái kia, với độ cứng có thể thay đổi đến 20%.
|
|
|
|Tuyến tính lệch
Để làm biến dạng loại lò xo này, lực tác động cần vượt qua một ngưỡng nhất định. Sau ngưỡng đó, biến dạng là gần tuyến tính với lực.
|
|Phi tuyến dương tính
Đối với dạng này, biến dạng lớn đòi hỏi lực lớn hơn là quan hệ tuyến tính.
|
|
|
|Trung tính hay Âm tính
Các lò xo kiểu này có thể là tấm
|
|Biến đổi
Loại lò xo này có thể được ứng dụng trong các phím bấm. Chúng tạo nên các tín hiệu bấm chính xác, và cảm giác giác sử dụng thuận tiện.
|
||
|
|
|Không hồi phục
Loại lò xo này giữ nhiều trạng thái nghỉ, và chuyển từ trạng thái này sang trạng thái kia khi biến dạng vượt qua một giới hạn nhất định. Trong giới hạn, biến dạng vẫn có thể hồi phục.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&action=edit§ion=4)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%B2_xo&action=edit§ion=5)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


text:
Sân bay Kitakyushu
Jump to navigation Jump to search
Sân bay Kitakyushu (北九州空港 Kitakyuushuu-kuukou) (IATA: KKJ, ICAO: RJFR) là một sân bay cách bờ biển kitakyushu 3 km (1,9 mi). Nó được xây trên một đảo nhân tạo phía tây biển nội địa Seto. Sân bay bắt đầu hoạt động vào ngày 16 tháng 3 năm 2006 với tên gọi là Sân bay Kitakyushu mới (新北九州空港 Shin-kitakyūshū-kūkō), như sau đó đã được đổi vào năm 2008. Đây là sân bay hạng hai, và có một vài chuyến bay quốc tế.
Sân bay Kitakyushu là một trong bốn sân bay hoạt động 24/24 giờ (các sân bay khác là Sân bay Chitose mới (Sapporo), Sân bay quốc tế Kansai (Osaka) và Sân bay quốc tế Chubu (Nagoya)).

markdown:
# Sân bay Kitakyushu
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Sân bay Kitakyūshū|
|Kitakyūshū Airport
|
北九州空港
Kitakyūshū Kūkō
|
|
RJFR
|Vị trí|
|Thành phố||
|[m](/wiki/M%C3%A9t)(21 [ft](/wiki/Foot)) [33°50′44″B 131°02′6″Đ / 33,84556°B 131,035°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=S%C3%A2n_bay_Kitakyushu¶ms=33_50_44_N_131_02_06_E_type:airport_region:JP&title=Kitaky%C5%ABsh%C5%AB+Airport) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [33°50′44″B 131°02′6″Đ / 33,84556°B 131,035°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=S%C3%A2n_bay_Kitakyushu¶ms=33_50_44_N_131_02_06_E_type:airport_region:JP&title=Kitaky%C5%ABsh%C5%AB+Airport) [Bộ Giao thông Nhật Bản](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Giao_th%C3%B4ng_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)
Kitakyushu Air Terminal Co. (terminal)
[AIP](/w/index.php?title=Aeronautical_Information_Publication&action=edit&redlink=1)at [AIS Japan](/w/index.php?title=Aeronautical_Information_Service&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-AIP-1) **Sân bay Kitakyushu** (北九州空港 *Kitakyuushuu-kuukou*) ( [IATA](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_IATA): **KKJ**, [ICAO](/wiki/M%C3%A3_s%C3%A2n_bay_ICAO): **RJFR**) là một sân bay cách bờ biển [kitakyushu](/wiki/Kitaky%C5%ABsh%C5%AB) 3 km (1,9 mi). Nó được xây trên một [đảo nhân tạo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1o) phía tây [biển nội địa Seto](/wiki/Bi%E1%BB%83n_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_Seto). Sân bay bắt đầu hoạt động vào ngày 16 tháng 3 năm 2006 với tên gọi là Sân bay Kitakyushu mới (新北九州空港 *Shin-kitakyūshū-kūkō*), như sau đó đã được đổi vào năm 2008. Đây là sân bay hạng hai, và có một vài chuyến bay quốc tế.
Sân bay Kitakyushu là một trong bốn sân bay hoạt động 24/24 giờ (các sân bay khác là
[Sân bay Chitose mới](/wiki/S%C3%A2n_bay_Chitose_m%E1%BB%9Bi) ( [Sapporo](/wiki/Sapporo)), [Sân bay quốc tế Kansai](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Kansai) ( [Osaka](/wiki/%C5%8Csaka)) và [Sân bay quốc tế Chubu](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Chubu) ( [Nagoya](/wiki/Nagoya))).

X-Cache: cp1054 miss, cp1065 miss


text: MC Anh Huy, sinh năm 1992 gây chú ý sau phần thi ứng xử trong chương trình quý ông hoàn hảo mới đây với câu chuyện “sẵn sàng ngủ với quý bà vì tiền”.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Cache: MISS from cache30

Cache-Control: private

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=2aQG4bpTf-w6JBo-Q1RIhCf1JZY5qDQZkJi502fT260zxYXfTMSfW0v9vSro0TAmOP6Yo-X99Sv2mOGfBjSFIloU9qev2sRP7ExJG4JxI5hD4lv8EbTnYOXdbRdizW1RtyP4-W8sd96f69hX-ZecPg2; domain=thanhnien.vn; expires=Wed, 29-Aug-2018 11:14:52 GMT; path=/; HttpOnly

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Video Thanh Niên
trang chủ
Thời sự
Thế giới
Phóng sự
Thể thao
Giải trí
Khỏe đẹp
Mẹo vặt
Món ngon
Trực tuyến
Xe
Video Thanh Niên
Thanh Nien
Thời sự
Tôi Viết
Thế giới
Thể thao
Pháp luật
Đời sống
Kinh doanh
Giới trẻ
Giáo dục
Công nghệ
Game
Xe
trang chủ
Thời sự
Thế giới
Phóng sự
Thể thao
Giải trí
Khỏe đẹp
Mẹo vặt
Món ngon
Trực tuyến
Xe
Tìm kiếm
Sắp xếp theo
Mới nhất
Nổi bật
Trang chủ
Thời sự
chế độ xem lớn
Lật xe chở bia trên cầu vượt Hoàng Hoa Thám, 2 người bị thương
Thời sự
13:33 - 14/04/2017
Đức Tiến - Đoàn Giỏi
Hai người bị thương , nhiều mét dải phân cách bị ủi bay và giao thông qua đoạn đường Cộng Hòa, Q.Tân Bình,TP.HCM đã bị ùn ứ sau vụ tai nạn xảy ra vào sáng 14.4.
Bạn đọc phản hồi
( 0 bình luận )
Gửi bình luận
Video nổi bật
“Ngồi trên đống lửa” trước ngày hàng loạt căn hộ Mường Thanh bị cưỡng chế
17:26 - 17/06/2018
Cận cảnh bến du thuyền của Vũ “nhôm” bị Đà Nẵng xem xét thu hồi
18:28 - 15/06/2018
Nghi án thầy giáo dâm ô hàng loạt học sinh nữ tại trường tiểu học
23:25 - 14/06/2018
Bắt người ném tảng đá nặng 30 kg vào cảnh sát cơ động
22:11 - 16/06/2018
Bắt được cá lăng cực "khủng" nặng hơn 100 kg trên sông Tiền
12:10 - 16/06/2018
Kéo nhau đi tham quan vườn táo 22 năm tuổi sai trĩu quả
10:20 - 19/06/2018
Hiện trường vụ tai nạn trên sông Hậu khiến 4 cán bộ thương vong, mất tích
16:00 - 15/06/2018
Sòng bạc “quý bà” bị đột kích lúc đang say sưa sát phạt
22:41 - 16/06/2018
xem thêm
Lấy khối u lớn bằng trứng vịt ra khỏi tim để cứu nữ bệnh nhân
21:06 - 20/06/2018
Những chuyển hướng trong đào tạo ngành Báo chí - Truyền thông
21:04 - 20/06/2018
Bí thư Nguyễn Thiện Nhân tiếp xúc cử tri về vấn đề Thủ Thiêm
20:33 - 20/06/2018
Hơn 1 giờ, 2 tai nạn xe container liên tiếp trên Xa lộ Hà Nội
20:32 - 20/06/2018
Phóng viên “thao thức” cùng 8 kỳ lễ hội phóa hoa quốc tế
19:41 - 20/06/2018
Tránh con chó đang qua đường, 4 xe tải gặp tai nạn liên hoàn
18:23 - 20/06/2018
Đưa 31 ngư dân trên tàu cá chìm từ Trường Sa về đất liền
17:48 - 20/06/2018
Nổ lớn gần trụ sở Công an phường 12, quận Tân Bình
17:41 - 20/06/2018
Nổ súng đột kích sào huyệt của trùm ma túy "bán sỉ, không bán lẻ"
16:39 - 20/06/2018
Cứu sống người 3 lần tim ngừng đập bằng kỹ thuật “Gấu ngủ đông”
16:08 - 20/06/2018
Ngậm ngùi, cay đắng nhổ bỏ hàng ngàn gốc tiêu chết khô
14:09 - 20/06/2018
Cứu cụ bà thoát khỏi liệt 2 chân do u tuỷ sống
11:22 - 20/06/2018
Tọa đàm về vai trò của nhà báo trẻ trên mạng xã hội
11:21 - 20/06/2018
Đề xuất “siêu máy bơm” trên đường Phan Huy Ích: Không hết ngập không lấy tiền
22:28 - 19/06/2018
Các thành viên ASEM chung tay ứng phó với biến đổi khí hậu
17:59 - 19/06/2018
Quốc gia khởi nghiệp và bài học "không phê phán thất bại"
16:04 - 19/06/2018
Dự án ngàn tỉ bất động, hàng trăm công nhân ngóng chờ việc
15:52 - 19/06/2018
Vụ cướp tiệm vàng trong 3 giây chấn động Quảng Nam từ nhiều góc máy
15:50 - 19/06/2018
Cô gái trẻ vỡ mộng vì bị con nghiện lừa cả tình lẫn tiền
14:01 - 19/06/2018
Kéo nhau đi tham quan vườn táo 22 năm tuổi sai trĩu quả
10:20 - 19/06/2018
Giá dứa chạm đáy, nông dân vẫn được thu mua tốt
22:43 - 18/06/2018
Khởi tố 2 công nhân gây rối ở TP.HCM
19:49 - 18/06/2018
Bắt một thanh niên bán ma túy cho sinh viên
19:40 - 18/06/2018
Xe tải va chạm xe máy, cô gái chết thương tâm
17:22 - 18/06/2018
Phong tục kỳ lạ: Tắm biển giữa trưa Tết Đoan Ngọ để trị bệnh
14:38 - 18/06/2018
Hàng súp cua hơn 20 năm bán vỉa hè, 6 người làm không ngớt tay
14:18 - 18/06/2018
Ngắm hơn 100 người đẹp trình diễn flashmob mời du khách đến với biển Đà Nẵng
13:59 - 18/06/2018
“Ngồi trên đống lửa” trước ngày hàng loạt căn hộ Mường Thanh bị cưỡng chế
17:26 - 17/06/2018
Xe tải va chạm với xe Air Blade, thanh niên 20 tuổi tử vong
14:21 - 17/06/2018
Nghịch tử cầm đòn gánh phang cô gái gãy tay vì dám... giúp mẹ già
13:24 - 17/06/2018
đang tải
First
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Last
×
Thông tin cá nhân
Vui lòng nhập thông tin của bạn
Họ và Tên
Email
Tỉnh, TP
Gửi bình luận
Đức Tiến - Đoàn Giỏi

X-Cache: MISS from xCache19

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=58MIf0tNv3UyoVWeO6sTBTIV-GR-MCyMYPwuI7xYKZjKBgsdwgRHAUTPHX_NTVkHeNLI3ICJ5zF_ZOLFV2TyroddlLfMmMJUu5dMnAOOr2cSL0RgBauKGoiOoJRZ3DuIbChKX50uMKqY4ag8xpptKg2; domain=thanhnien.vn; expires=Wed, 29-Aug-2018 11:14:34 GMT; path=/; HttpOnly


text: Ngày 12.10.2017, tại TP.HCM đã diễn ra chương trình tập huấn và tọa đàm với chủ đề: “Đặc trưng giới can thiệp HIV cho phụ nữ tiêm chích ma túy”. Tại đây, các chuyên gia nêu nhiều giải pháp nhằm giúp người bán dâm hoàn lương tiếp cận với vốn vay, để làm kinh tế ổn định cuộc sống.

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=gWGl9H65t5E1P3YMmDkZNTPfDe-nKhH5XhENw62umGGZKjmC5j6UNRHICZJoMU6qekLKD-tqYrPKltJlR5T8p4P7WMhVIWh3MdaQigoZmF7rQR9k14QHBPDz2T-rRjJV7945SfTzmQHnsAk_qWvJxA2; domain=thanhnien.vn; expires=Wed, 29-Aug-2018 11:11:23 GMT; path=/; HttpOnly


text:
Theo như tìm hiểu, tôi nhận ra một số người dân vô ý thức câu trộm cá, trước khi ra về cậy gạch lên ném xuống hồ làm rung lưới để thu lưới về.
Tôi cảm thấy rất bất bình về hành động phá hoại cả một tuyến đường mới sửa sang như vậy nên chụp ảnh gửi lên VnExpress. Hy vọng UBND phường Thụy Khuê lưu ý và có biện pháp xử lý để bảo quản tuyến đường.
Lê Thanh

markdown:
Theo như tìm hiểu, tôi nhận ra một số người dân vô ý thức câu trộm cá, trước khi ra về cậy gạch lên ném xuống hồ làm rung lưới để thu lưới về.
![]()
|
|
Gạch vỉa hè bị mất. Ảnh: Lê Thanh.
Tôi cảm thấy rất bất bình về hành động phá hoại cả một tuyến đường mới sửa sang như vậy nên chụp ảnh gửi lên VnExpress. Hy vọng UBND phường Thụy Khuê lưu ý và có biện pháp xử lý để bảo quản tuyến đường.
**Lê Thanh**

Cache-Control: max-age=120, stale-while-revalidate=6, stale-if-error=864000, private

Set-Cookie: device_env_real=4; expires=Thu, 28-Jun-2018 00:45:27 GMT; path=/; domain=vnexpress.net


text:
(VTC News) - Dù hàng tỷ đồng tiền hỗ trợ học sinh nghèo ở các xã biên giới, vùng cao đã được chuyển về huyện Tương Dương, Nghệ An nhưng sau 3 năm, khoản ngân sách hỗ trợ có phần cấp bách này vẫn chưa đến tay học sinh.
-
Loay hoay chữa VIÊM ĐA KHỚP- Bất ngờ hồi phục chỉ sau 4 tháng
-
Bà mẹ trẻ hết Ù TAI, VE KÊU, ong kêu trong tai nhờ cách đơn giản này!
-
Những bệnh nhân tai nạn giao thông vỡ sọ phục hồi kỳ diệu bởi lọ thuốc trị tai biến thần kỳ
-
Bà chủ khách sạn bị tai biến giữa biển Đà Nẵng, được cứu sống ngoạn mục bởi lọ thuốc đông y
Bình luận

markdown:
**
(VTC News) - Dù hàng tỷ đồng tiền hỗ trợ học sinh nghèo ở các xã biên giới, vùng cao đã được chuyển về huyện Tương Dương, Nghệ An nhưng sau 3 năm, khoản ngân sách hỗ trợ có phần cấp bách này vẫn chưa đến tay học sinh.
**
-
[Loay hoay chữa VIÊM ĐA KHỚP- Bất ngờ hồi phục chỉ sau 4 tháng](http://benhviemkhop.vn/chia-se/bat-ngo-chua-khoi-duoc-viem-da-khop-sau-4-thang-da-thay-doi-doi-toi.html?utm_source=Vtc-Pc-Textlink1&utm_medium=cpd&utm_campaign=htl)
-
[Bà mẹ trẻ hết Ù TAI, VE KÊU, ong kêu trong tai nhờ cách đơn giản này!](http://suygiamthinhluc.vn/bai-viet/che-do-dinh-duong/cuoc-song-dao-lon-mat-ngu-suy-nhuoc-co-the-vi-u-tai-sau-sinh-toi-da-chua-khoi-bang-cach-nay.html?utm_source=Vtc-Pc-Textlink2&utm_medium=cpd&utm_campaign=kt
)
-
[Những bệnh nhân tai nạn giao thông vỡ sọ phục hồi kỳ diệu bởi lọ thuốc trị tai biến thần kỳ](https://vtc.vn/nhung-benh-nhan-tai-nan-giao-thong-vo-so-phuc-hoi-ky-dieu-d338729.html)
-
[Bà chủ khách sạn bị tai biến giữa biển Đà Nẵng, được cứu sống ngoạn mục bởi lọ thuốc đông y](https://vtc.vn/ba-chu-khach-san-bi-tai-bien-giua-bien-da-nang-duoc-cuu-song-ngoan-muc-boi-lo-thuoc-dong-y-d402443.html
)
## Bình luận

Server: nginx

Pragma: no-cache

Cache-Control: public

X-Fastcgi-Cache: MISS


text:
Bảo vệ mắt đúng cách ngày nắng nóng
Mắt là bộ phận duy nhất trên cơ thể có các nội mô tiếp xúc trực tiếp với tia cực tím (UV) nên dễ bị tấn công khi thời tiết nắng nóng, gây bỏng giác mạc, suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa nếu không bảo vệ đúng cách.
Nhiều nguy cơ với mắt vì nắng nóng
Những ngày gần đây, người dân trên khắp cả nước liên tục “than trời” vì nắng nóng khắc nghiệt. Ở hầu hết các tỉnh thành, chỉ số tia cực tím (UV Index) đã tăng “vượt ngưỡng”, gây nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là làn da và đôi mắt.
Bảng chỉ số tia cực tím (UV Index) của một số thành phố ở Việt Nam trong những ngày tới:
(Nguồn: weatheronline.co.uk)
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ số UV an toàn khi nằm trong ngưỡng từ 0-2 (mức gây hại thấp). Từ mức 3, tia UV đã bắt đầu có những ảnh hưởng đến cơ thể. Trong khi đó, chỉ số UV ở nhiều thành phố Việt Nam hiện nay đều vượt ngưỡng an toàn - ở mức cao và rất cao.
Hội đồng Thị lực Mỹ (VCA) nhấn mạnh, tia UV có thể làm hại mắt chỉ sau 15 phút tiếp xúc. Nếu để mắt phơi nhiễm lâu dưới ánh nắng mặt trời có chỉ số UV cao, tia UVB tấn công có thể gây bỏng giác mạc, dẫn tới đau đớn và mất thị lực tạm thời, đôi khi kéo dài đến 48 giờ.
Cùng lúc đó, tia UVA với lượng bức xạ cực tím cao có thể đi xuyên qua giác mạc, tấn công thủy tinh thể làm biến đổi cấu trúc và tỷ lệ thành phần protein của thể thủy tinh khiến cấu trúc này trở nên mờ đục. Thống kê của WHO cho thấy, có khoảng 20% ca mù vì đục thủy tinh thể trên thế giới có nguyên nhân từ việc tiếp xúc thường xuyên với tia UV.
Ánh nắng mặt trời tấn công làm mắt sớm lão hóa và suy giảm thị lực
Ngoài tia UV, trong ánh nắng mặt trời còn có 25-30% là ánh sáng xanh (vùng bức xạ HEV) có thể dễ dàng xuyên qua giác mạc lẫn thủy tinh thể gây tổn thương cho võng mạc. Ánh sáng xanh thúc đẩy quá trình oxy hóa tăng cao tại lớp tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), khiến RPE nhanh chóng bị tổn thương gây suy giảm thị lực.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, sau khi bị tia cực tím chiếu từ 6-15 giờ, bệnh nhân có những rối loạn thị giác như giảm thị lực, nhìn thấy quầng bao quanh các nguồn sáng, cảm giác như có dị vật ở trong mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng. Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng gay gắt có thể gây nhiều bệnh lý mắt nguy hiểm như đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm, thậm chí mất thị lực không thể phục hồi.
Bảo vệ mắt đúng cách, hạn chế tác hại của tia UV
Tia cực tím chiếm đến 94% nguyên nhân gây lão hóa mắt. Nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng của tia UV đến mắt bị tích tụ liên tục suốt đời và không bị đào thải. Việc chủ động bảo vệ và chăm sóc mắt đúng cách trước tiết trời nắng nóng được xem là giải pháp tối ưu giúp hạn chế nguy cơ khiến đôi mắt “sớm già”.
WHO khuyến cáo, nên tránh ra đường vào những lúc nắng nóng gay gắt, đặc biệt là từ 10h-14h (thời điểm chỉ số UV ở mức cao nhất). Nếu ra ngoài, cần có những biện pháp che chắn phù hợp như mang kính râm, đội mũ rộng vành… để giảm thiểu tối đa tác động của tia UV đến mắt.
Nghiên cứu đăng trên Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH) chứng minh, việc tăng tổng hợp Thioredoxin - một loại protein phân tử nhỏ trong cơ thể giúp làm giảm đáng kể tác động của tia UVB.
Các nghiên cứu về mắt ở cấp độ sinh học phân tử cũng cho thấy, Thioredoxin có khả năng giữ cân bằng thành phần và tỉ lệ protein của thủy tinh thể, đồng thời bảo vệ lớp tế bào biểu mô sắc tố võng mạc RPE trước sự tác động liên tục của các yếu tố gây hại, đặc biệt là tia UVA và ánh sáng xanh, giúp làm chậm quá trình lão hóa mắt và giảm bớt sự tiến triển của các bệnh lý mắt nguy hiểm.
Tinh chất Broccophane có trong WIT giúp tăng cường Thioredoxin, chăm sóc và bảo vệ mắt một cách ưu việt dưới tác động của ánh nắng mặt trời
Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ mới đây đã mở ra một bước tiến mới khi tìm ra tinh chất Broccophane thiên nhiên (chiết xuất từ một loại bông cải xanh rất giàu Sulforaphane) giúp tăng Thioredoxin một cách tự nhiên, từ đó bảo vệ thủy tinh thể và võng mạc ưu việt từ bên trong, hạn chế các bệnh lý mắt do tác động của ánh nắng mặt trời.
Theo kết luận của ĐH Y khoa Johns Hopkins (Mỹ), Broccophane có hoạt tính sinh học cao, an toàn, nhanh chóng được hấp thu vào cơ thể nên giúp cải thiện thị lực, làm giảm các triệu chứng khó chịu do các bệnh lý mắt gây ra, giữ cho mắt luôn tinh anh, khỏe mạnh.
Video cơ chế tác động của Broccophane thiên nhiên trong bảo vệ thủy tinh thể và võng mạc:
TS. BS. Trần Thị Phương Thu
(Nguyên Giám đốc BV Mắt TP. HCM)
Xem thêm
WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT
WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT
Tinh chất quý Broccophane thiên nhiên giúp bảo vệ, nuôi dưỡng võng mạc và thủy tinh thể từ bên trong, cho mắt sáng khỏe.
Hãy chủ động chăm sóc, bảo vệ đôi mắt để phòng tránh các triệu chứng khó chịu (mờ, mỏi, khô, nhức), suy giảm thị lực và thậm chí là mù lòa.

markdown:
# Bảo vệ mắt đúng cách ngày nắng nóng
**Mắt là bộ phận duy nhất trên cơ thể có các nội mô tiếp xúc trực tiếp với tia cực tím (UV) nên dễ bị tấn công khi thời tiết nắng nóng, gây bỏng giác mạc, suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa nếu không bảo vệ đúng cách.**
## Nhiều nguy cơ với mắt vì nắng nóng
Những ngày gần đây, người dân trên khắp cả nước liên tục “than trời” vì nắng nóng khắc nghiệt. Ở hầu hết các tỉnh thành, chỉ số tia cực tím (UV Index) đã tăng “vượt ngưỡng”, gây nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là làn da và đôi mắt.
Bảng chỉ số tia cực tím (UV Index) của một số thành phố ở Việt Nam trong những ngày tới:
|Tỉnh/thành phố||
Thứ 6
|
(13-5)
|
Thứ 7
|
(14-5)
|
Chủ nhật
|
(15-5)
|
| Đà Nẵng |12||12||12|
|
| Nha Trang |11||11||11|
|
| Hồ Chí Minh |11||10||10|
|
| Cà Mau |12||12||10|*(Nguồn: weatheronline.co.uk)*
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ số UV an toàn khi nằm trong ngưỡng từ 0-2 (mức gây hại thấp). Từ mức 3, tia UV đã bắt đầu có những ảnh hưởng đến cơ thể. Trong khi đó, chỉ số UV ở nhiều thành phố Việt Nam hiện nay đều vượt ngưỡng an toàn - ở mức cao và rất cao.
Hội đồng Thị lực Mỹ (VCA) nhấn mạnh, tia UV có thể làm hại mắt chỉ sau 15 phút tiếp xúc. Nếu để mắt phơi nhiễm lâu dưới ánh nắng mặt trời có chỉ số UV cao, tia UVB tấn công có thể gây bỏng giác mạc, dẫn tới đau đớn và mất thị lực tạm thời, đôi khi kéo dài đến 48 giờ.
Cùng lúc đó, tia UVA với lượng bức xạ cực tím cao có thể đi xuyên qua giác mạc, tấn công thủy tinh thể làm biến đổi cấu trúc và tỷ lệ thành phần protein của thể thủy tinh khiến cấu trúc này trở nên mờ đục. Thống kê của WHO cho thấy, có khoảng 20% ca mù vì
[đục thủy tinh thể](https://wit-ecogreen.com.vn/duc-thuy-tinh-the-cuom-kho-cuom-da/) trên thế giới có nguyên nhân từ việc tiếp xúc thường xuyên với tia UV. *Ánh nắng mặt trời tấn công làm mắt sớm lão hóa và suy giảm thị lực*
Ngoài tia UV, trong ánh nắng mặt trời còn có 25-30% là ánh sáng xanh (vùng bức xạ HEV) có thể dễ dàng xuyên qua giác mạc lẫn thủy tinh thể gây tổn thương cho võng mạc. Ánh sáng xanh thúc đẩy quá trình oxy hóa tăng cao tại lớp tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), khiến RPE nhanh chóng bị tổn thương gây suy giảm thị lực.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, sau khi bị tia cực tím chiếu từ 6-15 giờ, bệnh nhân có những rối loạn thị giác như giảm thị lực, nhìn thấy quầng bao quanh các nguồn sáng, cảm giác như có dị vật ở trong mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng. Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng gay gắt có thể gây nhiều bệnh lý mắt nguy hiểm như đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm, thậm chí mất thị lực không thể phục hồi.
### Bảo vệ mắt đúng cách, hạn chế tác hại của tia UV
Tia cực tím chiếm đến 94% nguyên nhân gây lão hóa mắt. Nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng của tia UV đến mắt bị tích tụ liên tục suốt đời và không bị đào thải. Việc chủ động bảo vệ và chăm sóc mắt đúng cách trước tiết trời nắng nóng được xem là giải pháp tối ưu giúp hạn chế nguy cơ khiến đôi mắt “sớm già”.
WHO khuyến cáo, nên tránh ra đường vào những lúc nắng nóng gay gắt, đặc biệt là từ 10h-14h (thời điểm chỉ số UV ở mức cao nhất). Nếu ra ngoài, cần có những biện pháp che chắn phù hợp như mang kính râm, đội mũ rộng vành… để giảm thiểu tối đa tác động của tia UV đến mắt.
Nghiên cứu đăng trên Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH) chứng minh, việc tăng tổng hợp Thioredoxin - một loại protein phân tử nhỏ trong cơ thể giúp làm giảm đáng kể tác động của tia UVB.
Các nghiên cứu về mắt ở cấp độ sinh học phân tử cũng cho thấy, Thioredoxin có khả năng giữ cân bằng thành phần và tỉ lệ protein của thủy tinh thể, đồng thời bảo vệ lớp tế bào biểu mô sắc tố võng mạc RPE trước sự tác động liên tục của các yếu tố gây hại, đặc biệt là tia UVA và ánh sáng xanh, giúp làm chậm quá trình lão hóa mắt và giảm bớt sự tiến triển của các bệnh lý mắt nguy hiểm.
*Tinh chất Broccophane có trong WIT giúp tăng cường Thioredoxin, chăm sóc và bảo vệ mắt một cách ưu việt dưới tác động của ánh nắng mặt trời*
Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ mới đây đã mở ra một bước tiến mới khi tìm ra tinh chất Broccophane thiên nhiên (chiết xuất từ một loại bông cải xanh rất giàu Sulforaphane) giúp tăng Thioredoxin một cách tự nhiên, từ đó bảo vệ thủy tinh thể và võng mạc ưu việt từ bên trong, hạn chế các bệnh lý mắt do tác động của ánh nắng mặt trời.
Theo kết luận của ĐH Y khoa Johns Hopkins (Mỹ), Broccophane có hoạt tính sinh học cao, an toàn, nhanh chóng được hấp thu vào cơ thể nên giúp cải thiện thị lực, làm giảm các triệu chứng khó chịu do các bệnh lý mắt gây ra, giữ cho mắt luôn tinh anh, khỏe mạnh.
**Video cơ chế tác động của Broccophane thiên nhiên trong bảo vệ thủy tinh thể và võng mạc:** **TS. BS. Trần Thị Phương Thu**
(Nguyên Giám đốc BV Mắt TP. HCM)
### Xem thêm
[Bảo vệ mắt trước tia cực tím ngày nắng nóng](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/bao-ve-mat-truoc-tia-cuc-tim-ngay-nang-nong-c4a174.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/bao-ve-mat-truoc-tia-cuc-tim-ngay-nang-nong-c4a174.html) [Người tiểu đường nên dùng thuốc bổ mắt nào?](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nguoi-tieu-duong-nen-dung-thuoc-bo-mat-nao-c4a173.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nguoi-tieu-duong-nen-dung-thuoc-bo-mat-nao-c4a173.html) [Nhức mỏi mắt, khô mắt nên uống thuốc gì để không gây dị ứng?](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nhuc-moi-mat-kho-mat-nen-uong-thuoc-gi-de-khong-gay-di-ung-c4a172.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nhuc-moi-mat-kho-mat-nen-uong-thuoc-gi-de-khong-gay-di-ung-c4a172.html) [Thận trọng khi chữa đau mắt, khô mắt bằng các bài thuốc nam hoặc đông y](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/than-trong-khi-chua-dau-mat-kho-mat-bang-cac-bai-thuoc-nam-hoac-dong-y-c4a171.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/than-trong-khi-chua-dau-mat-kho-mat-bang-cac-bai-thuoc-nam-hoac-dong-y-c4a171.html) [Những thói quen gây hại cho mắt mà ai cũng mắc phải](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nhung-thoi-quen-gay-hai-cho-mat-ma-ai-cung-mac-phai-c4a169.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/nhung-thoi-quen-gay-hai-cho-mat-ma-ai-cung-mac-phai-c4a169.html) [Bảo vệ mắt khi muốn đeo lens, kính áp tròng](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/bao-ve-mat-khi-muon-deo-lens-kinh-ap-trong-c4a168.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/bao-ve-mat-khi-muon-deo-lens-kinh-ap-trong-c4a168.html) [6 nguyên nhân gây viêm loét giác mạc cần phòng tránh](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/-6-nguyen-nhan-gay-viem-loet-giac-mac-can-phong-tranh-c4a166.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/-6-nguyen-nhan-gay-viem-loet-giac-mac-can-phong-tranh-c4a166.html) [Điều trị sớm để tránh những di chứng nguy hiểm của viêm loét giác mạc](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/dieu-tri-som-de-tranh-nhung-di-chung-nguy-hiem-cua--viem-loet-giac-mac-c4a164.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/dieu-tri-som-de-tranh-nhung-di-chung-nguy-hiem-cua--viem-loet-giac-mac-c4a164.html) [3 nguy hiểm của người thường dùng điện thoại về đêm](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/3-nguy-hiem-cua-nguoi-thuong-dung-dien-thoai-ve-dem--c4a158.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/3-nguy-hiem-cua-nguoi-thuong-dung-dien-thoai-ve-dem--c4a158.html) [Chăm sóc mắt mùa đông cần lưu ý những gì?](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/cham-soc-mat-mua-dong-can-luu-y-nhung-gi-c4a157.html) [Chi tiết](https://wit-ecogreen.com.vn/cham-soc-suc-khoe-mat/cham-soc-mat-mua-dong-can-luu-y-nhung-gi-c4a157.html)
## WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT
## WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT
Tinh chất quý
**Broccophane **thiên nhiên giúp bảo vệ, nuôi dưỡng võng mạc và thủy tinh thể từ bên trong, cho mắt sáng khỏe. [Xem tiếp](https://wit-ecogreen.com.vn/tinh-chat-broccophane-thien-nhien.html)
Hãy chủ động chăm sóc, bảo vệ đôi mắt để phòng tránh các triệu chứng khó chịu (mờ, mỏi, khô, nhức), suy giảm thị lực và thậm chí là mù lòa.
[Xem tiếp](https://wit-ecogreen.com.vn/hoi-dap-khac.html)

Cache-Control: max-age=60, private, proxy-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent