markdown:
Các tình tiết tăng nặng
trách nhiệm hình sự phản ánh cách thức thực hiện tội phạm và một số vấn đề cần
chú ý khi áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
-----------------------------------
Thạc sỹ
Đinh Văn Quế
I- Các
tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự phản ánh cách thức thực hiện tội phạm
Cách thức
thực hiện tội phạm là phương thức, thủ đoạn mà người phạm tội sử dụng để thực
hiện tội phạm. Phương thức thủ đoạn mà người phạm tội thực hiện hoặc là tạo điều
kiện cho người phạm tội thực hiện tội phạm dễ dàng, hoặc là làm tăng mức độ nguy
hiểm của hành vi phạm tội.
Nghiên
cứu các quy định tại Điều 48 Bộ luật hình sự về các tình tiết tăng nặng trách
nhiệm hình sự chúng ta thấy có các tình tiết sau đây phản ánh cách thức thực
hiện tội phạm.
1.
Phạm tội có tổ chức.
(điểm a khoản 1 Điều 48)
Phạm
tội có tổ chức
là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện
tội phạm (khoản 3 Điều 20 Bộ luật hình sự)
Phạm tội
có tổ chức, là trường hợp nhiều người cố ý cùng bàn bạc, cấu kết chặt chẽ với
nhau, vạch ra kế hoạch để thực hiện một tội phạm, dưới sự điều khiển thống nhất
của người cầm đầu.
Phạm tội
có tổ chức, là một hình thức đồng phạm, có sự phân công, sắp đặt vai trò của
những người tham gia. Trong đó mỗi người thực hiện một hoặc một số hành vi và
phải chịu sự điều khiển của người cầm đầu.
Phạm tội
có tổ chức khác với tổ chức tội phạm. Hình luật xã hội chủ nghĩa không truy cứu
trách nhiệm hình sự đối với một tổ chức (pháp nhân), vì vậy, không có khái niệm
tổ chức tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử
vẫn có thể có một tập thể một tổ chức tội phạm, tức là có sự thống nhất từ người
đứng đầu đến các nhân viên thực hiện một tội phạm, nhưng khi truy cứu trách
nhiệm hình sự thì chỉ truy cứu từng các nhân trong tổ chức đó. Ví dụ: Trong vụ
án Tân Trường Sanh, có một đơn vị là Phòng chống buôn lậu thuộc Cục hải quan
thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức nhận hối lộ. Việc nhận hối lộ ở đây không phải
do từng cá nhân thực hiện mà là do phòng thực hiện, người đưa hối lộ cũng không
đưa cho một cá nhân nào mà đưa chung cho cả Phòng, Phòng cử người nhận tiền hối
lộ và chia cho tất cả những người khác theo phương thức người có chức vụ nhiều
hơn nhân viên, người có thời gian công tác ở Phòng lâu hơn được chia nhiều hơn.
Tuy Phòng chống buôn lậu không phải là tổ chức chuyên tội phạm, nhưng nếu xét
riêng về hành vi nhận hối lộ thì họ là tổ chức nhận hối lộ.
Hiện nay,
cũng có ý kiến cho rằng, Bộ luật hình sự nước ta cần quy định việc truy cứu
trách nhiệm hình sự đối với “nhóm tội phạm có tổ chức” để trừng trị một số đối
tượng thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức để thực hiện một số tội
đặc biệt nguy hiểm như: khủng bố, giết người rửa tiền, buôn bán người, sản xuất,
mua bán trái phép chất ma tuý… Tuy nhiên, theo tôi, cần cân nhắc kỹ vấn đề này,
vì Bộ luật hình sự đã quy định các hành vi phạm tội khủng bố, rửa tiền, buôn bán
người, sản xuất và mua bán trái phép chất ma tuý và một số tội phạm khác. Đối
với các tội phạm này, nếu là phạm tội có tổ chức thì bị truy cứu trách nhiệm
hình sự theo khung hình phạt nặng hơn. Nếu quy định thêm một hành vi phạm tội
mới mà hành vi phạm tội đó đã được quy định tại các điều luật thì áp dụng thế
nào ? Khái niệm tội phạm theo Điều 8 Bộ luật hình sự đã nêu rất rõ, còn phạm tội
có tổ chức Điều 20 Bộ luật hình sự cũng nêu cụ thể đã bao hàm cả nhóm phạm tội
có tổ chức rồi. Giả thiết, có một nhóm được thành lập ra để thực hiện một hoặc
một số tội phạm nào đó nhưng vì lý do khách quan mà chưa thực hiện được thì đã
thuộc trường hợp chuẩn bị phạm tội hoặc phạm tội chưa đạt và tuỳ trường hợp mà
bị xử lý theo quy định của Bộ luật hình sự. Ngoài ra, Bộ luật hình sự còn có chế
định “tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội” (Điều 19). Vậy “nhóm tội phạm có tổ
chức” chưa thực hiện hành vi phạm tội mà tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội”
thì giải quyết thế nào, đó là chưa kể đến việc xác định vai trò của từng người
trong “nhóm tội phạm có tổ chức đó”.
Phạm tội
có tổ chức khác với người tổ chức trong đồng phạm, vì người tổ chức là người chủ
mưu, cầm đầu chỉ huy việc thực hiện tội phạm, nói lên vai trò nhiệm vụ của một
người trong một vụ án có đồng phạm, còn phạm tội có tổ chức lại nói lên quy mô
của tính chất, mức độ nguy hiểm mà tội phạm đó đã xảy ra. Tất nhiên trong phạm
tội có tổ chức có người tổ chức (người cầm đầu),
Phạm tội
có tổ chức cũng khác với hành vi tổ chức trong một số tội phạm như tổ chức tảo
hôn (Điều 148) tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý (Điều 197), tổ chức đánh
bạc (Điều 249), tổ chức người khác trốn đi nước người hoặc ở lại nước ngoài trái
phép (Điều 275). Phạm tội có tổ chức là nói đến quy mô, tính chất của tội phạm,
còn khái niệm "tổ chức" trong các tội phạm cụ thể nêu ở trên là hành vi phạm
tội. Phạm tội có tổ chức, nhất thiết phải có từ hai người trở lên, là một hình
thức đồng phạm có sự cấu kết chặt chẽ, có sự phân công trách nhiệm...còn tổ chức
đánh bạc, tổ chức tảo hôn, tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý... có thể chỉ
có một người cũng có thể thực hiện được hành vi phạm tội tổ chức...
Trong vụ
án đồng phạm có tổ chức tuỳ thuộc vào quy mô và tính chất mà có thể có những
người giữ những vai trò khác nhau như: Người tổ chức, người thực hành, người xúi
dục, người giúp sức.
Người
tổ chức
là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Chỉ trong trường hợp
phạm tội có tổ chức mới có người tổ chức. Người tổ chức có thể có những hành vi
như: khởi xướng việc tội phạm; vạch kế hoạch thực hiện tội phạm cũng như kế
hoạch che giấu tội phạm; rủ rê, lôi kéo người khác cùng thực hiện tội phạm; phân
công trách nhiệm cho những người đồng phạm khác để thống nhất thực hiện tội
phạm; điều khiển hành động của những người đồng phạm; đôn đốc, thúc đẩy người
đồng phạm khác thực hiện tội phạm...
Người
thực hành
là người trực tiếp thực hiện tội phạm. Trực tiếp thực hiện tội phạm là trực tiếp
có hành vi thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm như: trực tiếp cầm dao
chém nạn nhân, cầm súng bắn nạn nhân, trực tiếp chiếm đoạt tài sản, trực tiếp
nhận hối lộ v.v... Người thực hành là người có vai trò quyết định việc thực hiên
tội phạm, vì họ là người trực tiếp thực hiên tội phạm. Dù là đồng phạm giản đơn
hay phạm tội có tổ chức thì bao giờ cũng có người thực hành. Nếu không có
người thực hành thì tội phạm chỉ dừng lại ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, mục
đích tội phạm không được thực hiện; hậu quả vật chất của tội phạm chưa xảy ra và
trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm khác sẽ được xem xét theo quy
định tại Điều 17 Bộ luật hình sự (chỉ chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng
hoặc đặc biệt nghiêm trọng mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự). Trách nhiệm
hình sự của những người đồng phạm khác rõ ràng phụ thuộc vào hành vi của của
người thực hành.
Thực tiễn
xét xử cho thấy, không phải bao giờ người thực hành cũng thực hiện đúng những
hành vi do các đồng phạm khác đặt ra, có trường hợp người thực hành tự ý không
thực hiện tội phạm hoặc tự ý nửa chừng chấm dứt việc thực hiên tội phạm, nhưng
thực tế cũng không ít trường hợp người thực hành tự ý thực hiện những hành vi
vượt quá yêu cầu của các đồng phạm khác đặt ra, Khoa học luật hình sự gọi là
hành thái quá của người thực hành trong vụ án có đồng phạm. Luật hình sự của
nhiều nước ghi ró chế định “thái quá’ của người thực hành trong Bộ luật hình sự
hoặc trong các văn bản luật hình sự. ở nước ta chế định này chưa được ghi trong
Bộ luật hình sự, nhưng về lý luận cũng như thực tiến xét xử đều thừa nhận chế
định này khi cần phải xem xét đến trách nhiệm hình sự của người thực hành
cũng như những người đồng phạm khác trong một vụ án có đồng phạm. Hiện nay, đa
số ý kiến cho rằng khi Bộ luật hình sự của nước ta được sửa đổi bổ sung một cách
căn bản, cần quy định chế định “hành vi thái quá của người thực hành” cùng với
chế định đồng phạm đã được quy định tại Điều 20 Bộ luật hình sự.
Về lý
luận cũng như thực tiễn xét xử đã khẳng định, hành vi thái quá của người thực
hành trong vụ án có đồng phạm và hậu quả do hành vi thái quá đó gây ra chỉ người
thực hành phải chịu trách nhiệm hình sự còn những người đồng phạm khác không
phải chịu về sự “thái quá” đó. Như vây, khi nghiên cứu tình trạng loại trừ trách
nhiệm hình sự của những người đồng phạm khác đối với hành vi thái quá của người
thực hành chúng ta chỉ có thể nghiên cứu nội dung của sự “thái quá” mà người
thực hành đã gây ra, từ đó xác định trách nhiệm hình sự của người thực hành về
hành vi thái quá đó mà loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những người đồng
phạm khác.
Hành vi
thái quá của người thực hành là trường hợp người thực hành tự ý thực hiện hành
vi phạm tội mà những người đồng phạm khác không mong muốn. Hay nói cách khác là
hành vi phạm tội của người thực hành mà những người đồng phạm khác không có ý
định thực hiện. Ví dụ: Trần Quang A, Nguyễn Văn C, Bùi Quốc T, Bùi Quốc L vì
thua bạc nên Bùi Quốc T bàn bạc với đồng bọn về nhà mình doạ mẹ của T để buộc mẹ
của T phải đưa chìa khoá tủ mở lấy tiền tiếp tục đi đánh bạc, cả bọn đồng ý. Vì
T và L là anh em và là con của bà M, nên chúng giao cho A và C trực tiếp thực
hiện. Trước khi đi cả bọn thống nhất chỉ doạ bà M để bà đưa chìa khoá tủ chứ
không được làm bất cứ điều gì gây đau đớn cho bà. T và L còn nói, nếu má tao có
sao chúng mày đừng có trách. Sau khi đã bàn bạc thống nhất, vào lúc nửa đêm A và
C lẻn vào nhà bà M, lợi dụng lúc bà M đang ngủ, A dùng tay chẹn vào cổ bà M, còn
C doạ : “Chìa khoá tủ để ở đâu không đưa đây chúng tao giết !”. Bị tấn công bất
ngờ, bà M không kịp trở tay buộc phải đưa chùm chìa khoá cho C. Trong lúc C đang
mở tủ để lục soát tìm tiền, thì A dùng một quả chanh nhét vào miệng bà M và lấy
khăn bịt miệng bà M lại, nhưng vì bà M giãy giụa làm quả chanh trong miệng bật
ra, đồng thời bà M kêu cứu. Sợ bị lộ, A vật bà M xuống ngồi lên bụng bà, rồi
dùng tay bóp cổ bà cho đến khi bà M không còn giãy giụa nữa A mới bỏ tay ra. C
thấy A hành động như vậy hỏi, sao mày làm thế, thì A trả lời, bà ấy chỉ
xỉu thôi không chết đâu mà sợ. Cùng lúc này C đã lục tủ lấy được bọc tiền của bà
M rồi cả hai bỏ chạy ra điểm hẹn với T và L. Thấy A và C đến T hỏi ngay má tao
có sao không, cả A và C đều trả lời không việc gì hết. T bào L về nhà xem tình
hình còn T, A và C tiếp tục đi đánh bạc. Khi L về nhà thấy má mình bất động đã
đưa đi bệnh viện cấp cứu, nhưng bà M đã chết. Trường hợp này, ngay từ khi bàn
bạc phạm tội, chúng thống nhất chỉ làm cho bà M sợ để bà đưa chìa khoá tủ, nhưng
trong khi thực hiện tội phạm A đã có hành vi thái quá làm cho bà M bị chết, vì
vậy chỉ có A bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người, cong C, T, L chỉ
bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản của công dân.
Thực tiễn
xét xử cho thấy hành vi thái quá của người thực hành không đơn giản mà nó được
biểu hiện dưới nhiều khía cạnh khác nhau như: lúc đầu chỉ bàn cướp nhưng khi
thực hiện lại giết người; lúc đầu chỉ bàn đánh cho một trận nhưng khi thực hiện
lại lấy tài sản của người bị đánh; lúc đầu bàn bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản
nhưng khi thực hiện việc bắt cóc lại hiếp dâm; lúc đầu chỉ bàn trộm trâu nhưng
khi thực hiện lại trộm cả lợn và gà v.v...Chính vì tội phạm xảy ra muôn hình
muôn vẻ nên khoa học luật hình sự chia hành vi thái quá ra làm hai loại chính:
Thái quá về chất lượng của hành vi và thái quá về số lượng của hành vi.
- Thái
quá về chất lượng của hành vi là trường hợp người thực hành trong vụ án có
đồng phạm thực hiện hành vi thái quá đó không cùng tính chất với tội phạm mà
những người đồng phạm khác có ý định thực hiện, nếu hành vi thái quá cấu thành
tội phạm thì tội phạm đó không cùng tính chất với tội phạm mà những người đồng
phạm khác có ý định thực hiện. Ví dụ: Trần Văn Tuấn bàn với Đặng Văn Hùng và
Phạm Quốc Hưng chặn đường để cướp của, nhưng trước khi đi, Hùng ở nhà vì phải
đưa con đi bệnh viên, nên chỉ có Tuấn và Hưng thực hiện. Khi phát hiện thấy
người đi xe máy chạy qua, Hưng và Tuấn ra chặn lại để cướp tài sản thì phát hiện
người đi xe máy là một phụ nữ, nên cả hai tên nảy ý định hiếp dâm và chúng đã
thực hiện hành vi hiếp dâm, đồng thời lấy của nạn nhân sợi dây chuyền. Hành động
xong, Hưng và Tuấn về kể cho Hùng nghe đã cướp được dây chuyền vàng, hôm sau
Hùng mang dây chuyền đi bán thì bị phát hiện và bị bắt giữ. Trong quá trình điều
tra, Hùng mới biết ngoài hành vi cướp tài sản thì Hưng và Tuấn còn hiếp dâm
người bị hại. Hành vi thái quá của Hưng và Tuấn là hành vi thái quá về chất
lượng vì tội hiếp dâm không cùng tính chất với tội cướp tài sản. Việc xác
định thái quá về chất lượng không mấy khó khăn và cũng chính vì thế mà xác định
trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm khác không
phải là người thực hành cũng dễ dàng hơn so với trường hợp thái quá về số lượng
hành vi.
- Thái
quá về số lượng hành vi là trường hợp người thực hành trong vụ án có đồng
phạm thực hiện hành vi thái quá, mà hành vi đó cùng tính chất với hành vi phạm
tội mà những người đồng phạm khác có ý định thực hiện. Về lý luận cũng như thực
tiễn xét xử loại thái quá này rất khó xác định cho nên không ít trường hợp rõ
ràng là người thực hành trong vụ án có đồng phạm có hành vi thái quá nhưng những
người đồng phạm khác vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi thái quá đó.
Do đó để phân biệt hành vi đã thái quá hay chưa cần phải nghiên cứu nó ở những
mức độ khác nhau.
Trường
hợp thứ nhất:
Hành vi
thái quá của người thực hành trong vụ án có đồng phạm đã cấu thành một tội phạm
khác và tội phạm này cùng tính chất với tội phạm mà những người đồng phạm khác
có ý định thực hiện. Ví dụ: Do có thù tức với Đặng Văn Hoà, nên Trần Tuấn Anh,
Phạm Quốc Bảo và Nguyễn Hồng Cang bàn bạc tìm Hoà để đánh cho Hoà một trận. Khi
gặp Hoà, cả ba tên lao vào dùng chân tay đấm đá cho tới khi Hoà ngã gục. Thấy
vậy, Bảo và Cang nói: “thôi thế là đủ đừng đánh nữa không thì nó chết mất”, rồi
Bảo và Cang bỏ đi. Nhưng Trần Tuấn Anh vẫn ở lại tiếp tục dùng gót chân thúc
mạnh vào hai mạng sườn và dận lên ngực Hoà cho tới khi Hoà bất tỉnh mới thôi.
Hậu quả là Hoà bị chết. Kết quả giám định kết luận Hoà bị chết là do bị vỡ lá
lách, chảy máu trong, phổi xung huyết mất máu cấp. Với hành vi phạm tội như trên
Toà án cấp sơ thẩm và phúc thẩm đều kết án Trần Tuấn Anh, Phạm Quốc Bảo và
Nguyễn Hồng Cang về tội giết người. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật Chánh
án Toà án nhân dân tối cao đã kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm và Hội đồng
giám đốc thẩm đã quyết định: kết án Trần Tuấn Anh về tội giết người còn Phạm
Quốc Bảo và Nguyễn Hồng Cang không bị kết án về tội giết người mà chỉ bị kết án
về tội cố ý gây thương tích vì xác định hành vi của Trần Tuấn Anh là hành vi
thái quá nên Bảo và Cang không phải chịu về hậu quả do hành vi thái quá của Tuấn
Anh gây ra. Trong vụ án này, hành vi thái quá của Trần Tuấn Anh đã cấu thành tội
phạm khác (tội giết người) nhưng hành vi này cùng tính chất với hành vi của
những người đồng phạm khác (cùng đấm đá, cùng xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ
của con người ).
Trường
hợp thứ hai:
Hành vi
thái quá của người thực hành chưa cấu thành tội phạm khác mà nó vẫn là tội phạm
mà những người đồng phạm khác có ý định thực hiện. Ví dụ: Lê Khắc Thâu là thủ
kho, Trần Thị Mai là kế toán và Vũ Văn Ban là bảo vệ Công ty kinh doanh tổng hợp
tỉnh bàn với nhau về việc vào lấy trộm 100 Kg mì chính (bột ngọt) ở kho do Thâu
quản lý đem bán lấy tiền chia nhau. Thâu và Ban được phân công trực tiếp vào kho
lấy mì chính còn Mai có nhiệm vụ sửa chữa sổ sách để hợp thức hoá việc thiếu 100
Kg mì chính. Nhưng trước khi vào kho lấy mì chính Thâu bàn với Ban lấy thêm 50
Kg để chia nhau mà không cho Mai biết. Trường hợp phạm tội này, rõ ràng Ban và
Thâu có hành vi thái quá, nhưng hành vi thái quá này không cấu thành một tội
phạm khác riêng biệt, cả Mai, Thâu và Ban đều tội phạm tham ô tài sản, nhưng
tính chất và mức đội tội phạm của Ban và Thâu có khác Mai; trách nhiệm hình sự
của Mai chỉ phải chịu cùng với Thâu và Ban về 100 Kg mì chính, còn Ban và Thâu
phải chịu trách nhiệm hình sự về 150 Kg mì chính.
Sự phân
biệt hai loại hành vi thái quá như trên chỉ có ý nghĩa trong công tác nghiên cứu
khoa học, còn thực tiễn xét xử dù là thái quá về chất lượng hay về số lượng của
hành vi thì những người đồng phạm khác đều không phải chụi trách nhiệm hình sự
về hành vi thái quá của người thực hành.
Đối với
các vụ án phạm tội có tổ chức, khi xác định những người đồng phạm khác có phải
chịu trách nhiệm về hành vi thái quá của người thực hành hay không cũng có nhiều
phức tạp. Bởi vì trong quá trình thực hiện tội phạm, người thực hành có nhiều
hành vi nhằm đạt được mục đích mà những người đồng phạm khác mong muốn, trong đó
có hành vi được những người đồng phạm khác biết trước và đồng tình, nhưng cũng
có những hành vi không được những người đồng phạm khác biết trước, không mong
muốn hậu quả của những hành vi đó xảy ra, nhưng có thái độ bỏ mặc, muốn ra sao
thì ra. Vậy vấn đề trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm khác được
xác định như thế nào khi người thực hành có những hành vi gây ra hậu quả mà mình
không biết, không mong muốn ? Ví dụ: A, B và C chỉ bàn bạc với nhau về việc đến
uy hiếp chủ nhà để cướp tài sản. Khi đi chúng có mang theo dao găm, dây trói,
giẻ và chanh để bịt miệng. Tới nơi, A và B trói chủ nhà, nhét chanh vào miệng
chủ nhà, lấy giẻ buộc lại và giao cho C canh giữ. Thấy giẻ bịt miệng chủ nhà
tuột ra, C sợ chủ nhà kêu cứu, nên đã bóp cổ làm chủ nhà bị chết ngạt. Về trường
hợp này, có ý kiến cho rằng hành vi bóp cổ chủ nhà của C là hành vi thái quá nên
C phạm giết người và cướp tải sản còn A và B không chịu trách nhiệm về hành vi
và hậu quả do hành vi thái quá của C nên chỉ phạm tội cướp tài sản. Tuy nhiên,
xem xét một cách toàn diện thì thấy: Tuy A, B và C không bàn bạc với nhau
từ trước về việc giết người, nhưng A và B bỏ mặc cho C hành động, không quan tâm
đến hậu quả do hành vi của C gây ra miễn là cướp được tài sản; việc C bóp cổ chủ
nhà cũng là nhằm cho A và B thực hiện trót lọt việc lấy tài sản mà cả A và B đều
mong muốn. Do đó, cái chết của chủ nhà do C trực tiếp gây ra nhưng phải buộc cả
A và B cùng phải chịu trách nhiệm hình sự.
Hành vi
thái quá của người thực hành, về lý luận cũng như pháp luật của các nước trên
thế giới còn có nhiều cách đánh giá khác nhau, nhưng qua thực tiễn xét xử ở nước
ta cũng như một số nước thừa nhận: Nếu những người đồng phạm để cho người thực
hành hoàn toàn tự do hành động nhằm đạt được mục đích của tội phạm mà những
người đồng phạm khác có ý định thực hiện, thì hành mọi hành vi của người thực
hành không được coi là hành vi thái quá và những người đồng phạm khác phải chịu
trách nhiệm hình sự về mọi hành vi của người thực hành gây ra. Tuy nhiên, khi
xem xét hành vi của người thực hành được tự do hành đồng để đạt được mục đích mà
các người đồng phạm khác đặt ra phải chú ý một điểm là: Hành vi đó phải là dấu
hiệu của cấu thành tội phạm mà tội phạm đó đã được những người đồng phạm khác
bàn bạc thống nhất như trường hợp ví du trên hành vi bóp cổ chủ nhà của C cũng
là hành vi vũ lực - dấu hiệu của tội cướp tài sản, thì những người đồng phạm
khác mới phải chịu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi đó lại là dấu hiệu cấu thành
một tội độc lập khác thì hành vi đó lại được coi là thái quá và những người đồng
phạm khác không phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp ví dụ trên, giả
thiết C không bóp cổ chủ nhà chết mà lại hiếp dâm chủ nhà thì hành vi diếp dâm
của C là hành vi thái quá và A, B không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội
hiếp dâm mà C thực hiện.
Việc để
cho người thực hành tự do hành động, tức là người thực hành không bị ràng buộc
bởi bất kỳ sự ràng buộc nào của những người đồng phạm khác. Nếu những người đồng
phạm khác lại có hành vi ngăn cản hay hành động tích cực để ngăn chặn hậu quả,
nhưng người thực hành vẫn cố tình thực hiện, thì hành vi của người thực hành dù
có là dấu hiệu câú thành tội phạm mà những người đồng phạm khác có ý định thực
hiện thì những người này cũng không phải chịu trách nhiệm hình sự. Ví dụ: Trương
Quang Tuấn, Vũ Minh Hùng và Hoàng Công Văn bàn bạc đến nhà cậu ruột của Văn để
cướp. Văn không trực tiếp thực hiện mà giao cho Tuấn và Hùng thực hiện. Trước
khi đi, Hoàng Công Văn dặn: chỉ được trói chủ nhà để uy hiếp lấy tài sản chứ
không được gây án mạng. Vì sợ Tuấn và Hùng làm ẩu, Văn đã kiểm tra và giữ lại
hai dao găm mà Tuấn và Hùng định mang theo. Trên đường đến nhà cậu của Văn để
cướp, Hùng và Tuấn tự ý về nhà Hùng lấy một khẩu súng ngắn mà Hùng đã chuẩn bị
từ trước, vì Hùng cho rằng không có vũ khí thì không thể làm gì được. Tới nơi,
Hùng và Tuấn dùng súng uy hiếp bắt trói chủ nhà, rồi lục soát lấy tài sản. Trong
khi đang lục soát thì chủ nhà tự cởi được trói, kêu cứu, Hùng đã dùng súng bắn
chết chủ nhà. Trong trường hợp này hành vi của Hùng cũng là hành vi nhằm thực
hiện tội cướp mà Văn đã bàn bạc từ trước, nhưng Văn đã có những hành động tích
cực nhằm hạn chế ngăn chặn hậu quả nên Văn không phải chịu trách nhiệm hình sự
về tội giết do Hùng và Tuấn gây nên.
Thực tiễn
xét xử cũng có những trường hợp nếu chỉ căn cứ vào hành động hoặc lời nói của
những người đồng phạm khác (chủ mưu, tổ chức, xúi dục, giúp sức) thì thấy những
người này có ý thức bỏ mặc hậu quả xảy ra do người thực hành thực hiện nên đã
buộc những người này phải chịu trách nhiệm về hậu quả mà người thực hành gây ra,
nhưng căn cứ vào nội dung hành động và lời nói của những người này thì họ không
có ý thức bỏ mặc cho hậu quả do người thực hành gây ra. Ví dụ: Nguyễn Tiến N là
đội phó đội điều tra Công an huyện Y và Tống Viết Q là điều tra viên được phân
công điều tra vụ án mà Hà Văn T là người tiêu thụ tài sản do ngươì khác tội phạm
mà có. Trong qúa trình điều tra, mặc dù có căn cứ đề xác định rằng T đã tiêu thụ
17 cái mày bơm bị trộm cắp chứ không phải chỉ có 4 cái như T thừa nhận, nên phải
ra lệnh bắt giam T để tiếp tục làm rõ hành vi phạm tội của T. T được giam chung
với một số phạm nhân trong đó có Bùi Xuân Ph là tên đã có nhiều tiền án tiền sự
được các phạm nhân khác mệnh danh là “đầu gấu” trong buồng giam. Q đã nhiều lần
lấy lời khai của T nhưng T một mực không nhận, N và Q nói với Ph phải đánh cho T
một trận thì nó mới nhận. Để lấy lòng cán bộ điều tra và cũng vì sợ không đánh T
thì sẽ không được yên nên Ph đã tổ chức cho các phạm nhân cùng buồng đánh đập T
rát dã man làm cho T bị ngất xỉu phải đưa đi cấp cứu và bị chết. Khi xem xét
trách nhiệm của Nguyễn Tiến N và Tống Viết Q có ý kiến cho rằng, mặc dù Q và N
không có ý định tước đoạt tính mạng của T từ trước, nhưng đã có ý thức bỏ mặc
cho hậu quả xảy ra không có biện pháp ngăn chặn và việc Ph cùng các phạm nhân
khác đánh chết T là do câu nói của Q và N: “đánh cho nó một trận để nó khai ra
sự thật”. Do đó, N và Q phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người với vai
trò xúi dục. Tuy nhiên, nghiên cứu kỹ nội dung lời nói của N và Q chúng ta thấy,
nếu N và Q để mặc cho bọn Ph đánh chết anh T thì về thực tế không đạt được mục
đích là làm cho T khai ra sự thật, còn về pháp lý nói đánh cho một trận để nó
khai ra chứ không phải đánh cho một trận cho nó biết thế nào là tù tội, hoặc mày
cứ đánh cho nó một trận muốn ra sao thì ra. Vì thế trong trường hợp này việc bọn
Ph đánh quá tay làm anh T bị chết là ngoài mục đích của N và Q, và hành vi của
Ph và đồng bọn là hành vi thái quá của người thực hành nên những người đồng phạm
khác không phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên hành vi của N và Q nói đánh
cho nó một trận cũng tức là mong muốn cho T bị thương tích hoạc bị tổn hại đến
sức khoẻ, nên hành vi của N và Q phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố
ý gây thương tích theo khoản 3 Điều 109 Bộ luật hình sự vì thuộc trường hợp gây
hậu quả chết người.
Tóm lại,
vấn đề loại trứ trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm khác (không
phải là người thực hành) trong vụ án có đồng phạm, không chỉ có liên quan đến
hành vi thái quá của người thực hành mà còn liên quan đến nhiều chế định khác
như: Tự ý nửa chừng chấm dứt việc tội phạm, vấn đề lỗi, các điều kiện của đồng
phạm và phạm tội có tổ chức.v.v... nhưng hành vi thái quá của người thực hành
lại liên quan trực tiếp đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người đồng
phạm khác, nên có thể nói hành vi thái quá của người thực hành chính là điều
kiện (căn cứ) để loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm
khác.
Người
xúi giục
là người kính động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm. Hành vi kích
động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm chỉ được coi là người đồng
phạm trong vụ án có tổ chức, khi hành vi xúi giục có liên quan trực tiếp đến
toàn bộ hoạt động tội phạm của những người đồng phạm khác và người thực hiện tội
phạm trước khi bị xúi giục chưa có ý định tội phạm, vị có người khác xúi giục
nên họ mới nảy sinh ý định tội phạm. Nếu việc xúi giục không liên quan trực
triếp đến hoạt động tội phạm của những người đồng phạm khác và người thực hiện
tội phạm đã có sẵn ý định tội phạm, thì không phải là người xúi giục trong vụ án
có đồng phạm (phạm tội có tổ chức). Ví dụ: Lê Tiến D đi thăm đồng thấy hai tốp
thanh niên đang đuổi đánh nhau, D liền hô: đánh bỏ mẹ chúng nó đi ! nhưng không
nói ai đánh ai và cũng chỉ hô như vậy rồi thôi. Sau đó hai tốp thành niên vẫn
đuổi đánh nhau dẫn đến một thanh niên bị đâm chết. Hành vi của D tuy có vẻ xúi
giục người khác, nhưng khi D có hành vi xúi giục thì ý định tội phạm của hai tốp
thanh niên đã có sẵn từ trước nên hành vi xúi giục của D không có ý nghĩa gì đến
việc phạm tội của hai tốp thanh niên này, dù D có hô hay không hô câu "đánh bỏ
mẹ nó đi" thì cũng không làm thay đổi ý định tội phạm của số thanh niên này, nên
không thể coi D là người xúi giục được.
Người xúi
giục là người phạm tội giấu mặt, dân gian thường gọi là người "ném đã giấu tay".
Tuy nhiên, nếu xúi giục trẻ em dưới 14 tuổi phạm tội, người không có năng lực
trách nhiệm hình sự thực hiện tội phạm, thì hành vi xúi giục được coi là hành vi
thực hành thông qua hành vi của người không chịu trách nhiệm hình sự. Trong
trường hợp này, người không phải chịu trách nhiệm hình sự trở thành công cụ để
người xúi giục thực hiện tội phạm. Nếu xúi giục trẻ em từ 14 tuổi đến dưới 18
tuổi tội phạm thì người xúi giục còn phải chịu tình tiết tăng nặng trách nhiệm
hình sự "xúi giục người chưa thành niên tội phạm" (điểm n khoản 1 Điều 48 Bộ
luật hình sự ).
Trong
trường hợp người xúi giục lại là người tổ chức và cùng thực hiện tội phạm, thì
họ trở thành người tổ chức và nếu xúi người chưa thành niên tội phạm thì họ còn
phải chịu tình tiết tăng nặng "xúi giục người chưa thành niên tội phạm".
Hành vi
xúi giục phải cụ thể, tức là người xúi giục phải nhằm vào tội phạm cụ thể và
người phạm tội cụ thể. Nếu chỉ có lời nói có tính chất thông báo hoặc gợi ý
chung chung thì không phải là người xúi giục và không phải chịu trách nhiệm hình
sự về hành vi phạm tội của người thực hiện tội phạm. Ví dụ: Nguyễn Quang T cùng
ngồi uống nước với một số thanh niên. Trong lúc uống nước, T nói: "Tao vừa đi
qua Cảng thấy hàng về nhiều lắm, đêm nay đứa nào bạo gan ra đó nhất định kiếm
được". Trong số thanh niên ngồi uống nước có Trần Quốc P và Đặng Văn V là những
tên đã có nhiều tiền án, tiền sự về tội trộm cắp, nghe T nói vậy, liền bàn nhau
đến đêm ra Cảng trộm cắp hàng. Khi bị bắt, P và V khai vì do T nói ở ngoài Cảng
hàng về nhiều nên chúng tôi mới bàn với nhau ra Cảng trộm cắp. Đúng là trong
trường hợp này, T có nói một câu như có vẻ xúi giục, nhưng câu nói của T
không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc P và V trộm cắp. Mặt khác, T
cũng không phải là người xúi giục P và V trộm cắp, cũng không được P và V hứa
chia tiền hoặc tài sản nếu tộm cắp được.
Người
giúp sức
là người tạo điều những điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội
phạm. Trong một vụ án có đồng phạm, vai trò của người giúp sức cũng rất quan
trọng; nếu không có người giúp sức thì người thực hiện tội phạm sẽ gặp khó
khăn. Ví dụ: Phạm Thị H hứa với Trần Công T sẽ tiêu thụ toàn bộ số tài sản nếu T
trộm cắp được. Do có sự hứa hẹn của H nên đã thúc đẩy T quyết tâm phạm tội vì T
yên tâm là tài sản trộm cắp được đã có T tiêu thụ.
Người
giúp sức có thể giúp bằng lời khuyên, lời chỉ dẫn; cung cấp phương tiện tội phạm
hoặc khắc phục những trở ngại cho việc thực hiện tội phạm; hứa che giấu người
phạm tội, phương tiện, xoá dấu vết, hứa tiêu thụ tài sản do tội phạm mà có...
Hành vi
tạo những điều kiện về tinh thần thường được biểu hiện như: hứa hẹn sẽ che giấu
hoặc hứa ban phát cho người phạm tội một lợi ích tinh thần nào đó như: hứa gả
con, hứa đề bạt, thăng cấp, tăng lương cho người phạm tội, bày vẽ cho người phạm
tội cách thức thực hiện tội phạm như: nói cho người phạm tội biết chủ nhà thường
vắng nhà vào giờ nào để đến trộm cắp, nói cho người phạm tội biết người bị hai
hay đi về đường nào để người phạm tội phục đánh...
Hành vi
tạo điều kiện vật chất cho việc thực hiện tội phạm là hành vi cung cấp phương
tiện tội phạm như: cung cấp dao, súng, côn gỗ, xe máy, xe ô tô... để người phạm
tội thực hiện tội phạm.
Dù tạo
điều kiện tinh thần hay vật chất cho việc thực hiện tội phạm thì hành vi đó cũng
chỉ tạo điều kiện dễ dàng cho việc thực hiện tội phạm chứ người giúp sức không
trực tiếp thực hiện tội phạm.
Hành vi
tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm của người giúp sức cũng có thể là hành
vi của người tổ chức, nhưng khác với ngừơi tổ chức, người giúp sức không phải là
người chủ mưu. cầm đầu, chỉ huy mà chỉ có vai trò thứ yếu trong vụ án đồng phạm.
Nếu các tình tiết khác như nhau thì người giúp sức bao giờ cũng được áp dụng
hình phạt nhẹ hơn những người đồng phạm khác.
Cần phân
biệt phạm tội có tổ chức với hành vi tổ chức trong một số tội phạm như tổ chức
tảo hôn (Điều 148) tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý (Điều 197), tổ chức
đánh bạc (Điều 249), tổ chức người khác trốn đi nước người hoặc ở lại nước ngoài
trái phép (Điều 275). Phạm tội có tổ chức là nói đến quy mô, tính chất của tội
phạm, còn khái niệm "tổ chức" trong các tội phạm cụ thể nêu ở trên là hành vi
phạm tội. Phạm tội có tổ chức, nhất thiết phải có từ hai người trở lên, là một
hình thức đồng phạm có sự cấu kết chặt chẽ, có sự phân công trách nhiệm...còn tổ
chức đánh bạc, tổ chức tảo hôn, tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý... có thể
chỉ có một người cũng có thể thực hiện được hành vi phạm tội.
Tình tiết
tăng nặng này, thường là yếu tố định khung hình phạt, nhất là đối với các tội
phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Ví dụ: điẻm a khoản 2 Điều 153
( tội buôn lậu); điểm a khoản 2 Điều 156 (tội sản xuất buôn bán hàng giả); điểm
a khoản 2 Điều 160 (tội đầu cơ).v.v... Một số trường hợp phạm tội có tổ chức còn
là yếu tố định tội. Ví dụ: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều
79).
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết này phụ thuộc vào vai trò của từng
người tham gia vào tội phạm và quy mô của vụ án. Người chủ mưu, cầm đầu,
chỉ huy việc thực hiện tội phạm (người tổ chức) mức độ tăng nặng nhiều hơn người
giúp sức trong vụ án phạm tội có tổ chức. Vì vậy, khi quyết định hình phạt, khi
đã xác định có người tổ chức thì mức hình phạt nhất thiết không thể thấp hơn
người thực hành, người xúi dục hoặc người giúp sức nếu các tình tiết khác của vụ
án như nhau.
Khi đã
xác định vụ án được thực hiện có tổ chức thì tất cả những người trong vụ án đều
bị áp dụng tình tiết tăng nặng là "phạm tội có tổ chức". Tuy nhiên, mức độ tăng
nặng nhiều hay ít đối với từng người còn tuỳ thuộc vào vai trò của họ trong vụ
án.
2.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội.
(điểm c khoản 1 Điều 48)
Người có
chức vụ là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác,
có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện một cong vụ nhất định
và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ.
Lợi dụng
chức vụ, quyền hạn để phạm tội là tội phạm xảy ra là do người có chức vụ, quyền
hạn thực hiện và hành vi phạm tội đó có liên quan trực tiếp đến chức vụ, quyền
hạn của họ, nếu họ không có chức vụ, quyền hạn đó thì họ khó có thể thực hiện
việc phạm tội; chức vụ, quyền hạn là điều kiện thuận lợi để người phạm tội thực
hiện tội phạm một cách dễ dàng. Tuy nhiên, người phạm tội có việc lợi dụng
chức vụ để phạm tội thì mới bị coi là có tình tiết tăng nặng. Nếu tội phạm do họ
thực hiện không liên quan gì đến chức vụ, quyền hạn của họ thì dù họ có chức vụ,
quyền hạn thì cũng không bị coi là có tình tiết tăng nặng này.Ví dụ: H là thuỷ
quỹ của một Công ty, thấy chồng mình ngoại tình với một phụ nữ khác, nên đã dùng
a xit hắt vào mặt người phụ nữ này thì không thể coi hành vi phạm tội của H là
lợi dụng chức vụ, quyền hạn được. Bộ luật hình sự năm 1985 chưa quy định tình
tiết này là tình tiết tăng nặng, đến kỳ họp thứ 11 Quốc hội khoá IX có quy định
tình tiết "lợi dụng chức vụ cao để phạm tội", nhưng sau khi quy định tình tiết
này, việc giải thích thế nào là "chức vụ cao" còn nhiều ý kiến khác nhau và thực
tiễn xét xử đã không thể áp dụng tình tiết này trong các vụ án cụ thể. Mặt khác,
do cơ cấu của Bộ luật hình sự năm 1999 có nhiều thay đổi so với Bộ luật hình sự
năm 1985, nên nhà làm luật quy định tình tiết "lợi dụng chức vụ, quyền hạn để
phạm tội" thay cho tình tiết "lợi dụng chức vụ cao đẻ phạm tội" la hoàn toàn phù
hợp, có cơ sở khoa học để giải thích và hướng dẫn áp dụng.
Tình tiết
"lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội" chỉ được coi là tình tiết tăng nặng
trách nhiệm hình sự khi nó không phải là tình tiết định tội hoặc định khung hình
phạt đã được quy định trong cấu thành cụ thể. Ví dụ: Điều 281 Bộ luật hình sự
quy định "tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" hoặc điểm
b khoản 2 Điều 155 "tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm". tình
tiết lợi dụng chức vụ, quyền hạn đã là tình tiết định tội hoặc định khung hình
phạt thì khi quyết định hình phạt không được coi tình tiết lợi dụng chức vụ,
quyền hạn để tăng nặng hình phạt đói với người phạm tội nữa.
3.
Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng. (điểm e khoản 1 Điều 48)
Cố tình
thực hiện tội phạm đến cùng, là quyết tâm thực hiện ý định phạm tội của mình,
mặc dù có sự can ngăn của người khác hoặc có những cản trở khác trong quá trình
thực hiện tội phạm. Thể hiện sự quyết tâm phạm tội cao, thực hiện bằng được tội
phạm.
Ví dụ: A
và B đánh nhau, được mọi người can ngăn ai về nhà ấy. B về nhà vẫn lấy dao găm
đi tìm A để đánh. A thấy B có dao găm nên chạy trốn; B đuổi gần tới A thì gặp C,
C can ngăn và ôm B lại để A chạy thì bị B đâm vào tay làm C phải bỏ B ra; B tiếp
tục đuổi theo A đâm nhiều nhát vào người A làm A chết tại chỗ.
Cố tình
thực hiện tội phạm đến cùng là thể hiện quyết tâm phạm tội của người phạm tội,
nên không phụ thuộc vào việc người phạm tội có đạt được mục đích phạm tội hay
không. Có trường hợp, người phạm tội không đạt được mục đích vẫn có thể bị coi
là cố tình thực hiện tội phạm đến cùng. Ví dụ: Hoàng Công T có ý định giao cấu
với cháu Nguyễn Thị Đ là con riêng của vợ, T đã nhiều lần dụ dỗ, đe doạ nhưng
cháu Đ vẫn phản đối. Một hôm chỉ có T và cháu Đ ở nhà, T đòi cháu Đ cho giao
cấu, nhưng cháu Đ cương quyết phản ứng và bỏ chạy. Thấy vậy, T đi tìm cháu Đ về
nói dối với cháu rằng về nhà mẹ nhờ việc. Cháu Đ tưởng thật theo T về nhà. Vừa
vào trong nhà, T đè cháu Đ ra giường và thực hiện việc giao cấu, nhưng cháu Đ
chống trả quyết liệt, đồng thời hô hoán để mọi người đến cứu. Nghe tiếng kêu
cứu, mọi người đã đến nên T không thực hiện được hành vi giao cấu với cháu Đ.
Có trường
hợp, người phạm tội có quyết tâm phạm tội, nhưng lại không phải là cố tình thực
hiện tội phạm đến cùng vì trong quá trình thực hiện tội phạm, họ không bị sự cản
trở nào hoặc sự cản trở đó không đáng kể. Ví dụ: A có ý định đầu độc B, nên đã
hai lần sang nhà B để bỏ thuốc độc vào thức ăn nhà B nhưng vẫn không có điều
kiện. Đến lần thứ ba lợi dụng lúc B đi ra vườn, A đã bỏ thuốc độc vào phích nước
nhà B làm cho gia đình B bị ngộ độc ba người, trong đó B bị nặng nhất dẫn đến tử
vong.
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết này phụ thuộc vào quyết tâm thực
hiện tội phạm và những cản trở mà kẻ phạm tội vấp phải. Nếu quyết tâm càng cao,
cản trở càng lớn mà can phạm vẫn cố tình thực hiện tội phạm thì mức độ tăng nặng
càng nhiều.
4.
Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội.
(điểm l khoản 1 Điều 48 BLHS)
Lợi dụng
hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội là trường hợp người phạm tội đã lợi dụng hoàn
cảnh có chiến tranh để thực hiện tội phạm. Việc thực hiện tội phạm do lợi dụng
hoàn cảnh chiến tranh có thể được thuận lợi hơn, khó bị phát hiện hoặc có
thể đạt được mục đích lớn hơn.
Người
phạm tội phải thật sự lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội thì mới được
coi là tình tiết tăng nặng. Nếu họ phạm tội trong lúc đang có chiến sự nhưng
không có ý thức lợi dụng hoàn cảnh đó thì cũng không thuộc trường hợp này. Ví
dụ: Hoàng Công M là lái xe có nhiệm vụ vận chuyển đạn từ tỉnh A cho đơn vị bộ
đội đóng quân ở tỉnh B. Do vận chuyển ban đêm, lại không được dùng đèn pha nên
đã gây tai nạn làm chết một người đi đường. Trường hợp phạm tội này của M không
phải lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh mà ngược lại do hoàn cảnh chiến tranh mà
phạm tội, là tình tiết có thể xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho M (tình
tiết vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra).
Lợi dụng
hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội không nhất thiết lúc phạm tội hoặc nơi phạm
tội phải đang có chiến sự mà chỉ cần người phạm tội lợi dụng hoàn cảnh chiến
tranh để gây án dù xảy ra ở đâu, lúc nào vẫn bị coi là tăng nặng trách nhiệm
hình sự. Ví dụ: Đặng H là kê toán của một Công ty thương nghiệp, đã chiếm đoạt
20 tấn gạo, rồi sửa chữa sổ sách giấy tờ có nội dung không đúng là "cấp gạo cho
một đơn vị X bộ đội tên lửa, nhưng vì do có chiến sự xảy ra nên đơn vị này
phải chuyển quân đi nơi khác nên không lấy được biên nhận" nhằm che giấu hành vi
phạm tội của mình.
Hiện nay,
đất nước ta không còn chiến tranh, nhưng không phải vì thế mà không còn có người
lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội, bởi vì trên thế giới, ở nước này
hoặc nước khác chiến tranh vẫn còn xảy ra và ở nơi đó lại có người Việt Nam định
cư đã lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh của nước sở tại để phạm tội rồi hồi hương
về Việt Nam mới bị đưa ra truy tố xét xử, thì người phạm tội đó vẫn bị áp dụng
tình tiết "lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh để phạm tội".
Mức tăng
nặng trách nhiệm của tình tiết này phụ thuộc vào mức độ lợi dụng nhiều hay ít và
vào hoàn cảnh chiến tranh xảy ra lúc gây án.
5.
Lợi dụng tình trạng khẩn cấp để phạm tội.(điểm
l khoản 1 Điều 48 BLHS)
Lợi dụng
tình trạng khẩn cấp để phạm tội là trường hợp người phạm tội đã lợi dụng tình
trạng khẩn cấp trong đời sống xã hội để thực hiện hành vi phạm tội.
Bộ luật
hình sự năm 1985 chưa quy định trường hợp phạm tội này là tình tiết tăng nặng
trách nhiệm hình sự, nhưng qua thực tiễn xét xử có nhiều trường hợp người phạm
tội đã lợi dụng tình trạng khẩn cấp để thực hiện hành vi phạm tội như lợi dụng
việc hoả hoạn để chiếm đoạt tài sản của người khác, lợi dụng người khác đang bị
cấp cứu trên giường bệnh để chiếm đoạt tài sản của họ.v.v... Do đó Bộ luật hình
sự năm 1999 quy định trường hợp lợi dụng tình trạng khẩn cấp để phạm tội là hoàn
toàn phù hợp với thực tiễn xét xử.
Tình
trạng khẩn cấp là tình trạng cấp bách của xã hội và của cá nhân mỗi người, khi ở
trong tình trạng đó mọi người đều tập trung vào việc giải quyết, cứu chữa kịp
thời, nhanh chóng thoát ra khỏi tình trạng đó. Tình trạng khẩn cấp này không
phải do thiên tai, địch hoạ hoặc do dịch bệnh gây nên mà do chính con người hoặc
do hoàn cảnh xã hội, do cuộc sống gây nên như: Do bị tai nạn, bị hoả hoạn, bị
cấp cứu vì bị bệnh hiểm nghèo... Tình trạng này chỉ xảy ra chốc lát, trong một
thời gian nhất định, không kéo dài.
Lợi dụng
tình trạng khẩn cấp để phạm tội, xét về mặt đạo đức cần phải lên án, vì trong
tình trạng đó mọi người tập trung vào việc giải quyết hậu quả, cữu chữa người bị
nạn thì người phạm tội lại lợi dụng để thực hiện tội phạm chứng tỏ động cơ, mục
đích rất xấu, cần phải trừng trị. Ví dụ: Hồi 19 giờ ngày 6-3-1993, tại Km 72 +
900 Quốc lộ 5A thuộc địa phận xã Phúc Thành A, huyện Kim Môn, tỉnh Hải Dương xảy
ra vụ tai nạn giao thông giữa xe ô tô mang biển kiểm soát 15K-15-87 với xe mô tô
2 bánh mang biển kiểm soát 34-457-HN. Anh Đỗ Đức Thịnh, người điều khiển xe mô
tô bị chết và anh Nguyễn Chí Kiên ngồi sau xe bị thương nặng. Cả hai anh Thịnh
và Kiên đều là cán bộ Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng Hải - Hải Phòng có nhiệm
vụ mang 2 Kg vàng về Hải Dương thuê gia công đồ trang sức. Sau khi tai nạn xảy
ra, nhiều người trong thôn Dương Thái, xã Phúc Thành A ra hiện trường xem, trong
đó có Đỗ Văn Hoạ và Nho Văn Mạnh. Lợi dụng lúc đông người, trời tối nhá nhem,
nạn nhân nằm bất tỉnh, mọi người lo gọi xe đưa nạn nhân đi cấp cứu, Hoạ và Nho
đã lấy 2 Kg vàng đem về cất giấu.
Khi xác
định người phạm tội có lợi dụng tình trạng khẩn cấp để thực hiện hành vi phạm
tội hay không phải xem họ thực hiện hành vi phạm tội trong một hoàn cảnh nào và
hoàn cảnh đó có thật sự là tình trạng khẩn cấp hay không, đồng thời phải xác
định người phạm tội phải lợi dụng tình trạng khẩn cấp đó để thực hiện tội phạm
thì mới bị coi là "lợi dụng tình trạng khẩn cấp đẻ phạm tội".
Mức độ
tăng nặng của tình tiết này phụ thuộc vào ý thức lợi dụng và tính chất mức độ
của hành vi phạm tội khi lợi dụng tình
6. Lợi dụng hoàn cảnh
thiên tai để phạm tội.
(điểm l khoản 1
Điều 48 BLHS)
Lợi dụng
hoàn cảnh thiên tai để phạm tội là trường hợp người phạm tội đã lợi dụng thiên
tai để thực hiện tội phạm.
Thiên tai
là nhưng tai hoạ do thiên nhiên gây ra, thiên tai bao giờ cũng gây ra nhưng khó
khăn cho xã hội. Những khó khăn này phải đáng kể nếu không nói là đặc biệt, như
bị bão lụt, bị động đất.
Người
phạm tội phải thực sự lợi dụng những khó khăn do thiên tai gây nên để phạm tội
thì mới bị coi là tình tiết tăng nặng. Ví dụ: Trong đợt bão lụt ở Miền Trung
trong năm 1999, một số người đã lợi dụng tình tình bão lụt để chiếm đoạt tài sản
của Nhà nước, của nhân dân; lợi dụng việc chuyển hàng cứu trợ cho đồng bào Miền
trung để chuyên trở hàng cấm, hàng lậu, lợi dụng những khó khăn do bão lụt gây
ra để mua vét hàng hoá bán với giá rất cao nhằm trục lợi.
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết này phụ thuộc vào mức khó khăn nhiều
hay ít do thiên tai gây ra và ý thức lợi dụng của người phạm tội đối với khó
khăn đó.
7.
Lợi dụng dịch bệnh để phạm tội.
(điểm l khoản 1 Điều 48 BLHS)
Lợi dụng
dịch bệnh để phạm tội là trường hợp người phạm tội đã lợi dụng những khó khăn do
dịch bệnh gây nên để thực hiện tội phạm
Dịch bệnh
là một bệnh truyền nhiễm tràn lan, làm cho nhiều người, nhiều gia súc mắc phải,
trong đó có thể có những bệnh nguy hiểm như HIV, dịch hạch, dịch tả nhưng cũng
có những bệnh không nguy hiểm như dịch cúm, dịch sốt sét...
Bộ luật
hình sự năm 1985 chưa quy định trường hợp phạm tội này là tình tiết tăng nặng
trách nhiệm hình sự mà nếu thực tiễn xét xử có gặp trường hợp này thì coi đó là
trường hợp lợi dụng những khó khăn đặc biệt khắc của xã hội để phạm tội. Do nhu
cầu phát triển của xã hội và yêu cầu đấu tranh phòng ngừa tội phạm, Bộ luật hình
sự năm 1999 quy định trường hợp lợi dụng dịch bệnh để phạm tội là phù hợp với
thực tiễn xét xử.
Người
phạm tội lợi dụng dịch bệnh để phạm tội chủ yếu đối với các tội xâm phạm trật tự
quản lý kinh tế, các tội phạm về môi trường, cá biệt cũng có trường hợp người
phạm tội lợi dụng dịch bệnh để xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ của người khác
như tội lây truyên HIV cho người khác (Điều 117), tội cố ý truyền HIV cho người
khác (Điều 118).
Mức độ
tăng nặng của tình tiết này phụ thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi lợi
dụng dịch bệnh để thực hiện hành vi phạm tội của người phạm tội.
8.
Lợi dụng hoàn cảnh khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội.(điểm
l khoản 1 Điều 48 BLHS)
Ngoài khó
khăn thiên tai, địch hoạ, dịch bệnh gây nên, còn có những khó khăn đặc biệt
khác. Những khó khăn này, có thể xáy ra ở từng nơi, vào từng lúc. Có thể xảy ra
ở một địa bàn rộng, nhưng cũng có thể xảy ra ở một làng, một xã, một cơ quan, xí
nghiệp trường học v.v..
Khó khăn
đặc biệt, thể hiện ở mức độ và phạm vi gây thiệt hại đến người và tài sản. Việc
khắc phục đòi hỏi phải tập trung sức người, sức của và phải kịp thời, cấp bách
như: tai nạn máy bay, tàu biển, tàu hoả, sập cầu… gây chết nhiều người, hư hại
nhiều tài sản, những khó khăn đặc biệt do công tác quản lý Nhà nước, quản lý xã
hội gây nên mà nhà làm luật chưa dự tính được.
Ngươì
phạm tội phải có ý thức lợi dụng những khó khăn đặc biệt của xã hội để phạm tội
thì mới coi là tình tiết tăng nặng. Nếu không có sự lợi dụng thì không thuộc
tình tiết tặng nặng này.
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự ở tình tiết này là phụ thuộc vào mức độ lợi dụng
nhiều hay ít và khó khăn cụ thể của xã hội lúc họ thực hiện tội phạm.
9.
Dùng thủ đoạn xảo quyệt, tàn ác phạm tội.
(điểm m
khoản 1 Điều 48 BLHS)
Dùng thủ
đoạn xảo quyệt trong khi phạm tội, là người phạm tội có những mánh khoé, cách
thức gian dối, thâm hiểm làm cho người bị hại hoặc những người khác khó lường
thấy được để đề phòng. Ví dụ: giả vờ nấu hộ cơm, múc hộ nước để bỏ thuốc độc vào
cơm, vào nước để nạn nhân ăn cơm hoặc uống nước đó, hoặc giả vờ âu yếm người vợ
hoặc tình nhân rồi bóp cổ nạn nhân chết v.v..
Dùng thủ
đoạn tàn ác trong khi phạm tội, là người phạm tội có những mánh khoé, cách thức
độc ác một cách tàn nhẫn, hoặc gây tác hại cho hàng loạt người không chút thương
xót như: tra tấn cho tới chết; giết người bằng cách mổ bụng, moi gan, khoét mắt,
cắt cổ hoặc bắn vào chỗ đông người, ném lựu đạn vào nơi mọi người trong gia đình
đang quây quần bên mâm cơm.
Người
phạm tội dùng thủ đoạn xảo quyệt, tàn ác phải dùng trong khi thực hiện tội phạm,
nếu thủ đoạn này xảy ra sau khi tội phạm đã hoàn thành thì không thuộc trường
hợp phạm tội có tình tiết tăng nặng này. Ví dụ: Trịnh Quang H. đã dùng xẻng xúc
phân lợn đánh chết Kiều Khắc T. Sau khi T. chết, H. đã kéo xác T. vào chuồng lợn
cắt nạn nhân ra 15 phần đem cất giấu mỗi nơi một bộ phận nhằm che dấu tội phạm.
Đây là trường hợp, sau khi phạm tội, đã có những hành đông xảo quyệt, hung hãn
nhằm chốn tránh, che giấu tội phạm theo quy định ở điểm o khoản 1 Điều 48 BLHS.
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết này tuỳ thuộc vào tính chất mức độ
xảo quyệt, tàn ác của thủ đoạn mà kẻ phạm tội đã thực hiện. Thủ đoạn càng nham
hiểm tinh vi, tàn nhẫn bao nhiêu thì mức tăng nặng càng nhiều và ngược lại.
10.
Dùng thủ đoạn, phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người.(điểm
m khoản 1 Điều 48 BLHS)
Thủ đoạn
mà người phạm tội thực hiện chỉ cần có khả nặng gây nguy hại cho nhiều người đã
bị coi là tình tiết tăng nặng rồi, không cần sự nguy hại đó có thực sự xảy ra
hay không. Ví dụ: Để đầu độc một người, kẻ phạm tội đã bỏ thuốc độc xuống giếng
nước uống của gia đình người này, nhưng gia đình của nạn nhân đã phát hiện nên
không ai bị ngộ độc.
Mức độ
tăng nặng trách niệm hình sự cảu tình tiết này tuỳ thuộc vào mức độ nguy hại của
thủ đoạn mà người phạm tội đã thực hiện và khả năng thực tế cũng như hậu quả xảy
ra. Thủ đoạn càng nguy hiểm, hậu quả xảy ra càng lớn thì mức độ tăng năng trách
nhiệm hình sự càng nhiều và ngược lại.
11.
Xúi giục người chưa thành niên phạm tội.
(điểm n
khoản 1 Điều 48 BLHS)
Xúi giục
người chưa thành niên phạm tội, là hành vi của một người đã kích động, dụ dỗ,
thúc đẩy người chưa đủ 18 tuổi thực hiện tội phạm.
Người xúi
giục có thể tham gia trong một vụ án có tổ chức hoặc chỉ phạm tội riêng lẻ. Ví
dụ: một người muốn giết người khác bằng thuốc độc. Họ đã dụ dỗ một em 13 tuổi bỏ
thuốc độc vào thức ăn của người mà họ định giết.
Vì người
phạm tội chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự nên người xúi giục được coi như
kẻ thực hành tội phạm và hành vi phạm tội của họ vẫn bị coi là tăng nặng trong
tình tiết này. Nếu người bị xúi giục là người chưa thành niên, nhưng đã đến tuổi
chịu trách nhiệm hình sự thì tuỳ thuộc vào từng trường hợp có thể là người cầm
đầu hoặc chỉ là người xúi giục. Nếu người xúi giục lại phạm tội có tổ chức thì
họ phải chịu cả hai tình tiết tăng nặng là phạm tội có tổ chức và xúi giục người
chưa thành niên phạm tội.
Mức tăng
nặng của tình tiết này phụ thuộc vào số người bị xúi giục và độ tuổi bị xúi
giục.
12.
Có hành động xảo quyệt, hung hãn nhằm trốn tránh, che giấu tội phạm.
(điểm
o khoản 1 Điều 48 BLHS)
Hành động
xảo quyệt, là những việc làm gian dối một cách thâm hiểm, khó mà lường thấy
được.
Hành động
hung hãn, là kẻ phạm tội có hành vi rất dữ tợn, phá phách, đánh giết người để
tẩu thoát.
Hành động
xảo quyệt hoặc hung hãn của bị cáo là nhằm mục đích trốn tránh, che giấu tội
phạm. Những hành động này cản trở hoạt động tư pháp của cơ quan điều tra, truy
tố, xét xử, làm cho tội phạm mà bị cáo thực hiện khó bị phát hiện hoặc có nguy
cơ khó phát hiện. Như: sau khi giết người can phạm đã băm vằm mặt nạn nhân làm
cho mặt nạn nhân bị biến dạng không ai nhận ra nữa hoặc chặt đầu nạn nhân đem
cất giấu một nơi hoặc sau khi giết người mang xác nạn nhân để trên đường tàu cho
tàu nghiến đứt với ý định để mọi người tưởng là bị tai nạn.
Mức độ
tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết này phụ thuộc vào tính chất và mức
độ xảo quyệt, hung hãn mà bị cáo thực hiện sau khi phạm tội.
II- Một số vấn đề cần chú ý
khi áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Các tình tiết tăng nặng,
giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là một trong những căn cứ để Toà án quyết định hình
phạt. Muốn xác định và áp dụng đúng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách
nhiệm hình sự đối với người phạm tội cần phải nắm vững một số nguyên tắc sau
đây:
1. Xác định đúng và
đủ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Việc xác định đúng và đủ
các tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là rất quan
trọng. Nếu xác định thiếu hoặc thừa đều dẫn đến một hậu quả là quyết định hình
phạt hình phạt không đúng.
Để xác định đúng và đủ các
tình tiết tăng nặng và các tình tiết giảm nhẹ đối với bị cáo trong vụ án hình sự
cần phải chủ ý một số vấn đề sau:
Trong
mỗi điểm của khoản 1 Điều 46 và khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự không chỉ quy
định một tình tiết tăng nặng hoặc một tình tiết giảm nhẹ mà có điểm quy định một
số tình tiết tăng nặng hoặc tình tiết giảm nhẹ. Ví dụ: điểm b khoản 1 Điều 46 Bộ
luật hình sự nhà làm luật quy định tới 3 tình tiết giảm nhẹ, đó là: “người
phạm tội tự nguyện sửa chữa những thiệt hại do mình đã gây ra”, “người
phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại do mình gây ra mà không thể sửa chữa lại
được”, “người phạm tội khắc phục hậu quả do mình gây ra mà không thuộc trường
hợp sửa chữa hay bồi thường được”; điểm g khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự quy
định hai tình tiết giảm nhẹ đó là: “phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại” và “phạm
tội gây thiệt hại không lớn”; điểm g khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự quy định ba
tình tiết tăng nặng, đó là: “phạm tội nhiều lần”, “người phạm tội thuộc trường
hợp tái phạm” và người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm”.v.v...
Tuy trong
mỗi điểm của khoản 1 Điều 46 hoặc khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự quy định nhiều
tình tiết tăng nặng hoặc tình tiết giảm nhẹ, nhưng khi áp dụng vào vụ án cụ thể
thì không phải trường hợp nào người phạm tội cũng được tính tất cả các tình tiết
giảm nhẹ hoặc tình tiết tăng nặng quy định tại điểm đó, mà phải tuỳ trường hợp
để xác định bị cáo có một hoặc nhiều tình tiết quy định tại điểm đó. Ví dụ: bị
cáo phạm tội cố ý gây thương tích. Sau khi phạm tội bị cáo đã chở người bị hại
đi cấp cứu, sau đó tự nguyên bồi thường cho người bị hại toàn bộ tiền chi phí
cho việc cứu chữa người bị hại thì chỉ xác định bị cáo có một tình tiết giảm nhẹ
đó là: “người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu
quả”. Tuy nhiên, mức độ giảm nhẹ của tình tiết này là rất đáng kể. Nếu các tình
tiết độc lập với nhau thì người phạm tội được tính hoặc bị tính tất cả các tình
tiết quy định tại điểm đó. Ví dụ: A phạm tội cố ý gây thương tích cho chị B đang
có thai tháng thứ 5 và cháu C mới 10 tuổi (con chị B), thì A phạm tội thuộc
trường hợp có hai tình tiết tăng nặng quy định tại điểm h khoản 1 Điều 48 Bộ
luật hình sự, đó là: “ phạm tội đối với phụ nữ có thai” và “phạm tội đối với trẻ
em”.
2. Tình tiết tăng
nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của hành vi phạm tội nào thì chỉ được áp
dụng đối với hành vi phạm tội đó.
Đây cũng
là vấn đề thực tiễn xét xử, khi quyết định hình phạt Hội đồng xét xử thường vi
phạm, mặc dù trong phần xét thấy của bản án, đã xác định đúng và đủ các tình
tiết tăng nặng và các tình tiết giảm nhẹ nhưng trong phần quyết định của bản án
lại áp dụng không đúng dẫn đến việc quyết định hình phạt cũng không đúng. Ví dụ:
A phạm tội hai tội: “tội cố ý gây thương tích” thuộc trường hợp quy định tại
khoản 1 Điều 104 Bộ luật hình sự và “tội trộm cắp tài sản” thuộc trường hợp quy
định tại khoản 3 Điều 138 Bộ luật hình sự, trong đó đối với tội cố ý gây thương
tích bị cáo có tình tiết giảm nhẹ là: “người phạm tội đã ngăn chặn, làm giảm bớt
tác hại của tội phạm” thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 Điều 46 Bộ
luật hình sự, còn đối với tội trộm cắp bị cáo có tình tiết giảm nhẹ là: “người
phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại” thuộc trường hợp quy định tại điểm b
khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự. Trong phần xét thấy của bản án Hội đồng xét xử
đã xác định bị cáo A có hai tình tiết giảm nhẹ trên là xác định đúng và đủ,
nhưng trong phần quyết định của bản lại áp cả hai tình tiết giảm nhẹ trên đối
với cả hai tội. Sai lầm này có thể là do cách viết phần quyết định của bản án
không rõ ràng, nhưng cũng có thể do nhận thức là bị cáo phạm tội có nhiều tình
tiết giảm nhẹ thật. Ví dụ: phần quyết định của bản án ghi: áp dụng khoản 1 Điều
104; khoản 3 Điều 138; điểm a, b khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự xử phạt A 6
tháng tù về tội “cố ý gây thương tích” và 8 năm tù về tội “trộm cắp tài sản”.
Cách ghi này rõ rằng là không chính xác, mà trong trường hợp này phần quyết định
của bản án phải ghi: áp dụng khoản 1 Điều 104; điểm a khoản 1 Điều 46 Bộ luật
hình sự xử phạt A 6 tháng tù về tội “cố ý gây thương tích”; áp dụng khoản 3 Điều
138; điểm b khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự xử phạt A 8 năm tù về tội “trộm cắp
tài sản”. Đối với các tình tiết tăng nặng cũng tương tự như vậy, trong phần
quyết định của bản án phải ghi rõ ràng tình tiết tăng nặng nào đối với tội nào.
3. Xác định đúng mức
độ tăng nặng, giảm nhẹ của các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình
sự.
Đây là một vấn đề khó nhưng
lại là vấn đề rất quan trọng, nếu không xác định mức độ tăng nặng, giảm nhẹ của
các tình tiết thì khi áp dụng hình phạt sẽ không tương xứng với mức độ nguy hiểm
của hành vi phạm tội do bị cáo thực hiện.
Việc xác định mức độ tăng
nặng của tình tiết tăng nặng và mức độ giảm nhẹ của tình tiết giảm nhẹ hoàn toàn
thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử tuỳ thuộc vào mức độ tăng nặng và giảm nhẹ
của các tình tiết đó.
Mức độ tăng nặng hoặc giảm
nhẹ của các tình tiết còn phụ thuộc vào thái độ của bị cáo và các yếu tố khách
quan khác. Không ít trường hợp mức độ như nhau nhưng thái độ của bị cáo và các
yếu tố khách quan khác nhau thì mức tăng nặng, giảm nhẹ cũng khác nhau. Ví dụ:
Một bị cáo gây thiệt hại 500 triệu đồng, hoàn cảnh gia đình khó khăn, đã bán hết
các tài sản có giá trị, vay mượn người khác để bồi thường thiệt hại nhưng cũng
chỉ được 300 triệu thì mức độ giảm nhẹ sẽ nhiều so với một bị cáo cũng gây thiệt
hại 500 triệu đồng và cũng bồi thường được 300 triệu đồng trong khi hoàn cảnh
gia đình giầu có, thu nhập hàng tháng trên một tỷ đồng.
3.1.
Xác định mức độ tăng nặng đối với tình tiết tăng nặng
Các tình tiết tăng nặng quy
định tại Điều 48 Bộ luật hình sự có nội dung khác nhau nên mức độ tăng nặng cũng
khác nhau. Ví dụ: tình tiết “phạm tội có tổ chức” mức độ tăng nặng khác với tình
tiết “phạm tội có tính chất côn đồ”; cùng một tình tiết tăng nặng mức độ tăng
cũng khác nhau. Ví dụ: đều là “phạm tội nhiều lần” nhưng bị cáo A phạm tội 6
lần, trong khi đó bị cáo B chỉ phạm tội 2 lần thì mức độ tăng nặng đối với A
nhiều hơn đối với B; cùng một tình tiết tăng nặng nhưng đối với tội phạm khác
nhau thì mức độ tăng nặng cũng khác nhau. Ví dụ: đều là tình tiết “cố tình thực
hiện tội phạm đến cùng” nhưng đối với hành vi phạm tội giết người mức độ cao hơn
đối với hành vi phạm tội trộm cắp tài sản.
Thông thường, khi quyết
định hình phạt, nếu các căn cứ quyết định hình phạt khác tương tự như nhau, thì
người phạm tội có số tình tiết tăng nặng nhiều hơn sẽ bị áp dụng hình phạt nặng
hơn. Tuy nhiên, do mức độ tăng nặng của các tình tiết tăng nặng khác nhau, nên
có thể có trường hợp người có ít tình tiết tăng nặng lại bị xử phạt nặng hơn
người có nhiều tình tiết tăng nặng. Ví dụ: A và B đều là sinh viên, đều 20 tuổi,
đều phạm tội trộm cắp tài sản có giá trị 2.000.000 đồng, các căn cứ quyết định
hình phạt khác của A và B được đánh giá là tương đương nhau, nhưng A có 2 tình
tiết tăng nặng là “xâm pham tài sản của nhà nước” và “cố tình thực hiện tội phạm
đến cùng”, còn B chỉ có một tình tiết tăng nặng là “lợi dụng thiên tai để phạm
tội”, nhưng vì tình tiết “lợi dụng thiên tai để phạm tội” mức độ tăng nặng cao
hơn hai tình tiết tăng nặng mà A thực hiện nên hình phạt của B cao hơn hình phạt
của A. Trường hợp này cũng tưng tự như đối với việc áp dụng tình tiết là yếu tố
định khung (khung tăng nặng) hình phạt, không phải cứ có nhiều tình tiết là yếu
tố định khung hình phạt thì phải áp dụng hình phạt nặng hơn người có ít tình
tiết là yếu tố định khung hình phạt.
3.2. Xác định mức độ
giảm nhẹ đối với tình tiết giảm nhẹ
Tương tự như việc xác định
các tình tiết tăng nặng, đối với các tình tiết giảm nhẹ cũng vậy. Cùng một tình
tiết giảm nhẹ nhưng đối với tội phạm khác nhau thì mức độ giảm nhẹ cũng khác
nhau; cùng phạm một tội và cùng có tình tiết giảm nhẹ như nhau, nhưng đối với bị
cáo khác nhau thì mức độ giảm nhẹ cũng khác nhau; mức độ giảm nhẹ của mỗi tình
tiết còn phụ thuộc vào những điều kiện khách quan khi hành vi tội phạm được thực
hiện… Vì vậy, khi xác định mức độ giảm nhẹ của các tình tiết giảm nhẹ cần phải
căn cứ vào hành vi phạm tội mà bị cáo thực hiện, vào các yếu tố về nhân thân
người phạm tội và các yếu tố khách quan khác có liên quan đến vụ án để áp dụng
mức hình phạt cho phù hợp.
Các tình tiết giảm nhẹ quy
định tại Điều 46 Bộ luật hình sự có nội dung khác nhau nên mức độ giảm nhệ cũng
khác nhau. Ví dụ: tình tiết “người phạm tội tự thú” mức độ giảm nhẹ khác với
tình tiết “người phạm tội thành khẩn khai báo”; cùng một tình tiết giảm nhẹ
nhưng mức độ giảm nhẹ cũng khác nhau. Ví dụ: A và B đều gây thiệt hại tài sản
cho người khác 600 triệu, nhưng A đã bồi thường được 500 triệu còn B chỉ bồi
thường được 200 triệu, thì A được giảm nhẹ nhiều hơn B; cùng một tình tiết giảm
nhẹ nhưng đối với tội phạm khác nhau thì mức độ tăng nặng cũng khác nhau. Ví dụ:
đều là tình tiết “người phạm tội là người già” nhưng đối với hành vi phạm tội cố
ý gây thương tích, mức độ giảm nhẹ nhiều hơn so với hành vi phạm tội hiếp dâm
trẻ em.
Thông thường, khi quyết
định hình phạt, nếu các căn cứ quyết định hình phạt khác tương tự như nhau, thì
người phạm tội có số tình tiết giảm nhẹ nhiều hơn sẽ được giảm nhẹ nhiều hơn.
Tuy nhiên, do mức độ giảm nhẹ của các tình tiết giảm nhẹ khác nhau, nên có thể
có trường hợp người có ít tình tiết giảm nhẹ vẫn được xử phạt nhẹ hơn người có
ít tình tiết giảm nhẹ. Ví dụ: A và B đều phạm tội giết người, A có hai tình tiết
giảm nhẹ là “thành khẩn khai báo” và “có thành tích xuất sắc trong công tác”
(được tặng huy chương vì có thành tích trong cuộc thi tiếng hát do Đài phát
thanh và truyền hình của thành phố tổ chức), còn B chỉ có một tình tiết giảm nhẹ
là “tự thú”. Nếu các căn cứ quyết định hình phạt khác tương tự như nhau thì hình
phạt đối với B có thể nhẹ hơn hình phạt đối với A, mặc dù A có nhiều tình tiết
giảm nhẹ hơn B, vì mức độ giảm nhẹ của tình tiết “người phạm tội tự thú”
của A nhiều hơn mức độ giảm nhẹ của cả hai tình tiết “thành khẩn khai báo” và
“có thành tích xuất sắc trong công tác” của B.
4. Vấn đề áp dụng
Điều 47 Bộ luật hình sự
Theo quy định tại Điều 47
Bộ luật hình sự thì, khi có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1
Điều 46, Toà án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung
hình phạt mà điều luật đã quy định nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ
hơn của điều luật.
Thực tiễn xét xử nhiều
trường hợp Hội đồng xét xử chỉ quan tâm đến số lượng các tình tiết giảm nhẹ quy
định tại khoản 1 Điều 46 Bộ luật hình sự, nên cứ có nhiều tình tiết giảm nhẹ quy
định tại khoản 1 Điều 46 (thường là 2 tình tiết) là quyết định dưới mức thấp
nhất của khung hình phạt, mà không xem xét mức độ giảm nhẹ của tình tiết giảm
nhẹ, cũng như không xem xét một cách toàn diện các tình tiết khác của vụ án.
Trường hợp không áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự không đúng rất ít xảy ra,
nhưng trường hợp áp dụng Điều 47 không đúng thì khá phổ biến, mặc dù tại các kỳ
tổng kết, cũng như các lớp tập huấn, Toà án nhân dân tối cao đã nêu nhiều ví dụ
để rút kinh nghiệm nhưng tình trạng này hiện nay vẫn chưa khắc phục được. Nguyên
nhân của tình trạng này thì nhiều, trong đó có cả nguyên nhân chủ quan của Hội
đồng xét xử. Tuy nhiên, không ít trường hợp do hiểu không đầy đủ quy định của
Điều 47 Bộ luật hình sự nên áp dụng không chính xác.
Để áp dụng đúng quy định
tại Điều 47 Bộ luật hình sự cần chú ý một số vấn đề sau:
4.1. Phải xác định đúng
các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 46 Bộ luật
hình sự
Đây là điều kiện cần để Hội
đồng xét xử có áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự hay không, nếu xác định sai tất
yếu dẫn đến áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự sai. Ví dụ: A phạm tội lừa đảo chiếm
đoạt tài sản có giá trị 300 triệu đồng theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 139
Bộ luật hình sự. Trước khi xét xử sơ thẩm, A đã nộp 100 triệu đồng để bồi thường
cho người bị hại, ngoài tình tiết giảm nhẹ là “tự nguyện bồi thường thiệt hại”
thì không còn có tình tiết giảm nhẹ nào khác nên Toà án cấp sơ thẩm phạt A 9 năm
tù, nhưng khi xét xử phúc thẩm Hội đồng xét xử lại xác định bị cáo A có thêm một
tình tiết giảm nhẹ nữa là “thành khẩn khai báo” nhưng thực tế thì trong suốt quá
trình điều tra bị cáo A không thừa nhận hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà
cho rằng đó chỉ là hợp đồng kinh tế, là sự thoả thuận giữa bị cáo với người bị
hại; tại phiên toà sơ thẩm, trong phần tranh luận, đại diện Viện kiểm sát đã
chứng minh và bác bỏ lời bào chữa của Luật sư bào chữa cho bị cáo và của bị cáo,
trước khi nghị án bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội của mình và xin Hội đồng xét
xử giảm nhẹ hình phạt. Sau khi xét xử sơ thẩm, bị cáo kháng cáo xin được giám
nhẹ hình phạt; khi xét xử phúc thẩm Hội đồng xét xử cho rằng, bị cáo đã nhận tội
chứng tỏ đã ăn năn hối cải, thành khẩn khai báo nên áp dụng thêm tình tiết giảm
nhẹ “người phạm tội thành khẩn khai báo” để áp dụng thêm Điều 47 Bộ luật hình sự
phạt bị cáo A 5 năm tù (dưới mức thấp nhất của khung hình phạt quy định tại
khoản 3 Điều 139 Bộ luật hình sự). Việc Toà án cấp phúc thẩm áp dụng tình tiết
giảm nhẹ “người phạm tội thành khẩn khai báo” có thể là không sai nhưng mức độ
thành khẩn của bị cáo không đáng kể, chỉ khi cơ quan tiến hành tố tụng đã có đủ
bằng chứng chứng minh hành vi phạm tội của bị cáo thì bị cáo mới nhận tội, hơn
nữa việc Toà án cấp phúc thẩm căn cứ vào sự “thành khẩn” muộn màng này của bị
cáo để áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự xử phạt bị cáo dưới mức thấp nhất của
khung hình phạt cho bị cáo rõ ràng là không đúng.
4.2. Phải cân nhắc mức
độ giảm nhẹ của các tình tiết giảm nhẹ
Mặc dù người phạm tội có
nhiều tình tiết giảm nhẹ quy định tại Điều 46 Bộ luật hình sự nhưng mức độ giảm
nhẹ không đáng kể thì cũng không được áp dung Điều 47 Bộ luật hình sự để quyết
định dưới mức thấp nhất của khung hình phạt. Ví dụ: bị cáo B phạm tội cướp tài
sản bị bắt quả tang thuộc trường hợp quy định tại điểm d và điểm đ khoản 2 Điều
133 Bộ luật hình sự (sử dụng vú khí và gây thương tích cho người bị hại với tỷ
lệ thương tật là 21%). Sau khi bị bắt, B đã viết thư về gia đình yêu cầu gia
đình bồi thường tiền thuốc và các chi phí cho việc điều trị vết thương cho người
bị hại, trước khi phạm tội bị cáo B được tặng thưởng một huy chương vì có thành
tích trong thể thao. Tuy bị cáo B có hai tình tiết giảm nhẹ là “tự nguyện bồi
thường thiệt hại” và “có thành tích xuất sắc trong công tác” nhưng mức độ giảm
nhẹ của hai tình tiết này không đáng kể so với hành vi phạm tội mà bị cáo đã
thực hiện, nên không thuộc trường hợp được áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự để
quyết định dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.
4.3. Phải cân nhắc giữa
tình tiết tăng nặng với tình tiết giảm nhẹ
Đây là tiêu chí rất quan
trọng để Hội đồng xét xử có quyết định áp dụng dưới mức thấp nhất của khung hình
phạt hay không. Mặc dù Điều 47 Bộ luật hình sự chỉ quy định “khi có ít nhất 2
tình tiết giảm nhẹ quy định tại Điều 46 Bộ luật hình sự” mà không quy định
“không có tình tiết tăng nặng hoặc tuy có nhưng mức độ tăng nặng không đáng kể”
thì Toà án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung
hình phạt... Nhưng khi cân nhắc để có áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự để quyết
định dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với bị cáo hay không thì không
thể không cân nhắc giữa tình tiết giảm nhẹ với tình tiết tăng nặng đối với bị
cáo. Chúng tôi cho rằng, nếu bị cáo có hai tình tiết giảm nhẹ thậm chí có ba,
bốn tình tiết giảm nhẹ nhưng lại có nhiều tình tiết tăng nặng và mức độ tăng
nặng của các tình tiết đó đáng kể thì Toà án không được áp dụng Điều 47 Bộ luật
hình sự để quyết định mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối
với bị cáo.
Cân nhắc giữa tình tiết
tăng nặng với tình tiết giảm nhẹ không chỉ so sánh về mặt số lượng của các tình
tiết mà phải xác định cả về mức độ tăng nặng, giảm nhẹ của các tình tiết đó. Nếu
số lượng các tình tiết tăng nặng với số lượng các tình tiết giảm nhẹ bằng nhau
hoặc tình tiết tăng nặng nhiều hơn tình tiết giảm nhẹ thì nói chung không nên áp
dụng Điều 47 Bộ luật hình sự. Tuy nhiên, nếu số lượng tình tiết tăng nặng bằng
thậm chí ít hơn số lượng tình tiết giảm nhẹ mà mức độ tăng nặng không đáng kể,
trong khi mức độ giảm nhẹ của các tình tiết giảm nhẹ lại đáng kể thì Toà án có
thể áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự.
5. Phân biệt các tình
tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự với các tình tiết là yếu tố định
tội
Các tình tiết là yếu tố
định tội là những tình tiết thuộc một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm, nếu
không có nó thì hành vi không cấu thành tội phạm. Ví dụ: tình tiết “lợi dụng
chức vụ, quyền hạn để phạm tội” là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm đối
với tội “tham ô tài sản”, tội “nhận hối lộ” và một số tội phạm về tham nhũng.
Các tình tiết là yếu tố
định tội thì có nhiều, nhưng ở đây chúng ta chỉ nghiên cứu các tình tiết là yếu
tố định tội được quy định là tình tiết tăng nặng ở Điều 48 Bộ luật hình sự hoặc
tình tiết giảm nhẹ ở Điều 46 Bộ luật hình sự để áp dụng khi quyết định hình
phạt, còn tình tiết là yếu tố định tội khác không phải là tình tình tiết tăng
nặng hoặc tình tiết giảm nhẹ sẽ được nghiên cứu khi cần xác định tội danh đối
với người phạm tội. Ví dụ: tình tiết “lén lút” là yếu tố định tội đối với tội
“trộm cắp tài sản”, nhưng nó không phải là tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ
trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 46 hoặc 48 Bộ luật hình sự.
Yêu cầu của việc phân biệt
trong trường hợp này không phải là phân biệt hai tình tiết với nhau, tình tiết
nào là yếu tố định tội, còn tình tiết nào là tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ
mà sự phân biệt ở đây là: khi một tình tiết đã được quy định tại Điều 46 hoặc 48
Bộ luật hình sự, mà tình tiết đó đã là yếu tố định tội rồi thì khi quyết định
hình phạt Toà án không được coi tình tiết đó là tình tiết tăng nặng hoặc giảm
nhẹ nữa. Ví dụ: Tình tiết "giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng"
là yếu tố định tội được quy định tại Điều 96 Bộ luật hình sự, khi quyết định
hình phạt đối với người phạm tội này, Toà án không được coi tình tiết “phạm tội
do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” là tình tiết giảm nhẹ nữa.
6. Phân biệt các tình
tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự với các tình tiết là dấu hiệu định
khung hình phạt
Các tình tiết là dấu hiệu
định khung hình phạt là những tình tiết mà nhà làm luật dự định nếu có thì Toà
án phải áp dụng ở khung hình phạt mà điều luật quy định có tình tiết đó đối với
người phạm tội. Ví dụ: Một người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vận chuyển trái
phép hàng hoá qua biên giới là thuộc trường hợp phạm tội quy định tại điểm c
khoản 2 Điều 154 Bộ luật hình sự chứ không phải ở khoản 1 Điều 154 Bộ luật
hình sự năm 1999. Tình tiết "lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong trường hợp phạm
tội cụ thể này đã là dấu hiệu định khung hình phạt, nên khi quyết định hình phạt
Toà án không được áp dụng tình tiết này là tình tiết tăng nặng đối với bị cáo
nữa.
Các tình tiết là dấu hiệu
định khung hình phạt thực chất cũng là dấu hiệu cấu thành tội phạm, nhưng nó là
dấu hiệu của cấu thành khác loại (cấu thành tăng nặng hoặc cấu thành giảm nhẹ).
Về cấu thành tội phạm, khoa học luật hình sự chia ra làm ba loại: cấu thành cơ
bản, cấu thành tăng nặng và cấu thành giảm nhẹ.
Cấu thành cơ bản
là cấu thành không có các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Ví
dụ: Khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự (tội trộm cắp tài sản). Loại cấu thành này,
về cơ bản đã bao hàm đầy đủ những yếu tố cấu thành tội trộm cắp tài sản (chủ
thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan), tức là một người có đủ năng lực
trách nhiệm hình sự, có hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản của người khác có giá
trị từ 500.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 500.000 đồng nhưng gây
hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã
bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm.
Cấu thành tăng nặng
là cấu thành nếu có một hoặc một số tình tiết khác ngoài những tình tiết đã được
quy định trong cấu thành cơ bản và những tình tiết này làm cho tính chất và mức
độ nguy hiểm của hành vi phạm tội nguy hiểm hơn so với trường hợp bình thường
không có tình tiết này, cấu thành tăng nặng bao giờ cũng có khung hình phạt nặng
hơn so với cấu thành cơ bản. Ví dụ: Khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự (tội trộm
cắp tài sản) là cấu thành cơ bản có khung hình phạt cải tạo giam giữ đến ba năm
hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm và là tội phạm ít nghiêm trọng. Nhưng
nếu người phạm tội lại có hành vi “hành hung để tẩu thoát” thì hành vi trộm cắp
tài sản thuộc trường hợp quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 138 Bộ luật hình sự là
cấu thành tăng nặng, có khung hình phạt tù từ hai năm đến bảy năm và là tội phạm
nghiêm trọng.
Cấu thành giảm nhẹ
là cấu thành nếu có một hoặc một số tình tiết khác ngoài những tình tiết đã được
quy định trong cấu thành cơ bản và những tình tiết này làm cho tính chất và mức
độ nguy hiểm của hành vi phạm tội ít nguy hiểm hơn so với trường hợp bình thường
không có tình tiết này, cấu thành giảm nhẹ bao giờ cũng có khung hình phạt nhẹ
hơn so với cấu thành cơ bản. Ví dụ: Khoản 1 Điều 90 Bộ luật hình sự (tội chống
phá trại giam) là cấu thành cơ bản có khung hình phạt từ mười năm đến hai mươi
năm tù hoặc tù chung thân. Nhưng nếu người phạm tội trong trương hợp ít nghiêm
trọng thì thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 90 Bộ luật hình sự là cấu
thành giảm nhẹ, có khung hình phạt từ ba năm đến mười năm tù.
Tuy nhiên, không phải điều
luật nào cũng bao gồm cả cấu thành tăng nặng hoặc cấu thành giảm nhẹ mà tuỳ
thuộc vào mỗi tội phạm và chính sách hình sự của Nhà nước trong việc xử lý từng
loại tội phạm. Đa số các tội quy định trong Bộ luật hình sự có cấu thành tăng
nặng, chỉ có một số tội có cấu thành giảm nhẹ (chủ yếu các tội xâm phạm an ninh
quốc gia).
Các tình tiết tăng nặng
hoặc giảm nhẹ đã là yếu tố định tội định khung hình phạt thì không được coi là
tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng khi quyết định hình phạt nữa. So với Bộ luật
hình sự năm 1985, thì Bộ luật hình sự năm 1999 quy định về nguyên tắc này rõ
ràng hơn. Bộ luật hình sự năm 1985 chỉ quy định: "những tình tiết là yếu tố định
tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng", nhưng
lại không quy định nguyên tắc này đối với các tình tiết giảm nhẹ, cho nên thực
tiễn xét xử đã hiểu và áp dụng không thống nhất, có Toà án vẫn coi là tình tiết
giảm nhẹ khi tình tiết đó đã là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt ( giảm
nhẹ hai lần). Tuy nhiên, Bộ luật hình sự năm 1999 đã dùng hai thuật ngữ khác
nhau để quy định về cùng một vấn đề. ở khoản 3 Điều 46 nhà làm luật dùng thuật
ngữ "là dấu hiệu", còn ở khoản 2 Điều 48 nhà làm luật dùng thuật ngữ "là
yếu tố". Việc dùng hai thuật ngữ khác nhau này, theo chúng tôi không làm
thay đổi bản chất của sự việc, trong một chừng mực nào đó thì yếu tố và dấu hiệu
có thể được hiểu như nhau, nhưng khi nói tới yếu tố người ta thường hiểu đó là
những yếu tố cấu thành tội phạm, có tính chất lý luận, còn khi nói đến dấu hiệu
là để nói đến tình tiết cụ thể của một vụ án ý nghĩa xác định hành vi được thực
hiện có cấu thành tội phạm hay không, tội gì. Quan điểm cá nhân chúng tôi thì
trong trường hợp này nên dùng thuật ngữ "dấu hiệu" chính xác hơn thuật
ngữ "yếu tố".
7. Chỉ được phép
tăng, giảm mức hình phạt trong một khung hình phạt
Điều luật quy định khung
hình phạt có mức tối thiểu và tối đa tuỳ theo mức độ nguy hiểm của từng tội
phạm. Khi Toà án đã xác định bị cáo phạm tội ở khung hình phạt nào, dù có nhiều
tình tiết tăng nặng thì họ cũng không bị xử phạt quá mức cao nhất của khung hình
phạt đó. Ví dụ: bị cáo phạm tội sản xuất hàng gỉa thuộc trường hợp quy định tại
khoản 2 Điều 156 Bộ luật hình sự năm 1999 có khung hình phạt từ ba năm đến mười
năm. Toà án không được xử phạt bị cáo trên mười năm tù, dù họ có nhiều tình tiết
tăng nặng ở Điều 48 Bộ luật hình sự. Trường hợp xử phạt dưới ba năm tù, Toà án
phải nêu được lý do và phải tuân theo những quy định tại Điều 47 Bộ luật hình sự
.
8. Chỉ được áp dụng
các tình tiết tăng nặng kể từ khi Bộ luật hình sự có hiệu lực pháp luật.
Theo quy định tại khoản 2
Điều 7 Bộ luật hình sự năm 1985 cũng như Bộ luật hình sự năm 1999 đều quy định:
“Điều luật quy định một tội phạm mới, một hình phạt nặng hơn, một tình tiết
tăng nặng mới...thì không được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã được thực
hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành”. Như vậy, Điều 48 Bộ luật hình
sự có các tình tiết tăng nặng sau đây là tình tiết mới:
- Phạm tội có tính chất
chuyên nghiệp;
- Lợi dụng chức vụ, quyền
hạn để phạm tội;
- Phạm tội có tính chất côn
đồ;
- Xâm phạm tài sản Nhà nước;
- Gây hậu quả rất nghiêm
trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng;
- Lợi
dụng tình trạng khẩn cấp, dịch bệnh để phạm tội;
Nếu trước
ngày Bộ luật hình sự có hiệu lực pháp luật mà người phạm tội thực hiên tội phạm
có một trong các tình tiết trên, mà sau khi Bộ luật hình sự có hiệu lực mới bị
phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử thì không được coi các tình tiết trên là
tình tiết tăng nặng đối với người phạm tội. Quy định này không áp dụng đối với
các tình tiết giảm nhẹ mà trong mọi trường hợp dù hành vi phạm tội được thực
hiện sau hay trước khi Bộ luật hình sự có hiệu lực pháp luật thì người phạm tội
vẫn được áp dụng tình tiết giảm nhẹ nếu Điều 46 Bộ luật hình sự có quy định.
-----------------------------------
CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO
Địa chỉ : 48 Lý Thường Kiệt, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Điện thoại: 04.39363528 - Fax : 04.39393335.
Email: banbientap@toaan.gov.vn, tatc@toaan.gov.vn.
Quyền Trưởng Ban biên tập: Phạm Quốc Hưng - Chánh Văn phòng - TANDTC.
Giấy phép cung cấp thông tin trên internet số 184/GP-TTÐT của Bộ thông tin và Truyền thông.
Ghi rõ nguồn Cổng thông tin điện tử TANDTC (www.toaan.gov.vn) khi trích dẫn lại tin từ địa chỉ này.
Bản quyền thuộc Trung tâm tin học Tòa án nhân dân tối cao

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: Close


text:
Top Definition
Nuclear Fusion Power is like building your own sun that is able to replace the usage of oil etc
Nuclear Fusion Power could be dangerous with radiation.
viết bởi The Moody Poet 06 Tháng một, 2007
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Top Definition
Nuclear Fusion Power is like building your own sun that is able to replace the usage of oil etc
Nuclear Fusion Power could be dangerous with radiation.
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: max-age=3600, public

Via: 1.1 varnish

X-Cache: MISS

Server: Cowboy

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Xss-Protection: 1; mode=block

Vary: Accept-Encoding

Accept-Ranges: bytes


text:
Top Definition
this means nothing and you should run if some one says this
"Hi jeff Cmip"
"Oh Shit! Aaaaaah"
"Oh Shit! Aaaaaah"
viết bởi I have a name yes 29 Tháng một, 2009
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Top Definition
this means nothing and you should run if some one says this
"Hi jeff Cmip"
"Oh Shit! Aaaaaah"
"Oh Shit! Aaaaaah"
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.


text:
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

WARC-Truncated: length

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate


text:
Việc Làm Bến Tre
Trang chủ
»
- Việt Nam -
An Giang
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bạc Liêu
Bắc Ninh
Bà Rịa Vũng Tàu
Bến Tre
Bình Định
Bình Dương
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cần Thơ
Cao Bằng
Đắk Lắk
Đắk Nông
Đà Nẵng
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hải Dương
Hải Phòng
Hà Nam
Hà Nội
Hà Tĩnh
Hậu Giang
Hòa Bình
Hưng Yên
Khánh Hòa
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Long An
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hóa
Thừa Thiên Huế
Tiền Giang
TP Hồ Chí Minh
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Chia sẻ:
Xem Chatbox Tuyển dụng Tìm việc làm
Tuyển dụng - Tuyển dụng Tìm việc làm Bến Tre (8 bản tin)
đơn xin việc
Trung cấp, Y Dược
tên :trần thị niềm 25 tuổi địa chỉ:thạnh phú tỉnh bến tre tốt nghiệp trung cấp y tế bến tre Nay tôi kính gửi đơn này kính mong các cơ quan công ty có nh ...
Lương:
3.000.000
[
Bến Tre
]
tim viec
Chưa đào tạo, An ninh - Quốc phòng
Tran van kiet sinh nam 1987 o giong tom sdt...can tim noi lay xe lau dai ko ngai di xa bang dau c
Lương:
Thỏa thuận
[
Bến Tre
]
tìm việc làm
Sơ cấp, Nhân viên bán hàng
Xin chào. Tôi tên Nguyễn Thị Yến Nhi sinh nam 1996. Tôi đã tốt nghiệp THPT Nguyễn Đình Chiểu Bến Tre. Tôi muốn tìm việc nhân viên bán hàng hoặc waitress tại thàn ...
Lương:
3.000.000
[
Bến Tre
]
Công Ty Bảo Hiểm Prudential vn
Trung cấp, Tư vấn
Do nhu cau mở rộng thị trường nen cong ty chung toi dang can tuyen thêm nhân viên tư vấn bảo hiểm nhân thọ. Yêu cầu: trung thực; năng động;chịu khó;vui vẻ; nhiệt ...
Lương:
3.000.000
[
Bến Tre
]
Tìm việc làm nhân viên văn phòng tại Bến Tre
Trung cấp, Dịch vụ
Tôi tên Nguyễn Thị Hồng Điệp tốt nghiệp trung cấp du lịch từng có 3 năm kinh nghiệm làm việc văn phòng,làm nhân viên trực tổng đài viettel tại thành phố HCM ...
Lương:
3.000.000
[
Bến Tre
]
Kính chào quý công ty có nhu cầu tuyển dụnh
Trung cấp, Điện, Điện tử
Toi hien 30 tuoi da lam bao tri cong ty bao bi nhua tai tp HCM duoc 6 nam voi chuyen mon dien - dien cong nghiep.Voi von kinh nghiem hien tai toi mong muon ve que huong de dong gop chut phan cong suc ...
Lương:
4.000.000
[
Bến Tre
]
Tuyển kế toán KHO - Công Ty TNHH Dừa Đăng Khoa .
Sơ cấp, Tài chính, Kế toán
- Kiểm tra lượng hàng còn phải xuất theo từng hợp đồng khi nhận được phiếu xuất kho. - Kiểm tra tính đầy đủ của việc nhập kho hàng hóa - Lập chứng t ...
Lương:
3.000.000
[
TP Bến Tre - Bến Tre
]
tìm việc làm
Đại học, Tài chính, Kế toán
Bùi thị Ngọc Hà. Sinh ngày: 02/09/1991 Tốt nghiệp đại học. Ngành Quản trị kinhdoanh
Lương:
3.000.000
[
Bến Tre
]
Tuyển dụng - Tuyển dụng Tìm việc làm Việt Nam
cần tuyển nhân viên phuc vu quan ca chiều
Chưa đào tạo, An ninh - Quốc phòng
Quan chung toi can tuyen nhan vien phũc vu ca chiều )17h30-21h30) Lienhe:...
Lương:
Thỏa thuận
[
Tây Ninh
]
Việc Làm Thêm Sinh Viên
Chưa đào tạo, Máy tính
THÔNG TIN TUYỂN DỤNG Tuyển CTV Đăng Tin Quảng Cáo • Công việc: Đăng tin quảng cáo sản phẩm (nhân sâm, máy tính, điện thoại), tour du lịch ... lên các website h ...
Lương:
3.000.000
[
TP Hồ Chí Minh
]
Tuyển Gấp Thợ Điện Lạnh Lành Nghề
Cao đẳng, Điện, Điện tử
Công ty cổ phần Cơ điện lạnh Đại Lâm. Địa chỉ: Số 12, ngõ 155, Đường Trường Chinh, P.Phương Liệt, Q.Thanh Xuân, Hà Nội MST:... Sđt:...hoặc:... mail: ... T ...
Lương:
6.000.000
[
Hà Nội
]
______nhận làm bằng cấp giá 2 triệu __uy tín __và đúng hẹn ____
Chưa đào tạo, Tài chính, Kế toán
...NGUYỄN HÀO LONG ==LÀM BẰNG ĐẠI HỌC GIÁ RẺ ==UY TÍN -ĐÚNG HẸN,,,... NHẬN LÀM TẤT CẢ CÁC LOẠI BẰNG: CAO HỌC_ĐẠI HỌC_CAO ĐẲNG_TRUNG CẤP_CẤP 3_ CHỨNG CH ...
Lương:
Thỏa thuận
[
TP Hồ Chí Minh
]
cần tuyển người thích online face và zalo chăm sóc khách hàng
Chưa đào tạo, Tư vấn
Bạn trẻ nào muốn kiếm tiền từ online thì liên hệ để được hỗ trợ nhé.đặc biệt thu nhập cao trong dịp tết. Trên 16tuổi. Ai có kỹ năng và than vọng th ...
Lương:
5.000.000
[
TP Hồ Chí Minh
]
Tuyển nhân viên bán xăng dầu
Chưa đào tạo, Lao động phổ thông
TUYỂN NHÂN VIÊN BÁN XĂNG DẦU Số lượng: 02 người Địa điểm làm việc: 1. 159 thôn Thành Công, xã Hòa Hiệp, huyện Cư Kuin, tỉnh Đăk Lăk. 2. Buôn Dhăm II, x ...
Lương:
3.000.000
[
Huyện Cư Kuin - Đắk Lắk
]
Tuyển cộng tác viên – chuyên viên tư vấn
Trung cấp, Tài chính, Kế toán
Mô tả công việc cụ thể: Tư vấn và thực hiện dịch vụ thành lập công ty, dịch vụ kế toán, quyết toán thuế, tư vấn lập dự án đầu tư và các dịch v ...
Lương:
Thỏa thuận
[
Kiên Giang
]
Tuyển nữ làm bảo vệ
Chưa đào tạo, An ninh - Quốc phòng
Công ty cần tuyển 10 nhân viên nữ làm việc bảo vệ tại cổng. công việc:Cập nhật, quản lý người ra vào, kiểm tra công nhân nữ ra vào công ty. lương. thử vi ...
Lương:
4.760.000
[
TP Biên Hòa - Đồng Nai
]
tìm việc làm
Trung cấp, Lao động phổ thông
Nguyễn văn xuân. 26 t. Tôi muốn tìm một công việc như lao động tự do. Chở hàng, hoặc phục vụ nhà hàng, hoặc nghề xây dựng, tiếp thị sản phẩm. Công nhân n ...
Lương:
4.500.000
[
Hưng Yên
]
Kỹ Thuật Viên Tin Học
Trung cấp, Công nghệ thông tin
- Sửa Chữa,Cài đặt,Laptop, PC, Camera - Cấu hình :Wireless, Router, mạng lan... - Nạp mực các loại máy in, máy fax Vị trí tuyển dụng: Nhân viên - Số lượng tuy ...
Lương:
Thỏa thuận
[
Bình Dương
]
KEYS:
Bến Tre
,
Nhà hàng
,
Tìm việc
,
Đi làm
,
Lơ xe
Tìm kiếm:
[tim kiem tai nang]
[Trai Dep Cu Dai]
[tim kiem tai nang tre 2016]
[tim kiem tai nang 2016]
[tim kiem tai nang tre]
[viec lam ben tre]
[timkiemtainang]
[vieclambentre net]
[khu cong nghiep giao long tuyen dung]
[vieclambentre]
[coopmart ben tre tuyen dung]
[viec lam lai xe tai ben tre]
[tuyen dung khu cong nghiep yen phong]
[cong ty samsung tuyen dung]
[sieu thi coopmart ben tre tuyen dung]
[thong tin tuyen dung tai kcn giao long]
[viettel ben tre tuyen dung]
[sacombank ben tre tuyen dung]
[ben tre tuyen dung]
[mobifone ben tre tuyen dung]
[can tuyen tai xe b2 tai thanh pho phan thiet]
[tim viec lam o mo cay nam ben tre]
[viec lam ben tre 24h]
[Ngan hang o ben tre tuyen tai xe]
[tuyen dung viettel tai ben tre]
Xem lại:
Tuyển dụng
Tìm việc
Chiêu sinh
Tìm lớp học
Xem nhiều nhất
Đăng tin mới
Hãy đăng nhập thành viên để quản lý bản tin tốt hơn.
Bí danh:
Mật khẩu:
[
Quên mật khẩu
|
Đăng ký mới
]
Tìm kiếm:
Nhập từ:
tphcm:
____NHẬN LÀM BẰNG ĐẠI HỌC GIÁ RẺ __CÓ TRONG NGÀY _.
Xe gắn máy Cao cấp Cần bán
vietnam:
Chuyên bán camera,móc khóa camera, K1 HD quay đêm,.
Xe ô tô
vietnam:
bật lửa camera,bật lửa camera mini,camera bật lửa .
Xe ô tô
vietnam:
Học thiết kế đồ họa xong làm gì ?.
Hàng hóa khác Bình dân Cần bán
vietnam:
Chuyên cung cấp kính camera,kính camera HD siêu né.
Xe ô tô
vietnam:
móc khóa camera,móc khóa camera audi,giá rẻ nhất h.
Xe ô tô
vietnam:
Chuên bán đồng hồ camera,đồng hồ camera D505,full .
Xe ô tô
vietnam:
Chuyên bán đồng hồ camera,đồng hồ camera D506,full.
Xe ô tô
vietnam:
Chuyên bán đồng hồ camera,đồng hồ camera D507,full.
Xe ô tô
haiduong:
Thiết bị camera mini,bật lửa camera HD V86,bật lửa.
Xe ô tô
[
An Giang (9)
] [
Bắc Giang (13)
] [
Bắc Kạn (7)
] [
Bạc Liêu (9)
] [
Bắc Ninh (31)
] [
Bà Rịa Vũng Tàu (18)
] [
Bến Tre (20)
] [
Bình Định (16)
] [
Bình Dương (67)
] [
Bình Phước (15)
] [
Bình Thuận (13)
] [
Cà Mau (4)
] [
Cần Thơ (12)
] [
Cao Bằng (2)
] [
Đắk Lắk (73)
] [
Đắk Nông (6)
] [
Đà Nẵng (27)
] [
Điện Biên (1)
] [
Đồng Nai (46)
] [
Đồng Tháp (38)
] [
Gia Lai (12)
] [
Hà Giang (2)
] [
Hải Dương (10)
] [
Hải Phòng (5)
] [
Hà Nam (3)
] [
Hà Nội (58)
] [
Hà Tĩnh (12)
] [
Hậu Giang (4)
] [
Hòa Bình (3)
] [
Hưng Yên (9)
] [
Khánh Hòa (19)
] [
Kiên Giang (16)
] [
Kon Tum (5)
] [
Lai Châu (2)
] [
Lâm Đồng (9)
] [
Lạng Sơn (4)
] [
Lào Cai (5)
] [
Long An (13)
] [
Nam Định (7)
] [
Nghệ An (17)
] [
Ninh Bình (7)
] [
Ninh Thuận (3)
] [
Phú Thọ (4)
] [
Phú Yên (1)
] [
Quảng Bình (9)
] [
Quảng Nam (8)
] [
Quảng Ngãi (5)
] [
Quảng Ninh (27)
] [
Quảng Trị
] [
Sóc Trăng (7)
] [
Sơn La (5)
] [
Tây Ninh (41)
] [
Thái Bình (7)
] [
Thái Nguyên (12)
] [
Thanh Hóa (15)
] [
Thừa Thiên Huế (14)
] [
Tiền Giang (21)
] [
TP Hồ Chí Minh (198)
] [
Trà Vinh (16)
] [
Tuyên Quang (1)
] [
Vĩnh Long (13)
] [
Vĩnh Phúc (12)
] [
Yên Bái
] [
Việt Nam (1208)
]
Làm trang chủ
|
Ghi nhớ
|
Phản hồi
|
Copyright © by
Tuyển dụng Tìm việc làm

Set-Cookie: ttmaytruycapcookie=computer%7C%7C%7C%7C%7C; expires=Mon, 06-Feb-2017 08:19:17 GMT; path=/

Server: Apache/2.2.17 (Unix) mod_ssl/2.2.17 OpenSSL/0.9.8e-fips-rhel5 DAV/2 PHP/5.2.14

Cache-Control: max-age=0, no-cache, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=UTF-8