markdown:
# Campuchia
[Cam pu chia](/w/index.php?title=Cam_pu_chia&redirect=no))
|Vương quốc Campuchia|
|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
|(tiếng Kh'mer)
Preah Reacheanachak Kampuchea
(tiếng Kh'mer)
|
|
![]()
|
|[Tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): "Dân tộc, Tôn giáo, Quốc vương" [Nokoreach](/wiki/Nokoreach) *Majestic Kingdom* [Quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Dân chủ Đại nghị](/wiki/Th%E1%BB%83_ch%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [Vua](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia_Campuchia) [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Campuchia) [Norodom Sihamoni](/wiki/Norodom_Sihamoni) [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen) [Tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer)¹ [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) [11°31′B, 104°49′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Campuchia¶ms=11_31_N_104_49_E_type:country(181.035)) [hạng 88](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [ĐNÁ](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81&action=edit&redlink=1)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+7) **Độc lập** [9 tháng 11](/wiki/9_th%C3%A1ng_11) [1953](/wiki/1953) [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [hạng 65](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 118](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2014) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) [hạng 136](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Riel](/wiki/Riel_Campuchia)² (
)
[KHR] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.kh](/wiki/.kh) [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p)và [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)
²
[Đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)rất thông dụng. **Campuchia** ( [chữ Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): កម្ពុជា, Kampuchea, IPA: [kɑmpuˈciə], tên chính thức: **Vương quốc Campuchia**, [chữ Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា), cũng còn gọi là **Cam Bốt** là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) nằm trên [bán đảo Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) ở vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), giáp với [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan) ở phía Nam, [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) ở phía Tây, [Lào](/wiki/L%C3%A0o) ở phía Bắc và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ở phía Đông. Campuchia có ngôn ngữ chính thức là [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer), thuộc [nhóm Môn-Khmer](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%B4n-Khmer) trong [hệ Nam Á](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C3%81). [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) trước [thế kỷ 21](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_21) còn dùng những tên khác như **Chân Lạp** ( [chữ Nho](/wiki/Ch%E1%BB%AF_Nho): 真臘) và **Cao Miên** (高棉) để gọi nước này.
Về tên gọi
[Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) hoặc Cao Miên, trong sử Việt xưa, danh từ Chân Lạp được dùng để chỉ nước Campuchia thời [hậu Angkor](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia_(1431-1863)), thời các [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) tại Việt Nam. Nhưng thật ra Chân Lạp, tên nước và người, chỉ tồn tại từ thế kỷ thứ VI và chấm dứt vào thế kỷ thứ IX (802). Kế tiếp thời Chân Lạp là thời Angkor với Triều đại [đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) kéo dài đến thế kỷ XV. Danh từ thường được dùng nhiều hơn trong lịch sử thế giới khi gọi người Campuchia hoặc các Triều đại Campuchia hậu Chân Lạp cho đến ngày nay là Khmer (Cao Miên) hơn là Chân Lạp (Chenla). Cao Miên có thể dùng để chỉ [đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) nói riêng, hoặc nước / người Campuchia nói chung. Nên có lẽ, nếu cần áp dụng tên gọi một cách chính xác, Chân Lạp chỉ có thể áp dụng vào thời kỳ VI đến thế kỷ IX. Cao Miên mới là danh từ thông dụng để gọi nước / người Campuchia xưa, ít nhất là từ sau thế kỷ IX cho đến thời kỳ [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Quan hệ đối ngoại](#Quan_h.E1.BB.87_.C4.91.E1.BB.91i_ngo.E1.BA.A1i) [4 Hành chính](#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [5 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [6 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Dân cư và ngôn ngữ](#D.C3.A2n_c.C6.B0_v.C3.A0_ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF) [8 Du lịch](#Du_l.E1.BB.8Bch) [9 Nghệ thuật](#Ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [10 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [11 Những ngày lễ chính của Campuchia](#Nh.E1.BB.AFng_ng.C3.A0y_l.E1.BB.85_ch.C3.ADnh_c.E1.BB.A7a_Campuchia) [12 Giáo dục](#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) [13 Tôn giáo](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [14 Dữ liệu chung](#D.E1.BB.AF_li.E1.BB.87u_chung) [15 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [16 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [17 Tham khảo và Đọc thêm](#Tham_kh.E1.BA.A3o_v.C3.A0_.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [18 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=1)]
Nền văn minh đầu tiên được biết tại Campuchia xuất hiện vào khoảng
[thiên niên kỷ thứ nhất](/wiki/Thi%C3%AAn_ni%C3%AAn_k%E1%BB%B7_1); từ [thế kỷ 9](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9) đến [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13), nền [văn minh Khmer](/w/index.php?title=V%C4%83n_minh_Khmer&action=edit&redlink=1) đã phát triển rực rỡ ở đây.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng
[Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam) (Funan) là vương quốc cổ, tồn tại từ [thế kỷ 1](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1) đến [thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), thời thịnh trị có lãnh thổ rộng lớn ở phía nam bán đảo Đông Nam Á, bao gồm Campuchia, nam [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), nam [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) ngày nay. Lúc này ở khu vực Bắc Campuchia và Nam Lào có một thuộc quốc là [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) ( *Chenla*) được hình thành từ [thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5) của tộc người Môn-Khmer. Vào [thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), Chân Lạp thoát khỏi sự lệ thuộc vào [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam) rồi chiếm toàn bộ lãnh thổ Phù Nam.
Triều đại cầm quyền của Chân Lạp có nguồn gốc từ nhân vật thần thoại Campu, lấy nàng
[Naga](/w/index.php?title=Naga&action=edit&redlink=1) (con gái thần nước, biến từ rắn thành thiếu nữ). Tên gọi "Campuchia", xuất hiện vào khoảng [thế kỷ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), gắn với tên nhân vật này. Sau năm [707](/wiki/707), Chân Lạp tách thành hai quốc gia [Lục Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) và [Thủy Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p).
Sau hàng thế kỷ (từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18) bị mất đất đai và dân số cho các quốc gia
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) thì Campuchia lại bị bảo hộ bởi [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) trong [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) vào năm [1863](/wiki/1863). Sau sự xâm chiếm của [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) trong [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) thì Pháp lại quay lại. Campuchia tuyên bố độc lập vào năm [1953](/wiki/1953), trở thành một vương quốc. Năm [1960](/wiki/1960), Thái tử [Norodom Sihanouk](/wiki/Norodom_Sihanouk) lên làm Quốc trưởng chứ không làm vua sau khi vua cha mất. Ông thi hành chính sách trung lập.
### Thời kỳ Chiến tranh Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=2)]
Trong
[Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) ( [1954](/wiki/1954)- [1975](/wiki/1975)), lực lượng cộng sản của [Trung ương Cục miền Nam](/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam) đã sử dụng những lãnh thổ biên giới Campuchia gần Việt Nam như một căn cứ địa để chống lại chính quyền [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) nên [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã ném hàng loạt bom xuống các vùng cộng sản ở Campuchia. Một số nguồn ước tính số thương vong dân sự tại đây đạt tới con số 100.000 người . Năm [1] [1970](/wiki/1970), tướng [Lon Nol](/wiki/Lon_Nol)làm đảo chính lật đổ triều đình phong kiến và lên nắm quyền tuyên bố thành lập nước **. Chính quyền này đã bị lật đổ bởi những người theo đường lối** [Cộng hòa Khmer](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Khmer) [cộng sản cực đoan](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%B1c_%C4%91oan&action=edit&redlink=1)là [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), được [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)giúp đỡ, trong năm 1975.
### Khmer Đỏ cầm quyền[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=3)]
Khmer Đỏ do
[Pol Pot](/wiki/Pol_Pot) lãnh đạo nắm được chính quyền vào năm 1975, thành lập nước "Campuchia Dân chủ". Họ chiếm thủ đô [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) và bắt đầu lùa dân ra khỏi thành thị vào tháng 10 năm [1974](/wiki/1974), Phnom Penh trở thành một thành phố chết - không có cư dân sinh sống. Trong thời gian này tiền tệ bị xoá bỏ và Khmer Đỏ thực hiện triệt để chính sách "tự cung tự cấp" - bài phương Tây và "quyết tâm xây dựng Xã hội Chủ nghĩa trong vòng 6 tháng" . Theo dự án Genocide Project của [2] [Đại học Yale](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Yale), lao động khổ sai, bệnh tật, hành hình và "thanh trừng" đã làm khoảng hơn 1,7 triệu người đã chết trong khoảng thời gian 4 năm cải tạo xã hội của Khmer Đỏ (1975-1979) . [[3]](#cite_note-3)
Trong những năm nắm quyền, trong nội bộ Khmer Đỏ đã có sự thanh trừng lẫn nhau mà kết quả là những người thân Cộng sản Việt Nam bị bài trừ và phải bỏ trốn sang Việt Nam. Trong thời gian này hai bên đã có những xung đột biên giới nhỏ nhưng kéo dài.
Cuối năm
[1978](/wiki/1978) sau khi chính quyền Pol Pot đem quân tấn công biên giới và giết hại thường dân Việt Nam thì [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) đã tổ chức [chiến dịch phản công](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_ph%E1%BA%A3n_c%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y-Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và theo yêu cầu giúp đỡ của lực lượng thân Việt Nam ở Campuchia, họ đưa quân vào Campuchia lật đổ chế độ diệt chủng Khmer Đỏ ( [7 tháng 1](/wiki/7_th%C3%A1ng_1) năm [1979](/wiki/1979)) và đưa quân tới sát biên giới phía tây với [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan).
Do chiến thắng quá nhanh của
[quân đội Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), quân khmer Đỏ chỉ tan rã chứ chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, vì vậy trong 13 năm đóng quân tại Campuchia, quân đội Việt Nam đã bị lực lượng tàn quân này quấy phá gây thiệt hại khá lớn. Các cuộc chiến nhỏ lẻ tẻ diễn ra liên tục trước khi Việt Nam rút quân năm 1989 và [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) hỗ trợ bầu cử năm [1993](/wiki/1993), giúp cho nước này khôi phục lại tình trạng bình thường.
### Cộng hòa Nhân dân Campuchia[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=4)]
Được Việt Nam hậu thuẫn, ngày
[8 tháng 1](/wiki/8_th%C3%A1ng_1) năm 1979 Hội đồng Nhân dân Cách mạng nước ** do Cộng hòa Nhân dân Campuchia** [Heng Samrin](/wiki/Heng_Samrin)làm chủ tịch đã được thành lập. Tuy vậy chính quyền này chỉ được một số nước cộng sản công nhận và chưa tự bảo vệ được mà vẫn cần đến sự có mặt của quân đội Việt Nam. Năm 1981, Cộng hòa Nhân dân Campuchia tổ chức bầu quốc hội và ban hành [hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p).
Trong thời gian này, Kampuchea Dân chủ của Khmer Đỏ vẫn giữ được ghế đại diện cho Campuchia ở Liên hiệp quốc.
Ngày
[22 tháng 6](/wiki/22_th%C3%A1ng_6) năm [1982](/wiki/1982), Chính phủ Liên hiệp ba phái Campuchia do [Norodom Sihanouk](/wiki/Norodom_Sihanouk) làm Chủ tịch, [Khieu Samphon](/wiki/Khieu_Samphan) (phái Khmer Đỏ) làm Phó Chủ tịch và [Son Sann](/wiki/Son_Sann) (phái thứ ba) làm Thủ tướng được thành lập tại [Kuala Lumpur](/wiki/Kuala_Lumpur) ( [Malaysia](/wiki/Malaysia)). [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã rút quân ra khỏi Campuchia trước kế hoạch (1990) và chính phủ tại Phnom Penh chấp nhận đàm phán với [Chính phủ Liên hiệp ba phái Campuchia](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_ba_ph%C3%A1i_Campuchia&action=edit&redlink=1). Việc rút quân đội Việt Nam được hoàn tất ngày [26 tháng 9](/wiki/26_th%C3%A1ng_9) năm [1989](/wiki/1989).
### Sihanouk trở về[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=5)]
Sau nhiều phen thương lượng,
[Hoàng thân Sihanouk](/wiki/Norodom_Sihanouk) đã trở về [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) ngày [23 tháng 11](/wiki/23_th%C3%A1ng_11) năm [1991](/wiki/1991) sau 13 năm vắng mặt. Năm 1992-1993, Lực lượng Gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc Campuchia (UNTAC) tạm thời quản lý Campuchia. Một cuộc tuyển cử tự do được tổ chức năm [1993](/wiki/1993) dưới sự giám sát của Liên hiệp quốc. Hoàng thân Sihanouk trở lại nắm quyền đất nước.
Chính phủ liên hiệp được lập sau bầu cử
[1998](/wiki/1998) đem lại sự ổn định về chính trị, Khmer Đỏ không tham gia mà tiếp tục chống đối. Không có ai trong số các thủ lĩnh của Khmer Đỏ bị xét xử vì những [tội ác diệt chủng](/w/index.php?title=T%E1%BB%99i_%C3%A1c_di%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1) mà họ đã phạm trong những năm nắm chính quyền của họ.
Ngay sau đó,
[Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Campuchia&action=edit&redlink=1) lật ngược tình thế: loại các thành phần hoàng gia chống đối rồi tiêu diệt, bắt giữ Khmer Đỏ. Hậu quả của thời kỳ Hoàng thân Sihanouk trở về là một số nơi rơi vào tình trạng vô chính phủ, nay đang được khắc phục.
### Thời kỳ Vương quốc Campuchia (tái lập)[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=6)]
Sau khi cuộc Tổng tuyển cử tự do được Liên Hợp Quốc đứng ra tổ chức tháng 5 năm 1993, các phe phái, chủ yếu các CPP (Đảng Nhân dân Campuchia), FUNCIPEC (Đảng Bảo hoàng) và đảng của Sam Rensi phải mất đến 4 tháng mới thỏa thuận được cơ cấu phân chia quyền lực. Đến tháng 9 năm 1993, Quốc hội và Chính phủ mới được thành lập với nòng cốt là FUNCIPEC và CPP. Quốc hội nhất trí lấy tên nước là Vương quốc Campuchia. Đứng đầu nhà nước là Quốc vương
[Norodom Sihanuk](/wiki/Norodom_Sihanouk). Thủ tướng thứ nhất Norodom Ranarit (Chủ tịch Đảng FUNCIPEC), Thủ tướng thứ hai là Hun Xen (Phó Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia). Chủ tịch quốc hội là Chia Xim (CPP). Năm 1997, ông Ung Huot (FUNCIPEC) thay ông Ranarit giữ chức thủ tướng thứ nhất. Từ năm 1993 đến nay, Campuchia đã trải qua 4 lần tổng tuyển cử. Ở lần tổng tuyển cử thứ 4 năm 2008, Đảng CPP dù chiếm đa số, nhưng không thể tự mình thành lập chính phủ do không giành được tỷ lệ đa số ghế 2/3 cần thiết theo luật định. Chính vì vậy, CPP buộc phải tìm kiếm liên minh từ FUNCINPEC, trên tinh thần đoàn kết dân tộc. Sau 15 năm tái lập chế độ quân chủ lập hiến, Vương quốc Campuchia đã thu dược nhiều thành tựu lớn trên các lĩnh vực phát triển kinh tế, văn hóa xã hội và quan hệ đối ngoại.
Campuchia mở cửa và thân thiện với thế giới, sớm gia nhập
[WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Tuy vậy, kinh tế và mức sống vẫn phát triển chậm. Tổng GDP là 3.677 triệu USD (năm 2003), GDP bình quân đầu người 280 USD (2003) trên 30% dân chúng sống dưới mức nghèo khổ. Một phần do điểm xuất phát quá thấp (gần như bằng 0 sau giải phóng 1979) và một phần do quyền lực thực tế của chính quyền chưa hoàn thiện.
Năm 1998, Polpot chết, lực lượng Khmer Đỏ tan rã. Tháng 6 năm 2003, Liên hợp quốc và Chính phủ Campuchia đạt được thỏa thuận về việc xét xử các thủ lĩnh Khmer Đỏ. Hai bên thống nhất lập một tòa án do các thẩm phán quốc tế và thẩm phán Campuchia cùng làm chủ tọa. Tuy nhiên, việc xét xử Khmer Đỏ diễn ra hết sức chậm chạp do những thế lực đã nâng đỡ Khmer Đỏ trước đây (Trung Quốc) cản trở. Phần lớn các nhân vật quan trọng của tổ chức này đã chết già mà không bị tòa kết án. Mãi đến cuối năm 2008, phiên tòa đầu tiên xét xử các thủ lĩnh Khmer Đỏ mới được mở. Người đầu tiên bị xét xử là Kang Kech Ieu, giám đốc nhà tù S21 (Tulsleng), người đã tổ chức giết chết hàng vạn người Campuchia mà Khmer Đỏ cho là thù địch trong hơn 3 năm cầm quyền của họ.
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=7)]
Chính trị Campuchia được nhiều người nước ngoài biết đến bởi thời kỳ diệt chủng của Khmer Đỏ, việc này gây ra những đổ vỡ lớn trong nội bộ những nước đã từng ủng hộ chế độ này.
Đất nước này được cai trị bởi Quốc vương
[Norodom Sihanouk](/wiki/Norodom_Sihanouk) sau khi ông trở lại làm vua vào tháng 9 năm [1993](/wiki/1993). Đây là chế độ [quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) và trên thực tế quốc vương không điều hành đất nước. Cuối tháng 10 năm [2004](/wiki/2004) Norodom Sihanouk truyền ngôi lại cho Thái tử [Norodom Sihamoni](/wiki/Norodom_Sihamoni).
Đảng cầm quyền hiện nay là
[Đảng Nhân dân Campuchia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Campuchia) (CPP), thủ tướng đương nhiệm là [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen).
Campuchia là thành viên của
[Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và [Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Nước này đã đạt được sự ổn định tương đối về chính trị từ [thập niên 1990](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990) trở lại đây.
## Quan hệ đối ngoại[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=8)]
Quan hệ đối ngoại của Vương quốc Campuchia được điều phối bởi
[Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_v%C3%A0_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Campuchia&action=edit&redlink=1), đứng đầu là Bộ trưởng [Prak Sokhonn](/w/index.php?title=Prak_Sokhonn&action=edit&redlink=1).
Campuchia là thành viên của
[Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Ngân hàng thế giới](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và [Quỹ tiền tệ Quốc tế](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Nó là một thành viên của [Ngân hàng Phát triển châu Á](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%A2u_%C3%81) (ADB), [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), và trở thành thành viên của [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ngày 23.10.2004. Năm 2005 Campuchia đã tham dự [Hội nghị thượng đỉnh Đông Á](/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_c%E1%BA%A5p_cao_ASEAN) khai mạc tại [Malaysia](/wiki/Malaysia). Vào ngày 23 tháng 11 năm 2009, Campuchia phục hồi lại là thành viên của [Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế](/wiki/C%C6%A1_quan_N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (IAEA). Campuchia lần đầu tiên trở thành thành viên của IAEA vào ngày 06 tháng 02 năm 1958 nhưng đã từ bỏ vị trí thành viên của mình vào ngày 26 tháng 03 năm 2003. [4] Campuchia đã thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia, bao gồm 20 Đại sứ quán [[5]](#cite_note-5) bao gồm nhiều nước láng giềng châu Á và những đối tác quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình Paris, trong đó có [[6]](#cite_note-6) [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Úc](/wiki/%C3%9Ac), [Canada](/wiki/Canada), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)(EU), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), và [Nga](/wiki/Nga) Như một kết quả của quan hệ quốc tế, tại Campuchia còn có các tổ chức nhân đạo khác nhau đã hỗ trợ các nhu cầu cơ sở hạ tầng xã hội, kinh tế và dân sự... [[7]](#cite_note-7)
### Xếp hạng quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=9)]
|Tổ chức quốc tế||Khảo sát||Xếp hạng||Score|
|
|[Chỉ số thuận lợi kinh doanh](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_thu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%A3i_kinh_doanh)(2012) [Minh bạch Quốc tế](/wiki/Minh_b%E1%BA%A1ch_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [Chỉ số nhận thức tham nhũng](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_tham_nh%C5%A9ng)(2012) [Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Chỉ số phát triển con người](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2012) [Hội đồng Vàng Thế giới](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_V%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) [Dự trữ vàng](/wiki/D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_v%C3%A0ng)(2010) [Phóng viên không biên giới](/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi) [Chỉ số tự do báo chí](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_b%C3%A1o_ch%C3%AD&action=edit&redlink=1)(2012) [Quỹ Di sản](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Di_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Chỉ số tự do kinh tế](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_kinh_t%E1%BA%BF)(2012) [Báo cáo cạnh tranh toàn cầu](/wiki/B%C3%A1o_c%C3%A1o_c%E1%BA%A1nh_tranh_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) [Diễn đàn Kinh tế thế giới](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(2012) [Chỉ số hòa bình toàn cầu](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_h%C3%B2a_b%C3%ACnh_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) [Viện Kinh tế và Hòa Bình](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_H%C3%B2a_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)(2012) [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Chỉ số giáo dục](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)(2012) [World Development Indicators](/w/index.php?title=World_Development_Indicators&action=edit&redlink=1) [Global Internet usage](/w/index.php?title=Global_Internet_usage&action=edit&redlink=1)(2011)
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=10)]
Nước Campuchia được chia thành 25 đơn vị hành chính địa phương cấp một gồm 21
[tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Campuchia) và 4 thành phố trực thuộc trung ương. Các tỉnh được chia thành các [huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Campuchia) và huyện đảo, còn các thành phố trực thuộc trung ương được chia thành các [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Campuchia). Dưới huyện là các xã, và dưới quận là các phường. Phường và xã là cấp hành chính địa phương cuối cùng ở Campuchia. Trong một xã có thể có một hoặc nhiều hơn một làng, nhưng làng không phải là một cấp hành chính chính thức.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=11)]
Diện tích Campuchia khoảng 181.035 km²
, có 800 km biên giới với [8] [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan)về phía bắc và phía tây, 541 km biên giới với [Lào](/wiki/L%C3%A0o)về phía đông bắc, và 1.137 km biên giới với [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)về phía đông và đông nam. Nước này có 443 km bờ biển dọc theo [Vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan).
Đặc điểm địa hình nổi bật là một hồ lớn ở vùng đồng bằng được tạo nên bởi sự ngập lụt. Đó là hồ
[Tonle Sap](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap) (Biển Hồ), có diện tích khoảng 2.590 km² trong [mùa khô](/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4) tới khoảng 24.605 km² về [mùa mưa](/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a). Đây là một đồng bằng đông dân, phù hợp cho cấy lúa nước, tạo thành vùng đất trung tâm Campuchia. Phần lớn (khoảng 75%) diện tích đất nước nằm ở cao độ dưới 100 mét so với mực nước biển, ngoại trừ [dãy núi Cardamon](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Cardamon&action=edit&redlink=1) (điểm cao nhất là 1.771 m), phần kéo dài theo hướng bắc-nam về phía đông của nó là [dãy Voi](/w/index.php?title=D%C3%A3y_Voi&action=edit&redlink=1) (cao độ 500-1.000 m) và dốc đá thuộc [dãy núi Dangrek](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_D%C3%A2ngr%C3%AAk) (cao độ trung bình 500 m) dọc theo biên giới phía bắc với Thái Lan.
Nhiệt độ dao động trong khoảng 10-38 °C. Campuchia có các
[mùa mưa](/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a) nhiệt đới: gió tây nam từ [Vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan)/ [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) đi vào đất liền theo hướng đông bắc mang theo hơi ẩm tạo thành những cơn mưa từ tháng 5 đến tháng 10, trong đó lượng mưa lớn nhất vào khoảng tháng 9, tháng 10; gió đông bắc thổi theo hướng tây nam về phía biển trong mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3, với thời kỳ ít mưa nhất là tháng 1, tháng 2.
Campuchia cũng là quốc gia có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là
[hổ](/wiki/H%E1%BB%95), [voi](/wiki/Voi) và [bò tót](/wiki/B%C3%B2_t%C3%B3t) khổng lồ. Rất nhiều loài đang đứng trước hiểm họa diệt chủng do nạn săn trộm và phá rừng.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=12)]
Vương quốc Campuchia đã bị tàn phá gần như hoàn toàn sau thời kỳ Polpot Khmer Đỏ, thành phố lớn nhất Phnompenh đứng lên từ một thành phố chết không một bóng người và được khôi phục với vẻ huy hoàng như ngày nay. Ảnh hưởng của chiến tranh ngoại quốc lẫn nội chiến nghiêm trọng hơn ở Việt Nam nên cho đến nay nền kinh tế vẫn còn nhiều điều bất cập, tình trạng tham nhũng lớn và luật pháp lỏng lẻo khiến cho đất nước có nhiều điều cần phải giải quyết.
Sự phát triển của nền kinh tế Campuchia bị chậm lại một cách đáng kể trong thời kỳ
[1997](/wiki/1997)- [1998](/wiki/1998) vì khủng hoảng kinh tế trong khu vực, bạo lực và xung đột chính trị. Đầu tư nước ngoài và du lịch giảm mạnh. Trong năm [1999](/wiki/1999), năm đầu tiên có được hòa bình thực sự trong vòng 30 năm, đã có những biến đổi trong cải cách kinh tế và tăng trưởng đạt được ở mức 5%. Mặc dù bị ngập lụt tràn lan, [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) tăng trưởng ở mức 5.0% trong năm [2000](/wiki/2000), 6.3% trong năm [2001](/wiki/2001) và 5.2% trong năm [2002](/wiki/2002). Du lịch là ngành dịch vụ tăng trưởng mạnh nhất của Campuchia, với số du khách tăng 34% trong năm 2000 và 40% trong năm 2001 trước sự kiện [khủng bố 11 tháng 9 năm 2001](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_11_th%C3%A1ng_9_n%C4%83m_2001&action=edit&redlink=1) tại [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Mặc dù đạt được những sự tăng trưởng như vậy nhưng sự phát triển dài hạn của nền kinh tế sau hàng chục năm chiến tranh vẫn là một thách thức to lớn. Dân cư thất học và thiếu các kỹ năng nghề nghiệp, đặc biệt là ở vùng nông thôn nghèo đói gần như chưa có các điều kiện cần thiết của cơ sở hạ tầng. Sự lo ngại về không ổn định chính trị và tệ nạn tham nhũng trong một bộ phận chính quyền làm chán nản các nhà đầu tư nước ngoài và làm chậm trễ các khoản trợ giúp quốc tế. Chính quyền đang phải giải quyết các vấn đề này với sự hỗ trợ của các tổ chức song phương và đa phương.
Campuchia đã gia nhập tổ chức
[Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) từ ngày [13 tháng 10](/wiki/13_th%C3%A1ng_10) năm [2004](/wiki/2004).
Đầu năm
[2007](/wiki/2007), nhiều nghiên cứu của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Ngân hàng Thế giới](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard) và nhiều tổ chức uy tín khác trên thế giới được công bố: cho rằng Campuchia có trữ lượng có thể lên đến 2 tỉ thùng dầu và 10.000 tỉ mét khối khí đốt .
## Dân cư và ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=13)]
Campuchia là quốc gia thuần nhất về dân cư với hơn 90% dân số là
[người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) và nói [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer), ngôn ngữ chính thức. Số còn lại là [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), [người Campuchia gốc Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Campuchia_g%E1%BB%91c_Hoa), [người Chàm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) và [người Thượng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng) sống tập trung ở miền núi phía bắc và đông bắc. [Phật giáo Theravada](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) hay còn gọi là Phật giáo nguyên thủy bị Khmer Đỏ hủy diệt đã được phục hồi là tôn giáo chính thức, với khoảng 95% dân số. [Phật giáo Đại thừa](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa) Bắc tông chủ yếu tập trung trong cộng đồng người Việt và người Hoa. [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) và [đạo Bà la môn](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) ở các cộng đồng [Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [Ki-tô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) chiếm khoảng 2% dân số... [Tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) và [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được nhiều người Campuchia sử dụng như là ngôn ngữ thứ hai và thông thường là ngôn ngữ phải học trong các trường phổ thông và đại học. Nó cũng được sử dụng thường xuyên trong chính quyền. Một số lớn trí thức mới của Camphuchia được đào tạo tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) là một thuận lợi cho quan hệ kính tế, văn hóa ba nước [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
Cuộc nội chiến có ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc dân số Campuchia. Độ tuổi trung bình là 20.6, với hơn 50% dân cư trẻ hơn 25 tuổi. Tỷ lệ nam/nữ là 0.95, thấp nhất trong số các quốc gia tiểu khu vực
[sông Mê Kông](/wiki/M%C3%AA_K%C3%B4ng) . Trong số người Campuchia độ tuổi hơn 65, tỷ lệ nữ/nam là 1.6:1. [9]
## Du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=14)]
Vương quốc Campuchia là một trong những địa điểm du lịch mới và hẫp dẫn nhất trên thế giới. Sau hơn 25 năm cô lập, Campuchia mở cửa đón khách du lịch vào những năm đầu của thập niên 90 và lượng khách du lịch tăng lên qua từng năm
Những điểm du lịch hấp dẫn nhất của Vương quốc Campuchia là đền
[Angkor Wat](/wiki/Angkor_Wat) và những ngôi đền thuộc quần thể [Angkor](/wiki/Angkor) thuộc tỉnh [Siem Reap](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p), cũng như các địa điểm văn hoá hẫp dẫn thuộc thủ đô [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) và những bãi biển thuộc tỉnh [Sihanoukville](/wiki/Sihanoukville) với đầy đủ các dịch vụ cần thiết như [khách sạn](/wiki/Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n), [nhà hàng](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A0ng), điểm vui chơi giải trí và một số [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) khác.
Các điểm tham quan khác có thể phải kể đến vùng đồi núi thuộc tỉnh
[Rattanakiri](/w/index.php?title=Rattanakiri&action=edit&redlink=1) và tỉnh [Mondulkiri](/wiki/Mondulkiri_(t%E1%BB%89nh)), những ngôi đền nằm biệt lập thuộc tỉnh [Preah Viherd](/w/index.php?title=Preah_Viherd&action=edit&redlink=1) và [Banteay Chhmar](/wiki/Banteay_Chhmar) và các khu vực kinh tế quan trọng như [Battambang](/wiki/Battambang), [Kep](/wiki/Kep) và Kampot là những địa danh mới được khám phá gần đây.
Campuchia là vùng đất của những cái đẹp, các ngôi đền cổ kính thuộc quần thể Angkor, đền Bayon và sự sụp đổ của
[đế chế Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) luôn mang dấu ấn của sự trang trọng, hùng vĩ và chiếm vị trí trung tâm trong các kỳ quan thế giới – có thể so sánh với [Machu Picchu](/wiki/Machu_Picchu), [Kim tự tháp Ai Cập](/wiki/Kim_t%E1%BB%B1_th%C3%A1p_Ai_C%E1%BA%ADp) hay [Vạn lý trường thành](/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh). Nhưng sự hùng vĩ này lại trái ngược với [Cánh đồng chết](/wiki/C%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%93ng_ch%E1%BA%BFt) và [bảo tàng diệt chủng Toul Sleng](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_di%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_Toul_Sleng&action=edit&redlink=1), cũng như trái ngược với những chứng tích lịch sử cận đại của Campuchia, thời gian mà lực lượng [Polpot](/w/index.php?title=Polpot&action=edit&redlink=1) và chế độ cực đoan [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) cai trị cuối những năm 1970, gây nên một trong những tội ác ghê rợn và tàn bạo nhất của thế kỷ 20.
Ngày nay,
[người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) vốn chiếm 95% dân số Campuchia đã tạo ra những ấn tượng sâu đậm cho khách du lịch, họ chính là những người thân thiện và hạnh phúc nhất mà du khách từng gặp. Nụ cười người Khmer có ở khắp nơi, như trong chuyện cổ tích và truyền thống đậm đà bản sắc riêng của dân tộc này. Campuchia vì vậy thật sự là vùng đất của sự tương phản: giữa ánh sáng và bóng tối, giữa những bản hùng ca và những bi kịch, giữa sự quặn đau tuyệt vọng và nguồn cảm hứng tương lai. Dường như đó là một đặc điểm vô song của đất nước Campuchia. Điều đó thúc đẩy bất cứ du khách nào cũng khát khao một lần đặt chân lên mảnh đất này.
Du lịch tại Campuchia tập trung chia làm 5 vùng trọng điểm.
- Vùng thủ đô
[Phnôm Pênh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh):
-
[Phnom Đa/Angkor Borei](/w/index.php?title=Phnom_%C4%90a/Angkor_Borei&action=edit&redlink=1) [Tháp Bà Đen](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_B%C3%A0_%C4%90en&action=edit&redlink=1)- Prasat Neang Khmau [Tonle Bati/Ta Prohm](/w/index.php?title=Tonle_Bati/Ta_Prohm&action=edit&redlink=1) [Núi Ta Mao](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Ta_Mao&action=edit&redlink=1)và [Vườn thú Ta Khmau](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%C3%BA_Ta_Khmau&action=edit&redlink=1) [Đảo Mekong](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Mekong&action=edit&redlink=1)- làng thủ công Koh Okhna Tey
-
[Siêm Riệp](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p):
-
- Toàn bộ quần thể di tích
[Angkor](/wiki/Angkor) [Tonlé Sap](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap) [Prasat Preah Vihear](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Preah_Vihear)
- Toàn bộ quần thể di tích
-
[Rattanakhri](/w/index.php?title=Rattanakhri&action=edit&redlink=1) [Thành phố Sihanouk](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Sihanouk&action=edit&redlink=1)
## Nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=15)]
Kiến trúc của Campuchia phần lớn được biết đến nhờ vào những công trình được xây dựng từ thời Khmer cổ đại (khoảng cuối
[thế kỷ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12), đầu [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)). [Đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và tư duy huyền thoại có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật trang trí các công trình kiến trúc vĩ đại này.
Đặc trưng cơ bản của kiến trúc giai đoạn này là được xây dựng từ vật liệu gỗ, tre nứa hoặc rơm rạ và đá. Nhưng những gì còn lại ngày nay người ta có thể chiêm ngưỡng là các công trình bằng đá tảng như các bức tường thành, đường sá,... và các ngôi đền hoặc các con đường có những bao lơn tạc hình con rắn chín đầu, vươn cao 2–3 m, xòe rộng phủ bóng xuống mặt đường. Còn hình thức chung của các ngôi đền là có đỉnh chóp nhọn, bốn mặt đền được chạm trổ các bức phù điêu miêu tả cuộc sống con người ở thế giới bên kia, hoặc cuộc sống hiện tại của người dân Campuchia bấy giờ, hay cuộc chiến với nước láng giềng vũ nữ dân gian (
*Ápsara*) với thân hành mềm mại, cân đối đang múa khá uyển chuyển, và sự tham gia của cả những con khỉ, con ngựa trong sử thi [Ramanaya](/w/index.php?title=Ramanaya&action=edit&redlink=1) của [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
Bên cạnh đó, hình thức khắc những ký tự hay con số cũng rất phổ biến ở công trình. Các ngôi đền thường có một cửa còn ở ba phía còn lại của đền cũng có cửa nhưng chỉ là giả, để tạo cảm giác đối xứng cho ngôi đền. Công trình nổi tiếng nhất ở đây là ngôi đền Bayon với 200 gương mặt của thần Avalokitesvara (một dạng của
[Quan Âm Bồ Tát](/wiki/Quan_%C3%82m)).
Chiêm ngưỡng những công trình này, ta không thể không khâm phục sức mạnh phi thường và bàn tay tài ba của những người dân Khmer cổ đại. Kiến trúc của Campuchia cũng có ảnh hưởng lớn đến kiến trúc của Thái Lan và người Chăm của Việt Nam.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=16)]
Nền văn hóa Campuchia có lịch sử phong phú đa dạng trải qua nhiều thế kỷ và chịu ảnh hưởng nặng của Ấn Độ. Nền văn hóa Campuchia cũng gây ảnh hưởng mạnh lên
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Lào](/wiki/L%C3%A0o) và ngược lại. Trong [lịch sử Campuchia](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia), [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) có vai trò lớn trong các hoạt động văn hóa. Trải qua gần 2000 năm, người dân Campuchia đã phát triển một tín ngưỡng Khmer độc đáo với các tín ngưỡng hỗn hợp gồm tín ngưỡng thuyết vật linh bản địa và các tôn giáo Ấn Độ như [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và [Hindu giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o).
### Ẩm thực[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=17)]
Ẩm thực Campuchia, cũng như thói quen ẩm thực của nhiều dân tộc thuộc nền
[văn minh lúa nước](/wiki/V%C4%83n_minh_l%C3%BAa_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) trong khu vực [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), cho thấy những đặc điểm riêng biệt. Người dân Campuchia có thói quen ăn gạo tẻ và ăn nhiều cá hơn thịt. Vào các ngày lễ tết, nông thôn cũng như thành thị đều có gói [bánh tét](/wiki/B%C3%A1nh_t%C3%A9t), [bánh ít](/wiki/B%C3%A1nh_%C3%ADt). Phần lớn trong mỗi gia đình đều có mắm bồ hóc để ăn quanh năm.
Ẩm thực Campuchia ảnh hưởng phong cách mạnh mẽ của Ấn Độ và Trung Hoa, hầu hết các món ăn có vị lạt, ngọt và béo. Món ăn Ấn Độ tìm thấy hầu hết ở các gia vị được dùng chủ yếu là cay như
[sa tế](/wiki/Sa_t%E1%BA%BF), [ớt](/wiki/%E1%BB%9At), [tiêu](/wiki/Ti%C3%AAu), [nhục](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1), [hồi](/wiki/H%E1%BB%93i) v.v. Món ăn Trung Hoa được tìm thấy nhiều với vị lạt và khá béo, nhiều dầu mỡ nhất là mang phong cách ẩm thực vùng [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn).
### Âm nhạc[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=18)]
Dàn nhạc
[ngũ âm](/w/index.php?title=Ng%C5%A9_%C3%A2m&action=edit&redlink=1) và các nhạc cụ truyền thống tạo ra các tác phẩm độc đáo mang đậm phong cách giống Thái Lan và Lào tương tự nhau.
### Văn học[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=19)]
Nổi tiếng nhất là thể loại trường ca
[Riêm kê](/wiki/Ri%C3%AAm_k%C3%AA) là thể loại sáng tác bằng thơ ca dân gian dài hàng vạn câu. Cốt truyện chủ yếu vay mượn từ sử thi Ramayana của Ấn Độ.
## Những ngày lễ chính của Campuchia[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=20)]
Người Campuchia cũng giống như các quốc gia khác đều sử dụng
[Tây lịch](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Tuy nhiên, trừ một số ngày lễ của người Khmer, họ sử dụng lịch Campuchia như ngày lễ Tết, lễ nhập điền hay lễ cầu hôn. Lịch Khmer có thể sớm hay muộn hơn lịch Tây tùy vào thời điểm của năm. Dự giao thoa về văn hóa và dân cư khiến cho một số ngày lễ của Campuchia có thêm một số ngày lễ như [Tết](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) Việt Nam và Trung Quốc, [tết Đoan Ngọ](/wiki/T%E1%BA%BFt_%C4%90oan_ng%E1%BB%8D), v.v.
- Ngày 7 tháng 1 hàng năm: ngày giải phóng đất nước khỏi chế độ Khmer Đỏ
- Ngày cuối tháng 1 hoặc đầu tháng 2:
[Tết Nguyên Đán](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n)của Campuchia
- Ngày 13, 14, 15 tháng 4 hàng năm: ngày tết của người Khmer
- Ngày 13, 14, 15 tháng 5 hàng năm: sinh nhật nhà vua
[Sihamoni](/w/index.php?title=Sihamoni&action=edit&redlink=1)
- Ngày 19 tháng 5 hàng năm: ngày lễ Phật giáo năm 2007 trùng với ngày Quốc tế lao động
- Ngày 23 tháng 5 hàng năm: ngày lễ cầu mùa
[Hoàng Cung](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Cung&action=edit&redlink=1)
- Ngày 18 tháng 6 hàng năm: ngày sinh nhật Hoàng thái hậu
[Norodom](/wiki/Norodom)Monineath Sihanouk
- Ngày 24 tháng 9 hàng năm: ngày hiến pháp quốc gia
- Ngày 28, 29, 30 tháng 09 hàng năm: ngày báo hiếu cha
- Ngày 23 tháng 10 hàng năm: ngày ký hiệp định hòa bình Paris
- Ngày 29 tháng 10 hàng năm: ngày nhà vua đăng quang
- Ngày 31 tháng 10 hàng năm: ngày sinh nhật Thượng hoàng Sihanouk
- Ngày 09 tháng 11 hàng năm: ngày Quốc khánh
- Ngày 11, 12, 13 tháng 11 hàng năm: ngày lễ hội rước nước, đua thuyền
- Ngày 10 tháng 12 hàng năm: ngày lễ nhân quyền
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=21)]
Tỷ lệ biết chữ ở Campuchia khoảng 73,6% trong đó tỷ lệ nam biết chữ cao hơn nữ và thành thị cao hơn nông thôn.
Trong thời kỳ Khmer đỏ thống trị, giáo dục Campuchia bị tàn phá nặng nề và hiện nay đang từng bước được phục hồi.
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=22)] [Phật giáo Nguyên thủy](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) là tôn giáo chính thức của Campuchia, được thực hành bởi hơn 95 phần trăm dân số. Phật giáo là tôn giáo phổ biến và phát triển mạnh mẽ trong tất cả các tỉnh, với ước tính khoảng 4.392 đền thờ tu viện trong cả nước. Phần lớn sắc tộc [10] [Khmer](/wiki/Khmer)theo đạo Phật, và có những hiệp hội gần gũi giữa Phật giáo, truyền thống văn hóa và cuộc sống hàng ngày. Tuân thủ Đạo Phật thường được xem là bản sắc dân tộc và văn hóa của đất nước. Tôn giáo ở Campuchia, trong đó có Phật giáo, đã bị đàn áp bởi chế độ Khmer Đỏ trong thời gian cuối những năm 1970 nhưng kể từ khi chế độ này bị lật đổ, Phật giáo đã hồi sinh trở lại trên đất nước này. [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) là tôn giáo của đa số [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) và [người Mã Lai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai) thiểu số ở Campuchia. Đa số là người [Hồi giáo Sunni](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni) và tập trung đông ở tỉnh [Kampong Cham](/wiki/Kampong_Cham_(t%E1%BB%89nh)). Hiện nay có hơn 300.000 người Hồi giáo trong nước.
Một phần trăm dân số Campuchia được xác định là
[Kitô hữu](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu), trong đó [Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) tạo thành nhóm lớn nhất tiếp theo là cộng đồng [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh). Hiện nay có 20.000 người Công giáo tại Campuchia, chiếm 0,15% tổng dân số. Các nhánh [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) khác bao gồm [Baptist](/wiki/B%C3%A1p-t%C3%ADt), Liên minh Kitô giáo và truyền giáo, [Phong trào Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD), [Nhân chứng Giê-hô-va](/wiki/Nh%C3%A2n_Ch%E1%BB%A9ng_Gi%C3%AA-h%C3%B4-va), [Phong trào Ngũ Tuần](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n), và [Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%A1c_Th%C3%A1nh_h%E1%BB%AFu_Ng%C3%A0y_sau_c%E1%BB%A7a_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AAsu_Kit%C3%B4). [[11]](#cite_note-11) [Phật giáo Đại thừa](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa) là tôn giáo của đa số [người Trung Quốc](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) tại Campuchia. Các yếu tố của thực hành tôn giáo khác, chẳng hạn như việc tôn kính các anh hùng dân gian và tổ tiên, Khổng giáo và Đạo giáo kết hợp với Phật giáo Trung Quốc cũng được thực hành.
Trước chế độ Khmer Đỏ, có 73.164 tín đồ
[đạo Cao Đài](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i) ở Campuchia trong đó [Việt kiều](/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u) chiếm 64.954 người và số người Campuchia là 8210 người. Hiện nay, chỉ còn khoảng 2.000 tín đồ Cao Đài ở Campuchia tập trung ở thủ đô [12] [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh)với một Thánh thất Cao Đài. [[13]](#cite_note-13)
## Dữ liệu chung[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=23)]
### Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=24)]
|STT||Đối tượng||Dữ liệu|
|1||
|[Vương quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c)Campuchia [Quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quân chủ](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Quốc vương](/wiki/Qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng) [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)và [nội các](/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c) [Cơ quan lập pháp](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_c%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)lưỡng viện: [Thượng viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n)có 61 thành viên, [Hạ viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n)có 123 thành viên [Thượng viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n)và Chủ tịch [Hạ viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) [Nhiệm kỳ Quốc hội](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_c%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [WTO](/wiki/WTO) [Khung hình phạt cao nhất](/wiki/T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh) [Chung thân](/wiki/Chung_th%C3%A2n)(đã bãi bỏ luật tử hình) [Chỉ số dân chủ 2013](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_d%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Chỉ số dân chủ 2014](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_d%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Chỉ số tự do 2013](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1) [Chỉ số tự do 2014](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1) [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)
### Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=25)]
|STT||Đối tượng||Dữ liệu|
|1||
|[USD](/wiki/USD) [GDP (danh nghĩa) 2012](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a_2012) [[15]](#cite_note-15) [USD](/wiki/USD) [GDP/người 2009](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_GDP_tr%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_2009) [[16]](#cite_note-16) [USD](/wiki/USD) [GDP/người 2012](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_GDP_tr%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_2012) [[17]](#cite_note-17) [USD](/wiki/USD) [Trữ lượng dầu mỏ](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_tr%E1%BB%AF_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) [Sản lượng dầu thô](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_d%E1%BA%A7u_th%C3%B4) [[18]](#cite_note-IEA2013-18) [Tiền tệ sử dụng chính thức](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_lo%E1%BA%A1i_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_%C4%91ang_l%C6%B0u_h%C3%A0nh) [Riel Campuchia](/wiki/Riel)
### Địa lý và hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=26)]
|STT||Đối tượng||Dữ liệu|
|1||
|[Tỉ lệ mặt nước](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [[20]](#cite_note-20) [Biển Hồ](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap), [Hệ thống sông Mekong-Tonlesap](/wiki/S%C3%B4ng_Mekong) [Đảo Koh Kong](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Koh_Kong&action=edit&redlink=1) [Chiều dài bờ biển](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_chi%E1%BB%81u_d%C3%A0i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n) [[21]](#cite_note-21) [[22]](#cite_note-22) [Biên giới quốc tế trên bộ](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_theo_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_tr%C3%AAn_b%E1%BB%99) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng), [Vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), [Vịnh Kompong Som](/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Kompong_Som&action=edit&redlink=1) [Dân số 2009](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_2009) [Dân số 2012](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_n%C4%83m_2012) [Thủ đô](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_v%C3%A0_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t) [Phnompenh](/wiki/Phnompenh) [Thành phố lớn nhất](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_v%C3%A0_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t) [Phnompenh](/wiki/Phnompenh) [Thành phố lớn thứ 2](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t_v%C3%A0_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_l%E1%BB%9Bn_th%E1%BB%A9_hai) [Batambang](/wiki/Batambang)
### Văn hóa và giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=27)]
|STT||Đối tượng||Dữ liệu|
|1||
|[Tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer) [Người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) [Học viện Hoàng gia Campuchia](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Ho%C3%A0ng_gia_Campuchia&action=edit&redlink=1) [Ý nghĩa tên gọi quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_%C3%BD_ngh%C4%A9a_t%C3%AAn_g%E1%BB%8Di) [Đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) [Quốc hoa](/wiki/Qu%E1%BB%91c_hoa) [Rumdul](/w/index.php?title=Rumdul&action=edit&redlink=1) [Quốc điểu](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%83u) [Cò quăm lớn](/wiki/C%C3%B2_qu%C4%83m_l%E1%BB%9Bn)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=28)] [Các chủ đề về Campuchia](/w/index.php?title=C%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81_v%E1%BB%81_Campuchia&action=edit&redlink=1) [Viễn thông của Campuchia](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng_Campuchia) [Ngoại giao của Campuchia](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_giao_c%E1%BB%A7a_Campuchia&action=edit&redlink=1) [Quân sự của Campuchia](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_c%E1%BB%A7a_Campuchia&action=edit&redlink=1) [Giao thông tại Campuchia](/w/index.php?title=Giao_th%C3%B4ng_t%E1%BA%A1i_Campuchia&action=edit&redlink=1) [Quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam_-_Campuchia)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=29)] [^](#cite_ref-1) [Bombing of Cambodia](http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1611), Ohio History Central **CIA và cuộc chiến bí mật tại Campuchia-Shihanouk** [^](#cite_ref-2) **Con số ba triệu người chết từ năm 1975 đến năm 1979 được cung cấp bởi chính quyền Phnom Penh (PRK) thân Việt Nam. Cha Ponchaud ước tính là 2,3 triệu; dự án của trường** [^](#cite_ref-3) [Đại học Yale](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Yale) [Genocide Project](http://www.yale.edu/cgp/Cambodian)ước tính là 1,7 triệu; [Tổ chức Ân xá Quốc tế](/wiki/%C3%82n_x%C3%A1_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)ước tính là 1,4 triệu và [bộ Ngoại giao Hoa Kỳ](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Hoa_K%E1%BB%B3)ước tính là 1,2 triệu. Khieu Samphan và Pol Pot cho là 1 triệu và 800.000 người. [^](#cite_ref-4) [“International Atomic Energy Agency”](http://www.iaea.org). IAEA. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2012. [^](#cite_ref-5) [Cambodia, Kingdom of](http://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH). Ola.iaea.org. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2011. **Royal Government of Cambodia.** [^](#cite_ref-6) [“Foreign Embassies”](http://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html). [Bản gốc](http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html)lưu trữ ngày 12 tháng 2 năm 2007. **Catharin E. Dalpino and David G. Timberman (ngày 26 tháng 3 năm 1998).** [^](#cite_ref-7) [“Cambodia's Political Future: Issues for U.S. Policy”](http://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html). *Asia Society*. [Bản gốc](http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html)lưu trữ ngày 28 tháng 10 năm 2005. **By United Nations - 2007** [^](#cite_ref-8) [^](#cite_ref-9) [CIA World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html) [^](#cite_ref-10) [“Cambodia”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148861.htm). Truy cập 14 tháng 2 năm 2015. **Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State.** [^](#cite_ref-11) [^](#cite_ref-12) [“CAO DAI TU DIEN”](http://caodaism.org/CaoDaiTuDien(v2012)/cdtd-van_H.htm#_Hội_Thánh_Ngoại). Truy cập 14 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-13) [“Under the gaze of the Divine Eye”](http://www.sebastianstrangio.com/2009/07/13/under-the-gaze-of-the-divine-eye/). Truy cập 14 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-14) [“Report for Selected Countries and Subjects”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=50&pr.y=11&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPD&grp=0&a=). *.* [World Economic Outlook Database, October 2009](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/index.aspx) [International Monetary Fund](/w/index.php?title=International_Monetary_Fund&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2009. [^](#cite_ref-15) [“Report for Selected Countries and Subjects”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=50&pr.y=11&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPD&grp=0&a=). *.* [World Economic Outlook Database, October 2013](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/index.aspx) [International Monetary Fund](/w/index.php?title=International_Monetary_Fund&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2013. **Data refer mostly to the year 2009.** [^](#cite_ref-16) [World Economic Outlook Database-October 2009](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=6&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a=), [Quỹ tiền tệ Quốc tế](/wiki/Qu%E1%BB%B9_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập on ngày 8 tháng 10 năm 2009. **Data refer mostly to the year 2011.** [^](#cite_ref-17) [World Economic Outlook Database-October 2012](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=6&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a=), [Quỹ tiền tệ Quốc tế](/wiki/Qu%E1%BB%B9_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập on ngày 8 tháng 10 năm 2012. [^](#cite_ref-IEA2013_18-0) [Key world statistics 2013](http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/KeyWorld2013.pdf)IEA page 11 gas, page 13 oil, page 15 coal **Countries by Area Km2 -** [^](#cite_ref-19) [United Nations 2007](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) **Water rate % - [[CIA World Facbooks** [^](#cite_ref-20) [^](#cite_ref-21) [CIA World Factbook: Area](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html) [^](#cite_ref-22) [CIA World Factbook: coastline](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html)
## Tham khảo và Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=30)] [CIA World Factbook](/wiki/The_World_Factbook)– U.S. Department of State website
- Elizabeth Becker. 1986, 1998.
*When the War was Over: Cambodia and the Khmer Rouge.*New York: Public Affairs.
- Phan Minh Châu - Cùng bạn khám phá thế giới - Đất nước Campuchia - Sách hướng dẫn du lịch
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Campuchia&veaction=edit§ion=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Campuchia&action=edit§ion=31)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
|[Cambodia.gov.kh](http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html)- Trang tin chính của chính phủ Campuchia [BongThom.com](http://www.BongThom.com)- Trang thông tin về ngôn ngữ, ẩm thực, văn hóa, xã hội Campuchia [Artweise.de](http://www.artweise.de/kambodscha/index.htm)- Trang tiếng Đức gồm những ảnh về Campuchia
|
|

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1065 miss, cp1065 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Francis Asbury
|Francis Asbury|
|Sinh||20 tháng 8, 1745
|
Hamstead Bridge,
|Mất||31 tháng 3, 1816 (70 tuổi)
|
Spotsylvania,
|Nghề nghiệp||Giám mục Giám Lý|
|Tôn giáo||
|**Francis Asbury** (/æzbəri/, [20 tháng 8](/wiki/20_th%C3%A1ng_8), [1745](/wiki/1745) – [31 tháng 3](/wiki/31_th%C3%A1ng_3), [1816](/wiki/1816)) là người thành lập, phát triển, và là một trong hai [Giám mục](/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) đầu tiên của [Giáo hội Giám nhiệm Giám lý](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Gi%C3%A1m_nhi%E1%BB%87m_Gi%C3%A1m_l%C3%BD&action=edit&redlink=1) ( *Methodist Episcopal Church*) tại Hoa Kỳ.
Tháng 10 năm 1771, chàng thanh niên trẻ tuổi từ giã nước Anh để đến Mỹ. Trong suốt 45 năm, Asbury cống hiến đời mình cho công cuộc xây dựng hội thánh còn non trẻ trên vùng đất mới. Ông du hành - phần lớn trên lưng ngựa - hàng ngàn dặm, tìm đến những cụm dân cư sống rải rác ở vùng biên địa.
Asbury đóng góp tích cực cho sự phát triển của
[phong trào Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD) tại Mỹ như là một phần trong cuộc [Đại Thức tỉnh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BB%A9c_t%E1%BB%89nh). Trong suốt đời mình, ông thành lập trường học mặc dù gia cảnh khó khăn khiến ông không thể tiến xa trong học vấn. Ông cũng phát triển mạng lưới [Trường Chúa Nhật](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ch%C3%BAa_Nh%E1%BA%ADt) dạy trẻ em học đọc, viết, và làm toán.
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=1)]
Francis Asbury sinh tại
[Hansworth](/w/index.php?title=Hansworth&action=edit&redlink=1), gần [Birmingham](/wiki/Birmingham), [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) trong một gia đình lao động là tín hữu [Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD) ( *Methodist*). Cậu bé Francis phải bỏ học trước khi được 12 tuổi để theo học nghề thợ rèn, đến 14 tuổi Francis bắt đầu quan tâm đến [đức tin Cơ Đốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_tin_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Khi 18 tuổi Asbury trở nên một truyền đạo địa phương, và được phong chức mục sư lúc 22 tuổi. Năm [1771](/wiki/1771), Asbury tình nguyện sang [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
## Phát triển hội thánh tại Mỹ[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=2)]
Tháng 10 năm 1771, Asbury đến
[Philadelphia](/wiki/Philadelphia), khi ấy số tín hữu Giám Lý trên đất Mỹ chỉ có khoảng 600 người. Trong vòng vài ngày sau khi đặt chân lên tân thế giới, Asbury khởi sự làm việc cật lực. Đó là thời điểm khởi đầu cho một thời kỳ kéo dài 45 năm hoạt động không mệt mỏi của Asbury để gieo trồng đức tin Giám Lý trên vùng đất mới.
Khi cuộc chiến giành độc lập bùng nổ năm
[1776](/wiki/1776), Asbury là [mục sư](/wiki/M%E1%BB%A5c_s%C6%B0) Giám Lý duy nhất ở lại trên đất Mỹ. Suốt trong giai đoạn này, Asbury theo đuổi lập trường trung lập trong các vấn đề chính trị; do đó bị buộc phải ẩn mình trong vài tháng để khỏi phải ký vào bản tuyên thệ khước từ trung thành với vương quyền Anh, và để tránh gia nhập quân đội Mỹ. Khi ấy nhiều người xem ông "là kẻ thù, đáng bị bắt giữ". Sau khi người Mỹ dành độc lập, Asbury được phục hồi danh dự và tiếp tục thi hành mục vụ.
Năm
[1784](/wiki/1784), [John Wesley](/wiki/John_Wesley) bổ nhiệm Asbury và [Thomas Coke](/w/index.php?title=Thomas_Coke&action=edit&redlink=1) làm đồng quản nhiệm các hoạt động của Giáo hội Giám nhiệm Giám lý tại Mỹ. Sự kiện này đánh dấu sự khởi đầu của [Giáo hội Giám nhiệm Giám lý](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Gi%C3%A1m_nhi%E1%BB%87m_Gi%C3%A1m_l%C3%BD&action=edit&redlink=1). Vào này Lễ Giáng sinh Asbury được phong chức chấp sự, ngày hôm sau trưởng lão, đến ngày [27 tháng 12](/wiki/27_th%C3%A1ng_12) năm 1784, ông được tấn phong Giám mục, như lời Coke thuật lại, "Chúng tôi phải vội vàng, có nhiều việc phải làm trong một thời gian ngắn." Sáu tháng sau, Coke trở về Anh. Trong 32 năm kế tiếp, Asbury là nhà lãnh đạo của toàn thể tín hữu Giám Lý trên toàn nước Mỹ. [[1]](#cite_note-fras-1)
Vào cuối
[thập niên 1700](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1700), 95% người Mỹ sống rải rác trong những cụm dân cư ít hơn 2.500 người nên thường ít có cơ hội tiếp xúc với các giáo hội và giới chức sắc. Asbury cho thành lập các giáo hạt, bổ nhiệm các truyền đạo du hành, và gởi họ đến thuyết giảng và cử hành thánh lễ, nhất là ở những vùng thôn quê hẻo lánh. [[1]](#cite_note-fras-1)
Giống Wesley, Asbury đi ra tìm kiếm cơ hội rao giảng phúc âm bất cứ nơi nào có thể: công sở, hàng quán, hãng xưởng, đồng ruộng, quảng trường, tóm lại bất kỳ nơi nào có người chịu tụ họp lại để nghe ông thuyết giáo. Asbury du hành trên lưng ngựa trung bình 6.000 dặm mỗi năm, mỗi ngày đều giảng dạy hoặc chủ tọa các buổi hội họp hoặc hội nghị. Dưới sự lãnh đạo của Asbury, hội thánh phát triển từ số thành viên 1.200 người lên đến 214.000 người với 700 mục sư. Khi bùng nổ cuộc
[Nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3), số tin hữu Giám Lý tại Mỹ đã lên đến hơn 1,5 triệu người.
Không chỉ là nhà lãnh đạo tôn giáo thành công trong giai đoạn quyết định của lịch sử nước Mỹ, Asbury còn được nhìn nhận là một nhà thuyết giáo xuất chúng. Người viết tiểu sử Asbury, Ezra Squier Tipple, đã viết,
Nếu rao giảng phúc âm với thẩm quyền của người được
[Thiên Chúa]sai phái...nếu có nhận thức sâu sắc về sự hiện hữu vĩnh cửu của Thiên Chúa - Đấng Kêu gọi, Đấng Xức dầu, Đấng Phán xét - và thể hiện nhận thức ấy trong các bài thuyết giáo khiến người nghe phải kinh hãi, tan chảy trong sự khiếp sợ, và ngã đổ như những người chết; nếu một người như thế xứng đáng được gọi là nhà thuyết giáo vĩ đại, thì Asbury là một nhà thuyết giáo vĩ đại."
Asbury căm ghét chế độ sở hữu
[nộ lệ](/w/index.php?title=N%E1%BB%99_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1), ông thỉnh cầu [George Washington](/wiki/George_Washington) ban hành luật chống chế độ nô lệ. Ông viết: "Lòng tôi đau xót khi nhìn thấy cách cư xử của một số tín hữu Giám Lý, họ ra chợ, trả giá để thuê mướn nô lệ, rồi hành hạ và bỏ đói họ." [[1]](#cite_note-fras-1)
## Tính cách[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=3)]
Asbury dị ứng với danh vọng, càng không quan tâm đến việc xây dựng hình ảnh cá nhân.
Sau 23 năm sống trên đất Mỹ và 10 năm phục vụ trong cương vị giám mục, ông mới chịu nhượng bộ lời yêu cầu của một người bạn, James McCannon, để người ta vẽ chân chung cho ông. [2]
Đôi lúc Asbury cũng khá bi quan, nghĩ rằng mình là "một nhà tiên tri báo hung tin".
Ông thích nếp sống giản dị và thường khi đắm mình trong sự trầm mặc. Theo nhận xét của những người quen biết Asbury, ông là người rất nhạy cảm. Nhật ký của ông ghi lại những thất bại và sai sót trong mục vụ hơn là những thành tựu. Ông thường thiếu kiên nhẫn đối với những ai trì hoãn không chịu sớm chu toàn bổn phận. [3]
Asbury có thói quen dậy sớm vào lúc 5 giờ sáng để suy ngẫm
[Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh). Nhiều người xem Asbury là "một trong số những người khôn ngoan nhất và có tầm nhìn sâu rộng nhất trong thời của ông." [[4]](#cite_note-4)
## Vinh danh[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=4)]
- Ngôi nhà thuở thiếu thời của Asbury,
*the Bishop Asbury Cottage*, ở Sandwell, [Anh Quốc](/wiki/Anh_Qu%E1%BB%91c), nay là viện bảo tàng.
- Trường đại học Giám nhiệm Giám lý đầu tiên mang tên Đại học Cokesbury (1785 – 1796) để vinh danh Asbury và Thomas Coke.
- Có ít nhất sáu ngôi trường mang tên Asbury:
- Trường Tiểu học Giám Lý Asbury tại Lai King,
[Hong Kong](/wiki/Hong_Kong).
- Đại học Asbury và Chủng viện Thần học Asbury tại Wilmore,
[Kentucky](/wiki/Kentucky).
- Đại học DePauwn ở Greencastle,
[Indiana](/wiki/Indiana)(lúc đầu có tên *Indiana Asbury College*).
- Trường Tiểu học Francis Asbury, tại Hampton,
[Virginia](/wiki/Virginia).
- Trường Trung học Asbury, Marshall County,
[Alabama](/wiki/Alabama).
- Trường Tiểu học Giám Lý Asbury tại Lai King,
- James A. Bradley, một người tiếp nhận đức tin Giám Lý, đặt tên thị trấn do ông thành lập trên bờ biển New Jersey là
[Asbury Park](https://en.wikipedia.org/wiki/Asbury_Park,_New_Jersey).
- Năm 1921, một pho tượng của Asbury được đặt tại
[Washington, D. C.](/wiki/Washington,_D._C.)
- Nhà thờ Giám Lý đầu tiên ở bắc
[Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa)xây dựng năm 1870 mang tên Asbury, nay là Nhà thờ Chongwenmen.
- Đại lộ Asbury ở Evanston,
[Illinois](/wiki/Illinois)- Đại học Northwestern tọa lạc tại đây - được thành lập bởi những tín hữu Giám Lý.
- Trong thập niên 1830, những tín hữu Giám Lý đến Hạt Dubuque,
[Iowa](/wiki/Iowa), và thành lập một thị trấn. Họ đã chọn tên Asbury để đặt cho thị trấn này.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=5)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=6)]
- ^
**a** **ă** **â** [-](http://www.christianitytoday.com/history/special/131christians/asbury.html) *Francis Asbury, Methodist on Horseback* [Christianity Today](/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Christianity_Today). **Duren, William Larkin. 1928. Francis Asbury, Founder of American Methodism and Unofficial Minister of State, New York: The Macmillan Company. Pg 75** [^](#cite_ref-2) **Duren, William Larkin. 1928. Francis Asbury, Founder of American Methodism and Unofficial Minister of State, New York: The Macmillan Company. Pg 77** [^](#cite_ref-Duren.2C_William_Larkin_1928._Pg_77_3-0) **Duren, William Larkin. 1928. Francis Asbury, Founder of American Methodism and Unofficial Minister of State, New York: The Macmillan Company. Pg 167** [^](#cite_ref-4)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Francis_Asbury&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Francis_Asbury&action=edit§ion=7)] *Encyclopedia Britannica* *Midnight Rider for the Morning Star*an historical novel ( [ISBN 978-0-915143-10-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780915143108)) by Mark Alan Leslie, available at bookstores or through [http://www.francisasburysociety.com/midnightrider.htm](http://www.francisasburysociety.com/midnightrider.htm) [The official Francis Asbury web site.](http://www.francisasbury.org/)Contains an A-Z index of places and people mentioned in his journals. [. A one-man play on the life of Francis Asbury.](http://www.francisasbury.com/) *Trailblazin' Bishop: The Francis Asbury Story* [Francis Asbury](http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6562477)biographical sketch on [Find-A-Grave](/w/index.php?title=Find-A-Grave&action=edit&redlink=1)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1068 hit/1, cp1065 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Harlingen, Friesland
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Harlingen|
|— đô thị —|
|
|
|
|![]()
**Cờ hiệu** [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) [Friesland](/wiki/Friesland) 2(14,968 mi 2) 2(972 mi 2) 2(13,996 mi 2) [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1)năm [2007](/wiki/2007)) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(1,590/mi 2) [CBS](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5c_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1), [Statline](http://statline.cbs.nl/). [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) **Harlingen** ( ) là một đô thị ở tỉnh [Friesland](/wiki/Friesland), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), ở bên [Biển Wadden](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Wadden). Harlingen là một đô thị cổ với lịch sử ngư nghiệp và tàu biển lâu đời.
Nhà văn Hà Lan nổi tiếng
[Simon Vestdijk](/w/index.php?title=Simon_Vestdijk&action=edit&redlink=1) sinh ra tại Harlingen và thường đưa phong cảnh thành phố quê hương vào các tác phẩm của mình. Thị xã [Harlingen, Texas](/wiki/Harlingen,_Texas), ở [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) được đặt tên theo thành phố này vì có nhiều người định cư ban đầu ở [Texas](/wiki/Texas) là người từ Harlingen.
## Các trung tâm dân cư[
[sửa](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&action=edit§ion=1)]
- Harlingen (
[tiếng Tây Frisia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Frisia): *Harns*) [Midlum](/w/index.php?title=Midlum,_Friesland&action=edit&redlink=1)( *Mullum*) [Wijnaldum](/w/index.php?title=Wijnaldum&action=edit&redlink=1)( *Winaam*)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Harlingen,_Friesland&action=edit§ion=3)] [Trang mạng chính thức](http://www.harlingen.nl/sjablonen/2/infotype/webpage/view.asp?objectID=52)(tiếng Anh)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|

X-Cache: cp1053 hit/2, cp1065 miss


markdown:
# Thể loại:Tên lửa chống hạm
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Tên lửa chống tàu](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### T
- ►
[Tên lửa chống tàu theo quốc gia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u_theo_qu%E1%BB%91c_gia) (1 t.l.)
- ►
[Tên lửa hành trình chống hạm của Ấn Độ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_h%C3%A0nh_tr%C3%ACnh_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m_c%E1%BB%A7a_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) (1 tr.)
- ►
[Tên lửa hành trình chống hạm của Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_h%C3%A0nh_tr%C3%ACnh_ch%E1%BB%91ng_h%E1%BA%A1m_c%E1%BB%A7a_Nga) (11 tr.)
## Các trang trong thể loại “Tên lửa chống hạm”
13 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 13 trang.

WARC-Truncated: length


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Xung đột năm 1597
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Các trang trong thể loại “Xung đột năm 1597”
Thể loại này gồm trang sau.
T
Trận Myeongnyang
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Xung_đột_năm_1597&oldid=23828387
”
Thể loại
:
Năm 1597
Xung đột thập niên 1590
Xung đột thế kỷ 16
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên lạc
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Tại dự án khác
Wikimedia Commons
Ngôn ngữ khác
Bahasa Indonesia
English
Euskara
Français
한국어
Norsk bokmål
اردو
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 11:24 ngày 22 tháng 6 năm 2016.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1066 miss, cp1065 miss


markdown:
# forbanne
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Na Uy[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-nor-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Các dạng
|Nguyên mẫu||
|[forbanner](/w/index.php?title=forbanner&action=edit&redlink=1) [forbanna](/w/index.php?title=forbanna&action=edit&redlink=1), [forbannet](/wiki/forbannet), [forbante](/w/index.php?title=forbante&action=edit&redlink=1) [forbanna](/w/index.php?title=forbanna&action=edit&redlink=1), [forbannet](/wiki/forbannet), [forbant](/w/index.php?title=forbant&action=edit&redlink=1) **forbanne** [Kêu xin](/wiki/k%C3%AAu_xin) [Thượng](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)Đế [trừng phạt](/wiki/tr%E1%BB%ABng_ph%E1%BA%A1t) [việc gì](/wiki/vi%E1%BB%87c_g%C3%AC)(ai). **Forbanne**t være dem som gjør dette. *Han hatet og* **forbanne**t dem.
-
[Chửi rủa](/wiki/ch%E1%BB%ADi_r%E1%BB%A7a), [nguyền rủa](/wiki/nguy%E1%BB%81n_r%E1%BB%A7a). *Han* **forbanne**t den elendige radioen som aldri virket. *— Thề sẽ làm việc gì.* **å forbanne**seg på noe
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1055 miss, cp1066 miss


markdown:
### Đặc điểm nổi bật
Loại PIN: Li-Ion
Dung lượng PIN: 1200 mAh
Hãng Điện thoại: Nokia
Dòng điện thoại: Lumia 225...
Điện thế: 3.7V
Thời gian bảo hành: 1 năm - đổi mới
Thông tin khác: Pin chất lượng tương đương Pin theo máy
- Từ khóa liên quan :
[PIN NOKIA](/tags/PIN-NOKIA) [pin nokia bl](/tags/pin-nokia-bl) [pin nokia bl-4ul](/tags/pin-nokia-bl-4ul)

Cache-Control: public, max-age=550

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: *,Accept-Encoding

X-Xss-Protection: 1; mode=block

Content-Security-Policy: script-src 'self' 'unsafe-inline' 'unsafe-eval' assets.vienthonga.vn www.google.com www.gstatic.com apis.google.com maps.googleapis.com www.googleadservices.com www.googletagmanager.com www.google-analytics.com connect.facebook.net platform.linkedin.com platform.twitter.com assets.pinterest.com www.linkedin.com widgets.pinterest.com log.pinterest.com static.masoffer.net logging.adtop.vn

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


markdown:
[Trang chủ](https://vietmatrix.wordpress.com/)> [Tản Mạn Internet](https://vietmatrix.wordpress.com/category/t%e1%ba%a3n-m%e1%ba%a1n-internet/)> Thông tin về web http://vietnamchina.gov.vn
## Thông tin về web http://vietnamchina.gov.vn
[Để lại bình luận](#respond) [Go to comments](#comments) **Mấy hôm nay cư dân mạng ồn ào về chuyện web http://vietnamchina.gov.vn hợp tác giữa 2 bên mà anh cả China chơi xấu đưa thông tin bất lợi cho việt nam** **Viet Matrix Revolutions sẽ làm xét về khía cạnh kĩ thuật** **Hiện (17-05-2009 lúc 5h sáng ) Các bạn không thể vào được**
[http://vietnamchina.gov.vn](http://vietnamchina.gov.vn) **Lý do có thể là do bên phía quản lý domain vietnamchina.gov.vn (phía việt nam) không trỏ DNS đến địa chỉ chứa nội dung web là dãy ip** **211.88.5.96** **mặt định địa chỉ dãy ip này là trang hợp tác giữa Nga và China**
[http://211.88.5.96](http://211.88.5.96) **Các bạn có thể xem link trên** **thế nhưng khi chúng ta xét duyệt 1 forder khác cùng nằm trong máy chủ này thì nó sẽ trỏ đến web việt nam và china như sau
http://211.88.5.96/cvweb/index.jsp ** **Trên là web của anh china** **Và web việt nam sẽ vào thư mục sau
http://211.88.5.96/cvweb/vcc/index.jsp** **Chúng ta xem xét tiếp về khía cạnh nội dung của web đã được gỡ xuống chưa ?** ![Viet Matrix Revolutions Viet Matrix Revolutions](https://i0.wp.com/img194.imageshack.us/img194/7726/98502493.jpg)
Viet Matrix Revolutions
**Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Thanh Hưng – cục trưởng Cục Thương mại điện tử – từ chối cho biết gần đây phía VN có tham gia quản lý trang web hay không, nhưng công nhận phía Trung Quốc đã đưa những thông tin sai lệch lên. Theo ông Hưng, những thông tin đó đã được gỡ xuống. Cục đang có văn bản đề xuất những biện pháp xử lý trang web này lên Bộ Công thương và sẽ sớm công bố.** **Thế nhưng qua tìm hiểu của Viet Matrix Revolutions đến nay các ngày 17/05/2009 các thông tin đó vẫn còn :**
[http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=175857&col_no=550&dir=200903](http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=175857&col_no=550&dir=200903) **Và**
[http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=173535&col_no=550&dir=200902](http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=173535&col_no=550&dir=200902)
**Và**
[http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=138628&col_no=550&dir=200807](http://211.88.5.96/cvweb/vcc/info/Article.jsp?a_no=138628&col_no=550&dir=200807)
**Như vậy đã chứng tỏ việt gỡ bỏ nội dung bất lợi là chưa có** **Vậy tại sao bên quản lý web của việt nam không gỡ xuống ?** **– Có thể là bên việt nam không quyền quản lý nội dung đăng trên web** **– Bên china mới là cơ quan quản lý và đăng thông tin trên web** **– Vì vậy việt nam hiện giờ mới không cho phân giải DNS trỏ đến IP cũ** **Như vậy ông cục trưởng gì đó nói không đúng và né tránh câu hỏi là bên việt nam có quản lý web hay không** **Ông ấy né trách câu hỏi là bên phía việt nam có quản lý hay không . Các bạn xem bài phân tích nãy giờ sẽ có câu kết luận cho mình là bên việt nam có quản lý hay không** ![Viet Matrix Revolutions Viet Matrix Revolutions](https://i1.wp.com/img40.imageshack.us/img40/1748/99181393.jpg)
Viet Matrix Revolutions
**Một số bài trên trang web mà trước kia vietnamchina.gov.vn trỏ vào ip đó** ![Viet Matrix Revulutions Viet Matrix Revulutions](https://i0.wp.com/img191.imageshack.us/img191/5700/40999049.jpg)
Viet Matrix Revulutions
![Viet Matrix Revolutions Viet Matrix Revolutions](https://i0.wp.com/img191.imageshack.us/img191/8215/18629228.jpg)
Viet Matrix Revolutions
![Viet Matrix Revolutions Viet Matrix Revolutions](https://i2.wp.com/img40.imageshack.us/img40/7241/43379233.jpg)
Viet Matrix Revolutions
**Các bạn có thể tham khảo ở các báo sau**
[http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=316337&ChannelID=3](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=316337&ChannelID=3)
**Hay**
[http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=316168&ChannelID=3](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=316168&ChannelID=3) **Hay**
[http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2009/05/090515_vnwebsite_china_update.shtml](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2009/05/090515_vnwebsite_china_update.shtml) **Tập thể Viet Matrix Revolutions – Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin này**
## Phản hồi gần đây

X-ac: 1.dca _dca

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Server: nginx

Link: <http://wp.me/pvSJX-5T>; rel=shortlink

Vary: Cookie


markdown:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (08) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
![ ngoibenem200831](https://www.oto-hui.com/styles/xenith/xenforo/avatars/avatar_l.png)
- Hoạt động cuối:
- 2/12/15
- Tham gia ngày:
- 29/4/09
- Số km:
- 16
- Được đổ xăng:
- 2
- Mã lực:
[1](members/ngoibenem200831.903/trophies)
- Xăng dự trữ:
-
[6 lít xăng](bank/transfer?to=ngoibenem200831&rtn=ref) [$6.00](credits/transfer?receiver=ngoibenem200831)
### Chia sẻ trang này
# ngoibenem200831
Tài xế O-H
- ngoibenem200831 được nhìn thấy lần cuối:
- 2/12/15
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Tương tác

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=ed603fa3001c25f38e018f7373e971c3; path=/; secure; httponly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
![ phanvietthuy](https://www.oto-hui.com/styles/xenith/xenforo/avatars/avatar_l.png)
- Hoạt động cuối:
- 5/11/11
- Tham gia ngày:
- 29/10/11
- Số km:
- 0
- Được đổ xăng:
- 0
- Mã lực:
[0](members/phanvietthuy.99698/trophies)
- Xăng dự trữ:
-
[372 lít xăng](bank/transfer?to=phanvietthuy&rtn=ref) [$372.00](credits/transfer?receiver=phanvietthuy)
- Sinh nhật:
- 4/2/91 (Tuổi: 26)
### Chia sẻ trang này
# phanvietthuy
Tài xế O-H, 26
- phanvietthuy được nhìn thấy lần cuối:
- 5/11/11
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Giới thiệu
- Sinh nhật:
- 4/2/91 (Tuổi: 26)
### Tương tác

Set-Cookie: xf_session=84682cfaa1caf8145b5bed68a03a0592; path=/; secure; httponly


markdown:
# Hà Nội Garage ô tô GTK chuyên làm điện, cài chìa ô tô.
Thảo luận trong '
[Garage toàn quốc](forum/garage-toan-quoc.83/)' bắt đầu bởi [the_end_989](members/the_end_989.98273/), [18/8/13](threads/garage-o-to-gtk-chuyen-lam-dien-cai-chia-o-to.59753/).
### Thành viên đang xem bài viết (Users: 0, Guests: 0)
Trang 1 của 2 trang
Trang 1 của 2 trang
Thảo luận trong '
[Garage toàn quốc](forum/garage-toan-quoc.83/)' bắt đầu bởi [the_end_989](members/the_end_989.98273/), [18/8/13](threads/garage-o-to-gtk-chuyen-lam-dien-cai-chia-o-to.59753/).

Set-Cookie: xf_session=f19231232a7aa94ce57270dd98b82729; path=/; secure; httponly


markdown:
text.skipToContent
text.skipToNavigation
Más de 250.000 piezas de recambios nuevas de la mejor calidad
en Cilindro receptor
en Cilindro receptor
en todas las categorías sin restricciones a las marcas de coche
Buscar
0931 815 323
Horario: 7:00 - 22:00
0 productos
Recambios de coche
Aceite
Accesorios
Neumáticos
Neumáticos
Neumáticos de verano
Todas las estaciones
Neumáticos de invierno
Neumáticos para furgonetas
Neumáticos para 4x4
Neumáticos antipinchazo
Neumáticos de carreras
Neumáticos de colección
Ruedas completas
Ruedas completas
Llantas de aluminio con neumáticos de verano
Llantas de aluminio para todas las estaciones
Llantas de aluminio con neumáticos de invierno
Llantas de acero con neumáticos de verano
Llantas de acero con neumáticos para todas las estaciones
Llantas de acero con neumáticos de invierno
Llantas de aluminio
Llantas de acero
Inicio
Recambios de coche
Embrague/ piezas adicionales
Accionamiento del embrague
CHEVROLET
CAPTIVA (C100, C140) Cilindro receptor
Mi coche
CHEVROLET
CAPTIVA (C100, C140)
Motor (tipo)
Filtrar
Elegir categoría
Recambios de coche
Embrague/ piezas adicionales
Accionamiento del embrague
Cilindro receptor
Búsqueda avanzada
Elegir precio
200-499.99 € (1)
category.meta.h1.v2
1 Productos
10
20
50
100
Relevancia
Marca ascedente
Marca descedente
Precio ascedente
Precio descedente
A.B.S.
Cilindro, Cilindro receptor
201,90 €
Número de artículo:10086693
Número de fabricante.: 41486
Precio por unidad
Precio incl. IVA
Envío gratis
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
*PVP: Precio de venta al publico
10
20
50
100
Relevancia
Marca ascedente
Marca descedente
Precio ascedente
Precio descedente
Disponibilidad del producto por ubicación de tienda
Cantidad
Ingrese una comunidad/ciudad o código postal:
Buscar tiendas
Encontrar la tienda más cercana
SERVICIO
Contacto
Entrega, pago y devoluciones
Mi pedido
INFORMACION
Boletín informativo
Protección de datos
Fabricante por marcas
Recambios de coches por marcas
Öl Marken
SOBRE NOSOTROS
Aviso legal
Prensa
Términos y condiciones
FORMAS DE PAGO
Un servicio traído a usted por
Feedback
Newsletter

Content-Language: es

Set-Cookie: DELTIBKND=.vmhyshop1; path=/

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store


markdown:
text.skipToContent
text.skipToNavigation
Más de 250.000 piezas de recambios nuevas de la mejor calidad
en Interruptor/regulador
en Interruptor/regulador
en todas las categorías sin restricciones a las marcas de coche
Buscar
0931 815 323
Horario: 7:00 - 22:00
0 productos
Recambios de coche
Aceite
Accesorios
Neumáticos
Neumáticos
Neumáticos de verano
Todas las estaciones
Neumáticos de invierno
Neumáticos para furgonetas
Neumáticos para 4x4
Neumáticos antipinchazo
Neumáticos de carreras
Neumáticos de colección
Ruedas completas
Ruedas completas
Llantas de aluminio con neumáticos de verano
Llantas de aluminio para todas las estaciones
Llantas de aluminio con neumáticos de invierno
Llantas de acero con neumáticos de verano
Llantas de acero con neumáticos para todas las estaciones
Llantas de acero con neumáticos de invierno
Llantas de aluminio
Llantas de acero
Inicio
Recambios de coche
Sistema eléctrico
Interruptores/Relés/Aparatos de mando de iluminación
RENAULT
MEGANE III Grandtour (KZ0/1) Interruptor/regulador
Mi coche
RENAULT
MEGANE III Grandtour (KZ0/1)
Motor (tipo)
Filtrar
Elegir categoría
Recambios de coche
Sistema eléctrico
Interruptores/Relés/Aparatos de mando de iluminación
Interruptor/regulador
Búsqueda avanzada
Elegir fabricante
FEBI BILSTEIN
5
HELLA
4
METZGER
2
VEMO
6
más fabricantes…
FEBI BILSTEIN
5
HELLA
4
METZGER
2
VEMO
6
menos fabricantes…
Elegir precio
0-49.99 € (16)
50-199.99 € (1)
category.meta.h1.v2
17 Productos
10
20
50
100
Relevancia
Marca ascedente
Marca descedente
Precio ascedente
Precio descedente
HELLA
Interruptor, Intermitentes de aviso
34,06 €
Número de artículo:10296263
Número de fabricante.: 6HF 001 579-061
product.minOrderQuantity
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
HELLA
Interruptor, Brazo de dirección
65,25 €
Número de artículo:10303783
Número de fabricante.: 6TA 003 394-011
Precio por unidad
Precio incl. IVA
Envío gratis
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
HELLA
Interruptor, Accionamiento embrague (gestión motor)
23,07 €
Número de artículo:10295008
Número de fabricante.: 6DD 008 622-801
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
HELLA
Interruptor, Intermitentes de aviso
29,11 €
Número de artículo:10296266
Número de fabricante.: 6HF 002 372-041
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, Piloto de marcha atrás
PVP*:
25,17 €
21,07 €
Número de artículo:12127202
Número de fabricante.: V40-73-0018
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, luz de freno
26,74 €
Número de artículo:12137223
Número de fabricante.: V46-73-0003
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, Piloto de marcha atrás
38,93 €
Número de artículo:12137350
Número de fabricante.: V46-73-0009
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, Piloto de marcha atrás
41,64 €
Número de artículo:12137324
Número de fabricante.: V46-73-0008
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
FEBI BILSTEIN
Interruptor, Piloto de marcha atrás
PVP*:
41,49 €
21,39 €
Número de artículo:10026558
Número de fabricante.: 37169
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
FEBI BILSTEIN
Interruptor, Piloto de marcha atrás
PVP*:
32,49 €
28,61 €
Número de artículo:10026725
Número de fabricante.: 37341
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
FEBI BILSTEIN
Interruptor, Piloto de marcha atrás
PVP*:
37,38 €
14,48 €
Número de artículo:10026793
Número de fabricante.: 37418
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
METZGER
genuine, Interruptor, Piloto de marcha atrás
PVP*:
40,60 €
25,34 €
Número de artículo:10030644
Número de fabricante.: 0912034
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
METZGER
genuine, Interruptor, Accionamiento embrague (gestión motor)
PVP*:
22,45 €
11,98 €
Número de artículo:10030590
Número de fabricante.: 0911088
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
FEBI BILSTEIN
Interruptor
40,34 €
Número de artículo:10006995
Número de fabricante.: 11523
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
FEBI BILSTEIN
Interruptor, Sistema de alarma
PVP*:
9,74 €
5,97 €
Número de artículo:10012255
Número de fabricante.: 19418
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
Disponible
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, Accionamiento embrague (gestión motor)
25,28 €
Número de artículo:14901803
Número de fabricante.: V46-73-0033
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
VEMO
Interruptor, Accionamiento embrague (gestión motor)
27,90 €
Número de artículo:14901804
Número de fabricante.: V46-73-0034
Precio por unidad
Precio incl. IVA
más costo de envío
En stock
Entregamos su pedido en 4-5 días laborables
Detalles
Añadir a la cesta
*PVP: Precio de venta al publico
10
20
50
100
Relevancia
Marca ascedente
Marca descedente
Precio ascedente
Precio descedente
Disponibilidad del producto por ubicación de tienda
Cantidad
Ingrese una comunidad/ciudad o código postal:
Buscar tiendas
Encontrar la tienda más cercana
SERVICIO
Contacto
Entrega, pago y devoluciones
Mi pedido
INFORMACION
Boletín informativo
Protección de datos
Fabricante por marcas
Recambios de coches por marcas
Öl Marken
SOBRE NOSOTROS
Aviso legal
Prensa
Términos y condiciones
FORMAS DE PAGO
Un servicio traído a usted por
Feedback
Newsletter