markdown:
**. Thành lập
CNM365. Chào ngày mới 26 tháng 3** [Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)(Việt Nam) (1931). Quốc khánh ( [Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh)) (1971). Năm [1861](http://vi.wikipedia.org/wiki/1861)– [Chiến dịch Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Nam_K%E1%BB%B3): Quân [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)bắt đầu tiến quân [đánh chiếm thành Mỹ Tho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29)(Trận Định Tường 1861)
# 26 tháng 3
**Ngày 26 tháng 3** là ngày thứ 85 trong mỗi năm thường (ngày thứ 86 trong mỗi [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)). Còn 280 ngày nữa trong năm.
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_3) [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_3) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_3) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_3) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_3) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_3) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_3) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_3) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_3) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_3) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_3) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_3) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_3) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_3) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_3) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_3) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_3) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_3) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_3) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_3) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_3) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_3) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_3) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_3) **26** [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_3) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_3) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_3) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_3) [31](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_3)
## Mục lục
## Sự kiện
[908](http://vi.wikipedia.org/wiki/908)– Một năm sau khi tiếm vị, [Hậu Lương Thái Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_L%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95)cho hạ độc giết chết Lý Chúc, tức [Đường Ai Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ai_%C4%90%E1%BA%BF), hoàng đế cuối cùng của [triều Đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng). [1861](http://vi.wikipedia.org/wiki/1861)– [Chiến dịch Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Nam_K%E1%BB%B3): Quân [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)bắt đầu tiến quân [đánh chiếm thành Mỹ Tho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29). [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931)– [Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)được thành lập tại Việt Nam. [1953](http://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Jonas Salk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonas_Salk&action=edit&redlink=1)thông báo về [vacxin cho bệnh bại liệt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vacxin_cho_b%E1%BB%87nh_b%E1%BA%A1i_li%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1). [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– Tổng thống [Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Nguyễn Văn Thiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u)ban hành Luật “ [Người cày có ruộng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_%C4%91i%E1%BB%81n_%C4%91%E1%BB%8Ba_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29#Th.E1.BB.9Di_.C4.90.E1.BB.87_nh.E1.BB.8B_C.E1.BB.99ng_h.C3.B2a)” và [Cải cách ruộng đất](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_%C4%91i%E1%BB%81n_%C4%91%E1%BB%8Ba_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29)tại [miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Đông Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Pakistan)tuyên bố độc lập với tên gọi Bangladesh, [Chiến tranh giải phóng Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Bangladesh)bùng phát. [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– Bốn ngày trước khánh thành [Sân bay quốc tế Narita](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Narita)tại Nhật Bản, một nhóm người biểu tình đã dùng [chai cháy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chai_ch%C3%A1y_%28v%C5%A9_kh%C3%AD%29)phá hủy nhiều thiết bị trong phòng [điều khiển không lưu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_khi%E1%BB%83n_kh%C3%B4ng_l%C6%B0u). [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Anwar al-Sadat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anwar_al-Sadat&action=edit&redlink=1), [Menachem Begin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Menachem_Begin)và [Jimmy Carter](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter)ký [Hiệp ước Hòa bình Ai Cập-Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%C3%B2a_b%C3%ACnh_Ai_C%E1%BA%ADp-Israel&action=edit&redlink=1)ở [Washington, D.C.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C.), Ai Cập trở thành [nước Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)đầu tiên chính thức công nhận Israel. [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– Nghi lễ bắt đầu xây dựng [Đài tưởng niệm cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Washington, D.C. [1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– Argentina, Brasil, Uruguay và Paraguay ký kết Hiệp định Asunción, thành lập [Mercosur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mercosur). [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– [Hiệp ước Schengen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Schengen)có hiệu lực. [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010)– Tàu tuần tra [Cheonan](http://vi.wikipedia.org/wiki/ROKS_Cheonan_%28PCC-772%29)của Hải quân Hàn Quốc [bị đắm](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BA%AFm_t%C3%A0u_Cheonan)trên vùng biển [Hoàng Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i)gần đảo [Baengnyeong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Baengnyeong), Hàn Quốc tuyên bố Triều Tiên tấn công tàu bằng ngư lôi.
## Sinh
[1516](http://vi.wikipedia.org/wiki/1516)– [Conrad Gessner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Conrad_Gessner&action=edit&redlink=1), nhà tự nhiên học [Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)(m. [1565](http://vi.wikipedia.org/wiki/1565)) [1749](http://vi.wikipedia.org/wiki/1749)– [William Blount](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Blount&action=edit&redlink=1), chính khách người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1800](http://vi.wikipedia.org/wiki/1800)) [1753](http://vi.wikipedia.org/wiki/1753)– [Benjamin Thompson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Thompson&action=edit&redlink=1), nhà vật lí, nhà phát minh người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1814](http://vi.wikipedia.org/wiki/1814)) [1794](http://vi.wikipedia.org/wiki/1794)– [Julius Schnorr von Carolsfeld](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julius_Schnorr_von_Carolsfeld&action=edit&redlink=1), họa sĩ người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1872](http://vi.wikipedia.org/wiki/1872)) [1859](http://vi.wikipedia.org/wiki/1859)– [Alfred Edward Housman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alfred_Edward_Housman&action=edit&redlink=1), nhà thơ người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1936](http://vi.wikipedia.org/wiki/1936)) [1859](http://vi.wikipedia.org/wiki/1859)– [Adolf Hurwitz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adolf_Hurwitz&action=edit&redlink=1), nhà toán học người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919)) [1874](http://vi.wikipedia.org/wiki/1874)– [Robert Frost](http://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Frost), nhà thơ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)) [1875](http://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Syngman Rhee](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%ABa_V%C3%A3n), tổng thống [Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)(m. [1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)) [1875](http://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Max Abraham](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Max_Abraham&action=edit&redlink=1), nhà vật lí người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1922](http://vi.wikipedia.org/wiki/1922)) [1875](http://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Syngman Rhee](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%ABa_V%C3%A3n), tổng thống người [Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)(m. [1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)) [1881](http://vi.wikipedia.org/wiki/1881)– [Guccio Gucci](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guccio_Gucci)(m. [1953](http://vi.wikipedia.org/wiki/1953)) [1882](http://vi.wikipedia.org/wiki/1882)– [Hermann Obrecht](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hermann_Obrecht&action=edit&redlink=1), luật gia [Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)(m. [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940)) [1884](http://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– [Wilhelm Backhaus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Backhaus&action=edit&redlink=1), nghệ sĩ dương cầm người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)) [1886](http://vi.wikipedia.org/wiki/1886)– [Hugh Mulzac](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hugh_Mulzac&action=edit&redlink=1), sĩ quan quân đội người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971)) [1894](http://vi.wikipedia.org/wiki/1894)– [Viorica Ursuleac](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Viorica_Ursuleac&action=edit&redlink=1), ca sĩ soprano người [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia)(m. [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985)) [1898](http://vi.wikipedia.org/wiki/1898)– [Charles Shadwell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Shadwell&action=edit&redlink=1), người chỉ huy dàn nhạc, người chỉ huy dàn nhạc nhỏ người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)) [1888](http://vi.wikipedia.org/wiki/1888)– [Elsa Brändström](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elsa_Br%C3%A4ndstr%C3%B6m&action=edit&redlink=1), người giữ trẻ người [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)(m. [1948](http://vi.wikipedia.org/wiki/1948)) [1893](http://vi.wikipedia.org/wiki/1893)– [Palmiro Togliatti](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Palmiro_Togliatti&action=edit&redlink=1), nhà cộng sản lãnh tụ người [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)(m. [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)) [1904](http://vi.wikipedia.org/wiki/1904)– [Joseph Campbell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Campbell&action=edit&redlink=1), tác gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)) [1904](http://vi.wikipedia.org/wiki/1904)– [Emilio Fernández](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emilio_Fern%C3%A1ndez&action=edit&redlink=1), diễn viên, người viết kịch bản phim, đạo diễn phim người [Mexico](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9xico)(m. [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)) [1904](http://vi.wikipedia.org/wiki/1904)– [Xenophon Zolotas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Xenophon_Zolotas&action=edit&redlink=1), nhà kinh tế học, thủ tướng [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)người [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)(m. [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004)) [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– [Tennessee Williams](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tennessee_Williams&action=edit&redlink=1), nhà viết kịch người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)) [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– [T. Hee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T._Hee&action=edit&redlink=1), họa sĩ phim hoạt hình người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988)) [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– [Paul Erdős](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paul_Erd%C5%91s), nhà toán học người [Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary)(m. [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)) [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [Toru Kumon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Toru_Kumon&action=edit&redlink=1), nhà sư phạm người [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(m. [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)) [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [William Westmoreland](http://vi.wikipedia.org/wiki/William_Westmoreland), tướng [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)) [1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [Christian B. Anfinsen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Christian_B._Anfinsen), nhà hóa học, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)) [1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [Bill Edrich](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bill_Edrich&action=edit&redlink=1), cầu thủ cricket người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)) [1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [Sterling Hayden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sterling_Hayden&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)) [1917](http://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Rufus Thomas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rufus_Thomas&action=edit&redlink=1), nhạc sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001)) [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919)– [Roger Leger](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roger_Leger&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng Quebec (m. [1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)) [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919)– [Strother Martin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Strother_Martin&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980)) [1922](http://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– [Oscar Sala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Sala&action=edit&redlink=1), nhà vật lí người [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) [1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Gert Bastian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gert_Bastian&action=edit&redlink=1), chính khách người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992)) [1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Bob Elliott](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Elliott&action=edit&redlink=1), diễn viên hài người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– [Pierre Boulez](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pierre_Boulez), nhà soạn nhạc, người chỉ huy dàn nhạc người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– [James Moody](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Moody&action=edit&redlink=1), nhạc Jazz nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1929](http://vi.wikipedia.org/wiki/1929)– [Edwin Turney](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edwin_Turney&action=edit&redlink=1), doanh nhân người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Gregory Corso](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregory_Corso&action=edit&redlink=1), nhà thơ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001)) [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931)– [Leonard Nimoy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonard_Nimoy&action=edit&redlink=1), diễn viên, người đạo diễn người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1934](http://vi.wikipedia.org/wiki/1934)– [Alan Arkin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alan_Arkin&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)– [Wayne Embry](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayne_Embry&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng rổ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1938](http://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Anthony James Leggett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anthony_James_Leggett&action=edit&redlink=1), nhà vật lí, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [James Caan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Caan&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Richard Dawkins](http://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_Dawkins), tiến hoá nhà sinh vật học người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Yvon Marcoux](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yvon_Marcoux&action=edit&redlink=1), chính khách Quebec [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Erica Jong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Erica_Jong&action=edit&redlink=1), tác gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– [Bob Woodward](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bob_Woodward), nhà báo người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)
- 1944 – Diana Ross, ca sĩ, diễn viên và nhà sản xuất ghi âm người Mỹ. Thành viên nhóm
**The Supremes.** [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Mikhail Voronin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikhail_Voronin&action=edit&redlink=1), vận động viên thể dục người [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)(m. [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004)) [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Johnny Crawford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johnny_Crawford&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Alain Madelin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alain_Madelin&action=edit&redlink=1), chính khách người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Dar Robinson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dar_Robinson&action=edit&redlink=1), diễn viên đóng thế người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Vicki Lawrence](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vicki_Lawrence&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên, ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Patrick Süskind](http://vi.wikipedia.org/wiki/Patrick_S%C3%BCskind), nhà văn người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Teddy Pendergrass](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teddy_Pendergrass&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Martin Short](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Short&action=edit&redlink=1), diễn viên hài người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Ernest Thomas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernest_Thomas&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Carl Wieman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Carl_Wieman), nhà vật lí, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1952](http://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Didier Pironi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Didier_Pironi&action=edit&redlink=1), tay đua xe Công thức 1 người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)) [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Danny Arndt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danny_Arndt&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Charly McClain](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charly_McClain&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Leeza Gibbons](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leeza_Gibbons&action=edit&redlink=1), người dẫn chương trình truyền hình người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Elio de Angelis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elio_de_Angelis&action=edit&redlink=1), người đua xe người [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)(m. [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)) [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Chris Hansen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chris_Hansen&action=edit&redlink=1), phóng viên, Correspondent người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Marcus Allen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcus_Allen&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Jennifer Grey](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jennifer_Grey&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [William Hague](http://vi.wikipedia.org/wiki/William_Hague), chính khách người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [John Stockton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Stockton&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng rổ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Paul de Leeuw](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_de_Leeuw&action=edit&redlink=1), người dẫn chương trình truyền hình người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Natsuhiko Kyogoku](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Natsuhiko_Kyogoku&action=edit&redlink=1), nhà văn người [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Amparo Larrañaga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amparo_Larra%C3%B1aga&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Roch Voisine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roch_Voisine&action=edit&redlink=1), ca sĩ, người sáng tác bài hát người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Ulf Samuelsson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ulf_Samuelsson&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng người [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Nick Wirth](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nick_Wirth&action=edit&redlink=1), kĩ sư người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Michael Imperioli](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Imperioli&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Kenny Chesney](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kenny_Chesney&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Laurent Brochard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Laurent_Brochard&action=edit&redlink=1), vận động viên xe đạp người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Paul Bosvelt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Bosvelt&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Jon Reep](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jon_Reep&action=edit&redlink=1), diễn viên hài, diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Heather Goldenhersh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Heather_Goldenhersh&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [T.R. Knight](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T.R._Knight&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Matt Burke](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Matt_Burke&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng bầu dục người [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1974](http://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Mike Peca](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mike_Peca&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Joachim Alcine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joachim_Alcine&action=edit&redlink=1), Quebec võ sĩ quyền Anh [Haiti](http://vi.wikipedia.org/wiki/Haiti) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Amy Smart](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amy_Smart&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Natalia Livingston](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Natalia_Livingston&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Nurgül Yeşilçay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nurg%C3%BCl_Ye%C5%9Fil%C3%A7ay&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên [Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Ufuk Talay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ufuk_Talay&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Kevin Davies](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kevin_Davies&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Sylvain Grenier](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylvain_Grenier&action=edit&redlink=1), đô vật Wrestling chuyên nghiệp người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Anastasia Kostaki](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anastasia_Kostaki&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng rổ người [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Hiromi Uehara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hiromi_Uehara&action=edit&redlink=1), nhạc Jazz nghệ sĩ dương cầm người [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Pierre Wome](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Wome&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Cameroon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cameroon) [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Nacho Novo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nacho_Novo&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Baruch Dego](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baruch_Dego&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel) [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Josh Wilson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Josh_Wilson&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Mikel Arteta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mikel_Arteta), cầu thủ bóng đá người [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Michael Brendli](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Brendli&action=edit&redlink=1), đô vật Wrestling chuyên nghiệp người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1984](http://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Stéphanie Lapointe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=St%C3%A9phanie_Lapointe&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1984](http://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Sara Jean Underwood](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sara_Jean_Underwood&action=edit&redlink=1), người mẫu, người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– [Keira Knightley](http://vi.wikipedia.org/wiki/Keira_Knightley), nữ diễn viên người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Yui](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yui), nhạc sĩ người [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
## Mất
[929](http://vi.wikipedia.org/wiki/929)– [Vương Đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4), quân phiệt người Trung Quốc, tức ngày Quý Sửu (13) tháng 2 năm Kỉ Sửu [1212](http://vi.wikipedia.org/wiki/1212)– Vua [Sancho I của Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sancho_I_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)(s. vào [1154](http://vi.wikipedia.org/wiki/1154)) [1535](http://vi.wikipedia.org/wiki/1535)– [Georg Tannstetter](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georg_Tannstetter&action=edit&redlink=1), nhà khoa học người [Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)(s. [1482](http://vi.wikipedia.org/wiki/1482)) [1546](http://vi.wikipedia.org/wiki/1546)– [Thomas Elyot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Elyot&action=edit&redlink=1), nhà ngoại giao người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1566](http://vi.wikipedia.org/wiki/1566)– [Antonio de Cabezón](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antonio_de_Cabez%C3%B3n&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)(s. [1510](http://vi.wikipedia.org/wiki/1510)) [1726](http://vi.wikipedia.org/wiki/1726)– [Sir John Vanbrugh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_John_Vanbrugh&action=edit&redlink=1), nhà viết kịch người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1664](http://vi.wikipedia.org/wiki/1664)) [1772](http://vi.wikipedia.org/wiki/1772)– [Charles Pinot Duclos](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Pinot_Duclos&action=edit&redlink=1), nhà văn người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1704](http://vi.wikipedia.org/wiki/1704)) [1776](http://vi.wikipedia.org/wiki/1776)– [Samuel Ward](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Samuel_Ward&action=edit&redlink=1), chính khách người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1725](http://vi.wikipedia.org/wiki/1725)) [1793](http://vi.wikipedia.org/wiki/1793)– [John Mudge](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Mudge&action=edit&redlink=1), thầy thuốc người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1721](http://vi.wikipedia.org/wiki/1721)) [1797](http://vi.wikipedia.org/wiki/1797)– [James Hutton](http://vi.wikipedia.org/wiki/James_Hutton), nhà địa chất người [Scotland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland)(s. [1726](http://vi.wikipedia.org/wiki/1726)) [1827](http://vi.wikipedia.org/wiki/1827)– [Ludwig van Beethoven](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven), nhà soạn nhạc người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1770](http://vi.wikipedia.org/wiki/1770)) [1858](http://vi.wikipedia.org/wiki/1858)– [John Addison Thomas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Addison_Thomas&action=edit&redlink=1), người lính người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1811](http://vi.wikipedia.org/wiki/1811)) [1881](http://vi.wikipedia.org/wiki/1881)– [Roman Sanguszko](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roman_Sanguszko&action=edit&redlink=1), quý tộc người [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)(s. [1800](http://vi.wikipedia.org/wiki/1800)) [1892](http://vi.wikipedia.org/wiki/1892)– [Walt Whitman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Walt_Whitman), nhà thơ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1819](http://vi.wikipedia.org/wiki/1819)) [1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902)– [Cecil Rhodes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cecil_Rhodes), nhà thám hiểm người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1853](http://vi.wikipedia.org/wiki/1853)) [1910](http://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Auguste Charlois](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Auguste_Charlois&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1864](http://vi.wikipedia.org/wiki/1864)) [1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Sarah Bernhardt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sarah_Bernhardt), nữ diễn viên người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1844](http://vi.wikipedia.org/wiki/1844)) [1926](http://vi.wikipedia.org/wiki/1926)– [Konstantin Fehrenbach](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Konstantin_Fehrenbach&action=edit&redlink=1), [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)Chancellor (s. [1852](http://vi.wikipedia.org/wiki/1852)) [1929](http://vi.wikipedia.org/wiki/1929)– [Katharine Lee Bates](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Katharine_Lee_Bates&action=edit&redlink=1), nhà thơ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1859](http://vi.wikipedia.org/wiki/1859)) [1933](http://vi.wikipedia.org/wiki/1933)– [Eddie Lang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eddie_Lang&action=edit&redlink=1), nhạc sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902)) [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Jimmy Burke](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Burke&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1874](http://vi.wikipedia.org/wiki/1874)) [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [David Lloyd George](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Lloyd_George&action=edit&redlink=1), thủ tướng [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1863](http://vi.wikipedia.org/wiki/1863)) [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Édouard Herriot](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%89douard_Herriot), chính khách người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1872](http://vi.wikipedia.org/wiki/1872)) [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Phil Mead](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phil_Mead&action=edit&redlink=1), cầu thủ cricket người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887)) [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Raymond Chandler](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raymond_Chandler&action=edit&redlink=1), tiểu thuyết gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1888](http://vi.wikipedia.org/wiki/1888)) [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [John Kennedy Toole](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Kennedy_Toole&action=edit&redlink=1), tác gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Noel Coward](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Noel_Coward&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc, nhà soạn kịch người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1899](http://vi.wikipedia.org/wiki/1899)) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Johnny Drake](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johnny_Drake&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916)) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [George Sisler](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Sisler&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1893](http://vi.wikipedia.org/wiki/1893)) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Josef Albers](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Josef_Albers&action=edit&redlink=1), nghệ sĩ người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1888](http://vi.wikipedia.org/wiki/1888)) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Lin Yutang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lin_Yutang&action=edit&redlink=1), nhà văn người [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(s. [1895](http://vi.wikipedia.org/wiki/1895)) [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Wilfred Pickles](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilfred_Pickles&action=edit&redlink=1), diễn viên, phát thanh viên truyền thanh người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1904](http://vi.wikipedia.org/wiki/1904)) [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Eugen Jochum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eugen_Jochum&action=edit&redlink=1), người chỉ huy dàn nhạc người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902)) [1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– [Halston](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Halston&action=edit&redlink=1), thời trang nhà thiết kế người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932)) [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Barbara Frum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Barbara_Frum&action=edit&redlink=1), nhà báo người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(s. [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)) [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [Edmund Muskie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Edmund_Muskie), chính khách người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914)) [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [David Packard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Packard&action=edit&redlink=1), kĩ sư, doanh nhân người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)) [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [Alex Comfort](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alex_Comfort&action=edit&redlink=1), tác gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1920](http://vi.wikipedia.org/wiki/1920)) [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– [Daniel Patrick Moynihan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Daniel_Patrick_Moynihan&action=edit&redlink=1), thượng nghị sĩ [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1927](http://vi.wikipedia.org/wiki/1927)) [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004)– [Jan Sterling](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Sterling&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1921](http://vi.wikipedia.org/wiki/1921)) [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [James Callaghan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Callaghan&action=edit&redlink=1), thủ tướng [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)) [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Gérard Filion](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Filion&action=edit&redlink=1), doanh nhân, nhà báo Quebec (s. [1909](http://vi.wikipedia.org/wiki/1909)) [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Marius Russo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marius_Russo&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Anil Biswas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anil_Biswas&action=edit&redlink=1), chính khách [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)(s. [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Paul Dana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Dana&action=edit&redlink=1), người lái xe đua người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Nikki Sudden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikki_Sudden&action=edit&redlink=1), ca sĩ, người sáng tác bài hát người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956)) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Heath Benedict](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Heath_Benedict&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Robert Fagles](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Fagles&action=edit&redlink=1), dịch giả, giáo sư người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1933](http://vi.wikipedia.org/wiki/1933)) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Wally Phillips](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wally_Phillips&action=edit&redlink=1), nhân vật truyền thanh nổi tiếng người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925))
## Ngày lễ và ngày kỷ niệm
- Thành lập
[Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)(Việt Nam) (1931).
- Quốc khánh (
[Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh)) (1971).
|
|
|
|![]()
[26 tháng 3](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:26_March?uselang=vi)
## Tham khảo
# Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
|
|Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
|
|![]()
**Lãnh tụ** [Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) **Bí thư Thứ nhất** [Nguyễn Đắc Vinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BA%AFc_Vinh) **Bí thư Thường trực** [Nguyễn Mạnh Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BA%A1nh_D%C5%A9ng) **Thành lập** [26 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_3), [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931) **Trụ sở** [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) **Thành viên**(2007) **Hệ tư tưởng/**
vị thế chính trị
vị thế chính trị
[Chủ nghĩa Mác-Lênin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_M%C3%A1c-L%C3%AAnin) [Tư tưởng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) **Thuộc quốc gia** ![ Cờ Việt Nam](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Cờ Việt Nam](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) **Trang web** [doanthanhnien.vn](http://www.doanthanhnien.vn) [Đoàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n). **Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh** là tổ chức chính trị – xã hội lớn nhất của [thanh niên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_ni%C3%AAn) [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Tổ chức này do [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) và Chủ tịch [Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-1)
## Mục lục
[1 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Thời Kỳ năm 1936 đến năm 1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Th.E1.BB.9Di_K.E1.BB.B3_n.C4.83m_1936_.C4.91.E1.BA.BFn_n.C4.83m_1955) [3 Cơ cấu tổ chức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#C.C6.A1_c.E1.BA.A5u_t.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c) [4 Nhiệm vụ và quyền hạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Nhi.E1.BB.87m_v.E1.BB.A5_v.C3.A0_quy.E1.BB.81n_h.E1.BA.A1n) [5 Các kỳ đại hội toàn quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#C.C3.A1c_k.E1.BB.B3_.C4.91.E1.BA.A1i_h.E1.BB.99i_to.C3.A0n_qu.E1.BB.91c) [6 Thống kê số lượng Đoàn viên](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Th.E1.BB.91ng_k.C3.AA_s.E1.BB.91_l.C6.B0.E1.BB.A3ng_.C4.90o.C3.A0n_vi.C3.AAn) [7 Hoạt động](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng) [8 Sự kiện và hoạt động cụ thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#S.E1.BB.B1_ki.E1.BB.87n_v.C3.A0_ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_c.E1.BB.A5_th.E1.BB.83) [9 Chính khách xuất thân từ lãnh đạo Đoàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ch.C3.ADnh_kh.C3.A1ch_xu.E1.BA.A5t_th.C3.A2n_t.E1.BB.AB_l.C3.A3nh_.C4.91.E1.BA.A1o_.C4.90o.C3.A0n) [10 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xem_th.C3.AAm) [11 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
### Hoàn cảnh ra đời
Từ ngày 20 đến ngày
[26 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_3) năm [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931), tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương [Đảng Cộng sản Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) lần thứ 2, [Trung ương Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã dành một phần quan trọng để bàn về công tác [thanh niên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_ni%C3%AAn), đặt ra vấn đề *“… tổ chức ra Thanh niên cộng sản đoàn là nhiệm vụ để thâu phục một bộ phận quan trọng của vô sản giai cấp, là một vấn đề cần kíp mà Đảng phải giải quyết”*, chủ trương thống nhất các tổ chức thanh niên thành **Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương**, nhằm thu hút thanh niên phấn đấu cho lý tưởng cộng sản chủ nghĩa.
Trên cơ sở Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 2, một số Ủy viên Trung ương Đảng được cử phụ trách các vấn đề liên quan tới thanh niên trong các cấp ủy Đảng từ Trung ương đến địa phương. Cuối tháng 4 năm 1931, từ nước ngoài, ở
[Trung Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_K%E1%BB%B3), Xứ ủy Đoàn được thành lập trên cơ sở các Đoàn Ủy ban Cán sự Đoàn các cấp. Ở một số tỉnh đã hình thành cấp Tỉnh ủy Đoàn và Huyện ủy Đoàn, trên cơ sở các chi bộ thanh niên thuộc đảng bộ.
Từ năm 1931 đến năm 1935, Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương tiếp tục phát triển ở
[Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng), [Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1ng_S%C6%A1n), [Nam Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99). Tháng 3 năm 1935, tại Đại hội Đại biểu Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ nhất ở [Ma Cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_Cao) ( [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), Trung ương Đảng đã công nhận chính thức Chương trình hành động của Đoàn công bố từ 1933 và đề xuất việc triệu tập Đại hội Đoàn toàn quốc. Nhưng do tình hình thay đổi, đại hội đã không họp được.
## Thời Kỳ năm 1936 đến năm 1955
Năm 1936,
[Mặt trận Dân chủ Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) được thành lập, một tổ chức thanh niên hoạt động công khai trên cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương, lấy tên là **Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương**. Ngày [5 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5) năm 1938, Đại hội đại biểu toàn quốc của Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương đã họp công khai ở [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) và bầu ra Ban chấp hành Trung ương Đoàn.
Năm 1939, khi chính quyền thực dân đàn áp phong trào dân chủ Đông Dương, Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương rút vào hoạt động bí mật. Năm 1940, Trung ương Đảng đã thành lập
**Đoàn Thanh niên phản đế Đông Dương** để tổ chức quần chúng thanh niên đấu tranh chống đế quốc.. Đoàn Thanh niên phản đế đã tham gia [Khởi nghĩa Bắc Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_B%E1%BA%AFc_S%C6%A1n), [Khởi nghĩa Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Nam_K%E1%BB%B3)
Trong suốt 20 năm, do điều kiện lịch sử, nhiều tổ chức thanh niên do
[Đảng Cộng sản Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) thành lập cùng hoạt động song song. Ngày 28 tháng 9 năm 1948, Ban Thường vụ Trung ương có Chỉ thị gửi các cấp bộ Đảng *“Về việc củng cố Thanh niên Cứu quốc, phát triển Đoàn thanh niên Việt Nam để thống nhất Mặt trận thanh niên”*. Tháng 6 năm 1949, Hội nghị Thanh vận của Đảng được tổ chức tại [Việt Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc), do ông [Hoàng Quốc Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) chủ trì. Tại Hội nghị này, một quyết định thành lập Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cứu quốc Trung ương được đưa ra, [Nguyễn Lam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Lam) được chỉ định làm Trưởng tiểu Ban thanh vận Trung ương đồng thời là Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam.
### Thời kỳ năm 1955 đến năm 1977
Sau khi giành được quyền kiểm soát miền Bắc, trong phiên họp vào tháng 9 năm 1955, Bộ Chính trị chủ trương đổi tên Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam thành
**Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam** và tên gọi này được chính thức thông qua tại Đại hội toàn quốc lần thứ 2 của Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam.
Tại Đại hội toàn quốc lần thứ 3 họp từ ngày 22 đến 25 tháng 3 năm 1961, các đại biểu đã quyết định lấy ngày 26 tháng 3 năm 1931 (ngày cuối của Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 2, dành để bàn bạc và quyết định những vấn đề rất quan trọng đối với công tác thanh niên) làm ngày thành lập Đoàn hàng năm.
Tại miền Nam, một tổ chức bộ phận của Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam hoạt động với tên gọi
**Đoàn Thanh niên Cách mạng miền Nam**, là một tổ chức thành viên của [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Tại miền Bắc, tháng 2 năm 1970, Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam được đổi tên thành
**Đoàn Thanh niên lao động Hồ Chí Minh** để kỷ niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa qua đời trước đó 5 tháng. Cùng thời gian này, Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng miền Nam cũng đổi tên thành [Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
### Sau năm 1976
Sau khi Việt Nam thống nhất, tháng 12 năm 1976,
[Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) và Đoàn Thanh niên lao động Hồ Chí Minh hợp nhất với tên gọi **Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh**.
### Tên gọi qua các lần đổi tên:
·
**Từ 1931 – 1936: Đoàn TNCS Việt Nam, Đoàn TNCS Đông Dương**
·
**Từ 1937 – 1939: Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương**
·
**Từ 11/1939 – 1941: Đoàn Thanh niên phản đế Đông Dương**
·
**Từ 5/1941 – 1956: Đoàn Thanh niên cứu quốc Việt Nam**
·
**Từ 25/10/1956 – 1970: Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam**
·
**Từ 2/1970 – 11/1976: Đoàn Thanh niên lao động Hồ Chí Minh**
·
**Từ 12/1976 đến nay: Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ** Chí Minh
## Cơ cấu tổ chức
Theo báo cáo của Đại hội toàn quốc lần thứ VIII Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (
[2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007)) thì tại Việt Nam hiện có khoảng 6,1 triệu Đoàn viên . Theo BBC thì tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất Việt Nam, vào năm [2] [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)có khoảng 70% thanh niên đang đứng ngoài hàng ngũ Đoàn Thanh niên Cộng sản (khoảng 390.000 Đoàn viên trên tổng số 2,3 triệu người từ độ tuổi 16 đến 30) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bbc1-3)
Cơ quan lãnh đạo cao nhất là Đại hội Đại biểu toàn quốc. Cơ quan lãnh đạo của Đoàn ở mỗi cấp là Đại hội Đại biểu hoặc Đại hội Đoàn viên ở cấp đó. Giữa hai kỳ Đại hội cơ quan lãnh đạo là Ban Chấp hành do Đại hội Đoàn cùng cấp bầu ra. Giữa 2 kỳ họp Ban Chấp hành, cơ quan lãnh đạo là Ban Thường vụ do Ban chấp hành cùng cấp bầu ra.
Hệ thống tổ chức của Đoàn được tổ chức từ Trung ương xuống cơ sở.
- Cấp cơ sở gồm Đoàn cơ sở và Chi đoàn cơ sở
- Cấp Huyện và tương đương
- Cấp Tỉnh và tương đương
- Cấp Trung ương
### Ban Bí thư Trung ương Đoàn khóa X (Nhiệm kỳ 2012 – 2017)
- Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn
[Nguyễn Đắc Vinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BA%AFc_Vinh): Ủy viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc gia về Thanh niên Việt Nam của Chính phủ, Giám đốc Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam. Ngoài ra, ông còn là Đại biểu Quốc hội khóa XIII.
- Bí thư Thường trực Trung ương Đoàn
- Nguyễn Mạnh Dũng; Bí thư thường trực Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa IX, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Đoàn.
- Các Bí thư Trung ương Đoàn:
[Dương Văn An](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_An_%28%C4%91o%C3%A0n_thanh_ni%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1), Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Đoàn, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Đoàn, Phó chủ nhiệm thường trực Ủy ban Quốc gia về Thanh niên Việt Nam; [Nguyễn Thị Hà](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_H%C3%A0&action=edit&redlink=1),Trưởng Ban Công tác thiếu nhi Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương – Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Ủy viên BCH Trung ương Hội Phụ nữ Việt Nam; [Nguyễn Mạnh Dũng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BA%A1nh_D%C5%A9ng_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1), Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Đoàn, Trưởng Ban Thanh niên Công nhân và Đô thị Trung ương Đoàn, Ủy viên Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, Ủy viên HĐQT Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam; [Nguyễn Long Hải](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Long_H%E1%BA%A3i_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1), Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đoàn; [Đặng Quốc Toàn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7ng_Qu%E1%BB%91c_To%C3%A0n_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1), Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Đoàn, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
6. Lê Quốc Phong, Chủ tịch Hội sinh viên Việt Nam khóa IX
## Nhiệm vụ và quyền hạn
Theo điều lệ đoàn thanh niên cộng sản hồ chí minh, tại điều 2 và điều 3 có quy định nhiệm vụ và quyền hạn của đoàn như sau: Nhiệm vụ của đoàn viên:
[[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-4)
1. Luôn luôn phấn đấu vì lý tưởng của Đảng và Bác Hồ. Tích cực học tập, lao động rèn luyện, tham gia các hoạt động xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
2. Gương mẫu chấp hành và vận động thanh, thiếu niên thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước. Tham gia xây dựng, bảo vệ Đảng và chính quyền. Chấp hành Điều lệ Đoàn và các nghị quyết của Đoàn; tích cực tuyên truyền về tổ chức Đoàn trong thanh niên; sinh hoạt đoàn và đóng đoàn phí đúng qui định.
3. Liên hệ mật thiết với thanh niên, tích cực xây dựng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; giúp đỡ thanh niên và đội viên trở thành đoàn viên.
Quyền của đoàn viên:
1. Yêu cầu tổ chức Đoàn đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, được giúp đỡ và tạo điều kiện để phấn đấu trưởng thành.
2. Ứng cử, đề cử và bầu cử cơ quan lãnh đạo các cấp của Đoàn
3. Được thông tin, thảo luận, chất vấn, phê bình, biểu quyết, đề nghị và bảo lưu ý kiến của mình về công việc của Đoàn.
## Các kỳ đại hội toàn quốc
|Đại hội lần thứ||Thời gian||Địa điểm||Số đại biểu||Số Uỷ viên Ban chấp hành được bầu||Bí thư thứ nhất được bầu|
|I||
|[Thái Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn) [25/10](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10)– [4/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_11), [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956) [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Nguyễn Lam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Lam) [23/3](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_3)– [25/3](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_3), [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961) [Vũ Quang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Quang_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1)được bầu. Sau khi Vũ Quang chuyển công tác (1978), [Đặng Quốc Bảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Qu%E1%BB%91c_B%E1%BA%A3o)được bầu [20/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_11)– [22/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_11), [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980) [Đặng Quốc Bảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Qu%E1%BB%91c_B%E1%BA%A3o). Sau khi Đặng Quốc Bảo chuyển công tác (1982), [Vũ Mão](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_M%C3%A3o)được bầu. [27/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_11)– [30/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_11), [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987) [Hà Quang Dự](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Quang_D%E1%BB%B1) [15/10](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10)– [18/10](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_10), [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992) [Hồ Đức Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%A9c_Vi%E1%BB%87t). Sau khi Hồ Đức Việt chuyển công tác (1996), [Vũ Trọng Kim](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)được bầu [26/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_11)– [29/11](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_11), [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997) [8/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_12)– [11/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_12), [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002) [Hoàng Bình Quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_B%C3%ACnh_Qu%C3%A2n). Sau khi Hoàng Bình Quân chuyển công tác, Đào Ngọc Dung được bầu. Sau khi Đào Ngọc Dung chuyển công tác, [Võ Văn Thưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_V%C4%83n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng)được bầu. [17/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_12)– [21/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_12), [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007) [Võ Văn Thưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_V%C4%83n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng). Sau khi Võ Văn Thưởng chuyển công tác, [Nguyễn Đắc Vinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BA%AFc_Vinh)được bầu. [11/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_12)– [14/12](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_12), [2012](http://vi.wikipedia.org/wiki/2012) [Nguyễn Đắc Vinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BA%AFc_Vinh).
## Thống kê số lượng Đoàn viên
Theo báo cáo của Đại hội toàn quốc lần thứ VIII Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (
[2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007)) thì tại Việt Nam hiện có khoảng 6,1 triệu Đoàn viên . [2]
Theo
[BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC), năm 2005 là năm có tỷ lệ thanh niên được kết nạp vào Đoàn và đoàn viên vào Đảng cao nhất từ trước đến nay . Theo đó, năm 2005, toàn Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh kết nạp hơn 1,1 triệu đoàn viên mới (tăng 7.68% so với năm 2004); 91.997 người được kết nạp Đảng. Nhưng riêng tại [3] [TP. HCM](http://vi.wikipedia.org/wiki/TP._HCM), lại có đến 70% thanh niên đang đứng ngoài hàng ngũ Đoàn TNCS . Theo đó, ước tính số thanh niên trong độ tuổi 15 đến 35 ở TP. HCM hiện là 2.3 triệu, nhưng trong đó chỉ có gần 390.700 là đoàn viên TNCS [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bbc1-3) . [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bbc1-3)
## Hoạt động
Khắp các Tỉnh thành, các trường Đại học, các công ty Việt Nam, đều có cơ sở Đoàn. Hằng năm, Đoàn TNCS tổ chức chiến dịch tình nguyện
[Mùa hè xanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%C3%A8_xanh).
### Mùa hè xanh
*Mùa hè xanh* là một hoạt động thường niên, do [Hội Sinh viên Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Sinh_vi%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) tổ chức, nhằm hướng sinh viên đến các hoạt động công ích xã hội, như: làm đường, làm cầu, xây nhà tình thương, tham gia xóa mù chữ và xóa mù tin học,… Hoạt động này được đông đảo sinh viên tham gia, và hầu hết các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp ở Việt Nam đều tham gia.
Ngoài chiến dịch
*Mùa hè xanh* kể trên với lực lượng nòng cốt là sinh viên thì còn phải kể đến các chiến dịch sau nằm trong các hoạt động **Hè tình nguyện** diễn ra trong ba tháng 6,7,8 như:
Chiến dịch
*Hoa phượng đỏ* dành cho giáo viên trẻ và học sinh trung học phổ thông.
Chương trình
*Tiếp sức mùa thi* hỗ trợ phụ huynh và thí sinh các tỉnh về thành phố dự thi đại học cao đẳng.
Chiến dịch
*Hành quân xanh* với sự tham gia của chiến sĩ lực lượng vũ trang.
Chiến dịch
*Kỳ nghỉ hồng* của thanh niên công nhân. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-tuoitre.vn-5)
## Sự kiện và hoạt động cụ thể
– Năm 1956: Phong trào “Lao động kiến thiết Tổ quốc”
– Năm 1960: Phong trào “Thi đua trở thành người lao động tiên tiến”
– Năm 1961: Phong trào “Những người tình nguyện vượt mức kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”
– Năm 1964: Phong trào “Ba sẵn sàng” ở miền Bắc:
1. Sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu dũng cảm và sẵn sàng gia nhập các lực lượng vũ trang nhân dân.
2. Sẵn sàng khắc phục khó khăn, đẩy mạnh sản xuất, học tập trong bất kỳ tình huống nào.
3. Sẵn sàng đi bất cứ nơi nào, làm bất cứ việc gì mà Tổ quốc cần đến.
– Năm 1965: Phong trào “Năm xung phong” ở miền Nam:
1. Xung phong tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch.
2. Xung phong tòng quân giết giặc.
3. Xung phong trong các cuộc đấu tranh chính trị ở nông thôn cũng như đô thị.
4. Xung phong phục vụ tiền tuyến, vào các đội thanh niên xung phong công tác phục vụ chiến trường.
5. Xung phong sản xuất nông nghiệp trong nông thôn.
– Năm 1976: “Ba mũi tên tiến công tiêu cực và toàn Đoàn tham gia xây dựng Đảng”
– Năm 1982 – 1983: “3 chương trình hành động cách mạng của tuổi trẻ” (lương thực, tiết kiệm, việc làm)
– Năm 1983: Cuộc “Hành quân theo bước chân những người anh hùng”
– Năm 1984: Nghị quyết 7 (khoá IV) bổ sung và đề ra 5 chương trình hành động Cách mạng của tuổi trẻ.
– Năm 1985: Cuộc “Vận động xây dựng nếp sống xã hội chủ nghĩa” trong thanh niên
– Năm 1987: Với các phong trào: “Tuổi trẻ xung kích sáng tạo, xây dựng vào bảo vệ Tổ quốc” trên mặt trận kinh tế chính sách xã hội, an ninh và học tập tiến quân vào khoa học kỹ thuật.
– Năm 1992: Cuộc vận động xây dựng chi đoàn mạnh và 4 phong trào: 3 mục tiêu dân số và kế hoạch hoá gia đình; Phấn đấu xây dựng bộ đội cụ Hồ; Sản xuất kinh doanh giỏi; Thực hiện 5 điều Bác Hồ dạy.
– Năm 1997: Phong trào lớn: “Thanh niên lập nghiệp” và “Tuổi trẻ giữ nước”
– Năm 2002: Phát triển phong trào: “Tuổi trẻ thi đua tình nguyện, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
– Năm 2007: Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tập trung triển khai hai phong trào lớn là: “5 xung kích phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ Tổ quốc” và “4 đồng hành với thanh niên lập thân, lập nghiệp”.
- 5 xung kích phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ Tổ quốc:
1. Xung kích lao động sáng tạo, phát triển kinh tế – xã hội;
2. Xung kích, tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng;
3. Xung kích bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội;
4. Xung kích thực hiện cải cách hành chính;
5. Xung kích trong hội nhập kinh tế quốc tế.
- 4 đồng hành với thanh niên lập thân, lập nghiệp:
1. Đồng hành với thanh niên trong học tập, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ;
2. Đồng hành với thanh niên trong nghề nghiệp và việc làm;
3. Đồng hành với thanh niên trong nâng cao sức khỏe thể chất và đời sống văn hoá tinh thần;
4. Đồng hành với thanh niên trong phát triển kỹ năng xã hội.
## Chính khách xuất thân từ lãnh đạo Đoàn
### Từ vị trí Bí thư thứ nhất
[Nguyễn Lam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Lam): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 1 và giữ chức vụ này liên tục 12 năm. Sau khi thôi chức Bí thư thứ nhất TW Đoàn thanh niên cộng sản, ông tham gia nhiều công tác trong bộ máy Chính phủ và Đảng: Bí thư Thành ủy Hà nội, Bộ trưởng Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước (1969 – 1973), Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước (1973 – 1974), (1981 – 1982), Trưởng ban Công nghiệp TW, Phó Thủ tướng (1980 – 1982), Bí thư TW Đảng khóa IV, khóa V, Trưởng ban Kinh tế TW. [Vũ Quang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Quang_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 2 và giữ chức vụ này liên tục 16 năm. Sau khi thôi chức bí thư thứ nhất TW Đoàn thanh niên cộng sản, ông tham gia nhiều công tác ở các Ban của TW Đảng, Trưởng ban dân vận TW Đảng, Trưởng ban Đối ngoại TW Đảng, Ủy viên Hội đồng nhà nước; Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội; Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯMTTQVN; Phó trưởng ban Công nghiệp TW Đảng; Phó trưởng ban Kinh tế TW Đảng; Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ.. [Đặng Quốc Bảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Qu%E1%BB%91c_B%E1%BA%A3o): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 3. Sau rời cương vị Bí thư thứ nhất, chuyển công tác, làm Phó Giáo sư, [Thiếu tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự, Thứ trưởng Bộ Giáo dục, Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV, Trưởng ban Khoa giáo Trung ương. [Vũ Mão](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_M%C3%A3o): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 4. Sau khi thôi chức Bí thư thứ nhất, ông tham gia nhiều công tác ở các Ban của TW Đảng, sau đó là ở các Ủy ban của [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam)như Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. Chức vụ cao cấp cuối cùng mà ông đảm nhận là Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội. [Hà Quang Dự](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Quang_D%E1%BB%B1): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 5. Người [dân tộc Tày](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_T%C3%A0y). Sau khi rời công tác Đoàn và nhậm một số chức vụ khác, ông làm Bộ trưởng phụ trách công tác thanh niên và thể dục thể thao của Chính phủ, Chủ nhiệm [Ủy ban Thể dục Thể thao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Th%E1%BB%83_d%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%83_thao&action=edit&redlink=1)rồi nghỉ hưu. [Hồ Đức Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%A9c_Vi%E1%BB%87t): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 6. Từng là Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tổ chức TW [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)khóa 10. Ở [Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam IX](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_IX), ông là Ủy viên TW, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học – Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. Trước đó, sau khi rời cương vị Bí thư thứ nhất TW Đoàn, ông Việt được điều động làm Bí thư Tỉnh ủy [Quảng Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ninh), Phó ban thường trực Ban Tổ chức TW một thời gian ngắn, rồi sau đó là Bí thư Tỉnh ủy [Thái Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn)trước khi quay trở lại Hà Nội nhận nhiệm vụ tại Quốc hội. [Vũ Trọng Kim](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Tr%E1%BB%8Dng_Kim): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 7. Sau khi rời ghế Bí thư thứ nhất TW Đoàn, ông được điều động về tỉnh Quảng Trị làm Bí thư Tỉnh ủy. Còn cách [Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_X)một thời gian ngắn, ông về Hà Nội nhậm chức Phó Trưởng ban Thường trực Ban Dân vận TW, kiêm nhiệm Bí thư Đảng uỷ khối cơ quan Dân vận TW. HIện nay ông là Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. [Hoàng Bình Quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_B%C3%ACnh_Qu%C3%A2n): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 8. Sau khi rời cương vị Bí thứ thứ nhất Trung ương Đoàn, ông được đưa về làm Bí thư Tỉnh ủy Tuyên Quang ngay. Hiện đang là Trưởng ban Đối ngoại TW. [Đào Ngọc Dung](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_Ng%E1%BB%8Dc_Dung): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa 8. Sau khi vi phạm quy chế thi nghiên cứu sinh tại hội đồng thi Học viện Hành chính Quốc gia (tháng 5/2006 – chỉ sau khi bầu là Trung ương Ủy viên Đảng cộng sản Việt Nam 1 tháng) đã được điều về làm Bí thư Ban cán sự Đảng ngoài nước. Tháng 7/2007, khi sắp xếp lại hệ thống tổ chức Đảng ở các cơ quan TW, ông được điều về làm Phó Ban phụ trách vấn đề Tây Bắc và sau đó là Bí thư tỉnh ủy Yên Bái, trúng cử Ban chấp hành TW Đảng khóa XI. [Võ Văn Thưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_V%C4%83n_Th%C6%B0%E1%BB%9Fng): Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn khóa
### Các bí thư trung ương khác
|STT||Họ tên||Khóa||Các chức vụ từng nắm giữ||Ghi chú|
|1||
|[Lê Xuân Đồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_Xu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) [Hoàng Minh Chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Ch%C3%ADnh) [Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Thanh_ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam), Tổng thư ký Đảng Dân chủ Việt Nam, Viện trưởng Viện Triết học Mác-Lênin [Lê Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_B%C3%ACnh) [Lê Đức Chỉnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_%C4%90%E1%BB%A9c_Ch%E1%BB%89nh&action=edit&redlink=1) [Lưu Minh Châu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0u_Minh_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Văn Đệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%87) [Nguyễn Tiên Phong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ti%C3%AAn_Phong&action=edit&redlink=1) [Tạ Quang Chiến](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1_Quang_Chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) [Phan Minh Tánh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_Minh_T%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Thị Ngọc Khanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Ng%E1%BB%8Dc_Khanh&action=edit&redlink=1) [Trần Lê Dũng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_L%C3%AA_D%C5%A9ng&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Đức Toàn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_To%C3%A0n_%28b%C3%AD_th%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n%29&action=edit&redlink=1) [Lương Văn Nghĩa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Thị Hằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_H%E1%BA%B1ng) [Lê Thanh Đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Thanh_%C4%90%E1%BA%A1o) [Phạm Công Khanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_C%C3%B4ng_Khanh&action=edit&redlink=1) [Lê Quang Vịnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_Quang_V%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) [Phan Văn Chương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_V%C4%83n_Ch%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Hồ Anh Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Anh_D%C5%A9ng) [Vũ Quốc Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Qu%E1%BB%91c_H%C3%B9ng) [Trần Phương Thạc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) [Lương Công Đoan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0%C6%A1ng_C%C3%B4ng_%C4%90oan&action=edit&redlink=1) [Phú Yên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) [Lưu Minh Trị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0u_Minh_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [Phạm Chánh Trực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Ch%C3%A1nh_Tr%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) [Phan Thế Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Th%E1%BA%BF_H%C3%B9ng) [Nguyễn Minh Triết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt) [Huỳnh Đảm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_%C4%90%E1%BA%A3m) [Nguyễn Thước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Vũ Xuân Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Xu%C3%A2n_H%E1%BB%93ng) [Phạm Phương Thảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BA%A3o) [Trịnh Tố Tâm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_T%E1%BB%91_T%C3%A2m&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Duy Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Duy_H%C3%B9ng) [Phùng Ngọc Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9ng_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%B9ng) [Trần Hoàng Thám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1m) [Thái Hiền Lương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Hi%E1%BB%81n_L%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Trương Thị Mai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%8B_Mai) [Trần Lưu Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_L%C6%B0u_H%E1%BA%A3i) [Ngô Văn Triển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4_V%C4%83n_Tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), hiện là Phó Ban thường trực Ban dân vận Thành ủy [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Vũ Văn Tám](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_V%C4%83n_T%C3%A1m&action=edit&redlink=1) [Nông Quốc Tuấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n) [Bùi Đặng Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_%C4%90%E1%BA%B7ng_D%C5%A9ng) [Bùi Văn Cường](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_V%C4%83n_C%C6%B0%E1%BB%9Dng) [Lê Mạnh Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_M%E1%BA%A1nh_H%C3%B9ng) [Đoàn Văn Thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_V%C4%83n_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Thành Phong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A0nh_Phong) [Nguyễn Lam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Lam_%28sinh_1965%29&action=edit&redlink=1) [Lâm Phương Thanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2m_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Thanh&action=edit&redlink=1) [Nguyễn Hoàng Hiệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng_Hi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)
## Xem thêm
[Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Thanh_ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Báo Tuổi Trẻ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB)– Cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh [Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_Thi%E1%BA%BFu_ni%C3%AAn_Ti%E1%BB%81n_phong_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Tổng đội thanh niên xung phong Trường Sơn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_%C4%91%E1%BB%99i_thanh_ni%C3%AAn_xung_phong_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1)– Đơn vị Thanh niên xung phong xây dựng kinh tế thời kỳ đổi mới, được Nhà nước tặng thưởng [Huân Chương lao động hạng 3](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hu%C3%A2n_Ch%C6%B0%C6%A1ng_lao_%C4%91%E1%BB%99ng_h%E1%BA%A1ng_3&action=edit&redlink=1), [Cờ thi đua của Chính Phủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_thi_%C4%91ua_c%E1%BB%A7a_Ch%C3%ADnh_Ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), đơn vị thành công trong công tác xây dựng đường Hồ Chí Minh, chương trình cho thanh thiếu niên [Học kỳ quân đội](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_k%E1%BB%B3_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)– [Nhịp Bước Hành Quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%8Bp_B%C6%B0%E1%BB%9Bc_H%C3%A0nh_Qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1). [Báo Thanh Niên](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Thanh_Ni%C3%AAn)– Cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam [Báo Tiền Phong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_Ti%E1%BB%81n_Phong&action=edit&redlink=1)– Cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh [Báo Thiếu Niên Tiền Phong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_Thi%E1%BA%BFu_Ni%C3%AAn_Ti%E1%BB%81n_Phong&action=edit&redlink=1)– Cơ quan ngôn luận của Đội Thiếu Niên Tiền Phong [Báo Sinh Viên Việt Nam – Hoa Học Trò](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_Sinh_Vi%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam_-_Hoa_H%E1%BB%8Dc_Tr%C3%B2&action=edit&redlink=1)– Cơ quan ngôn luận của hội sinh viên Việt Nam [Tạp chí Thanh niên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Thanh_ni%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Tạp chí Thời Trang Trẻ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Th%E1%BB%9Di_Trang_Tr%E1%BA%BB&action=edit&redlink=1) [Học viện Thanh thiếu Niên Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Thanh_thi%E1%BA%BFu_Ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1)– Cơ quan đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đoàn, Đội cho các tỉnh thành, Đoàn từ trình độ sơ cấp đến Đại học
- Báo Nhi Đồng – Báo dành cho học sinh bậc tiểu học
Trụ Sở: 65, Bà Triệu, Hoàn Kiếm, Hà Nội
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-1) [“Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh”](http://www.doanthanhnien.vn/newsdetail/DoanTNCSHCM/9554/news.htm).
- ^
**a** **ă** [“Đoàn thanh niên làm nòng cốt xây dựng xã hội học tập”](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/2007/12/136217/). Sài Gòn giải phóng.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Khi thanh niên vào đảng Cộng sản”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/03/060310_party_youth.shtml). BBC. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-4) [“Điều lệ đoàn”](http://doanthanhnien.vn/newsdetail/DoanTNCSHCM/9554/news.htm). “điều lệ đoàn” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-tuoitre.vn_5-0) [Hè tình nguyện TP.HCM 2014: Đáp ứng đúng mong đợi người dân](http://tuoitre.vn/Nhip-song-tre/611532/dap-ung-dung-mong-doi-nguoi-dan.html) [Tuổi Trẻ Việt Nam](http://tuoitrevietnam.vn)– Tuổi Trẻ Việt Nam – Năng động, Đoàn kết, Sáng tạo, Xây dựng và Bảo vệ Tổ quốc! [Lực lượng TNXP Việt Nam vinh dự đón nhận Huân chương Sao vàng của Chủ tịch nước](http://thanhthieunhi.thuathienhue.gov.vn/portal/?GiaoDien=1&ChucNang=272&NewsID=20100707110048)
## Liên kết ngoài
[Trang Web chính thức của Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh](http://www.doanthanhnien.vn) [Tuổi Trẻ Việt Nam](http://tuoitrevietnam.vn)– Tuổi Trẻ Việt Nam – Năng động, Đoàn kết, Sáng tạo, Xây dựng và Bảo vệ Tổ quốc! [Báo Tuổi Trẻ](http://tuoitre.vn)– Cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh Niên Cộng sản Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh [Báo Thanh Niên](http://thanhnien.com.vn)– Cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam [Tổng đội Thanh Niên Xung Phong Trường Sơn](http://truongsongroup.com.vn)– Đơn vị thanh niên xung phong xây dựng kinh tế thời kỳ đổi mới. [Báo Tiền Phong](http://tienphong.vn)– Cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh Niên Cộng sản Hồ Chí Minh [Báo Thiếu Niên Tiền Phong](http://thieunien.vn)– cơ quan ngôn luận của đội Thiếu niên Tiền Phong
Tác phẩm
tiêu biểu
*(1919) ·* [Yêu sách của nhân dân An Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAu_s%C3%A1ch_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A2n_d%C3%A2n_An_Nam) *(1922) ·* [Con rồng tre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Con_r%E1%BB%93ng_tre) [Vi hành](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi_h%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)· *(1925) ·* [Bản án chế độ thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n_%C3%A1n_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) *(1927) ·* [Đường kách mệnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh) *(1930) ·* [Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_c%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BA%AFn_t%E1%BA%AFt_v%C3%A0_S%C3%A1ch_l%C6%B0%E1%BB%A3c_v%E1%BA%AFn_t%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1) *(1930) ·* [Nhật kí chìm tàu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ADt_k%C3%AD_ch%C3%ACm_t%C3%A0u&action=edit&redlink=1) *(1941) ·* [Cách đánh du kích](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1ch_%C4%91%C3%A1nh_du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1) *(1942 – 1943) ·* [Nhật ký trong tù](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_k%C3%BD_trong_t%C3%B9) *(1942) ·* [Lịch sử nước ta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ta&action=edit&redlink=1) *(1945) ·* [Tuyên ngôn Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29) *(1946) ·* [Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9Di_k%C3%AAu_g%E1%BB%8Di_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn) *(1947) ·* [Sửa đổi lề lối làm việc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BB%95i_l%E1%BB%81_l%E1%BB%91i_l%C3%A0m_vi%E1%BB%87c&action=edit&redlink=1) *(1961 – 1963) ·* [Vừa đi đường vừa kể chuyện](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%ABa_%C4%91i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_v%E1%BB%ABa_k%E1%BB%83_chuy%E1%BB%87n) *(1966) ·* [Không có gì quý hơn độc lập – tự do](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_c%C3%B3_g%C3%AC_qu%C3%BD_h%C6%A1n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_-_t%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1) *(1965 – 1969)* [Di chúc Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_ch%C3%BAc_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) Tưởng niệm Khác [Mặt trận Tổ quốc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%95_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Huân chương Sao Vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Sao_V%C3%A0ng) [Tổ chức thanh thiếu niên Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_thanh_thi%E1%BA%BFu_ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Sơ khai Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Bangladesh
|গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ
|Gônoprojatontri Bangladesh
|
|
![]()
|
|[Amar Shonar Bangla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amar_Shonar_Bangla&action=edit&redlink=1) [Cộng hòa nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Bangladesh&action=edit&redlink=1) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Bangladesh) [Abdul Hamid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdul_Hamid&action=edit&redlink=1) [Sheikh Hasina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheikh_Hasina&action=edit&redlink=1) [tiếng Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bengal) [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka) [23°42′B, 90°22′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Bangladesh¶ms=23_42_N_90_22_E_type:country%28144.000%29) [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka) [hạng 91](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+6) [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) [26 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_3)năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971) [16 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_12)năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971) người ( [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-dano7212-1) [hạng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 139](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Taka Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Taka_Bangladesh&action=edit&redlink=1)(
)
[BDT] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.bd](http://vi.wikipedia.org/wiki/.bd) **Bangladesh** (phiên âm [Tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Băng-la-đét**), tên chính thức: **Cộng hoà Nhân dân Bangladesh**, là một quốc gia ở vùng [Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C3%81). Địa giới Bangladesh giáp [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ở phía tây, bắc, và đông nên gần như bị bao vây trừ một đoạn biên giới giáp với [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar) ở phía cực đông nam và [Vịnh Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Bengal) ở phía nam. Cùng với [tiểu bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bang) [Tây Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Bengal) của Ấn Độ, quốc gia này là một thành phần của khu vực chung của dân tộc-ngôn ngữ [Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bengal). Địa danh *Bangladesh* có nghĩa “Đất nước Bengal” và được viết thành বাংলাদেশ và [đánh vần](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_ng%E1%BB%AF_%C3%A2m_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) là [[‘baŋlad̪eʃ]](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/En-Bangladesh.ogg) trong [tiếng Bengali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bengali) chính thức.
Biên giới của Bangladesh được xác định theo sự
[Phân chia Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_chia_c%E1%BA%AFt_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) năm 1947, khi nó trở thành nửa phía đông của [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) ( [Đông Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Pakistan)), chia cách 1.600 [km](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) (1.000 dặm) với nửa phía tây. Dù cùng có tôn giáo chính là [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), sự ngăn cách về ngôn ngữ và dân tộc giữa phía đông và phía tây cộng với một chính phủ chủ yếu của [Tây Pakistan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_Pakistan&action=edit&redlink=1), khiến nước này tuyên bố độc lập dưới sự lãnh đạo của [Sheikh Mujibur Rahman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheikh_Mujibur_Rahman&action=edit&redlink=1) năm 1971 sau một cuộc [Chiến tranh giải phóng Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Bangladesh) đẫm máu, với sự trợ giúp của Ấn Độ. Những năm sau độc lập là giai đoạn bất ổn chính trị của đất nước, với mười ba chính phủ và ít nhất bốn cuộc [đảo chính quân sự](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_t%E1%BA%A1i_Bangladesh&action=edit&redlink=1).
Dân số Bangladesh xếp hạng
[thứ bảy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n) trên thế giới, nhưng với diện tích chỉ gần 144.000 km² nó đứng hàng thứ 94, biến nước này trở thành một trong những [nước có mật độ dân số](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2nh_s%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) cao nhất thế giới. Đây là quốc gia có cộng đồng [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) lớn thứ ba thế giới, nhưng số tín đồ Hồi giáo vẫn hơi ít hơn so với số tín đồ Hồi giáo tại Ấn Độ (dù Hồi giáo chỉ là tôn giáo phụ tại Ấn Độ). Về mặt địa lý, nước này chủ yếu gồm [Đồng bằng sông Hằng-Brahmaputra](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1), nước này cũng có những trận lụt theo [gió mùa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a) hàng năm, và thường có [lốc xoáy](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%91c_xo%C3%A1y). Bangladesh là một thành viên sáng lập [Hiệp hội Nam Á vì sự Hợp tác Khu vực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Nam_%C3%81_v%C3%AC_s%E1%BB%B1_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Khu_v%E1%BB%B1c) (SAARC), [BIMSTEC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BIMSTEC), và là một thành viên của [Tổ chức Hội nghị Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (OIC) và [D-8](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=8_N%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90ang_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
## Lịch sử
Những tàn tích của
[nền văn minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_minh) tại vùng đại [Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bengal) có niên đại từ 4.000 năm trước [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-bharadwaj-2) , khi vùng này là nơi sinh sống của người [3] [Dravida](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Dravida), [Tạng-Miến](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_T%E1%BA%A1ng-Mi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)và [Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C3%81). Nguồn gốc chính xác của từ *Bangla*hay Bengal hiện vẫn chưa được biết, dù mọi người tin rằng nó xuất phát từ bộ lạc *Bang*nói tiếng Dravida đã từng sống ở vùng này khoảng năm 1000 TCN . Sau khi người [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-congress-4) [Ấn-Arya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-Arya&action=edit&redlink=1)tới đây, vương quốc [Gangaridai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gangaridai&action=edit&redlink=1)được thành lập từ ít nhất thế kỷ thứ 7 TCN, sau này vương quốc này thống nhất với [Bihar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bihar)thuộc [Đế chế Magadha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Magadha). Ở thời [triều đại Maurya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Maurya&action=edit&redlink=1)được [Chandragupta Maurya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chandragupta_Maurya)thành lập, Đế chế Magadha trải dài hầu như một nửa [tiểu lục địa Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và nhiều phần của [Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran)cũng như [Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan). Bengal sau này trở thành một phần của [đế chế Gupta](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Gupta)từ thế kỷ 3 tới thế kỷ 6. Sau khi đế chế này sụp đổ, một triều đại Bengal khá rực rỡ tên gọi [Shashanka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shashanka&action=edit&redlink=1)được thành lập nhưng không tồn tại lâu. Sau giai đoạn quân chủ, [triều đại Pala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Pala&action=edit&redlink=1) [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)cai trị vùng này trong hơn 400 năm, tiếp sau là một giai đoạn cầm quyền ngắn của [triều đại Sena](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Sena&action=edit&redlink=1) [Hindu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o). [Đạo Hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)bắt đầu du nhập vào Bengal ở thế kỷ 12 nhờ các nhà truyền giáo [Sufi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sufi&action=edit&redlink=1)và những cuộc chinh phục sau này của Hồi giáo giúp tôn giáo này phát triển ra toàn vùng . [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-eaton-5) [Bakhtiyar Khalji](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bakhtiyar_Khalji&action=edit&redlink=1), một vị tướng người Thổ Nhĩ Kỳ, đánh bại [Lakshman Sen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lakshman_Sen&action=edit&redlink=1)của triều đình Sena và chinh phục nhiều vùng rộng lớn tại Bengal. Vùng này nằm dưới sự cai trị của nhiều triều đại Hồi giáo và các vị lãnh chúa phong kiến trong 500 năm sau đó. Tới thế kỷ 16, [đế chế Mughal](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Mogul)kiểm soát Bengal, và [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka)trở thành một trung tâm tỉnh lỵ quan trọng của chính quyền Mughal.
Những thương nhân
[châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) tới đây từ cuối thế kỷ 15, và ảnh hưởng của họ dần tăng lên tới khi [Công ty Đông Ấn của Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_%C4%90%C3%B4ng_%E1%BA%A4n_c%E1%BB%A7a_Anh&action=edit&redlink=1) giành quyền kiểm soát Bengal sau [trận Plassey](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Plassey&action=edit&redlink=1) năm 1757 . Cuộc nổi dậy đẫm máu năm 1857, được gọi là [6] [cuộc binh biến Sepoy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_n%C4%83m_1857&action=edit&redlink=1), dẫn tới việc quyền lực được giao cho [hoàng gia Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Anh&action=edit&redlink=1), với một vị [phó vương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B3_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)người Anh quản lý bộ máy hành chính (Baxter , trang 30—32). Trong thời thuộc địa, nạn đói nhiều lần xảy ra trên tiểu lục địa Ấn Độ, gồm cả [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-baxter-6) [nạn đói Bengal năm 1770](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_Bengal_n%C4%83m_1770&action=edit&redlink=1)khiến 3 triệu người chết . Trong giai đoạn từ 1905 đến 1911, một [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-sen-7) [nỗ lực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%C3%A2n_chia_Bengal_%281905%29&action=edit&redlink=1)phân chia tỉnh Bengal thành hai vùng, với [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka)là thủ phủ vùng phía đông đã sớm thất bại (Baxter , trang 39—40). Khi Ấn Độ bị chia sẻ năm 1947, Bengal được [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-baxter-6) [chia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%C3%A2n_chia_Bengal_%281947%29&action=edit&redlink=1)theo vùng tôn giáo, với vùng [phía tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Bengal)thuộc Ấn Độ và vùng phía đông trở thành lãnh thổ [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan)với tên gọi là tỉnh [Đông Bengal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Bengal&action=edit&redlink=1)(sau này được đổi tên thành [Đông Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Pakistan)), với thủ phủ tại [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka) . Năm 1950, cuộc cải cách ruộng đất hoàn thành ở Đông Bengal với việc bãi bỏ hệ thống phong kiến [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-collins-8) [Zamindar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zamindar&action=edit&redlink=1)(Baxter , trang 72). Tuy nhiên bất chấp sức mạnh kinh tế và nhân khẩu của phía đông, chính phủ Pakistan và quân đội vẫn bị thống trị bởi tầng lớp thượng lưu phía tây. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-baxter-6) [Phong trào ngôn ngữ Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Bengal)năm 1952 là dấu hiệu đầu tiên về sự xích mích giữa hai vùng của Pakistan (Baxter , trang 62—63). Sự bất mãn với chính phủ trung ương về các vấn đề văn hóa và kinh tế tiếp tục tăng lên trong thập kỷ tiếp theo, trong thời gian ấy [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-baxter-6) [Liên đoàn Awami](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Awami_Bangladesh&action=edit&redlink=1)nổi lên trở thành tiếng nói chính trị của dân cư nói tiếng Bengal. Liên đoàn đã kêu gọi quyền [tự trị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_s%C3%A1u_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1)trong [thập niên 1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), và 1966, chủ tịch phong trào [Sheikh Mujibur Rahman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheikh_Mujibur_Rahman&action=edit&redlink=1)bị tống giam; ông được thả năm 1969 sau một vụ nổi dậy chưa từng thấy của người dân.
Năm 1970,
[bão Bhola](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3o_Bhola_1970&action=edit&redlink=1) đã tàn phá vùng bờ biển Đông Pakistan, chính phủ trung ương phản ứng chậm chạp. Sự tức giận của người dân Bengal càng gia tăng khi Sheikh Mujibur Rahman cùng với [9] [Liên đoàn Awami](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Awami&action=edit&redlink=1)của mình giành đa số tại Nghị viện trong cuộc bầu cử năm 1970, (Baxter , trang 78—79) bị ngăn cản nhậm chức. Sau những cuộc đàm phán thất bại với Mujib, Tổng thống [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-baxter-6) [Yahya Khan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yahya_Khan&action=edit&redlink=1)đã bắt ông trong đêm ngày [25 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_3)năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971), và tiến hành [Chiến dịch Đèn pha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90%C3%A8n_pha&action=edit&redlink=1) , một cuộc tấn công nhằm duy trì quyền kiểm soát quân sự với phía Đông Pakistan. Những biện pháp của Yahya gây đổ máu rất lớn, và bạo lực của cuộc chiến dẫn tới cái chết của nhiều dân thường [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-salik-10) . Các mục tiêu chủ yếu là tầng lớp trí thức và những người theo đạo Hindu, với khoảng 10 triệu [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-gendercide-11) [người tị nạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8B_n%E1%BA%A1n)phải bỏ chạy sang quốc gia láng giềng là Ấn Độ (LaPorte , trang 103). Những con số ước tính về số người bị thảm sát lên tới từ hàng trăm nghìn tới 3 triệu người [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-laporte-12) [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-white-13) . Đa số lãnh đạo Liên đoàn Awami phải bỏ trốn và lập ra một chính phủ hải ngoại tại [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-virtualbd-14) [Calcutta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata), Ấn Độ. [Chiến tranh giải phóng Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Bangladesh)kéo dài 9 tháng. [Du kích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_du_k%C3%ADch) [Mukti Bahini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mukti_Bahini&action=edit&redlink=1)và quân chính quy Bengal nhận được sự hỗ trợ từ phía [Các lực lượng vũ trang Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)tháng 12, 1971. Dưới sự chỉ huy của [Trung tướng J.S. Arora](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jagjit_Singh_Aurora&action=edit&redlink=1), [quân đội Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)đã giành được thắng lợi quyết định trước Pakistan ngày [16 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_12)năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971), bắt 90.000 [tù binh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B9_binh) trong cuộc [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-burke-15) [chiến tranh Ấn Độ-Pakistan năm 1971](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99-Pakistan_n%C4%83m_1971&action=edit&redlink=1).
Sau khi giành được độc lập, Bangladesh trở thành một nhà nước dân chủ nghị viện, Mujib làm Thủ tướng. Trong cuộc bầu cử nghị viện năm 1973, Liên đoàn Awami giành được đa số tuyệt đối. Một nạn đói toàn quốc diễn ra trong năm 1973 và 1974
và đầu năm 1975, Mujib đưa ra sáng kiến một đảng xã hội chủ nghĩa cầm quyền với tổ chức [7] [BAKSAL](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BAKSAL&action=edit&redlink=1)mới được thành lập của ông. Ngày [15 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8)năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975), Mujib và gia đình bị các sĩ quan trung cấp ám sát . Một loạt các cuộc đảo chính và phản đảo chính đẫm máu diễn ra trong ba tháng tiếp theo, lên tới cực điểm khi tướng [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-mascarenhas-16) [Ziaur Rahman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ziaur_Rahman&action=edit&redlink=1), người tái lập chế độ chính trị đa đảng và đồng thời là người thành lập [đảng Quốc gia Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Bangladesh&action=edit&redlink=1)(BNP), lên nắm quyền. Thời kỳ cầm quyền của Zia kết thúc khi ông bị ám sát năm 1981 bởi những sĩ quan không quân trong quân đội . Người cầm quyền chủ yếu tiếp sau của Bangladesh là tướng [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-mascarenhas-16) [Hossain Mohammad Ershad](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hossain_Mohammad_Ershad&action=edit&redlink=1), người giành được quyền lực sau một cuộc đảo chính đẫm máu năm 1982 và tại vị đến năm 1990, khi ông bị gạt ra rìa sau một cuộc nổi dậy của dân chúng. Từ đó, Bangladesh chuyển thành một chế độ dân chủ nghị viện. Vợ góa của Zia, [Khaleda Zia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khaleda_Zia&action=edit&redlink=1), lãnh đạo [BNP](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Bangladesh&action=edit&redlink=1)giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 1991 và 2001 và trở thành Thủ tướng từ năm 1991 tới 1996 và một lần nữa từ năm 2001 tới hiện tại. [Sheikh Hasina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheikh_Hasina&action=edit&redlink=1), một trong những người con gái còn sống của Mujib và là lãnh đạo Liên đoàn Awami, nắm quyền từ năm 1996 đến 2001. Dù Bangladesh nằm dưới sự lãnh đạo của hai nhà nữ chính trị khác nhau nhưng nước này vẫn ở tình trạng tham nhũng tràn lan , hỗn loạn và bạo lực chính trị. [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-17)
## Chính phủ và chính trị
|
|Quốc ca |
|**Động vật** [Hổ Hoàng gia Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%95_Bengal) **Chim** [Chích chòe phương Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADch_ch%C3%B2e_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) **Cá** [Cá cháy Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_ch%C3%A1y_Bangladesh&action=edit&redlink=1) **Hoa** [Súng trắng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%BAng_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) **Quả** [Mít](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADt) **Thể thao** [Kabadi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabadi&action=edit&redlink=1) **Lịch** [Lịch Bengal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bangla&action=edit&redlink=1)
Bangladesh là một nước
[dân chủ nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n). [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Bangladesh&action=edit&redlink=1) là [nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia), một chức vụ có tính nghi lễ. Quyền lực thực sự do [thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Bangladesh), là [lãnh đạo chính phủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) nắm giữ. Tổng thống được cơ quan lập pháp bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm và thông thường có các quyền lực hạn chế chỉ được tăng quyền trong thời kỳ có [chính phủ lâm thời](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1), đa phần để kiểm soát sự chuyển tiếp sang một chính phủ mới. Bangladesh đã thiết lập một hệ thống chuyển giao quyền lực duy nhất; vào thời điểm hết nhiệm kỳ chính phủ, quyền lực được trao lại cho các thành viên của một [chính phủ lâm thời](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) trong 3 tháng, tổ chức này sẽ tổ chức tổng tuyển cử và chuyển giao lại quyền lực cho những đại diện được bầu ra. Hệ thống này lần đầu được áp dụng năm 1991 và được đưa vào thành quy định trong hiến pháp năm 1996, là lần sửa đổi thứ 13 của hiến pháp . [18] [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Bangladesh) theo nghi thức do tổng thống chỉ định và phải là một thành viên nghị viện ( [MP](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)), được sự tin cậy của đa số thành viên. [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) gồm các [bộ trưởng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) do thủ tướng lựa chọn và do tổng thống chỉ định. [Hệ thống một viện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_m%E1%BB%99t_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) với 300 thành viên Quốc hội hay *, do dân bầu với chỉ một đại biểu cho mỗi khu bầu cử có nhiệm kỳ năm năm. Jatiyo Sangshad* [Quyền bỏ phiếu phổ thông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_b%E1%BB%8F_phi%E1%BA%BFu_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)cho mọi công dân từ 18 tuổi. [Hiến pháp Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Bangladesh&action=edit&redlink=1) được soạn thảo năm 1972 và đã trải qua 13 lần sửa đổi . Cơ quan [18] [tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p)cao nhất là [Tòa án tối cao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_t%E1%BB%91i_cao_Bangladesh&action=edit&redlink=1), chánh án và các thẩm phán khác của Tòa án tối cao do Tổng thống chỉ định. Tư pháp không tách rời khỏi hành chính, gây ra nhiều rối loạn trong những năm gần đây. Luật pháp dựa lỏng lẻo theo [thông luật Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_Anh&action=edit&redlink=1), nhưng các đạo luật gia đình như hôn nhân và thừa kế dựa theo tôn giáo, và vì thế khác biệt tùy theo từng cộng đồng tôn giáo.
Hai
[đảng chính](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A3ng_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Bangladesh&action=edit&redlink=1) tại Bangladesh là [Đảng Quốc gia Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Bangladesh&action=edit&redlink=1) (BNP) và [Liên đoàn Awami Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Awami_Bangladesh&action=edit&redlink=1). BNP có đồng minh là các đảng [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) như [Jamaat-e-Islami Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jamaat-e-Islami_Bangladesh&action=edit&redlink=1) và [Islami Oikya Jot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Islami_Oikya_Jot&action=edit&redlink=1), trong khi [Liên đoàn Awami](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Awami&action=edit&redlink=1) liên kết cùng [phe cánh tả](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_c%C3%A1nh_t%E1%BA%A3) và các đảng [phi tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_t%C3%B4n_gi%C3%A1o). Một nhóm khác đóng vai trò khá quan trọng là [Đảng Jatiya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Jatiya&action=edit&redlink=1), do cựu lãnh đạo quân đội Ershad đứng đầu. Sự đối đầu Liên đoàn Awami-BNP rất gay gắt và thường dẫn tới những cuộc phản kháng, bạo lực và gây thiệt hại nhân mạng. Cánh chính trị sinh viên có vai trò rất lớn tại Bangladesh, di sản từ thời phong trào giải phóng cuộc gia. Hầu như tất cả các đảng chính trị đều có cánh sinh viên hoạt động rất mạnh và nhiều sinh viên đã được bầu vào Nghị viện.
Hai đảng Hồi giáo cực đoan,
[Jagrata Muslim Janata Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jagrata_Muslim_Janata_Bangladesh&action=edit&redlink=1) (JMJB) và [Jama’atul Mujahideen Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jama%27atul_Mujahideen_Bangladesh&action=edit&redlink=1) (JMB), đã bị cấm hoạt động vào tháng 2 năm 2005. Từ một loạt những vụ đánh bom năm 1999 gây thiệt mạng hàng trăm người và gây nỗi sợ hãi trong toàn quốc gia, nhiều lời buộc tội đã nhắm tới các đảng đó và hàng trăm thành viên của họ đã bị cầm giữ trong các chiến dịch an ninh, gồm cả lãnh đạo hai đảng vào năm 2006. Trường hợp đánh bom tự sát đầu tiên tại Bangladesh diễn ra tháng 11 năm 2005.
## Hành chính
Bangladesh được chia thành bảy phân khu hành chính,
[[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-CIA-19) mỗi phân khu được đặt tên theo thủ phủ của nó: [20] [Barisal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Barisal_%28ph%C3%A2n_khu%29), [Chittagong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chittagong_%28ph%C3%A2n_khu%29), [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka_%28ph%C3%A2n_khu%29), [Khulna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khulna_%28ph%C3%A2n_khu%29), [Rajshahi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rajshahi_%28ph%C3%A2n_khu%29), [Sylhet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sylhet_%28ph%C3%A2n_khu%29)và [Rangpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rangpur_%28ph%C3%A2n_khu%29).
Các phân khu được chia tiếp thành huyện (
*zila*). Có 66 huyện tại Bangladesh, mỗi huyện được chia tiếp thành các *upazila* (phó huyện) hoặc *thana*. Trong khu vực phạm vi của mỗi trạm cảnh sát, ngoại trừ ở các khu vực đô thị, được chia thành vài *liên hiệp*, mỗi liên hiệp gồm nhiều làng. Tại các khu vực đô thị, phạm vi của các đồn cảnh sát được chia thành phường, và được chia tiếp thành *mahallas*. Không có bầu cử các quan chức ở cấp phân khu hay cấp huyện, và chính quyền chỉ gồm các quan chức chính phủ. Các cuộc bầu cử trực tiếp được thực hiện ở cấp liên hiệp (hay phường), bầu ra chủ tịch và một số thành viên. Năm 1997, một đạo luật của quốc hội đã được thông qua để định ra ba ghế tối thiểu (trong tổng số 12) trong mỗi liên hiệp cho các ứng cử viên nữ. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-21) [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Bangladesh. Các thành phố chính là: [Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka), [Chittagong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chittagong), [Khulna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khulna), [Rajshahi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rajshahi), [Sylhet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sylhet), [Barisal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Barisal), [Rangpur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rangpur,_Bangladesh&action=edit&redlink=1), [Comilla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Comilla&action=edit&redlink=1) và [Gazipur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gazipur,_Dhaka_Division&action=edit&redlink=1). Các thành phố này có các cuộc bầu cử thị trưởng. Các thành phố chính khác bao gồm [Mymensingh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mymensingh&action=edit&redlink=1), [Gopalganj](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gopalganj,_Bangladesh&action=edit&redlink=1), [Jessore](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jessore&action=edit&redlink=1), [Bogra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bogra), [Dinajpur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dinajpur_Sadar&action=edit&redlink=1), [Saidapur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saidpur,_Rangpur_Division&action=edit&redlink=1), [Narayanganj](http://vi.wikipedia.org/wiki/Narayanganj) và [Rangamati](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rangamati&action=edit&redlink=1). Các thành phố này cùng các đô thị khác được phép tiến hành bầu cử một chủ tịch. Các thị trưởng và chủ tịch được bầu theo nhiệm kì 5 năm.
|Phân khu||tiếng Bengal||Dân số 2011
||Diện tích(km
|2) |Mật độ dân số
|
2011 (người/km
2)
|
|[Phân khu Chittagong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chittagong) [Phân khu Dhaka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dhaka_%28ph%C3%A2n_khu%29) [Phân khu Khulna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khulna_%28ph%C3%A2n_khu%29) [Phân khu Rajshahi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rajshahi_%28ph%C3%A2n_khu%29) [Phân khu Rangpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rangpur_%28ph%C3%A2n_khu%29) [Phân khu Sylhet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sylhet_%28ph%C3%A2n_khu%29)
## Địa lý và Khí hậu
Bangladesh nằm ở vùng thấp của đồng bằng sông
[Hằng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1)– [Brahmaputra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brahmaputra) hay [Đồng bằng sông Hằng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1). Đồng bằng này được hình thành nhờ hợp lưu [sông Hằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%B1ng) (tên địa phương [Padma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Padma&action=edit&redlink=1) hay *Pôdda*), [Sông Brahmaputra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brahmaputra) ( [Sông Jamuna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Jamuna&action=edit&redlink=1) jau *Jomuna*), và [Sông Meghna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Meghna&action=edit&redlink=1) tại các nhánh của chúng. [Đất phù sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9_sa) lắng đọng do các con sông trên mang lại đã tạo nên một trong những đồng bằng màu mỡ nhất thế giới.
Đa phần Bangladesh nằm thấp 10 mét dưới mực nước biển, và mọi người cho rằng 10% đất đai sẽ bị ngập chìm nếu mực nước biển dâng thêm 1 mét
. Điểm cao nhất Bangladesh nằm tại dãy Mowdok ở độ cao 1.052 [23] [m](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t)(3.451 [ft](http://vi.wikipedia.org/wiki/Foot)) tại [vùng đồi Chittagong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%91%E1%BB%93i_Chittagong&action=edit&redlink=1)phía đông nam đất nước . Một phần chính vùng duyên hải có các [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-24) [rừng nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)nhiều [đầm lầy](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7m_l%E1%BA%A7y). [Sundarbans](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Sundarbans), một trong những khu rừng [tràm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_Tr%C3%A0m) [đước](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Bc)lớn nhất thế giới là nơi sinh sống của nhiều hệ động thực vật, gồm cả [hổ Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%95_Bengal). Năm 1997, vùng này được xếp vào danh sách các khu vực đang nguy cấp . [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-sundarbans-25)
Dọc theo
[Hạ chí tuyến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc), khí hậu Bangladesh là khí hậu [nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi) với mùa đông dễ chịu từ tháng 10 tới tháng 3, mùa hè nóng ẩm từ tháng 3 tới tháng 6. Mùa [gió mùa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a) ấm và ẩm kéo dài từ tháng 6 tới tháng 10 mang tới đa phần lượng mưa của nước này. Các thảm họa thiên nhiên, như [lũ lụt](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5t), [lốc nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%91c_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), [lốc xoáy](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%91c_xo%C3%A1y), và [lở đất do thủy triều](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%9F_%C4%91%E1%BA%A5t_do_th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1) xảy ra hầu như hàng năm cộng với những hậu quả của nạn [phá rừng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1_r%E1%BB%ABng), [thoái hóa đất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tho%C3%A1i_h%C3%B3a_v%C3%A0_x%C3%B3i_m%C3%B2n_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) và [xói lở](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%B3i_l%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1). [Cox’s Bazar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cox%27s_Bazar), phía nam thành phố [Chittagong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chittagong), có một bãi biển trải dài liên tục hơn 120 kilômét (75 [dặm](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh)); đây là một trong những bãi biển tự nhiên còn ở tình trạng hoang sơ dài nhất thế giới.
## Kinh tế
Dù có những nỗ lực trong nước và quốc tế nhằm cải thiện triển vọng kinh tế và nhân khẩu, Bangladesh vẫn là một quốc gia dưới mức phát triển và dân số quá đông đúc.
[Thu nhập trên đầu người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) năm 2004 ở mức thấp US$440, và nhiều chỉ số kinh tế khác còn kém cỏi hơn thế . Tuy vậy, như [26] [Ngân hàng Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B3m_Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)ghi chú trong bản báo cáo ngắn tháng 7 năm 2005 của họ, nước này đã có bước phát triển ấn tượng trong lĩnh vực phát triển con người bằng cách tập trung nâng cao [trình độ học vấn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%ACnh_%C4%91%E1%BB%99_h%E1%BB%8Dc_v%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1), thực thi bình đẳng giới trong trường học và giảm phát triển dân số. [Đay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90ay&action=edit&redlink=1) là một trong những động cơ kinh tế của đất nước. Trong thời [Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) và cuối [thập niên 1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1940) sản phẩm đay của Bangladesh chiếm 80% thị trường thế giới và thậm chí vào đầu [27] [thập niên 1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970)vẫn chiếm 70% doanh thu xuất khẩu. Tuy nhiên, các sản phẩm [polypropylen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Polypropylen)bắt đầu thay thế các sản phẩm đay trên khắp thế giới và ngành công nghiệp này bắt đầu giảm sút. Bangladesh cung cấp lượng sản phẩm gạo, chè và [mù tạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9_t%E1%BA%A1c)đáng kế. Dù hai phần ba dân số Bangladesh là nông dân, hơn ba phần tư lượng xuất khẩu của họ có được từ [công nghiệp dệt may](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_d%E1%BB%87t_may&action=edit&redlink=1) , ngành này bắt đầu thu hút các nhà đầu tư nước ngoài trong [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-garments-28) [thập niên 1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980)nhờ giá nhân công rẻ và chi phí chuyển đổi thấp. Năm 2002, ngành công nghiệp này xuất khẩu lượng sản phẩm trị giá 5 tỷ USD . Hiện nay ngành này sử dụng hơn 3 triệu công nhân, 90% là phụ nữ [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-rahman-29) . Một phần ngoại tệ khác thu được từ các khoản tiền gửi từ những người Bangladesh sống ở nước ngoài. [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-begum-30)
Các cản trở đối với sự phát triển bao gồm những cơn lũ và lốc xoáy thường xuyên, các doanh nghiệp nhà nước không hiệu quả, quản lý yếu kém cơ sở vật chất
[bến cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_c%E1%BA%A3ng), sự tăng trưởng nhanh lực lượng lao động vượt quá mức cung việc làm, sử dụng không hiệu quả các nguồn năng lượng (như [khí tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)), nguồn cung năng lượng không đủ, chậm áp dụng cải cách kinh tế, tranh giành chính trị và [tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng). Theo bản báo cáo ngắn về các quốc gia của Ngân hàng thế giới tháng 7 năm 2005: “Một trong những vật cản lớn nhất đối với sự tăng trưởng của Bangladesh là quản lý kém và sự yếu kém trong các định chế công cộng” . [31]
Từ năm 1990, theo Ngân hàng Thế giới nước này đã đạt được mức tăng trưởng bình quân hàng năm là 5%, dù có những chướng ngại đó.
[Tầng lớp trung lưu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_l%E1%BB%9Bp_trung_l%C6%B0u) và công nghiệp [tiêu dùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAu_d%C3%B9ng) đã có bước phát triển đầu tiên. Tháng 12 năm 2005, bốn năm sau bản báo cáo của họ về những nền kinh tế đang nổi lên “ [BRIC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BRIC)” ( [Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil), [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), [Goldman Sachs](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goldman_Sachs) đã coi Bangladesh là một trong “Mười một Quốc gia tiếp theo” , cùng với [32] [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia)và nhiều nước khác. Bangladesh đã đạt được mức tăng trưởng cao trong [đầu tư trực tiếp nước ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i). Một số [tập đoàn đa quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_%C4%91a_qu%E1%BB%91c_gia), gồm cả [Unocal Corporation](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Unocal_Corporation&action=edit&redlink=1)và [Tata](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tata), đã đầu tư các khoản vốn lớn vào đây, lĩnh vực [khí tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)thu hút nhiều nhà đầu tư nhất. Tháng 12 năm 2005, [Ngân hàng Trung ương Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Bangladesh&action=edit&redlink=1)đề ra kế hoạch tăng trưởng GDP ở mức khoảng 6,5% . [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-bdbank1-33)
Một trong những yếu tố đóng góp nhiều vào sự tăng trưởng của nền kinh tế là sự truyền bá mở rộng chương trình
[tín dụng nhỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%ADn_d%E1%BB%A5ng_nh%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1) của [Muhammad Yunus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Yunus) thông qua [Ngân hàng Grameen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Grameen). Tới cuối [thập niên 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), Ngân hàng Grameen đã có 2,3 triệu thành viên cùng với 2,5 triệu thành viên của các tổ chức khác . [34]
Để tăng cường phát triển kinh tế, chính phủ đã tạo ra nhiều khu chế xuất để thu hút đầu tư nước ngoài. Những khu công nghiệp này được điều hành bởi
[Cơ quan Khu chế xuất Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_Khu_ch%E1%BA%BF_xu%E1%BA%A5t_Bangladesh&action=edit&redlink=1).
## Nhân khẩu
Ước tính dân số gần đây trong khoảng từ 142 đến 147 triệu người, làm cho Bangladesh đứng trong nhóm 10 nước đông dân nhất thế giới. Với số dân tương tự như
[Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) nhưng có diện tích chỉ 144.000 kilômét vuông, khiến nước này có mật độ dân số rất lớn. Tăng trưởng dân số ở mức rất cao trong các thập niên 1960 và 1970 khiến dân số tăng từ 50 lên 90 triệu người. Việc tăng cường [kiểm soát sinh sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_sinh_s%E1%BA%A3n) trong thập niên 1980 đã góp phần giảm tỷ lệ này. Dân số Bangladesh khá trẻ, với nhóm độ tuổi 0–25 chiếm 60%, trong khi chỉ 3% là từ 65 trở lên. Tuổi thọ ở mức 63 tuổi đối với cả phụ nữ và nam giới . [35]
Bangladesh là quốc gia đồng nhất về mặt sắc tộc, với
[người Bengali](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bengali&action=edit&redlink=1) chiếm 98% dân số. Phần còn lại chủ yếu là những người di trú gốc [Bihar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bihar&action=edit&redlink=1) và các nhóm sắc tộc bản địa. Có 13 nhóm sắc tộc phân bố trong [vùng đồi Chittagong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%91%E1%BB%93i_Chittagong&action=edit&redlink=1), đông dân nhất trong số này là [người Chakma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chakma&action=edit&redlink=1). Khu vực này là nguồn gốc của căng thẳng sắc tộc kể từ khởi đầu của nhà nước Bangladesh . Các nhóm bộ tộc lớn nhất ngoài vùng đồi núi là [36] [người Santal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Santal&action=edit&redlink=1)và [Garos (Achiks)](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Garo_%28b%E1%BB%99_t%E1%BB%99c%29&action=edit&redlink=1). [Buôn bán người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)đã trở thành một vấn đề kinh niên tại Bangladesh và việc nhập cư bất hợp pháp đang là nguyên nhân gây xích mích với [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-pachar-37) [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar) và Ấn Độ [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-rohingya-38) . [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-illimi-39)
Ngôn ngữ chính, tại
[Tây Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Bengal), là [tiếng Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Bengal), một [ngôn ngữ Ấn-Arya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-Arya&action=edit&redlink=1) có nguồn gốc [tiếng Phạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) và có bảng [ký tự](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%BD_t%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFng_Bengal&action=edit&redlink=1) riêng. Bangla là ngôn ngữ chính thức của Bangladesh. [Tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được sử dụng như ngôn ngữ thứ hai trong tầng lớp trung và thượng lưu và trong giáo dục cao học. Từ Nghị định Tổng thống năm 1987, Bangla được dùng trong mọi văn bản nhà nước trừ đối ngoại.
Hai tôn giáo chính ở Bangladesh là
[Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (88% theo ước tính của Bộ Nội vụ Hoa Kỳ, 2005) và [Hindu giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) (11% theo ước tính của Bộ nội vụ Hoa Kỳ, 2005). Dân tộc [Bihari](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bihari&action=edit&redlink=1) chủ yếu là người Hồi giáo [Shia](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Shi%27a). Các nhóm tôn giáo khác gồm [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Thiên chúa giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) và [Thuyết duy linh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_duy_linh&action=edit&redlink=1).
Mức độ tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục gần đây đã được cải thiện khi mức nghèo khổ giảm bớt. Tuy nhiên, Bangladesh vẫn là một trong những nước nghèo nhất thế giới. Đa số dân Bangladesh làm nông nghiệp, sống nhờ đồng ruộng. Gần một nửa số dân sống với chưa tới 1 USD mỗi ngày
. Có rất nhiều vấn đề sức khoẻ, từ ô nhiễm [40] [nước mặt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1)tới [nước ngầm](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ng%E1%BA%A7m)nhiễm [asen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Asen) , và bệnh tật như [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-arsenic-41) [sốt rét](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), [trùng xoắn móc câu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%B9ng_xo%E1%BA%AFn_m%C3%B3c_c%C3%A2u&action=edit&redlink=1)và [sốt Dengue](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_Dengue). Tỷ lệ biết chữ tại Bangladesh là khoảng 41% . Theo ước tính năm 2004 của [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-undp-42) [Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_Nhi_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)(UNICEF), có sự chênh lệch về mức độ biết đọc viết giữa hai giới, tỷ lệ này ở nam giới là 50% trong khi ở phụ nữ chỉ là 31% . Tỷ lệ biết chữ đã tăng lên nhờ nhiều chương trình hành động quốc gia. Một trong những chương trình thành công nhất là [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-unicef-43) *Lương thực cho Giáo dục*(FFE) được đưa ra năm 1993 , và một chương trình trả lương cho phụ nữ theo học mức tiểu học và trung học [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-ahmed-44) . [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-female_stipend-45)
## Văn hoá
Là một quốc gia mới nhưng bắt nguồn từ một dân tộc có lịch sử dài lâu, Bangladesh có một nền văn hóa bao gồm nhiều yếu tố cả mới và cũ. Ngôn ngữ Bangla có một di sản văn học rất phong phú, đây là di sản chung của Bangladesh với bang
[Tây Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Bengal) [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Văn bản tiếng Bangla đầu tiên xuất hiện từ thế kỷ thứ tám [Charyapada](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charyapada&action=edit&redlink=1). Văn học Bangla thời trung cổ thường mang tính tôn giáo (như [Chandidas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chandidas&action=edit&redlink=1)), hay phòng theo từ các ngôn ngữ khác (như [Alaol](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alaol&action=edit&redlink=1)). Văn học Bangla phát triển ở mức độ cao nhất vào thế kỷ mười chín. Các biểu tượng lớn nhất của nó là nhà thơ [Rabindranath Tagore](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rabindranath_Tagore) và [Kazi Nazrul Islam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kazi_Nazrul_Islam&action=edit&redlink=1). Bangladesh cũng có truyền thống văn học dân gian dài lâu, thể hiện qua *, Maimansingha Gitika* *hay các câu chuyện về* [Thakurmar Jhuli](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thakurmar_Jhuli&action=edit&redlink=1) *.* [Gopal Bhar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gopal_Bhar&action=edit&redlink=1)
Âm nhạc truyền thống Bangladesh có căn bản trữ tình (
*Baniprodhan*), với số lượng nhạc cụ sử dụng tối thiểu. Truyền thống [Baul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baul&action=edit&redlink=1) là duy sản duy nhất của âm nhạc dân gian Bangla và có nhiều truyền thống âm nhạc khác tại Bangladesh, khác biệt tùy theo vùng. [Gombhira](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gombhira&action=edit&redlink=1), [Bhatiali](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhatiali&action=edit&redlink=1), [Bhawaiya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhawaiya&action=edit&redlink=1) đều là các hình thức âm nhạc ít được biết tới hơn. Âm nhạc dân gian Bengal thường có sử dụng [ektara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ektara&action=edit&redlink=1), một nhạc cụ một dây. Các nhạc cụ khác gồm [dotara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dotara&action=edit&redlink=1), [dhol](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dhol&action=edit&redlink=1), [sáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1o) và [trống cặp nhỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_c%E1%BA%B7p_nh%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1). Bangladesh cũng có một di sản [Âm nhạc cổ điển Bắc Ấn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n_Hindu_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) nổi bật. Tương tự, các hình thức nhảy múa Bangladesh cũng bắt nguồn từ các truyền thống dân gian, đặc biệt là các truyền thống của các nhóm bộ tộc, cũng như ở tầm rộng hơn là truyền thống nhảy múa Ấn Độ. Bangladesh sản xuất khoảng 80 bộ phim mỗi năm . Các bộ phim [46] [phim Hindi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bollywood)cũng khá phổ biến, cũng như các bộ phim từ [Kolkata](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata), vốn đều thuộc nền công nghiệp phim ảnh Bengal đang phát triển thịnh vượng. Khoảng 200 tờ báo hàng ngày xuất bản tại Bangladesh, cùng với hơn 1.800 tờ báo định kỳ. Tuy nhiên, tỷ lệ độc giả thường xuyên khá thấp, khoảng 15% dân số . Người Bangladesh có thể theo dõi nhiều chương trình phát thanh trong nước và nước ngoài từ [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-newspapers-47) [Bangladesh Betar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bangladesh_Betar&action=edit&redlink=1), cũng như các chương trình tiếng Bangla của [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)và [Tiếng nói Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/VOA). [Kênh truyền hình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B4_tuy%E1%BA%BFn_truy%E1%BB%81n_hinh_Bangladesh&action=edit&redlink=1)trước kia thuộc sở hữu nhà nước đã được tư nhân hóa trong những năm gần đây và đã có một số bước phát triển nhảy vọt.
Truyền thống ẩm thực Bangladesh có quan hệ chặt chẽ với
[ẩm thực Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [ẩm thực Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Trung_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) cũng như có nhiều nét riêng biệt. Gạo và cá là các món ăn được ưa thích truyền thống; dẫn tới một câu nói rằng “cá và gạo tạo nên người Bengal” ( *machhe bhate bangali*). Tiêu thụ thịt đã tăng lên trong những năm gần đây. Người Bangladesh chế tạo ra những sản phẩm [bánh kẹo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1nh_k%E1%BA%B9o&action=edit&redlink=1) rất đặc trưng từ sữa; một số loại thường gặp là *, Rôshogolla* *Chômchôm*và *Kalojam*. [Sari](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sari) ( *shaŗi*) là loại trang phục phổ biến nhất của phụ nữ Bangladesh. Tuy nhiên, [salwar kameez](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Salwar_kameez&action=edit&redlink=1) ( *shaloar kamiz*) cũng khá phổ thông, và tại những vùng thành thị một số phụ nữ mặc trang phục phương Tây. Đối với nam giới, trang phục phương Tây đã được chấp nhận rộng rãi. Nam giới cũng mặc theo kiểu kết hợp *, thường là vào các dịp lễ tôn giáo. kurta-paejama* [Lungi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lungi&action=edit&redlink=1), một kiểu váy dài, cũng được nhiều nam giới Bangladesh sử dụng.
Hai
[Eid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eid&action=edit&redlink=1), [Eid ul-Fitr](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eid_ul-Fitr&action=edit&redlink=1) và [Eid ul-Adha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eid_ul-Adha&action=edit&redlink=1), là các lễ hội lớn nhất theo lịch Hồi giáo. Ngày hôm trước Eid ul-Fitr được gọi là *Chãd Rat* (đêm của Mặt trăng), và thường được chào mừng bằng những tràng pháo. Các [ngày lễ Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) khác cũng được kỷ niệm. Các ngày lễ Hindu giáo là [Durga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Durga&action=edit&redlink=1) [Puja](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Puja&action=edit&redlink=1) và [Saraswati](http://vi.wikipedia.org/wiki/Saraswati) [Puja](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Puja&action=edit&redlink=1). [Buddha Purnima](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vesak), chào mừng ngày sinh của [Gautama Buddha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m), là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của Phật giáo trong khi [Giáng sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh), được gọi là *Bôŗodin* (ngày Vĩ đại) trong tiếng [Bangla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bangla&action=edit&redlink=1) được cộng đồng thiểu số Thiên chúa giáo đón mừng. Ngày lễ không tôn giáo quan trọng nhất là *Nôbobôrsho* hay năm mới của Bengal, ngày khởi đầu của [lịch Bengal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bengal&action=edit&redlink=1). Các lễ hội khác gồm [Nobanno](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nobanno&action=edit&redlink=1), *Poush parbon* (ngày lễ của [Poush](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Poush&action=edit&redlink=1)) ngày lễ kỷ niệm [Shohid Dibosh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1). [Cricket](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cricket) là một trong những môn [thể thao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_thao_Bangladesh&action=edit&redlink=1) nổi tiếng nhất Bangladesh. Năm 2000, [Đội tuyển cricket Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_cricket_Bangladesh&action=edit&redlink=1) được trao mức [Test cricket](http://vi.wikipedia.org/wiki/Test_cricket) và gia nhập vào liên đoàn các đội tuyển quốc gia hùng mạnh trong môn thể thao này được [Hội đồng Cricket Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Cricket_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) cho phép chơi các trận đấu thử nghiệm. Các môn thể thao khác gồm [bóng đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1), [hockey trên cỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hockey_tr%C3%AAn_c%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), [tennis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t), [bóng ném](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_n%C3%A9m), [bóng rổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_r%E1%BB%95), [cờ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3) và [kabadi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabadi&action=edit&redlink=1), một môn thể thao chơi theo đội 7 người, không có bóng cũng như bất kỳ một dụng cụ nào và là môn thể thao quốc gia của Bangladesh. [Ủy ban Kiểm tra Thể thao Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Ki%E1%BB%83m_tra_Th%E1%BB%83_thao_Bangladesh&action=edit&redlink=1) quản lý 29 liên đoàn thể thao khác nhau.
## Tôn giáo
[Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) là tôn giáo lớn nhất của Bangladesh, người Hồi giáo chiếm 89,5% dân số, tiếp theo là [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), chiếm 9,6%, ngoài ra còn [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), các tôn giáo nhỏ khác và [vô thần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n). [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-cia.gov-48)
### Hồi giáo
Người Hồi giáo chiếm gần 90 % dân số.
Hầu hết người Hồi giáo tại Bangladesh là người [48] [Hồi giáo Sunni](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni), nhưng có một cộng đồng người [Hồi giáo Shia](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Shia)nhỏ và cộng đồng nhỏ hơn là giáo phái Ahmadiyya. Hầu hết những người Shia sinh sống trong khu vực đô thị.
Cộng đồng Hồi giáo trong khu vực
[Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bengal) phát triển độc lập so với các xu hướng Hồi giáo thống trị ở [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Bangladesh cũng là quốc gia Hồi giáo duy nhất cam kết bảo tồn các yếu tố văn hóa của Phật giáo và Ấn Độ giáo có từ thời tiền Hồi giáo.
Tuy là quốc gia Hồi giáo nhưng sau khi giành được độc lập từ
[Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), chủ nghĩa thế tục đã được quy định trong bản Hiến pháp của Bangladesh vào năm 1972 và là một trong bốn nguyên tắc chính của nhà nước Bangladesh, 3 nguyên tắc khác là [dân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7), [dân tộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) và [chủ nghĩa xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i). Năm 2010, Tòa án Tối cao Bangladesh ban lệnh duy trì các nguyên tắc thế tục của hiến pháp năm 1972. Tách đạo Hồi ra khỏi hệ thống chính trị của quốc gia. [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_note-49)
### Ấn Độ giáo
Ấn Độ giáo là tôn giáo lớn thứ hai ở Bangladesh, bao gồm khoảng 10 phần trăm dân số như điều tra dân số năm 2001.
Về dân số, Bangladesh là nước có cộng đồng Ấn giáo lớn thứ ba trên thế giới, sau Ấn Độ và [50] [Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal).
Ấn giáo hiện nay có ảnh hưởng lớn đến chính trị ở Bangladesh, tôn giáo này có 4 đại diện trong quốc hội Bangladesh.
### Phật giáo
Có khoảng 1 triệu người Bangladesh theo
[Phật giáo Theravada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99), tức chiếm khoảng 0,7% dân số.
Trong thời cổ đại, khu vực của Bangladesh ngày nay là một trung tâm Phật giáo lớn ở
[châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), bao gồm cả triết lý và kiến trúc. Kiến trúc Phật giáo ở [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) và [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), trong đó có đền [Angkor Wat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Angkor_Wat) và [Borobudur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Borobudur), được cho là đã được lấy cảm hứng từ các tu viện cổ xưa của Bangladesh như [Somapura Mahavihara](http://vi.wikipedia.org/wiki/Somapura_Mahavihara).
Hầu hết những người theo Phật giáo ở Bangladesh sống ở khu vực miền Đông Nam nước này, đặc biệt là trong vùng đồi
[Chittagong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chittagong), và [huyện Comilla](http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n_Comilla).
### Kitô giáo
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) đến Bangladesh trong thời gian cuối [thế kỷ 16](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) đến đầu [thế kỷ thứ 17](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_17), thông qua các thương nhân [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) và các nhà truyền giáo.
Kitô giáo chiếm 0,3% dân số tức khoảng 600.000 người, trong đó cộng đồng
[Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và [Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) là lớn nhất.
## Xem thêm
**Chữ đậm** [Bản mẫu:BangladeshTopics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:BangladeshTopics&action=edit&redlink=1)
[Bản mẫu:Bangladesh ties](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Bangladesh_ties&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính **Bharadwaj, G (2003). “The Ancient Period”. Trong Majumdar RC.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-bharadwaj_2-0) *History of Bengal*. B.R. Publishing Corp. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-xinhua_3-0) [“4000-year old settlement unearthed in Bangladesh”](http://news.xinhuanet.com/english/2006-03/12/content_4293312.htm). Tân Hoa xã. 3-2006. **James Heitzman và Robert L. Worden biên tập (1989).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-congress_4-0) [“Early History, 1000 TCN.-A.D. 1202”](http://memory.loc.gov/frd/cs/bdtoc.html). *Bangladesh: A country study*. Library of Congress. **Eaton, R (1996).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-eaton_5-0) *The Rise of Islam and the Bengal Frontier*. Nhà in Đại học California. [ISBN 0-520-20507-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520205073).
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Baxter, C (1997).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-baxter_6-5) **d** *Bangladesh, From a Nation to a State*. Westview Press. [ISBN 0-8133-3632-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813336325).
- ^
**a** [Sen, Amartya (1973).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-sen_7-1) **ă** *Poverty and Famines*. Nhà in Đại học Oxford. [ISBN 0-19-828463-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198284632). **Collins, L; D Lapierre (1986).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-collins_8-0) *Freedom at Midnight, Ed. 18*. Nhà in Vikas, New Delhi. [ISBN 0-7069-2770-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0706927702). **Frank, Neil; Husain, S. A. (June năm 1971).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-AMS_9-0) [“The deadliest tropical cyclone in history?”](http://journals.ametsoc.org/doi/pdf/10.1175/1520-0477%281971%29052%3C0438%3ATDTCIH%3E2.0.CO%3B2)(PDF). *Bulletin of the American Meteorological Society*. [American Meteorological Society](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=American_Meteorological_Society&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2012. **Salik, Siddiq (1978).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-salik_10-0) *Witness to Surrender*. Nhà in Đại học Oxford. [ISBN 0-19-577264-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195772644). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-gendercide_11-0) [“Genocide in Bangladesh, 1971”](http://www.gendercide.org/case_bangladesh.html). Gendercide Watch. **LaPorte, R (1972). “Pakistan in 1971: The Disintegration of a Nation”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-laporte_12-0) *Asian Survey*. 12(2): 97–108. **White, M (tháng 11 năm 2005).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-white_13-0) [.](http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Bangladesh) *Death Tolls for the Major Wars and Atrocities of the Twentieth Century* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-virtualbd_14-0) [“The Bangladeshi holocaust”](http://www.virtualbangladesh.com/history/holocaust.html). VirtualBangladesh.com. **Burke, S (1973). “The Postwar Diplomacy of the Indo-Pakistani War of 1971”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-burke_15-0) *Asian Survey* **13**(11): 1036–1049.
- ^
**a** [Mascarenhas, A (1986).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-mascarenhas_16-1) **ă** *Bangladesh: A Legacy of Blood*. Hodder & Stoughton, London. [ISBN 0-340-39420-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/034039420X). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-17) [Bangladesh tops most corrupt list](http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4353334.stm)– [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)
- ^
**a** **ă** [“Constitutional Amendments”](http://banglapedia.search.com.bd/HT/C_0336.htm). *. Asiatic Society of Bangladesh. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2006.* [Banglapedia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Banglapedia&action=edit&redlink=1) **Central Intelligence Agency.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-CIA_19-0) [“Bangladesh”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html). *The World Factbook*. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Truy cập 5 tháng 10 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-20) [“Rangpur becomes a division”](http://www.bdnews24.com/details.php?cid=2&id=151976&hb=top). bdnews24.com. Ngày 25 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-21) *Local Government Act*, No. 20, 1997
- ^
**a** **ă** **â** [“2011 Population & Housing Census: Preliminary Results”](http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf). Bangladesh Bureau of Statistics. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2012. **Ali, A (1996). “Vulnerability of Bangladesh to climate change and sea level rise through tropical cyclones and storm surges”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-ali_23-0) *Water, Air, & Soil Pollution* **92**(1-2): 171–179. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-24) [Summit Elevations: Frequent Internet Errors.](http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html#keok)Truy cập ngày 13-4-2006. **IUCN (1997). “Sundarban wildlife sanctuaries Bangladesh”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-sundarbans_25-0) *World Heritage Nomination-IUCN Technical Evaluation*. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-unicef_stats_26-0) [THống kê quốc gia Bangladesh](http://www.unicef.org/infobycountry/bangladesh_bangladesh_statistics.html), [Unicef](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Nhi_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-jute_27-0) [“Jute”](http://banglapedia.search.com.bd/HT/J_0135.HTM). *. Asiatic Society of Bangladesh. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2006.* [Banglapedia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Banglapedia&action=edit&redlink=1) **Roland, B (2005).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-garments_28-0) [“Bangladesh Garments Aim to Compete”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4118969.stm). BBC. **Rahman, S (2004). “Global Shift: Bangladesh Garment Industry in Perspective”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-rahman_29-0) *Asian Affairs* **26**(1): 75–91. **Begum, N (2001). “Enforcement of Safety Regulations in Garment sector in Bangladesh”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-begum_30-0) *Proc. Growth of Garment Industry in Bangladesh: Economic and Social dimension*. tr. 208–226. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-worldbank-brief_31-0) [Bangladesh – Country Brief](http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/BANGLADESHEXTN/0,,menuPK:295769%7EpagePK:141132%7EpiPK:141107%7EtheSitePK:295760,00.html), World Bank, 7/2005 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-nextele_32-0) [“South Korea, Another `BRIC’ in Global Wall”](http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000177&sid=aoJ4WG5LSf1s&refer=market_insight). 9 tháng 12 năm 2005. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-bdbank1_33-0) [Báo cáo hàng năm 2004-2005, Ngân hàng Bangladesh](http://www.bangladesh-bank.org/pub/annual/anreport/annual.html) **Schreiner, Mark (2003). “A Cost-Effectiveness Analysis of the Grameen Bank of Bangladesh,”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-schreiner_34-0) *Development Policy Review* **21**(3): 357–382. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-who_35-0) [“World Health Report 2005”](http://www.who.int/whr/2005/en/). Tổ chức Y tế Thế giới. **Rashiduzzaman, M (1998). “Bangladesh’s Chittagong Hill Tracts Peace Accord: Institutional Features and Strategic Concerns”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-rashiduzzaman_36-0) *Asian Survey* **38**(7): 653–670. **Gazi, R; ZH Chowdhury, SMN Alam, E Chowdhury, F Ahmed, S Begum (2001).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-pachar_37-0) [. ICDDR,B.](http://www.usaid.gov/bd/files/trafficking_overview.pdf) *Trafficking of Women and Children in Bangladesh, Special Publication No. 11* **AI Index:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-rohingya_38-0) [ASA 16/005/2004](http://web.archive.org/web/20050327100114/http://web.amnesty.org/library/pdf/ASA160052004ENGLISH/$File/ASA1600504.pdf), Amnesty International [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-illimi_39-0) [“report covering the issue”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4823828.stm). BBC News. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-usaid_40-0) [“Congressional Budget Justification – FY 2005”](http://www.usaid.gov/policy/budget/cbj2005/ane/bd.html). [USAID](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_Agency_for_International_Development&action=edit&redlink=1). **Nickson, R; J McArthur, W Burgess, KM Ahmed, P Ravenscroft, M Rahman (1998). “Arsenic poisoning of Bangladesh groundwater”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-arsenic_41-0) *Nature*(6700): 338. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-undp_42-0) [“2005 Human Development Report”](http://hdr.undp.org/statistics/data/countries.cfm?c=BGD). [UNDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-unicef_43-0) [UNICEF: Bangladesh Statistics](http://www.unicef.org/infobycountry/bangladesh_bangladesh_statistics.html). **Ahmed, A; C del Nino (2002).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-ahmed_44-0) *The food for education program in Bangladesh: An evaluation of its impact on educational attainment and food security, FCND DP No. 138*. International Food Policy Research Institute. **Khandker, S; M Pitt, N Fuwa (2003).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-female_stipend_45-0) *Subsidy to Promote Girls’ Secondary Education: the Female Stipend Program in Bangladesh*. World Bank, Washington DC. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-hayat_46-0) [Feature film](http://banglapedia.search.com.bd/HT/F_0076.htm)in Banglapedia [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-newspapers_47-0) [Newspapers and periodicals](http://banglapedia.search.com.bd/HT/N_0169.htm)in Banglapedia
- ^
**a** **ă** [http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html#People](http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html#People) **JULHAS ALAM – Associated Press (ngày 21 tháng 6 năm 2011).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-49) [http://my.news.yahoo.com/bangladesh-moves-retain-islam-state-religion-103136892.html](http://my.news.yahoo.com/bangladesh-moves-retain-islam-state-religion-103136892.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh#cite_ref-50) [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Bangladesh](http://commons.wikimedia.org/wiki/Bangladesh?uselang=vi)
|Tìm thêm về
|Bangladesh tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wiktionary ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wikibooks ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Bangladesh)ở Wikivoyage ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wikiquote ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wikisource ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Commons ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wikinews ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Bangladesh)ở Wikiversity
- Chính thức
[“Bangladesh Government Official Web Page”](http://www.bangladesh.gov.bd). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Election Commission Secretariat”](http://www.bd-ec.org/index.php3). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Official parliamentary site”](http://www.parliamentofbangladesh.org/indexeng.html). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Electronic forms from the Government of Bangladesh”](http://www.forms.gov.bd/eng/). Truy cập 9-3 năm 2006. [“National Board of Revenue”](http://www.nbr-bd.org). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Bangladesh Telephone and Telegraph Board (BTTB/T&T)”](http://www.bttb.gov.bd). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Bangladesh Government Digitized Form”](http://www.forms.gov.bd). Truy cập 18-8 năm 2006.
- Dữ liệu
- Khác
[“Banglapedia – National Encyclopedia of Bangladesh”](http://banglapedia.search.com.bd/). Truy cập 9-3 năm 2006. [“United Nations in Bangladesh”](http://www.un-bd.org/bgd/index.html). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Bangladesh Garment Manufacturers and Exporters Association”](http://www.bgmea.com/). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Background Note: Bangladesh, U.S. Department of State (8/2005)”](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Federation of Bangladesh Chambers of Commerce and Industry”](http://www.fbcci-bd.org/). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Various policies of Bangladesh”](http://www.sdnpbd.org/sdi/policy/). Truy cập 9-3 năm 2006. [“Genocide in Bangladesh, 1971”](http://www.gendercide.org/case_bangladesh.html). Truy cập 9-3 năm 2006.
- Mục
[“Bangladesh”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bg.html)trên trang của [CIA World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook).
|
|
|
|
|
|
|
|![]()
[Bangladesh](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bangladesh?uselang=vi)
# Trận Định Tường (1861)
|
|
![]()
|Chỉ huy|
|
|Chỉ huy chính:Tổng đốc
Tuần phủ Nguyễn Hữu Thành
Án sát
Phó đề đốc Đặng Đức
|
|Chỉ huy chính:Chuẩn đề đốc Page
Trung tá Hải quân Bourdairs
Trung tá Hải quân Desvaux
Thiếu úy Maolini (Tây Ban Nha)
|Lực lượng|
|Không rõ.||Đoàn quân của Bourdairs khoảng 900 người
| Đoàn quân của Page không rõ..
|Tổn thất|
|Nhiều, nhưng không có số chính thức.||Nhiều, nhưng không có số chính thức.|
|.|**Trận Định Tường** hay ** là một phần của cuộc Pháp đánh chiếm Định Tường** [chiến tranh Pháp-Việt 1858-1884](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-%C4%90%E1%BA%A1i_Nam)trong [lịch sử Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), xảy ra từ ngày 26 [tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba)năm [1861](http://vi.wikipedia.org/wiki/1861)và kết thúc vào ngày 14 [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)cùng năm , tức sau khi Pháp đánh chiếm Tân Hòa ( [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-2) [Gò Công](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng)) và làm chủ hoàn toàn tỉnh thành này.
Mặc dù quân Pháp chịu nhiều thiệt hại, nhưng theo sử gia
[Phạm Văn Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_S%C6%A1n), thì chiến thắng này đã giúp họ *lập dần được nhiều căn cứ quan trọng, để hoàn thành cuộc chinh phục vùng đất đai của người Việt…* [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-VSTB-3)
## Mục lục
## Lý do đánh chiếm
Sau khi phá được
[Đại đồn Chí Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93n_Ch%C3%AD_H%C3%B2a) ngày 25 tháng 2 năm 1861, bộ chỉ huy thực dân Pháp thấy cần phải đánh lấy [Biên Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a) và [Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) để mở rộng khu vực và cũng để ổn định các vùng đất đã đánh chiếm được, nhưng vì không đủ quân để mở cả hai mặt trận và vì sau khi cân khi cân nhắc, Thủy sư đề đốc Charner quyết định đánh chiếm Định Tường trước, mà điểm mấu chốt là [thành Mỹ Tho](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_M%E1%BB%B9_Tho&action=edit&redlink=1), bởi mấy lý do chính sau . [4]
- Đây là tỉnh giàu có, là vựa
[lúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa), và là [thị trường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)lúa gạo quan trọng của [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
- Định Tường có vị trí then chốt trong hệ thống giao thông thủy ở
[đồng bằng sông Cửu Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long), có thể dễ dàng đi đến [Cao Miên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)và ra [Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF).
- Định Tường là một trung tâm kháng Pháp, cần phải nhanh chóng tiêu diệt.
- Chiếm được Định Tường, tức cắt đứt được nguồn cung ứng lúa gạo ra
[Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF)& các nơi khác.
- Ngoài ra, chiếm được Định Tường,
[thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)có thêm điều kiện để đánh lấy Vương quốc [Căm Bốt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia).
## Chuẩn bị
Bởi mùa mưa sắp đến, nên ngay khi quyết định đánh chiếm Định Tường, Đề đốc Charner hối hả sai nhiều toán đi thăm dò, cuối cùng ông cũng tìm được
[sông Bảo Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BB%8Bnh) (hay kênh Trạm) và kênh Thương Mại (Arroyo Commercial) để làm đường tiến quân. [5]
## Diễn biến
Ngày 26 tháng 3 năm 1861, Trung tá Hải quân Bourdairs
, từ 15 ngày nay đã đóng chốt tại cửa kênh Trạm, nhận được lệnh khởi sự hành quân, với chỉ thị đặc biệt của Đề đốc Charner là: [6] *Không được phép quên mục tiêu tối hậu của ta là chiếm Mỹ Tho (thư ngày 27 tháng 3 năm 1861)*. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-7)
Cùng phối hợp với Trung tá Hải quân Bourdairs có hai pháo hạm La Mitraill và L’Alarme, 5 tiểu pháo hạm cùng 200 lính thủy, 20 lính
[Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) do Thiếu úy Maolini dẫn đầu.
Việc làm đầu tiên là Bourdairs lệnh cho tất cả tàu bè đang ở kênh Thương Mại, nhưng vì cỏ rậm & bùn sình lấp cạn đã không tiến được, lui ra hết để theo đường kênh Trạm.
Ngày 1 tháng 4 năm 1861, các pháo hạm cùng nả súng phá được hai đồn của quân Việt ở bờ kênh.
Ngày 2 và 3 năm 1961, quân Pháp tập trung để phá các đập chắn ngang kênh dùng để cản ngăn tàu. Phá xong 4 đập, ba pháo hạm bằng sắt tiến lên, rồi nhanh chóng bắn triệt hạ đồn thứ ba đang canh giữ đập thứ 5 và thứ 6
của quân Việt. [8]
Ngày 4, từ
[Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), một đoàn quân đông đảo đi trên hộ tống hạm Echo do Đại úy De.Vautré chỉ huy đến chi viện, gồm:
- 200 lính bộ do hai Đại úy là Lafouge và Azières cầm đầu.
- 100 lính thủy, 2 đại đội thủy quân đánh bộ, hai cổ đại pháo nòng 4, hai súng cối miền núi nòng có khía cùng nhiều đạn dược do Đại úy Amlaudrie du Chauffaut cầm đầu.
- 50 lính công binh do Đại úy Bovet cầm đầu, có Thiếu úy Mathieu theo hỗ trợ và Thiếu úy Hải quân Amirault được biệt phái sang làm phụ tá.
Hai hôm sau, tức ngày 6 tháng 4, lại có thêm nhiều toán quân nữa do Trung tá Hải quân Desvaux
chỉ huy đến Vũng Gù. Cùng lúc đó, Trung úy bộ binh Guilhoust ở [9] [Thủ Dầu Một](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)cũng được lệnh xuống tàu 3 ổ súng cối xuống tăng viện.
Lúc này, đoàn quân viễn chinh trở nên đông đảo; và theo lệnh Charner, quyền tổng chỉ huy từ Trung tá Hải quân Bourdairs được chuyển sang cho Đại tá Hải quân Le Couriault du Quilio
, là sĩ quan tùy tùng của Thủy sư đề đốc Charner. Phụ tá cho chỉ huy mới có viên chỉ huy đoàn công binh là Allizé de Matignicourt, và huấn thị mới lần này là: [10] *Nếu vị Phó vương đề nghị thương thảo với ông (tức Le Couriault du Quilio), thì ông sẽ trả lời rằng phải để ông chiếm thành rồi mới nói chuyện. Không một phút nào ông được phép quên là ông đang liên hệ với một “con cáo” sẵn sàng đánh lừa ông.* [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-11)
Ngày 5 tháng 4, sau khi phá xong đập thứ 5 và thứ 6, hạm đội của Trung tá Hải quân Bourdairs và pháo hạm số 16 do Đại úy Béhic chỉ huy vừa đến tăng cường cùng thẳng tiến đến đập thứ 7. Vừa đến nơi, thì các tàu Pháp bị quân Việt ở hai bên bờ dùng súng bắn xuống. Tàu Pháp bắn trả, giết chết một và làm bị thương vài người khác.
Cũng vào sáng ngày này, đoàn quân tăng viện theo hộ tống hạm Echo vừa kể trên, bắt đầu đổ bộ xuống ngã ba sông Vàm Cỏ và kênh Vũng Gù. Từ đây, quân Pháp được đưa xuống các sa-lúp (Chaloupe, tức xuồng máy) để đến đập thứ 8 vào lúc 3 giờ chiều. Quân xung kích hai bên liền nổ súng bắn nhau được một lúc, thì quân Việt rút lui, bỏ lại chiến trường nhiều xác chết.
Đập này được đắp thật chắc chắn, lấp ngang một phần kênh dài suốt 90m, gồm ba chặng, mà mỗi chặng ngoài những cọc bằng cau, tre còn có 9 chiến thuyền chở đầy bùn đất bị nhận chìm.
Ngày 6 và ngày 7, quân Pháp đánh chiếm thêm đồn và cho phá đập thứ 9. Kể từ đầu trận, bên cạnh những công việc hết sức nặng nhọc là phá đập, các bệnh như dịch tả, kiết lỵ, sốt rét luôn làm cho quân Pháp kiệt sức và lo âu; nhưng dịch bệnh thật sự trở thành nỗi kinh hoàng bắt đầu từ ngày 7
[tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0).
Trung úy Hải quân Pháp Léopold Pallu, sĩ quan tùy viên Tổng hành dinh của tướng Leonard Charner & là người trực tiếp tham dự trận, sau này đã kể lại trong sách của mình như sau:
*…Ngày 7 tháng 4, ta khởi công phá đập. Chờ lúc nước ròng, ta vét bùn trong các thuyền nhận chìm…Công việc phá đập nặng nhọc hơn các ngày hôm trước nhiều, nước ngập lên đến vai, đầu ló ra khỏi nước thì trời nóng như thiêu như đốt. Bộ binh nhiều người bị dịch tả: thủy quân đã bị dịch tả từ mấy ngày trước rồi. Càng ngày càng phải huy động thêm bác sĩ cho đoàn viễn chinh… Ngay khi đến đập thứ bảy đã có đến 150 quân sĩ bị bịnh phải di tản: mỗi người một bịnh đòi hỏi phải săn sóc khác nhau; y tá cũng thiếu, bọn cu li Tàu bị dịch tả phải tự xoa bóp cho nhau.* *Nhiều tàu sa-lúp móp méo dưới móng ngựa từ khi còn ở Peh-tang bên* [Tàu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)bây giờ lại tệ hơn, bị thủng đáy và nước tràn vào; phần lớn các ghe thuyền cướp được của quân [An Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Nam)cũng bị nước vào. Xác của quân lính ta thâm đen vì tai ương dịch tả, tạm thời đặt ở gầm tàu, cứ mỗi lần tàu bị chòng chành thì đè lên người sống. Thật quả là những trạm cứu thương quân y hết sức thảm thương. *Chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ mà Trung úy hải quân Vicaire đã thấy trên chiếc sa-lúp Loire năm người trút hơi thở trước mắt mình. Hạm trưởng và sĩ quan trên tàu Monge tiếp tục chỉ huy thủy thủ phá đập, đây là số quân lính duy nhất từ khi khởi sự phá đập đến nay mà vẫn còn đứng vững. Trong số thủy thủ đoàn của tàu Monge nhiều người đã chết, người nào còn sống sót chắc lâu lắm mới đủ sức hồi phục. Vị chỉ huy Bourdais bị sốt; những hôm gần đây ai cũng thấy ông suy yếu rõ. Ông thường xuống xuồng nhỏ để huy động, nếu thấy quân lính chèo xuồng lơi tay vì mệt lã thì ông quay sang người cầm đầu bọn lính chèo mà nói rằng: “Bảo họ cố gắng lên, tao sẽ đề nghị gắn huân chương cho mày”. Cứ như thế mà ông thúc họ cố gắng thêm. Vị chỉ huy Bourdais, người điều động lính chèo và năm anh chèo xuồng người nào cũng ngất ngư như sắp chết. Vào một buổi chiều, khi đập thứ chín đã phá xong và sức chịu đựng đã cùng cực, người ta để ý thấy có một vài người Pháp và người Tagal bắt đầu than phiền…* [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-12)
Trong hai ngày (7 và 8) gánh chịu cực nhọc và thương vong để phá đập, các pháo hạm bằng sắt đã vượt được khúc kinh bị chận để gặp toán bộ binh đang đóng quân để chờ.
Ngày 9 tháng tư, Pháp dùng dân công mang vài khẩu đại pháo bọc hậu để bắn vào phía sau đồn, trong khi đó hạm đội sẽ tấn công vào mặt trước. Đồn vỡ, các pháo hạm và bộ binh Pháp cùng tiến. Do trinh sát kém, nên quân Pháp vẫn không biết đính xác đồn quân Việt ở đâu. Bất thình lình, đồn hiện ra ngay trước mặt chỉ cách bốn trăm thước, đúng vào một khúc quanh của con kinh Trạm. Pháo hạm số 18 đi đầu do Đại úy Bourdais
chỉ huy bắn một quả đạn, liền bị bắn trả ba quả đạn. Một rớt lên tàu, một làm bị thương một lính Pháp, một giết chết Bourdais vào chiều ngày 10 tháng 4 [13] . Tức thì bốn đại pháo nòng 30 có khía từ các chiến hạm đi cùng phóng đạn liên hồi vào phá tan nát đồn, khiến quân Việt phải tháo lui. Kể từ lúc đó suốt con kinh Trạm đã bị Pháp chiếm lĩnh. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-14)
Trung tá hải quân Desvaux nhận quyền điều khiển các pháo hạm thay Bourdais, nhanh chóng chiếm đồn thứ sáu (gần làng Trung Lương), vì khi đó quân Việt đã rút lui hết. Ngày 10 tháng 4, cả đạo quân viễn chinh đã đến gần sát thành Mỹ Tho. Nhưng vì ngày hôm sau bận làm tưởng niệm Bourdais, nên cả đoàn quân của Desvaux đánh mất công đầu, bởi thành Mỹ Tho đã bị Chuẩn đề đốc Page chiếm trước.
Theo Léopold Pallu, vì muốn chiếm lấy nhanh
[Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), nên ngày 6 tháng 4, Đề đốc Charne đã sai người đi thăm dò đường biển, cốt mở thêm một mũi tiến công nữa. Và sau khi “khổ công” mới tìm được, ngày 10 tháng 4, ba pháo hạm là Fusées, Lily và Sham Rock do Chuẩn đề đốc Page chỉ huy, đã rời Biên Hòa men theo đường biển, tiến vào cửa Tiểu ( [15] [sông Tiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Ti%E1%BB%81n)), với chỉ thị là để *góp phần cho Mỹ Tho mau sụp đổ và làm cho quân thù phải sớm điều đình*. Đoàn tàu này đã nhanh chóng phá đập chắn sông tại vàm cửa Tiểu, vàm Kỳ Hôn và phá tan hai đồn bảo vệ đập vào ngày 12 tháng 4.
Đối mặt với hai mũi tấn công của thực dân, Tổng đốc
[Nguyễn Công Nhàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Nh%C3%A0n) chạy về Kiến Đăng (thuộc phủ Kiến An, Định Tường), Án sát [Huỳnh Mẫn Đạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_M%E1%BA%ABn_%C4%90%E1%BA%A1t) cũng bỏ trốn; còn Tuần phủ Nguyễn Hữu Thành và Phó đề đốc Đặng Đức rút vào trong thành.
Nhưng vì thấy lực lượng quân đội của Pháp cùng với vũ khí hùng hậu quá, biết không thể nào giữ được nên trưa ngày 12 tháng 4 năm 1861, Nguyễn Hữu Thành đã ra lệnh thiêu hủy toàn bộ kho tàng, dinh thự rồi cùng với Đặng Đức thu gom vũ khí, tài liệu rút rồi rút quân về
[Vĩnh Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long) trước khi tàu Pháp đến.
Tổng đốc Long Tường là Trương Văn Uyển phái Án sát Nguyễn Duy Quang và Lãnh binh Tôn Thất Tuấn
đem khoảng ngàn quân [16] [Vĩnh Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long)qua cứu viện Định Tường. Đội quân này đóng bên hữu, ngoài thành, thấy tình thế như vậy nên đã cùng quân Định Tường rút hết về Vĩnh Long.
Cho nên, lúc 1 giờ 30 phút trưa ngày 12 tháng 4 năm 1861, đoàn tàu chiến của tướng Page đã chiếm lĩnh thành Mỹ Tho mà không hề tốn một viên đạn. Ngày 14 tháng 4, đoàn quân thủy bộ của Trung tá Desvaux mới vào bên trong thành. Cũng ngày này, quân Pháp tiến chiếm luôn Tân Hòa (
[Gò Công](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng)) . [17]
## Sau trận chiến
Hai bên đều bị thiệt hại về người và của nhiều, nhưng không có con số chính thức. Và theo Léopold Pallu, vì các quan trấn giữ thành Mỹ Tho cho đốt hết các kho nhà nước, và cả các xâu tiền kẽm, nên quân Pháp “chẳng còn vớt vát được gì. Tại các ụ đóng ghe ta cướp được vài thuyền quan thật đẹp bằng gỗ giá tị là một loại gỗ rất quí. Ta liền tu sửa các ghe cướp được, trang bị khi giới, đem tăng cường cho hạm đội của ta”.
. Khi hay tin quân viễn chinh Pháp chiếm được Mỹ Tho, Đề đốc Charner đã đến nơi sắp xếp việc hành chính, chính trị và lo việc phòng giữ thành. [18]
Về phía các quan
[nhà Nguyễn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n), thì Tổng đốc [Nguyễn Công Nhàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Nh%C3%A0n) chạy về Kiến Đăng, Tuần phủ Nguyễn Hữu Thành chạy về [Biên Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), và rồi cả hai đều dâng sớ chịu tội, đổ lỗi cho nhau. Vua [Tự Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c) và các đại thần trong triều, từ khi mất ba tỉnh [miền Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng) chỉ họp bàn loanh quanh, chưa tìm được kế sách cứu nước. Cho nên khi hay mất thêm [Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), nhà vua chỉ còn biết ra lệnh cho ba tỉnh là [Bình Thuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn), [Khánh Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) và [Bình Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh); mỗi tỉnh phải xuất 500 quân kéo vào [Biên Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), [Vĩnh Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long) và [An Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Giang) để hỗ trợ cho [Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), và lệnh cho các quan bại trận ở Định Tường phải trở về lập công chuộc tội . [19]
Sau khi thất trận này, tướng
[Nguyễn Bá Nghi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%C3%A1_Nghi) *thấy tình hình không thể sáng sủa được, bèn thảo thư nghị hòa với Charner* . [20]
Khác với cách ứng phó của một số tướng tá
[nhà Nguyễn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n), ngay từ lúc quân Pháp san bằng [Đại đồn Chí Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93n_Ch%C3%AD_H%C3%B2a), quân triều đình rút chạy; thì các đạo quân ứng nghĩa vẫn bám sát đối phương để chiến đấu. Đến khi Định Tường thất thủ, phong trào kháng chiến của nhân dân càng bùng lên dữ dội, và làm chủ được nhiều làng xã. Cho nên, theo GS. Nguyễn Phan Quang, mặc dù quân Pháp chiếm được Định Tường, nhưng chỉ đóng được ba đồn là [Gia Thạnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gia_Th%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1), [Chợ Gạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_G%E1%BA%A1o) và [Gò Công](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng). Nổi bật trong số những đạo quân ứng nghĩa, có [Trương Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%8Bnh) với khoảng 6.000 quân, làm chủ vùng [Tây Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y_Nam) Gò Công; [Đỗ Trình Thoại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%97_Tr%C3%ACnh_Tho%E1%BA%A1i) ở vùng Tân Hòa, Gò Công; [Phủ Cậu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_C%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) ở vùng Rạch Chanh ( [Mỹ Tho](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Tho)); [Võ Duy Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Duy_D%C6%B0%C6%A1ng) ở vùng [Tây Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc) Định Tường; và của Quản Tu (người đã bắn chết Trung tá Bourdais trên kênh Trạm (tức [sông Bảo Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BB%8Bnh)).
Bất lực trước sức đề kháng của nhân dân Việt, Đề đốc Hải quân Charner đã xin từ chức. Tháng 10 năm 1861, Đô đốc L. Bonard được cử sang thay, quyết tâm thực hiện lệnh của Bộ trưởng Hải quân Pháp là phải
*giữ vững sự đô hộ của chúng ta ở Sài Gòn…ở đó chúng có thể ở lại lâu dài.* [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-21)
## Nhận xét
- Léopold Pallu:
*Dịch tả trong mười lăm ngày đã gây chết chóc nhiều hơn là đại pháo và súng bắn trong một trận hỗn chiến.*
- V. Vial:
*Thực tế, cuộc tiến quân đánh chiếm Mỹ Tho diễn ra không đơn giản. Chưa có cuộc hành quân nào ở Nam Kỳ lại mệt nhọc và chết chóc nhiều như cuộc hành quân này…Quân lính ta, trên đường, đụng phải nhiều ổ đại bác, nhiều cản, nhiều chướng ngại vật đủ thứ của kẻ địch đã bày ra. Đó là một cuộc chiến đấu liên miên cả ngày lẫn đêm, chống người, chống vật của một vùng xa lạ huyền bí. Một số đông quân lính tham gia cuộc hành quân này đều bị chết, chết vì nhọc nhằn quá, hay chết vì bệnh dịch tả. Viên quan tư can đảm Bourdairs, người chỉ huy cuộc hành quân bị một viên đại bác làm bay mất cái đầu… Trên chiến thuyền Sông Ranh có 12 người thì bị bệnh dịch tả chết hết năm trong một ngày…Số đông quân lính bị chết vì quá mệt nhọc, vì bệnh dịch tả* . [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-22) *Trong cuộc xuất binh này, quân đội Pháp khổ cực vô cùng. Bệnh tả và bệnh lỵ đã giết hại một số người của họ. Nhưng ngoài cái thiệt hại này, họ đã lập dần được nhiều căn cứ quan trọng, để hoàn thành cuộc chinh phục vùng đất đai này của người Việt…* . [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_note-VSTB-3)
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-1) [Vương Hồng Sển](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n)viết: “Đếm ra lực lượng bên quân đội Pháp (quân của Bourdairs) lên đến 99 người, không kể súng dưới tàu, súng đoàn bộ binh gồm 18 súng đại bác, trong số đó có 6 cây ngắn”. ( *Sài Gòn tạp pín lù*, tr. 357) **Sách** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-2) *Lịch sử lớp 11*(nâng cao) ghi [Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng)mất ngày *12 tháng 4 năm 1861*(Nxb Giáo Dục, 2007, tr. 225), một bài viết trên website Bến Tre ghi ngày *15 tháng 4 năm 1861* [[1]](http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=278&Itemid=47).
- ^
**a** **ă** *(quyển 5, tập thượng), tr. 131.* [Việt sử tân biên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_t%C3%A2n_bi%C3%AAn) **Căn cứ theo các sách sau:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-4) *Lịch sử Việt Nam*(1858-cuối XIX): *Charner muốn làm chủ Định Tường vì đây là tỉnh giàu có vị trí then chốt trong hệ thống giao thông thủy, và cũng vì muốn cắt luồng vận chuyển lúa gạo từ nơi này ra Huế*(tr. 47).
- Tướng De Genouilly, trong báo cáo gửi về Bộ hải quân Pháp ngày 29 tháng 1 năm 1859, đã viết:
*khi chiếm được*(tr. 34). [Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), ta sẽ ngược [sông Cửu Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)tiến chiếm luôn Vương quốc [Căm Bốt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)
- Léopold Pallu:
*Thành Mỹ Tho kiểm soát hết*( [sông Tiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Ti%E1%BB%81n)và các đường thủy đổ vào sông này. Do đó thành có một vị trí chiến lược quan trọng. Hơn nữa Mỹ Tho còn là vựa thóc lại vừa là thị trường lúa gạo quan trọng *Lịch sử cuộc viễn chinh*, bản tiếng Việt, tr. 155). [Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)1861 [Trần Trọng Kim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim): Charner có sai người đưa thư sang cho vua [Cao Miên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)là Norodom (Nặc Ông Lân), đại lược nói rằng: *chủ ý của Pháp định lấy đất*( [Gia Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh)làm thuộc địa, và nay mai sẽ lấy Mỹ Tho (Định Tường) để cho tiện đường lưu thông với nước Cao Miên *, tr. 493)”.* [Việt Nam sử lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) *:* [Việt sử tân biên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_t%C3%A2n_bi%C3%AAn) *Ở*Việt sử tân biên [phía Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam), quân ta (quân Việt) vẫn xuất phát ở tỉnh này, đánh phá quân Pháp ( *, quyển 5, tập trung, tr.129).*
- H. Abel:
*Sáu tỉnh Nam Kỳ (mà trong đó có Mỹ Tho là vựa lúa lớn) có khả năng cung cấp dễ dàng 80.000 tấn gạo trắng cho xuất khẩu. Lượng gạo này chính là nền tảng, là căn bản cho hoạt động thương mại của chúng ta, trong khi chờ phát triển các loại canh tác khác. Trước kia, 8-9/10 số gạo này hàng ănm được chở ra Huế và các tỉnh phụ cận kinh đô, cung cấp cho binh lính ở Huế và gia đình các quan chức ăn lương. (Khi chúng ta có mặt ở đây) triều đình Huế tiếc ngơ ngẩn vì đã đánh mất vựa lúa gạo này*(La question de Cochinchine au poit de vue intérêts français, Paris, 1864. Dẫn lại theo Nguyễn Phan Quang, *Việt Nam thế kỷ XIX*, tr. 372)
-
**Kênh Trạm: tục gọi vậy là vì bên sông có đặt trạm để chuyển công văn của triều Nguyễn, sau Pháp đặt tên sông là Arroto de la Poste. Ngay từ thời** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-5) [Gia Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long), sông này đã có tên là Bảo Định Giang. Đây là một công trình nhân tạo nối liền rạch Vũng Gù và sông Mỹ Tho, một đường thủy chiến lược vào thời buổi ấy. Xem thêm: [[2]](http://www.baovinhlong.com.vn/newsdetails.aspx?id=227&newsid=12230). **Léopold Pallu ghi Bourdair mang cấp bực Đại úy.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-6) **Theo Léopold Pallu,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-7) *Histoire de L’Expédition de Cochinchine en 1961*, tr. 131. **Đập ngăn ở đây thường là những thân tre, thân cau vạt nhọn cắm dày và sâu, cùng nhiều sọt đá nằm dưới đáy kênh. Riêng ở đập thứ 5 và 6 có neo 25 chiếc bè chất đầy lưu quỳnh cùng bùi nhùi và xác một chiến thuyền do quân Việt cố ý đánh đắm.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-8) **Cấp bậc của Desvaux,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-9) [Vương Hồng Sển](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n)ghi là Trung tá Hải quân, Sách của Léopold Pallu (bản tiếng Việt) dịch là Đại úy Hải quân. **Cấp bậc của Le Couriault du Quilio,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-10) [Vương Hồng Sển](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n)ghi là Đại tá Hải quân. Sách của Léopold Pallu (bản tiếng Việt) dịch là Đại úy Hải quân. **Chép theo Léopold Pallu (tr. 136). Từ Phó vương ở đây, Vương Hồng Sển dịch là quan Kinh Lược kèm theo câu hỏi:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-11) *Ám chỉ Phan Thanh Giản chăng?*( *Sài Gòn tạp pín lù,*tr. 359) **Léopold Pallu,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-12) *Histoire de L’Expédition de Cochinchine en 1961*, tr. 141-142. **Đoạn này tác giả Léopold Pallu gọi cấp bậc của Bourdais, khi thì Trung tá, khi thì Thiếu tá. Ở sử Việt, trước sau đều gọi là Trung tá.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-13) **Tại Bến Chùa (Trung Lương), pháo hạm Monge đã bị trúng ba quả thần công của quân ta, Trung tá Bourdais và 5 thủy thủ bỏ mạng vào chiều ngày 10 tháng 4 năm 1861** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-14) [[3]](http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?cap=4&idcha=2589&id=2596). Theo GS. Nguyễn Phan Quang, người bắn chết Bourdais là Quản Tu (sách ở mục tham khảo, tr. 279) **Chữ dùng của Léopold Pallu, bản tiếng Việt, tr. 151.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-15) **Tên ghi theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-16) [[4]](http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?cap=4&idcha=2589&id=2596). Sách *Hỏi đáp lịch sử*(tập 4, tr. 53-54), ghi tên là Nguyễn Quang Duy và Tôn Thất Tuân. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-17) [Theo](http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?cap=4&idcha=2589&id=2596) **Léopold Pallu, bản tiếng Việt, tr. 156.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-18) **Theo bài Quân Pháp đánh chiếm Định Tường và Gò Công trên Website** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-19) [Tiền Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_Giang) [[5]](http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?cap=4&idcha=2589&id=2596) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-20) *tr. 132.* [Việt sử tân biên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_t%C3%A2n_bi%C3%AAn), [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-21) *Việt Nam thế kỷ XIX*(1802-1884), tr. 278-279 **Paul Vial:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%281861%29#cite_ref-22) *Histoire de la Cochinchine*, tr. 112-113 (Dẫn lại theo *Tổng tập*do [Trần Văn Giàu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u)soạn. Nxb QĐND, 2006, tr. 94).
## Tham khảo chính
- Léopold Pallu,
*Histoire de L’Expédition de Cochinchine en 1961*(Lịch sử cuộc viễn chinh Nam Kỳ 1861), do nhà xuất bản Hachette in tại Pháp năm 1864. Bản dịch của Hoang Phong. Nxb Phương Đông, 2008. [Trần Trọng Kim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim), *. Nxb Tân Việt, 1968.* [Việt Nam sử lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) [Vương Hồng Sển](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n), *Sài Gòn tạp pín lù*. Nxb VH-TT, 19998. [Phạm Văn Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_S%C6%A1n), *Việt sử tân biên*, Q. 5, tập thượng. Sài Gòn, 1962.
- Huỳnh Minh,
*Định Tường (Mỹ Tho) xưa*. Nxb Thanh Niên in lại năm 2001. [Trần Văn Giàu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u), *Tổng tập*. Nxb QĐND, 2006.
- Nguyễn Phan Quang,
*Việt Nam thế kỷ XIX*(1802-1884). Nxb TP. HCM, 2002.
- Hoàng Văn Lân & Ngô Thị Chính,
*Lịch sử Việt Nam (1858- cuối XIX),*Q. 3, Tập I, Phần 1. Sách dùng cho Đại học sư phạm. Nxb Giáo dục, 1979.
- Nhóm Nhân Văn Trẻ,
*Hỏi đáp lịch sử (tập 4*). Nxb Trẻ, 2007.
## Liên kết ngoài
|
|
|
|[Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Pháp-Đại Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_v%C3%A0_chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-%C4%90%E1%BA%A1i_Nam) [Lịch sử Tiền Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ti%E1%BB%81n_Giang) [Tiền Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BB%81n_Giang) [Trận đánh liên quan tới Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_li%C3%AAn_quan_t%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Mỹ Tho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%B9_Tho) **Video yêu thích**
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](http://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)