text:
Eris (hành tinh lùn)
136199 Eris (trước đây được gọi là 2003 UB313) là hành tinh lùn lớn thứ hai trong Thái Dương hệ sau Sao Diêm Vương và là thiên thể thứ 11 quay quanh Mặt Trời (tính theo khoảng cách, không kể vành đai Kuiper và các mặt trăng). Đầu tiên, Eris được nhận diện là thiên thể ngoài Hải Vương tinh (TNO) mà các nhà thiên văn California tại đài thiên văn trên đỉnh Palomar miêu tả là "lớn hơn rõ rệt" so với hành tinh Diêm Vương. Thiên thể này được các nhà phát hiện, NASA và một số phương tiện thông tin đại chúng coi là hành tinh thứ mười, nhưng vẫn chưa rõ ràng là nó sẽ được chấp nhận rộng rãi như là một hành tinh mới hay không. Nó có ít nhất một vệ tinh, điều này sẽ cho phép các nhà điều tra đo đạc khối lượng của hệ thống này.
Tên gọi chính thức của thiên thể này vẫn chưa có, mặc dù các nhà phát hiện ra nó đã đề nghị tên có thể cho nó tới Hiệp hội thiên văn quốc tế (IAU), là cơ quan xem xét các quy ước đặt tên thiên văn. Tuyên bố cho rằng 2003 UB313 đã được đặt tên là 'Xena' hay 'Lila' là không chính xác; cả hai tên gọi này đã được các nhà phát hiện sử dụng một cách thân mật nhưng chẳng có tên nào trong chúng đã được đệ trình tới IAU. Quy tắc để đặt tên cho 2003 UB313 hiện nay bị trì hoãn phụ thuộc vào các quyết định có nên phổ biến định nghĩa thuật ngữ 'hành tinh' một cách hình thức hay không và địa vị của thiên thể này theo định nghĩa như thế nào.
Tên gọi Eris được đặt theo tên của vị thần xung đột trong thần thoại Hy Lạp, người đã gây ra cuộc chiến thành Troia.
Các quan sát gần đây (2011) bởi đài quan sát La Silla ở ESO nhờ sự che khuất của Eris khi nó che qua một ngôi sao cho ước tính đường kính của nó bằng 2326 km với sai số 12 km.[16] Các quan sát đầu tiên cho thấy mêtan đóng băng có trên bề mặt thiên thể này. Điều này cho thấy 2003 UB313 giống với Diêm Vương Tinh hơn là các hành tinh nhỏ khác đã phát hiện ra trước đây ở rìa ngoài của hệ Mặt Trời.
Các quan sát tiếp theo vào tháng 10 năm 2005 phát hiện ra là thiên thể này có vệ tinh, S/2005 (2003 UB313) 1, có tên thân mật là "Gabrielle". Các nhà khoa học có kế hoạch sử dụng thông tin này để xác định khối lượng của 2003 UB313.
Mục lục
Phát hiện[sửa | sửa mã nguồn]
2003 UB313 được phát hiện bởi một nhóm bao gồm Michael Brown, Chad Trujillo và David Rabinowitz vào ngày 5 tháng 1 năm 2005 từ bức ảnh chụp ngày 21 tháng 10 năm 2003 và phát hiện này đã được thông báo vào ngày 29 tháng 7 năm 2005, cùng một ngày với 2 TNO lớn khác, 2003 EL61 và 2005 FY9. Đội tìm kiếm đã quét một cách có hệ thống trong nhiều năm để tìm kiếm các thiên thể nằm ở phía ngoài của hệ Mặt Trời, và trước đây đã từng tham gia vào việc tìm kiếm một số thiên thể lớn khác ngoài Hải Vương Tinh, bao gồm 50000 Quaoar, 90482 Orcus và 90377 Sedna.
Các quan sát định kỳ được đội thực hiện vào ngày 21 tháng 10 năm 2003 với việc sử dụng kính thiên văn phản xạ 48 inch Samuel Oschin ở trạm thiên văn đỉnh Palomar, California, nhưng thiên thể chụp được trong các ảnh đã không được phát hiện ra vào thời điểm đó do chuyển động rất chậm của nó trên bầu trời: phần mềm tìm kiếm ảnh tự động của đội đã loại bỏ tất cả các thiên thể chuyển động chậm hơn 1,5 giây góc trên giờ để giảm số lượng các dương tính giả đã trả lại. Tuy nhiên, khi 90377 Sedna được phát hiện thì nó di chuyển với tốc độ 1,75 giây góc/h và theo ý tưởng ấy đội quyết định phân tích lại các dữ liệu cũ của mình với giới hạn thấp hơn của chuyển động góc, phân loại thông qua các dương tính giả bằng mắt. Tháng 1 năm 2005, việc tái phân tích này cho thấy chuyển động rất chậm của 2003 UB313 so với các ngôi sao.
Các quan sát tiếp theo đã được thực hiện để xác định sơ bộ quỹ đạo của nó, điều này cho phép ước tính khoảng cách và kích thước của nó. Đội có kế hoạch tạm thời chưa công bố phát hiện của mình cho đến khi các quan sát kế tiếp được thực hiện để có thể xác định chính xác hơn kích thước và khối lượng của thiên thể này, nhưng đã phải thay đổi ý định khi phát kiến của một thiên thể khác mà họ đã theo vết (2003 EL61) đã được một nhóm khác ở Tây Ban Nha công bố. Nhóm của Brown sau đó lên án nhóm Tây Ban Nha về hành vi nghiêm trọng trong nguyên tắc xử thế có liên quan đến việc phát hiện ra 2003 EL61 và yêu cầu họ cần phải rút khỏi việc nhận phát hiện đó là của mình (xem 2003 EL61 hay các bài báo của Michael E. Brown để có thêm chi tiết).
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
2003 UB313 được phân loại như là SDO, một thiên thể thuộc TNO mà người ta tin rằng đã "bị rải" từ vành đai Kuiper vào không gian xa hơn và có quỹ đạo bất thường do các tương tác hấp dẫn với Hải Vương Tinh khi hệ Mặt Trời hình thành. Mặc dù độ nghiêng quỹ đạo lớn của nó là bất thường trong số các SDO hiện nay đã biết, các mô hình lý thuyết cho rằng các thiên thể mà nguyên thủy nằm gần góc bên trong của vành đai Kuiper bị ném vào các quỹ đạo có độ nghiêng cao hơn so với các thiên thể ở phía ngoài vành đai. Các thiên thể bên trong vành đai nói chung là nặng hơn so với các thiên thể ở mé ngoài, và vì thế các nhà thiên văn dự tính là có thể phát hiện ra nhiều thiên thể lớn giống như 2003 UB313 trong các quỹ đạo có độ nghiêng lớn.
Do 2003 UB313 xuất hiện dường như còn lớn hơn cả Diêm Vương Tinh, nó có thể được coi là hành tinh thứ mười của hệ Mặt Trời, và nó đã được NASA và các phương tiện thông tin đại chúng miêu tả như thế trong các thông tin về việc phát hiện ra nó. Tuy nhiên, nó vẫn chưa được gọi chính thức là như thế, do ngay cả địa vị của Diêm Vương Tinh như là một hành tinh cũng là chủ thể của các tranh cãi. Một số nhà thiên văn tin rằng có một lượng lớn các TNO chưa phát hiện ra cũng to lớn hơn cả Diêm Vương Tinh. Phân loại tất cả chúng như là hành tinh được coi là điều gây khó khăn.
IAU đang xem xét lại định nghĩa của thuật ngữ 'hành tinh' vì sự trông đợi ngày càng tăng là một thiên thể nào đó còn to hơn Diêm Vương Tinh sẽ được tìm ra. IAU dự kiến sẽ nhanh chóng công bố định nghĩa trong thời gian sớm nhất,[17] nhưng hiện nay điều này còn chưa chắc chắn. Cho đến khi định nghĩa này được đưa ra thì IAU vẫn tiếp tục coi mọi thiên thể được phát hiện ở khoảng cách xa hơn 40 AU như là một phần của quần thể ngoài Hải Vương Tinh nói chung (xem ở đây).
Chủ nhiệm của nhóm công tác của IAU trong việc xác định thuật ngữ hành tinh đã cam kết là Diêm Vương Tinh vẫn giữ sự phân loại hiện nay của nó do các lý do lịch sử, và không có gì khác nữa được gọi là hành tinh. Quan điểm này cũng được ít nhất là một thành viên khác của nhóm chia sẻ
Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]
Thiên thể hiện nay có tên gọi sơ bộ là 2003 UB313, đã được đảm bảo một cách tự động theo các quy tắc đặt tên của IAU cho các hành tinh nhỏ. Bước tiếp theo trong việc xác định thiên thể này sẽ là việc kiểm tra bên ngoài về quỹ đạo của nó và đặt cho nó một cái tên vĩnh cửu. 2003 UB313 cũng được xem xét như các tiểu hành tinh khác, những người phát hiện ra nó sẽ có đặc quyền đưa ra tên gọi trong vòng 10 năm kể từ khi đánh số vĩnh cửu cho nó, tuân theo sự phê chuẩn của Ủy ban danh pháp cho các thiên thể nhỏ của IAU Phần III. Theo các quy tắc của IAU, các TNO càn phải đặt tên theo tên vị thần sáng tạo, với ngoại lệ duy nhất cho các thiên thể giống như Diêm Vương Tinh, được đặt tên theo tên của các vị thần âm phủ.
Khả năng phân loại thiên thể này như là một hành tinh chính, tuy thế, có thể được thúc đẩy tốt bởi sự chậm trễ trong việc tiến hành các bước, thời gian và các thủ tục chấp nhận giống như các thứ đã áp dụng cho các sao chổi và các tiểu hành tinh. IAU đã ra một thông báo ngắn liên quan tới tên gọi cho 2003 UB313, chỉ ra rằng thiên thể này sẽ không được đặt tên cho đến khi người ta quyết định nó có phải là hành tinh hay không.[1]
Các nhà phát hiện đã đệ trình tên gọi của họ cho 2003 UB313, mà theo quy tắc của IAU nó không thể phơi bày một cách công khai. Đội của Brown đã vi phạm quy tắc này trong năm 2003 khi họ thông báo tên gọi "Sedna" cho một tiểu hành tinh trước khi nó được chính thức chấp nhận, đã dấy lên sự chỉ trích trong cộng đồng thiên văn; IAU sau đó đã nới lỏng các quy tắc và cho phép trình tự xúc tiến đối với các phát hiện chính yếu mới [2]. Trang Web URL sử dụng tên gọi "Hành tinh Lila" (lấy theo tên của cô con gái mới sinh của Michael Brown, Lilah), và đội các nhà thiên văn này cũng đã gọi một cách hình thức thiên thể này là Xena, lấy theo tên của phim truyền hình Xena: Nữ chúa chiến tranh, nhưng chẳng có tên gọi nào trong số này đã được đệ trình tới IAU.
Hai ngày sau khi thông báo về phát hiện, Brown đã thảo luận các ý tưởng của nhóm ông về tên gọi cho thiên thể trên website riêng:
- "Nếu thiên thể nằm trong các quy tắc cho các thiên thể vành đai Kuiper khác, thì nó cần phải được đặt tên theo một nhân vật nào đó trong thần thoại sáng tạo. Chúng tôi đã quyết định cố gắng tuân theo quy tắc này. […] Một trong những tên gọi cụ thể phù hợp nhất có thể là Persephone. Trong thần thoại Hy Lạp Persephone là người vợ (do bắt cóc) của Hades (Thần Pluto (Diêm Vương) theo thần thoại La Mã) mỗi năm sáu tháng ở dưới âm phủ. Tiếng khóc của mẹ nàng là Demeter sinh ra cái chết của mùa đông. Hành tinh mới nằm trên quỹ đạo mà có thể miêu tả tương tự; một nửa thời gian ở gần Pluto và một nửa thời gian thì ở xa. Đáng buồn là tên gọi Persephone đã được sử dụng năm 1895 như là tên gọi của tiểu hành tinh đã biết thứ 399. Truyện tương tự có thể kể gần như với bất kỳ thần Hy Lạp hay La Mã nào […] Thật may là thế giới có nhiều tín ngưỡng huyền thoại và tinh thần. Trong quá khứ chúng ta đã đặt tên các thiên thể vành đai Kuiper theo tên thổ dân Mỹ, Inuit và các [tiểu] thần La Mã. Tên gọi mới mà chúng tôi đề nghị được đưa ra theo một tín ngưỡng khác." [3]
Ông cũng bổ sung thêm rằng IAU đã không vô tư khi đề cập đến thiên thể này và thậm chí ủy ban cần phải chịu trách nhiệm như thế nào trước việc phê chuẩn tên gọi của nó. Ủy ban theo dõi các hành tinh chính đã đề nghị là nếu thiên thể này được phân loại như là một hành tinh chính, việc đặt tên phải tuân theo truyền thống Hy Lạp-La Mã cho các hành tinh. Brown đã chỉ ra trong bài báo gần đây [4] rằng ông có thể đề nghị tên gọi Persephone nếu truyền thống này được duy trì, mặc dù một thực tế là tên gọi này đã được trao cho tiểu hành tinh thứ 399 đã biết.
Quỹ đạo[sửa | sửa mã nguồn]
2003 UB313 có chu kỳ quỹ đạo 557 năm, và hiện nay đang nằm gần như ở khoảng cách cực đại của nó tới Mặt Trời (điểm viễn nhật). Hiện tại nó là thiên thể xa nhất đã biết của hệ Mặt Trời với khoảng cách tới Mặt Trời là 97 AU, mặc dù có khoảng 40 TNO đã biết (nổi tiếng nhất là 2000 OO67 và Sedna), mà hiện tại nằm gần với Mặt Trời hơn 2003 UB313 lại có khoảng cách quỹ đạo trung bình lớn hơn của nó [5].
Giống như Diêm Vương Tinh, quỹ đạo của nó có độ lệch tâm cao và sẽ đưa nó tới khoảng cách khoảng 35 AU với Mặt Trời khi nó ở điểm cận nhật (Khoảng cách của Diêm Vương Tinh tới Mặt Trời là 29 tới 49,5 AU, trong khi Hải Vương Tinh chỉ quay trong quỹ đạo trên 30 AU). Không giống như các hành tinh có đất và các hành tinh khí khổng lồ, mà quỹ đạo của chúng đều nằm trên gần như một mặt phẳng giống như Trái Đất, quỹ đạo của 2003 UB313 là rất nghiêng —nó nghiêng một góc khoảng 44 độ so với mặt phẳng hoàng đạo.
Thiên thể mới này hiện nay có độ sáng biểu kiến khoảng 19, làm cho nó đủ sáng để có thể phát hiện được bằng các kính thiên văn nghiệp dư. Kính thiên văn với thấu kính 8" hay gương và CCD có thể chụp ảnh 2003 UB313 trong bầu trời đen sẫm (ví dụ về ảnh nghiệp dư của 2003 UB313, xem [6]). Nguyên nhân mà nó không được thông báo cho đến tận bây giờ là do quỹ đạo rất dốc của nó: phần lớn các nhà tìm kiếm các thiên thể lớn nằm mé ngoài hệ mặt trời tập trung vào mặt phẳng hoàng đạo, mà ở đó phần lớn vật chất của hệ mặt trời được tìm thấy.
Kích thước[sửa | sửa mã nguồn]
Độ sáng của thiên thể trong hệ Mặt Trời phụ thuộc vào kích thước của nó cũng như lượng ánh sáng mà nó phản xạ (suất phản chiếu của nó). Nếu như khoảng cách tới thiên thể và suất phản chiếu của nó đã biết, thì bán kính có thể dễ dàng xác định từ độ sáng biểu kiến của nó, với suất phản chiếu cao hơn đưa đến bán kính nhỏ hơn. Hiện tại, suất phản chiếu của 2003 UB313 là không rõ, và vì thế kích thước thực sự của nó cũng chưa thể xác định. Tuy nhiên, các nhà thiên văn đã tính toán rằngt thậm chí nếu nó có phản xạ toàn bộ ánh sáng mà nó nhận được (tương ứng với suất phản chiếu cực đại 1,0 hay 100%) thì nó vẫn lớn cỡ như Diêm Vương Tinh (2.390 km). Trên thực tế, suất phản chiếu của nó gần như chắc chắn nhỏ hơn 1,0 vì thế thiên thể mới có lẽ là lớn hơn Diêm Vương Tinh. Dự đoán tốt nhất hiện nay coi nó có suất phản chiếu tương tự như Diêm Vương Tinh, điều đó có nghĩa là khoảng 0,6 hay tương ứng với đường kính 2.900 km.
Các quan sát của kính thiên văn vũ trụ Spitzer có thể đưa ra giới hạn trên trong kích thước của 2003 UB313. Lượt quan sát đầu tiên đã thất bại trong việc phát hiện thiên thể mới, kết quả mà nó thông báo ban đầu chỉ ra giới hạn trên là khoảng 3.500 km, nhưng sau đó đã bị phát hiện là do sai sót kỹ thuật [7], vì thế ước tính giới hạn trên của nó là khoảng 5.000 km vẫn chưa bị bỏ đi. Các quan sát mới diễn ra trong ngày 23 tháng 8 và 25 tháng 8 năm 2005 và hiện nay đang được phân tích [8].
Để xác định tốt hơn bán kính của 2003 UB313, tổ phát hiện được cho thời gian quan sát trên Kính thiên văn vũ trụ Hubble (HST). Ở khoảng cách 97 AU, một thiên thể có bán kính khoảng 3.000 km sẽ có kích thước góc vào khoảng 40 miligiây, nó có thể đo được nhờ HST: mặc dù phân tích các thiên thể nhỏ như thế nằm ở mức giới hạn của Hubble, các công nghệ xử lý ảnh phức tạp như giải xoắn có thể sử dụng để đo các kích thước góc như thế khá chính xác. Trước đây tổ tìm kiếm cũng đã từng áp dụng công nghệ này đối với 50000 Quaoar, sử dụng ACS để đo trực tiếp bán kính của nó.
Bề mặt[sửa | sửa mã nguồn]
Đội tìm kiếm đã tuân theo sự xác định ban đầu của họ về 2003 UB313 với các quan sát bằng kính quang phổ thực hiện trên Kính thiên văn Gemini Bắc 8 m tại Hawaii ngày 25 tháng 1 năm 2005. Ánh sáng hồng ngoại từ thiên thể cho thấy sự hiện diện của băng mêtan, chỉ ra rằng bề mặt của 2003 UB313 là tương tự như của Diêm Vương Tinh, là TNO duy nhất đã biết đến nay là có mêtan. Vệ tinh của Hải Vương Tinh Triton có lẽ là có liên quan tới các thiên thể vành đai Kuiper, và cũng có mêtan trên bề mặt nó.
Không giống như Diêm Vương Tinh và Triton có ánh đỏ, 2003 UB313 xuất hiện gần như là có màu xám. Màu ánh đỏ của Diêm Vương Tinh có lẽ là do các trầm tích của tholin trên bề mặt nó, và ở đâu các trầm tích này làm sẫm màu bề mặt thì ở đó suất phản chiếu thấp dẫn tới nhiệt độ cao hơn và làm cho mêtan bay hơi. Ngược lại, 2003 UB313 là đủ xa từ Mặt Trời đến mức mêtan có thể ngưng tụ trên bề mặt nó thậm chí khi suất phản chiếu rất thấp. Sự ngưng tụ của mêtan đồng đều trên bề mặt đã làm giảm độ tương phản và có thể che phủ lên bất kỳ một trầm tích của tholin có màu đỏ nào.
Mêtan là một chất dễ bay hơi và sự hiện diện của nó chỉ ra rằng hoặc là 2003 UB313 luôn luôn nằm ở khoảng cách rất xa của hệ Mặt Trời ở đó nó đủ lạnh để lớp băng mêtan tồn tại, hoặc là nó có nguồn mêtan bên trong để bổ sung cho khí đã thoát ra ngoài khí quyển của nó.Điều này ngược lại với các quan sát của một thiên thể vành đai Kuiper khác cũng mới phát hiện gần đây, 2003 EL61, ở đó có sự hiện diện của nước đá chứ không phải mêtan.
Vệ tinh[sửa | sửa mã nguồn]
Trong năm 2005, đội quang học thích ứng tại đài thiên văn Keck ở Hawaii tiến hành quan sát 4 thiên thể sáng nhất của vành đai Kuiper (Diêm Vương Tinh, 2005 FY9, 2003 EL61, và Eris), sử dụng hệ thống quang học thích ứng với sao laze định hướng trang bị mới nhất. Các quan sát thực hiện vào ngày 10 tháng 9 cho thấy có một vệ tinh quay quanh 2003 UB313, được tạm thời đặt tên là S/2005 (2003 UB313) 1. Để gắn với tên "Xena" đã sử dụng cho 2003 UB313, vệ tinh này còn được các nhà phát hiện gọi là Gabrielle, lấy theo tên của người bạn của nữ chúa chiến binh.
Vệ tinh này mờ hơn Eris khoảng 60 lần, và đường kính của nó ước tính khoảng 8 lần nhỏ hơn. Chu kỳ quỹ đạo của nó hiện nay tính sơ bộ là khoảng 2 tuần, các quan sát tiếp theo sẽ cho phép đo đạc chính xác hơn. Khi các nhà thiên văn biết chu kỳ và bán trục chính của quỹ đạo vệ tinh thì họ sẽ có khả năng xác định khối lượng của cả hệ thống. Cùng với việc đặt tên Eris, vê tinh này được đặt tên là Dysnomia.
Các nhà thiên văn hiện nay biết rằng 3 trong số 4 thiên thể vành đai Kuiper sáng nhất có vệ tinh, trong khi các thành viên mờ hơn của vành đai chỉ khoảng 10% là đã biết có vệ tinh. Điều này được tin là các va chạm giữa các KBO lớn là thường xuyên trong quá khứ. Các va chạm giữa các thiên thể kích thước khoảng 1000 km có thể phát tán ra một lượng lớn vật chất để sau đó chúng kết hợp lại thành vệ tinh. Cơ chế tương tự được coi là đã dẫn tới sự hình thành của vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất là Mặt Trăng khi Trái Đất đã bị va chạm với một thiên thể khổng lồ trong thời kỳ lịch sử đầu tiên của hệ Mặt Trời.[18][19]
Tham chiếu[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Staff (1 tháng 5 năm 2007). “Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets”. IAU: Minor Planet Center. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2007.
- ^ Brown, Mike (2006). “The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet”. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2007.
- ^ a ă “JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)” (September 18, 2014 last obs). Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2014.
- ^ “List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects”. Minor Planet Center. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2008.
- ^ Buie, Marc (6 tháng 11 năm 2007). “Orbit Fit and Astrometric record for 136199”. Deep Ecliptic Survey. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2007.
- ^ “Define Eris”. Dictionary.com. Random House. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2012.
- ^ “Julia Sweeney and Michael E. Brown”. Hammer Conversations: KCET podcast. 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2008.
- ^ a ă Sicardy, B.; Ortiz, J. L.; Assafin, M.; Jehin, E.; Maury, A.; Lellouch, E.; Gil-Hutton, R.; Braga-Ribas, F.; Colas, F.; Widemann (2011). “Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation” (PDF). European Planetary Science Congress Abstracts 6: 137. Bibcode:2011epsc.conf..137S. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2011.
- ^ Beatty, Kelly (tháng 11 năm 2010). “Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto”. NewScientist.com. Sky and Telescope. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2011.
- ^ Brown, Michael E.; Schaller, Emily L. (15 tháng 6 năm 2007). “The Mass of Dwarf Planet Eris” (PDF). Science 316 (5831): 1585. Bibcode:2007Sci...316.1585B. doi:10.1126/science.1139415. PMID 17569855.
- ^ Johnston, Wm. Robert (20 tháng 9 năm 2014). “(136199) Eris and Dysnomia”. Johnston's Archive. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2015.
- ^ Snodgrass, C.; Carry, B.; Dumas, C.; Hainaut, O. (tháng 2 năm 2010). “Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family”. Astronomy and Astrophysics 511: A72. arXiv:0912.3171. Bibcode:2010A&A...511A..72S. doi:10.1051/0004-6361/200913031.
- ^ “AstDys (136199) Eris Ephemerides”. Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2016.
- ^ Conversion of absolute magnitude to diameter for minor planets
- ^ Bertoldi, F.; Altenhoff, W.; Weiss, A.; Menten, K. M.; Thum, C. (2 tháng 2 năm 2006). “The trans-Neptunian object UB313 is larger than Pluto”. Nature 439 (7076): 563–564. Bibcode:2006Natur.439..563B. doi:10.1038/nature04494. PMID 16452973.
- ^ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
eso
- ^ Astronomers to decide what makes a planet
- ^ ME Brown, MA van Dam, AH Bouchez, D. LeMignant, CA Trujillo, R. Campbell, J. Chin, Conrad A., S. Hartman, E. Johansson, R. Lafon, DL Rabinowitz, P. Stomski, D. Summers, PL Wizinowich (2006). "Satellites of the largest Kuiper belt objects" (abstract page). The Astrophysical Journal 639 (1): L43–L46. doi: 10.1086/501524. arXiv: astro-ph/0510029.
- ^ David Tytell (2006). "All Hail Eris and Dysnomia". Sky and Telescope. Cập nhật 2010/01/05.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “070614_eris_mass” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “NASA_Pluto_larger_2015” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAUPressRelease2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown2010-occult” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown2010-Plutosize” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “MaughJohnson” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “plutoid” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “GallardoBrunini” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “JPL-2005-126” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU_2006_5.266” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Britt2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAUC_8747” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “USGS-UB-313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU-2003-UB313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “AAS-XenaGabrielle” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “WGBH” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Pluto.27s_Twin” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Schilling2008” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “TechRepublic2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “O.27Neill2005-NewScientist” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “caltech” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU0605” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “horizons” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Peat-Heavens-Above” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “orbitsimulator” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “hst1” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “spitzer” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Bertoldi2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-2003-UB313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-planetlila-moon” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “gemini.edu.tenth” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-AJ2005-635” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Licandro-AA2006-458” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown_Van_Dam_et_al._2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Tytell-ST2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “BBC2007-dog-girl” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-AJ2004-127” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “AstDys-Sedna” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Horizons2076” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “NBC2015-Pluto-n391321” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
<ref>có tên “McGranaghan” được định nghĩa trong
<references>không được đoạn văn bản trên sử dụng.
- Brown M.E., Trujillo C.A., Rabinowitz D.L. (2005), Discovery of a planetary-sized object in the scattered Kuiper belt, Astrophysical Journal Letters, submitted
- Brown M.E., van Dam M.A., Bouchez A.H. et all (2005), Satellites of the largest Kuiper belt objects, Astrophysical Journal Letters, submitted
- Gomes R.S., Gallardo T, Fernández J.A., Brunini A. (2005), On the origin of the High-Perihelion Scattered Disk: the role of the Kozai mechanism and mean motion resonances, Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy, v. 91, p. 109-129
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Trang web của Michael Brown về 2003 UB313
- Trang web của Brown về 2003 UB313's satellite
- Danh sách của MPEC liệt kê 2003 UB313
- Mô hình quỹ đạo trừu tượng hóa 3D bằng Java
- Bài báo trên Spaceflight Now về 2003 UB313, 2003 EL61 và 2005 FY9
- Phỏng vấn của Slacker Astronomy với người đồng phát hiện Trujillo
- NASA - hành tinh mới đã được phát hiện
- TNO 2003 UB313 — Thông báo của IAU liên quan tới địa vị hành tinh của 2003 UB313
- Giả lập quỹ đạo của 2003 UB313 — 2003 UB313 là cộng hưởng 17:5 với Hải Vương Tinh
- Trang của đài thiên văn Keck về phát hiện ra vệ tinh của 2003 UB313
Các ấn phẩm đã ban hành[sửa | sửa mã nguồn]
- Đài thiên văn Gemini chỉ ra rằng "hành tinh thứ 10" có bề mặt giống Diêm Vương Tinh
- Ấn phẩm báo chí của Caltech, 29/7/2005 "Các nhà khoa học về hành tinh tìm ra hành tinh thứ 10".
- Ấn phẩm mới của Jet Propulsion Laboratory
- NASA – Ấn phẩm báo chí về phát hiện ra hành tinh thứ 10
- Ấn phẩm báo chí về việc kính thiên văn vũ trụ Spitzer cố gắng chụp ảnh 2003 UB313 một lần nữa
- Đài thiên văn Keck – Gabrielle: vệ tinh của Xena (2003 UB313)
Thông tin mới[sửa | sửa mã nguồn]
- Hành tinh thứ 10 đã được phát hiện ở phần ngoài của hệ Mặt Trời -NewScientistSpace.com
- Các nhà thiên văn tìm thấy "hành tinh thứ 10" - Bài báo của Sky & Telescope
- Hành tinh thứ 10 đã được tìm thấy - Bài báo trên tạp chí Astronomy
- LỚN HƠN DIÊM VƯƠNG TINH! Hành tinh thứ 10 đã được phát hiện? - Hội khoa học hành tinh
- Hành tinh thứ 10 đã được tìm thấy! - spaceflightnow.com
- Thiên thể lớn hơn Diêm Vương Tinh đã được phát hiện, gọi là hành tinh thứ 10 - space.com
- Các nhà thiên văn tìm ra 'hành tinh thứ 10' - BBC News
- Bạn gọi nó là hành tinh? Các nhà thiên văn quyết định gọi thiên thể này như thế nào. - Slate.com
- 'Hành tinh Xena' có vệ tinh: Gabrielle - edition.cnn.com
Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ
<ref> với tên nhóm “lower-alpha”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng
<references group="lower-alpha"/> tương ứng, hoặc thẻ đóng
</ref> bị thiếu

markdown:
# Eris (hành tinh lùn)
[Eris](/wiki/Eris).
|Eris|
|
|![]()
[Dysnomia](/w/index.php?title=Dysnomia_(m%E1%BA%B7t_tr%C4%83ng)&action=edit&redlink=1)(bên trái Eris), được chụp bởi [Kính viễn vọng Hubble](/wiki/K%C3%ADnh_vi%E1%BB%85n_v%E1%BB%8Dng_Hubble) [[2]](#cite_note-New_Planet-2) [[a]](#cite_note-3) [Tên chỉ định tiểu hành tinh](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) **136199 Eris** [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪər](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) ~~ɪ~~ [s](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English)hoặc [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɛr](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) ~~ɪ~~ [s](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [[b]](#cite_note-9) [Eris](/wiki/Eris_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)) [Tên thay thế](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_t%E1%BA%A1m_th%E1%BB%9Di_trong_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) 313 [[3]](#cite_note-jpldata-4) [Đặc trưng quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [[3]](#cite_note-jpldata-4) [Kỷ nguyên](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_(thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc))9 tháng 12 năm 2014
(
[JD](/w/index.php?title=Julian_day&action=edit&redlink=1)2457000.5) [Viễn điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o)
- 97.651 AU
- 14.602×10
9km [Cận điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o)
- 37.911 AU
- 5.723×10
9km [Bán trục lớn](/wiki/B%C3%A1n_tr%E1%BB%A5c_l%E1%BB%9Bn)
- 67.781 AU
- 10.166×10
9km [Độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o)
- 203.830 ngày
- 558.04
[năm](/w/index.php?title=N%C4%83m_Julian&action=edit&redlink=1) [Tốc độ vũ trụ cấp 1](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_1) [Độ bất thường trung bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [°](/w/index.php?title=Degree_(angle)&action=edit&redlink=1)° [Độ nghiêng quỹ đạo](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Kinh độ của điểm nút lên](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Vệ tinh tự nhiên](/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) [Dysnomia](/w/index.php?title=Dysnomia_(m%E1%BA%B7t_tr%C4%83ng)&action=edit&redlink=1) [[8]](#cite_note-sicardy-10) [[9]](#cite_note-Beatty2010-NewScientist-11) [Diện tích bề mặt](/wiki/H%C3%ACnh_ph%E1%BB%8Fng_c%E1%BA%A7u#Di.E1.BB.87n_t.C3.ADch_b.E1.BB.81_m.E1.BA.B7t) 7km 2( [[c]](#cite_note-volumesurface-12) [Thể tích](/wiki/Th%E1%BB%83_t%C3%ADch) 9km 3( [[c]](#cite_note-volumesurface-12) [Khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Khối lượng riêng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)trung bình 3 [[d]](#cite_note-densitynote-14) [Hấp dẫn bề mặt](/wiki/H%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t) 2
0.083+0.002−
*g* [[e]](#cite_note-calc-15) [Tốc độ vũ trụ cấp 2](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_2)
4.364±0.01 km/s
[[e]](#cite_note-calc-15) [Chu kỳ tự quay](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_quay) [[11]](#cite_note-Johnston-16) [Suất phản chiếu](/wiki/Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu) [[8]](#cite_note-sicardy-10)
|
|[K](/wiki/Kelvin) [B−V](/w/index.php?title=Trans-Neptunian_object&action=edit&redlink=1)=0.78, V−R=0.45 [[12]](#cite_note-Snodgrass_et_al._2010-17) [Cấp sao biểu kiến](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn) [[13]](#cite_note-AstDys-18) [Cấp sao tuyệt đối](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) *(H)* [[f]](#cite_note-absmagcalc-20) [Đường kính góc](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADnh_g%C3%B3c) [milli-arcsec](/w/index.php?title=Milliarcsecond&action=edit&redlink=1) [[15]](#cite_note-Bertoldi_Altenhoff_et_al._2006-21) **136199 Eris** (trước đây được gọi là **2003 UB 313**) là [hành tinh lùn](/wiki/H%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)lớn thứ hai trong [Thái Dương hệ](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)sau [Sao Diêm Vương](/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng)và là thiên thể thứ 11 quay quanh Mặt Trời (tính theo khoảng cách, không kể [vành đai Kuiper](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper)và các [mặt trăng](/wiki/V%E1%BB%87_tinh_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn)). Đầu tiên, Eris được nhận diện là [thiên thể ngoài Hải Vương tinh](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BB%83_b%C3%AAn_ngo%C3%A0i_Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng)(TNO) mà các [nhà thiên văn](/wiki/Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) [California](/wiki/California)tại đài thiên văn trên [đỉnh Palomar](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_Palomar&action=edit&redlink=1)miêu tả là "lớn hơn rõ rệt" so với [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) [Diêm Vương](/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng). Thiên thể này được các nhà phát hiện, [NASA](/wiki/NASA)và một số phương tiện thông tin đại chúng coi là [hành tinh thứ mười](/w/index.php?title=H%C3%A0nh_tinh_th%E1%BB%A9_m%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1), nhưng vẫn chưa rõ ràng là nó sẽ được chấp nhận rộng rãi như là một hành tinh mới hay không. Nó có ít nhất một vệ tinh, điều này sẽ cho phép các nhà điều tra đo đạc khối lượng của hệ thống này.
Tên gọi chính thức của thiên thể này vẫn chưa có, mặc dù các nhà phát hiện ra nó đã đề nghị tên có thể cho nó tới
[Hiệp hội thiên văn quốc tế](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Thi%C3%AAn_v%C4%83n_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (IAU), là cơ quan xem xét các [quy ước đặt tên thiên văn](/w/index.php?title=Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_thi%C3%AAn_v%C4%83n&action=edit&redlink=1). Tuyên bố cho rằng 2003 UB 313 đã được đặt tên là 'Xena' hay 'Lila' là không chính xác; cả hai tên gọi này đã được các nhà phát hiện sử dụng một cách thân mật nhưng chẳng có tên nào trong chúng đã được đệ trình tới IAU. Quy tắc để đặt tên cho 2003 UB 313 hiện nay bị trì hoãn phụ thuộc vào các quyết định có nên phổ biến [định nghĩa thuật ngữ 'hành tinh'](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_ngh%C4%A9a_h%C3%A0nh_tinh) một cách hình thức hay không và địa vị của thiên thể này theo định nghĩa như thế nào.
Tên gọi Eris được đặt theo tên của vị
[thần xung đột](/wiki/Eris_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)) trong [thần thoại Hy Lạp](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p), người đã gây ra [cuộc chiến thành Troia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%C3%A0nh_Troia).
Các quan sát gần đây (2011) bởi
[đài quan sát La Silla](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_quan_s%C3%A1t_La_Silla&action=edit&redlink=1) ở [ESO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_ch%C3%A2u_%C3%82u_t%E1%BA%A1i_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u_Nam) nhờ sự che khuất của Eris khi nó che qua một [ngôi sao](/wiki/Sao) cho ước tính đường kính của nó bằng 2326 km với sai số 12 km. Các quan sát đầu tiên cho thấy [16] [mêtan](/wiki/M%C3%AAtan)đóng băng có trên bề mặt thiên thể này. Điều này cho thấy 2003 UB 313giống với Diêm Vương Tinh hơn là các [hành tinh nhỏ](/wiki/H%C3%A0nh_tinh_vi_h%C3%ACnh)khác đã phát hiện ra trước đây ở rìa ngoài của [hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di).
Các quan sát tiếp theo vào
[tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [2005](/wiki/2005) phát hiện ra là thiên thể này có vệ tinh, [S/2005 (2003 UB313) 1](/wiki/S/2005_(2003_UB313)_1), có tên thân mật là "Gabrielle". Các nhà khoa học có kế hoạch sử dụng thông tin này để xác định khối lượng của 2003 UB 313.
## Mục lục
## Phát hiện[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=1)]
2003 UB
313 được phát hiện bởi một nhóm bao gồm [Michael Brown](/wiki/Michael_E._Brown), [Chad Trujillo](/w/index.php?title=Chad_Trujillo&action=edit&redlink=1) và [David Rabinowitz](/w/index.php?title=David_L._Rabinowitz&action=edit&redlink=1) vào ngày [5 tháng 1](/wiki/5_th%C3%A1ng_1) năm [2005](/wiki/2005) từ bức ảnh chụp ngày [21 tháng 10](/wiki/21_th%C3%A1ng_10) năm [2003](/wiki/2003) và phát hiện này đã được thông báo vào ngày [29 tháng 7](/wiki/29_th%C3%A1ng_7) năm [2005](/wiki/2005), cùng một ngày với 2 TNO lớn khác, 2003 EL 61 và 2005 FY 9. Đội tìm kiếm đã quét một cách có hệ thống trong nhiều năm để tìm kiếm các thiên thể nằm ở phía ngoài của hệ Mặt Trời, và trước đây đã từng tham gia vào việc tìm kiếm một số thiên thể lớn khác ngoài Hải Vương Tinh, bao gồm [50000 Quaoar](/wiki/(50000)_Quaoar), [90482 Orcus](/wiki/90482_Orcus) và [90377 Sedna](/wiki/90377_Sedna).
Các quan sát định kỳ được đội thực hiện vào ngày
[21 tháng 10](/wiki/21_th%C3%A1ng_10) năm [2003](/wiki/2003) với việc sử dụng [kính thiên văn phản xạ](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n_ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) 48 [inch](/wiki/Inch) Samuel Oschin ở [trạm thiên văn đỉnh Palomar](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1m_thi%C3%AAn_v%C4%83n_%C4%91%E1%BB%89nh_Palomar&action=edit&redlink=1), [California](/wiki/California), nhưng thiên thể chụp được trong các ảnh đã không được phát hiện ra vào thời điểm đó do chuyển động rất chậm của nó trên bầu trời: phần mềm tìm kiếm ảnh tự động của đội đã loại bỏ tất cả các thiên thể chuyển động chậm hơn 1,5 [giây góc](/wiki/Gi%C3%A2y_(g%C3%B3c)) trên giờ để giảm số lượng các [dương tính giả](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%ADnh_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) đã trả lại. Tuy nhiên, khi 90377 Sedna được phát hiện thì nó di chuyển với tốc độ 1,75 giây góc/h và theo ý tưởng ấy đội quyết định phân tích lại các dữ liệu cũ của mình với giới hạn thấp hơn của chuyển động góc, phân loại thông qua các dương tính giả bằng mắt. [Tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [2005](/wiki/2005), việc tái phân tích này cho thấy chuyển động rất chậm của 2003 UB 313 so với các ngôi sao.
Các quan sát tiếp theo đã được thực hiện để xác định sơ bộ
[quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) của nó, điều này cho phép ước tính khoảng cách và kích thước của nó. Đội có kế hoạch tạm thời chưa công bố phát hiện của mình cho đến khi các quan sát kế tiếp được thực hiện để có thể xác định chính xác hơn kích thước và khối lượng của thiên thể này, nhưng đã phải thay đổi ý định khi phát kiến của một thiên thể khác mà họ đã theo vết (2003 EL 61) đã được một nhóm khác ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) công bố. Nhóm của Brown sau đó lên án nhóm Tây Ban Nha về hành vi nghiêm trọng trong nguyên tắc xử thế có liên quan đến việc phát hiện ra 2003 EL 61 và yêu cầu họ cần phải rút khỏi việc nhận phát hiện đó là của mình (xem 2003 EL 61 hay các bài báo của [Michael E. Brown](/wiki/Michael_E._Brown) để có thêm chi tiết).
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=2)]
2003 UB
313 được phân loại như là [SDO](/w/index.php?title=SDO&action=edit&redlink=1), một thiên thể thuộc TNO mà người ta tin rằng đã "bị rải" từ [vành đai Kuiper](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper) vào không gian xa hơn và có quỹ đạo bất thường do các tương tác hấp dẫn với [Hải Vương Tinh](/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng) khi hệ Mặt Trời hình thành. Mặc dù độ nghiêng quỹ đạo lớn của nó là bất thường trong số các SDO hiện nay đã biết, các mô hình lý thuyết cho rằng các thiên thể mà nguyên thủy nằm gần góc bên trong của vành đai Kuiper bị ném vào các quỹ đạo có độ nghiêng cao hơn so với các thiên thể ở phía ngoài vành đai. Các thiên thể bên trong vành đai nói chung là nặng hơn so với các thiên thể ở mé ngoài, và vì thế các nhà thiên văn dự tính là có thể phát hiện ra nhiều thiên thể lớn giống như 2003 UB 313 trong các quỹ đạo có độ nghiêng lớn.
Do 2003 UB
313 xuất hiện dường như còn lớn hơn cả [Diêm Vương Tinh](/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng), nó có thể được coi là hành tinh thứ mười của hệ Mặt Trời, và nó đã được [NASA](/wiki/NASA) và các phương tiện thông tin đại chúng miêu tả như thế trong các thông tin về việc phát hiện ra nó. Tuy nhiên, nó vẫn chưa được gọi chính thức là như thế, do ngay cả địa vị của Diêm Vương Tinh như là một hành tinh cũng là chủ thể của các tranh cãi. Một số nhà thiên văn tin rằng có một lượng lớn các TNO chưa phát hiện ra cũng to lớn hơn cả Diêm Vương Tinh. Phân loại tất cả chúng như là hành tinh được coi là điều gây khó khăn.
IAU đang xem xét lại
[định nghĩa của thuật ngữ 'hành tinh'](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_ngh%C4%A9a_h%C3%A0nh_tinh) vì sự trông đợi ngày càng tăng là một thiên thể nào đó còn to hơn Diêm Vương Tinh sẽ được tìm ra. IAU dự kiến sẽ nhanh chóng công bố định nghĩa trong thời gian sớm nhất, nhưng hiện nay điều này còn chưa chắc chắn. Cho đến khi định nghĩa này được đưa ra thì IAU vẫn tiếp tục coi mọi thiên thể được phát hiện ở khoảng cách xa hơn 40 AU như là một phần của quần thể ngoài Hải Vương Tinh nói chung [17] [(xem ở đây)](http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html).
Chủ nhiệm của nhóm công tác của IAU trong việc xác định thuật ngữ hành tinh đã cam kết là Diêm Vương Tinh vẫn giữ sự phân loại hiện nay của nó do các lý do lịch sử, và không có gì khác nữa được gọi là
[hành tinh](http://news.ft.com/cms/s/0b5d85ec-1697-11da-8081-00000e2511c8.html). Quan điểm này cũng được ít nhất là một thành viên khác của nhóm [chia sẻ](http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/08/08/MNGU5E4K2Q1.DTL)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=3)]
Thiên thể hiện nay có tên gọi sơ bộ là 2003 UB
313, đã được đảm bảo một cách tự động theo các quy tắc đặt tên của IAU cho các [hành tinh nhỏ](/wiki/H%C3%A0nh_tinh_vi_h%C3%ACnh). Bước tiếp theo trong việc xác định thiên thể này sẽ là việc kiểm tra bên ngoài về quỹ đạo của nó và đặt cho nó một cái tên vĩnh cửu. 2003 UB 313 cũng được xem xét như các tiểu hành tinh khác, những người phát hiện ra nó sẽ có đặc quyền đưa ra tên gọi trong vòng 10 năm kể từ khi đánh số vĩnh cửu cho nó, tuân theo sự phê chuẩn của [Ủy ban danh pháp cho các thiên thể nhỏ](http://www.ss.astro.umd.edu/IAU/csbn/) của IAU Phần III. Theo các quy tắc của IAU, các TNO càn phải đặt tên theo tên [vị thần](/w/index.php?title=V%E1%BB%8B_th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [sáng tạo](/wiki/S%C3%A1ng_t%E1%BA%A1o), với ngoại lệ duy nhất cho các thiên thể giống như [Diêm Vương Tinh](/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng), được đặt tên theo tên của các vị thần [âm phủ](/wiki/%C3%82m_ph%E1%BB%A7).
Khả năng phân loại thiên thể này như là một hành tinh chính, tuy thế, có thể được thúc đẩy tốt bởi sự chậm trễ trong việc tiến hành các bước, thời gian và các thủ tục chấp nhận giống như các thứ đã áp dụng cho các sao chổi và các tiểu hành tinh. IAU đã ra một thông báo ngắn liên quan tới tên gọi cho 2003 UB
313, chỉ ra rằng thiên thể này sẽ không được đặt tên cho đến khi người ta quyết định nó có phải là hành tinh hay không. [[1]](http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html)
Các nhà phát hiện đã đệ trình tên gọi của họ cho 2003 UB
313, mà theo quy tắc của IAU nó không thể phơi bày một cách công khai. Đội của Brown đã vi phạm quy tắc này trong năm 2003 khi họ thông báo tên gọi "Sedna" cho một tiểu hành tinh trước khi nó được chính thức chấp nhận, đã dấy lên sự chỉ trích trong cộng đồng thiên văn; IAU sau đó đã nới lỏng các quy tắc và cho phép trình tự xúc tiến đối với các phát hiện chính yếu mới [[2]](http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K04/K04S73.html). Trang Web [URL](/wiki/URL) sử dụng tên gọi "Hành tinh Lila" (lấy theo tên của cô con gái mới sinh của Michael Brown, Lilah), và đội các nhà thiên văn này cũng đã gọi một cách hình thức thiên thể này là **Xena**, lấy theo tên của phim truyền hình *, nhưng chẳng có tên gọi nào trong số này đã được đệ trình tới IAU. Xena: Nữ chúa chiến tranh*
Hai ngày sau khi thông báo về phát hiện, Brown đã thảo luận các ý tưởng của nhóm ông về tên gọi cho thiên thể trên website riêng:
*"Nếu thiên thể nằm trong các quy tắc cho các thiên thể vành đai Kuiper khác, thì nó cần phải được đặt tên theo một nhân vật nào đó trong thần thoại sáng tạo. Chúng tôi đã quyết định cố gắng tuân theo quy tắc này. […] Một trong những tên gọi cụ thể phù hợp nhất có thể là* [Persephone](/wiki/Persephone_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)). Trong [thần thoại Hy Lạp](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p)Persephone là người vợ (do bắt cóc) của [Hades](/wiki/Hades)(Thần Pluto (Diêm Vương) theo [thần thoại La Mã](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_La_M%C3%A3)) mỗi năm sáu tháng ở dưới âm phủ. Tiếng khóc của mẹ nàng là [Demeter](/wiki/Demeter)sinh ra cái chết của mùa đông. Hành tinh mới nằm trên quỹ đạo mà có thể miêu tả tương tự; một nửa thời gian ở gần Pluto và một nửa thời gian thì ở xa. Đáng buồn là tên gọi Persephone đã được sử dụng năm 1895 như là tên gọi của [tiểu hành tinh đã biết thứ 399](/wiki/399_Persephone). Truyện tương tự có thể kể gần như với bất kỳ thần Hy Lạp hay La Mã nào […] Thật may là thế giới có nhiều tín ngưỡng huyền thoại và tinh thần. Trong quá khứ chúng ta đã đặt tên các thiên thể vành đai Kuiper theo tên [thổ dân Mỹ](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%81n_tho%E1%BA%A1i_th%E1%BB%95_d%C3%A2n_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1), [Inuit](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%81n_tho%E1%BA%A1i_Inuit&action=edit&redlink=1)và các [tiểu] thần La Mã. Tên gọi mới mà chúng tôi đề nghị được đưa ra theo một tín ngưỡng khác." [[3]](http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/)
Ông cũng bổ sung thêm rằng IAU đã không vô tư khi đề cập đến thiên thể này và thậm chí ủy ban cần phải chịu trách nhiệm như thế nào trước việc phê chuẩn tên gọi của nó. Ủy ban theo dõi các hành tinh chính đã đề nghị là nếu thiên thể này được phân loại như là một hành tinh chính, việc đặt tên phải tuân theo truyền thống
[Hy Lạp-La Mã](/w/index.php?title=Hy_L%E1%BA%A1p-La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) cho các hành tinh. Brown đã chỉ ra trong bài báo gần đây [[4]](http://www.pasadenastarnews.com/Stories/0,1413.206~22097~3009692,00.html) rằng ông có thể đề nghị tên gọi [Persephone](/wiki/Persephone_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)) nếu truyền thống này được duy trì, mặc dù một thực tế là tên gọi này đã được trao cho tiểu hành tinh thứ 399 đã biết.
## Quỹ đạo[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/2003-UB313-orbits.png/375px-2003-UB313-orbits.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/2003-UB313-orbits.png/375px-2003-UB313-orbits.png)
313vào ngày [29 tháng 7](/wiki/29_th%C3%A1ng_7)năm [2005](/wiki/2005). Bên trái là quan sát từ "phía trên" của mặt phẳng của hệ mặt trời, bên phải lào quan sát từ "phía trước". Màu xanh lam sẫm chỉ ra phần quỹ đạo nằm dưới mặt phẳng hoàng đạo. Cũng chỉ ra cả Thổ Tinh, Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh và Diêm Vương Tinh.
2003 UB
313 có [chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) 557 năm, và hiện nay đang nằm gần như ở khoảng cách cực đại của nó tới Mặt Trời (điểm [viễn nhật](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o#Vi.E1.BB.85n_.C4.91i.E1.BB.83m_qu.E1.BB.B9_.C4.91.E1.BA.A1o)). Hiện tại nó là thiên thể xa nhất đã biết của [hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) với khoảng cách tới Mặt Trời là 97 [AU](/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_thi%C3%AAn_v%C4%83n), mặc dù có khoảng 40 TNO đã biết (nổi tiếng nhất là 2000 OO 67 và [Sedna](/wiki/90377_Sedna)), mà hiện tại nằm gần với Mặt Trời hơn 2003 UB 313 lại có khoảng cách quỹ đạo *trung bình* lớn hơn của nó [[5]](http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/Centaurs.html).
Giống như Diêm Vương Tinh, quỹ đạo của nó có
[độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m) cao và sẽ đưa nó tới khoảng cách khoảng 35 AU với Mặt Trời khi nó ở điểm [cận nhật](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o#C.E1.BA.ADn_.C4.91i.E1.BB.83m_qu.E1.BB.B9_.C4.91.E1.BA.A1o) (Khoảng cách của Diêm Vương Tinh tới Mặt Trời là 29 tới 49,5 AU, trong khi Hải Vương Tinh chỉ quay trong quỹ đạo trên 30 AU). Không giống như các [hành tinh có đất](/w/index.php?title=H%C3%A0nh_tinh_c%C3%B3_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) và các [hành tinh khí khổng lồ](/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%C3%AD_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93), mà quỹ đạo của chúng đều nằm trên gần như một [mặt phẳng](/wiki/M%E1%BA%B7t_ph%E1%BA%B3ng) giống như Trái Đất, quỹ đạo của 2003 UB 313 là rất nghiêng —nó nghiêng một góc khoảng 44 [độ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_(g%C3%B3c)) so với [mặt phẳng hoàng đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o).
Thiên thể mới này hiện nay có
[độ sáng biểu kiến](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_bi%E1%BB%83u_ki%E1%BA%BFn) khoảng 19, làm cho nó đủ sáng để có thể phát hiện được bằng các kính thiên văn nghiệp dư. Kính thiên văn với [thấu kính](/wiki/Th%E1%BA%A5u_k%C3%ADnh) 8" hay gương và [CCD](/wiki/CCD) có thể chụp ảnh 2003 UB 313 trong bầu trời đen sẫm (ví dụ về ảnh nghiệp dư của 2003 UB 313, xem [[6]](http://www.moonglow.net/ccd/pictures/pc/index.html#tnos)). Nguyên nhân mà nó không được thông báo cho đến tận bây giờ là do quỹ đạo rất dốc của nó: phần lớn các nhà tìm kiếm các thiên thể lớn nằm mé ngoài hệ mặt trời tập trung vào mặt phẳng hoàng đạo, mà ở đó phần lớn vật chất của hệ mặt trời được tìm thấy.
## Kích thước[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=5)]
Độ sáng của thiên thể trong hệ Mặt Trời phụ thuộc vào kích thước của nó cũng như lượng ánh sáng mà nó phản xạ (
[suất phản chiếu](/wiki/Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu) của nó). Nếu như khoảng cách tới thiên thể và suất phản chiếu của nó đã biết, thì [bán kính](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh) có thể dễ dàng xác định từ độ sáng biểu kiến của nó, với suất phản chiếu cao hơn đưa đến bán kính nhỏ hơn. Hiện tại, suất phản chiếu của 2003 UB 313 là không rõ, và vì thế kích thước thực sự của nó cũng chưa thể xác định. Tuy nhiên, các nhà thiên văn đã tính toán rằngt thậm chí nếu nó có phản xạ toàn bộ [ánh sáng](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng) mà nó nhận được (tương ứng với suất phản chiếu cực đại 1,0 hay 100%) thì nó vẫn lớn cỡ như Diêm Vương Tinh (2.390 [km](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t)). Trên thực tế, suất phản chiếu của nó gần như chắc chắn nhỏ hơn 1,0 vì thế thiên thể mới có lẽ là lớn hơn Diêm Vương Tinh. Dự đoán tốt nhất hiện nay coi nó có suất phản chiếu tương tự như Diêm Vương Tinh, điều đó có nghĩa là khoảng 0,6 hay tương ứng với đường kính 2.900 km.
Các quan sát của
[kính thiên văn vũ trụ Spitzer](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Spitzer&action=edit&redlink=1) có thể đưa ra giới hạn trên trong kích thước của 2003 UB 313. Lượt quan sát đầu tiên đã thất bại trong việc phát hiện thiên thể mới, kết quả mà nó thông báo ban đầu chỉ ra giới hạn trên là khoảng 3.500 km, nhưng sau đó đã bị phát hiện là do sai sót kỹ thuật [[7]](http://www.spitzer.caltech.edu/Media/happenings/20050807/), vì thế ước tính giới hạn trên của nó là khoảng 5.000 km vẫn chưa bị bỏ đi. Các quan sát mới diễn ra trong ngày [23 tháng 8](/wiki/23_th%C3%A1ng_8) và [25 tháng 8](/wiki/25_th%C3%A1ng_8) năm [2005](/wiki/2005) và hiện nay đang được phân tích [[8]](http://www.spitzer.caltech.edu/Media/happenings/20050915/).
Để xác định tốt hơn bán kính của 2003 UB
313, tổ phát hiện được cho thời gian quan sát trên [Kính thiên văn vũ trụ Hubble](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Hubble&action=edit&redlink=1) (HST). Ở khoảng cách 97 AU, một thiên thể có bán kính khoảng 3.000 km sẽ có [kích thước góc](/w/index.php?title=K%C3%ADch_th%C6%B0%E1%BB%9Bc_g%C3%B3c&action=edit&redlink=1) vào khoảng 40 [miligiây](/wiki/Gi%C3%A2y), nó có thể đo được nhờ HST: mặc dù phân tích các thiên thể nhỏ như thế nằm ở mức giới hạn của Hubble, các công nghệ xử lý ảnh phức tạp như [giải xoắn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_xo%E1%BA%AFn&action=edit&redlink=1) có thể sử dụng để đo các kích thước góc như thế khá chính xác. Trước đây tổ tìm kiếm cũng đã từng áp dụng công nghệ này đối với [50000 Quaoar](/wiki/(50000)_Quaoar), sử dụng [ACS](/w/index.php?title=ACS&action=edit&redlink=1) để đo trực tiếp bán kính của nó.
## Bề mặt[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/2003_UB313_near-infrared_spectrum.png/250px-2003_UB313_near-infrared_spectrum.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/2003_UB313_near-infrared_spectrum.png/250px-2003_UB313_near-infrared_spectrum.png)
313, so sánh với phổ của Diêm Vương Tinh, chỉ ra sự tương tự của hai thiên thể. Các mũi tên biểu thị các vạch hấp thụ [mêtan](/wiki/M%C3%AAtan).
Đội tìm kiếm đã tuân theo sự xác định ban đầu của họ về 2003 UB
313 với các quan sát bằng [kính quang phổ](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_quang_ph%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) thực hiện trên [Kính thiên văn Gemini Bắc](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Gemini_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) 8 m tại [Hawaii](/wiki/Hawaii) ngày [25 tháng 1](/wiki/25_th%C3%A1ng_1) năm [2005](/wiki/2005). Ánh sáng [hồng ngoại](/wiki/Tia_h%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i) từ thiên thể cho thấy sự hiện diện của băng [mêtan](/wiki/M%C3%AAtan), chỉ ra rằng bề mặt của 2003 UB 313 là tương tự như của Diêm Vương Tinh, là TNO duy nhất đã biết đến nay là có mêtan. Vệ tinh của Hải Vương Tinh [Triton](/wiki/Triton_(v%E1%BB%87_tinh)) có lẽ là có liên quan tới các thiên thể vành đai Kuiper, và cũng có mêtan trên bề mặt nó.
Không giống như Diêm Vương Tinh và Triton có ánh đỏ, 2003 UB
313 xuất hiện gần như là có màu xám. Màu ánh đỏ của Diêm Vương Tinh có lẽ là do các trầm tích của [tholin](/w/index.php?title=Tholin&action=edit&redlink=1) trên bề mặt nó, và ở đâu các trầm tích này làm sẫm màu bề mặt thì ở đó suất phản chiếu thấp dẫn tới nhiệt độ cao hơn và làm cho mêtan bay hơi. Ngược lại, 2003 UB 313 là đủ xa từ Mặt Trời đến mức mêtan có thể [ngưng tụ](/w/index.php?title=Ng%C6%B0ng_t%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) trên bề mặt nó thậm chí khi suất phản chiếu rất thấp. Sự ngưng tụ của mêtan đồng đều trên bề mặt đã làm giảm độ tương phản và có thể che phủ lên bất kỳ một trầm tích của tholin có màu đỏ nào.
Mêtan là một chất dễ
[bay hơi](/wiki/Bay_h%C6%A1i) và sự hiện diện của nó chỉ ra rằng hoặc là 2003 UB 313 luôn luôn nằm ở khoảng cách rất xa của hệ Mặt Trời ở đó nó đủ lạnh để lớp băng mêtan tồn tại, hoặc là nó có nguồn mêtan bên trong để bổ sung cho khí đã thoát ra ngoài khí quyển của nó.Điều này ngược lại với các quan sát của một thiên thể vành đai Kuiper khác cũng mới phát hiện gần đây, 2003 EL 61, ở đó có sự hiện diện của [nước đá](/wiki/B%C4%83ng) chứ không phải mêtan.
## Vệ tinh[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=7)]
Trong năm 2005, đội
[quang học thích ứng](/w/index.php?title=Quang_h%E1%BB%8Dc_th%C3%ADch_%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1) tại [đài thiên văn Keck](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Keck) ở [Hawaii](/wiki/Hawaii) tiến hành quan sát 4 thiên thể sáng nhất của [vành đai Kuiper](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_Kuiper) ( [Diêm Vương Tinh](/wiki/Sao_Di%C3%AAm_V%C6%B0%C6%A1ng), [2005 FY 9](/wiki/2005_FY9), [2003 EL](/wiki/2003_EL61), và Eris), sử dụng hệ thống quang học thích ứng với 61 [sao laze định hướng](/w/index.php?title=Sao_laze_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng&action=edit&redlink=1)trang bị mới nhất. Các quan sát thực hiện vào ngày [10 tháng 9](/wiki/10_th%C3%A1ng_9)cho thấy có một [vệ tinh](/wiki/V%E1%BB%87_tinh)quay quanh 2003 UB 313, được tạm thời đặt tên là **S/2005 (2003 UB313) 1**. Để gắn với tên "Xena" đã sử dụng cho 2003 UB 313, vệ tinh này còn được các nhà phát hiện gọi là *, lấy theo tên của người bạn của nữ chúa chiến binh.* [Gabrielle](/w/index.php?title=Gabrielle&action=edit&redlink=1)
Vệ tinh này mờ hơn Eris khoảng 60 lần, và đường kính của nó ước tính khoảng 8 lần nhỏ hơn. Chu kỳ quỹ đạo của nó hiện nay tính sơ bộ là khoảng 2 tuần, các quan sát tiếp theo sẽ cho phép đo đạc chính xác hơn. Khi các nhà thiên văn biết chu kỳ và
[bán trục chính](/wiki/B%C3%A1n_tr%E1%BB%A5c_l%E1%BB%9Bn) của quỹ đạo vệ tinh thì họ sẽ có khả năng xác định khối lượng của cả hệ thống. Cùng với việc đặt tên Eris, vê tinh này được đặt tên là [Dysnomia](/wiki/Dysnomia_(v%E1%BB%87_tinh)).
Các nhà thiên văn hiện nay biết rằng 3 trong số 4 thiên thể vành đai Kuiper sáng nhất có vệ tinh, trong khi các thành viên mờ hơn của vành đai chỉ khoảng 10% là đã biết có vệ tinh. Điều này được tin là các va chạm giữa các KBO lớn là thường xuyên trong quá khứ. Các va chạm giữa các thiên thể kích thước khoảng 1000 km có thể phát tán ra một lượng lớn vật chất để sau đó chúng kết hợp lại thành vệ tinh. Cơ chế tương tự được coi là đã dẫn tới sự hình thành của vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất là
[Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) khi Trái Đất đã bị va chạm với một thiên thể khổng lồ trong thời kỳ lịch sử đầu tiên của [hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). [[18]](#cite_note-24) [[19]](#cite_note-25)
## Tham chiếu[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=8)] **Staff (1 tháng 5 năm 2007).** [^](#cite_ref-discovery_1-0) [“Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets”](http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html). IAU: Minor Planet Center. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2007. **Brown, Mike (2006).** [^](#cite_ref-New_Planet_2-0) [“The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet”](http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/). Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)”](http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris)(September 18, 2014 last obs). Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2014. [^](#cite_ref-MPC_5-0) [“List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects”](http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html). Minor Planet Center. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2008. [^](#cite_ref-Buie2007_6-0) [Buie, Marc](/w/index.php?title=Marc_W._Buie&action=edit&redlink=1)(6 tháng 11 năm 2007). [“Orbit Fit and Astrometric record for 136199”](http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html). [Deep Ecliptic Survey](/w/index.php?title=Deep_Ecliptic_Survey&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2007. [^](#cite_ref-dic.ref.com-eris_7-0) [“Define Eris”](http://dictionary.reference.com/browse/eris). *Dictionary.com*. Random House. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2012. [^](#cite_ref-pluggd.tv-2007_8-0) [“Julia Sweeney and Michael E. Brown”](https://web.archive.org/web/20081006182705/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l). *Hammer Conversations: KCET podcast*. 2007. [Bản gốc](http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l)lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2008.
- ^
**a** [Sicardy, B.; Ortiz, J. L.; Assafin, M.; Jehin, E.; Maury, A.; Lellouch, E.; Gil-Hutton, R.; Braga-Ribas, F.; Colas, F.; Widemann (2011).](#cite_ref-sicardy_10-1) **ă** [“Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation”](http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf)(PDF). *European Planetary Science Congress Abstracts* **6**: 137. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2011epsc.conf..137S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2011epsc.conf..137S). Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2011. **Beatty, Kelly (tháng 11 năm 2010).** [^](#cite_ref-Beatty2010-NewScientist_11-0) [“Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto”](http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html). *NewScientist.com*. Sky and Telescope. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2011. [^](#cite_ref-Brown_Schaller_2007_13-0) [Brown, Michael E.](/wiki/Michael_E._Brown); Schaller, Emily L. (15 tháng 6 năm 2007). [“The Mass of Dwarf Planet Eris”](http://hubblesite.org/pubinfo/pdf/2007/24/pdf.pdf)(PDF). *Science* **316**(5831): 1585. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2007Sci...316.1585B](http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...316.1585B). [doi](/wiki/DOI): [10.1126/science.1139415](//dx.doi.org/10.1126%2Fscience.1139415). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17569855](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17569855). **Johnston, Wm. Robert (20 tháng 9 năm 2014).** [^](#cite_ref-Johnston_16-0) [“(136199) Eris and Dysnomia”](http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html). Johnston's Archive. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2015. **Snodgrass, C.; Carry, B.; Dumas, C.; Hainaut, O. (tháng 2 năm 2010). “Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family”.** [^](#cite_ref-Snodgrass_et_al._2010_17-0) *Astronomy and Astrophysics* **511**: A72. [arXiv](/wiki/ArXiv): [0912.3171](//arxiv.org/abs/0912.3171). [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2010A&A...511A..72S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A&A...511A..72S). [doi](/wiki/DOI): [10.1051/0004-6361/200913031](//dx.doi.org/10.1051%2F0004-6361%2F200913031). [^](#cite_ref-AstDys_18-0) [“AstDys (136199) Eris Ephemerides”](http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris). Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2016. [^](#cite_ref-19) [Conversion of absolute magnitude to diameter for minor planets](http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html) **Bertoldi, F.; Altenhoff, W.; Weiss, A.; Menten, K. M.; Thum, C. (2 tháng 2 năm 2006). “The trans-Neptunian object UB** [^](#cite_ref-Bertoldi_Altenhoff_et_al._2006_21-0) 313is larger than Pluto”. *Nature* **439**(7076): 563–564. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2006Natur.439..563B](http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Natur.439..563B). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature04494](//dx.doi.org/10.1038%2Fnature04494). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16452973](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16452973). **Lỗi chú thích: Thẻ** [^](#cite_ref-eso_22-0)
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
eso
[^](#cite_ref-23) [Astronomers to decide what makes a planet](http://www.nature.com/news/2005/050801/full/050801-2.html) **ME Brown, MA van Dam, AH Bouchez, D. LeMignant, CA Trujillo, R. Campbell, J. Chin, Conrad A., S. Hartman, E. Johansson, R. Lafon, DL Rabinowitz, P. Stomski, D. Summers, PL Wizinowich (2006). "Satellites of the largest Kuiper belt objects" (abstract page). The Astrophysical Journal 639 (1): L43–L46. doi: 10.1086/501524. arXiv: astro-ph/0510029.** [^](#cite_ref-24) **David Tytell (2006).** [^](#cite_ref-25) ["All Hail Eris and Dysnomia"](https://archive.is/20120527001734/www.skyandtelescope.com/news/home/3916126.html). Sky and Telescope. Cập nhật 2010/01/05.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “070614_eris_mass” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “NASA_Pluto_larger_2015” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAUPressRelease2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown2010-occult” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown2010-Plutosize” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “MaughJohnson” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “plutoid” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “GallardoBrunini” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “JPL-2005-126” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU_2006_5.266” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Britt2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAUC_8747” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “USGS-UB-313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU-2003-UB313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “AAS-XenaGabrielle” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “WGBH” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Pluto.27s_Twin” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Schilling2008” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “TechRepublic2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “O.27Neill2005-NewScientist” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “caltech” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “IAU0605” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “horizons” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Peat-Heavens-Above” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “orbitsimulator” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “hst1” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “spitzer” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Bertoldi2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-2003-UB313” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-planetlila-moon” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “gemini.edu.tenth” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-AJ2005-635” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Licandro-AA2006-458” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown_Van_Dam_et_al._2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Tytell-ST2006” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “BBC2007-dog-girl” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Brown-AJ2004-127” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “AstDys-Sedna” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “Horizons2076” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
Lỗi chú thích: Thẻ
<ref> có tên “NBC2015-Pluto-n391321” được định nghĩa trong
<references> không được đoạn văn bản trên sử dụng.
<ref>có tên “McGranaghan” được định nghĩa trong
<references>không được đoạn văn bản trên sử dụng.
- Brown M.E., Trujillo C.A., Rabinowitz D.L. (2005),
*Discovery of a planetary-sized object in the scattered Kuiper belt*, Astrophysical Journal Letters, submitted
- Brown M.E., van Dam M.A., Bouchez A.H.
*et all*(2005), *Satellites of the largest Kuiper belt objects*, Astrophysical Journal Letters, submitted
- Gomes R.S., Gallardo T, Fernández J.A., Brunini A. (2005),
*On the origin of the High-Perihelion Scattered Disk: the role of the Kozai mechanism and mean motion resonances*, Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy, v. 91, p. 109-129
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|Wikinews có tin tức ngoại ngữ liên quan đến bài:
|[Trang web của Michael Brown về 2003 UB](http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/index.html) 313 [Trang web của Brown về 2003 UB](http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html) 313's satellite [Danh sách của MPEC liệt kê 2003 UB](http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K05/K05O41.html) 313 [Mô hình quỹ đạo trừu tượng hóa 3D bằng Java](http://neo.jpl.nasa.gov/orbits/2003ub313.html) [Bài báo trên Spaceflight Now về 2003 UB](http://www.spaceflightnow.com/news/n0509/09solarssytem/) 313, 2003 EL 61và 2005 FY 9 [Phỏng vấn của Slacker Astronomy với người đồng phát hiện Trujillo](http://www.slackerastronomy.org/wordpress/index.php/archive/10th-planet/#comments) [NASA - hành tinh mới đã được phát hiện](http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/newplanet-072905-images.html) [TNO 2003 UB313](http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html)— Thông báo của IAU liên quan tới địa vị hành tinh của 2003 UB 313 [Giả lập quỹ đạo của 2003 UB](http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/newtno.html)— 2003 UB 313 313là cộng hưởng 17:5 với Hải Vương Tinh [Trang của đài thiên văn Keck về phát hiện ra vệ tinh của 2003 UB](http://web.archive.org/20060114202745/www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle) 313
### Các ấn phẩm đã ban hành[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=10)] [Đài thiên văn Gemini chỉ ra rằng "hành tinh thứ 10" có bề mặt giống Diêm Vương Tinh](http://www.gemini.edu/index.php?option=content&task=view&id=142) [Ấn phẩm báo chí của Caltech, 29/7/2005](http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12724.html)"Các nhà khoa học về hành tinh tìm ra hành tinh thứ 10". [Ấn phẩm mới của Jet Propulsion Laboratory](http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2005-126) [NASA – Ấn phẩm báo chí về phát hiện ra hành tinh thứ 10](http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/jul/HQ_05209_10th_Planet.html) [Ấn phẩm báo chí về việc kính thiên văn vũ trụ Spitzer cố gắng chụp ảnh 2003 UB](http://www.spitzer.caltech.edu/Media/happenings/20050807/) 313một lần nữa [Đài thiên văn Keck – Gabrielle: vệ tinh của Xena (2003 UB313)](http://web.archive.org/20060114202745/www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle)
### Thông tin mới[
[sửa](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n)&action=edit§ion=11)] [Hành tinh thứ 10 đã được phát hiện ở phần ngoài của hệ Mặt Trời](http://www.newscientistspace.com/article.ns?id=dn7763)-NewScientistSpace.com [Các nhà thiên văn tìm thấy "hành tinh thứ 10"](http://skyandtelescope.com/news/article_1560_1.asp)- Bài báo của *Sky & Telescope* [Hành tinh thứ 10 đã được tìm thấy](http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=3401)- Bài báo trên tạp chí *Astronomy* [LỚN HƠN DIÊM VƯƠNG TINH! Hành tinh thứ 10 đã được phát hiện?](http://web.archive.org/web/20050806005027/http://www.planetary.org/news/2005/10th_planet_0729.html)- Hội khoa học hành tinh [Hành tinh thứ 10 đã được tìm thấy!](http://www.spaceflightnow.com/news/n0507/29planet/)- spaceflightnow.com [Thiên thể lớn hơn Diêm Vương Tinh đã được phát hiện, gọi là hành tinh thứ 10](http://www.space.com/scienceastronomy/050729_new_planet.html)- space.com [Các nhà thiên văn tìm ra 'hành tinh thứ 10'](http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4730061.stm)- BBC News [Bạn gọi nó là hành tinh? Các nhà thiên văn quyết định gọi thiên thể này như thế nào.](http://slate.msn.com/id/2123839/)- Slate.com ['Hành tinh Xena' có vệ tinh: Gabrielle](http://edition.cnn.com/2005/TECH/space/10/01/new.planet.moon.ap/index.html)- edition.cnn.com
|
|
|
|
|
|
|
|
S/2009 (229762) 1
Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ
<ref> với tên nhóm “lower-alpha”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng
<references group="lower-alpha"/> tương ứng, hoặc thẻ đóng
</ref> bị thiếu

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: hit

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-Cache: cp1054 hit/1, cp1065 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization


text:
La Selve, Aisne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°34′15″B 3°59′53″Đ / 49,570833°B 3,998055°Đ
La Selve là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Picardie thuộc miền bắc nước Pháp.
Tọa độ: 49°34′15″B 3°59′53″Đ / 49,570833°B 3,998055°Đ
La Selve là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Picardie thuộc miền bắc nước Pháp.

markdown:
# La Selve, Aisne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°34′15″B 3°59′53″Đ / 49,570833°B 3,998055°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=La_Selve%2C_Aisne¶ms=49.570833_N_3.998055_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardy](/wiki/Picardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aisne](/wiki/Aisne) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Laon](/wiki/Laon_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 94 m/308 ft)
1 2(1,84 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [02705](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=02705-COM)/ [02150](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **La Selve** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Aisne) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Aisne](/wiki/Aisne), vùng [Picardie](/wiki/Picardie) thuộc miền bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Connection: close

X-Cache-Status: miss

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1054 miss, cp1065 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Noslac
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Noslac là một xã thuộc hạt Alba, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 2039 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Communes of Romania” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Noslac
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Noslac|
|— Xã —|
|
|[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/23px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](/wiki/Rom%C3%A2nia) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Rom%C3%A2nia&action=edit&redlink=1) [Alba](/wiki/Alba_(h%E1%BA%A1t)) [Noslac](https://www.wikidata.org/wiki/Q949496) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) **Noslac** là một [xã](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Rom%C3%A2nia) thuộc hạt [Alba](/wiki/Alba_(h%E1%BA%A1t)), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia). Dân số thời điểm năm 2002 là 2039 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Noslac&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Noslac&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Romania”](http://www.statoids.com/yro.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Noslac&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Noslac&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Noslac&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Noslac&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1055 miss, cp1065 miss


text:
contemporaneous
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Tính từ[sửa]
contemporaneous /kən.ˌtɛm.pə.ˈreɪ.ni.əs/
- (+ with) Cùng thời (với).
- Đương thời.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
contemporaneous /kən.ˌtɛm.pə.ˈreɪ.ni.əs/

markdown:
# contemporaneous
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **contemporaneous** [/kən.ˌtɛm.pə.ˈreɪ.ni.əs/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*+ with*) [Cùng](/wiki/c%C3%B9ng) [thời](/wiki/th%E1%BB%9Di)(với). [Đương thời](/w/index.php?title=%C4%91%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1055 miss, cp1055 miss


text: Máy đo không khí là một trong những thiết bị máy đo cần thiết để sử dụng đảm bảo không khí trong lành cho môi trường sản xuất của công nhân. Với loại thiết bị máy đo nồng độ không khí này sẽ đưa ra những con số chính xác về nồng độ khí. Ngoài việc đo không khí thì có chức năng chuyên dụng của máy đo oxy trong không khí giúp cần bằng nồng độ đảm bảo an toàn. Đặc điểm thiết bị: - Máy đo không khí cầm tay đa chức năng, ứng dụng kiểm sóat chất lượng khí môi trường - Cài sẵn 6 chương trình thu mẫu khí kích thước chọn lựa từ 0.3 – 10 microns Xem thêm sản phẩm máy đo tiếng ồn đang được cung cấp tại cả 3 chi nhánh của Thái Thắng. - Giới hạn cảnh báo đếm mẫu bụi không khí, tích hơp sẳn 2 chương trình cảnh báo người sử dụng bằng âm thanh khi vượt ngưỡng giới hạn - Bộ nhớ máy cho phép lưu lại 8000 giá trị mẫu đo, lịch sử phép đo được xem lại và in ra kết quả thông qua cổng kết nối hổ trợ trên máy - Nguồn sử dụng: Bộ Pin nguồn cho phép chạy liên tục 10 giờ sử dụng Máy đo nồng độ khí cầm tay Tính năng kỹ thuật: - Kích thước hạt bụi : 6 kênh chọn lựa hut mẫu kích thước hạt từ 0.3 – 10 µm.. - Kích thước chuẩn máy: 0.3; 0.5; 1.0; 20; 5.0; 10 µm. - Cở hạt cài đặt sử dụng: Từ 0.3μm - 2.0μm 0.5μm steps from 2.0μm - 10μm, bứơc chỉnh 0.1 microns - Khoảng nồng độ: 0 – 3.000.000 cubit ( 105900 hạ / lít) - Độ chính xác: ± 10%, hiệu chuẩn bằng hạt aerosol - Độ nhay : 0.3 µm - Tốc độ dòng hạt qua bơm: 0.1 cfm ( 2.83 lit/phút) Máy đo dòng điện rò là một trong những sản phẩ đang được cung cấp giá tốt nhất trên thị trường hiện nay. Mời quý khách xem thêm về sản phẩm nếu có nhu cầu. - Thời gian thu mẫu: Điều chỉnh được từ 6 – 999 giây - Nguồn sáng: Nguồn Lazer, 90mW, bước sóng 780nm - Nguồn: 7.4V – 2200mAH, Lion, sử dụng liên tục 10 giờ - Bộ nguồn: AC Adapter 100-240VAC - Hổ trợ kết nối máy tính qua cổng RS 232, RS 485 - Đạt tiêu chuẩn chứng nhận quốc tế: CE; ISO; ASTM & JIS - Hiền thị màn hình LCD, với 4 dòng x 16 kí tự - Bàn phím thao tác: Phím màng 7 phím chức năng - Trọng lượng: 0.91 kg - Điều kiện họat động: 0 – 50oC Cung cấp bao gồm: - Máy chính GT-521, tài liệu HDSD - Cáp nối USB - Phần mềm Comet - Bộ nguồn AC - Đầu dò mẫu bụi Isokinetic - Đầu lọc bụi chuẩn Zero - Hộp đựng bảo vệ máy Phụ tùng chọn thêm: - Đầu dò cảm biến nhiệt độ - độ ẩm - Đồng hồ kiểm soát lưu lượng - Máy in cầm tay - Phẩn mềm xem cở hạt Ngoài sản phẩm máy đo không khí thì điện tử Thái Thắng còn cung cấp các sản phẩm khác như: Máy đo nhiệt độ hồng ngoại, máy đo khoảng cách,.... Để liên hệ mua sản phẩm của điện tử Thái Thắng, mời quý khách tới địa chỉ trụ sở chính công ty hoặc các chi nhánh đại lý gần nhất để đặt hàng. Trong trường hợp quý khách không thể đến công ty thì có thể đặt hàng ngay trên hệ thống website của chúng tôi, đơn vị giao hàng sẽ chuyển sản phẩm tới địa chỉ quý khách yêu cầu.

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=38fbf768d32b2252956c95829393beac; path=/; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Thông tin Việc Làm Khách Sạn lương cao
Gia công mỹ phẩm giá rẻ, chất lượng tốt tại hcm 2016
Thảo luận trong 'Rao vặt linh tinh'
-
22/4/16
-
nguyenvutuankiet
-
22/4/16
-
nguyenvutuankiet
-
0
-
46
-
0
-
Thông tin Việc Làm Khách Sạn lương cao
Thảo luận trong 'Rao vặt linh tinh'

markdown:
Thông tin
[ lương cao Việc Làm Khách Sạn](https://hotelcareers.vn/)
# Gia công mỹ phẩm giá rẻ, chất lượng tốt tại hcm 2016
Thảo luận trong '
[Rao vặt linh tinh](forums/rao-vat-linh-tinh.736.html)'
-
#### 22/4/16
-
[nguyenvutuankiet](members/nguyenvutuankiet.54830.html)
-
[22/4/16]
-
[nguyenvutuankiet](members/nguyenvutuankiet.54830.html)
-
#### 0
-
#### 46
-
#### 0
-

Set-Cookie: xf_session=1ac0569cc254a7868cdd97300bda34c1; path=/; secure; httponly


text:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (08) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (08) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)


text:
Sát thủ kiếm vương - Hồi 33
Nợ tình xin trả cho ai
Ngày đăng 05-05-2012
Tổng cộng 55 hồi
Đánh giá 10/10 với 231914 lượt xem
AI Ải đầu quỷ.
Mặc dù tiết trời đã bắt đầu lập xuân, nhưng Ải đầu quỷ vẫn không thiếu những cơn gió giật lạnh buốt đến cắt da cắt thịt.
Những tiếng rì rì như tiếng than của những oan hồn phát ra từ những khe đá khiến người ta phải lạnh gáy sởn gai trong cảnh tịch mịch đó. Lãnh Nhật Phong đứng trầm mặc như muốn tìm lại những hình ảnh hôm nào mà chàng là chứng nhân.
Một cơn gió lùa tới giũ chéo bạch y của chàng phát ra những tiếng phần phật. Tinh nhãn của chàng như chìm vào cõi hư vô để nhớ lại thảm cảnh hôm nào.
Nhật Phong như thấy Mộng Ðình Hoa với tấm thân nhuộm máu, thấy Kha Bạc Kim đang oằn oại, tất cả đều quay lại với chàng để rồi hóa thành hai giọt nước mắt lăn xuống má.
Nhật Phong bồi hồi nói :
- Kha huynh... Mộng muội muội. Nhật Phong sẽ quay về với các người đây.
Chàng thở dài một tiếng thả bước đi vào bãi vắng hoang vu. Những cỗ xe đầu có bàn chông hôm nào vẫn còn đây, và những vệt máu vẫn còn in dấu khiến Nhật Phong bồi hồi ray rứt.
Chàng ghim thanh Huyết Hận kiếm xuống đất, từ từ quì xuống trước lưỡi Huyết kiếm. Nhật Phong nhìn lên bầu trời đêm đầy sao. Chàng đang nhìn những ngôi sao của bằng hữu mình, hay mơ tưởng đến họ đang ở đâu đó trên bầu trời cao thăm thẳm :
- Kha huynh, Tống huynh, Mộng muội muội, ba người giờ này đang ở đâu? Ba người có nghe được tiếng nói của Nhật Phong không?
Nhật Phong gục đầu :
- Tại Nhật Phong. Nhật Phong có lỗi với các người.
Chàng ngẩng lên nhìn bầu trời đen thẩm, đột ngột thốt lớn :
- Tại sao? Lãnh Nhật Phong, tại sao ngươi lại đưa bằng hữu của ngươi vào chỗ chết? Tại sao, Lãnh Nhật Phong, tại sao ngươi chỉ vì bản thân mình nên để mọi người chịu thảm tử.
Chàng gục đầu vào chuội thanh Huyết Hận kiếm :
- Trong lòng ta đang có chữ hận, hận người, hận võ lâm và hận cả bản thân mình.
Nhật Phong ngước lên, nhìn về phía cỗ chiến xa đã cướp mạng Mộng Ðình Hoa. Chàng gầm lên với sự phẫn nộ cùng cực :
- Máu phải chảy, thây người phải đổ.
Cùng với lời nói đó, hai tay Nhật Phong thộp vào đốc kiếm, vô hình trung nội lực của chàng truyền vào thanh Huyết Hận kiếm. Lưỡi kiếm rực đỏ và chung quanh Nhật Phong đất trời như dậy sóng.
- Ầm... ầm... ầm...
Những cỗ chiến xa vỡ tan chỉ còn lại những mảnh vụn nham nhở.
Gió vẫn giật từng cơn cùng với những âm thanh rù rì như tiếng than ai oán của các oan hồn sau cơn phẫn nộ của Nhật Phong.
Sau cơn phẫn nộ tự trách mình, Nhật Phong mới bình tâm lại. Chàng quỳ trước thanh Huyết Hận kiếm không biết bao lâu, mà nếu có ai thấy cảnh ấy, sẽ ngỡ rằng chàng đã hóa thân thành một pho tượng vô tri, bất động, hay đã từ chối thân xác ở cõi nhân gian để tìm đến những tiếng than ai oán của các oan hồn nơi Ải đầu quỷ.
Không gian thật tĩnh lặng, trong khung cảnh đó chỉ có một con người bất động, một thanh kiếm ẩn hiện ánh huyết quang nhấp nháy, và thêm những tiếng rì rì để làm nên cho khung cảnh đó thêm phần cô tịch.
Chính trong sự im lặng, mơ hồ và huyền hoặc đó bất thần xuất hiện một nữ nhân. Người đó chẳng phải ai xa lạ mà chính là Chu Thể Loan. Gót sen thoăn thoắt của nàng như đôi chân chim sáo nhún nhảy bước tới trước mặt Lãnh Nhật Phong.
Thể Loan đặt xuống trước mặt Lãnh Nhật Phong thanh nhuyễn kiếm của Lâm Thanh Tử. Nàng im lặng nhìn chàng.
Hai người đối nhãn với nhau trong sự im lặng, tinh nhãn của Nhật Phong ánh lên cái nhìn vô hồn vô cảm. Ngay cả Nhật Phong cũng không thể giải thích được tại sao mình lại lạnh lùng như băng hàn trước mặt nữ nhân mà một thời chàng đã tôn thờ, sùng bái.
Nhật Phong nhìn thanh nhuyễn kiếm của Lâm Thanh Tử :
- Lâm Thanh Tử.
Thể Loan nhẹ gật đầu :
- Ðúng, Lâm Thanh Tử đang chờ Lãnh huynh.
- Chờ tại hạ?
Thể Loan lại gật đầu :
- Y đang chờ Lãnh huynh.
- Thành Tử đang ở trong tay Thể Loan?
Nàng lắc đầu :
- Không. Thành Tử đang ở trong tay Thiên Luân giáo chủ Lập Ái.
Nhật Phong nhìn thanh Huyết Hận kiếm :
- Bá nhân đã vì ta.
- Thành Tử đã vì Lãnh huynh.
- Thành Tử đang ở đâu?
- Một nơi với những cạm bẫy trùng trùng, điệp điệp.
- Lập Ái Giáo chủ lịnh cho nàng đén báo với ta tin đó?
Thể Loan gật đầu :
- Thể Loan cũng đang ở trong tay Thiên Luân giáo chủ Lập Ái. Thể Loan đã được Thiên Luân giáo chủ cho uống sa dược.
Nhật Phong đặt tay vào đốc kiếm.
Thể Loan thở dài. Nàng nhỏ nhẹ nói :
- Tất cả như một giấc chiêm bao. Thể Loan biết khi đối mặt với Lãnh huynh thì sự sống chết được Lãnh huynh quyết định và Thể Loan không hận Lãnh Nhật Phong. Dù sao chăng nữa, Thể Loan cũng đã thiếu nợ Lãnh huynh nhiều quá, kiếp sau Thể Loan sẽ trả lại.
Nhật Phong lắc đầu :
- Ta không cần nàng ở kiếp sau.
- Lãnh huynh hận Thể Loan?
Nhật Phong nhìn thẳng vào đáy mắt Thể Loan :
- Ta không hận nàng, nhưng ta cảm thấy xa lạ với nàng.
- Lãnh huynh còn hận Thể Loan.
Nhật Phong lắc đầu :
- Ta không hận. Tất cả những gì xảy ra giữa ta với nàng xem như là phần tình mà Nhật Phong đã gửi. Nàng hãy đi đi, và báo cho Thiên Luân giáo chủ Lập Ái biết. Nhật Phong sẽ đến.
Thể Loan lưỡng lự :
- Lãnh huynh không muốn biết nguyên cớ vì sao Thể Loan phải chối bỏ một chữ tình để nhận kết cuộc ngày hôm nay.
Nhật Phong lắc đầu :
- Ta không cần biết. Cái ta muốn biết, muốn hiểu thì đã hiểu rồi. Cái điều mà Nhật Phong không muốn tin thì cũng đã đến và đã đi.
Thể Loan thở dài :
- Nơi Lãnh huynh sắp đến rất nguy hiểm, huynh phải bảo trọng.
- Nhật Phong chỉ còn biết nói hai chữ đa tạ với nàng. Hãy đi đi.
- Nhật Phong không muốn lấy mạng Thể Loan à?
- Không, mặc dù thanh Huyết Hận kiếm của ta đang đòi hỏi điều đó, và trái tim ta đang rộn lên chữ hận vì máu bằng hữu. Chung quanh ta có tiếng nói của Kha Bạc Kim, Mộng Ðình Hoa và cả Tống Hàn Giang nữa. Những người đó đang muốn ta đòi lại món nợ tại Ải đầu quỷ, nhưng ta thì không.
Với Thể Loan, ta tặng nàng một cái mạng để trọn chữ tình.
Thể Loan cắn răng vào môi, bất giác nước mắt trào ra lăn dài xuống hai bên gò má. Nàng nấc nghẹn một tiếng gượng nói :
- Cái mạng huynh tặng cho Thể Loan, sợ rằng không đến được tay Thể Loan.
Nàng để mặc cho nước mắt đua nhau lăn xuống gò má trong nỗi thổn thức tột cùng.
Thể Loan nói :
- Tất cả đều đà tan thành tro, thành bụi. Nếu như Nhật Phong hiểu được nguyên cớ khiến cho Thể Loan không trọn chữ tình.
- Nhật Phong đã trọn tình để biến thành một kiếm thủ lãnh cảm, vô tình. Nàng hãy đi đi.
Thể Loan nhắm mắt.
Nhật Phong đứng lên.
Thể Loan nhìn Nhật Phong :
- Lãnh huynh đi gặp Lập Ái?
- Lâm Thanh Tử đang cần Nhật Phong. Y và Nhật Phong là những kẻ sau cùng còn sót lại sau chuyến đi Tây Vực Huyền cung. Lâm Thanh Tử chỉ có thể cùng Nhật Phong xuống tử thành một lượt.
- Lãnh huynh.
Nhật Phong rút thanh Huyết Hận kiếm.
Thể Loan nhìn chàng nói :
- Lâm Thanh Tử đang ở Ðoạn Hồn cốc.
- Ðoạn Hồn cốc.
Thể Loan gật đầu :
- Lãnh huynh bảo trọng.
- Nếu mạng của Nhật Phong có gởi ở Ðoạn Hồn cốc cũng xem như đã gửi ở Ải đầu quỷ này rồi.
Nhật Phong nói xong toan quay lưng, nhưng Thể Loan gọi chàng lại :
- Lãnh đại ca.
- Tất cả những gì nàng muốn nói, đã nói. Tất cả những gì ta muốn biết, đã biết.
- Có một điều đại ca không biết.
Thể Loan dấn đến một bộ. Nàng nhìn chàng bằng đôi thu nhãn đẫm lệ sầu :
- Thể Loan muốn bình yên trong vòng tay của Lãnh huynh một lần cuối.
Lãnh Nhật Phong sa sầm mặt, rồi từ từ lắc đầu :
- Trái tim ta đã băng giá rồi. Nàng muốn đó chỉ để hoài tưởng những cái gì đã mất à. Tất cả đã tan biến như một giấc mộng, mà giấc mộng thì khôngai tìm lại được một khi nó đã mất.
Thể Loan bặm môi cúi nhìn xuống :
- Lãnh đại ca đi đi. Vĩnh biệt đại ca.
Nhật Phong như không màng đến những lời cay đắng xót xa của Thể Loan, mà bình thản quay lưng.
Chàng vừa bước được ba bộ, thì sau lưng chàng Thể Loan gượng nói :
- Vĩnh biệt Lãnh huynh.
Nàng từ từ khụy xuống đất.
Nhật Phong dừng bước, rồi quay lại nhìn Thể Loan.
Không biết chàng đang nghĩ gì, nhưng sao trong chàng vẫn cảm nhận sự lãnh cảm cùng cực.
Thể Loan ngước lên. Lệ vẫn trào ra hai bên khóe mắt, một vệt máu ẩn hiện bên khóe môi Thể Loan.
- Nhật Phong, chàng hãy bảo trọng.
Có một động lực nào đó thôi thúc bắt Nhật Phong phải quay lại bên nàng, nhưng rồi động lực đó cuối cùng cũng chỉ là tiếng thở dài ray rứt của Nhật Phong.
Nhật Phong đứng một chỗ nhìn Thể Loan.
Thể Loan gượng nói :
- Vì muốn gặp Lãnh đại ca một lần cuối mà Thể Loan nhận làm người đưa tin cho Giáo chủ Thiên Luân.
- Thiên Luân giáo chủ đã cho nàng uống độc dược?
Thể Loan gật đầu :
- Y muốn Lãnh huynh phải tiêu hao chân lực trước khi đến Ðoạn Hồn cốc. Bởi y tưởng rằng Nhật Phong sẽ mềm lòng trước Thể Loan.
Thể Loan cào tay xuống đất. Nàng mỉm cười với Nhật Phong :
- Hắn đã lầm rồi, dù Lãnh huynh có muốn tiêu hao công lực để ép Cương thi đoạt hồn tán ra khỏi nội tạng của Thể Loan. Thể Loan cũng không chấp nhận đâu. Ðiều Thể Loan muốn là được chết trong vòng tay của huynh.
- Tại sao nàng lại muốn một điều vô vọng trong hiện tại?
- Thể Loan... có tội với huynh.
Nước mắt của nàng lại rưng rưng, lăn dài xuống má.
- Ðại ca... Hãy cho Thể Loan một lần được chết trong tay huynh.
Thể Loan rướn người, phun một bụm máu đen ngòm bốc mùi tanh. Hai tay nàng cào xuống đất như đang gượng hết sức tàn lực kiệt để trườn đến với Nhật Phong.
Ðôi thu nhãn của Thể Loan ngầu đục :
- Lãnh huynh hãy tha thứ cho Thể Loan.
Nhật Phong vẫn đứng lạnh lùng như một pho tượng vô tri vô giác. Chàng nhìn nàng mà tự hỏi thầm với mình :
- “Ta đang là ai. Tại sao ta băng giá như vậy. Trái tim ta đã bị nàng đánh cắp rồi.”
Bất chợt những hình ảnh hôm nào mà Nhật Phong là chứng nhân cho cái chết của Mộng Ðình Hoa, Kha Bạc Kim khiến cho chân mày lưỡi kiếm của chàng phải khít lại với nhau.
Thể Loan rướn đến một chút nữa. Ðôi tay mảnh khảnh của nàng như đang bấu víu để cố giữ lại chút hơi tàn chờ đợi được nằm trong vòng tay của người tình :
- Lãnh huynh.
Nhật Phong thở dài nhìn Thể Loan :
- Thể Loan... Nếu nàng ra đi, Nhật Phong sẽ đắp cho nàng một ngôi mộ, nhưng vòng tay cu/a ta thì không thể nào choàng lên sưởi ấm cho nàng trong khoảnh khắc sau cùng này.
Thể Loan bật khóc thành tiếng. Nàng nói :
- Lãnh huynh không... không cho Thể Loan một cơ hội cuối cùng sao?
- Nhật Phong đã là kẻ vô tình.
Nhật Phong vừa dứt lời thì Thể Loan cũng gục đầu xuống đất. Nàng đã ra đi về cõi hư vô trong sự lạnh lùng của người tình, mà đến khoảnh khắc sau cùng dù có nuối tiếc cũng chỉ nhận được sự lãnh cảm của Nhật Phong.
Ải đầu quỷ gió vẫn thổi giật từng cơn, và sự tĩnh lặng lại ập trở về. Trong khung cảnh đó, sự tĩnh lặng lại càng nặng nề hơn.
Nhật Phong im lặng đào huyệt để an táng Thể Loan.
Chàng đúng là một bóng ma cô độc, lẳng lặng làm cái phần sau cùng để tống tiễn Thể Loan về với sự hư ảo vĩnh hằng.
Ðắp xong nấm mộ của Thể Loan, Nhật Phong đứng trước nấm mộ mới đắp đó. Chàng bâng quơ nói :
- Kẻ vô tình, người mới vô tình.

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Content-Type: text/html


text:
- Hoạt động cuối:
- 24/4/11
- Tham gia ngày:
- 14/2/11
- Số km:
- 0
- Được đổ xăng:
- 0
- Mã lực:
- 0
- Xăng dự trữ:
- 306 lít xăng
- Sinh nhật:
- 6/6/91 (Tuổi: 25)
Chia sẻ trang này
lexus_06_91
Tài xế O-H, 25
- lexus_06_91 được nhìn thấy lần cuối:
- 24/4/11
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
Giới thiệu
- Sinh nhật:
- 6/6/91 (Tuổi: 25)
Tương tác

markdown:
![ lexus_06_91](https://www.oto-hui.com/styles/xenith/xenforo/avatars/avatar_l.png)
- Hoạt động cuối:
- 24/4/11
- Tham gia ngày:
- 14/2/11
- Số km:
- 0
- Được đổ xăng:
- 0
- Mã lực:
[0](members/lexus_06_91.75512/trophies)
- Xăng dự trữ:
-
[306 lít xăng](bank/transfer?to=lexus_06_91&rtn=ref) [$306.00](credits/transfer?receiver=lexus_06_91)
- Sinh nhật:
- 6/6/91 (Tuổi: 25)
### Chia sẻ trang này
# lexus_06_91
Tài xế O-H, 25
- lexus_06_91 được nhìn thấy lần cuối:
- 24/4/11
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Giới thiệu
- Sinh nhật:
- 6/6/91 (Tuổi: 25)
### Tương tác

Set-Cookie: xf_session=c482a09a6c9229e1ffade4705149a60f; path=/; secure; httponly


text:
- Hoạt động cuối:
- 17/4/12
- Tham gia ngày:
- 12/12/09
- Số km:
- 0
- Được đổ xăng:
- 0
- Mã lực:
- 0
- Xăng dự trữ:
- 114 lít xăng
Chia sẻ trang này
luuthanh90
Tài xế O-H
- luuthanh90 được nhìn thấy lần cuối:
- 17/4/12
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
Tương tác
Tài xế O-H

markdown:
![ luuthanh90](https://www.oto-hui.com/styles/xenith/xenforo/avatars/avatar_l.png)
- Hoạt động cuối:
- 17/4/12
- Tham gia ngày:
- 12/12/09
- Số km:
- 0
- Được đổ xăng:
- 0
- Mã lực:
[0](members/luuthanh90.21301/trophies)
- Xăng dự trữ:
-
[114 lít xăng](bank/transfer?to=luuthanh90&rtn=ref) [$114.00](credits/transfer?receiver=luuthanh90)
### Chia sẻ trang này
# luuthanh90
Tài xế O-H
- luuthanh90 được nhìn thấy lần cuối:
- 17/4/12
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Tương tác

Set-Cookie: xf_session=4ef9d5724973139b2df158022c56ceef; path=/; secure; httponly


text: Những thú chơi xe đẳng cấp và khác người chỉ có thể là những ông vua vàng đen vùng vịnh Ả Rập. Khi những kỹ nghệ hô biến từ nội cho tới ngoại thất của siêu xe, xe sang trở nên phổ thông thì họ tiếp tục sáng tạo nên những phong cách độ xe chẳng giống ai khi mới đây những người Emirian ‘khảm’ toàn bộ bên ngoài chiếc Range Rover bằng tiên xu trong đó có rất nhiều đồng tiền cổ. Nếu như những Bentley, Peugeot, Aston Martin hay Mercedes mà chúng ta từng biết đến được đính kim cương bởi những ông vua Ả Rập thì cũng chính họ khai tử mốt chơi ấy bởi nó đã ‘xưa như diễm’. Nay, để khẳng định đẳng cấp và tình yêu, cách chơi siêu xe, xe sang đã thành thương hiệu khách hàng của vương quốc Dubai-một trong 7 vương quốc tạo nên UAE giàu có cho dát lên ngoại thất của chiếc Range Rover 57.412 đồng tiền xu của các quốc gia trong khu vực vùng vịnh. Công ty Coins Car đã hô biến chiếc SUV mạnh mẽ Range Rover trở thành một ‘chú lợn đất’ giữ tiền xu với bộ sưu tập hợp chủng quốc các đồng tiền kim loại đến từ Qatar, Kuwait, Bahrain, Oman và Ả-rập Xê-út. Ngoài ra, AutoExpress.vn gửi tới độc giả hình ảnh long lanh về ‘Mẹc’ G55 AMG được ‘dát’ tiền xu bởi nhà độ Coins Car

Set-Cookie: xf_session=f2b848ad4adf9249a55f21b54dee0278; path=/; secure; httponly


text: em đang làm con ford fiesta: nó bị lỗi truyền lực: cứ bật khóa điện lên phải khoảng 2 phút mới hiện được đèn báo công tắc vị trí P. lúc đó mới đề được các bác ạ. bác nào gặp lỗi này rùi giúp em với. PS: khi bật chìa khóa thì báo lỗi truyền lực luôn. khi hiện đèn báo P thì hết lỗi.

Set-Cookie: xf_session=e7a662eefc703121aff5d6f369d4c38c; path=/; secure; httponly


text:
Xuất xứ » Đài Loan
Mã hàng : STA-492-019
Giá : 27,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-074
Giá : 116,000 VNĐ
Mã hàng : STA-468-296
Giá : 291,000 VNĐ
Mã hàng : STA-476-013
Giá : 125,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-743
Giá : 42,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-647
Giá : 52,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-699
Giá : 47,000 VNĐ
Mã hàng : STA-603-099
Giá : 124,000 VNĐ
Mã hàng : VTA-010-228
Giá : 41,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-464
Giá : 49,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-503
Giá : 53,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-139
Giá : 39,000 VNĐ
Mã hàng : STA-402-569
Giá : 48,000 VNĐ
Mã hàng : TUL-101-829
Giá : 44,000 VNĐ
Mã hàng : STA-203-070
Giá : 114,000 VNĐ

markdown:
![ line](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Đài Loan **Mã hàng : STA-492-019**
Giá : 27,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-074**
Giá : 116,000 VNĐ
**Mã hàng : STA-468-296**
Giá : 291,000 VNĐ
**Mã hàng : STA-476-013**
Giá : 125,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-743**
Giá : 42,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-647**
Giá : 52,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-699**
Giá : 47,000 VNĐ
**Mã hàng : STA-603-099**
Giá : 124,000 VNĐ
**Mã hàng : VTA-010-228**
Giá : 41,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-464**
Giá : 49,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-503**
Giá : 53,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-139**
Giá : 39,000 VNĐ
**Mã hàng : STA-402-569**
Giá : 48,000 VNĐ
**Mã hàng : TUL-101-829**
Giá : 44,000 VNĐ
**Mã hàng : STA-203-070**
Giá : 114,000 VNĐ