markdown:
# Đoàn Thị Điểm
**Đoàn Thị Điểm** (段氏點, [1] [1705](/wiki/1705)- [1748](/wiki/1748)), hiệu: **(紅霞女士), là nữ sĩ** [Hồng Hà Nữ Sĩ](/wiki/H%E1%BB%93ng_H%C3%A0_N%E1%BB%AF_S%C4%A9) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)thời [Lê trung hưng](/wiki/L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng). Bà là tác giả tập **(chữ Hán), và tác giả của truyện thơ** [Truyền kỳ tân phả](/wiki/Truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3_t%C3%A2n_ph%E1%BA%A3) **(bản chữ Nôm- 412 câu thơ)- được bà dịch từ nguyên bản** [Chinh phụ ngâm](/wiki/Chinh_ph%E1%BB%A5_ng%C3%A2m) **(viết bằng chữ Hán của** [Chinh phụ ngâm khúc](/wiki/Chinh_ph%E1%BB%A5_ng%C3%A2m_kh%C3%BAc) [Đặng Trần Côn](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Tr%E1%BA%A7n_C%C3%B4n)). Bà còn viết tập **gồm 1401 câu thơ** [Nữ trung tùng phận](/w/index.php?title=N%E1%BB%AF_trung_t%C3%B9ng_ph%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) và bài [[2]](#cite_note-NTTP-2) **Bộ bộ thiềm-Thu từ**- 步步蟾－秋詞 (tức Bộ bộ thiềm- Bài hát mùa thu) . Ngoài ra còn có một số bài thơ văn khác của bà (gồm [[3]](#cite_note-BBTTT-3) [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n), [chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)) được chép trong tập **của** [Hồng Hà phu nhân di văn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93ng_H%C3%A0_phu_nh%C3%A2n_di_v%C4%83n&action=edit&redlink=1) [tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Nguyễn Kiều](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ki%E1%BB%81u)mới được phát hiện gần đây.
Bà là người được đánh giá là bậc nhất về sắc đẹp lẫn tài văn trong những nữ sĩ danh tiếng nhất, bên cạnh là
[Hồ Xuân Hương](/wiki/H%E1%BB%93_Xu%C3%A2n_H%C6%B0%C6%A1ng), [Bà Huyện Thanh Quan](/wiki/B%C3%A0_Huy%E1%BB%87n_Thanh_Quan) và [Sương Nguyệt Ánh](/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_Nguy%E1%BB%87t_%C3%81nh).
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=1)]
Đoàn Thị Điểm là người làng
[Giai Phạm](/wiki/Giai_Ph%E1%BA%A1m) , huyện [4] [Văn Giang](/wiki/V%C4%83n_Giang), trấn Kinh Bắc (nay thuộc huyện [Yên Mỹ](/wiki/Y%C3%AAn_M%E1%BB%B9), tỉnh [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)).
Theo gia phả họ Đoàn là
*Đoàn thị thực lục*, thì tổ tiên của bà vốn họ Lê, đến đời cha bà là Đoàn Doãn Nghi ( [1678](/wiki/1678)- [1729](/wiki/1729)), mới đổi ra họ Đoàn. Ông Doãn Nghi thi đỗ [Hương cống](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BB%91ng) ( [Cử nhân](/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n)) thời [Lê trung hưng](/wiki/L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng), sau thi Hội không đỗ, có nhận chức quan Điển bạ, hàm bát phẩm nhưng không lâu sau thì từ quan, về nhà dạy học và bốc thuốc. Tại Thăng Long, ông Nghi cưới vợ (là con gái của Thái lĩnh bá họ Vũ định cư ở phường Hà Khẩu, kinh thành Thăng Long, không rõ tên, bà về làm kế thất ông Đoàn Doãn Nghi), sinh được hai con: con cả là Đoàn Doãn Luân ( [1700](/wiki/1700) - [1735](/wiki/1735)) và con thứ là Đoàn Thị Điểm.
Đoàn Doãn Luân có sách chép đỗ đầu kỳ
[thi Hương](/wiki/Thi_H%C6%B0%C6%A1ng) xứ kinh Bắc tức đỗ [Giải nguyên](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_nguy%C3%AAn) (theo GS. [Thanh Lãng](/wiki/Thanh_L%C3%A3ng) [tr. 512], Thái Vũ ghi ông đỗ đầu xứ kinh Bắc [tr. 72] là đúng; Còn trong *Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam* [tr. 173] ghi ông đỗ [Hoàng giáp](/wiki/Ho%C3%A0ng_gi%C3%A1p) năm [1719](/wiki/1719) lúc 19 tuổi, có lẽ là nhầm sang ông Nguyễn Trác Luân (1700-?) người xã Bình Lao huyện Cẩm Giàng (nay thuộc phường Phạm Ngũ Lão thành phố Hải Dương tỉnh Hải Dương) đỗ Hoàng giáp tiến sĩ khoa Tân Sửu niên hiệu Bảo Thái năm thứ 2 [1721](/wiki/1721). Chỉ có điều trùng hợp là ông Đoàn Trác Luân và ông Nguyễn Trác Luân cùng sinh năm [1700](/wiki/1700) nhưng không biết năm mất của Nguyễn Trác Luân. Đương thời, Đoàn Doãn Luân còn có tên là Đoàn Trác Luân cùng [Nguyễn Tông Quai](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C3%B4ng_Quai), Ngô Tuấn Cảnh và [Nguyễn Bá Lân](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%A1_L%C3%A2n) được người đời xưng tặng là Trường An Tứ hổ hay Trường An tứ tài. Mặc dù đỗ cao nhưng Đoàn Doãn Luân chỉ ra làm quan trong thời gian ngắn rồi xin từ quan, về nhà dạy học. Năm [1729](/wiki/1729) cha ông mất, sáu năm sau ông cũng lâm bệnh mất (năm [1735](/wiki/1735)). Ông Đoàn Doãn Luân có con gái đầu lòng là Đoàn Lệnh Khương cũng nổi tiếng hay chữ, sau tiếp nối nghề dạy học truyền thống của gia đình, đào tạo được nhiều người thành danh khoa bảng được người đời tụng gọi là Nữ Học Sư có tiếng trong giới Thăng Long kẻ sĩ.
Trước khi ra
[Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long), ông Đoàn Doãn Nghi đã lấy một bà vợ cả họ Nguyễn (sau mất sớm) sinh ra con trưởng là Đoàn Doãn Sỹ đỗ Hương Cống sau làm quan chi phủ Châu Hoan ở Nghệ An và con gái là Đoàn Thị Quỳnh; Rất tiếc gia phả họ Đoàn của Đoàn Doãn Nghi lại được viết bởi ông con rể của Đoàn Doãn Y (Đoàn Doãn Y là con trai của Đoàn Doãn Luân, gọi Đoàn Thị Điểm bằng cô ruột) do đó thông tin về gốc họ là chưa đầy đủ nhiều đời. Về sau các tài liệu đều ghi theo là Đoàn Thị Điểm vốn gốc họ Lê. Thực ra họ gốc của Bà trước khi đổi sang họ Lê là họ Đoàn. Tổ 5 đời của Đoàn Thị Điểm là quan võ, có công với [Nhà Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA) được ban Quốc tính tên là Lê Công Nẩm - là con của Đoàn Công Bẩm, hậu duệ Đoàn mãnh tướng [Đoàn Công Uẩn](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_C%C3%B4ng_U%E1%BA%A9n) Việt Nam, chứ không phải ông Doãn Nghi tự nhiên đổi từ họ Lê (vốn đang là họ của Thiên tử) sang họ Đoàn (ở thời phong kiến mang họ của nhà vua sẽ dễ được đặc ân).
Lúc trẻ, bà Điểm có tiếng thông minh, đẹp người, đẹp nết, chăm học, có tài văn và giỏi cả việc nữ công
. Cho nên năm 16 tuổi, bà được Thượng thư Lê Anh Tuấn nhận làm con nuôi để sau dâng lên [5] [chúa Trịnh](/wiki/Ch%C3%BAa_Tr%E1%BB%8Bnh), nhưng bà không chịu . [[6]](#cite_note-6)
Suốt thời gian từ lúc ấu thơ đến tuổi trưởng thành, bà thường sống với cha và anh ở nơi cha dạy học là làng Lạc Viên (huyện An Dương,
[tỉnh Kiến An](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_An_(t%E1%BB%89nh)); nay thuộc [thành phố Hải Phòng](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng)). . [7]
Năm bà 25 tuổi (
[1729](/wiki/1729)), cha mất, bà cùng với gia đình của anh dời đến ngụ ở làng Vô Ngại, huyện Đường Hào (nay là huyện [Mỹ Hào](/wiki/M%E1%BB%B9_H%C3%A0o), tỉnh [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)).
Chẳng bao lâu sau anh mất (năm 1735), bỏ lại một đàn con nhỏ, một mình Đoàn Thị Điểm phải vừa làm thuốc, vừa dạy học để có tiền nuôi mẹ và giúp đỡ chị dâu nuôi các cháu.
Theo
*Từ điển nhân vật lịch Việt Nam*, khi ấy ở Sài Trang thuộc huyện Đường Hào có một người con gái được tiến cung, và bà đã được vời vào cung làm Giáo thụ để dạy các con vua chúa. Đến năm [1739](/wiki/1739), nhân trong nước có loạn, bà xin từ chức về ngụ ở xã Chương Dương (nay thuộc [Thường Tín](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%ADn), ngoại thành [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) tiếp tục làm nghề dạy học . [8]
Bấy giờ, có nhiều đến hỏi, trong đó có cả những người quyền quý, nhưng bà đều từ chối
. Mãi đến năm 37 tuổi ( [9] [1742](/wiki/1742)), bà mới nhận lời lấy [Nguyễn Kiều](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ki%E1%BB%81u), một [Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)nổi tiếng hay chữ đã góa vợ. Nhưng vừa cưới xong, Nguyễn Kiều lại phải đi sứ sang [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)ba năm. Theo *Từ điển văn học*(bộ mới), có lẽ trong thời gian xa chồng này bà đã dịch ra quốc âm tập thơ *từ bản chữ Hán của danh sĩ* [Chinh phụ ngâm](/wiki/Chinh_ph%E1%BB%A5_ng%C3%A2m) [Đặng Trần Côn](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Tr%E1%BA%A7n_C%C3%B4n).
Năm
[1745](/wiki/1745), Nguyễn Kiều về nước. Năm [1748](/wiki/1748), ông được cử làm Tham thị ở [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) . Đoàn Thị Điểm cùng đi với chồng, nhưng trên đường đi, bà bị cảm nặng, chạy chữa không khỏi, cuối cùng mất ở Nghệ An vào ngày 11 [10] [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_9)( [âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch)) năm đó ( [Mậu Thìn](/wiki/M%E1%BA%ADu_Th%C3%ACn), [1748](/wiki/1748)), lúc 43 tuổi [[11]](#cite_note-11)
Thương cảm người bạn đời vắn số, Nguyễn Kiều viết bài
[văn tế](/wiki/V%C4%83n_t%E1%BA%BF), hết lời ca tụng văn tài và đức hạnh của bà. Trong đó có câu: *Đào chưa tươi đã khô* *Quế đang thơm đã rũ* *Rừng sâu bể rộng nàng hỡi đi đâu* *Ngọc nát châu chìm lòng tôi quặn nhớ*...
## Sự nghiệp văn chương[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=2)]
Theo
*Đoàn thị thực lục*, lúc sinh thời bà thường xướng họa thơ với cha, với anh và với chồng . Song cho đến nay, về sáng tác, bà chỉ còn có tập truyện [12] [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n)tên là **(khắc in lần đầu năm** [Truyền kỳ tân phả](/wiki/Truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3_t%C3%A2n_ph%E1%BA%A3) [Tân Mùi](/wiki/T%C3%A2n_M%C3%B9i), [1811](/wiki/1811)), **và một số bài thơ văn (gồm** [Chinh phụ ngâm](/wiki/Chinh_ph%E1%BB%A5_ng%C3%A2m) [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n), [chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)) trong tập **mới được phát hiện gần đây, nhưng trong đó có không ít sai lẫn** [Hồng Hà phu nhân di văn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93ng_H%C3%A0_phu_nh%C3%A2n_di_v%C4%83n&action=edit&redlink=1) ? [[13]](#cite_note-VH-13)
Ngoài ra, bà còn có tác phẩm thơ
** gồm 1401 câu thơ Nữ trung tùng phận** và bài thơ [[2]](#cite_note-NTTP-2) **Bộ bộ thiềm-Thu từ**- 步步蟾－秋詞 (tức Bộ bộ thiềm- Bài hát mùa thu) . [[3]](#cite_note-BBTTT-3)
Về bản dịch Chinh phụ ngâm (
**Chinh phụ ngâm khúc diễn âm**) của bà, hiện nay vẫn chưa khẳng định là bản nào. Nhiều người cho đó là bản đang lưu hành rộng rãi, nhưng có ý kiến nói bản đó là của [Phan Huy Ích](/wiki/Phan_Huy_%C3%8Dch) , còn bản của nữ sĩ họ Đoàn là một bản khác. Ý kiến khác lại cho rằng sau khi từ quan về an dưỡng Phan Huy Ích ( [14] [1751](/wiki/1751)- [1822](/wiki/1822)) chỉ chủ yếu nghiên cứu, hiệu đính và chú giải các điển tích trong truyện. Song theo GS. Nguyễn Lộc, thì *"một điều có thể khẳng định được là bản dịch Chinh phụ ngâm của Đoàn Thị Điểm (* [1705](/wiki/1705)- [1748](/wiki/1748)) là bản dịch đầu tiên của tác phẩm này" . [[13]](#cite_note-VH-13)
Bản của Phan Huy Ích (có tên là
**Chinh phụ ngâm diễn ca tân khúc**) được viết sau bản của Đoàn Thị Điểm (có tên ban đầu là **Chinh phụ ngâm khúc diễn ca**) chừng 70 năm. Bản ** phổ biến hiện nay được nhiều người biết đến chính là bản "Chinh phụ ngâm khúc diễn ca" (được trích đưa vào Sách giáo khoa Văn học lớp 10) (xem cả bài tại đây Chinh phụ ngâm** ). [[15]](#cite_note-15)
## Giai thoại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=3)]
1. Đối sách, đối sử:
Cô Điểm, khi lên 6 tuổi, đang học Sử Ký Trung Hoa, anh là Đoàn Doãn Luân lấy một câu trong
[Sử Ký](/wiki/S%E1%BB%AD_K%C3%BD) ra câu đối:
- "
*Bạch xà đương đạo, Quý bạt kiếm nhi trảm chi*"
(nghĩa là "Rắn trắng giữa đường, Ông Quý (Lưu Bang) tuốt gươm mà chém")
Cô Điểm liền lấy một câu cũng trong
[Sử Ký](/wiki/S%E1%BB%AD_K%C3%BD) đối lại:
- "
*Hoàng long phụ chu, Vũ ngưỡng Thiên nhi thán viết*"
(nghĩa là: "Rồng vàng đội thuyền, Ông Vũ (Hạ Vũ) ngửa mặt (lên Trời) mà than").
2. Đối chữ, đối cảnh:
Có lần Đoàn Doãn Luân thấy Đoàn Thị Điểm đang ngồi soi gương, bèn ra một vế rằng:
- "
*Đối kính họa mi, nhất điểm phiên thành lưỡng điểm*"
(nghĩa là "soi gương vẽ mày, một nét hóa thành hai nét"; song chữ điểm còn là tên bà Điểm, thành ra lại có nghĩa nữa là
*một bà Điểm hóa hai bà Điểm*).
Lúc ấy, ông Luân đang ngồi trên cầu ao rửa tay, bà liền đối rằng:
- "
*Lâm trì ngoạn nguyệt, chích luân chuyển tác song luân*"
(nghĩa là "ra ao ngắm trăng, một vầng chuyển hóa hai vầng"; song chữ luân còn là tên của ông Luân, thành ra lại có nghĩa nữa là
*một ông Luân hóa hai ông Luân*) . [16]
Ngoài ra, trong dân gian còn truyền tụng một số chuyện như "Da trắng vỗ bì bạch" (ra vế đối cho
[Cống Quỳnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Qu%E1%BB%B3nh) đối lại), "Hổ thật thành hổ giấy" (ra vế đối cho [Tràng An tứ hổ](/w/index.php?title=Tr%C3%A0ng_An_t%E1%BB%A9_h%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) đối lại), "Trượng phu Bắc quốc" (đáp lại câu đối của sứ thần [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), v.v... . [17]
## Đường phố, Trường học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=4)]
Tên
* được đặt cho rất nhiều tên đường phố tại Đoàn Thị Điểm* [Thành phố Hà Nội](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Thành phố Huế](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Hu%E1%BA%BF), [Thành phố Đà Nẵng](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Thành phố Hưng Yên](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%C6%B0ng_Y%C3%AAn), [Thành phố Pleiku](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Pleiku), [Thành phố Đà Lạt](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t), [Thành phố Nha Trang](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Nha_Trang), [Thành phố Hội An](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%99i_An), [Thành phố Cần Thơ](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_C%E1%BA%A7n_Th%C6%A1), [Thành phố Vị Thanh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_V%E1%BB%8B_Thanh)tỉnh Hậu Giang, [Thành phố Vũng Tàu](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_V%C5%A9ng_T%C3%A0u), thành phố [Hạ Long](/wiki/H%E1%BA%A1_Long_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91))(Quảng Ninh) và tên rất nhiều trường học ở nhiều tỉnh, thành phố của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Thông tin liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=5)]
Trước đây, chồng nữ sĩ Đoàn Thị Điểm là
[Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Nguyễn Kiều](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ki%E1%BB%81u) được an táng tại khu vực Vườn Đào (thuộc phường Phú Thượng, [quận Tây Hồ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_T%C3%A2y_H%E1%BB%93), [thành phố Hà Nội](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) ngày nay). Do yêu cầu giải phóng mặt bằng để tiến hành thi công công trình phục vụ dân sinh, Hội Khảo cổ học Việt Nam đã phối hợp với Ban Quản lý Di tích Danh thắng Hà Nội tiến hành khai quật khẩn cấp ngôi mộ ông vào ngày 24 [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_7) năm [2011](/wiki/2011), và đưa về hợp táng bên mộ bà ở tại thôn Phú Xá (nay là cụm 4, cũng thuộc phường Phú Thượng), sau "259 năm xa cách" .Hiện nay người đảm nhiệm việc chăm sóc phần mộ của nữ sĩ và chồng Nguyễn Kiều là bà Nguyễn Thị Sơn. [18]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
|
|
## Sách tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=7)]
- Nhiều người soạn,
*Từ điển bách khoa Việt Nam*(Tập I), mục từ *Đoàn Thị Điểm". Trung tâm biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam xuất bản, Hà Nội, 1995.* [Trần Văn Giáp](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A1p), tiểu truyện "Đoàn Thị Điểm" in trong *Tìm hiểu kho sách Hán Nôm*. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2003.
- Nguyễn Lộc, mục từ
*Đoàn Thị Điểm*và "Chinh phụ ngâm" trong *Từ điển văn học*(bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004. [Nguyễn Q. Thắng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Q._Th%E1%BA%AFng)-Nguyễn Bá thế, *Từ điển nhân vật lịch Việt Nam,*mục từ "Đoàn Thị Điểm" và "Đoàn Doãn Luân". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
- Nguyễn Thạch Giang,
*Văn học thế kỷ XVIII*, mục "Đoàn Thị Điểm". Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.
- Trịnh Vân Thanh,
*Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển*(Quyển I, mục từ "Đoàn Thị Điểm"), [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n), 1966. [Phạm Thế Ngũ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Th%E1%BA%BF_Ng%C5%A9), *Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*(Quyển 2, mục "Đoàn Thị Điểm"). Quốc học tùng thư xuất bản, Sài Gòn, 1963. [Thanh Lãng](/wiki/Thanh_L%C3%A3ng), Bản lược đồ văn học Việt Nam (Quyển Thượng). Nhà xuất bản Trình Bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản. [Trúc Khê](/wiki/Tr%C3%BAc_Kh%C3%AA_(nh%C3%A0_v%C4%83n)), truyện "Nữ sĩ Đoàn Thị Điểm" trong *Tuyển tập Trúc Khê Ngô Văn Triện*. Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2003.
- Thái Vũ, truyện "Đoàn Thị Điểm" trong
*Chuyện hay nhớ mãi*. Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1987.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit§ion=8)] **Bởi Đoàn Thị Điểm lấy chồng họ Nguyễn, nên có sách chép là** [^](#cite_ref-1) **Nguyễn Thị Điểm**(chú thích của GS. [Dương Quảng Hàm](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BA%A3ng_H%C3%A0m), *Việt Nam văn học sử yếu*. Trung tâm học liệu xuất bản, [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n), 1968, tr. 303). Theo Thái Vũ (tr. 72) thì bà còn có biệt hiệu là **Bang Tang**(tức tự ví như nữ sĩ [Ban Chiêu](/wiki/Ban_Chi%C3%AAu)thời [Đông Hán](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A1n), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)).
- ^
**a** **ă** [“Nữ trung tùng phận: Đoàn Thị Điểm- thiviện.net”](http://www.thivien.net/%C4%90o%C3%A0n-Th%E1%BB%8B-%C4%90i%E1%BB%83m/author-I2Exn1MHGlIYP0UMtUr4aA). Truy cập 5 tháng 8 năm 2015.
- ^
**a** **ă** [“Bài thơ "Bộ bộ thiềm- Thu từ (Bài hát mùa thu) của Đoàn Thị Điểm- thiviện.net”](http://www.thivien.net/%C4%90o%C3%A0n-Th%E1%BB%8B-%C4%90i%E1%BB%83m/B%E1%BB%99-b%E1%BB%99-thi%E1%BB%81m-Thu-t%E1%BB%AB/poem-vo_2rzEy0zYZkmG9IcZyhQ). Truy cập 8 tháng 8 năm 2015. **Theo** [^](#cite_ref-4) [nhà văn](/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n) [Trúc Khê](/wiki/Tr%C3%BAc_Kh%C3%AA_(nh%C3%A0_v%C4%83n)), làng vốn có tên là "Hiến Phạm", sau vì kiêng chữ "hiến" là miếu hiệu của vua [Thiệu Trị](/wiki/Thi%E1%BB%87u_Tr%E1%BB%8B)(Hiến Tổ) nên mới đổi ra là "Khải Phạm", song người ta cứ gọi lầm là "Giai Phạm" (tr. 526). **Theo** [^](#cite_ref-5) *Văn học thế kỷ XVIII*, tr. 214. **Ghi theo** [^](#cite_ref-6) *Từ điển văn học*(bộ mới, tr. 433) và *Tìm hiểu kho sách Hán Nôm*(tr. 1122). *Từ điển nhân vật lịch Việt Nam*(tr. 180) chép tương tự, nhưng cho biết "bà chỉ ở ít lâu rồi xin về". **Ghi theo** [^](#cite_ref-7) *Văn học thế kỷ XVIII*(tr. 214) và *Tìm hiểu kho sách Hán Nôm*(tr. 1122). **Theo** [^](#cite_ref-8) *Từ điển nhân vật lịch Việt Nam*(tr. 180-181). Sau này trong số học trò giỏi của bà có [Đào Duy Doãn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0o_Duy_Do%C3%A3n&action=edit&redlink=1), thi đỗ [Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)năm 1760, làm quan trải đến chức Hiến sát sứ (theo *Văn học thế kỷ XVIII*, tr. 214). **Theo** [^](#cite_ref-9) *Từ điển văn học*(bộ mới), tr. 433. **Ghi theo** [^](#cite_ref-10) *Từ điển văn học*(bộ mới, tr. 433), *Tìm hiểu kho sách Hán Nôm*(tr. 1123), *Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển*(Quyển I, tr. 260). Sách *Từ điển bách khoa Việt Nam*(Tập I, tr. 834) và *Văn học thế kỷ XVIII*(tr. 157) đều ghi Nguyễn Kiều làm "Đốc đồng" (chúc quan coi việc xét xử, án kiện ở cấp trấn) trấn Nghệ An (tr. 834). **Theo** [^](#cite_ref-11) *Từ điển văn học*(bộ mới, tr. 433), *Văn học thế kỷ XVIII*(tr. 214), *Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển*(Quyển I, tr. 260) và một vài sách khác. Riêng *Từ điển nhân vật lịch Việt Nam*(bản in 1992, tr. 181) và *Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*(Quyển 2, tr. 157) ghi bà mất năm Bính Dần (1746), nhưng không dẫn nguồn. [^](#cite_ref-12) *Theo Văn học thế kỷ XVIII*(tr. 214).
- ^
**a** [Theo](#cite_ref-VH_13-1) **ă** *Từ điển văn học*(bộ mới, tr. 433). **Theo những tài liệu mới phát hiện gần đây, có xu hướng nghiêng về Phan Huy Ích (Nguyễn Lộc,** [^](#cite_ref-14) *Từ điển văn học*, bộ mới, tr. 260). [^](#cite_ref-15) [“Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm dịch)”](https://vi.wikisource.org/wiki/Chinh_ph%E1%BB%A5_ng%C3%A2m_(%C4%90o%C3%A0n_Th%E1%BB%8B_%C4%90i%E1%BB%83m_d%E1%BB%8Bch)). Truy cập 8 tháng 8 năm 2015. **Tuyển tập Trúc Khê Ngô Văn Triện, tr. 530.** [^](#cite_ref-16) **Xem trong Thái Vũ,** [^](#cite_ref-17) *Chuyện hay nhớ mãi*, tr. 73-75. **Xem chi tiết ở đây:** [^](#cite_ref-18) [[1]](http://thethaovanhoa.vn/133N20110730090655911T0/vo-chong-nu-si-doan-thi-diem-le-hop-tang-sau-259-nam.htm), [[2]](http://antg.cand.com.vn/vi-VN/tulieu/2008/8/67214.cand).

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1053 hit/1, cp1055 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization


markdown:
# Hằng số Boltzmann
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Hằng số Boltzmann**, kí hiệu k B hay k, phát hiện bởi [Max Planck](/wiki/Max_Planck), lấy tên theo [Ludwig Boltzmann](/wiki/Ludwig_Boltzmann), là 1 đại lượng chuyển đổi cơ bản giữa nhiệt độ và năng lượng.
Liên hệ giữa hằng số Boltzmann k
B với [hằng số khí](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_kh%C3%AD) R và [hằng số Avogadro](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Avogadro) N A: k B = R / N A
### Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Boltzmann&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Boltzmann&action=edit§ion=1)]
- trong phương trình khí lí tưởng
- Với
- p: áp suất,
- V: thể tích,
- N: số nguyên tử hay phân tử,
- T: nhiệt độ tuyệt đối; n: số mol
- tính hiệu điện thế nhiệt U
Ttrong Vật lí bán dẫn
- Với
- T: nhiệt độ tuyệt đối,
- q: (e) điện tích nguyên tử
- Ở nhiệt độ phòng 27 °C (T = 300 K), U
T≈ 26 mV.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

Content-Language: vi

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Hermes
[Hermes (định hướng)](/w/index.php?title=Hermes_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1).
|Hermes|
|
|![]()
*Hermes Ingenui*( [Vatican Museums](/w/index.php?title=Vatican_Museums&action=edit&redlink=1)). [La Mã](/wiki/La_M%C3%A3)sao chép từ bản gốc [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) **Sứ giả của các vị thần**
Người dẫn đường vào thế giới ngầm
Thần của thương mại, kẻ trộm, khách du lịch, thể thao, vận động viên, biên giới
Người dẫn đường vào thế giới ngầm
Thần của thương mại, kẻ trộm, khách du lịch, thể thao, vận động viên, biên giới
[Đỉnh Olympus](/wiki/%C4%90%E1%BB%89nh_Olympus) [Talaria](/w/index.php?title=Talaria&action=edit&redlink=1), [Caduceus](/w/index.php?title=Caduceus&action=edit&redlink=1), [rùa](/wiki/H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_c%E1%BA%A1n), [đàn lia](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_lia&action=edit&redlink=1), [gà trống](/wiki/G%C3%A0_tr%E1%BB%91ng) [Merope](/w/index.php?title=Merope_(Pleiades)&action=edit&redlink=1), [Aphrodite](/wiki/Aphrodite), [Dryope](/w/index.php?title=Dryope&action=edit&redlink=1), [Peitho](/w/index.php?title=Peitho&action=edit&redlink=1), [Hecate](/wiki/Hecate) [Zeus](/wiki/Zeus)và [Maia](/w/index.php?title=Maia_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)&action=edit&redlink=1) [Ares](/wiki/Ares), [Athena](/wiki/Athena_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), [Apollo](/wiki/Apollo), [Artemis](/wiki/Artemis), [Aphrodite](/wiki/Aphrodite), [Dionysus](/wiki/Dionysus), [Hebe](/wiki/Hebe_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), [Heracles](/wiki/Heracles), [Helen thành Troy](/wiki/Helen_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), [Hephaestus](/wiki/Hephaestus), [Perseus](/wiki/Perseus), [Minos](/wiki/Minos), các nàng [Muse](/wiki/Muse), [Graces](/w/index.php?title=Graces&action=edit&redlink=1) [Pan](/w/index.php?title=Pan_((th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i))&action=edit&redlink=1), [Hermaphroditus](/w/index.php?title=Hermaphroditus&action=edit&redlink=1), [Tyche](/w/index.php?title=Tyche&action=edit&redlink=1), [Abderus](/w/index.php?title=Abderus&action=edit&redlink=1), [Autolycus](/w/index.php?title=Autolycus&action=edit&redlink=1), [Angelia](/w/index.php?title=Angelia&action=edit&redlink=1) [Mercury](/w/index.php?title=Mercury_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)&action=edit&redlink=1)
|
|**Các vị thần**
- Các vị
[thần nguyên thủy](/wiki/Th%E1%BA%A7n_Hy_L%E1%BA%A1p_nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7y)và các [Titan](/wiki/Titan_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)) [Zeus](/wiki/Zeus)và [các vị thần trên đỉnh Olympus](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_v%E1%BB%8B_th%E1%BA%A7n_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%89nh_Olympus) [Pan](/wiki/Pan_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i))và các [tiên nữ](/wiki/Th%E1%BA%A7n_n%E1%BB%AF) [Apollo](/wiki/Apollo)và [Dionysus](/wiki/Dionysus)
- Các
[thần biển](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_bi%E1%BB%83n_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1)và [thần đất](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A5t_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) **Các anh hùng** [Heracles](/wiki/Heracles)và [mười hai kỳ công](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_k%E1%BB%B3_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A7a_Heracles) [Achilles](/wiki/Achilles)và [chiến tranh thành Troia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%C3%A0nh_Troia) [Odysseus](/wiki/Odysseus_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i))và cuộc [du hành](/w/index.php?title=Du_h%C3%A0nh_c%E1%BB%A7a_Odysseus&action=edit&redlink=1) [Jason](/wiki/Jason_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i))và các [thủy thủ tàu Argo](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_th%E1%BB%A7_t%C3%A0u_Argo&action=edit&redlink=1) [Perseus](/wiki/Perseus)và nữ quỷ [Medusa](/wiki/Medusa)/ [Gorgon](/wiki/Gorgon) [Oedipus](/wiki/Oedipus)và thành [Thebes](/w/index.php?title=Thebes_(Hy_L%E1%BA%A1p)&action=edit&redlink=1) [Theseus](/wiki/Theseus)và [Minotaur](/wiki/Minotaur) [Triptolemus](/w/index.php?title=Triptolemus&action=edit&redlink=1)và các bí mật tại [Eleusina](/w/index.php?title=Eleusina&action=edit&redlink=1) **Chủ đề liên quan** **Hermes** ( [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Ἑρμῆς) là một trong [12 vị thần trên đỉnh Olympus](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_v%E1%BB%8B_th%E1%BA%A7n_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%89nh_Olympus) của [thần thoại Hy Lạp](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p), thần đã tạo ra [đàn lia](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_lia&action=edit&redlink=1) ( *lyre*). Hermes là con của [Zeus](/wiki/Zeus) và [Maia](/w/index.php?title=Maia_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)&action=edit&redlink=1).
Hermes là thần bảo hộ cho
[kẻ trộm](/w/index.php?title=K%E1%BA%BB_tr%E1%BB%99m&action=edit&redlink=1), người [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch), các [sứ thần](/wiki/S%E1%BB%A9_th%E1%BA%A7n), [mục đồng](/w/index.php?title=M%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) và [chăn nuôi](/wiki/Ng%C3%A0nh_ch%C4%83n_nu%C3%B4i), người [thuyết trình](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_tr%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), [thương nghiệp](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1), [khoa học kỹ thuật](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt), [văn chương](/wiki/V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng) và [thơ](/wiki/Th%C6%A1), các [đơn vị đo lường](/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o), [điền kinh](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_kinh), [thể thao](/wiki/Th%E1%BB%83_thao), sự khôn ngoan, lanh trí, và các [phát minh](/wiki/Ph%C3%A1t_minh), [sáng chế](/wiki/S%C3%A1ng_ch%E1%BA%BF), [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF). Ngoài ra, Hermes còn là vị thần đưa, truyền tin của đỉnh Olympus và là người dẫn đường cho các linh hồn đến cửa địa ngục. Người [La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) còn gọi thần là [Mercury](/w/index.php?title=Mercury&action=edit&redlink=1)
Hermes còn được biết như vị thần hộ mạng cung Song Tử trong các
[cung hoàng đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)
## Mục lục
[1 Sự bảo hộ của Hermes](#S.E1.BB.B1_b.E1.BA.A3o_h.E1.BB.99_c.E1.BB.A7a_Hermes) [2 Hermes và việc đưa linh hồn người chết đến cổng âm phủ](#Hermes_v.C3.A0_vi.E1.BB.87c_.C4.91.C6.B0a_linh_h.E1.BB.93n_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_ch.E1.BA.BFt_.C4.91.E1.BA.BFn_c.E1.BB.95ng_.C3.A2m_ph.E1.BB.A7) [3 Người tình và những đứa con của Hermes](#Ng.C6.B0.E1.BB.9Di_t.C3.ACnh_v.C3.A0_nh.E1.BB.AFng_.C4.91.E1.BB.A9a_con_c.E1.BB.A7a_Hermes) [4 Một số hình ảnh](#M.E1.BB.99t_s.E1.BB.91_h.C3.ACnh_.E1.BA.A3nh) [5 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Sự bảo hộ của Hermes[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=1)]
Như ta thấy, Hermes là một vị thần đa tài.
### Hermes và việc trộm cướp[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=2)]
Hermes được sinh ra trên đỉnh
[Cyllene](/w/index.php?title=Cyllene&action=edit&redlink=1) ở [Arcadia](/wiki/Arcadia). Câu chuyện về thần được kể trong một ca khúc thần thoại (hymn) của [Homer](/wiki/H%C3%B3m%C4%93ros) về Hermes. Mẹ của Hermes, [Maia](/w/index.php?title=Maia&action=edit&redlink=1), mang thai với Zeus trong một mối quan hệ bí mật. Maia như đoán biết được biệt tài trộm cắp thiên bẳm của Hermes nên bà bó con mình trong chăn nhưng khi bà ngủ say thì Hermes đã tìm cách thoát ra được. Thần đi du ngoạn khắp nơi, thông thuộc hết các đường đi ngõ hẻm. Thần chạy đến [Thessalia](/wiki/Thessal%C3%ADa) nơi [Apollo](/wiki/Apollo) đang chăn bầy gia súc của mình. Hermes trộm một số [bò](/wiki/B%C3%B2) của Apollo và đem chúng đến một cái [hang](/wiki/Hang) trong [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng) sâu gần [Pylos](/w/index.php?title=Pylos&action=edit&redlink=1) sau khi đã xóa hết các dấu vết trên đường đi.
Trong hang sâu, Hermes thấy một con
[ba ba](/wiki/H%E1%BB%8D_Ba_ba) và thần đã giết chết nó, bỏ hết thịt chỉ giữ lại mai của nó rồi cùng với ruột của một con bò, thần làm nên cây [đàn lia](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_lia&action=edit&redlink=1) đầu tiên. Apollo đến gặp Maia và than phiền rằng Hermes đã lấy cắp bò của thần nhưng Hermes đã nhanh chóng chui vào chăn trở lại nên Maia không tin lời Apollo. Cuối cùng, Zeus phải can thiệp, thần khẳng định những gì mình đã chứng kiến và đứng về phía Apollo. Khi đó, Hermes bắt đầu chơi cây đàn lia. Là một vị thần của [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), Apollo lập tức thích ngay [nhạc cụ](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5) này và đề nghị đổi những con bò đã bị đánh cắp với cây đàn. Vì thế, Apollo trở thành một bậc thầy về đàn lia còn Hermes lại sáng tạo ra một nhạc cụ dạng ống hơi khác là [syrinx](/w/index.php?title=Syrinx&action=edit&redlink=1). Sau đó, Apollo lại đổi [vương trượng](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_tr%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) để lấy cây syrinx của Hermes.
Ngoài
[Apolo](/w/index.php?title=Apolo&action=edit&redlink=1), Hermes cũng từng trộm cây đinh ba của [Poseidon](/wiki/Poseidon), thanh tầm sét của [Zeus](/wiki/Zeus), và một lần nữa [Apolo](/w/index.php?title=Apolo&action=edit&redlink=1) lại mất cung và tên vào tay Hermes, [Ares](/wiki/Ares) thì mất gươm,... nên từ đó, người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) xem Hermes là vị thần [trộm cướp](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp), bảo hộ cho các [kẻ trộm](/w/index.php?title=K%E1%BA%BB_tr%E1%BB%99m&action=edit&redlink=1).
### Hermes và sự bảo hộ cho các sứ giả, người lữ hành[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=3)]
Như đã nói, trong lúc rời khỏi nôi của mình, Hermes đã đi du ngoạn khắp nơi. Do đó, ông biết rõ tất cả các con đường. Thần
[Zeus](/wiki/Zeus) vì không muốn phí phạm trí nhớ siêu phàm ấy nên thần đã lệnh cho Hermes làm nhiệm vụ truyền tin, sang sẻ gánh nặng với nữ thần cầu vòng [Iris](/wiki/Iris). Hermes với đôi giày có cánh đi khắp nơi đưa các tin lành dữ cho các thần và cả loài người. Người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) cổ tin rằng từ việc này nên Hermes bảo hộ cho các [sứ giả](/w/index.php?title=S%E1%BB%A9_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1), người [đưa thư](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0a_th%C6%B0&action=edit&redlink=1).
Vì Hermes là vị thần thông thuộc tất cả các con đường nên người
[Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) còn tin ông sẽ bảo vệ cho người đi đường tránh khỏi các tai nạn, trộm cướp. Họ tin thần sẽ giúp họ tránh khỏi việc đi lầm lạc. Ở [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) xưa, người ta dựng cột Hermes ở các ngã ba, ngã tư đường. Đó là cây cột cao với cái đầu của người đàn ông mà người ta tin rằng đó là thần Hermes
### Hermes và thương nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=4)]
Hermes bảo hộ cho các
[thương gia](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_gia) và người [buôn bán](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i). Trong thương nghiệp, người ta tin rằng các đơn vị cân, đo, đong, đếm đều do Hermes sáng chế, giúp các thương gia dễ dàng hơn trong việc trao đổi buôn bán hàng hóa. Những người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) cổ tin rằng thần bảo hộ cho [thương nghiệp](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) và những [thương gia](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_gia) luôn cầu nguyện thần phù hộ cho công việc trao đổi thuận lợi.
## Hermes và việc đưa linh hồn người chết đến cổng âm phủ[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=5)]
Nhờ việc Hermes là người truyền tin của các vị thần, Hermes có khả năng đi lại tự do giữa các thế giới,
[bầu trời](/wiki/B%E1%BA%A7u_tr%E1%BB%9Di), [đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng), [sông](/wiki/S%C3%B4ng), [suối](/wiki/Su%E1%BB%91i), [nhân giới](/w/index.php?title=Nh%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), [địa ngục](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ng%E1%BB%A5c), mà không bị bất kỳ ai kiểm soát, ngăn cấm. Tận dụng việc đó, [Zeus](/wiki/Zeus) đã giao cho Hermes việc dẫn dắt linh hồn người chết đến cổng âm phủ, giao cho [Charon](/wiki/Charon_(v%E1%BB%87_tinh)), người lái đò đưa các linh hồn qua sông [Styx](/w/index.php?title=Styx&action=edit&redlink=1) đến âm phủ. Hermes rất bất bình với việc này nhưng cũng đành chấp nhận. Nên xưa kia, khi trong nhà có người chết, người ta thường bảo "Thần Hermes đã lấy đi linh hồn của nó".
Hermes có trong tay chiếc gậy có thể khiến cho thần thánh hoặc người trần ngủ say như chết và cũng có thể đánh thức bất cứ ai dù ngủ say đến mức nào đi nữa.
## Người tình và những đứa con của Hermes[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=6)]
Ngoài những nhân vật kể dưới đây, Hermes còn rất nhiều người tình khác cùng những đứa con với con số không nhỏ.
### Thần linh(Goddess)[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=7)] [Aphrodite](/wiki/Aphrodite), nữ thần tình yêu và sắc đẹp, bị Hermes quyến rũ với sự giúp đỡ của [Zeus](/wiki/Zeus) và đôi giày có cánh. Nữ thần đã hạ sinh [Hermaphroditos](/w/index.php?title=Hermaphroditos&action=edit&redlink=1) [Hecate](/wiki/Hecate), nữ thần dưới địa ngục, trao cho Hermes sự trinh tiết bên bờ hồ [Boibeis Thessalian](/w/index.php?title=Boibeis_Thessalian&action=edit&redlink=1) và hạ sinh cho Hermes 3 người con gái [DAEIRA](/w/index.php?title=DAEIRA&action=edit&redlink=1), nữ thần dưới địa ngục, hạ sinh cho Hermes người con tên [Eleusis](/w/index.php?title=Eleusis&action=edit&redlink=1) [Peitho](/w/index.php?title=Peitho&action=edit&redlink=1), nữ thần của sự thuyết phục [Persephone](/wiki/Persephone_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), nữ thần được rất nhiều thần như Hermes, [Apollo](/wiki/Apollo), [Ares](/wiki/Ares), [Hephaestus](/wiki/Hephaistos) theo đuổi trước khi lấy [Hades](/wiki/Hades). [Demeter](/wiki/Demeter) đã phải từ chối tất cả tặng phẩm và giấu con con mình đi.
### Nữ thần(Nymph)[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=8)] [KARMENTIS](/w/index.php?title=KARMENTIS&action=edit&redlink=1) hạ sinh 1 đứa con trai là [Euandros](/w/index.php?title=Euandros&action=edit&redlink=1)
Một nữ thần vô danh hạ sinh cho Hermes người con trai
[Daphnis](/w/index.php?title=Daphnis&action=edit&redlink=1) [OKYRRHOE](/w/index.php?title=OKYRRHOE&action=edit&redlink=1), nữ thần của [Teuthrania](/w/index.php?title=Teuthrania&action=edit&redlink=1) hạ sinh cho Hermes người con trai tên [Kaikos](/w/index.php?title=Kaikos&action=edit&redlink=1) [OREIADES](/w/index.php?title=OREIADES&action=edit&redlink=1), nữ thần núi [Penelopeia](/w/index.php?title=Penelopeia&action=edit&redlink=1), nữ thần của [Arkadia](/w/index.php?title=Arkadia&action=edit&redlink=1), hạ sinh ra thần thiên nhiên [Pan](/wiki/Tinh_tinh), tuy nhiên khi nhìn thấy con mình là [nhân dương](/w/index.php?title=Nh%C3%A2n_d%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) xấu xí, nữ thần đã bỏ con mình. [RHENE](/w/index.php?title=RHENE&action=edit&redlink=1), nữ thần đảo Samothrake, sinh ra người con trai [Saon](/wiki/Saon) [Saso](/w/index.php?title=Saso&action=edit&redlink=1), nữ thần của [Arkadia](/w/index.php?title=Arkadia&action=edit&redlink=1) và là người đưa tin của Hermes, nàng sinh cho Hermes người con trai là [Agreus](/w/index.php?title=Agreus&action=edit&redlink=1) [TANAGRA](/w/index.php?title=TANAGRA&action=edit&redlink=1), nữ thần của [Argos](/w/index.php?title=Argos&action=edit&redlink=1). Hermes và [Ares](/wiki/Ares) đánh nhau để giành được nàng và cuối cùng, Hermes thắng.
### Người phàm[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=9)] [AGLAUROS](/w/index.php?title=AGLAUROS&action=edit&redlink=1) công chúa của [Athen](/wiki/Athena), sinh cho Hermes người con trai là [Keryx](/w/index.php?title=Keryx&action=edit&redlink=1) [AKALLE](/w/index.php?title=AKALLE&action=edit&redlink=1), công chúa của [Krete](/w/index.php?title=Krete&action=edit&redlink=1), sinh cho Hermes người con trai tên [Kydon](/w/index.php?title=Kydon&action=edit&redlink=1) [ALKIDAMEA](/w/index.php?title=ALKIDAMEA&action=edit&redlink=1), công chúa [Korinthos](/wiki/Korinthos), sinh người con trai [Bounos](/w/index.php?title=Bounos&action=edit&redlink=1) [ANTIANEIRA](/w/index.php?title=ANTIANEIRA&action=edit&redlink=1), người phụ nữ của [Alope](/w/index.php?title=Alope&action=edit&redlink=1) ở [Malis](/w/index.php?title=Malis&action=edit&redlink=1), hạ sinh 2 người con trai là [Ekhion](/w/index.php?title=Ekhion&action=edit&redlink=1), [Eurytos](/w/index.php?title=Eurytos&action=edit&redlink=1) [APEMOSYNE](/w/index.php?title=APEMOSYNE&action=edit&redlink=1), công chúa của [Kreteb](/w/index.php?title=Krete&action=edit&redlink=1)ị quyến rũ bởi Hermes, khi anh chàng phát hiện việc nàng mang thai, anh ta đá nàng cho đến chết.
Và còn nhiều người khác nữa
### Đồng tính[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=10)] [AMPHION](/w/index.php?title=AMPHION&action=edit&redlink=1) Vua Thebes ở Boiotia [Perseus](/wiki/Perseus) con trai thần [Zeus](/wiki/Zeus) và là hoàng tử của Argos [KROKOS](/w/index.php?title=KROKOS&action=edit&redlink=1) một người tình nam của Hermes. Khi các vị thần định giết anh ta, Hermes đã biến anh ta thành hoa nghệ.
## Một số hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=11)]
|
|
|
|Hermes
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Hermes&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hermes&action=edit§ion=12)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1052 miss, cp1055 miss


markdown:
# Lịch Trung Quốc
|(
|[Assyria](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Assyria) [Armenia](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Armenia) [Attica](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Attica&action=edit&redlink=1) *Aztec* [Babylon](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Babylon&action=edit&redlink=1) [Bahá'í](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bah%C3%A1%27%C3%AD&action=edit&redlink=1) [Bengal](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bengal&action=edit&redlink=1) [Berber](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Berber) [Bikram Samwat](/w/index.php?title=Bikram_Samwat&action=edit&redlink=1) [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch) [Celt](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Celt&action=edit&redlink=1) **Trung Quốc** [Alexandria](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Alexandria&action=edit&redlink=1) [Ai Cập](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [Ethiopia](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ethiopia&action=edit&redlink=1) [Calendrier Républicain](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) [Đức](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Do Thái](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Do_Th%C3%A1i) [Hellenic](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Hellenic&action=edit&redlink=1) [Hindu](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Hindu&action=edit&redlink=1) [Ấn Độ](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [Iran](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Iran) [Ireland](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ireland&action=edit&redlink=1) [Nhật Bản](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Java](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Java&action=edit&redlink=1) [Juche](/wiki/Juche#L.E1.BB.8Bch) [Julius mới](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Julius_s%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1) [Triều Tiên](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Litva](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Litva&action=edit&redlink=1) [Malayalam](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Malayalam&action=edit&redlink=1) *Maya* [Dân quốc](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_D%C3%A2n_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Nanakshahi](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Nanakshahi&action=edit&redlink=1) [Nepal Sambat](/w/index.php?title=Nepal_Sambat&action=edit&redlink=1) [Pawukon](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bali&action=edit&redlink=1) [Pentecontad](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Pentecontad&action=edit&redlink=1) [Rapa Nui](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Rapa_Nui&action=edit&redlink=1) [La Mã](/wiki/L%E1%BB%8Bch_La_M%C3%A3) [Rumi](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Rumi&action=edit&redlink=1) [Xô viết](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Tamil](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Tamil&action=edit&redlink=1) *Thái* [Tây Tạng](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1) [Myanma](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Myanma_truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) [Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Xhosa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Xhosa&action=edit&redlink=1) [Zoroaster](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Zoroaster&action=edit&redlink=1) **Lịch Trung Quốc** trong bài là chỉ tới " [âm lịch](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch)" hiện vẫn còn được sử dụng ở các quốc gia và khu vực chịu ảnh hưởng của nền [văn minh Trung Hoa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c), mặc dù có sự khác biệt nhất định trong cách đặt tên biểu trưng cho tháng hay cách tính [tháng nhuận](/wiki/Nhu%E1%BA%ADn) do sự chênh lệch về múi giờ hoặc quy tắc tính có sự sai biệt. Về thực chất, nó là một loại [âm-dương lịch](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) tạo ra bởi sự kết hợp của [âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) thuần túy với thời điểm xảy ra [tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD), là những cái được tính theo [dương lịch](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch). Lịch này hiện nay chủ yếu được sử dụng để tính toán các ngày lễ hội quan trọng như [năm mới](/wiki/N%C4%83m_m%E1%BB%9Bi) (tức [Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n)) hay [Tết Trung Thu](/wiki/T%E1%BA%BFt_Trung_thu), cũng như để tính toán ngày tháng cho các công việc trọng đại như [cưới xin](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Bi_xin&action=edit&redlink=1), khởi công xây dựng [nhà cửa](/wiki/Nh%C3%A0), [mồ mả](/w/index.php?title=M%E1%BB%93_m%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) hay mua sắm những đồ vật có giá trị lớn v.v. Điều này không chỉ thịnh hành ở nông thôn mà còn ở các thành phố lớn. Các loại âm lịch của người [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Singapore](/wiki/Singapore) về cơ bản là na ná như lịch của người Trung Quốc. Người Nhật Bản tính theo múi giờ [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+9 cũng như quy tắc hơi khác, người Việt Nam tính theo UTC+7 cho nên có thể có sai biệt nào đó so với âm lịch Trung Quốc về thời điểm bắt đầu và kết thúc của mỗi tháng (tức số ngày trong tháng) cũng như tháng nhuận. Ngoài ra, trong tên gọi của tháng thì tháng hai âm lịch đối với người Việt Nam là tháng Mão với ý nghĩa là tháng con mèo thay vì tháng con thỏ như lịch Trung Hoa.
Ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), và các nước nêu trên, lịch này còn gọi là Hạ lịch (夏曆), " [nông lịch](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)" (農曆 *nónglì*), khác với " [công lịch](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)" (公曆 *gōnglì*), hay " [tây lịch](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory)" (西曆 *xīlì*). Ngoài ra người ta còn gọi nó là "cựu lịch" (舊曆) sau khi "tân lịch" (新曆), tức [lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) được sử dụng như là lịch chính thức.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
### Bắt đầu[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
Truyền thuyết về sự khởi đầu của lịch Trung Quốc cho rằng lịch này có từ trước
[thiên niên kỷ 1 TCN](/wiki/Thi%C3%AAn_ni%C3%AAn_k%E1%BB%B7_1_TCN). Truyền thuyết cho rằng lịch Trung Quốc do [Hoàng Đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF) phát minh. Ông là người cai trị Trung Quốc khoảng năm 2698-2599 trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Vị hoàng đế huyền sử thứ tư là [Đường Nghiêu](/wiki/Nghi%C3%AAu) đã thêm vào các tháng nhuận. Chu kỳ 60 năm, Can-Chi (干支 *gānzhī*), được thêm vào cho các năm từ [thế kỷ 1 TCN](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1_TCN). Cho là Hoàng Đế lên ngôi khi đã lớn, năm đầu tiên của chu kỳ đầu tiên là năm 2637 TCN theo như Herbert A. Giles, trong quyển *A Chinese-English Dictionary* ( [1912](/wiki/1912)), cũng như tất cả các tác giả phương Tây khác trong thời kỳ cuối của [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh). Vì thế cho đến năm [1984](/wiki/1984) thì chu kỳ hiện tại là 78. Tuy nhiên, một số tác giả hiện đại cho rằng năm đầu tiên của chu kỳ đầu tiên là 2697 TCN khi mà Hoàng Đế còn nhỏ, và nói là hiện nay chúng ta đang ở chu kỳ 79. Hai cách tính kỷ nguyên này đã tạo ra hai cách tính toán năm liên tục, tạo ra "năm Trung Quốc" là 4642 hay 4702 cho đến đầu năm [2005](/wiki/2005).
Tuy nhiên, các chu kỳ sáu mươi được đánh số liên tục và các năm dựa trên chúng là phát kiến của các nhà niên đại học phương Tây—người Trung Hoa không sử dụng chúng. Họ sử dụng các chu kỳ không đánh số, mặc dù nó có vai trò có lợi đối với
[năm niên hiệu](/w/index.php?title=N%C4%83m_ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1), được công bố bởi các [hoàng đế Trung Hoa](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c). Thực vậy, việc *không* sử dụng niên hiệu của hoàng đế tương đương với sự làm phản mà hình phạt của nó là tử hình. Nhưng cuộc nổi dậy của [nghĩa hòa đoàn](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_h%C3%B2a_%C4%91o%C3%A0n&action=edit&redlink=1) năm [1900](/wiki/1900) đã làm người lãnh đạo không chính thức của Trung Quốc, [Từ Hi Thái Hậu](/wiki/T%E1%BB%AB_Hi_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu), bị suy yếu và dễ tổn thương trước các thách thức từ phía những người đi theo xu hướng cộng hòa, đây là những người cố ý dùng hệ thống đếm năm liên tục nhằm bất hợp pháp hóa [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) bằng cách từ chối sử dụng niên hiệu của nó. Mặc dù báo chí cộng hòa sử dụng nhiều hơn một niên đại, cái mà [Tôn Trung Sơn](/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn) lựa chọn, 2698 TCN, đã được công nhận bởi phần lớn các cộng đồng [Hoa kiều](/wiki/Hoa_ki%E1%BB%81u) ngoài khu vực [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) như [phố Tàu](/wiki/Khu_ph%E1%BB%91_T%C3%A0u_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ở [San Francisco](/wiki/San_Francisco), dẫn đến năm 4703 của họ được bắt đầu vào năm 2005. Nhiều nhà niên đại học, không biết lịch sử của nó, cho rằng 2698 TCN là sai lầm đối với kỷ nguyên 2697 TCN thu được từ các chu kỳ sáu mươi, trong khi nó thực sự là kỷ nguyên duy nhất được một số người Trung Quốc sử dụng thật sự, mặc dù chỉ là thiểu số (phần lớn người Trung Hoa không sử dụng bất kỳ một kiểu đếm số năm từ kỷ nguyên truyền thuyết).
### Lịch sử sơ kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
Các chứng cứ khảo cổ học sớm nhất của lịch Trung Quốc xuất hiện trên các
[tấm xương bói toán](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_c%E1%BB%91t&action=edit&redlink=1) vào thời kỳ cuối của [thiên niên kỷ 2 TCN](/wiki/Thi%C3%AAn_ni%C3%AAn_k%E1%BB%B7_2_TCN) thời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng). Các tấm xương này chỉ ra năm âm dương lịch có 12 tháng và thỉnh thoảng có tháng thứ 13, cũng như thậm chí có tháng thứ 14. Bởi vì ngày tháng Trung Quốc là có cơ sở vững chắc bắt đầu từ năm [841 TCN](/w/index.php?title=841_TCN&action=edit&redlink=1), lịch của thời kỳ đầu [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu) được biết đến như là lịch với tháng nhuận được thêm vào một cách tùy tiện. Tháng đầu tiên của năm khi đó rất gần với [đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) và tháng nhuận của nó là sau tháng thứ 12. Lịch tứ phân (四分 *sìfēn*) bắt đầu khoảng năm [484 TCN](/wiki/484_TCN), là lịch đầu tiên được tính toán ở Trung Quốc. Nó được đặt tên như thế vì nó sử dụng năm Mặt Trời với 365¼ ngày, cùng với quy tắc chu kỳ 19 năm = 235 tháng, được biết đến ở phương tây như là [chu kỳ Meton](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_Meton). [Đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) khi đó nằm trong tháng đầu tiên và tháng nhuận của nó được chèn thêm vào sau tháng thứ mười hai. Bắt đầu từ năm [256 TCN](/wiki/256_TCN) của vương quốc Tần, sau này là [nhà Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n), tháng nhuận là tháng phụ thứ chín vào cuối năm mà bây giờ bắt đầu bằng tháng thứ mười, và đông chí nằm trong tháng thứ mười một. Cách tính năm như thế được sử dụng cho đến nửa thời kỳ đầu của [nhà Tây Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n).
### Quy tắc "Trung khí"[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
Vua
[Hán Vũ đế](/wiki/H%C3%A1n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) của [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) đã đề ra các quy tắc cơ bản mà lịch Trung Quốc áp dụng từ đó đến nay. Lịch Thái sơ (太初, *Tàichū* - sự khởi đầu vĩ đại, niên hiệu của Hán Vũ đế) của ông năm [104 TCN](/wiki/104_TCN) là năm với [đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) nằm trong tháng thứ mười một và được thiết kế để tháng nhuận có thể là bất kỳ tháng nào (tháng 29 hay 30 ngày) mà trong tháng đó [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) không đi qua các điểm * (tức là Mặt Trời chỉ nằm trong một cung Trung khí* [hoàng đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)). Vì chuyển động trung bình của Mặt Trời (biểu kiến) được sử dụng để tính toán [tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD)cho đến tận năm [1645](/wiki/1645), tháng nhuận như thế có thể xuất hiện sau bất kỳ tháng nào của năm với cùng một xác suất. Tuy nhiên, sự giao hội của Mặt Trời và [Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng)(hay sóc) sử dụng chuyển động trung bình của cả hai thiên thể này chỉ cho đến năm [619](/wiki/619), năm thứ hai của [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), khi cả hai chuyển động bắt đầu được sử dụng mô hình chuyển động thật với hai [parabôn](/w/index.php?title=Parab%C3%B4n&action=edit&redlink=1)quan trắc ngược nhau (với những thành phần nhỏ tuyến tính và lập phương). Đáng tiếc là các parabôn không phù hợp với chuyển động trung bình, mà phù hợp với những điểm gián đoạn hay bước nhảy.
### Chuyển động thực của Mặt Trời và Mặt Trăng[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)]
Sau khi
[thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) của [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) được giới thiệu vào Trung Hoa bởi các [giáo sĩ dòng Tên](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_s%C4%A9_d%C3%B2ng_T%C3%AAn&action=edit&redlink=1), chuyển động của cả Mặt Trời và Mặt Trăng bắt đầu được tính toán bằng các [hàm lượng giác](/wiki/H%C3%A0m_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_gi%C3%A1c) trong lịch Thời Hiến (時憲 *Shíxiàn*) năm [1645](/wiki/1645) của [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), lịch này được lập bởi giáo sĩ [Adam Schall](/wiki/Johann_Adam_Schall_von_Bell), tên Trung Hoa là Thang Nhược Vọng. Chuyển động thật của Mặt Trời (biểu kiến) bấy giờ được sử dụng để tính tiết khí. Tháng nhuận thông thường hay xảy ra sau tháng thứ hai cho đến tháng thứ chín và ít khi xảy ra sau tháng thứ mười nếu tính từ tháng đầu tiên. Rất ít thời gian trong mùa thu-đông có một hay hai tháng mà Mặt Trời đi qua hai cung hoàng đạo, lẫn với hai hay ba tháng mà Mặt Trời chỉ nằm trong một cung hoàng đạo.
### Cải cách lịch Gregory và thay đổi thời gian năm 1929[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)] [Lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) được công nhận bởi [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c), lúc đó mới ra đời, có hiệu lực từ ngày [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [1912](/wiki/1912) cho các hoạt động chính thức, nhưng dân chúng vẫn tiếp tục sử dụng lịch truyền thống của nhà Thanh. Tình trạng của lịch Gregory trong khoảng [1916](/wiki/1916) đến [1921](/wiki/1921), khi Trung Quốc bị kiểm soát bởi các đốc quân, không được rõ. Từ khoảng [1921](/wiki/1921) đến [1928](/wiki/1928) các đốc quân vẫn tiếp tục kiểm soát phía bắc Trung Quốc, nhưng [Quốc dân đảng](/wiki/Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) đã kiểm soát miền nam Trung Quốc và có lẽ họ đã sử dụng lịch Gregory. Sau khi Quốc dân đảng công bố cải tổ lại Trung Hoa Dân Quốc [10 tháng 10](/wiki/10_th%C3%A1ng_10) năm [1928](/wiki/1928), họ ra sắc lệnh bắt buộc sử dụng lịch Gregory có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm [1929](/wiki/1929). Họ cũng ra sắc lệnh có hiệu lực từ ngày này mọi người dân phải sử dụng múi thời gian bờ biển đã được dùng trong tất cả các [cảng hiệp ước](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3ng_hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1), cho các cảng dọc theo bờ biển phía đông Trung Quốc, ký với châu Âu (theo Hiệp ước Nam Kinh 1842) từ năm [1904](/wiki/1904). Điều này đã thay đổi thời điểm bắt đầu mỗi ngày đối với cả lịch truyền thống và lịch Gregory một lượng +14,3 phút từ [nửa đêm](/w/index.php?title=N%E1%BB%ADa_%C4%91%C3%AAm&action=edit&redlink=1) [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) tới nửa đêm tại [kinh độ](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99) 120° đông tính từ [Greenwich](/wiki/Greenwich).
Điều này đã sinh ra một số sai biệt, chẳng hạn như đối với
[Tết Trung Thu](/wiki/T%E1%BA%BFt_Trung_thu) năm [1978](/wiki/1978). Điểm sóc khi đó là ngày [3 tháng 9](/wiki/3_th%C3%A1ng_9) năm 1978, hồi 00:07, [Giờ chuẩn Trung Quốc](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) . Sử dụng lịch cũ theo múi giờ Bắc Kinh, sóc xảy ra lúc 23:53 ngày 2, vì thế tháng Tám (âm lịch) bắt đầu trong các ngày khác nhau tùy theo từng loại lịch. Người [1] [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)(sử dụng lịch truyền thống) ăn Tết này vào ngày [16 tháng 9](/wiki/16_th%C3%A1ng_9), nhưng những người Trung Quốc khác ăn Tết này vào ngày [17 tháng 9](/wiki/17_th%C3%A1ng_9) . [[2]](#cite_note-2)
Quốc dân đảng có thể đã bắt đầu đánh số năm của nền cộng hòa của họ vào năm 1929, bắt đầu từ năm 1912 như là năm 1. Khi những người
[cộng sản](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) giành được quyền kiểm soát đối với [Trung Hoa đại lục](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_l%E1%BB%A5c) [1 tháng 10](/wiki/1_th%C3%A1ng_10) năm [1949](/wiki/1949), họ chỉ đơn giản là tiếp tục sử dụng lịch Gregory, nhưng bắt đầu từ đây đánh số năm theo kiểu phương tây, bắt đầu với 1949. Ở cả Trung Hoa đại lục và [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), các tháng của lịch Gregory được đánh số từ 1 đến 12 giống như các tháng của lịch truyền thống.
## Quy tắc[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
Các quy tắc sau có hiệu lực từ năm
[104 TCN](/wiki/104_TCN), mặc dù một số chi tiết đã từng là không cần thiết trước năm 1645. Cũng lưu ý là các quy tắc này không chỉ rõ các tính toán chi tiết dựa trên cơ sở của chuyện động thật hay trung bình của Mặt Trời, Mặt Trăng, điều này phụ thuộc vào từng giai đoạn lịch sử.
- Các tháng của âm lịch có ngày bắt đầu tính từ nửa đêm của ngày diễn ra sóc thiên văn tính theo múi giờ địa phương.
- Mỗi năm có 12 tháng thông thường, được đánh số nối tiếp từ 1 đến 12. Cứ hai đến ba năm lại có năm có
[tháng nhuận](/wiki/Nhu%E1%BA%ADn)(閏月 *rùnyuè*- nhuận nguyệt), tháng này có cùng cách đánh số như tháng trước đó (nó có thể xảy ra sau bất kỳ tháng nào? - điều này bản tiếng Anh có lẽ không đúng vì người ta quy định các tháng 11: Tý, 12:Sửu, 1: Dần không được tính nhuận). Xem thêm quy tắc 6 và [Tháng nhuận](http://www.chinesefortunecalendar.com/CLC/LeapMonth.htm).
- Cứ mỗi một
[tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD)chính của lịch Mặt Trời Trung Quốc tương đương với điểm mà Mặt Trời đi vào trong cung hoàng đạo (trung khí). Có 12 trung khí là [vũ thủy](/wiki/V%C5%A9_th%E1%BB%A7y), [xuân phân](/wiki/Xu%C3%A2n_ph%C3%A2n), [cốc vũ](/wiki/C%E1%BB%91c_v%C5%A9), [tiểu mãn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_m%C3%A3n), [hạ chí](/wiki/H%E1%BA%A1_ch%C3%AD), [đại thử](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%AD), [xử thử](/wiki/X%E1%BB%AD_th%E1%BB%AD), [thu phân](/wiki/Thu_ph%C3%A2n), [sương giáng](/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_gi%C3%A1ng), [tiểu tuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_tuy%E1%BA%BFt), [đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD), [đại hàn](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%C3%A0n).
- Mặt Trời phải luôn đi qua điểm
[đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD)(tức là đi vào [cung Ma Kết](/w/index.php?title=Cung_Ma_K%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)hay Capricorn) trong tháng 11 âm lịch.
- Nếu có 13 tháng âm lịch giữa hai tháng 11 âm lịch kế tiếp, ít nhất có một tháng là tháng mà khi đó Mặt Trời chỉ nằm hoàn toàn trong một cung hoàng đạo. Nếu chỉ có 1 tháng như vậy thì nó là
**tháng nhuận**, nếu có 2 tháng như vậy trở lên thì chỉ có tháng đầu tiên là nhuận (có ngoại lệ, xem mục 6 dưới đây).
- Không được tính nhuận các tháng Tý, Sửu, Dần. Nếu trong các tháng này có một tháng nào không có trung khí thì nó vẫn không bị tính là nhuận của tháng trước đó, tháng bị tính là nhuận sẽ là một trong hai trường hợp sau:
- Tháng sau tháng Mão (tháng 2) (nếu chỉ có một tháng không có trung khí). Trường hợp này có tháng
**giả nhuận**, mặc dù tháng âm lịch giả nhuận này có thể vẫn có chứa điểm trung khí.
- Hay tháng không có trung khí còn lại, nếu có 2 trên 13 tháng không có trung khí.
- Tháng sau tháng Mão (tháng 2) (nếu chỉ có một tháng không có trung khí). Trường hợp này có tháng
- Thời gian diễn ra sóc thiên văn và Mặt Trời đi vào một cung hoàng đạo nào đó trong lịch Trung Quốc được xác định theo múi giờ Trung Quốc tại
[đài thiên văn Tử Kim Sơn](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_T%E1%BB%AD_Kim_S%C6%A1n)(紫金山天文台) gần [Nam Kinh](/wiki/Nam_Kinh)sử dụng các phương trình thiên văn hiện đại, còn tại Việt Nam xác định theo giờ [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i).
Cung Hoàng Đạo mà Mặt Trời đi qua trong tháng và kinh độ của đường hoàng đạo của các điểm đi vào các cung thông thường dùng để xác định tháng thông thường. Tháng 1, chánh nguyệt (
*zhēngyuè*), [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) gọi là tháng giêng (tiếng Hoa là tháng khởi đầu - *tháng nguyên* có nghĩa đầu tiên. Từ đây phát sinh tên gọi *tết + Nguyên Đán* tức là buổi sáng sớm đầu tiên, *tết + Nguyên Tiêu* tức là buổi đêm đầu tiên v.v.).
|#||Tên (Việt)||Tên (Hoa)||Kinh độ||Cung hoàng đạo|
|
|11 |Tháng một (Tí)||十一月
|shíyīyuè thập nhất nguyệt |270°||
|**12** *shí'èryuè*thập nhị nguyệt [Bảo Bình](/wiki/B%E1%BA%A3o_B%C3%ACnh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **1** *zhēngyuè*chánh nguyệt [Song Ngư](/wiki/Song_Ng%C6%B0_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **2** *èryuè*nhị nguyệt [Bạch Dương](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) **3** *sānyuè*tam nguyệt [Kim Ngưu](/wiki/Kim_Ng%C6%B0u_(ch%C3%B2m_sao)) **4** *sìyuè*tứ nguyệt [Song Tử](/wiki/Song_T%E1%BB%AD_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **5** *wǔyuè*ngũ nguyệt [Cự Giải](/wiki/C%E1%BB%B1_Gi%E1%BA%A3i_(ch%C3%B2m_sao)) **6** *liùyuè*lục nguyệt [Sư Tử](/wiki/S%C6%B0_T%E1%BB%AD_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **7** *qīyuè*thất nguyệt [Xử Nữ](/wiki/X%E1%BB%AD_N%E1%BB%AF) **8** *bāyuè*bát nguyệt [Thiên Bình](/wiki/Thi%C3%AAn_X%E1%BB%A9ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) **9** *jiǔyuè*cửu nguyệt [Hồ Cáp](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_C%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **10** *shíyuè*thập nguyệt [Nhân Mã](/wiki/Nh%C3%A2n_M%C3%A3)
Mười hai tháng âm lịch là khá gần với các sự kiện trong sự phát triển của thực vật và trong nông nghiệp, vì thế chúng còn có tên gọi khác theo các loài cây:
- Chính nguyệt 正月: Tháng giêng (
[Latin](/wiki/Latinh): *primus mensis*)
- Hạnh nguyệt 杏月: Tháng hoa
[mơ hạnh](/wiki/M%C6%A1_ch%C3%A2u_%C3%82u)
- Đào nguyệt 桃月: Tháng hoa
[đào](/wiki/%C4%90%C3%A0o_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt))
- Mai nguyệt 梅月: Tháng hoa
[mơ mai](/wiki/M%C6%A1_mai)
- Lựu nguyệt 榴月: Tháng hoa
[lựu](/wiki/L%E1%BB%B1u)
- Hà nguyệt 荷月: Tháng hoa
[sen](/wiki/H%E1%BB%8D_Sen)
- Lan nguyệt 蘭月: Tháng hoa
[lan](/wiki/H%E1%BB%8D_Lan)
- Quế nguyệt 桂月: Tháng hoa quế (lưu ý quế này thuộc chi
[Osmanthus](/wiki/Chi_M%E1%BB%99c_t%C3%AA)họ [Oleaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_%C3%94_liu), chứ không phải quế chi [Cinnamomum](/wiki/Chi_Qu%E1%BA%BF)họ [Lauraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BA%BF))
- Cúc nguyệt 菊月: Tháng hoa
[cúc](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc)
- Lương nguyệt 良月: Tháng tốt lành
- Đông nguyệt 冬月: Tháng mùa đông
- Lạp nguyệt 臘月: Tháng chạp
Một số người tin rằng các quy tắc trên đây luôn luôn đúng, nhưng thực tế có một số ngoại lệ ngăn không cho
[Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) luôn luôn là sóc thứ hai sau [Đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD), hay có nghĩa là nó làm cho ngày lễ này diễn ra sau tiết *Vũ Thủy*. Ngoại lệ này diễn ra vào giai đoạn từ năm 2033 đến năm 2034, khi Đông chí là tiết khí chính thứ hai trong tháng Một (11) âm lịch. Tháng tiếp theo không có tiết khí chính và do vậy nó là nhuận, và tháng Chạp (12) tiếp theo sau đó sẽ chứa cả Bảo Bình ( *Aquarius*) và Song Ngư ( *Pisces*) và hai tiết khí chính ( *Đại Hàn* và *Vũ Thủy*). Năm Dần vì thế bắt đầu vào sóc thứ ba sau Đông chí, và nó diễn ra sau tiết Vũ Thủy - Song Ngư ( *Pisces*), vào ngày [19 tháng 2](/wiki/19_th%C3%A1ng_2). *Chú thích của người viết: Điều này hiện vẫn còn đang chưa thống nhất, do các nhà làm lịch Trung Quốc cho rằng cách tính của người phương Tây có sai số, tháng nhuận trong năm 2033 theo họ rơi vào sau tháng 7 (tháng Thân) âm lịch chứ không phải sau tháng Một (11) âm lịch và quy tắc không nhuận các tháng 11, 12, 1 vẫn được bảo toàn*.
Một trường hợp khác là năm 1984-1985, khi Mặt Trời nằm trong cung Ma Kiệt (
*Capricorn*) ở 270° và Bảo Bình ( *Aquarius*) ở 300° trong tháng 11, và sau đó đi vào cung Song Ngư ( *Pisces*) ở 330° trong tháng kế tiếp, mà lẽ ra khi đó phải là trong tháng giêng (tháng 1). Mặt Trời đã không đi vào cung nào trong tháng kế tiếp. Để đảm bảo giữ cho Đông chí nằm trong tháng 11, tháng lẽ ra phải là tháng 1 (Dần) trở thành tháng 12, và tháng sau đó là tháng 1, làm cho Tết Nguyên Đán diễn ra vào 20 tháng 2 năm 1985 sau khi Mặt Trời đã vượt qua Pisces ở 330° trong tháng trước đó, hơn là nằm trong tháng bắt đầu trong ngày này. *Chú thích của người viết: Điều này đã không diễn ra đối với lịch Việt Nam do Việt Nam tính theo UTC+7 và trên thực tế Tết Nguyên Đán năm 1985 ở Việt Nam diễn ra sớm hơn so với Trung Quốc 1 tháng âm lịch*.
Trong các trường hợp khi tháng có 2 tiết khí chính diễn ra, nó luôn luôn xảy ra ở một khoảng thời gian nào đó giữa hai tháng không có tiết khí chính. Nó thông thường diễn ra đơn lẻ và nằm ở một trong hai bên hoặc gần với Đông chí, vì thế việc đặt Đông chí trong tháng 11 (quy tắc 4) sẽ dẫn đến phải chọn lựa tháng nào trong hai tháng không có tiết khí làm tháng nhuận. Năm 1984-1985, tháng ngay trước tháng 11 có hai tiết khí chính là tháng không có tiết khí chính và nó được tính là tháng 10 nhuận. Mọi tháng từ tháng có hai tiết khí chính tới tháng không có tiết khí chính mà không tính là nhuận được đánh số nối tiếp nhau theo quy tắc 2 tính như là các tháng thường. Phát biểu của quy tắc 5, lựa chọn tháng đầu tiên trong hai tháng không có tiết khí chính giữa tháng 11, là không bị bắt buộc kể từ lần cải cách lịch cuối cùng và cũng sẽ không cần thiết cho đến tận trường hợp của năm 2033-2034, khi các tháng có hai tiết khí chính sẽ nằm cạnh ba tháng không có tiết khí chính, hai trong số chúng sẽ nằm ở một bên của tháng 11. Tháng 11 nhuận rất ít khi xảy ra. Xem
[[1]](http://www.chinesecalendar.net/)
Các ngoại lệ như trên đây là rất hiếm. Tới 96,6% các tháng chỉ chứa một tiết khí chính (điểm vào trong một cung hoàng đạo), nó phù hợp với quy tắc đánh số của bảng
[tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD), và 3,0% các tháng là nhuận (luôn luôn là tháng không có tiết khí chính). Chỉ có 0,4% các tháng hoặc là có hai tiết khí chính hoặc là các tháng kế tiếp được đánh số lại.
Điều này chỉ xảy ra sau cải cách lịch năm 1645. Khi đó người ta cần thiết phải cố định một tháng luôn luôn chứa tiết khí chính của nó và cho phép các tháng còn lại đôi khi không chứa tiết khí chính của nó. Tháng 11 đã được chọn, vì tiết khí chính của nó (Đông chí) tạo ra sự khởi đầu của năm Mặt Trời trong lịch Trung Quốc.
Lịch Trung Quốc và lịch Gregory thông thường sẽ đồng bộ trở lại sau 19 năm (
[chu kỳ Meton](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_Meton)). Tuy nhiên, chu kỳ 19 năm với các bộ tháng nhuận định sẵn chỉ là tương đối, vì thế các mô hình xác định tháng nhuận trong các chu kỳ kế tiếp nhau cuối cùng sẽ thay đổi sau vài lần chu kỳ 19 năm thành chu kỳ 19 năm hoàn toàn khác. [Hoàng đạo Trung Hoa](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%A1o_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1) (xem các phần [Danh pháp](#Danh_ph.C3.A1p) và [Địa Chi](#.C4.90.E1.BB.8Ba_Chi)) chỉ sử dụng để đặt tên năm - nó thực sự không được sử dụng để tính lịch. Trên thực tế, người Trung Quốc có [hệ thống chòm sao](/w/index.php?title=Ch%C3%B2m_sao_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) hoàn toàn khác.
## Danh pháp[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
Các năm được đặt tên theo chu kỳ của 10
[Thiên Can](/wiki/Can_Chi) và chu kỳ của 12 [Địa Chi](/wiki/Can_Chi). Mỗi năm được đặt tên theo cặp của một can và một chi gọi là [Can Chi](/wiki/Can_Chi) (干支 *gānzhī*). Thiên Can phối hợp với [Âm Dương](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng) và [Ngũ hành](/wiki/Ng%C5%A9_h%C3%A0nh). Chu kỳ 10 năm của Can bắt đầu từ can Giáp những năm tận cùng bằng 4 như 1984, 1994, 2004 v.v., còn đối với năm trước công nguyên là 7. Địa Chi liên kết với 12 con vật tượng trưng. Chu kỳ 12 năm bắt đầu bằng chi Tý (Tí) với những năm chia cho 12 còn dư 4 như 1984, 1996 v.v. hay trong phép chia cho 12 còn dư 9 nếu là năm trước Công nguyên như [9 TCN](/wiki/9_TCN) (Nhâm Tý), 21 TCN (Canh Tý), v.v. (lưu ý là không có năm 0, sau ngày 31 tháng 12 năm 1 TCN (năm Canh Thân) là ngày 1 tháng 1 năm 1 (năm Tân Dậu)).
Chu kỳ 60 năm tạo thành bởi tổ hợp của hai chu kỳ được biết như là "chu kỳ Giáp Tý" (甲子
*jiǎzǐ*). Nó không phải là 120 vì hai chu kỳ này quay vòng tuần hoàn độc lập với nhau. Do vậy không thể có những tổ hợp như Giáp Sửu chẳng hạn. Gọi là chu kỳ Giáp Tý vì năm đầu tiên của chu kỳ 60 năm là năm Giáp Tý.
Chu kỳ 60 năm là không đủ cho các tham chiếu lịch sử. Trong thời kỳ phong kiến,
[niên hiệu](/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u) (tên kỷ nguyên của một ông vua) được đặt trước tên của năm để phân biệt. Ví dụ: [Khang Hi](/wiki/Khang_Hi) Nhâm Dần (康熙壬寅), hay năm 1662, là năm Nhâm Dần (壬寅) đầu tiên trong thời gian trị vì của hoàng đế Khang Hi (康熙). Khang Hi cũng là trường hợp duy nhất trong lịch sử Trung Quốc trị vì trên 60 năm, cho nên năm Khang Hi Nhâm Dần vừa là năm 1662 khi Khang Hi lên ngôi, vừa là năm 1722 khi ông băng hà. Sử dụng niên hiệu của vua là tiềm ẩn sự thừa nhận tính hợp pháp của vị vua đó, là rất quan trọng về chính trị trong trường hợp kế vị đầy tranh cãi hay nổi loạn. Tuy nhiên, nó cũng gây ra khó khăn cho các nhà sử học Trung Quốc trong việc cho rằng triều đại nào là hợp pháp hơn khi nói về các thời kỳ sớm hơn, khi mà Trung Quốc bị chia sẻ.
Các tháng, ngày và giờ cũng có thể được biểu thị bằng Can Chi, mặc dù chúng nói chung được biểu diễn chủ yếu theo
[các số đếm Trung Hoa](/w/index.php?title=C%C3%A1c_s%E1%BB%91_%C4%91%E1%BA%BFm_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1). Cùng với nó, bốn cặp Can-Chi tạo ra bát tự (八字 *bāzì*) được sử dụng trong [chiêm tinh học Trung Quốc](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_tinh_h%E1%BB%8Dc_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1).
Có sự phân biệt giữa năm tính theo Mặt Trời và năm tính theo Mặt Trăng trong lịch Trung Quốc do nó là một loại âm dương lịch. Năm dựa theo Mặt Trăng (年
*nián* = niên) là từ một Tết Nguyên Đán đến Tết Nguyên Đán tiếp theo. Năm dựa theo Mặt Trời (歲 *suì* = tuế) có thể là chu kỳ giữa một [Lập xuân](/wiki/L%E1%BA%ADp_xu%C3%A2n) và Lập xuân tiếp theo hay chu kỳ giữa hai Đông chí (xem phần [tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD)). Năm dựa theo Mặt Trăng được sử dụng để tính ngày, trong khi năm dựa theo Mặt Trời (đặc biệt là năm giữa hai Đông chí) để tính tháng.
## Mười hai chi[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)] *Xem* [chiêm tinh học Trung Quốc](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_tinh_h%E1%BB%8Dc_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)để biết thêm chi tiết
Mười hai con vật đại diện cho mười hai
[địa chi](/wiki/Can_Chi) theo trật tự là [chuột](/wiki/Chu%E1%BB%99t), [bò](/wiki/B%C3%B2) (Việt Nam: [trâu](/wiki/Tr%C3%A2u)), [hổ](/wiki/H%E1%BB%95), [thỏ](/wiki/Th%E1%BB%8F) (Việt Nam: [mèo](/wiki/M%C3%A8o)), [rồng](/wiki/R%E1%BB%93ng), [rắn](/wiki/R%E1%BA%AFn), [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a), [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0) (hay [dê](/wiki/D%C3%AA)), [khỉ](/wiki/Kh%E1%BB%89), [gà](/wiki/G%C3%A0), [chó](/wiki/Ch%C3%B3) và [lợn](/wiki/Chi_L%E1%BB%A3n) (bắc Việt Nam: [heo](/wiki/Chi_L%E1%BB%A3n) là cách gọi lợn của miền nam). [Truyền thuyết](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt) giải thích trật tự được phân chia cho các con vật. Cả 12 con vật đánh lẫn nhau để tranh giành quyền đứng trước trong chu kỳ các năm của lịch, vì thế [Ngọc Hoàng](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_Ho%C3%A0ng_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF) phải tổ chức một cuộc thi để xác định trật tự. Mọi con vật xếp hàng ngang trên bờ sông và phải tìm cách sang bờ sông bên kia. Trật tự trong lịch của chúng sẽ là trật tự khi chúng sang đến bên kia bờ sông. Mèo thì tự hỏi bằng cách nào có thể sang bờ sông bên kia khi mà nó rất sợ nước. Cũng trong thời gian ấy, bò tự hỏi bằng cách nào nó có thể sang đến bờ bên kia với thị lực kém. Con chuột láu lỉnh đề nghị là nó và mèo sẽ ngồi trên lưng bò và hướng dẫn cho nó qua sông. Bò đồng ý và làm việc cật lực mà không để ý đến những sự kiện trên lưng nó. Trong khi ấy, chuột lẻn ra đằng sau mèo và đẩy nó xuống nước. Khi bò đến gần bờ, chuột nhảy lên phía trước và kết thúc cuộc dua ở vị trí thứ nhất. Con lợn lười biếng sang đến bờ bên kia ở vị trí thứ mười hai. Vì thế chuột được đặt tên cho năm đầu tiên, bò ở vị trí thứ hai và lợn ở vị trí thứ 12 trong chu kỳ. Mèo vào đến bờ quá muộn, không còn chỗ cho nó trong lịch và nó thề rằng sẽ là kẻ thù truyền kiếp của chuột.
## Tiết khí[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
Các tháng trong lịch Trung Quốc tuân theo các chu kỳ của Mặt Trăng. Lịch nông nghiệp dựa theo Mặt Trời với 24 điểm gọi là
[tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD) (節氣). Chúng là các điểm đánh dấu các thay đổi bốn [mùa](/wiki/M%C3%B9a) để hỗ trợ nông dân quyết định khi nào trồng trọt hay thu hoạch mùa màng, trong khi âm lịch vì nguyên nhân trên là không đáng tin cậy để theo dõi. Thuật ngữ "tiết khí" thông thường được gọi là các "điểm thời tiết". Vì việc tính toán dựa theo Mặt Trời, các tiết khí rơi vào xấp xỉ cùng một ngày trong mọi năm [dương lịch](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) chẳng hạn như [lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory), nhưng nó không tạo ra quy luật rõ ràng trong lịch Trung Quốc do quy tắc tính tháng nhuận của nó. Tiết khí được công bố hàng năm trong [niên lịch](/w/index.php?title=Ni%C3%AAn_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) cho nông dân. [Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) thông thường là ngày [sóc](/wiki/S%C3%B3c_(l%E1%BB%8Bch)) gần với [Lập xuân](/wiki/L%E1%BA%ADp_xu%C3%A2n). Cụ thể về tiết khí xem bài [Tiết khí](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_kh%C3%AD).
|
|1 [dương lịch](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) 4 [Lập xuân](/wiki/L%E1%BA%ADp_xu%C3%A2n) [4 tháng 2](/wiki/4_th%C3%A1ng_2) [Vũ thủy](/wiki/V%C5%A9_th%E1%BB%A7y) [19 tháng 2](/wiki/19_th%C3%A1ng_2) [Kinh trập](/wiki/Kinh_tr%E1%BA%ADp) [5 tháng 3](/wiki/5_th%C3%A1ng_3) [Xuân phân](/wiki/Xu%C3%A2n_ph%C3%A2n) [21 tháng 3](/wiki/21_th%C3%A1ng_3) [Thanh minh](/wiki/Thanh_minh) [5 tháng 4](/wiki/5_th%C3%A1ng_4) [Cốc vũ](/wiki/C%E1%BB%91c_v%C5%A9) [20 tháng 4](/wiki/20_th%C3%A1ng_4) [Lập hạ](/wiki/L%E1%BA%ADp_h%E1%BA%A1) [6 tháng 5](/wiki/6_th%C3%A1ng_5) [Tiểu mãn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_m%C3%A3n) [21 tháng 5](/wiki/21_th%C3%A1ng_5) [Mang chủng](/wiki/Mang_ch%E1%BB%A7ng) [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6) [Hạ chí](/wiki/H%E1%BA%A1_ch%C3%AD) [21 tháng 6](/wiki/21_th%C3%A1ng_6) [Tiểu thử](/wiki/Ti%E1%BB%83u_th%E1%BB%AD) [7 tháng 7](/wiki/7_th%C3%A1ng_7) [Đại thử](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%AD) [23 tháng 7](/wiki/23_th%C3%A1ng_7) [Lập thu](/wiki/L%E1%BA%ADp_thu) [7 tháng 8](/wiki/7_th%C3%A1ng_8) [Xử thử](/wiki/X%E1%BB%AD_th%E1%BB%AD) [23 tháng 8](/wiki/23_th%C3%A1ng_8) [Bạch lộ](/wiki/B%E1%BA%A1ch_l%E1%BB%99) [8 tháng 9](/wiki/8_th%C3%A1ng_9) [Thu phân](/wiki/Thu_ph%C3%A2n) [23 tháng 9](/wiki/23_th%C3%A1ng_9) [Hàn lộ](/wiki/H%C3%A0n_l%E1%BB%99) [8 tháng 10](/wiki/8_th%C3%A1ng_10) [Sương giáng](/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_gi%C3%A1ng) [23 tháng 10](/wiki/23_th%C3%A1ng_10) [Lập đông](/wiki/L%E1%BA%ADp_%C4%91%C3%B4ng) [7 tháng 11](/wiki/7_th%C3%A1ng_11) [Tiểu tuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_tuy%E1%BA%BFt) [22 tháng 11](/wiki/22_th%C3%A1ng_11) [Đại tuyết](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_tuy%E1%BA%BFt) [7 tháng 12](/wiki/7_th%C3%A1ng_12) [Đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) [22 tháng 12](/wiki/22_th%C3%A1ng_12) [Tiểu hàn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0n) [6 tháng 1](/wiki/6_th%C3%A1ng_1) [Đại hàn](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%C3%A0n) [21 tháng 1](/wiki/21_th%C3%A1ng_1) **Ghi chú:**
- Trong ngoặc là tiếng Hoa giản thể nếu cách viết khác với
[tiếng Hoa](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c)truyền thống.
- Viết bằng
[Hangul](/wiki/Hangul), trong ngoặc là cách viết kiểu [Hanja](/wiki/Hanja)
- Ý nghĩa của các tiết về cơ bản là giống nhau trong các nước, tuy nhiên có một vài điểm khác nhau rõ rệt.
- Ngày bắt đầu của tiết khí có thể dao động trong phạm vi ±1 ngày.
## Lễ hội[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
Mỗi năm theo lịch Trung Quốc có 9 lễ hội chính, 7 trong số đó xác định theo âm-dương lịch, 2 lễ hội còn lại có nguồn gốc từ lịch nông nghiệp (nông lịch) dựa theo Mặt Trời. (Lưu ý rằng nông dân thực tế sử dụng lịch Mặt Trời (dương lịch), và nó có 24 tiết khí để xác định khi nào thì cần gieo trồng ngũ cốc vì các đặc điểm thời tiết, khí hậu khi tính theo âm dương lịch truyền thống không chính xác. Tuy nhiên, lịch truyền thống cũng được biết đến như là nông lịch.)
Hai lễ hội đặc biệt đó là Tết Thanh Minh và lễ hội Đông chí, trùng với hai tiết khí tương ứng là
[Thanh minh](/wiki/Thanh_minh) và [Đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD), lễ hội đầu tiên diễn ra khi kinh độ của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) trên quỹ đạo của nó quanh Mặt Trời là 15 độ, lễ hội sau ở vị trí 270 độ. Để tính toán âm lịch thì múi giờ được sử dụng là [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+ 8.
Bảng dưới đây thể hiện 9 lễ hội này. Tuy nhiên, bảng này còn bỏ sót một số tết khác như Tết Hàn Thực (3 tháng 3 âm lịch) hay Tết Trùng Thập (10 tháng 10 âm lịch), đôi khi còn được tổ chức trang trọng hơn các lễ hội như Đông chí hay Thất tịch.
|Ngày||Tên Việt||Tên Hoa||Ghi chú||2003||2004||2005|
|ngày 1
|
tháng 1
|
|
chūnjié (
*xuân tiết*)
tháng 1
[[3]](#cite_note-AL-3) [Tết Nguyên Tiêu](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_ti%C3%AAu)
yuánxiāojié (
*nguyên tiêu tiết*)
tháng 4
[Tết Thanh Minh](/wiki/Thanh_minh)
qīngmíngjié (
*thanh minh tiết*)
tháng 5
[[3]](#cite_note-AL-3) [Tết Đoan Ngọ](/wiki/T%E1%BA%BFt_%C4%90oan_ng%E1%BB%8D)
duānwǔjié (
*đoan ngọ tiết*)
và ăn rượp nếp (bỗng rượu)
tháng 7
[[3]](#cite_note-AL-3) [Thất tịch](/wiki/Th%E1%BA%A5t_T%E1%BB%8Bch)
qīxì (
*thất tịch*)
tháng 7
[[3]](#cite_note-AL-3) [Tết Trung Nguyên](/wiki/Vu-lan)
zhōngyuánjié (
*trung nguyên tiết*)
tháng 8
[[3]](#cite_note-AL-3) [Tết Trung Thu](/wiki/T%E1%BA%BFt_Trung_thu)
zhōngqiūjié (
*trung thu tiết*)
và ăn bánh Trung Thu
tháng 9
[[3]](#cite_note-AL-3) [Tết Trùng Dương](/wiki/T%E1%BA%BFt_Tr%C3%B9ng_c%E1%BB%ADu)
chóngyángjié (
*trùng dương tiết*)
và triển lãm hoa
tháng 12
[Lễ hội Đông Chí](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_%C4%90%C3%B4ng_Ch%C3%AD&action=edit&redlink=1)
dōngzhì (
*đông chí*)
## Lịch Triều Tiên[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)]
Lịch truyền thống Triều Tiên có nguồn gốc từ lịch Trung Quốc. Đầu
[thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) Triều Tiên dựa vào quan hệ ngoại giao gần gũi với Trung Quốc trong khi không có quan hệ ngoại giao với các quốc gia khác. Để công nhận mối quan hệ này, các vị vua Triều Tiên tổ chức việc tiếp nhận lịch Trung Quốc từ hoàng đế Trung Hoa mỗi năm với một sự phô trương lớn. Lịch này có: [Hoàng đạo Trung Hoa](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%A1o_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1)gồm 12 [Địa Chi](/wiki/Can_Chi)(con vật), được sử dụng để tính giờ và năm;
- Mười
[Thiên Can](/wiki/Can_Chi), được tổ hợp cùng với 12 Địa Chi để tạo ra chu kỳ 60 năm;
- Hai mươi tư điểm đổi hướng thời tiết (節氣 절기
*jeolgi*) trong mỗi năm, cách nhau khoảng 15 ngày;
- Các tháng Mặt Trăng (tháng âm lịch).
Lịch truyền thống Triều Tiên thông thường tính bắt đầu từ năm
[2333 TCN](/w/index.php?title=2333_TCN&action=edit&redlink=1), là thời gian thành lập ra Triều Tiên bởi [Dangun](/wiki/%C4%90%C3%A0n_Qu%C3%A2n) theo huyền thoại.
Lịch truyền thống này hiện nay ít được sử dụng, ngoại trừ để tính toán các lễ hội truyền thống (xem thêm
[Lễ hội Triều Tiên theo âm lịch](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_theo_%C3%A2m_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)) và để đánh dấu ngày tháng sinh bởi những người cao tuổi.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)]
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)] [Rules for the Chinese Calendar](http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/calendar/chinese.shtml) [Chinese calendars](http://www.hermetic.ch/chcal/chcal.htm#chinese_calendars) [Years of China, Japan, and Korea](http://fluffy.uoregon.edu/eddy/years.html) [Toán học trong lịch Trung Quốc](http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/calendar/cal.pdf)(tiếng Anh) [Lịch Tàu - Trung Quốc](http://maphuong.com/dichly/amlich/index.php)Rất phù hợp với Lịch của Trung Quốc đang sử dụng và được an thêm các sao Cát thần và Hung thần để thuận lợi cho việc cho ngày giờ tốt xấu.
- Calendar Conversion
[Gregorian-Chinese calendar converter](http://www.mandarintools.com/calendar.html)- works only for the republican age (after 1912) [Two Thousand Year Chinese Calendar Converter](http://www.sinica.edu.tw/~tdbproj/sinocal/luso.html)(in Chinese)- works for all dates from the [Han Dynasty](/w/index.php?title=Han_Dynasty&action=edit&redlink=1)until [2100](/wiki/2100)
-
- Pages from the
[Hong Kong Observatory](/w/index.php?title=Hong_Kong_Observatory&action=edit&redlink=1) [website](http://www.hko.gov.hk/contente.htm) [Vietnamese Cyclic Chronology](http://art-hanoi.com/chrono)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 hit/2


markdown:
*Pericallis hybrida*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Pericallis hybrida
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Asterales](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%BAc) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Asteraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Pericallis](/wiki/Pericallis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. hybrida** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Pericallis hybrida*
(Regel) B.Nord., 1978
* là một loài Pericallis hybrida* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cúc](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%BAc). Loài này được (Regel) B.Nord. mô tả khoa học đầu tiên năm 1978. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Pericallis_hybrida&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pericallis_hybrida&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-31561). Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013. *Pericallis hybrida*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Pericallis_hybrida&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pericallis_hybrida&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về

X-Cache: cp1068 hit/1, cp1055 miss


markdown:
# biennially
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Phó từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adv-&action=edit§ion=T-1)] **biennially** [/ˌbɑɪ.ˈɛ.ni.əl.li/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Hai](/wiki/hai)năm một lần.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **biennially** [/ˌbɑɪ.ˈɛ.ni.əl.li/](/wiki/Wiktionary:IPA)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1055 miss, cp1053 miss


markdown:
# irresponsabilité
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|irresponsabilité |
|irresponsabilité **irresponsabilité** gc [/i.ʁɛs.pɔ̃.sa.bi.li.te/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Trái nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ant-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))


markdown:
Är den här sevärdheten populär hos lokalborna?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för resenärer med en budget?
Kan man komma till den här sevärdheten med kollektivtrafik?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för seniorer (55+)?
Är den här sevärdheten lämplig för små barn?
Är den här sevärdheten lämplig för familjer?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för historieälskare?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för trendsättare?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för konst- och arkitekturälskare?
Skulle du rekommendera den här sevärdheten för spänningssökare?
Tack för hjälpen!
läs mer
Äger eller förvaltar du den här verksamheten? Registrera dig som ägare utan kostnad för att svara på omdömen, uppdatera din profil och mycket mer.

Content-Language: sv

Set-Cookie: TAUnique=%1%enc%3Akgd83O5K4%2BT6%2F8s1P6ChJ1H09Xrd5DuAC%2FSrOoDuZwBirck%2BOLs3gg%3D%3D; Domain=.tripadvisor.se; Path=/; Expires=Wed, 25 Jul 2018 10:18:54 GMT; HttpOnly

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache,no-store,must-revalidate

Vary: User-Agent,Accept-Encoding

P3P: CP="NOI CURa ADMa DEVa TAIa OUR BUS IND UNI COM NAV INT DSP COR CAO PSA IDC ADM DEVi TAIi PSD IVAi IVDi CONi HIS CNT"