text:
(ThS. KiŠĽĀu Thanh Uyên, Bình luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc - niên san 2015, tr.165-174)
Tóm tŠļĮt
ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam có thŠĽÉ xem xét trên các ph∆į∆°ng diŠĽán: thŠĽĚi gian, không gian và t∆į t∆įŠĽüng. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán thŠĽĚi gian, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽęa có sŠĽĪ thuŠļ≠n lŠĽ£i và khó khńÉn cho sŠĽĪ hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán không gian, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán trong bŠĽĎi cŠļ£nh sôi ńĎŠĽông cŠĽßa các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái khác nhau cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán t∆į t∆įŠĽüng, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i mang tinh thŠļßn ńĎŠĽēi mŠĽõi mŠļ°nh mŠļĹ. Tuy nhiên, do nhŠĽĮng ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam không phát triŠĽÉn thành mŠĽôt trào l∆įu, mà chŠĽČ hiŠĽán diŠĽán rŠļ£i rác, ńĎ∆°n lŠļĽ trong sáng tác cŠĽßa mŠĽôt sŠĽĎ nhà vńÉn, nhà th∆°.
TŠĽę khóa: thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam…
***
1. Có hai thuŠļ≠t ngŠĽĮ gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠļßn ńĎ∆įŠĽ£c giŠļ£i nghń©a mŠĽôt cách rõ ràng và cŠĽ• thŠĽÉ ńĎŠĽÉ xác ńĎŠĽčnh ńĎ∆įŠĽ£c ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, ńĎó là khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ và ‘thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i’. HiŠĽán ńĎŠļ°i (Modern) trong tiŠļŅng La tinh ‘modo’ có nghń©a là ‘chŠĽČ hiŠĽán tŠļ°i’ (just now)(1). Các nhà xã hŠĽôi hŠĽćc, khoa hŠĽćc chính trŠĽč, nhân chŠĽßng hŠĽćc và lŠĽčch sŠĽ≠ cho rŠļĪng, ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ nh∆į sŠĽĪ phá vŠĽ° ban ńĎŠļßu nhŠĽĮng nŠĽĀn móng cŠĽßa thŠĽĚi trung cŠĽē và mŠĽü ra nhŠĽĮng viŠĽÖn cŠļ£nh mŠĽõi. Theo nhà nghiên cŠĽ©u TrŠļßn Quang Thái, “thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ th∆įŠĽĚng dùng ńĎŠĽÉ mô tŠļ£ mŠĽôt giai ńĎoŠļ°n hay khoŠļ£ng thŠĽĚi gian trong hàm ý so sánh vŠĽõi mŠĽôt thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm quá khŠĽ©. VŠĽõi sŠĽĪ khai sinh cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng, ý nghń©a thŠĽĚi gian trong khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ ńĎ∆įŠĽ£c gán thêm mŠĽôt ý nghń©a mŠĽõi, ńĎó là tính chŠļ•t cao h∆°n trong sŠĽĪ so sánh các giai ńĎoŠļ°n lŠĽčch sŠĽ≠ nhân loŠļ°i. Trong sŠĽĪ liên hŠĽá vŠĽõi triŠļŅt hŠĽćc, tôn giáo, ńĎŠļ°o ńĎŠĽ©c, mŠĽĻ hŠĽćc, khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ còn có nghń©a là tiŠļŅn bŠĽô h∆°n, tŠĽĎt ńĎŠļĻp h∆°n, tinh tŠļŅ h∆°n, ńĎúng ńĎŠļĮn h∆°n” [16, tr.48].
ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i (Modernity) chŠĽČ tình trŠļ°ng phát triŠĽÉn xã hŠĽôi loài ng∆įŠĽĚi trong mŠĽôt khoŠļ£ng thŠĽĚi gian tùy thuŠĽôc vào bŠĽĎi cŠļ£nh cŠĽßa mŠĽói quŠĽĎc gia, khu vŠĽĪc. ŠĽě ph∆į∆°ng Tây, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i là bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ phát triŠĽÉn, bao gŠĽďm cuŠĽôc cách mŠļ°ng công nghiŠĽáp, chinh phŠĽ•c và mŠĽü rŠĽông kinh tŠļŅ và chính trŠĽč, sŠĽĪ chuyŠĽÉn tiŠļŅp sang vńÉn hóa ńĎô thŠĽč, sŠĽĪ nŠĽēi lên nhŠĽĮng lãnh thŠĽē quŠĽĎc gia mŠĽõi và quyŠĽĀn lŠĽĪc phát triŠĽÉn cŠĽßa giai cŠļ•p t∆į sŠļ£n. Theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę thŠļŅ kŠĽ∑ XVIII cho ńĎŠļŅn nŠĽ≠a cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XX. CŠĽ• thŠĽÉ là bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę cuŠĽôc Cách mŠļ°ng t∆į sŠļ£n Pháp nńÉm 1789 và kŠļŅt thúc nńÉm 1989 – khi chiŠļŅn tranh lŠļ°nh chŠļ•m dŠĽ©t vŠĽõi sŠĽĪ sŠĽ•p ńĎŠĽē bŠĽ©c t∆įŠĽĚng Berlin. NhiŠĽĀu nhà sŠĽ≠ hŠĽćc còn cho rŠļĪng, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu vŠĽõi dŠļ•u mŠĽĎc thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng. ńźŠĽĎi vŠĽõi ViŠĽát Nam, phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ•y dŠļ•u mŠĽĎc nńÉm 1930 – nńÉm thành lŠļ≠p ńĎŠļ£ng CŠĽông sŠļ£n ńźông D∆į∆°ng. Tuy nhiên, trong phân kŠĽ≥ vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam, vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX cho ńĎŠļŅn nńÉm 1975.
Trong bài mŠĽü ńĎŠļßu cuŠĽĎn The Modernism handbook(2) Phillip Tew và Alex Murray khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh rŠļĪng, “ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i là tên gŠĽći th∆įŠĽĚng ńĎ∆įŠĽ£c ńĎ∆įa ra ńĎŠĽÉ ńĎánh dŠļ•u giai ńĎoŠļ°n này trong lŠĽčch sŠĽ≠ loài ng∆įŠĽĚi, thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mà loài ng∆įŠĽĚi có thŠĽÉ tŠĽę chŠĽĎi nhŠĽĮng hình thŠĽ©c khác cŠĽßa kiŠĽÉm soát và khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh sŠĽĪ tŠĽĪ quyŠļŅt” [13, tr.12]. Nói rõ h∆°n là gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi t∆į duy duy lý cŠĽßa triŠļŅt hŠĽćc Descartes: Tôi t∆į duy nghń©a là tôi tŠĽďn tŠļ°i. ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü ph∆į∆°ng Tây xuŠļ•t hiŠĽán nhiŠĽĀu trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng triŠļŅt hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t theo trình tŠĽĪ thŠĽĚi gian, bao gŠĽďm: ChŠĽß nghń©a CŠĽē ńĎiŠĽÉn (cùng thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽõi thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng, tŠĽę thŠļŅ kŠĽ∑ XVI ńĎŠļŅn ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n (tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XVII ńĎŠļŅn nŠĽ≠a ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc (thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên (nŠĽ≠a sau thŠļŅ kŠĽ∑ XIX) và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX ńĎŠļŅn ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX).
ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (Modernism) là sŠļ£n phŠļ©m cŠĽßa nhŠĽĮng nŠĽó lŠĽĪc ńĎŠĽēi mŠĽõi t∆į duy duy lý vào giai ńĎoŠļ°n hŠļ≠u kŠĽ≥ cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü châu Âu. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bao gŠĽďm nhŠĽĮng trào l∆įu hŠĽ£p nhŠļ•t bŠļĮt rŠĽÖ tŠĽę nhŠĽĮng ńĎŠĽĎi nghŠĽčch cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i và là mŠĽôt phŠļßn cŠĽßa diŠĽÖn ngôn thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng d∆įŠĽõi hình thŠĽ©c ńĎŠĽĎi thoŠļ°i vŠĽõi t∆į duy duy lý. Nhà nghiên cŠĽ©u Tr∆į∆°ng ńźńÉng Dung trong bài nghiên cŠĽ©u Khoa vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i, hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠĽęa tŠļ°o ra mŠĽôt hình thŠĽ©c ńĎŠĽôc ńĎoán, mŠļęu mŠĽĪc (ngoŠļ°i trŠĽę ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa và ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc), ńĎŠĽďng thŠĽĚi, các nhà hiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽĎ gŠļĮng bŠļ£o vŠĽá mình tr∆įŠĽõc nhŠļ≠n thŠĽ©c vŠĽĀ sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n vŇ© trŠĽ•, liên quan ńĎŠļŅn tính dŠĽÖ phá vŠĽ° cŠĽßa tâm ńĎiŠĽÉm. Vì vŠļ≠y, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽČ công kích sŠĽĪ khŠĽßng hoŠļ£ng cŠĽßa xã hŠĽôi ńĎ∆į∆°ng thŠĽĚi chŠĽ© không chŠĽĎi bŠĽŹ hiŠĽán thŠĽĪc bŠļ£n thŠĽÉ cŠĽßa loài ng∆įŠĽĚi. NhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm nŠĽēi bŠļ≠t cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn vŠĽõi bŠĽĎi cŠļ£nh ph∆į∆°ng Tây sŠļĹ ńĎ∆įŠĽ£c nói rõ h∆°n ŠĽü phŠļßn sau.
2. DŠĽĪa trên c∆° sŠĽü nhŠĽĮng phân tích vŠĽĀ khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’, ‘thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i’ và theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thì thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi sŠĽĪ ra ńĎŠĽĚi cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Theo ńĎó, bŠĽĎi cŠļ£nh xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i(3) ńĎ∆įŠĽ£c phác thŠļ£o qua ba ph∆į∆°ng diŠĽán chính: xã hŠĽôi, kinh tŠļŅ, chính trŠĽč; khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t và vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t.
VŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán xã hŠĽôi, kinh tŠļŅ và chính trŠĽč, ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t gây nhiŠĽĀu tŠĽēn thŠļ•t ŠĽü ph∆į∆°ng Tây vŠĽĀ cŠļ£ tài chính, vŠļ≠t chŠļ•t, ńĎŠļ∑c biŠĽát là nŠĽói ńĎau tinh thŠļßn (sŠĽĪ mŠļ•t mát, thŠļ•t lŠļ°c ng∆įŠĽĚi thân, sŠĽĪ tàn phá nhŠĽĮng vùng quê, làng mŠļ°c). ChŠļ≥ng hŠļ°n nh∆į n∆įŠĽõc Anh – trung tâm cŠĽßa châu Âu – tiêu tŠĽĎn 50% lŠĽ£i tŠĽ©c quŠĽĎc gia vào cuŠĽôc ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t. ńźŠļŅn nńÉm 1920, nŠĽĀn kinh tŠļŅ cŠĽßa Anh suy yŠļŅu và phŠļ£i vay m∆įŠĽ£n cŠĽßa MŠĽĻ, ńĎŠļ∑c biŠĽát, sŠĽĪ sŠĽ•p ńĎŠĽē cŠĽßa phŠĽĎ Wall vào tháng 10/1929. Theo ńĎó, MŠĽĻ và NhŠļ≠t trŠĽü thành hai thŠĽč tr∆įŠĽĚng mŠĽõi nŠĽēi cŠĽßa thŠļŅ giŠĽõi. H∆°n nŠĽĮa, hŠļ≠u quŠļ£ ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t còn là nguyên nhân dŠļęn ńĎŠļŅn cuŠĽôc ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© hai.
Bên cŠļ°nh ńĎó, nhiŠĽĀu phát minh kŠĽĻ thuŠļ≠t và hŠĽćc thuyŠļŅt khoa hŠĽćc ńĎã Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp và sâu sŠļĮc ńĎŠļŅn t∆į t∆įŠĽüng thŠļŅ kŠĽ∑ XX. Trong ńĎó có ba hŠĽćc thuyŠļŅt mang tính b∆įŠĽõc ngoŠļ∑t: HŠĽćc thuyŠļŅt SŠĽĪ lŠĽĪa chŠĽćn tŠĽĪ nhiên cŠĽßa Charles Darwin (1859), HŠĽćc thuyŠļŅt Phân tâm hŠĽćc cŠĽßa Sigmund Freud (1890), ńźŠĽčnh luŠļ≠t T∆į∆°ng ńĎŠĽĎi cŠĽßa Albert Einstein (1905). VŠĽĀ kŠĽĻ thuŠļ≠t, nńÉm 1970, Alexander Graham Bell phát minh ra chiŠļŅc ńĎiŠĽán thoŠļ°i ńĎŠļßu tiên, Henry Ford sŠļ£n xuŠļ•t xe h∆°i hàng loŠļ°t lŠļßn ńĎŠļßu tiên vào nńÉm 1913 và nhiŠĽĀu phát minh tuyŠĽát vŠĽĚi khác. SŠĽĪ phát triŠĽÉn cŠĽßa kŠĽĻ thuŠļ≠t giúp con ng∆įŠĽĚi hiŠĽÉu biŠļŅt vŠĽĀ bŠļ£n chŠļ•t và nńÉng lŠĽĪc bŠļ£n thân, mŠĽĎi quan hŠĽá giŠĽĮa con ng∆įŠĽĚi và khŠļ£ nńÉng chuyŠĽÉn ńĎŠĽēi vŠĽč trí tŠĽ©c thì cŠĽßa con ng∆įŠĽĚi. Có thŠĽÉ nói, thŠļŅ giŠĽõi trŠĽü nên phŠļ≥ng nhŠĽĚ các phát minh khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t.
VŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t, tŠĽę nhŠĽĮng nńÉm 1880 ńĎŠļŅn ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© hai, thŠļŅ giŠĽõi bŠĽč Šļ£nh h∆įŠĽüng bŠĽüi vńÉn hóa MŠĽĻ và châu Âu. VŠĽĀ xuŠļ•t bŠļ£n, sŠĽĪ liên kŠļŅt giŠĽĮa th∆į∆°ng mŠļ°i và vńÉn hóa ńĎem ńĎŠļŅn nŠĽĀn vńÉn hóa ńĎŠļ°i chúng. Tuy nhiên, nhiŠĽĀu nghŠĽá sń© lŠļ°i lo ngŠļ°i vŠĽĀ viŠĽác xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa vńÉn hóa. ViŠĽác xuŠļ•t bŠļ£n ŠĽď Šļ°t h∆įŠĽõng ńĎŠļŅn ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc có hŠĽćc vŠļ•n thŠļ•p và mang tính giŠļ£i trí ńĎã hình thành thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘bestsellers’ (bán chŠļ°y nhŠļ•t) lŠļßn ńĎŠļßu tiên vào nńÉm 1890. ńźŠĽďng thŠĽĚi, nhiŠĽĀu hình thŠĽ©c mŠĽõi cŠĽßa giŠļ£i trí sŠļ£n xuŠļ•t thông qua nhŠĽĮng phát triŠĽÉn kŠĽĻ thuŠļ≠t: máy hát, rŠļ°p chiŠļŅu phim và ńĎài phát thanh. Và, diŠĽÖn viên hài Charlie Chaplin và mŠĽôt sŠĽĎ diŠĽÖn viên khác hình thành thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘celebrity’ (ng∆įŠĽĚi nŠĽēi tiŠļŅng) vào nńÉm 1914.
SŠĽ©c tàn phá cŠĽßa hai cuŠĽôc chiŠļŅn tranh lŠĽõn và sŠĽĪ phát triŠĽÉn cŠĽßa khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp ńĎŠļŅn cuŠĽôc sŠĽĎng hŠļĪng ngày cŠĽßa con ng∆įŠĽĚi. Cho nên, hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, thŠļŅ giŠĽõi quan, nhân sinh quan cŇ©ng bŠĽč lung lay ńĎŠļŅn tŠļ≠n gŠĽĎc rŠĽÖ. Trong bŠĽĎi cŠļ£nh ńĎó, sŠĽĪ xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i có thŠĽÉ ńĎ∆įŠĽ£c xem nh∆į mŠĽôt cách kháng cŠĽĪ lŠļ°i nhŠĽĮng diŠĽÖn ngôn cŠĽßa t∆į duy duy lý.
3. ŠĽě ViŠĽát Nam có khá nhiŠĽĀu công trình khoa hŠĽćc, dŠĽčch thuŠļ≠t giŠĽõi thiŠĽáu chi tiŠļŅt, cŠĽ• thŠĽÉ vŠĽĀ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠĽõi t∆į cách là mŠĽôt trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng, triŠļŅt hŠĽćc và vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t. Công trình MŠĽôt sŠĽĎ hŠĽćc thuyŠļŅt triŠļŅt hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây hiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽßa NguyŠĽÖn Hào HŠļ£i là mŠĽôt trong sŠĽĎ nhŠĽĮng công trình nghiên cŠĽ©u t∆į∆°ng ńĎŠĽĎi toàn diŠĽán vŠĽĀ trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Trong cuŠĽĎn ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t, NguyŠĽÖn VńÉn Dân khái quát toàn cŠļ£nh vŠĽĀ quá trình hình thành, bŠļ£n chŠļ•t và ńĎŠļ∑c tr∆įng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, ńĎŠĽďng thŠĽĚi khŠļ£o sát Šļ£nh h∆įŠĽüng ńĎŠĽĎi vŠĽõi vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t ViŠĽát Nam qua các lń©nh vŠĽĪc kiŠļŅn trúc, nghŠĽá thuŠļ≠t tŠļ°o hình và vńÉn hŠĽćc. Riêng vŠĽĀ vńÉn hŠĽćc, nhà nghiên cŠĽ©u LŠļ°i Nguyên Ân có bài viŠļŅt MŠĽôt sŠĽĎ vŠļ•n ńĎŠĽĀ xung quanh phŠļ°m trù chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎã phân tích nhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŇ©ng nh∆į biŠĽÉu hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc. Ngoài ra, nhà nghiên cŠĽ©u Ph∆į∆°ng LŠĽĪu trong Lý luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc còn giŠĽõi thiŠĽáu tŠĽęng tr∆įŠĽĚng phái khuynh h∆įŠĽõng thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. NhŠĽĮng công trình nghiên cŠĽ©u kŠĽÉ trên ńĎã cung cŠļ•p kiŠļŅn thŠĽ©c, tài liŠĽáu và gŠĽ£i mŠĽü nhiŠĽĀu h∆įŠĽõng nghiên cŠĽ©u vŠĽĀ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i.
Bài nghiên cŠĽ©u này mong muŠĽĎn góp tiŠļŅng nói ńĎŠĽÉ ńĎi ńĎŠļŅn thŠĽĎng nhŠļ•t vŠļ•n ńĎŠĽĀ hiŠĽán vŠļęn còn nhiŠĽĀu tranh luŠļ≠n, ńĎó là các tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Theo LŠļ°i Nguyên Ân trong TŠĽę ńĎiŠĽÉn VńÉn hŠĽćc (bŠĽô mŠĽõi), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bao gŠĽďm toàn bŠĽô nhŠĽĮng khuynh h∆įŠĽõng, tr∆įŠĽĚng phái vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t không tiŠļŅp tŠĽ•c truyŠĽĀn thŠĽĎng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, bao gŠĽďm: ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán (Expressionism), ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ (Cubism), ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai (Futurism), ChŠĽß nghń©a Hòa ńĎŠĽďng (Unanimismee), ChŠĽß nghń©a Hình t∆įŠĽ£ng (Imagism), ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc (Surrealism), ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng (Abstractionism). NguyŠĽÖn VńÉn Dân trong công trình ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t lŠļ°i cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i là khái niŠĽám chŠĽČ mŠĽôt loŠļ°t nhŠĽĮng trào l∆įu nghŠĽá thuŠļ≠t khác nhau, cŠĽ• thŠĽÉ: ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng (Impressionism), ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng (Symbolism), ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa (Dadaism), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh (Existentialism), ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng. Theo nhà nghiên cŠĽ©u Ph∆į∆°ng LŠĽĪu trong cuŠĽĎn Lý luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc thì ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽČ bao gŠĽďm ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai, ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh. Cho nên, ŠĽü ńĎây, vŠļ•n ńĎŠĽĀ không dŠĽęng lŠļ°i ŠĽü viŠĽác xác ńĎŠĽčnh tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng nào thuŠĽôc ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mà còn là xác ńĎŠĽčnh vŠĽč trí cŠĽßa ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng. Trên c∆° sŠĽü xác ńĎŠĽčnh thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xuŠļ•t hiŠĽán (mang tính chŠļ•t t∆į∆°ng ńĎŠĽĎi) và ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm, biŠĽÉu hiŠĽán cŠĽßa các tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng, chúng tôi cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng xuŠļ•t hiŠĽán ŠĽü Pháp vào cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX vŠĽõi bŠĽ©c tranh Šļ§n t∆įŠĽ£ng mŠļ∑t trŠĽĚi mŠĽćc (Impression, soleil levant) cŠĽßa Claude Monet – b∆įŠĽõc ńĎŠļßu phá vŠĽ° nhŠĽĮng quy tŠļĮc x∆° cŠĽ©ng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc và ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên – ńĎã ńĎóng vai trò mŠĽü ńĎŠļßu cho ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. ńźŠļŅn nńÉm 1910, ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u Šļ§n t∆įŠĽ£ng (Post-Impressionism) xuŠļ•t hiŠĽán qua mŠĽôt buŠĽēi triŠĽÉn lãm ŠĽü Anh cŠĽßa các nghŠĽá sń© Picasso, Gauguin, Van Gogh, Matisse và Cézanne ńĎã tŠļ°o nên mŠĽôt sŠĽĪ khuŠļ•y ńĎŠĽông lŠĽõn trong công chúng yêu hŠĽôi hŠĽća. Có thŠĽÉ nói, nhŠĽĮng tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng xuŠļ•t hiŠĽán tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX cho ńĎŠļŅn giŠĽĮa thŠļŅ kŠĽ∑ XX, ńĎŠĽďng thŠĽĚi mang tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n ńĎŠĽĀu thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, bao gŠĽďm các khuynh h∆įŠĽõng chính sau: ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán, ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai, ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu l∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh và các tr∆įŠĽĚng phái khác. Và mŠĽói tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng cŠĽßa trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ra ńĎŠĽĚi trong mŠĽôt hoàn cŠļ£nh riêng và có nhŠĽĮng ńĎóng góp nhŠļ•t ńĎŠĽčnh cŇ©ng nh∆į cùng tŠĽďn tŠļ°i chŠĽ© không phŠļ£i là sŠĽĪ thay thŠļŅ.
Theo nhŠĽĮng phân tích và tŠĽēng hŠĽ£p ŠĽü trên vŠĽĀ phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm và bŠĽĎi cŠļ£nh xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa các trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng ŠĽü ph∆į∆°ng Tây thì ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mang nhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm chŠĽß yŠļŅu nh∆į sau.
ThŠĽ© nhŠļ•t, tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i là ‘Make it new’(4) (Làm mŠĽõi nó). Trong nghiên cŠĽ©u vŠĽĀ ý nghń©a cŠĽßa khái niŠĽám hiŠĽán ńĎŠļ°i, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, Susan Stanford Friedman cŇ©ng cho rŠļĪng, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là cuŠĽôc nŠĽēi loŠļ°n. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là ‘Làm mŠĽõi nó’. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là sŠĽĪ kháng cŠĽĪ, gián ńĎoŠļ°n. ńźŠļŅn nhŠĽĮng bŠļ≠c tiŠĽĀn bŠĽĎi cŠĽßa nó. ńźŠļŅn nhŠĽĮng sinh viên cŠĽßa nó. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là thuŠĽĎc giŠļ£i chŠļ•t ńĎŠĽôc cŠĽßa truyŠĽĀn thŠĽĎng, trách nhiŠĽám”(5) [15, tr.493]. ThŠĽĚi ńĎiŠĽÉm ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán gŠļßn nh∆į ńĎŠĽďng thŠĽĚi vŠĽõi t∆į duy duy lý cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng mŠļ•t ńĎi chŠĽó ńĎŠĽ©ng, hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, thŠļŅ giŠĽõi quan ŠĽü trŠļ°ng thái bão hòa. Cho nên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán nh∆į mŠĽôt nhu cŠļßu thay ńĎŠĽēi, cách tân, ńĎŠĽēi mŠĽõi tŠĽĪ thân nh∆įng vŠļęn nŠļĪm trong sŠĽĪ chi phŠĽĎi cŠĽßa chuŠļ©n mŠĽĪc.
ThŠĽ© hai, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ph∆į∆°ng Tây xuŠļ•t hiŠĽán vào cuŠĽĎi thŠĽĚi kŠĽ≥ hiŠĽán ńĎŠļ°i theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠, tŠĽ©c là thŠĽĚi ńĎŠļ°i cŠĽßa t∆į duy duy lý. ńźŠĽďng thŠĽĚi, ńĎó cŇ©ng là thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm cŠĽßa hai cuŠĽôc ńĎŠļ°i chiŠļŅn, sŠĽĪ ńĎŠĽē vŠĽ° cŠĽßa trung tâm châu Âu, nhŠĽĮng hŠĽćc thuyŠļŅt khoa hŠĽćc chŠĽ©ng minh có nhŠĽĮng hiŠĽán t∆įŠĽ£ng bŠļ•t ńĎŠĽčnh nŠļĪm ngoài sŠĽĪ kiŠĽÉm soát cŠĽßa lý trí, sŠĽĪ xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa nhŠĽĮng hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, t∆į t∆įŠĽüng, sŠĽĪ khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh nŠĽĮ quyŠĽĀn,... Vì vŠļ≠y, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠļęn nŠļĪm trong tŠĽę tr∆įŠĽĚng cŠĽßa nŠĽĀn tŠļ£ng t∆į duy duy lý cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i nh∆įng lŠļ°i có khuynh h∆įŠĽõng chŠĽĎng cŠĽĪ, phá vŠĽ° tính chŠļ•t duy lý. Nhà nghiên cŠĽ©u LŠļ°i Nguyên Ân cho rŠļĪng, “LŠļ≠p tr∆įŠĽĚng xã hŠĽôi – vńÉn hóa cŠĽßa chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c mô tŠļ£ nh∆į sŠĽĪ nŠĽēi loŠļ°n ńĎŠĽôc ńĎáo, mŠĽôt mŠļ∑t chŠĽĎng lŠļ°i các quá trình và xu h∆įŠĽõng ‘tan rã vŠĽĀ mŠļ∑t c∆° cŠļ•u’ cŠĽßa xã hŠĽôi t∆į sŠļ£n, mŠļ∑t khác chŠĽĎng lŠļ°i nhŠĽĮng hiŠĽán t∆įŠĽ£ng ńĎ∆įŠĽ£c coi là tiêu biŠĽÉu cho vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t giai ńĎoŠļ°n ‘tŠĽôt cùng’ cŠĽßa chŠĽß nghń©a t∆į bŠļ£n (sŠĽĪ mô phŠĽŹng hŠĽćc ńĎòi các hình thŠĽ©c và phong cách ńĎ∆įŠĽ£c khám phá bŠĽüi chŠĽß nghń©a hiŠĽán thŠĽĪc và chŠĽß nghń©a lãng mŠļ°n nh∆įng ńĎã bŠĽč quy phŠļ°m hóa; lŠĽĎi sao chŠĽ•p thŠĽ• ńĎŠĽông thŠĽĪc tŠļ°i cŠĽßa chŠĽß nghń©a tŠĽĪ nhiên,...)” [3, tr.276].
ThŠĽ© ba, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c xem là sŠĽĪ phŠļ£n hŠĽďi nhŠĽĮng diŠĽÖn ngôn duy lý và lý trí nh∆įng vŠļęn nŠļĪm trong chuŠļ©n mŠĽĪc cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Song, vŠĽĀ mŠļ∑t t∆į t∆įŠĽüng triŠļŅt hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t nói riêng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i dŠĽĪa trên c∆° sŠĽü thŠļŅ giŠĽõi quan mŠĽõi: TriŠļŅt hŠĽćc Ý chí luŠļ≠n cŠĽßa Friedrich Nietzsche, Arthur Schopenhauer, Phép biŠĽán chŠĽ©ng Karl Marx, ThuyŠļŅt trŠĽĪc giác cŠĽßa Henri Bergson, HiŠĽán t∆įŠĽ£ng hŠĽćc cŠĽßa Edmund Husserl, TriŠļŅt hŠĽćc hiŠĽán sinh cŠĽßa Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Albert Camus. Trong lŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu cho cuŠĽĎn Modernism nńÉm 1976, Malcolm Bradbury và James McFarlane ńĎã viŠļŅt, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là mŠĽôt nghŠĽá thuŠļ≠t phŠļ£n hŠĽďi lŠļ°i tình trŠļ°ng bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ hŠĽón loŠļ°n cŠĽßa chúng ta. Nó là kŠļŅt quŠļ£ nghŠĽá thuŠļ≠t vŠĽĀ “nguyên tŠļĮc không chŠļĮc chŠļĮn” cŠĽßa Heisenberg, cŠĽßa sŠĽĪ phá hŠĽßy nŠĽĀn vńÉn minh và lý do trong ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi thŠĽ© nhŠļ•t, cŠĽßa thŠļŅ giŠĽõi thay ńĎŠĽēi và tái gián ńĎoŠļ°n bŠĽüi Marx, Freud và Darwin, chŠĽß nghń©a t∆į bŠļ£n và sŠĽĪ tńÉng tŠĽĎc nhŠĽčp ńĎŠĽô công nghiŠĽáp, cŠĽßa bŠĽôc lŠĽô hiŠĽán sinh vŠĽõi sŠĽĪ vô nghń©a và sŠĽĪ phi lý”(6) [15, tr.474].
ThŠĽ© t∆į, ńĎŠĽďng thŠĽĚi, nhŠĽĮng tiŠļŅn bŠĽô v∆įŠĽ£t bŠļ≠c cŠĽßa khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t xâm chiŠļŅm vào nghŠĽá thuŠļ≠t tŠļ°o nên nŠĽĀn vńÉn hóa ńĎŠļ°i chúng và nhŠĽĮng hình thŠĽ©c nghŠĽá thuŠļ≠t mŠĽõi. Tuy nhiên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t lŠļ°i h∆įŠĽõng ńĎŠļŅn nghŠĽá thuŠļ≠t cao cŠļ•p. VńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a sŠĽ≠ dŠĽ•ng nhŠĽĮng kŠĽĻ thuŠļ≠t cŠĽßa nhŠĽĮng hình thŠĽ©c nghŠĽá thuŠļ≠t mŠĽõi nh∆į: hình Šļ£nh, tŠļ°o hình, bŠĽĎ cŠĽ•c cŠĽßa kiŠļŅn trúc, nhiŠļŅp Šļ£nh, ńĎiêu khŠļĮc; kŠĽĻ thuŠļ≠t cŠļĮt dán, kŠĽĻ thuŠļ≠t lŠļĮp dŠĽĪng cŠĽßa ńĎiŠĽán Šļ£nh,... Theo TrŠļßn Quang Thái, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh rŠļĪng tiŠļŅn bŠĽô cŠĽßa tính hŠĽ£p lý và kŠĽĻ thuŠļ≠t không chŠĽČ mang lŠļ°i nhŠĽĮng hŠĽá quŠļ£ là thŠĽß tiêu các tín ng∆įŠĽ°ng, tŠļ≠p quán và ńĎŠļ∑c quyŠĽĀn do quá khŠĽ© ńĎŠĽÉ lŠļ°i, mà nó còn tŠļ°o ra nhŠĽĮng nŠĽôi dung vńÉn bŠļ£n mŠĽõi” [15, tr.55].
ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi chuŠļ©n mŠĽĪc cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i t∆į duy duy lý, ńĎŠĽďng thŠĽĚi có phong cách nghŠĽá thuŠļ≠t cao nh∆į sŠĽĪ phŠļ£n ŠĽ©ng vŠĽõi bŠĽĎi cŠļ£nh xã hŠĽôi hŠĽón loŠļ°n cŇ©ng nh∆į sŠĽĪ xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t. Nhà nghiên cŠĽ©u Lê Huy BŠļĮc cho rŠļĪng, “MŠļ∑c dù các nhà hiŠĽán ńĎŠļ°i nhŠļ≠n thŠĽ©c ńĎ∆įŠĽ£c sŠĽĪ hŠĽón ńĎŠĽôn qua nhŠĽĮng biŠļŅn chuyŠĽÉn lŠĽõn lao và nhanh chóng cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i, nh∆įng hŠĽć vŠļęn cŠĽĎ níu giŠĽĮ truyŠĽĀn thŠĽĎng, tŠļ≠p tŠĽ•c cao ńĎŠļĻp” [4, tr.91]. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i phŠĽß nhŠļ≠n t∆į duy duy lý nh∆įng lŠļ°i tiŠļŅp nŠĽĎi, khôi phŠĽ•c nhŠĽĮng truyŠĽĀn thŠĽĎng chŠĽ© không phŠĽß nhŠļ≠n hoàn toàn nh∆į ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļßn nh∆į là b∆įŠĽõc chuŠļ©n bŠĽč cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i.
4. ńźŠļ∑t ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vào bŠĽĎi cŠļ£nh vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i ViŠĽát Nam ńĎŠĽÉ thŠļ•y rõ h∆°n nhŠĽĮng thuŠļ≠n lŠĽ£i cŇ©ng nh∆į khó khńÉn trong viŠĽác hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa trào l∆įu này. VŠĽĀ c∆° bŠļ£n, cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX, ViŠĽát Nam là mŠĽôt n∆įŠĽõc thuŠĽôc ńĎŠĽča cŠĽßa thŠĽĪc dân Pháp. MŠļ∑c dù, không Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp cŠĽßa hai cuŠĽôc ńźŠļ°i chiŠļŅn thŠļŅ giŠĽõi nh∆įng cŇ©ng gánh chŠĽču nhiŠĽĀu hŠļ≠u quŠļ£: sŠĽĎ l∆įŠĽ£ng lŠĽõn nam thanh niên bŠĽč bŠļĮt sang châu Âu phŠĽ•c vŠĽ• quân ńĎŠĽôi ńźŠĽďng minh, h∆°n nŠĽĮa, ViŠĽát Nam cùng Lào và Campuchia cung cŠļ•p nguŠĽďn nguyên liŠĽáu thô và thŠĽč tr∆įŠĽĚng tiêu thŠĽ• sŠļ£n phŠļ©m cŠĽßa châu Âu trong suŠĽĎt hai cuŠĽôc ńĎŠļ°i chiŠļŅn thŠļŅ giŠĽõi. Cùng vŠĽõi ńĎó, xã hŠĽôi ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán nhiŠĽĀu giai cŠļ•p, tŠļßng lŠĽõp xã hŠĽôi cùng nhiŠĽĀu mâu thuŠļęn trong sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n và bŠļŅ tŠļĮc cŠĽßa chŠļŅ ńĎŠĽô thŠĽĪc dân nŠĽ≠a phong kiŠļŅn.
VŠĽĀ mŠļ∑t vńÉn hóa, ńĎŠļŅn cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, chŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ ghi âm bŠļĪng ký tŠĽĪ La tinh ńĎ∆įŠĽ£c ńĎ∆įa vào sŠĽ≠ dŠĽ•ng làm ngôn ngŠĽĮ hành chính (vào ngày 01/01/1882) là b∆įŠĽõc ngoŠļ∑t lŠĽõn ńĎŠĽĎi vŠĽõi xã hŠĽôi ViŠĽát Nam. ChŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ ńĎóng vai trò mŠļ•u chŠĽĎt trong viŠĽác hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ŠĽü cŠļ£ lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác lŠļęn mŠĽü rŠĽông tŠļßng lŠĽõp ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc. ńźŠļ∑c biŠĽát là trong bŠĽĎi cŠļ£nh vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎang b∆įŠĽõc vào cuŠĽôc tiŠļŅp xúc lŠļßn thŠĽ© hai – tiŠļŅp xúc vŠĽõi vńÉn hóa ph∆į∆°ng Tây. TŠļßng lŠĽõp trí thŠĽ©c Nho hŠĽćc và Tây hŠĽćc ńĎóng vai trò quan trŠĽćng trong bŠĽĎi cŠļ£nh hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc. ńźó là lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng chính tiŠļŅp nhŠļ≠n và áp dŠĽ•ng nhŠĽĮng lý thuyŠļŅt, trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng mŠĽõi cŠĽßa ph∆į∆°ng Tây vào ViŠĽát Nam. ńźŠĽďng thŠĽĚi, tòa soŠļ°n báo và nhà xuŠļ•t bŠļ£n, nhà in xuŠļ•t hiŠĽán hàng loŠļ°t, vŠĽęa thúc ńĎŠļ©y sŠĽ©c sáng tŠļ°o cŠĽßa ng∆įŠĽĚi nghŠĽá sń©, vŠĽęa mŠĽü rŠĽông tŠļßng lŠĽõp ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc.
VŠĽõi nhŠĽĮng tác ńĎŠĽông bên ngoài nh∆į: tiŠļŅp xúc vńÉn hóa ph∆į∆°ng Tây, chŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ và sŠĽ©c mŠļ°nh nŠĽôi lŠĽĪc, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX ńĎã có nhŠĽĮng b∆įŠĽõc chuyŠĽÉn mình ŠĽü nhiŠĽĀu ph∆į∆°ng diŠĽán. Nó vŠĽęa cŠļ£i biŠļŅn cái cŇ© nh∆į các thŠĽÉ th∆°, các thŠĽÉ loŠļ°i vńÉn xuôi (truyŠĽĀn kŠĽ≥, hŠĽčch, cáo); vŠĽęa du nhŠļ≠p cái mŠĽõi vŠĽĀ ngôn ngŠĽĮ, thŠĽÉ loŠļ°i và ńĎŠĽĀ tài; vŠĽęa hình thành thŠĽč tr∆įŠĽĚng vńÉn hŠĽćc vŠĽõi mŠĽĎi quan hŠĽá tác giŠļ£, nhà in, nhà xuŠļ•t bŠļ£n, tòa soŠļ°n và ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc, hình thành ý thŠĽ©c cá nhân mŠļ°nh mŠļĹ trong sáng tác vńÉn ch∆į∆°ng, tŠļ°o ra làn sóng tranh luŠļ≠n nghŠĽá thuŠļ≠t. ńźŠĽďng thŠĽĚi, trong mŠĽôt thŠĽĚi gian ngŠļĮn, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎã chŠĽču Šļ£nh h∆įŠĽüng và tiŠļŅp nhŠļ≠n nhiŠĽĀu trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng sáng tác cŠĽßa vńÉn hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây. Vì vŠļ≠y, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam giai ńĎoŠļ°n này là nhŠĽĮng nńÉm sôi ńĎŠĽông cŠļ£ vŠĽĀ lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác, trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng sáng tác, sŠĽĎ l∆įŠĽ£ng tác phŠļ©m cŇ©ng nh∆į tŠļßng lŠĽõp tiŠļŅp nhŠļ≠n. TŠĽę ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XVIII ńĎŠļŅn ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, hay ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX và nhŠĽĮng trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng thŠĽĚi th∆įŠĽ£ng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XX ńĎŠĽĀu hiŠĽán diŠĽán trong ńĎŠĽĚi sŠĽĎng vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX. Nhà nghiên cŠĽ©u V∆į∆°ng Trí Nhàn trong bài nghiên cŠĽ©u Tìm nghń©a khái niŠĽám hiŠĽán ńĎŠļ°i cho rŠļĪng, “SŠĽĪ thŠĽĪc là trong quá trình vŠļ≠n ńĎŠĽông cŠĽßa mình, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam vŠĽęa diŠĽÖn lŠļ°i nhiŠĽĀu b∆įŠĽõc ńĎi cŠĽßa các thŠļŅ kŠĽ∑ tr∆įŠĽõc, vŠĽęa ńĎŠĽďng thŠĽĚi kín ńĎáo tiŠļŅp nhŠļ≠n nhŠĽĮng vang vŠĽćng cŠĽßa châu Âu thŠļŅ kŠĽ∑ XX. RŠļ•t tŠĽĪ nhiên là ngay tŠĽę cuŠĽĎi nhŠĽĮng nńÉm 30 ŠĽü nhiŠĽĀu ng∆įŠĽĚi viŠļŅt vńÉn ViŠĽát Nam ńĎã ngŠļ•m ngŠļßm hình thành mŠĽôt khao khát chân chính phŠļ£i thay cách viŠļŅt cho hŠĽ£p vŠĽõi không khí thŠĽĚi ńĎŠļ°i” [12, tr.20].
5. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c ńĎŠļ∑t trong hai không gian: ph∆į∆°ng Tây và ViŠĽát Nam thì sŠĽĪ khác nhau vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi là ńĎiŠĽĀu hiŠĽÉn nhiên. Tuy nhiên, thao tác ńĎŠĽĎi sánh giŠĽĮa hai không gian cŇ©ng cŠļßn thiŠļŅt ńĎŠĽÉ thŠļ•y rõ ńĎ∆įŠĽ£c nhŠĽĮng khác biŠĽát ńĎó có tác ńĎŠĽông trŠĽĪc tiŠļŅp nh∆į thŠļŅ nào ńĎŠļŅn quá trình hình thành diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü ViŠĽát Nam.
Theo cŠĽ© liŠĽáu ńĎ∆įŠĽ£c tŠĽēng hŠĽ£p và phân tích vŠĽĀ phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ và thŠĽĚi gian xuŠļ•t hiŠĽán các trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán ŠĽü ph∆į∆°ng Tây vào cuŠĽĎi thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i và ŠĽü ViŠĽát Nam vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mŠĽü ńĎŠļßu thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Nghń©a là, ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mà thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎi ńĎŠļŅn giai ńĎoŠļ°n hŠļ≠u kŠĽ≥. Còn ŠĽü ViŠĽát Nam, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xã hŠĽôi ViŠĽát Nam mŠĽõi chŠļ≠p chŠĽĮng nhŠĽĮng b∆įŠĽõc ńĎŠļßu hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa thoát khŠĽŹi sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n, bŠļŅ tŠļĮc cŠĽßa xã hŠĽôi thŠĽĪc dân nŠĽ≠a phong kiŠļŅn. ńźŠĽďng thŠĽĚi, theo nh∆į phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam và thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xuŠļ•t hiŠĽán các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļßn nh∆į xuŠļ•t hiŠĽán ńĎŠĽďng thŠĽĚi vŠĽõi thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm ńĎŠĽČnh cao cŠĽßa quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam.
ŠĽě ph∆į∆°ng Tây, các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái t∆į t∆įŠĽüng, nghŠĽá thuŠļ≠t xuŠļ•t hiŠĽán theo trình tŠĽĪ thŠĽĚi gian vŠĽõi nŠĽĀn tŠļ£ng triŠļŅt hŠĽćc cŠĽ• thŠĽÉ. Tuy nhiên, ńĎŠĽĎi vŠĽõi vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam lŠļ°i là sŠĽĪ tiŠļŅp thu gŠļßn nh∆į ńĎŠĽďng thŠĽĚi các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái t∆į t∆įŠĽüng, nghŠĽá thuŠļ≠t ŠĽü ph∆į∆°ng Tây và trong mŠĽôt thŠĽĚi gian rŠļ•t ngŠļĮn. Vì vŠļ≠y, sŠĽĪ tái diŠĽÖn ch∆įa thŠļ≠t sŠĽĪ hoàn chŠĽČnh, cŇ©ng nh∆į tiŠļŅp nhŠļ≠n dŠĽďn dŠļ≠p nên các trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng ch∆įa ńĎŠĽčnh hình diŠĽán mŠļ°o ńĎã bŠĽč thay thŠļŅ hoŠļ∑c các trào l∆įu t∆į∆°ng tác, Šļ£nh h∆įŠĽüng lŠļęn nhau. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam cŇ©ng không tránh khŠĽŹi tŠĽę tr∆įŠĽĚng ńĎó.
ńźŠĽĎi vŠĽõi các trào l∆įu lãng mŠļ°n, hiŠĽán thŠĽĪc hay tŠĽĪ nhiên, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam tái diŠĽÖn các trào l∆įu ńĎã qua cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ tr∆įŠĽõc ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, nghń©a là sŠĽĪ tiŠļŅp thu trŠĽćn vŠļĻn, hoàn chŠĽČnh. Nh∆įng vŠĽõi ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ°i là sŠĽĪ tiŠļŅp nhŠļ≠n mang tính cŠļ≠p nhŠļ≠t, có thŠĽÉ nói là gŠļßn nh∆į t∆į∆°ng ńĎŠĽďng vŠĽĀ mŠļ∑t thŠĽĚi gian. Vì vŠļ≠y, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam song hành cùng vńÉn hŠĽćc thŠļŅ giŠĽõi trong viŠĽác hình thành diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Tuy nhiên, do nhiŠĽĀu ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh xã hŠĽôi và bŠļ£n chŠļ•t cŠĽßa nŠĽĀn vńÉn hŠĽćc nên không thŠĽÉ ńĎŠĽďng hành cùng ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎi ńĎŠļŅn kŠļŅt thúc.
6. TŠĽę nhŠĽĮng ńĎŠĽĎi sánh vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi và vńÉn hŠĽćc, có thŠĽÉ ńĎ∆įa ra nhŠĽĮng nhŠļ≠n ńĎŠĽčnh vŠĽĀ ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam mŠĽôt cách
khái quát.
MŠĽôt là, nhìn mŠĽôt cách tŠĽēng quan, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam vŠļęn giŠĽĮ ńĎ∆įŠĽ£c tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n cŠĽßa trào l∆įu là ‘Làm mŠĽõi nó’ – vŠĽęa kháng cŠĽĪ vŠĽęa tiŠļŅp nŠĽĎi truyŠĽĀn thŠĽĎng. ńźŠļ∑c biŠĽát, ńĎiŠĽĀu này biŠĽÉu hiŠĽán rõ trong chŠļ∑ng cuŠĽĎi cŠĽßa phong trào th∆° MŠĽõi vŠĽõi nhŠĽĮng nhà th∆° nh∆į Hàn MŠļ∑c TŠĽ≠, Bích Khê hay nhóm Xuân Thu nhã tŠļ≠p vŠĽõi nhŠĽĮng vŠļßn th∆° t∆įŠĽ£ng tr∆įng, th∆° siêu thŠĽĪc.
Hai là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i du nhŠļ≠p vào ViŠĽát Nam vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm cao trào cŠĽßa quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc. ńźó là môi tr∆įŠĽĚng thuŠļ≠n lŠĽ£i cho ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt rŠĽÖ vào ńĎŠĽĚi sŠĽĎng vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam. Tuy nhiên, khoŠļ£ng thŠĽĚi gian hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ŠĽü ViŠĽát Nam không kéo dài (chŠĽČ trong khoŠļ£ng 15 nńÉm) nên ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ch∆įa hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam. VŠĽĀ ńĎiŠĽĀu này, nhà nghiên cŠĽ©u V∆į∆°ng Trí Nhàn cŇ©ng cho rŠļĪng sŠĽĪ tiŠļŅp nhŠļ≠n ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽßa lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác vńÉn hŠĽćc ŠĽü ViŠĽát Nam cŇ©ng “chŠĽČ dŠĽęng lŠļ°i ŠĽü mŠĽ©c nhŠĽĮng yŠļŅu tŠĽĎ làm ńĎŠļ≠m ńĎà thêm các sáng tác, mà không ńĎ∆įŠĽ£c ńĎŠļ©y lên thành chŠĽß nghń©a” [12, tr.21].
Ba là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam cùng tŠĽďn tŠļ°i và chŠĽču nhiŠĽĀu sŠĽĪ tác ńĎŠĽông, có thŠĽÉ nói là dung hòa vŠĽõi ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên. Có thŠĽÉ thŠļ•y trong truyŠĽán ngŠļĮn, tiŠĽÉu thuyŠļŅt Nam Cao ńĎŠĽďng tŠĽďn tŠļ°i yŠļŅu tŠĽĎ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (yŠļŅu tŠĽĎ nghŠĽčch dŠĽč); tiŠĽÉu thuyŠļŅt cŠĽßa VŇ© TrŠĽćng PhŠĽ•ng lŠļ°i là sŠĽĪ dung hòa cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (yŠļŅu tŠĽĎ phi lý, phân tâm hŠĽćc, yŠļŅu tŠĽĎ trào phúng); th∆° cŠĽßa Hàn MŠļ∑c TŠĽ≠, Bích Khê, ChŠļŅ Lan Viên, ńźoàn Phú TŠĽ©,... là sŠĽĪ lai ghép giŠĽĮa ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n và ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc.
BŠĽĎn là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam bŠĽč gián ńĎoŠļ°n do ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan cŠĽßa bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi. Cho ńĎŠļŅn nhŠĽĮng nńÉm 1954 – 1975, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mŠĽõi xuŠļ•t hiŠĽán lŠļ°i ŠĽü vńÉn hŠĽćc ńĎô thŠĽč miŠĽĀn Nam trong tiŠĽÉu thuyŠļŅt hiŠĽán sinh, tiŠĽÉu thuyŠļŅt dòng ý thŠĽ©c. Và ńĎŠļŅn sau 1975, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán trong tác phŠļ©m cŠĽßa NguyŠĽÖn Huy ThiŠĽáp (yŠļŅu tŠĽĎ tha hóa, yŠļŅu tŠĽĎ phi lý, yŠļŅu tŠĽĎ giŠĽÖu nhŠļ°i), PhŠļ°m ThŠĽč Hoài (mô hình hóa, vŠļ≠t thŠĽÉ hóa, giŠĽÖu nhŠļ°i, châm biŠļŅm). Có thŠĽÉ nói, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam không hình thành, phát triŠĽÉn ńĎŠļŅn ńĎŠĽČnh ńĎiŠĽÉm và ńĎi vào thoái trào ngay lŠļ≠p tŠĽ©c nh∆į chŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n, HiŠĽán thŠĽĪc hay TŠĽĪ nhiên, mà bŠĽč ngŠļĮt quãng trong quá trình hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o.
7. ńźŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam có thŠĽÉ xoay quanh ba trŠĽ•c chính: thŠĽĚi gian, không gian và nŠĽôi hàm. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán thŠĽĚi gian, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽęa có sŠĽĪ thuŠļ≠n lŠĽ£i và khó khńÉn cho sŠĽĪ hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán không gian, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán trong bŠĽĎi cŠļ£nh sôi ńĎŠĽông cŠĽßa các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái khác cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán nŠĽôi hàm, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i song hành vŠĽõi quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam nên tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n – mŠļßm xanh ‘Làm mŠĽõi nó!’ ńĎã bŠļĮt rŠĽÖ, lai ghép và phát triŠĽÉn trong mŠĽôt môi tr∆įŠĽĚng phù hŠĽ£p. Tuy nhiên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán rŠĽĚi rŠļ°c các yŠļŅu tŠĽĎ, lúc ńĎŠļ≠m nhŠļ°t và khác nhau ŠĽü mŠĽói tác giŠļ£, mŠĽói thŠĽĚi ńĎŠļ°i vńÉn hŠĽćc cŇ©ng nh∆į có sŠĽĪ gián ńĎoŠļ°n do ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan.
Chú thích
- Theo Kevin J.H. Dettmar trong bài LŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu (Introduction) cho cuŠĽĎn A Companion of Modernist Literature and Culture, ‘modo’ trong tiŠļŅng La tinh nghń©a là “just now”, là hiŠĽán tŠļ°i: “cuŠĽôc sŠĽĎng, London; thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm này cŠĽßa tháng Sáu” , nh∆į Virginia Woolf viŠļŅt trong trang mŠĽü ńĎŠļßu cŠĽßa tác phŠļ©m Mrs. Dalloway.
- Trong bài Introduction: Beginning with Modernism: “Modernity is the name most often given to mark this period of human history, the point at which man was able to reject other forms of control and asserts self-determination”.
- TŠĽēng hŠĽ£p dŠĽĪa theo bài viŠļŅt Historical Context of Moderist Literature cŠĽßa Leigh Wilson trong cuŠĽĎn The Modernism handbook, bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ cŠĽßa vńÉn hŠĽćc HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a ńĎ∆įŠĽ£c phác hŠĽća qua ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi thŠĽ© nhŠļ•t và hŠļ≠u quŠļ£ cŠĽßa nó, chính trŠĽč, kinh tŠļŅ, vŠĽč thŠļŅ các n∆įŠĽõc trên thŠļŅ giŠĽõi, vńÉn hóa, khoa hŠĽćc và kŠĽĻ thuŠļ≠t.
- Theo Kevin J.H. Dettmar trong LŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu cho cuŠĽĎn sách A Companion to Modernist Literature and Culture, ‘Make it new’ là lŠĽĚi kêu gŠĽći bŠĽüi nhà th∆° HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a Ezra Pound – hŠļ°t nhân trong sŠĽĪ sáng tŠļ°o thŠļ©m mŠĽĻ cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Ezra Pound thŠĽęa nhŠļ≠n câu nói ńĎó là do mŠĽôt hoàng ńĎŠļŅ Trung Hoa khŠļĮc lên bŠĽďn tŠļĮm cŠĽßa mình.
- Trong bài Definitional Excursions: The Meanings of Modern/Modernity/Modernism, “Modernism was rebellion. Modernism was “make it new”. Modernism was resitance, rupture. To its progenitors. To its students. Modernism was the antidote to the poison of tradition, obligation”.
- DŠļęn theo bài Planetarity: Musing Modernism Studies cŠĽßa Susan Stanford Friedman, “Modernism is the one art that reponds to the scenario of our chaos. It is the art consequent on Heisenberg’s “Uncertainty principle”, of the destruction of civilization and reason in the First World War, of the world changed and reinterrupted by Marx, Freud, and Darwin, of capitalism and constant industrial acceleration, of existential exposure to meaning lessness or absurdity”.
TÀI LIŠĽÜU THAM KHŠļĘO
- Albert Camus (2014), ThŠļßn thoŠļ°i Sisyphus (Le Mythe de Sisyphe), Nxb TrŠļĽ, Tp. HŠĽď Chí Minh.
- LŠļ°i Nguyên Ân (2005), MŠĽôt sŠĽĎ vŠļ•n ńĎŠĽĀ xung quanh phŠļ°m trù chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i, TŠļ°p chí Nghiên cŠĽ©u vńÉn hŠĽćc, sŠĽĎ 2, Hà NŠĽôi.
- LŠļ°i Nguyên Ân (2004), ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i, TŠĽę ńĎiŠĽÉn VńÉn hŠĽćc (bŠĽô mŠĽõi), Nxb ThŠļŅ giŠĽõi, Hà NŠĽôi.
- Lê Huy BŠļĮc (2015), ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i và hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc Âu – MŠĽĻ, TŠļ°p chí Lý luŠļ≠n, phê bình vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t, SŠĽĎ 32, Hà NŠĽôi.
- NguyŠĽÖn VńÉn Dân (2013), ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t, Nxb Khoa hŠĽćc Xã hŠĽôi, Hà NŠĽôi.
- Tr∆į∆°ng ńźńÉng Dung (2011), Khoa vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i, hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i, TŠļ°p chí Nghiên cŠĽ©u VńÉn hŠĽćc, sŠĽĎ 8, Hà NŠĽôi.
- TrŠļßn ThiŠĽán ńźŠļ°o (2008), TŠĽę chŠĽß nghń©a hiŠĽán sinh tŠĽõi thuyŠļŅt cŠļ•u trúc, Nxb Tri thŠĽ©c, Hà NŠĽôi.
- NguyŠĽÖn Hào HŠļ£i (2001), MŠĽôt hŠĽćc thuyŠļŅt triŠļŅt hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây hiŠĽán ńĎŠļ°i, Nxb VńÉn hoá - Thông tin, Hà NŠĽôi.
- Kevin. J.H. Dettmar (2006), Introduction, A Companion of Modernist Literature and Culture, Blackwell Publishing Ltd.
- Leigh Wilson, Historical Context of Modernism Literature, The Moderism handbook, by MPG Books Ltd, Bodmin, Cornwall.
- Mikhail Bakhtin (1992), Lý luŠļ≠n và thi pháp tiŠĽÉu thuyŠļŅt (PhŠļ°m Vń©nh C∆į tuyŠĽÉn chŠĽćc, dŠĽčch và giŠĽõi thiŠĽáu), Nxb BŠĽô VńÉn hoá Thông tin và ThŠĽÉ thao – Tr∆įŠĽĚng ViŠļŅt vńÉn NguyŠĽÖn Du, Hà NŠĽôi.
- V∆į∆°ng Trí Nhàn (2005), Nhà vńÉn tiŠĽĀn chiŠļŅn và quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hoá trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam tŠĽę ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX cho tŠĽõi 1945, Nxb ńźŠļ°i hŠĽćc QuŠĽĎc gia Hà NŠĽôi, Hà NŠĽôi.
- Phillip Tew, Alex Murray (2009), Introduction: Beginning with Modernism, The Modernism handbookSusan Standford Friedman (2001), Definitional Excursions: The Meanings of Modern/Modernity/Modernism, Modernism/ modernity, Volume 8, Number 3, Published by The Jonhs Hopkins University Press.
- Susan Standford Friedman, Planetarity: Musing Modernism Studies, Modernism/ modernity, Volume 17, Number 3, Published by The Jonhs Hopkins University Press.
- TrŠļßn Quang Thái (2006), ChŠĽß nghń©a hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i, Nxb TŠĽēng hŠĽ£p thành phŠĽĎ HŠĽď Chí Minh, Tp. HŠĽď Chí Minh.

markdown:
(ThS. KiŠĽĀu Thanh Uyên, Bình luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc - niên san 2015, tr.165-174)
**Tóm tŠļĮt**
ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam có thŠĽÉ xem xét trên các ph∆į∆°ng diŠĽán: thŠĽĚi gian, không gian và t∆į t∆įŠĽüng. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán thŠĽĚi gian, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽęa có sŠĽĪ thuŠļ≠n lŠĽ£i và khó khńÉn cho sŠĽĪ hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán không gian, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán trong bŠĽĎi cŠļ£nh sôi ńĎŠĽông cŠĽßa các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái khác nhau cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán t∆į t∆įŠĽüng, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i mang tinh thŠļßn ńĎŠĽēi mŠĽõi mŠļ°nh mŠļĹ. Tuy nhiên, do nhŠĽĮng ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam không phát triŠĽÉn thành mŠĽôt trào l∆įu, mà chŠĽČ hiŠĽán diŠĽán rŠļ£i rác, ńĎ∆°n lŠļĽ trong sáng tác cŠĽßa mŠĽôt sŠĽĎ nhà vńÉn, nhà th∆°.
TŠĽę khóa: thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam…
***
**1.** Có hai thuŠļ≠t ngŠĽĮ gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠļßn ńĎ∆įŠĽ£c giŠļ£i nghń©a mŠĽôt cách rõ ràng và cŠĽ• thŠĽÉ ńĎŠĽÉ xác ńĎŠĽčnh ńĎ∆įŠĽ£c ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, ńĎó là khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ và ‘thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i’. HiŠĽán ńĎŠļ°i (Modern) trong tiŠļŅng La tinh ‘modo’ có nghń©a là ‘chŠĽČ hiŠĽán tŠļ°i’ (just now) (1). Các nhà xã hŠĽôi hŠĽćc, khoa hŠĽćc chính trŠĽč, nhân chŠĽßng hŠĽćc và lŠĽčch sŠĽ≠ cho rŠļĪng, ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ nh∆į sŠĽĪ phá vŠĽ° ban ńĎŠļßu nhŠĽĮng nŠĽĀn móng cŠĽßa thŠĽĚi trung cŠĽē và mŠĽü ra nhŠĽĮng viŠĽÖn cŠļ£nh mŠĽõi. Theo nhà nghiên cŠĽ©u TrŠļßn Quang Thái, “thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ th∆įŠĽĚng dùng ńĎŠĽÉ mô tŠļ£ mŠĽôt giai ńĎoŠļ°n hay khoŠļ£ng thŠĽĚi gian trong hàm ý so sánh vŠĽõi mŠĽôt thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm quá khŠĽ©. VŠĽõi sŠĽĪ khai sinh cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng, ý nghń©a thŠĽĚi gian trong khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ ńĎ∆įŠĽ£c gán thêm mŠĽôt ý nghń©a mŠĽõi, ńĎó là tính chŠļ•t cao h∆°n trong sŠĽĪ so sánh các giai ńĎoŠļ°n lŠĽčch sŠĽ≠ nhân loŠļ°i. Trong sŠĽĪ liên hŠĽá vŠĽõi triŠļŅt hŠĽćc, tôn giáo, ńĎŠļ°o ńĎŠĽ©c, mŠĽĻ hŠĽćc, khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’ còn có nghń©a là tiŠļŅn bŠĽô h∆°n, tŠĽĎt ńĎŠļĻp h∆°n, tinh tŠļŅ h∆°n, ńĎúng ńĎŠļĮn h∆°n” [16, tr.48].
ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i (Modernity) chŠĽČ tình trŠļ°ng phát triŠĽÉn xã hŠĽôi loài ng∆įŠĽĚi trong mŠĽôt khoŠļ£ng thŠĽĚi gian tùy thuŠĽôc vào bŠĽĎi cŠļ£nh cŠĽßa mŠĽói quŠĽĎc gia, khu vŠĽĪc. ŠĽě ph∆į∆°ng Tây, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i là bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ phát triŠĽÉn, bao gŠĽďm cuŠĽôc cách mŠļ°ng công nghiŠĽáp, chinh phŠĽ•c và mŠĽü rŠĽông kinh tŠļŅ và chính trŠĽč, sŠĽĪ chuyŠĽÉn tiŠļŅp sang vńÉn hóa ńĎô thŠĽč, sŠĽĪ nŠĽēi lên nhŠĽĮng lãnh thŠĽē quŠĽĎc gia mŠĽõi và quyŠĽĀn lŠĽĪc phát triŠĽÉn cŠĽßa giai cŠļ•p t∆į sŠļ£n. Theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę thŠļŅ kŠĽ∑ XVIII cho ńĎŠļŅn nŠĽ≠a cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XX. CŠĽ• thŠĽÉ là bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę cuŠĽôc Cách mŠļ°ng t∆į sŠļ£n Pháp nńÉm 1789 và kŠļŅt thúc nńÉm 1989 – khi chiŠļŅn tranh lŠļ°nh chŠļ•m dŠĽ©t vŠĽõi sŠĽĪ sŠĽ•p ńĎŠĽē bŠĽ©c t∆įŠĽĚng Berlin. NhiŠĽĀu nhà sŠĽ≠ hŠĽćc còn cho rŠļĪng, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu vŠĽõi dŠļ•u mŠĽĎc thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng. ńźŠĽĎi vŠĽõi ViŠĽát Nam, phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ•y dŠļ•u mŠĽĎc nńÉm 1930 – nńÉm thành lŠļ≠p ńĎŠļ£ng CŠĽông sŠļ£n ńźông D∆į∆°ng. Tuy nhiên, trong phân kŠĽ≥ vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam, vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt ńĎŠļßu tŠĽę ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX cho ńĎŠļŅn nńÉm 1975.
Trong bài mŠĽü ńĎŠļßu cuŠĽĎn
*The Modernism handbook* (2) Phillip Tew và Alex Murray khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh rŠļĪng, “ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i là tên gŠĽći th∆įŠĽĚng ńĎ∆įŠĽ£c ńĎ∆įa ra ńĎŠĽÉ ńĎánh dŠļ•u giai ńĎoŠļ°n này trong lŠĽčch sŠĽ≠ loài ng∆įŠĽĚi, thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mà loài ng∆įŠĽĚi có thŠĽÉ tŠĽę chŠĽĎi nhŠĽĮng hình thŠĽ©c khác cŠĽßa kiŠĽÉm soát và khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh sŠĽĪ tŠĽĪ quyŠļŅt” [13, tr.12]. Nói rõ h∆°n là gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi t∆į duy duy lý cŠĽßa triŠļŅt hŠĽćc Descartes: Tôi t∆į duy nghń©a là tôi tŠĽďn tŠļ°i. ThŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü ph∆į∆°ng Tây xuŠļ•t hiŠĽán nhiŠĽĀu trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng triŠļŅt hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t theo trình tŠĽĪ thŠĽĚi gian, bao gŠĽďm: ChŠĽß nghń©a CŠĽē ńĎiŠĽÉn (cùng thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽõi thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng, tŠĽę thŠļŅ kŠĽ∑ XVI ńĎŠļŅn ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n (tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XVII ńĎŠļŅn nŠĽ≠a ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc (thŠļŅ kŠĽ∑ XIX), ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên (nŠĽ≠a sau thŠļŅ kŠĽ∑ XIX) và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX ńĎŠļŅn ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX).
ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (Modernism) là sŠļ£n phŠļ©m cŠĽßa nhŠĽĮng nŠĽó lŠĽĪc ńĎŠĽēi mŠĽõi t∆į duy duy lý vào giai ńĎoŠļ°n hŠļ≠u kŠĽ≥ cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü châu Âu. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bao gŠĽďm nhŠĽĮng trào l∆įu hŠĽ£p nhŠļ•t bŠļĮt rŠĽÖ tŠĽę nhŠĽĮng ńĎŠĽĎi nghŠĽčch cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i và là mŠĽôt phŠļßn cŠĽßa diŠĽÖn ngôn thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng d∆įŠĽõi hình thŠĽ©c ńĎŠĽĎi thoŠļ°i vŠĽõi t∆į duy duy lý. Nhà nghiên cŠĽ©u Tr∆į∆°ng ńźńÉng Dung trong bài nghiên cŠĽ©u
*Khoa vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i, hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i* cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠĽęa tŠļ°o ra mŠĽôt hình thŠĽ©c ńĎŠĽôc ńĎoán, mŠļęu mŠĽĪc (ngoŠļ°i trŠĽę ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa và ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc), ńĎŠĽďng thŠĽĚi, các nhà hiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽĎ gŠļĮng bŠļ£o vŠĽá mình tr∆įŠĽõc nhŠļ≠n thŠĽ©c vŠĽĀ sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n vŇ© trŠĽ•, liên quan ńĎŠļŅn tính dŠĽÖ phá vŠĽ° cŠĽßa tâm ńĎiŠĽÉm. Vì vŠļ≠y, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽČ công kích sŠĽĪ khŠĽßng hoŠļ£ng cŠĽßa xã hŠĽôi ńĎ∆į∆°ng thŠĽĚi chŠĽ© không chŠĽĎi bŠĽŹ hiŠĽán thŠĽĪc bŠļ£n thŠĽÉ cŠĽßa loài ng∆įŠĽĚi. NhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm nŠĽēi bŠļ≠t cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn vŠĽõi bŠĽĎi cŠļ£nh ph∆į∆°ng Tây sŠļĹ ńĎ∆įŠĽ£c nói rõ h∆°n ŠĽü phŠļßn sau. **2.** DŠĽĪa trên c∆° sŠĽü nhŠĽĮng phân tích vŠĽĀ khái niŠĽám ‘hiŠĽán ńĎŠļ°i’, ‘thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i’ và theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thì thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi sŠĽĪ ra ńĎŠĽĚi cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Theo ńĎó, bŠĽĎi cŠļ£nh xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (3) ńĎ∆įŠĽ£c phác thŠļ£o qua ba ph∆į∆°ng diŠĽán chính: xã hŠĽôi, kinh tŠļŅ, chính trŠĽč; khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t và vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t.
VŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán xã hŠĽôi, kinh tŠļŅ và chính trŠĽč, ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t gây nhiŠĽĀu tŠĽēn thŠļ•t ŠĽü ph∆į∆°ng Tây vŠĽĀ cŠļ£ tài chính, vŠļ≠t chŠļ•t, ńĎŠļ∑c biŠĽát là nŠĽói ńĎau tinh thŠļßn (sŠĽĪ mŠļ•t mát, thŠļ•t lŠļ°c ng∆įŠĽĚi thân, sŠĽĪ tàn phá nhŠĽĮng vùng quê, làng mŠļ°c). ChŠļ≥ng hŠļ°n nh∆į n∆įŠĽõc Anh – trung tâm cŠĽßa châu Âu – tiêu tŠĽĎn 50% lŠĽ£i tŠĽ©c quŠĽĎc gia vào cuŠĽôc ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t. ńźŠļŅn nńÉm 1920, nŠĽĀn kinh tŠļŅ cŠĽßa Anh suy yŠļŅu và phŠļ£i vay m∆įŠĽ£n cŠĽßa MŠĽĻ, ńĎŠļ∑c biŠĽát, sŠĽĪ sŠĽ•p ńĎŠĽē cŠĽßa phŠĽĎ Wall vào tháng 10/1929. Theo ńĎó, MŠĽĻ và NhŠļ≠t trŠĽü thành hai thŠĽč tr∆įŠĽĚng mŠĽõi nŠĽēi cŠĽßa thŠļŅ giŠĽõi. H∆°n nŠĽĮa, hŠļ≠u quŠļ£ ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© nhŠļ•t còn là nguyên nhân dŠļęn ńĎŠļŅn cuŠĽôc ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© hai.
Bên cŠļ°nh ńĎó, nhiŠĽĀu phát minh kŠĽĻ thuŠļ≠t và hŠĽćc thuyŠļŅt khoa hŠĽćc ńĎã Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp và sâu sŠļĮc ńĎŠļŅn t∆į t∆įŠĽüng thŠļŅ kŠĽ∑ XX. Trong ńĎó có ba hŠĽćc thuyŠļŅt mang tính b∆įŠĽõc ngoŠļ∑t: HŠĽćc thuyŠļŅt SŠĽĪ lŠĽĪa chŠĽćn tŠĽĪ nhiên cŠĽßa Charles Darwin (1859), HŠĽćc thuyŠļŅt Phân tâm hŠĽćc cŠĽßa Sigmund Freud (1890), ńźŠĽčnh luŠļ≠t T∆į∆°ng ńĎŠĽĎi cŠĽßa Albert Einstein (1905). VŠĽĀ kŠĽĻ thuŠļ≠t, nńÉm 1970, Alexander Graham Bell phát minh ra chiŠļŅc ńĎiŠĽán thoŠļ°i ńĎŠļßu tiên, Henry Ford sŠļ£n xuŠļ•t xe h∆°i hàng loŠļ°t lŠļßn ńĎŠļßu tiên vào nńÉm 1913 và nhiŠĽĀu phát minh tuyŠĽát vŠĽĚi khác. SŠĽĪ phát triŠĽÉn cŠĽßa kŠĽĻ thuŠļ≠t giúp con ng∆įŠĽĚi hiŠĽÉu biŠļŅt vŠĽĀ bŠļ£n chŠļ•t và nńÉng lŠĽĪc bŠļ£n thân, mŠĽĎi quan hŠĽá giŠĽĮa con ng∆įŠĽĚi và khŠļ£ nńÉng chuyŠĽÉn ńĎŠĽēi vŠĽč trí tŠĽ©c thì cŠĽßa con ng∆įŠĽĚi. Có thŠĽÉ nói, thŠļŅ giŠĽõi trŠĽü nên phŠļ≥ng nhŠĽĚ các phát minh khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t.
VŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t, tŠĽę nhŠĽĮng nńÉm 1880 ńĎŠļŅn ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi lŠļßn thŠĽ© hai, thŠļŅ giŠĽõi bŠĽč Šļ£nh h∆įŠĽüng bŠĽüi vńÉn hóa MŠĽĻ và châu Âu. VŠĽĀ xuŠļ•t bŠļ£n, sŠĽĪ liên kŠļŅt giŠĽĮa th∆į∆°ng mŠļ°i và vńÉn hóa ńĎem ńĎŠļŅn nŠĽĀn vńÉn hóa ńĎŠļ°i chúng. Tuy nhiên, nhiŠĽĀu nghŠĽá sń© lŠļ°i lo ngŠļ°i vŠĽĀ viŠĽác xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa vńÉn hóa. ViŠĽác xuŠļ•t bŠļ£n ŠĽď Šļ°t h∆įŠĽõng ńĎŠļŅn ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc có hŠĽćc vŠļ•n thŠļ•p và mang tính giŠļ£i trí ńĎã hình thành thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘bestsellers’ (bán chŠļ°y nhŠļ•t) lŠļßn ńĎŠļßu tiên vào nńÉm 1890. ńźŠĽďng thŠĽĚi, nhiŠĽĀu hình thŠĽ©c mŠĽõi cŠĽßa giŠļ£i trí sŠļ£n xuŠļ•t thông qua nhŠĽĮng phát triŠĽÉn kŠĽĻ thuŠļ≠t: máy hát, rŠļ°p chiŠļŅu phim và ńĎài phát thanh. Và, diŠĽÖn viên hài Charlie Chaplin và mŠĽôt sŠĽĎ diŠĽÖn viên khác hình thành thuŠļ≠t ngŠĽĮ ‘celebrity’ (ng∆įŠĽĚi nŠĽēi tiŠļŅng) vào nńÉm 1914.
SŠĽ©c tàn phá cŠĽßa hai cuŠĽôc chiŠļŅn tranh lŠĽõn và sŠĽĪ phát triŠĽÉn cŠĽßa khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp ńĎŠļŅn cuŠĽôc sŠĽĎng hŠļĪng ngày cŠĽßa con ng∆įŠĽĚi. Cho nên, hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, thŠļŅ giŠĽõi quan, nhân sinh quan cŇ©ng bŠĽč lung lay ńĎŠļŅn tŠļ≠n gŠĽĎc rŠĽÖ. Trong bŠĽĎi cŠļ£nh ńĎó, sŠĽĪ xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i có thŠĽÉ ńĎ∆įŠĽ£c xem nh∆į mŠĽôt cách kháng cŠĽĪ lŠļ°i nhŠĽĮng diŠĽÖn ngôn cŠĽßa t∆į duy duy lý.
**3.** ŠĽě ViŠĽát Nam có khá nhiŠĽĀu công trình khoa hŠĽćc, dŠĽčch thuŠļ≠t giŠĽõi thiŠĽáu chi tiŠļŅt, cŠĽ• thŠĽÉ vŠĽĀ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠĽõi t∆į cách là mŠĽôt trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng, triŠļŅt hŠĽćc và vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t. Công trình *MŠĽôt sŠĽĎ hŠĽćc thuyŠļŅt triŠļŅt hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây hiŠĽán ńĎŠļ°i *cŠĽßa NguyŠĽÖn Hào HŠļ£i là mŠĽôt trong sŠĽĎ nhŠĽĮng công trình nghiên cŠĽ©u t∆į∆°ng ńĎŠĽĎi toàn diŠĽán vŠĽĀ trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Trong cuŠĽĎn *ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t*, NguyŠĽÖn VńÉn Dân khái quát toàn cŠļ£nh vŠĽĀ quá trình hình thành, bŠļ£n chŠļ•t và ńĎŠļ∑c tr∆įng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, ńĎŠĽďng thŠĽĚi khŠļ£o sát Šļ£nh h∆įŠĽüng ńĎŠĽĎi vŠĽõi vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t ViŠĽát Nam qua các lń©nh vŠĽĪc kiŠļŅn trúc, nghŠĽá thuŠļ≠t tŠļ°o hình và vńÉn hŠĽćc. Riêng vŠĽĀ vńÉn hŠĽćc, nhà nghiên cŠĽ©u LŠļ°i Nguyên Ân có bài viŠļŅt *MŠĽôt sŠĽĎ vŠļ•n ńĎŠĽĀ xung quanh phŠļ°m trù chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i *ńĎã phân tích nhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŇ©ng nh∆į biŠĽÉu hiŠĽán cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc. Ngoài ra, nhà nghiên cŠĽ©u Ph∆į∆°ng LŠĽĪu trong *Lý luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc *còn giŠĽõi thiŠĽáu tŠĽęng tr∆įŠĽĚng phái khuynh h∆įŠĽõng thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. NhŠĽĮng công trình nghiên cŠĽ©u kŠĽÉ trên ńĎã cung cŠļ•p kiŠļŅn thŠĽ©c, tài liŠĽáu và gŠĽ£i mŠĽü nhiŠĽĀu h∆įŠĽõng nghiên cŠĽ©u vŠĽĀ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i.
Bài nghiên cŠĽ©u này mong muŠĽĎn góp tiŠļŅng nói ńĎŠĽÉ ńĎi ńĎŠļŅn thŠĽĎng nhŠļ•t vŠļ•n ńĎŠĽĀ hiŠĽán vŠļęn còn nhiŠĽĀu tranh luŠļ≠n, ńĎó là các tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Theo LŠļ°i Nguyên Ân trong
*TŠĽę ńĎiŠĽÉn VńÉn hŠĽćc* (bŠĽô mŠĽõi), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bao gŠĽďm toàn bŠĽô nhŠĽĮng khuynh h∆įŠĽõng, tr∆įŠĽĚng phái vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t không tiŠļŅp tŠĽ•c truyŠĽĀn thŠĽĎng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, bao gŠĽďm: ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán (Expressionism), ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ (Cubism), ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai (Futurism), ChŠĽß nghń©a Hòa ńĎŠĽďng (Unanimismee), ChŠĽß nghń©a Hình t∆įŠĽ£ng (Imagism), ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc (Surrealism), ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng (Abstractionism). NguyŠĽÖn VńÉn Dân trong công trình *ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t* lŠļ°i cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i là khái niŠĽám chŠĽČ mŠĽôt loŠļ°t nhŠĽĮng trào l∆įu nghŠĽá thuŠļ≠t khác nhau, cŠĽ• thŠĽÉ: ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng (Impressionism), ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng (Symbolism), ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa (Dadaism), ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh (Existentialism), ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng. Theo nhà nghiên cŠĽ©u Ph∆į∆°ng LŠĽĪu trong cuŠĽĎn *Lý luŠļ≠n vńÉn hŠĽćc* thì ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽČ bao gŠĽďm ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai, ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu t∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh. Cho nên, ŠĽü ńĎây, vŠļ•n ńĎŠĽĀ không dŠĽęng lŠļ°i ŠĽü viŠĽác xác ńĎŠĽčnh tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng nào thuŠĽôc ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mà còn là xác ńĎŠĽčnh vŠĽč trí cŠĽßa ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng. Trên c∆° sŠĽü xác ńĎŠĽčnh thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xuŠļ•t hiŠĽán (mang tính chŠļ•t t∆į∆°ng ńĎŠĽĎi) và ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm, biŠĽÉu hiŠĽán cŠĽßa các tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng, chúng tôi cho rŠļĪng, ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng xuŠļ•t hiŠĽán ŠĽü Pháp vào cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX vŠĽõi bŠĽ©c tranh *Šļ§n t∆įŠĽ£ng mŠļ∑t trŠĽĚi mŠĽćc *( *Impression, soleil levant*) cŠĽßa Claude Monet – b∆įŠĽõc ńĎŠļßu phá vŠĽ° nhŠĽĮng quy tŠļĮc x∆° cŠĽ©ng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc và ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên – ńĎã ńĎóng vai trò mŠĽü ńĎŠļßu cho ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. ńźŠļŅn nńÉm 1910, ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u Šļ§n t∆įŠĽ£ng (Post-Impressionism) xuŠļ•t hiŠĽán qua mŠĽôt buŠĽēi triŠĽÉn lãm ŠĽü Anh cŠĽßa các nghŠĽá sń© Picasso, Gauguin, Van Gogh, Matisse và Cézanne ńĎã tŠļ°o nên mŠĽôt sŠĽĪ khuŠļ•y ńĎŠĽông lŠĽõn trong công chúng yêu hŠĽôi hŠĽća. Có thŠĽÉ nói, nhŠĽĮng tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng xuŠļ•t hiŠĽán tŠĽę cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX cho ńĎŠļŅn giŠĽĮa thŠļŅ kŠĽ∑ XX, ńĎŠĽďng thŠĽĚi mang tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n ńĎŠĽĀu thuŠĽôc trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, bao gŠĽďm các khuynh h∆įŠĽõng chính sau: ChŠĽß nghń©a Šļ§n t∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a BiŠĽÉu hiŠĽán, ChŠĽß nghń©a VŠĽč lai, ChŠĽß nghń©a ńźa ńĎa, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a LŠļ≠p thŠĽÉ, ChŠĽß nghń©a TrŠĽęu l∆įŠĽ£ng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán sinh và các tr∆įŠĽĚng phái khác. Và mŠĽói tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng cŠĽßa trào l∆įu ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ra ńĎŠĽĚi trong mŠĽôt hoàn cŠļ£nh riêng và có nhŠĽĮng ńĎóng góp nhŠļ•t ńĎŠĽčnh cŇ©ng nh∆į cùng tŠĽďn tŠļ°i chŠĽ© không phŠļ£i là sŠĽĪ thay thŠļŅ.
Theo nhŠĽĮng phân tích và tŠĽēng hŠĽ£p ŠĽü trên vŠĽĀ phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm và bŠĽĎi cŠļ£nh xuŠļ•t hiŠĽán cŠĽßa các trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng ŠĽü ph∆į∆°ng Tây thì ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mang nhŠĽĮng ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm chŠĽß yŠļŅu nh∆į sau.
ThŠĽ© nhŠļ•t, tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i là ‘Make it new’
(4) (Làm mŠĽõi nó). Trong nghiên cŠĽ©u vŠĽĀ ý nghń©a cŠĽßa khái niŠĽám hiŠĽán ńĎŠļ°i, thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i, Susan Stanford Friedman cŇ©ng cho rŠļĪng, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là cuŠĽôc nŠĽēi loŠļ°n. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là ‘Làm mŠĽõi nó’. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là sŠĽĪ kháng cŠĽĪ, gián ńĎoŠļ°n. ńźŠļŅn nhŠĽĮng bŠļ≠c tiŠĽĀn bŠĽĎi cŠĽßa nó. ńźŠļŅn nhŠĽĮng sinh viên cŠĽßa nó. ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là thuŠĽĎc giŠļ£i chŠļ•t ńĎŠĽôc cŠĽßa truyŠĽĀn thŠĽĎng, trách nhiŠĽám” (5) [15, tr.493]. ThŠĽĚi ńĎiŠĽÉm ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán gŠļßn nh∆į ńĎŠĽďng thŠĽĚi vŠĽõi t∆į duy duy lý cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i Khai sáng mŠļ•t ńĎi chŠĽó ńĎŠĽ©ng, hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, thŠļŅ giŠĽõi quan ŠĽü trŠļ°ng thái bão hòa. Cho nên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán nh∆į mŠĽôt nhu cŠļßu thay ńĎŠĽēi, cách tân, ńĎŠĽēi mŠĽõi tŠĽĪ thân nh∆įng vŠļęn nŠļĪm trong sŠĽĪ chi phŠĽĎi cŠĽßa chuŠļ©n mŠĽĪc.
ThŠĽ© hai, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ph∆į∆°ng Tây xuŠļ•t hiŠĽán vào cuŠĽĎi thŠĽĚi kŠĽ≥ hiŠĽán ńĎŠļ°i theo phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠, tŠĽ©c là thŠĽĚi ńĎŠļ°i cŠĽßa t∆į duy duy lý. ńźŠĽďng thŠĽĚi, ńĎó cŇ©ng là thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm cŠĽßa hai cuŠĽôc ńĎŠļ°i chiŠļŅn, sŠĽĪ ńĎŠĽē vŠĽ° cŠĽßa trung tâm châu Âu, nhŠĽĮng hŠĽćc thuyŠļŅt khoa hŠĽćc chŠĽ©ng minh có nhŠĽĮng hiŠĽán t∆įŠĽ£ng bŠļ•t ńĎŠĽčnh nŠļĪm ngoài sŠĽĪ kiŠĽÉm soát cŠĽßa lý trí, sŠĽĪ xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa nhŠĽĮng hŠĽá thŠĽĎng niŠĽĀm tin, t∆į t∆įŠĽüng, sŠĽĪ khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh nŠĽĮ quyŠĽĀn,... Vì vŠļ≠y, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vŠļęn nŠļĪm trong tŠĽę tr∆įŠĽĚng cŠĽßa nŠĽĀn tŠļ£ng t∆į duy duy lý cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i nh∆įng lŠļ°i có khuynh h∆įŠĽõng chŠĽĎng cŠĽĪ, phá vŠĽ° tính chŠļ•t duy lý. Nhà nghiên cŠĽ©u LŠļ°i Nguyên Ân cho rŠļĪng, “LŠļ≠p tr∆įŠĽĚng xã hŠĽôi – vńÉn hóa cŠĽßa chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c mô tŠļ£ nh∆į sŠĽĪ nŠĽēi loŠļ°n ńĎŠĽôc ńĎáo, mŠĽôt mŠļ∑t chŠĽĎng lŠļ°i các quá trình và xu h∆įŠĽõng ‘tan rã vŠĽĀ mŠļ∑t c∆° cŠļ•u’ cŠĽßa xã hŠĽôi t∆į sŠļ£n, mŠļ∑t khác chŠĽĎng lŠļ°i nhŠĽĮng hiŠĽán t∆įŠĽ£ng ńĎ∆įŠĽ£c coi là tiêu biŠĽÉu cho vńÉn hóa nghŠĽá thuŠļ≠t giai ńĎoŠļ°n ‘tŠĽôt cùng’ cŠĽßa chŠĽß nghń©a t∆į bŠļ£n (sŠĽĪ mô phŠĽŹng hŠĽćc ńĎòi các hình thŠĽ©c và phong cách ńĎ∆įŠĽ£c khám phá bŠĽüi chŠĽß nghń©a hiŠĽán thŠĽĪc và chŠĽß nghń©a lãng mŠļ°n nh∆įng ńĎã bŠĽč quy phŠļ°m hóa; lŠĽĎi sao chŠĽ•p thŠĽ• ńĎŠĽông thŠĽĪc tŠļ°i cŠĽßa chŠĽß nghń©a tŠĽĪ nhiên,...)” [3, tr.276].
ThŠĽ© ba, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c xem là sŠĽĪ phŠļ£n hŠĽďi nhŠĽĮng diŠĽÖn ngôn duy lý và lý trí nh∆įng vŠļęn nŠļĪm trong chuŠļ©n mŠĽĪc cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Song, vŠĽĀ mŠļ∑t t∆į t∆įŠĽüng triŠļŅt hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t nói riêng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i dŠĽĪa trên c∆° sŠĽü thŠļŅ giŠĽõi quan mŠĽõi: TriŠļŅt hŠĽćc Ý chí luŠļ≠n cŠĽßa Friedrich Nietzsche, Arthur Schopenhauer, Phép biŠĽán chŠĽ©ng Karl Marx, ThuyŠļŅt trŠĽĪc giác cŠĽßa Henri Bergson, HiŠĽán t∆įŠĽ£ng hŠĽćc cŠĽßa Edmund Husserl, TriŠļŅt hŠĽćc hiŠĽán sinh cŠĽßa Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Albert Camus. Trong lŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu cho cuŠĽĎn
*Modernism* nńÉm 1976, Malcolm Bradbury và James McFarlane ńĎã viŠļŅt, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i là mŠĽôt nghŠĽá thuŠļ≠t phŠļ£n hŠĽďi lŠļ°i tình trŠļ°ng bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ hŠĽón loŠļ°n cŠĽßa chúng ta. Nó là kŠļŅt quŠļ£ nghŠĽá thuŠļ≠t vŠĽĀ “nguyên tŠļĮc không chŠļĮc chŠļĮn” cŠĽßa Heisenberg, cŠĽßa sŠĽĪ phá hŠĽßy nŠĽĀn vńÉn minh và lý do trong ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi thŠĽ© nhŠļ•t, cŠĽßa thŠļŅ giŠĽõi thay ńĎŠĽēi và tái gián ńĎoŠļ°n bŠĽüi Marx, Freud và Darwin, chŠĽß nghń©a t∆į bŠļ£n và sŠĽĪ tńÉng tŠĽĎc nhŠĽčp ńĎŠĽô công nghiŠĽáp, cŠĽßa bŠĽôc lŠĽô hiŠĽán sinh vŠĽõi sŠĽĪ vô nghń©a và sŠĽĪ phi lý” (6) [15, tr.474].
ThŠĽ© t∆į, ńĎŠĽďng thŠĽĚi, nhŠĽĮng tiŠļŅn bŠĽô v∆įŠĽ£t bŠļ≠c cŠĽßa khoa hŠĽćc kŠĽĻ thuŠļ≠t xâm chiŠļŅm vào nghŠĽá thuŠļ≠t tŠļ°o nên nŠĽĀn vńÉn hóa ńĎŠļ°i chúng và nhŠĽĮng hình thŠĽ©c nghŠĽá thuŠļ≠t mŠĽõi. Tuy nhiên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t lŠļ°i h∆įŠĽõng ńĎŠļŅn nghŠĽá thuŠļ≠t cao cŠļ•p. VńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a sŠĽ≠ dŠĽ•ng nhŠĽĮng kŠĽĻ thuŠļ≠t cŠĽßa nhŠĽĮng hình thŠĽ©c nghŠĽá thuŠļ≠t mŠĽõi nh∆į: hình Šļ£nh, tŠļ°o hình, bŠĽĎ cŠĽ•c cŠĽßa kiŠļŅn trúc, nhiŠļŅp Šļ£nh, ńĎiêu khŠļĮc; kŠĽĻ thuŠļ≠t cŠļĮt dán, kŠĽĻ thuŠļ≠t lŠļĮp dŠĽĪng cŠĽßa ńĎiŠĽán Šļ£nh,... Theo TrŠļßn Quang Thái, “ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i khŠļ≥ng ńĎŠĽčnh rŠļĪng tiŠļŅn bŠĽô cŠĽßa tính hŠĽ£p lý và kŠĽĻ thuŠļ≠t không chŠĽČ mang lŠļ°i nhŠĽĮng hŠĽá quŠļ£ là thŠĽß tiêu các tín ng∆įŠĽ°ng, tŠļ≠p quán và ńĎŠļ∑c quyŠĽĀn do quá khŠĽ© ńĎŠĽÉ lŠļ°i, mà nó còn tŠļ°o ra nhŠĽĮng nŠĽôi dung vńÉn bŠļ£n mŠĽõi” [15, tr.55].
ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļĮn liŠĽĀn vŠĽõi chuŠļ©n mŠĽĪc cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i t∆į duy duy lý, ńĎŠĽďng thŠĽĚi có phong cách nghŠĽá thuŠļ≠t cao nh∆į sŠĽĪ phŠļ£n ŠĽ©ng vŠĽõi bŠĽĎi cŠļ£nh xã hŠĽôi hŠĽón loŠļ°n cŇ©ng nh∆į sŠĽĪ xuŠĽĎng cŠļ•p cŠĽßa vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t. Nhà nghiên cŠĽ©u Lê Huy BŠļĮc cho rŠļĪng, “MŠļ∑c dù các nhà hiŠĽán ńĎŠļ°i nhŠļ≠n thŠĽ©c ńĎ∆įŠĽ£c sŠĽĪ hŠĽón ńĎŠĽôn qua nhŠĽĮng biŠļŅn chuyŠĽÉn lŠĽõn lao và nhanh chóng cŠĽßa thŠĽĚi ńĎŠļ°i, nh∆įng hŠĽć vŠļęn cŠĽĎ níu giŠĽĮ truyŠĽĀn thŠĽĎng, tŠļ≠p tŠĽ•c cao ńĎŠļĻp” [4, tr.91]. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i phŠĽß nhŠļ≠n t∆į duy duy lý nh∆įng lŠļ°i tiŠļŅp nŠĽĎi, khôi phŠĽ•c nhŠĽĮng truyŠĽĀn thŠĽĎng chŠĽ© không phŠĽß nhŠļ≠n hoàn toàn nh∆į ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļßn nh∆į là b∆įŠĽõc chuŠļ©n bŠĽč cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i.
**4.** ńźŠļ∑t ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i vào bŠĽĎi cŠļ£nh vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i ViŠĽát Nam ńĎŠĽÉ thŠļ•y rõ h∆°n nhŠĽĮng thuŠļ≠n lŠĽ£i cŇ©ng nh∆į khó khńÉn trong viŠĽác hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa trào l∆įu này. VŠĽĀ c∆° bŠļ£n, cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX, ViŠĽát Nam là mŠĽôt n∆įŠĽõc thuŠĽôc ńĎŠĽča cŠĽßa thŠĽĪc dân Pháp. MŠļ∑c dù, không Šļ£nh h∆įŠĽüng trŠĽĪc tiŠļŅp cŠĽßa hai cuŠĽôc ńźŠļ°i chiŠļŅn thŠļŅ giŠĽõi nh∆įng cŇ©ng gánh chŠĽču nhiŠĽĀu hŠļ≠u quŠļ£: sŠĽĎ l∆įŠĽ£ng lŠĽõn nam thanh niên bŠĽč bŠļĮt sang châu Âu phŠĽ•c vŠĽ• quân ńĎŠĽôi ńźŠĽďng minh, h∆°n nŠĽĮa, ViŠĽát Nam cùng Lào và Campuchia cung cŠļ•p nguŠĽďn nguyên liŠĽáu thô và thŠĽč tr∆įŠĽĚng tiêu thŠĽ• sŠļ£n phŠļ©m cŠĽßa châu Âu trong suŠĽĎt hai cuŠĽôc ńĎŠļ°i chiŠļŅn thŠļŅ giŠĽõi. Cùng vŠĽõi ńĎó, xã hŠĽôi ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán nhiŠĽĀu giai cŠļ•p, tŠļßng lŠĽõp xã hŠĽôi cùng nhiŠĽĀu mâu thuŠļęn trong sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n và bŠļŅ tŠļĮc cŠĽßa chŠļŅ ńĎŠĽô thŠĽĪc dân nŠĽ≠a phong kiŠļŅn.
VŠĽĀ mŠļ∑t vńÉn hóa, ńĎŠļŅn cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, chŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ ghi âm bŠļĪng ký tŠĽĪ La tinh ńĎ∆įŠĽ£c ńĎ∆įa vào sŠĽ≠ dŠĽ•ng làm ngôn ngŠĽĮ hành chính (vào ngày 01/01/1882) là b∆įŠĽõc ngoŠļ∑t lŠĽõn ńĎŠĽĎi vŠĽõi xã hŠĽôi ViŠĽát Nam. ChŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ ńĎóng vai trò mŠļ•u chŠĽĎt trong viŠĽác hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ŠĽü cŠļ£ lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác lŠļęn mŠĽü rŠĽông tŠļßng lŠĽõp ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc. ńźŠļ∑c biŠĽát là trong bŠĽĎi cŠļ£nh vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎang b∆įŠĽõc vào cuŠĽôc tiŠļŅp xúc lŠļßn thŠĽ© hai – tiŠļŅp xúc vŠĽõi vńÉn hóa ph∆į∆°ng Tây. TŠļßng lŠĽõp trí thŠĽ©c Nho hŠĽćc và Tây hŠĽćc ńĎóng vai trò quan trŠĽćng trong bŠĽĎi cŠļ£nh hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc. ńźó là lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng chính tiŠļŅp nhŠļ≠n và áp dŠĽ•ng nhŠĽĮng lý thuyŠļŅt, trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng mŠĽõi cŠĽßa ph∆į∆°ng Tây vào ViŠĽát Nam. ńźŠĽďng thŠĽĚi, tòa soŠļ°n báo và nhà xuŠļ•t bŠļ£n, nhà in xuŠļ•t hiŠĽán hàng loŠļ°t, vŠĽęa thúc ńĎŠļ©y sŠĽ©c sáng tŠļ°o cŠĽßa ng∆įŠĽĚi nghŠĽá sń©, vŠĽęa mŠĽü rŠĽông tŠļßng lŠĽõp ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc.
VŠĽõi nhŠĽĮng tác ńĎŠĽông bên ngoài nh∆į: tiŠļŅp xúc vńÉn hóa ph∆į∆°ng Tây, chŠĽĮ quŠĽĎc ngŠĽĮ và sŠĽ©c mŠļ°nh nŠĽôi lŠĽĪc, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX ńĎã có nhŠĽĮng b∆įŠĽõc chuyŠĽÉn mình ŠĽü nhiŠĽĀu ph∆į∆°ng diŠĽán. Nó vŠĽęa cŠļ£i biŠļŅn cái cŇ© nh∆į các thŠĽÉ th∆°, các thŠĽÉ loŠļ°i vńÉn xuôi (truyŠĽĀn kŠĽ≥, hŠĽčch, cáo); vŠĽęa du nhŠļ≠p cái mŠĽõi vŠĽĀ ngôn ngŠĽĮ, thŠĽÉ loŠļ°i và ńĎŠĽĀ tài; vŠĽęa hình thành thŠĽč tr∆įŠĽĚng vńÉn hŠĽćc vŠĽõi mŠĽĎi quan hŠĽá tác giŠļ£, nhà in, nhà xuŠļ•t bŠļ£n, tòa soŠļ°n và ng∆įŠĽĚi ńĎŠĽćc, hình thành ý thŠĽ©c cá nhân mŠļ°nh mŠļĹ trong sáng tác vńÉn ch∆į∆°ng, tŠļ°o ra làn sóng tranh luŠļ≠n nghŠĽá thuŠļ≠t. ńźŠĽďng thŠĽĚi, trong mŠĽôt thŠĽĚi gian ngŠļĮn, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎã chŠĽču Šļ£nh h∆įŠĽüng và tiŠļŅp nhŠļ≠n nhiŠĽĀu trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái, khuynh h∆įŠĽõng sáng tác cŠĽßa vńÉn hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây. Vì vŠļ≠y, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam giai ńĎoŠļ°n này là nhŠĽĮng nńÉm sôi ńĎŠĽông cŠļ£ vŠĽĀ lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác, trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng sáng tác, sŠĽĎ l∆įŠĽ£ng tác phŠļ©m cŇ©ng nh∆į tŠļßng lŠĽõp tiŠļŅp nhŠļ≠n. TŠĽę ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XVIII ńĎŠļŅn ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XIX, hay ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên cuŠĽĎi thŠļŅ kŠĽ∑ XIX và nhŠĽĮng trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng thŠĽĚi th∆įŠĽ£ng cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ XX ńĎŠĽĀu hiŠĽán diŠĽán trong ńĎŠĽĚi sŠĽĎng vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX. Nhà nghiên cŠĽ©u V∆į∆°ng Trí Nhàn trong bài nghiên cŠĽ©u
*Tìm nghń©a khái niŠĽám hiŠĽán ńĎŠļ°i* cho rŠļĪng, “SŠĽĪ thŠĽĪc là trong quá trình vŠļ≠n ńĎŠĽông cŠĽßa mình, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam vŠĽęa diŠĽÖn lŠļ°i nhiŠĽĀu b∆įŠĽõc ńĎi cŠĽßa các thŠļŅ kŠĽ∑ tr∆įŠĽõc, vŠĽęa ńĎŠĽďng thŠĽĚi kín ńĎáo tiŠļŅp nhŠļ≠n nhŠĽĮng vang vŠĽćng cŠĽßa châu Âu thŠļŅ kŠĽ∑ XX. RŠļ•t tŠĽĪ nhiên là ngay tŠĽę cuŠĽĎi nhŠĽĮng nńÉm 30 ŠĽü nhiŠĽĀu ng∆įŠĽĚi viŠļŅt vńÉn ViŠĽát Nam ńĎã ngŠļ•m ngŠļßm hình thành mŠĽôt khao khát chân chính phŠļ£i thay cách viŠļŅt cho hŠĽ£p vŠĽõi không khí thŠĽĚi ńĎŠļ°i” [12, tr.20]. **5.** ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎ∆įŠĽ£c ńĎŠļ∑t trong hai không gian: ph∆į∆°ng Tây và ViŠĽát Nam thì sŠĽĪ khác nhau vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi là ńĎiŠĽĀu hiŠĽÉn nhiên. Tuy nhiên, thao tác ńĎŠĽĎi sánh giŠĽĮa hai không gian cŇ©ng cŠļßn thiŠļŅt ńĎŠĽÉ thŠļ•y rõ ńĎ∆įŠĽ£c nhŠĽĮng khác biŠĽát ńĎó có tác ńĎŠĽông trŠĽĪc tiŠļŅp nh∆į thŠļŅ nào ńĎŠļŅn quá trình hình thành diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ŠĽü ViŠĽát Nam.
Theo cŠĽ© liŠĽáu ńĎ∆įŠĽ£c tŠĽēng hŠĽ£p và phân tích vŠĽĀ phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ và thŠĽĚi gian xuŠļ•t hiŠĽán các trào l∆įu t∆į t∆įŠĽüng, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán ŠĽü ph∆į∆°ng Tây vào cuŠĽĎi thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i và ŠĽü ViŠĽát Nam vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mŠĽü ńĎŠļßu thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Nghń©a là, ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm mà thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎi ńĎŠļŅn giai ńĎoŠļ°n hŠļ≠u kŠĽ≥. Còn ŠĽü ViŠĽát Nam, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xã hŠĽôi ViŠĽát Nam mŠĽõi chŠļ≠p chŠĽĮng nhŠĽĮng b∆įŠĽõc ńĎŠļßu hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa thoát khŠĽŹi sŠĽĪ hŠĽón loŠļ°n, bŠļŅ tŠļĮc cŠĽßa xã hŠĽôi thŠĽĪc dân nŠĽ≠a phong kiŠļŅn. ńźŠĽďng thŠĽĚi, theo nh∆į phân kŠĽ≥ lŠĽčch sŠĽ≠ vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam và thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm xuŠļ•t hiŠĽán các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i gŠļßn nh∆į xuŠļ•t hiŠĽán ńĎŠĽďng thŠĽĚi vŠĽõi thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm ńĎŠĽČnh cao cŠĽßa quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam.
ŠĽě ph∆į∆°ng Tây, các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái t∆į t∆įŠĽüng, nghŠĽá thuŠļ≠t xuŠļ•t hiŠĽán theo trình tŠĽĪ thŠĽĚi gian vŠĽõi nŠĽĀn tŠļ£ng triŠļŅt hŠĽćc cŠĽ• thŠĽÉ. Tuy nhiên, ńĎŠĽĎi vŠĽõi vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam lŠļ°i là sŠĽĪ tiŠļŅp thu gŠļßn nh∆į ńĎŠĽďng thŠĽĚi các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái t∆į t∆įŠĽüng, nghŠĽá thuŠļ≠t ŠĽü ph∆į∆°ng Tây và trong mŠĽôt thŠĽĚi gian rŠļ•t ngŠļĮn. Vì vŠļ≠y, sŠĽĪ tái diŠĽÖn ch∆įa thŠļ≠t sŠĽĪ hoàn chŠĽČnh, cŇ©ng nh∆į tiŠļŅp nhŠļ≠n dŠĽďn dŠļ≠p nên các trào l∆įu, khuynh h∆įŠĽõng ch∆įa ńĎŠĽčnh hình diŠĽán mŠļ°o ńĎã bŠĽč thay thŠļŅ hoŠļ∑c các trào l∆įu t∆į∆°ng tác, Šļ£nh h∆įŠĽüng lŠļęn nhau. ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam cŇ©ng không tránh khŠĽŹi tŠĽę tr∆įŠĽĚng ńĎó.
ńźŠĽĎi vŠĽõi các trào l∆įu lãng mŠļ°n, hiŠĽán thŠĽĪc hay tŠĽĪ nhiên, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam tái diŠĽÖn các trào l∆įu ńĎã qua cŠĽßa thŠļŅ kŠĽ∑ tr∆įŠĽõc ŠĽü ph∆į∆°ng Tây, nghń©a là sŠĽĪ tiŠļŅp thu trŠĽćn vŠļĻn, hoàn chŠĽČnh. Nh∆įng vŠĽõi ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i lŠļ°i là sŠĽĪ tiŠļŅp nhŠļ≠n mang tính cŠļ≠p nhŠļ≠t, có thŠĽÉ nói là gŠļßn nh∆į t∆į∆°ng ńĎŠĽďng vŠĽĀ mŠļ∑t thŠĽĚi gian. Vì vŠļ≠y, vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam song hành cùng vńÉn hŠĽćc thŠļŅ giŠĽõi trong viŠĽác hình thành diŠĽán mŠļ°o cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Tuy nhiên, do nhiŠĽĀu ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh xã hŠĽôi và bŠļ£n chŠļ•t cŠĽßa nŠĽĀn vńÉn hŠĽćc nên không thŠĽÉ ńĎŠĽďng hành cùng ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ńĎi ńĎŠļŅn kŠļŅt thúc.
**6.** TŠĽę nhŠĽĮng ńĎŠĽĎi sánh vŠĽĀ bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi và vńÉn hŠĽćc, có thŠĽÉ ńĎ∆įa ra nhŠĽĮng nhŠļ≠n ńĎŠĽčnh vŠĽĀ ńĎŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam mŠĽôt cách
khái quát.
MŠĽôt là, nhìn mŠĽôt cách tŠĽēng quan, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam vŠļęn giŠĽĮ ńĎ∆įŠĽ£c tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n cŠĽßa trào l∆įu là ‘Làm mŠĽõi nó’ – vŠĽęa kháng cŠĽĪ vŠĽęa tiŠļŅp nŠĽĎi truyŠĽĀn thŠĽĎng. ńźŠļ∑c biŠĽát, ńĎiŠĽĀu này biŠĽÉu hiŠĽán rõ trong chŠļ∑ng cuŠĽĎi cŠĽßa phong trào th∆° MŠĽõi vŠĽõi nhŠĽĮng nhà th∆° nh∆į Hàn MŠļ∑c TŠĽ≠, Bích Khê hay nhóm Xuân Thu nhã tŠļ≠p vŠĽõi nhŠĽĮng vŠļßn th∆° t∆įŠĽ£ng tr∆įng, th∆° siêu thŠĽĪc.
Hai là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i du nhŠļ≠p vào ViŠĽát Nam vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm cao trào cŠĽßa quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc. ńźó là môi tr∆įŠĽĚng thuŠļ≠n lŠĽ£i cho ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i bŠļĮt rŠĽÖ vào ńĎŠĽĚi sŠĽĎng vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam. Tuy nhiên, khoŠļ£ng thŠĽĚi gian hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ŠĽü ViŠĽát Nam không kéo dài (chŠĽČ trong khoŠļ£ng 15 nńÉm) nên ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i ch∆įa hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam. VŠĽĀ ńĎiŠĽĀu này, nhà nghiên cŠĽ©u V∆į∆°ng Trí Nhàn cŇ©ng cho rŠļĪng sŠĽĪ tiŠļŅp nhŠļ≠n ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i cŠĽßa lŠĽĪc l∆įŠĽ£ng sáng tác vńÉn hŠĽćc ŠĽü ViŠĽát Nam cŇ©ng “chŠĽČ dŠĽęng lŠļ°i ŠĽü mŠĽ©c nhŠĽĮng yŠļŅu tŠĽĎ làm ńĎŠļ≠m ńĎà thêm các sáng tác, mà không ńĎ∆įŠĽ£c ńĎŠļ©y lên thành chŠĽß nghń©a” [12, tr.21].
Ba là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam cùng tŠĽďn tŠļ°i và chŠĽču nhiŠĽĀu sŠĽĪ tác ńĎŠĽông, có thŠĽÉ nói là dung hòa vŠĽõi ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên. Có thŠĽÉ thŠļ•y trong truyŠĽán ngŠļĮn, tiŠĽÉu thuyŠļŅt Nam Cao ńĎŠĽďng tŠĽďn tŠļ°i yŠļŅu tŠĽĎ ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (yŠļŅu tŠĽĎ nghŠĽčch dŠĽč); tiŠĽÉu thuyŠļŅt cŠĽßa VŇ© TrŠĽćng PhŠĽ•ng lŠļ°i là sŠĽĪ dung hòa cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán thŠĽĪc, ChŠĽß nghń©a TŠĽĪ nhiên và ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i (yŠļŅu tŠĽĎ phi lý, phân tâm hŠĽćc, yŠļŅu tŠĽĎ trào phúng); th∆° cŠĽßa Hàn MŠļ∑c TŠĽ≠, Bích Khê, ChŠļŅ Lan Viên, ńźoàn Phú TŠĽ©,... là sŠĽĪ lai ghép giŠĽĮa ChŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n và ChŠĽß nghń©a T∆įŠĽ£ng tr∆įng, ChŠĽß nghń©a Siêu thŠĽĪc.
BŠĽĎn là, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam bŠĽč gián ńĎoŠļ°n do ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan cŠĽßa bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠, xã hŠĽôi. Cho ńĎŠļŅn nhŠĽĮng nńÉm 1954 – 1975, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i mŠĽõi xuŠļ•t hiŠĽán lŠļ°i ŠĽü vńÉn hŠĽćc ńĎô thŠĽč miŠĽĀn Nam trong tiŠĽÉu thuyŠļŅt hiŠĽán sinh, tiŠĽÉu thuyŠļŅt dòng ý thŠĽ©c. Và ńĎŠļŅn sau 1975, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i xuŠļ•t hiŠĽán trong tác phŠļ©m cŠĽßa NguyŠĽÖn Huy ThiŠĽáp (yŠļŅu tŠĽĎ tha hóa, yŠļŅu tŠĽĎ phi lý, yŠļŅu tŠĽĎ giŠĽÖu nhŠļ°i), PhŠļ°m ThŠĽč Hoài (mô hình hóa, vŠļ≠t thŠĽÉ hóa, giŠĽÖu nhŠļ°i, châm biŠļŅm). Có thŠĽÉ nói, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam không hình thành, phát triŠĽÉn ńĎŠļŅn ńĎŠĽČnh ńĎiŠĽÉm và ńĎi vào thoái trào ngay lŠļ≠p tŠĽ©c nh∆į chŠĽß nghń©a Lãng mŠļ°n, HiŠĽán thŠĽĪc hay TŠĽĪ nhiên, mà bŠĽč ngŠļĮt quãng trong quá trình hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o.
**7.** ńźŠļ∑c ńĎiŠĽÉm cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam có thŠĽÉ xoay quanh ba trŠĽ•c chính: thŠĽĚi gian, không gian và nŠĽôi hàm. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán thŠĽĚi gian, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán vào thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm vŠĽęa có sŠĽĪ thuŠļ≠n lŠĽ£i và khó khńÉn cho sŠĽĪ hình thành và hoàn chŠĽČnh diŠĽán mŠļ°o. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán không gian, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán trong bŠĽĎi cŠļ£nh sôi ńĎŠĽông cŠĽßa các trào l∆įu, tr∆įŠĽĚng phái khác cŠĽßa thŠĽĚi hiŠĽán ńĎŠļ°i. Xét vŠĽĀ ph∆į∆°ng diŠĽán nŠĽôi hàm, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i song hành vŠĽõi quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hóa vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam nên tinh thŠļßn c∆° bŠļ£n – mŠļßm xanh ‘Làm mŠĽõi nó!’ ńĎã bŠļĮt rŠĽÖ, lai ghép và phát triŠĽÉn trong mŠĽôt môi tr∆įŠĽĚng phù hŠĽ£p. Tuy nhiên, ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam xuŠļ•t hiŠĽán rŠĽĚi rŠļ°c các yŠļŅu tŠĽĎ, lúc ńĎŠļ≠m nhŠļ°t và khác nhau ŠĽü mŠĽói tác giŠļ£, mŠĽói thŠĽĚi ńĎŠļ°i vńÉn hŠĽćc cŇ©ng nh∆į có sŠĽĪ gián ńĎoŠļ°n do ńĎiŠĽĀu kiŠĽán khách quan. **Chú thích**
- Theo Kevin J.H. Dettmar trong bài
*LŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu*( *Introduction*) cho cuŠĽĎn *A Companion of Modernist Literature and Culture*, ‘modo’ trong tiŠļŅng La tinh nghń©a là “just now”, là hiŠĽán tŠļ°i: “cuŠĽôc sŠĽĎng, London; thŠĽĚi ńĎiŠĽÉm này cŠĽßa tháng Sáu” , nh∆į Virginia Woolf viŠļŅt trong trang mŠĽü ńĎŠļßu cŠĽßa tác phŠļ©m *Mrs. Dalloway*.
- Trong bài
*Introduction: Beginning with Modernism*: “Modernity is the name most often given to mark this period of human history, the point at which man was able to reject other forms of control and asserts self-determination”.
- TŠĽēng hŠĽ£p dŠĽĪa theo bài viŠļŅt
*Historical Context of Moderist Literature*cŠĽßa Leigh Wilson trong cuŠĽĎn *The Modernism handbook*, bŠĽĎi cŠļ£nh lŠĽčch sŠĽ≠ cŠĽßa vńÉn hŠĽćc HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a ńĎ∆įŠĽ£c phác hŠĽća qua ChiŠļŅn tranh thŠļŅ giŠĽõi thŠĽ© nhŠļ•t và hŠļ≠u quŠļ£ cŠĽßa nó, chính trŠĽč, kinh tŠļŅ, vŠĽč thŠļŅ các n∆įŠĽõc trên thŠļŅ giŠĽõi, vńÉn hóa, khoa hŠĽćc và kŠĽĻ thuŠļ≠t.
- Theo Kevin J.H. Dettmar trong
*LŠĽĚi giŠĽõi thiŠĽáu*cho cuŠĽĎn sách *A Companion to Modernist Literature and Culture*, ‘Make it new’ là lŠĽĚi kêu gŠĽći bŠĽüi nhà th∆° HiŠĽán ńĎŠļ°i chŠĽß nghń©a Ezra Pound – hŠļ°t nhân trong sŠĽĪ sáng tŠļ°o thŠļ©m mŠĽĻ cŠĽßa ChŠĽß nghń©a HiŠĽán ńĎŠļ°i. Ezra Pound thŠĽęa nhŠļ≠n câu nói ńĎó là do mŠĽôt hoàng ńĎŠļŅ Trung Hoa khŠļĮc lên bŠĽďn tŠļĮm cŠĽßa mình.
- Trong bài
*Definitional Excursions: The Meanings of Modern/Modernity/Modernism*, “Modernism was rebellion. Modernism was “make it new”. Modernism was resitance, rupture. To its progenitors. To its students. Modernism was the antidote to the poison of tradition, obligation”.
- DŠļęn theo bài
*Planetarity: Musing Modernism Studies*cŠĽßa Susan Stanford Friedman, “Modernism is the one art that reponds to the scenario of our chaos. It is the art consequent on Heisenberg’s “Uncertainty principle”, of the destruction of civilization and reason in the First World War, of the world changed and reinterrupted by Marx, Freud, and Darwin, of capitalism and constant industrial acceleration, of existential exposure to meaning lessness or absurdity”.
**TÀI LIŠĽÜU THAM KHŠļĘO**
- Albert Camus (2014),
*ThŠļßn thoŠļ°i Sisyphus (Le Mythe de Sisyphe)*, Nxb *TrŠļĽ*, Tp. HŠĽď Chí Minh.
- LŠļ°i Nguyên Ân (2005),
*MŠĽôt sŠĽĎ vŠļ•n ńĎŠĽĀ xung quanh phŠļ°m trù chŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i*, TŠļ°p chí *Nghiên cŠĽ©u vńÉn hŠĽćc*, sŠĽĎ 2, Hà NŠĽôi.
- LŠļ°i Nguyên Ân (2004),
*ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i*, TŠĽę ńĎiŠĽÉn VńÉn hŠĽćc (bŠĽô mŠĽõi), Nxb *ThŠļŅ giŠĽõi*, Hà NŠĽôi.
- Lê Huy BŠļĮc (2015),
*ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i và hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc Âu – MŠĽĻ*, TŠļ°p chí *Lý luŠļ≠n, phê bình vńÉn hŠĽćc, nghŠĽá thuŠļ≠t*, SŠĽĎ 32, Hà NŠĽôi.
- NguyŠĽÖn VńÉn Dân (2013),
*ChŠĽß nghń©a hiŠĽán ńĎŠļ°i trong vńÉn hŠĽćc nghŠĽá thuŠļ≠t*, Nxb *Khoa hŠĽćc Xã hŠĽôi*, Hà NŠĽôi.
- Tr∆į∆°ng ńźńÉng Dung (2011),
*Khoa vńÉn hŠĽćc hiŠĽán ńĎŠļ°i, hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i*, TŠļ°p chí *Nghiên cŠĽ©u VńÉn hŠĽćc*, sŠĽĎ 8, Hà NŠĽôi.
- TrŠļßn ThiŠĽán ńźŠļ°o (2008),
*TŠĽę chŠĽß nghń©a hiŠĽán sinh tŠĽõi thuyŠļŅt cŠļ•u trúc*, Nxb *Tri thŠĽ©c*, Hà NŠĽôi.
- NguyŠĽÖn Hào HŠļ£i (2001),
*MŠĽôt hŠĽćc thuyŠļŅt triŠļŅt hŠĽćc ph∆į∆°ng Tây hiŠĽán ńĎŠļ°i*, Nxb *VńÉn hoá - Thông tin*, Hà NŠĽôi.
- Kevin. J.H. Dettmar (2006),
*Introduction*, A Companion of Modernist Literature and Culture, Blackwell Publishing Ltd.
- Kevin. J.H. Dettmar (2006),
- Leigh Wilson,
*Historical Context of Modernism Literature*, The Moderism handbook, by *MPG Books Ltd, Bodmin, Cornwall*.
- Mikhail Bakhtin (1992),
*Lý luŠļ≠n và thi pháp tiŠĽÉu thuyŠļŅt*(PhŠļ°m Vń©nh C∆į tuyŠĽÉn chŠĽćc, dŠĽčch và giŠĽõi thiŠĽáu), Nxb *BŠĽô VńÉn hoá Thông tin và ThŠĽÉ thao – Tr∆įŠĽĚng ViŠļŅt vńÉn NguyŠĽÖn Du*, Hà NŠĽôi.
- V∆į∆°ng Trí Nhàn (2005),
*Nhà vńÉn tiŠĽĀn chiŠļŅn và quá trình hiŠĽán ńĎŠļ°i hoá trong vńÉn hŠĽćc ViŠĽát Nam tŠĽę ńĎŠļßu thŠļŅ kŠĽ∑ XX cho tŠĽõi 1945*, Nxb *ńźŠļ°i hŠĽćc QuŠĽĎc gia Hà NŠĽôi*, Hà NŠĽôi.
- Phillip Tew, Alex Murray (2009),
*Introduction: Beginning with Modernism*, The Modernism handbookSusan Standford Friedman (2001), *Definitional Excursions: The Meanings of Modern/Modernity/Modernism,*Modernism/ modernity, Volume 8, Number 3, Published by *The Jonhs Hopkins University Press.*
- Susan Standford Friedman,
*Planetarity: Musing Modernism Studies*, Modernism/ modernity, Volume 17, Number 3, Published by *The Jonhs Hopkins University Press*.
- TrŠļßn Quang Thái (2006),
*ChŠĽß nghń©a hŠļ≠u hiŠĽán ńĎŠļ°i*, Nxb *TŠĽēng hŠĽ£p thành phŠĽĎ HŠĽď Chí Minh*, Tp. HŠĽď Chí Minh.


text:
Bạn đang xem phim sex miễn phí phê nhất tại KichDam.Com
Em teen vú hồng lồn khít siêu ngon Em da trắng vú hồng lồn khít mút chim anh xong em nằm banh lồn ra ghế, hai người cởi bớt quần áo trên người. Anh lại gần liếm lồn cô gái làm cho cô sướng rên lên, cái lồn chảy ra những giọt dâm thủy ướt nhẹp, rồi anh lấy bao cao su hai người địt nhau ngay trên chiếc ghế.
Incoming search terms:
- buom non con khit rit
- lồn khít
- buom khit
- địt em lồn non
- lồn non vú hồng
- vú hòng
- bím non còn khít rít
- bim non khit rit
- anh buom non con khit rit
- bím teen

markdown:
### Bạn đang xem
miễn phí phê nhất tại KichDam.Com **phim sex** **phim sex** **Em teen vú hồng lồn khít siêu ngon** Em da trắng vú hồng lồn khít mút chim anh xong em nằm banh lồn ra ghế, hai người cởi bớt quần áo trên người. Anh lại gần *liếm lồn cô gái* làm cho cô sướng rên lên, cái lồn chảy ra những giọt dâm thủy ướt nhẹp, rồi anh lấy bao cao su hai người địt nhau ngay trên chiếc ghế.
#### Incoming search terms:
- buom non con khit rit
- lồn khít
- buom khit
- địt em lồn non
- lồn non vú hồng
- vú hòng
- bím non còn khít rít
- bim non khit rit
- anh buom non con khit rit
- bím teen

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WP-Super-Cache: Served supercache file from PHP

Set-Cookie: __cfduid=dee75b320015c51e5a6e9efbfab8bfb441487843053; expires=Fri, 23-Feb-18 09:44:13 GMT; path=/; domain=.kichdam.com; HttpOnly

Connection: close

Server: cloudflare-nginx

Cache-Control: max-age=3, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding, Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Bạn đang xem phim sex miễn phí phê nhất tại KichDam.Com
Hiếp dâm em người mẫu tại bể bơi Đang tập lại từng động tác cho buổi biểu diễn bikini vào ngày hôm sau, em không thể ngờ được có anh hàng xóm thích đụ vào lồn em từ lâu nhưng không có cơ hội, tranh thủ lúc em đang mải tập nhìn quá sexy anh không thể kìm chế được bản thân mình, từ phía sau anh cầm con chim cứng ngắc nhẹ nhàng tới vật em ra, tụt quần và đút chim vào bím em mà đụ liên hồi…
Incoming search terms:
- dit nhau o be boi
- chich o be boi
- hiep dam em gai o be boi
- chich duoi ho boi
- hiep dam nguoi mau tai be boi
- choi em gai o ho boi
- hiep dam gai be boi
- hinh xes nguoi mau
- hiep vo ban o be bơi
- hiep em gai trong be boi

markdown:
### Bạn đang xem
miễn phí phê nhất tại KichDam.Com **phim sex** **phim sex** **Hiếp dâm em người mẫu tại bể bơi **Đang tập lại từng động tác cho buổi biểu diễn bikini vào ngày hôm sau, em không thể ngờ được có anh hàng xóm thích đụ vào lồn em từ lâu nhưng không có cơ hội, tranh thủ lúc em đang mải tập nhìn quá sexy anh không thể kìm chế được bản thân mình, từ phía sau anh cầm con chim cứng ngắc nhẹ nhàng tới vật em ra, tụt quần và đút chim vào bím em mà đụ liên hồi…
#### Incoming search terms:
- dit nhau o be boi
- chich o be boi
- hiep dam em gai o be boi
- chich duoi ho boi
- hiep dam nguoi mau tai be boi
- choi em gai o ho boi
- hiep dam gai be boi
- hinh xes nguoi mau
- hiep vo ban o be bơi
- hiep em gai trong be boi

Set-Cookie: __cfduid=d51b162786c232993b6aab5ca76ade2651487843080; expires=Fri, 23-Feb-18 09:44:40 GMT; path=/; domain=.kichdam.com; HttpOnly


text:
Bật chế độ truy cập dễ dàng hơn
Bỏ qua nội dung chính
Tắt chế độ truy cập dễ dàng hơn
Trang chủ
Đăng nhập
Trang chủ
Trang chủ
Người dân
Doanh nghiệp
Du khách
Giới thiệu
Dịch vụ công
Sơ kết triển khai Chương trình 50-CTr/TU và Kế hoạch 83-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy
*
Chủ tịch UBND tỉnh tiếp công dân định kỳ tháng 2 năm 2017
*
Tổ chức xét duyệt dự án, ý tưởng khởi nghiệp trên địa bàn tỉnh Kon Tum năm 2017
*
Trang chủ
>
pages
>
gop-y-du-thao-van-ban
MauLeftRight
GIỚI THIỆU
Lịch sử hình thành
Điều kiện tự nhiên
Dân số lao động
Bản đồ hành chính
BỘ MÁY TỔ CHỨC
Hội đồng nhân dân
Ủy ban nhân dân
Sở ban ngành
Huyện - Thành Phố
QUY HOẠCH - ĐẦU TƯ
Quy hoạch tổng thể
Quy hoạch đô thị
Quy hoạch ngành, lĩnh vực
Dự án kêu gọi đầu tư
Dự án giới thiệu tìm hiểu cơ hội đầu tư
Dự án đã cấp chứng nhận đầu tư
Dự án thu hồi giấy chứng nhận đầu tư
Thông tin dự án
Dự án hoàn thành
Dự án đang triển khai
Dự án chuẩn bị đầu tư
Đề tài khoa học công nghệ
Đề tài/Dự án đang triển khai
Đề tài/Dự án đã triển khai
Đề tài/Dự án đã đăng ký thực hiện nhiệm vụ KH&CN
Danh mục các đề tài
NIÊN GIÁM THỐNG KÊ
THÔNG TIN CỘNG ĐỒNG
Y Tế
Giao thông đô thị
Lao động việc làm
Người nước ngoài
Du lịch và cuộc sống
Giáo dục đào tạo
Dịch vụ điện nước
LIÊN KẾT WEB
Trang web liên kết
Website Yên Bái
Website Vĩnh Phúc
Website Vĩnh Long
Website Tuyên Qua...
Website TP. HCM
Website Tiền Gian...
Website Trà Vinh
Website Thái Nguy...
Website Thái Bình
Website Thừa Thiê...
Website Thanh Hóa
Website Tây Ninh
Website Sơn La
Website Sóc Trăng
Website Quảng Trị
Website Quảng Ngã...
Website Quảng Nam
Website Quảng Bìn...
Website Phú Yên
Website Phú Thọ
Website Ninh Thuậ...
Website Nghệ An
Website Nam Định
Website Long An
Website Ninh Bình
Website Lai Châu
Website Lạng Sơn
Website Lâm Đồng
Website Lào Cai
website Kon Tum
website Kiên Gian...
Website Khánh Hòa
website Hưng Yên
Website Hòa Bình
Website Hậu Giang
Website Hải Phòn...
Website Hải Dương
Website Hà Tĩnh
Website Hà Tây
Website Hà Nội
Website Hà Nam
Website Hà Giang
Website Gia Lai
Website Đồng Nai
Website Đồng Tháp
Website Điện Biên
Website Đắk Nông
Website Đắk Lắk
Website Đà Nẵng
Website Cao Bằng
Website Cần Thơ
Website Cà Mau
Website Bình Thuậ...
Website Bình Phướ...
Website Bình Dươn...
Website Bình Định
website Bến Tre
website Bắc Ninh
website Bắc Kạn
Website Bắc Giang
Website Bà Rịa - ...
Website An Giang
Ủy ban Dân số - G...
Ủy Ban Thể dục Th...
Thanh tra chính p...
Tổng Cục Thuế
Tổng cục Thống kê
Tổng cục Du lịch
Tổng cục Hải quan
Cục Kiểm Lâm
Bộ Tư pháp
Bộ Thủy Sản
Bộ Nông nghiệp và...
Bộ Giao thông Vận...
Bộ Y tế
Bộ Xây dựng
Bộ Bưu chính, viễ...
Bô Giáo dục và Đà...
Bộ Văn hóa Thông ...
Bộ Khoa học và Cô...
Bộ Công nghiệp
Bộ Thương Mại
Bộ Tài chính
Bộ Ngoại Giao
Bộ Tài nguyên và ...
Bộ Kế hoạch và Đầ...
Báo Nhân Dân
Cải cách hành chí...
Người Lao động
Báo Công an TPHCM
Báo Tuổi Trẻ
Báo Thanh Niên
SỐ LƯỢT TRUY CẬP
3
3
7
5
1
8
9
8
437e55cb-cfd9-4b8a-ad10-8b226afa43aa
8f29998e-4b0b-49ca-9e20-7128f0bb6f61
Văn bản dự thảo
Hiện nay, UBND tỉnh đang tổ chức lấy ý kiến một số Dự thảo Văn bản quy phạm pháp luật. Thực hiện quy định của Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2015, Cổng Thông tin điện tử tỉnh xin giới thiệu toàn văn nội dung các dự thảo để lấy ý kiến đóng góp rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
Văn bản đang lấy ý kiến
This content will be replaced when pagination inits.
ABC
Tiêu đề văn bản luật
Góp ý
Tải về
Xem các góp ý
437e55cb-cfd9-4b8a-ad10-8b226afa43aa
8f29998e-4b0b-49ca-9e20-7128f0bb6f61
Văn bản đã hết hạn lấy ý kiến
This content will be replaced when pagination inits.
ABC
Tiêu đề văn bản luật
Góp ý
Tải về
Xem các góp ý
TỈNH ỦY KON TUM
ĐẠI HỘI LẦN THỨ XV NHIỆM KỲ 2015 - 2020
THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG
THÔNG TIN HĐND TỈNH
CHƯƠNG TRÌNH HOẠT ĐỘNG
KIẾN NGHỊ - TRẢ LỜI Ý KIẾN CỦA CỬ TRI
THÔNG TIN UBND TỈNH
LỊCH CÔNG TÁC
THÔNG TIN CHỈ ĐẠO ĐIỀU HÀNH
VĂN BẢN CHỈ ĐẠO ĐIỀU HÀNH
Thư viện Video
Măng Đen vị thế mới trên bản đồ du lịch Việt Nam
Về trang chủ
|
Liên hệ
|
Thư điện tử
|
Góp ý
|
Sơ đồ site
Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum
- Giấy phép số 111/GP-TTĐT do Cục Phát thanh, truyền hình và Thông tin điện tử thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 13/08/2013
Quản lý và nhập tin: Văn phòng UBND tỉnh Kon Tum, số 125B Trần Phú, thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum.
Chịu trách nhiệm chính: Ông Bùi Thanh Bình - Chánh Văn phòng UBND tỉnh
Điện thoại: 060.3918119 ; Email:
congttdtkontum@gmail.com
Bản quyền thuộc về Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum.
Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum
Trang web Này: Trang chủ

Cache-Control: no-cache,private, max-age=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Phát triển phần mềm không phải là một công việc thú vị, ít nhất là bạn sẽ không thể… giao tiếp hay trò chuyện với người khác trong khi đang làm việc. Thế nên những công ty lớn chuyên về phát triển phần mềm như Microsoft luôn tìm mọi cách để tạo ra sự thoải mái, cũng như tối giản nhất để đưa những kiến thức “khô khan” này đến với nhiều đối tượng hơn. Đó cũng là lí do chúng ta thấy trong đại sảnh của sự kiện, lúc nào cũng có thức ăn nhẹ, hoa quả và cả… cà phê, để phục vụ những người tham gia sự kiện Build 2015. Có thực mới vực được đạo mà!
Trong khuôn khổ Build 2015, Microsoft sẽ dành 2 ngày để tổ chức sự kiện này: Ngày thứ nhất sẽ nói về những giải pháp và ứng dụng phần mềm, ngày thứ hai sẽ trình diễn những sản phẩm phần cứng đa phương tiện của hãng.
Nơi Microsoft tổ chức sự kiện Build 2015.
Quay lại vấn đề chính của bài viết, chúng ta hãy cùng xem Microsoft đã mang đến ngày thứ nhất của sự kiện này những điều thú vị gì…
Internet of Things – Internet của vạn vật
Một cái tên… khá trừu tượng ngay cả đối với “dân chuyên”. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về khái niềm IoT này tại 2 bài viết trên KNS (đây và đây nữa). Sau khi đã nắm rõ khái niệm, chúng ta sẽ bắt đầu tìm hiểu xem điều đặc biệt mà Micrsoft đã mang đến.
Đó là Windows 10 trên những chiếc máy tính nhỏ gọn trong lòng bàn tay Raspberry Pi. Dù nhỏ nhưng chiếc máy tính siêu-mini này có “võ” đấy. Được trang vị CPU của Broadcom và có rất nhiều phiên bản cấu hình, tương lai của những chiếc PC xách-lên-và-đi không còn xa nữa!
Chiếc máy tính mini Raspberry Pi.
Demo Zone - Khu vực thử nghiệm
Nghe giống như một “vùng cấm” trong phim Mỹ nhỉ? Đây là nơi Microsoft trình diễn những sản phẩm phần mềm mới nhất của. Tới đây bạn sẽ được chiêm ngưỡng Microsoft Edge – trình duyệt chính thức tiếp theo của Microsoft (mà trước đây chúng ta gọi là Project Spartan, kẻ kế nhiệm Internet Explorer), Kinect – máy chơi game 3 chiều và Project Astoria – bộ công cụ giúp chuyển đổi nhanh chóng ứng dụng Android sang Windows!
Đây là nơi bạn có thể trực tiếp sử dụng những ứng dụng được giới thiệu tại sự kiện.
Code Challenge – thử thách khả năng viết code
Những bài test trên giảng đường Đại học… quá dễ? Không còn gì trong thế giới công nghệ này có thể làm khó bạn? Vâng, thế thì đây chính là nơi bạn nên đến. Bằng việc giải những câu đố về lập trình của Microsoft, không những bạn có thể kiếm cho mình một chiếc áo thun “cực độc” mà còn có thể kiếm một suất… dự bị trong đội ngũ của Microsoft (có thể lắm chứ !!). Viết phần mềm luôn là công việc khá “mệt mỏi”, thường thì người ta sẽ nghĩ ngay đến những đoạn mã khô khan và thời gian “kinh hoàng” khi debug (gỡ lỗi) ứng dụng. Nhưng đến với cuộc thi nhỏ này, bạn hoàn toàn có thể tận hưởng mà không phải quan tâm đến việc… ứng dụng có chạy hay không.
Bật mí thông tin về ngày thứ 2 của sự kiện?
Chúng ta sẽ được nghe thông tin về bản Office dành cho iPad và những nền tảng khác. Dự án HoloLens – kính thực tế ảo, đây là dự án đầy tiềm năng của Microsoft nhằm kết nối công nghệ cao và đời thực. Và tất nhiên, rất nhiều điều thú vị đang chờ đón bạn vào ngày thứ 2, lúc mà Microsoft sẽ trình diễn những thiết bị và công nghệ mới nhất của họ.
Những hình ảnh khác tại sự kiện Build 2015:

markdown:
Phát triển phần mềm không phải là một công việc thú vị, ít nhất là bạn sẽ không thể… giao tiếp hay trò chuyện với người khác trong khi đang làm việc. Thế nên những công ty lớn chuyên về phát triển phần mềm như Microsoft luôn tìm mọi cách để tạo ra sự thoải mái, cũng như tối giản nhất để đưa những kiến thức “khô khan” này đến với nhiều đối tượng hơn. Đó cũng là lí do chúng ta thấy trong đại sảnh của sự kiện, lúc nào cũng có thức ăn nhẹ, hoa quả và cả… cà phê, để phục vụ những người tham gia sự kiện Build 2015. Có thực mới vực được đạo mà!
Trong khuôn khổ Build 2015, Microsoft sẽ dành 2 ngày để tổ chức sự kiện này: Ngày thứ nhất sẽ nói về những giải pháp và ứng dụng phần mềm, ngày thứ hai sẽ trình diễn những sản phẩm phần cứng đa phương tiện của hãng.
*Nơi Microsoft tổ chức sự kiện Build 2015.*
Quay lại vấn đề chính của bài viết, chúng ta hãy cùng xem Microsoft đã mang đến ngày thứ nhất của sự kiện này những điều thú vị gì…
**Internet of Things – Internet của vạn vật**
Một cái tên… khá trừu tượng ngay cả đối với “dân chuyên”. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về khái niềm IoT này tại 2 bài viết trên KNS (
[đây](http://kynguyenso.phapluattp.vn/ky-nguyen-so/nhip-cong-nghe/internet-trong-tuong-lai-se-nhu-the-nao-phan-1-536929.html) và [đây nữa](http://kynguyenso.phapluattp.vn/ky-nguyen-so/nhip-cong-nghe/internet-trong-tuong-lai-se-nhu-the-nao-phan-2-537429.html)). Sau khi đã nắm rõ khái niệm, chúng ta sẽ bắt đầu tìm hiểu xem điều đặc biệt mà Micrsoft đã mang đến.
Đó là Windows 10 trên những chiếc máy tính nhỏ gọn trong lòng bàn tay Raspberry Pi. Dù nhỏ nhưng chiếc máy tính siêu-mini này có “võ” đấy. Được trang vị CPU của Broadcom và có rất nhiều phiên bản cấu hình, tương lai của những chiếc PC xách-lên-và-đi không còn xa nữa!
*Chiếc máy tính mini Raspberry Pi.* **Demo Zone - Khu vực thử nghiệm**
Nghe giống như một “vùng cấm” trong phim Mỹ nhỉ? Đây là nơi Microsoft trình diễn những sản phẩm phần mềm mới nhất của. Tới đây bạn sẽ được chiêm ngưỡng Microsoft Edge – trình duyệt chính thức tiếp theo của Microsoft (mà trước đây chúng ta gọi là Project Spartan, kẻ kế nhiệm Internet Explorer), Kinect – máy chơi game 3 chiều và Project Astoria – bộ công cụ giúp chuyển đổi nhanh chóng ứng dụng Android sang Windows!
*Đây là nơi bạn có thể trực tiếp sử dụng những ứng dụng được giới thiệu tại sự kiện.* **Code Challenge – thử thách khả năng viết code**
Những bài test trên giảng đường Đại học… quá dễ? Không còn gì trong thế giới công nghệ này có thể làm khó bạn? Vâng, thế thì đây chính là nơi bạn nên đến. Bằng việc giải những câu đố về lập trình của Microsoft, không những bạn có thể kiếm cho mình một chiếc áo thun “cực độc” mà còn có thể kiếm một suất… dự bị trong đội ngũ của Microsoft (có thể lắm chứ !!). Viết phần mềm luôn là công việc khá “mệt mỏi”, thường thì người ta sẽ nghĩ ngay đến những đoạn mã khô khan và thời gian “kinh hoàng” khi debug (gỡ lỗi) ứng dụng. Nhưng đến với cuộc thi nhỏ này, bạn hoàn toàn có thể tận hưởng mà không phải quan tâm đến việc… ứng dụng có chạy hay không.
**Bật mí thông tin về ngày thứ 2 của sự kiện?**
Chúng ta sẽ được nghe thông tin về bản Office dành cho iPad và những nền tảng khác. Dự án HoloLens – kính thực tế ảo, đây là dự án đầy tiềm năng của Microsoft nhằm kết nối công nghệ cao và đời thực. Và tất nhiên, rất nhiều điều thú vị đang chờ đón bạn vào ngày thứ 2, lúc mà Microsoft sẽ trình diễn những thiết bị và công nghệ mới nhất của họ.
**Những hình ảnh khác tại sự kiện Build 2015:** **TRẦN SƠN – Theo Phone Arena**

Cache-Control: private

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=ZfmSXXRR3qbROmRAQNSb1TPCcxz2VIRPFEJo5qkmfm2qVFHam60ghVxauGSEP4d4EFv7OO2fbPD9mfC0kPQiJOON-1T6gigk6B2Vp1lGV20rk_wOmbJ3oX1J-1fr4icpyLAtQGCyTHAWN1VIYLv2nA2; domain=plo.vn; expires=Wed, 03-May-2017 20:19:26 GMT; path=/; HttpOnly

X-Cache: MISS from xCache11-02


text:
Bán lô ؤ‘ل؛¥t ؤ‘ئ°ل»ng sل»‘ 44 bên bình phú 2,Q.6,F.10,vل»‹ trí lô ؤ‘ل؛¥t ؤ‘ل؛¹p ؤ‘ئ°ل»ng rل»™ng tiل»‡n xây vؤƒn phòng công ty or xây nhà ؤ‘ل»ƒ ل»ں.Lô ؤ‘ل؛¥t nل؛±m gل؛§n công viên rل؛¥t trong lành và yên tؤ©nh.
DT:8x20m2.
Giá:7.4 tل»·(TL).
Liên Hل»‡:0908537761.Gل؛·p ؤگل؛،t.

markdown: **Bán lô ؤ‘ل؛¥t ؤ‘ئ°ل»ng sل»‘ 44 bên bình phú 2,Q.6,F.10,vل»‹ trí lô ؤ‘ل؛¥t ؤ‘ل؛¹p ؤ‘ئ°ل»ng rل»™ng tiل»‡n xây vؤƒn phòng công ty or xây nhà ؤ‘ل»ƒ ل»ں.Lô ؤ‘ل؛¥t nل؛±m gل؛§n công viên rل؛¥t trong lành và yên tؤ©nh.** **DT:8x20m2.** **Giá:7.4 tل»·(TL).** **Liên Hل»‡:0908537761.Gل؛·p ؤگل؛،t.**

Set-Cookie: land24_root=2vaomrt545qee4dc3iramk0hc7; expires=Fri, 23-Feb-2018 09:50:47 GMT; Max-Age=31536000

Server: nginx

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

X-FRAME-OPTIONS: DENY


text:
+ chung cÆ° dream town Chá»§ Äáș§u tý: Công ty cá» pháș§n cõ khí xây dá»±ng ÄáșĄi Má». COMA6
+ Vá» trí: Náș±m trên ÄÆ°á»ng 70, cách ngã tý giao cáșŻt giá»Ża ÄÆ°á»ng 70 và ÄáșĄi lá» ThÄng Long 300m, cách TT Há»i Nghá» Quá»c gia 2km.
+ Dá»± án bao gá»m:
- 2 Tòa nhà vÄn phòng 9 táș§ng và 1 táș§ng háș§m
- chung cÆ° dream town 3 Tòa chung cý CT1-25 táș§ng, CT2-23 táș§ng, CT3-23 táș§ng
- Nhà tráș» 3 táș§ng, Khu nhà výá»n 4 táș§ng, Khu biá»t thá»± 3 táș§ng, Khu vui chõi giáșŁi trí, Tòa nhà hiá»n Äã xây thô Äáșżn táș§ng 4.
+ Tiáșżn Äá» Äóng tiá»n dá»± án cc dream town: Äóng làm 6 Äá»Łt, theo tiáșżn Äá» xây dá»±ng dá»± án
+ Tiên Äá» xây dá»±ng dream town: hiá»n Äang xây Äáșżn táș§ng 4, Q4/2013 giao nhà
+ chung cÆ° dream town Diá»n tích cÄn há» dream town: tá»« 86m2 Äáșżn 134m2
Hiá»n táșĄi táșp Äoàn bds [b][i]Äáș„t Xanh Miá»n BáșŻc[/i][/b] Äang phân phá»i dá»± án Dream town, phân phá»i Äúng giá bán cá»§a chá»§ Äáș§u tý
Giá bán : chá» tá»« 17tr/m2 tùy tá»«ng cÄn
Thá»§ tá»„c nhanh gá»n, há»Łp Äá»ng cháș·t cháșœ, giá cáșŁ há»Łp lý, hãy nhanh tay gá»i Äiá»n Äá» sá» há»Żu cÄn há» chung cý cao cáș„p gía ráș» này.
[b]** Äáș·c Biá»t: MUA Má»T CÄN Há» tá»« nay Äáșżn háșżt ngày 24/06/2012 sáșœ ÄÆ°á»Łc Táș¶NG NGAY 01 XE MÁY VESPA - PIAGGIO.
Hãy nhanh tay Äá» sá» há»Żu cÄn há» mõ ýá»c chá» vá»i 1.5 tá»·/cÄn cùng các pháș§n quà cá»±c kì háș„p dáș«n!
Ngân hàng BIDV Viá»t Nam sáșœ há» trá»Ł cho vay tá»i 70% tá»ng giá trá» HÄ vá»i LÃI SUáș€T ÝU ÐÃI 12%, tráșŁ góp trong vòng 10 nÄm.[/b]

markdown:
+
** Chá»§ Äáș§u tý: Công ty cá» pháș§n cõ khí xây dá»±ng ÄáșĄi Má». COMA6**
+ Vá» trí: Náș±m trên ÄÆ°á»ng 70, cách ngã tý giao cáșŻt giá»Ża ÄÆ°á»ng 70 và ÄáșĄi lá» ThÄng Long 300m, cách TT Há»i Nghá» Quá»c gia 2km.
+ Dá»± án bao gá»m:
- 2 Tòa nhà vÄn phòng 9 táș§ng và 1 táș§ng háș§m
-
** 3 Tòa chung cý CT1-25 táș§ng, CT2-23 táș§ng, CT3-23 táș§ng**
- Nhà tráș» 3 táș§ng, Khu nhà výá»n 4 táș§ng, Khu biá»t thá»± 3 táș§ng, Khu vui chõi giáșŁi trí, Tòa nhà hiá»n Äã xây thô Äáșżn táș§ng 4.
+ Tiáșżn Äá» Äóng tiá»n dá»± án cc dream town: Äóng làm 6 Äá»Łt, theo tiáșżn Äá» xây dá»±ng dá»± án
+ Tiên Äá» xây dá»±ng dream town: hiá»n Äang xây Äáșżn táș§ng 4, Q4/2013 giao nhà
+
** Diá»n tích cÄn há» dream town: tá»« 86m2 Äáșżn 134m2**
Hiá»n táșĄi táșp Äoàn bds [b][i]Äáș„t Xanh Miá»n BáșŻc[/i][/b] Äang phân phá»i dá»± án Dream town, phân phá»i Äúng giá bán cá»§a chá»§ Äáș§u tý
Giá bán : chá» tá»« 17tr/m2 tùy tá»«ng cÄn
Thá»§ tá»„c nhanh gá»n, há»Łp Äá»ng cháș·t cháșœ, giá cáșŁ há»Łp lý, hãy nhanh tay gá»i Äiá»n Äá» sá» há»Żu cÄn há» chung cý cao cáș„p gía ráș» này.
[b]** Äáș·c Biá»t: MUA Má»T CÄN Há» tá»« nay Äáșżn háșżt ngày 24/06/2012 sáșœ ÄÆ°á»Łc Táș¶NG NGAY 01 XE MÁY VESPA - PIAGGIO.
Hãy nhanh tay Äá» sá» há»Żu cÄn há» mõ ýá»c chá» vá»i 1.5 tá»·/cÄn cùng các pháș§n quà cá»±c kì háș„p dáș«n!
Ngân hàng BIDV Viá»t Nam sáșœ há» trá»Ł cho vay tá»i 70% tá»ng giá trá» HÄ vá»i LÃI SUáș€T ÝU ÐÃI 12%, tráșŁ góp trong vòng 10 nÄm.[/b]

Set-Cookie: land24_root=1bngibdudjgggi8fjr1tevnpr7; expires=Fri, 23-Feb-2018 09:55:17 GMT; Max-Age=31536000


text:
Khu vực: Quận 1
Loại hình: Khách sạn, Nhà hàng, Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
Khu vực: Q.Cầu Giấy
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
Khu vực: Q.Hoàng Mai
Loại hình: Trung tâm thương mại, Chung cư
Khu vực: Quận 8
Khu vực: Q.Bình Thạnh
Khu vực: Quận 2
Khu vực: Q.Bắc Từ Liêm
Loại hình: Khách sạn, Nhà hàng, Trung tâm thương mại, Chung cư
Khu vực: Q.Bình Tân
Khu vực: Quận 4
Khu vực: Q.Hải Châu
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng
Khu vực: H.Từ Liêm
Khu vực: Q.Đống Đa

markdown:
-
Hotline094 450 3456
-
-
[Đăng nhập]() [Đăng ký]() ![ ](upload/2014/05/15/thuong-dinh-plaza.jpg)
|
|
## Thông tin chi tiết
|
|Khu vực:
Q.Thanh Xuân
Loại hình:
Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư, Khu công nghiệp, Chế xuất
Tổng diện tích:
5383,5 m2
Tổng mức đầu tư:
141,4 tỷ VNĐ |
|Đơn vị thi công:
Khởi công:
Dự kiến hoàn thành:
Trạng thái dự án:
Chủ đầu tư:
Tập đoàn đầu tư xây dựng nhà đất Housing Group
## Mô tả dự án
**Vị trí:**số 132 Nguyễn Trãi, Q. Thanh Xuân, TP Hà Nội. **Quy mô dự án:**Tổng diện tích khu đất 5.383,5 m2.
- Diện tích xây dựng 4.417,7 m2.
- Tổng diện tích sàn xây dựng 56.870 m2.
- Mật độ xây dựng 50%.
- Hệ số sử dụng đất 6.1 lần.
Tổng diện tích văn phòng, khu thương mại: 29.658 m2.
Tổng mức đầu tư lên đến 141,4 tỷ VNĐ.
Phối cảnh dự án.
Đơn vị tư vấn thiết kế: Công ty Korn Architects.
Chủ đầu tư: Tập đoàn đầu tư xây dựng nhà đất Housing Group.
Thượng Đình Plaza được thiết kế gồm hệ thống Siêu thị, văn phòng cho thuê, các căn hộ chung cư cao cấp có diện tích từ 78.7m2 - 114m2.
|
|![]()
[Khu phức hợp Union Square](http://landtoday.net/khu-phuc-hop-union-square-duan28188.html)
Khu vực: Quận 1
Loại hình: Khách sạn, Nhà hàng, Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/06/23/sky-park-residence.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/06/23/sky-park-residence.jpg)
[Sky Park Residence](http://landtoday.net/sky-park-residence-duan28187.html)
Khu vực: Q.Cầu Giấy
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/04/07/chung-cu-dream-home.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/04/07/chung-cu-dream-home.jpg)
[Chung cư Dream Home](http://landtoday.net/chung-cu-dream-home-duan28186.html)
Khu vực: Q.Hoàng Mai
Loại hình: Trung tâm thương mại, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/03/12/can-ho-khang-gia-chanh-hung.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/03/12/can-ho-khang-gia-chanh-hung.jpg)
[Căn hộ Khang Gia Chánh Hưng](http://landtoday.net/can-ho-khang-gia-chanh-hung-duan28185.html)
Khu vực: Quận 8
Loại hình: Trung tâm thương mại, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/02/25/chung-cu-new-horizon-city.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/02/25/chung-cu-new-horizon-city.jpg)
[Chung cư New Horizon City](http://landtoday.net/chung-cu-new-horizon-city-duan28184.html)
Khu vực: Q.Hoàng Mai
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/02/08/can-ho-cao-cap-ssg-tower.png)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/02/08/can-ho-cao-cap-ssg-tower.png)
[Căn hộ cao cấp SSG Tower](http://landtoday.net/can-ho-cao-cap-ssg-tower-duan28183.html)
Khu vực: Q.Bình Thạnh
Loại hình: Khách sạn, Nhà hàng, Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/01/21/du-an-can-ho-la-astoria.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/01/21/du-an-can-ho-la-astoria.jpg)
[Dự án căn hộ La Astoria](http://landtoday.net/du-an-can-ho-la-astoria-duan28182.html)
Khu vực: Quận 2
Loại hình: Trung tâm thương mại, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/01/01/to-hop-can-ho-goldmark-city.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2015/01/01/to-hop-can-ho-goldmark-city.jpg)
[Tổ hợp căn hộ Goldmark City](http://landtoday.net/to-hop-can-ho-goldmark-city-duan28181.html)
Khu vực: Q.Bắc Từ Liêm
Loại hình: Khách sạn, Nhà hàng, Trung tâm thương mại, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/12/01/khu-can-ho-phuc-hop-angia-star.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/12/01/khu-can-ho-phuc-hop-angia-star.jpg)
[Khu căn hộ phức hợp Angia Star](http://landtoday.net/khu-can-ho-phuc-hop-angia-star-duan28180.html)
Khu vực: Q.Bình Tân
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/11/07/khu-phuc-hop-rivergate.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/11/07/khu-phuc-hop-rivergate.jpg)
[Khu phức hợp RiverGate](http://landtoday.net/khu-phuc-hop-rivergate-duan28179.html)
Khu vực: Quận 4
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/06/24/chi-lang-plaza.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/06/24/chi-lang-plaza.jpg)
[Chi Lăng Plaza](http://landtoday.net/chi-lang-plaza-duan28178.html)
Khu vực: Q.Hải Châu
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/05/19/green-stars.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/05/19/green-stars.jpg)
[Green Stars](http://landtoday.net/green-stars-duan28177.html)
Khu vực: H.Từ Liêm
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/05/15/skyview-phuong-thanh.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/05/15/skyview-phuong-thanh.jpg)
[SkyView Phương Thành](http://landtoday.net/skyview-phuong-thanh-duan28176.html)
Khu vực: Q.Cầu Giấy
Loại hình: Trung tâm thương mại, Chung cư
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/04/17/khu-can-ho-cao-cap-d-le-pont-dor.jpg)
![ ](http://landtoday.net/upload/2014/04/17/khu-can-ho-cao-cap-d-le-pont-dor.jpg)
[Khu căn hộ cao cấp D’. Le Pont D’or](http://landtoday.net/khu-can-ho-cao-cap-d-le-pont-dor-duan28174.html)
Khu vực: Q.Đống Đa
Loại hình: Trung tâm thương mại, Văn phòng, Chung cư

Content-Type: text/html; charset: utf-8


text:
[ROM] Minimal V2.1-VN + Update V1 [03.04.14]
Thảo luận trong 'ROM Optimus LTE 2 - không post hỏi đáp' bắt đầu bởi xuantunt, 10 Tháng mười hai 2013.
Trang 350 của 722 trang
Trang 350 của 722 trang
Thảo luận trong 'ROM Optimus LTE 2 - không post hỏi đáp' bắt đầu bởi xuantunt, 10 Tháng mười hai 2013.

markdown:
# [ROM] Minimal V2.1-VN + Update V1 [03.04.14]
Thảo luận trong '
[ROM Optimus LTE 2 - không post hỏi đáp](forums/rom-optimus-lte-2-khong-post-hoi-dap.87/)' bắt đầu bởi [xuantunt](members/xuantunt.1031/), [10 Tháng mười hai 2013](threads/rom-minimal-v2-1-vn-update-v1-03-04-14.8527/).
Trang 350 của 722 trang
Trang 350 của 722 trang
Thảo luận trong '
[ROM Optimus LTE 2 - không post hỏi đáp](forums/rom-optimus-lte-2-khong-post-hoi-dap.87/)' bắt đầu bởi [xuantunt](members/xuantunt.1031/), [10 Tháng mười hai 2013](threads/rom-minimal-v2-1-vn-update-v1-03-04-14.8527/).

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_brsa_count=1; expires=Fri, 23-Feb-2018 09:54:28 GMT; Max-Age=31536000; path=/

X-Frame-Options: SAMEORIGIN