markdown:
*Bothrops leucurus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Bothrops leucurus
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Reptilia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Squamata](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t_c%C3%B3_v%E1%BA%A3y) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Serpentes](/wiki/R%E1%BA%AFn) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Alethinophidia](/wiki/Alethinophidia) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Viperidae](/wiki/H%E1%BB%8D_R%E1%BA%AFn_l%E1%BB%A5c) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Bothrops](/w/index.php?title=Bothrops&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **B. leucurus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Bothrops leucurus* [Wagler](/w/index.php?title=Johann_Georg_Wagler&action=edit&redlink=1), [1824](/wiki/1824) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) * là một loài Bothrops leucurus* [rắn](/wiki/R%E1%BA%AFn)trong [họ Rắn lục](/wiki/H%E1%BB%8D_R%E1%BA%AFn_l%E1%BB%A5c). Loài này được Wagler mô tả khoa học đầu tiên năm 1824. [[3]](#cite_note-3)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&action=edit§ion=2)] **McDiarmid RW,** [^](#cite_ref-McD99_1-0) [Campbell JA](/w/index.php?title=Jonathan_A._Campbell&action=edit&redlink=1), Touré T. 1999. *Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1*. Herpetologists' League. 511 pp. [ISBN 978-1-893777-00-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781893777002)(series). [ISBN 978-1-893777-01-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781893777019)(volume). **The Reptile Database. www.reptile-database.org.** [^](#cite_ref-2) [^](#cite_ref-3) [“](http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Bothrops&species=leucurus&search_param=%28%28search%3D%27Bothrops+leucurus%27%29%29). The Reptile Database. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013. *Bothrops leucurus*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bothrops_leucurus&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Bothrops leucurus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bothrops_leucurus) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
*Bradypus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Bradypus
|
|![]()
[Bradypus variegatus](/wiki/Bradypus_variegatus) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Pilosa](/wiki/Pilosa) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Folivora](/w/index.php?title=Folivora&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Bradypodidae](/wiki/Bradypodidae)
(Linnaeus, 1758)
[[1]](#cite_note-msw3-1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) *Bradypus* [Linnaeus](/wiki/Carolus_Linnaeus), 1758 [[1]](#cite_note-msw3-1) [Loài điển hình](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) *Bradypus tridactylus*Linnaeus, 1758, by subsequent designation (Miller and Rehn, 1901). ![ Bradypus Range.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Bradypus_Range.png/272px-Bradypus_Range.png)
![ Bradypus Range.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Bradypus_Range.png/272px-Bradypus_Range.png)
[Các loài](/wiki/Lo%C3%A0i)
Xem trong bài.
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Acheus*F. Cuvier, 1825 *Arctopithecus*Gray, 1850 [preoccupied] *Eubradypus*Lönnberg, 1942 *Hemibradypus*Anthony, 1906 *Ignavus*Blumenbach, 1779 *Scaeopus*Peters, 1864. * là một Bradypus* [chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ đơn chi *, bộ* **Bradypodidae** [Pilosa](/wiki/Pilosa). Chi này được Linnaeus miêu tả năm 1758. Loài điển hình của chi này là [[1]](#cite_note-msw3-1) *Bradypus tridactylus*Linnaeus, 1758, by subsequent designation (Miller and Rehn, 1901).
## Mục lục
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Bradypus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bradypus&action=edit§ion=1)]
Chi này gồm các loài:
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Bradypus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bradypus&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Bradypus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bradypus&action=edit§ion=3)]
- ^
**a** **ă** [Wilson, Don E.; Reeder, DeeAnn M. biên tập (2005).](#cite_ref-msw3_1-2) **â** [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=11800003). *Bradypodidae*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bradypus&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bradypus&action=edit§ion=4)]
Dữ liệu liên quan tới
[Bradypus](//species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Bradypus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
Phương tiện liên quan tới
[Bradypus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bradypus)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
*Callithrix leucippe*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Mico leucippe
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cebidae](/wiki/Cebidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Mico](/w/index.php?title=Mico_(chi)&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. leucippe** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Mico leucippe*
(
[Thomas](/w/index.php?title=Oldfield_Thomas&action=edit&redlink=1), 1922) [[2]](#cite_note-msw3-2) ![ White Marmoset area.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/White_Marmoset_area.png)
![ White Marmoset area.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/White_Marmoset_area.png)
* là một loài Mico leucippe* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Cebidae](/wiki/Cebidae), bộ [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng). Loài này được Thomas mô tả năm 1922. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Callithrix_leucippe&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Callithrix_leucippe&action=edit§ion=1)] **Mittermeier, R. A. & Rylands, A. B. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/39912) *Mico leucippe* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày 2 January 2009.
- ^
**a** [Wilson, Don E.; Reeder, DeeAnn M. biên tập (2005).](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=12100199). *Callithrix leucippe*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
*Falcatifolium papuanum*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Falcatifolium papuanum
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Gymnospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BA%A1t_tr%E1%BA%A7n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Pinales](/wiki/B%E1%BB%99_Th%C3%B4ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Podocarpaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Th%C3%B4ng_tre) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Falcatifolium](/w/index.php?title=Falcatifolium&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **F. papuanum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Falcatifolium papuanum*
de Laub., 1969
* là một loài Falcatifolium papuanum* [thực vật hạt trần](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BA%A1t_tr%E1%BA%A7n)trong [họ Thông tre](/wiki/H%E1%BB%8D_Th%C3%B4ng_tre). Loài này được de Laub. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1969. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Falcatifolium_papuanum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Falcatifolium_papuanum&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2807616). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2013. *Falcatifolium papuanum*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Falcatifolium_papuanum&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Falcatifolium_papuanum&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Falcatifolium papuanum](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Falcatifolium_papuanum)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Falcatifolium papuanum](//species.wikimedia.org/wiki/Falcatifolium_papuanum)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Falcatifolium papuanum”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=687977-1). *. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Hồ Dood Tsagaan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Dood Tsagaan nuur|
|Địa lý|
|Khu vực||
|[51°19′B 99°23′Đ / 51,317°B 99,383°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%E1%BB%93_Dood_Tsagaan¶ms=51_19_N_99_23_E_type:waterbody_region:MN) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [51°19′B 99°23′Đ / 51,317°B 99,383°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%E1%BB%93_Dood_Tsagaan¶ms=51_19_N_99_23_E_type:waterbody_region:MN) [Shishged Gol](/w/index.php?title=Shishged_Gol&action=edit&redlink=1) [Tsagaannuur](/w/index.php?title=Tsagaannuur,_Khovsgol&action=edit&redlink=1) **Dood Tsagaan nuur** ( [tiếng Mông Cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95): Доод Цагаан нуур: *hồ trắng dưới*) là một [hồ](/wiki/H%E1%BB%93) tại tây bắc [aimag Khovsgol](/wiki/Kh%C3%B6vsg%C3%B6l_(t%E1%BB%89nh)), [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), nằm giữa haui sum (huyện) [Tsagaannuur](/w/index.php?title=Tsagaannuur,_Khovsgol&action=edit&redlink=1) và [Renchinlkhumbe](/w/index.php?title=Renchinlkhumbe,_Khovsgol&action=edit&redlink=1). Nó đôi khi được chia thành các hồ Targan, Dund và Kharmai. Hồ Targan sâu khoảng 3,5 m, hồ Dund sâu khoảng 5 m còn hồ Kharmai sâu khoảng 15 m.
Trung tâm của huyện Tsagaannuur nằm ở bờ phía tây hồ.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Sơn Tây (Trung Quốc)
|
|**Xuất xứ tên gọi**
西 tây - phía tây
"phía tây của
[Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n)" **Kiểu hành chính** [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) **Thủ phủ**và **thành phố lớn nhất** [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn,_S%C6%A1n_T%C3%A2y) **Bí thư tỉnh ủy Sơn Tây** [Viên Thuần Thanh](/w/index.php?title=Vi%C3%AAn_Thu%E1%BA%A7n_Thanh&action=edit&redlink=1)袁纯清 **Tỉnh trưởng** [Lý Tiểu Bằng](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ti%E1%BB%83u_B%E1%BA%B1ng_(nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B)&action=edit&redlink=1)李小鹏 [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)( [thứ 19](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2010](/wiki/2010))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u) [thứ 18](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n))
229/km² (
[thứ 20](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) **(** [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_qu%E1%BB%91c_n%E1%BB%99i) [2011](/wiki/2011))
- trên đầu người
[NDT](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87)( [thứ 21](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_GDP))
31.357
[NDT](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87)( [thứ 18](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_GDP_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) **(** [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [2008](/wiki/2008)) [thứ 16](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_HDI)) — cao **Các**(2000) [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Trung_Qu%E1%BB%91c)chính [Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)– 99,7% [Hồi](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i)– 0,2% [Ngôn ngữ và phương ngôn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_t%E1%BA%A1i_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [tiếng Tấn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_T%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1), [Quan thoại Trung Nguyên](/w/index.php?title=Quan_tho%E1%BA%A1i_Trung_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Cấp địa khu](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) [Cấp huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Cấp hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)
(
[31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12), [2004](/wiki/2004)) [ISO 3166-2](/wiki/ISO_3166-2) **:** [Website](/wiki/Website)chính thức [www.shanxigov.cn](http://www.shanxigov.cn)( [Tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c))
《中国统计年鉴—2005》/
*Niên giám thống kê Trung Quốc 2005* [ISBN 7503747382](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7503747382)
Nguồn lấy dữ liệu dân tộc:
《2000年人口普查中国民族人口资料》/
*Tư liệu nhân khẩu dân tộc dựa trên điều tra dân số năm 2000 của Trung Quốc* [ISBN 7105054255](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7105054255) **Sơn Tây** ( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 山西; [Bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): Shānxī; [Wade-Giles](/wiki/Wade-Giles): Shan-hsi, ; [bính âm bưu chính](/w/index.php?title=B%C3%ADnh_%C3%A2m_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1): *Shansi*) là một [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) ở [phía bắc](/wiki/Hoa_B%E1%BA%AFc) của [Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). [Giản xưng](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3n_x%C6%B0ng&action=edit&redlink=1) của Sơn Tây là "Tấn" (晋), theo tên của [nước Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tồn tại trong thời kỳ [Tây Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu) và [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu).
Tên gọi Sơn Tây có nghĩa là "phía tây núi", ý đề cập đến vị trí của tỉnh ở phía tây của
[Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n). Sơn Tây giáp [1] [Hà Bắc](/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc_(Trung_Qu%E1%BB%91c))về phía đông, [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam_(Trung_Qu%E1%BB%91c))về phía nam, [Thiểm Tây](/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y)về phía tây và [Nội Mông](/wiki/N%E1%BB%99i_M%C3%B4ng)về phía bắc. Tỉnh lỵ của Sơn Tây là thành phố [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn,_S%C6%A1n_T%C3%A2y).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Nhân khẩu](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [4 Các đơn vị hành chính](#C.C3.A1c_.C4.91.C6.A1n_v.E1.BB.8B_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [5 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [6 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [7 Du lịch](#Du_l.E1.BB.8Bch) [8 Giao thông](#Giao_th.C3.B4ng) [9 Các trường đại học và cao đẳng](#C.C3.A1c_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_.C4.91.E1.BA.A1i_h.E1.BB.8Dc_v.C3.A0_cao_.C4.91.E1.BA.B3ng) [10 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=1)]
### Từ thời cổ đến Tiên Tần[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=2)]
Sơn Tây được xem là một trong những phát địa của dân tộc Trung Hoa,
có lịch sử thành văn trong ba nghìn năm. Các di chỉ văn hóa Tây Hà Độ và văn hóa Đinh Thôn thể hiện rằng ngay từ [2] [thời đại đồ đá cũ](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1_c%C5%A9), loài người đã có nhiều hoạt động sinh hoạt trên địa bàn Sơn Tây ngày nay. Trong [truyền thuyết](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt), Sơn Tây là khu vực hoạt động chủ yếu của [Hoàng Đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF)và [Viêm Đế](/wiki/Th%E1%BA%A7n_N%C3%B4ng)- thủy tổ của dân tộc Trung Hoa. Ba vị vua thời thượng cổ nổi tiếng của Trung Quốc là [Nghiêu](/wiki/Nghi%C3%AAu), [Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n), [Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9)đều kiến đô lập nghiệp trên đất Sơn Tây: kinh đô của Nghiêu nằm ở Bình Dương (nay thuộc Lâm Phần), kinh đô của Thuấn nằm ở Bồ Bản (nay thuộc [Vĩnh Tế](/wiki/V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF,_V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh)), kinh đô của Vũ nằm ở An Ấp (nay thuộc huyện [Hạ](/wiki/H%E1%BA%A1_(huy%E1%BB%87n))). Chính quyền nô lệ đầu tiên trong [[2]](#cite_note-sst-2) [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c)- [vương triều Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1)đã được thành lập trên khu vực bao gồm nam bộ tỉnh Sơn Tây ngày nay. Sang thời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), Sơn Tây cũng là một khu vực thống trị chủ yếu của triều đình. Ở Lâm Phần ngày nay có Nghiêu miếu và Nghiêu lăng, ở [Thấm Thủy](/wiki/Th%E1%BA%A5m_Th%E1%BB%A7y)có khu Thuấn Vương Bình, Long Môn ở [Hà Tân](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2n,_V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh)được xem là nơi vua Vũ trị thủy, còn được gọi là Vũ Môn Khẩu.
Theo
[Sử ký](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn), khi [Chu Công Đán](/wiki/Chu_C%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1n) phụ chính [Chu Thành Vương](/wiki/Chu_Th%C3%A0nh_v%C6%B0%C6%A1ng), có một chư hầu là nước Đường nổi loạn, Chu công Đán mang quân tiêu diệt. Sau đó, Chu Thành Vương bèn chính thức phong cho Cơ Ngu làm vua chư hầu nước Đường, gọi là [Đường Thúc Ngu](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%BAc_Ngu). Đất Đường ở khu vực phía đông [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) và [Phần Hà](/wiki/S%C3%B4ng_Ph%E1%BA%A7n), sau này nước Đường đổi tên thành [nước Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Thời kỳ đầu [Tây Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu), lãnh thổ của [nước Ân](/wiki/%C3%82n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) bao gồm một phần đông nam bộ tỉnh Sơn Tây ngày nay; [nước Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc_T%C3%A2y_Chu)) tập trung quanh khu vực Hàn Thành thuộc tỉnh Thiểm Tây và [Hà Tân](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2n,_V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh) thuộc tỉnh Sơn Tây ngày nay.
Năm 805 TCN,
[Tấn Mục hầu](/wiki/T%E1%BA%A5n_M%E1%BB%A5c_h%E1%BA%A7u) nghe lệnh [Chu Tuyên vương](/wiki/Chu_Tuy%C3%AAn_v%C6%B0%C6%A1ng), đem quân đánh [tộc Nhung](/wiki/T%C3%A2y_Nhung), năm 802 TCN, ông đánh thắng đất Thiên Mẫu. Thời Xuân Thu, đại bộ phận tỉnh Sơn Tây thuộc về nước Tấn. Đến thời [Tấn Văn công](/wiki/T%E1%BA%A5n_V%C4%83n_c%C3%B4ng), nước Tấn xưng bá [Trung Nguyên](/wiki/Trung_Nguy%C3%AAn). Các kinh đô của Tấn trước sau đều nằm trên địa phận Sơn Tây: Đường (sau gọi là Tấn) , Khúc Ốc [chú 1] , Giáng (còn gọi là Dực) [[chú 2]](#cite_note-4) , Tân Giáng (nguyên gọi là Tân Điền) [[chú 3]](#cite_note-5) Đầu thời Đông Chu, hai chi trưởng – thứ nước Tấn tại đất Dực và đất Khúc Ốc đã nổ ra chiến tranh giành ngôi vị quân chủ. Chiến tranh kéo dài gần 100 năm, trải qua 4 thế hệ mới kết thúc bằng thắng lợi của chi thứ Khúc Ốc với kết quả 5 vua Tấn ngành trưởng bị giết. Các [[chú 4]](#cite_note-6) [khanh tộc](/wiki/L%E1%BB%A5c_khanh)tại nước Tấn về sau tiến hành tranh chấp quyền lực với nhau, lấn át cả vua Tấn. Năm 453 TCN, trong [trận Tấn Dương](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BA%A5n_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), ba nhà Triệu, Hàn, Ngụy hợp binh đánh bại quân họ Trí, ba nhà này sau đó cùng chia đất của họ Trí và nắm quyền nước Tấn. Nước Tấn sau đó hình thành cục diện bị chia ba, đến năm 403 TCN thì nước Tấn diệt vong, đây cũng là mốc thời gian mà nhiều học giả nhận định là khởi đầu thời kỳ [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), cũng vì nguyên do này mà Sơn Tây còn được gọi là "Tam Tấn".
Thời
[Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), [nước Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) đặt kinh đô tại Tấn Dương , [chú 5] [nước Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))đặt kinh đô tại Bình Dương , [[chú 6]](#cite_note-8) [nước Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))trong thời gian 403 TCN-361 TCN đặt đô thành tại An Ấp Sau trung kỳ Chiến Quốc, kinh đô của Triệu và Ngụy phân biệt di dời đến địa phận Hà Bắc và Hà Nam ngày nay. [[chú 7]](#cite_note-9)
### Thời Tần, Hán đến Nam-Bắc triều[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=3)]
Sau khi thống nhất Trung Quốc,
[Tần Thủy Hoàng](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng) phân [thiên hạ](/wiki/Thi%C3%AAn_h%E1%BA%A1) thành 49 quận, ban đầu trên địa bàn Sơn Tây có Thái Nguyên quận và Thượng Đảng quận, về sau phân tách thành 5 quận: Nhạn Môn quận, Đại quận, Thái Nguyên quận, Thượng Đảng quận, Hà Đông quận. Trong những năm Nguyên Phong thời [Hán Vũ Đế](/wiki/H%C3%A1n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF), [triều Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) thiết lập Tịnh châu thứ sử bộ trên địa phận Sơn Tây. Đến thời [Hán Quang Vũ Đế](/wiki/H%C3%A1n_Quang_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF), người [Hung Nô](/wiki/Hung_N%C3%B4) tiến gần hơn vào Trung Nguyên, nuôi ngựa trên [Lã Lương Sơn](/w/index.php?title=L%C3%A3_L%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) (呂梁山) và lưu vực [chú 8] [Phần Hà](/wiki/S%C3%B4ng_Ph%E1%BA%A7n). Thời Đông Hán, Tịnh châu được phân thành 9 quận: Thái Nguyên, Thượng Đảng, Tây Hà, Vân Trung, Định Tương, Nhạn Môn, Sóc Phương, Ngũ Nguyên, đến những năm cuối Đông Hán thì được nhập vào Kí châu.
Năm 216,
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) phân người Hung Nô ở Sơn Tây ngày nay thành 5 bộ: Tịnh châu Tư thị (tại [Phần Dương](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_D%C6%B0%C6%A1ng) ngày nay) là tả bộ, Kì (tại [huyện Kỳ](/wiki/K%E1%BB%B3_(huy%E1%BB%87n)) ngày nay) là hữu bộ, Bồ Tử (tại [huyện Thấp](/wiki/Th%E1%BA%A5p_(huy%E1%BB%87n)) ngày nay) là nam bộ, Tân Hưng (tại [Hãn Châu](/wiki/H%C3%A3n_Ch%C3%A2u) ngày nay) là bắc bộ, Đại Lăng (tại [Văn Thủy](/wiki/V%C4%83n_Th%E1%BB%A7y,_L%E1%BB%AF_L%C6%B0%C6%A1ng) ngày nay) là trung bộ, nhân khẩu đạt vài trăm nghìn người. Ngoài ra, trên địa bàn Sơn Tây còn có người [Yết](/wiki/Y%E1%BA%BFt) ở [Vũ Hương](/wiki/V%C5%A9_H%C6%B0%C6%A1ng), bộ lạc Thát Bạt của người [Tiên Ti](/wiki/Ti%C3%AAn_Ti) cư trú tại [huyện đại](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_(huy%E1%BB%87n)) và [Đại Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng,_S%C6%A1n_T%C3%A2y). Năm 220, [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) thiết lập Tịnh châu trên địa phận Sơn Tây, chia làm 6 quận: Thái Nguyên, Thượng Đảng, Tây Hà, Nhạn Môn, Nhạc Bình, Tân Hưng.
Đến thời
[Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n), Sơn Tây thuộc về Tịnh châu: Thượng Đảng quận , Thượng Cốc quận [chú 9] . Sau khi [[chú 10]](#cite_note-12) [triều Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n)suy yếu do [loạn bát vương](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_b%C3%A1t_v%C6%B0%C6%A1ng), vào năm 304, thủ lĩnh Hung Nô là [Lưu Uyên](/wiki/L%C6%B0u_Uy%C3%AAn)đã lập quốc, đặt quốc hiệu là [Hán](/wiki/H%C3%A1n_Tri%E1%BB%87u), định đô tại Li Thạch , năm 305, sau một nạn đói, ông dời đô đến Lê Đình [[chú 11]](#cite_note-13) Sau đó, khu vực Sơn Tây trước sau thuộc nước [[chú 12]](#cite_note-14) [Hậu Triệu](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tri%E1%BB%87u)của tộc Yết, nước [Nhiễm Ngụy](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_Ng%E1%BB%A5y)của tộc Hán, nước [Tiền Yên](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Y%C3%AAn)của người Tiên Ti, nước [Tiền Tần](/wiki/Ti%E1%BB%81n_T%E1%BA%A7n)của tộc [Đê](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%C3%AA), nước [Hậu Tần](/wiki/H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%A7n)của tộc [Khương](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%B0%C6%A1ng). Do chiến loại trong thời [Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c), kinh tế Sơn Tây bị phá hoại nghiêm trọng. [Thác Bạt Khuê](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y_%C4%90%E1%BA%A1o_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) đã lập ra [Bắc Ngụy](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y) vào năm 386, hai năm sau, để gần hơn về mặt địa lý với các lãnh thổ mới chinh phục được, ông đã thiên đô Bắc Ngụy đến Bình Thành . Bắc Ngụy sau đó thống nhất phương bắc Trung Quốc, mở ra thời kỳ [chú 13] [Nam-Bắc triều](/wiki/Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u_(Trung_Qu%E1%BB%91c))trong lịch sử Trung Quốc. Sau đó, đến năm 534, Bắc Ngụy phân liệt thành [Đông Ngụy](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%E1%BB%A5y)và [Tây Ngụy](/wiki/T%C3%A2y_Ng%E1%BB%A5y). Thực quyền Đông Ngụy nằm trong tay đại tướng [Cao Hoan](/wiki/Cao_Hoan). Năm 543, nhà Đông Ngụy cho đắp thêm Trường thành tại Sơn Tây dài 150 dặm. Năm 550, con của Cao Hoan là [Cao Dương](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%81_V%C4%83n_Tuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF)tiếm vị Đông Ngụy, lập ra [Bắc Tề](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%81), cha con Cao Hoan lấy Tấn Dương làm biệt đô. Thực quyền Tây Ngụy nằm trong tay [Vũ Văn Thái](/wiki/V%C5%A9_V%C4%83n_Th%C3%A1i), đến năm 557 thì hậu duệ của Vũ Văn Thái là [Vũ Văn Giác](/wiki/V%C5%A9_V%C4%83n_Gi%C3%A1c)cũng tiếm vị Tây Ngụy, lập ra [Bắc Chu](/wiki/B%E1%BA%AFc_Chu). Thời Bắc Ngụy, [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)lần đầu tiên có được sự hưng thịnh tại Trung Quốc, có tới ba vạn chùa viện, tăng ni lên đến 200 vạn, nhà sư [Pháp Hiển](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_Hi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)bắt đầu chuyến đi huyền thoại tới [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)của ông từ Sơn Tây. Việc xây đục [hang đá Vân Cương](/wiki/Hang_%C4%91%C3%A1_V%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng)đã được hoàn thành trong khoảng thời gian 453-495.
### Từ thời Tùy đến Kim[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=4)]
Thời
[Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y), Sơn Tây thuộc về Kí châu, có vị thế quan trọng về mặt kinh tế. Tháng 9 năm 617, [Lý Uyên](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%E1%BB%95) từ nơi khởi binh tại [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn,_S%C6%A1n_T%C3%A2y) đã vượt qua Hoàng Hà, đến tháng 11 thì công chiếm kinh đô [Trường An](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An). Năm 618, Lý Uyên lập nên [triều Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), bảy năm sau thì thống nhất toàn Trung Quốc. Triều đình nhà Đường có thái độ trọng thị với Sơn Tây, xem đây là đất "Long Hưng", định Thái Nguyên làm Bắc Đô, kinh tế của Sơn Tây cũng đứng vào hàng đầu tại Trung Quốc. Khi đó, toàn Đại Đường có 18 hồ muối, vùng Hà Đông có 5 hồ, một hồ sản xuất được cả vạn [hộc](/w/index.php?title=H%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) muối, cung cấp cho kinh thành, được [Liễu Tông Nguyên](/wiki/Li%E1%BB%85u_T%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn) gọi là "quốc chi đại bảo". Thời Đường, xuất hiện nhiều danh nhân là người Sơn Tây, như [Tiết Nhân Quý](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_Nh%C3%A2n_Qu%C3%BD), [Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn), [Địch Nhân Kiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bch_Nh%C3%A2n_Ki%E1%BB%87t). Trong thời Tùy Đường, Phật giáo hưng thịnh, [Ngũ Đài sơn](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%C3%A0i_s%C6%A1n) tại Hãn châu từ thời gian đó đã là một thánh địa của [Phật giáo Trung Quốc](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Trung_Qu%E1%BB%91c).
Đến thời
[Ngũ Đại Thập Quốc](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c), [Lý Tồn Úc](/wiki/H%E1%BA%ADu_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trang_T%C3%B4ng), [Thạch Kính Đường](/wiki/H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%A5n_Cao_T%E1%BB%95) và [Lưu Trí Viễn](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Tr%C3%AD_Vi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1) lần lượt thành lập các triều đại [Hậu Đường](/wiki/H%E1%BA%ADu_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Hậu Tấn](/wiki/H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%A5n), [Hậu Hán](/wiki/H%E1%BA%ADu_H%C3%A1n), Thái Nguyên khi đó là một nơi trọng yếu. Em trai của Lưu Trí Viễn là [Lưu Mân](/wiki/L%C6%B0u_M%C3%A2n) đã lập ra nước [Bắc Hán](/wiki/B%E1%BA%AFc_H%C3%A1n) tại bắc bộ và trung bộ Sơn Tây, nước này nằm kẹp giữa [Hậu Chu](/wiki/H%E1%BA%ADu_Chu) về phía nam và [Đại Liêu](/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu) của người [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) ở phía bắc, được Liêu bảo hộ.
Sau khi
[triều Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) được thành lập, nước Bắc Hán ỷ thế có người Khiết Đan chống lưng ở phương Bắc, tiến hành đối kháng với Tống. Năm 979, [Tống Thái Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) Triệu Khuông Nghĩa thống lĩnh đại quân diệt nước Bắc Hán, phóng hỏa thiêu hủy thành Tấn Dương. Năm 982, triều Tống phái đại tướng [Phan Mỹ](/wiki/Phan_M%E1%BB%B9) (潘美) xây thành mới tại khu vực Thái Nguyên ngày nay. Đầu thời Bắc Tống, Sơn Tây thuộc Hà Đông lộ, lại khôi phục cảnh phồn vinh. Thái Nguyên sản xuất ra gương đồng và kéo đồng, được xuất đi tiêu thụ ở các địa phương khác. Sau thời [Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng), tại Sơn Tây người ta cũng bắt đầu sử dụng [than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1) làm nhiên liệu.
Sau
[sự biến Tĩnh Khang](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%C4%A9nh_Khang) năm 1125-1127, Sơn Tây chuyển sang thuộc quyền cai quản của [triều Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim), quân Kim đã tàn phá nghiêm trọng nền kinh tế phương Bắc Trung Quốc. Do Sơn Tây có [Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n) làm chướng ngại tự nhiên, khói lửa chiến tranh gây cho Sơn Tây thiệt hại nhỏ hơn các địa phương khác. Kinh tế và văn hóa Sơn Tây phát triển trong thời Đại Định chi trị dưới sự cai trị của [Kim Thế Tông](/wiki/Kim_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng) và thời Minh Xương chi trị dưới sự cai trị của [Kim Chương Tông](/wiki/Kim_Ch%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B4ng). Bình Dương phủ (nay là Lâm Phần) trở thành trung tâm sản xuất giấy của Kim Quốc.
### Thời Nguyên, Minh, Thanh[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=5)]
Khi
[đế quốc Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) xâm lược Hà đông bắc lộ và Hà đông nam lộ của Kim, họ đã tàn phá Sơn Tây, cả nghìn [lý](/w/index.php?title=L%C3%BD_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng)&action=edit&redlink=1) không có bóng người. Trong thời [Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn), Sơn Tây thuộc Trung thư tỉnh, chịu sự quản lý trực tiếp của triều đình. Năm 1271, triều Nguyên thành lập Hà Đông Sơn Tây đạo tuyên úy ti tại khu vực phía đông Hoàng Hà, phía tây của Thái Hành Sơn, danh xưng Sơn Tây từ đó cũng bắt đầu được sử dụng.
Năm 1368, Minh Thái Tổ
[Chu Nguyên Chương](/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) phái [Từ Đạt](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%90%E1%BA%A1t), [Thường Ngộ Xuân](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ng%E1%BB%99_Xu%C3%A2n) suất lĩnh quân Minh tiến vào Sơn Tây, thiết lập Sơn Tây hành tỉnh. Chu Nguyên Chương sau này phong cho ba nhi tử làm phiên vương, trú trát tại Sơn Tây: [Chu Vi](/w/index.php?title=Chu_Vi&action=edit&redlink=1) là Tấn vương, trú tại Thái Nguyên; [Chu Quế](/w/index.php?title=Chu_Qu%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) là Đại vương, trú tại Đại Đồng; [Chu Mô](/w/index.php?title=Chu_M%C3%B4&action=edit&redlink=1) là Thẩm vương, trú tại Lộ An (Trường Trị), xây dựng [Minh Trường Thành](/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh) để phòng bị [Bắc Nguyên](/wiki/B%E1%BA%AFc_Nguy%C3%AAn) xâm lược. Đầu thời Minh, có một lượng lớn di dân từ Sơn Tây đến vùng [bình nguyên Hoa Bắc](/wiki/B%C3%ACnh_nguy%C3%AAn_Hoa_B%E1%BA%AFc)- vùng mà khi ấy đang vắng bóng người. [Đại hòe thụ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%C3%B2e_th%E1%BB%A5_(H%E1%BB%93ng_%C4%90%E1%BB%99ng)&action=edit&redlink=1) ở [Hồng Động](/w/index.php?title=H%E1%BB%93ng_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) trở thành một địa điểm tập hợp nổi tiếng, đến nay cư dân các tỉnh vẫn lưu truyền ngạn ngữ: "Nếu hỏi tổ tiên đến từ xứ nào? Đại hòe thụ ở Hồng Động, Thiểm Tây". Triều Minh sau đó đã thiết lập Sơn Tây thừa tuyên bố chính sứ ti, tiền thân của Sơn Tây ngày nay. Thời Minh, thương nhân Sơn Tây kiểm soát phần lớn việc buôn bán muối và dịch vụ ngân hàng trong cả nước. [[3]](#cite_note-eb4-16)
Đến thời
[nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), triều đình đã đem một số khu vực ở bên ngoài Minh Trường Thành để nhập vào Sơn Tây. Sơn Tây tổng cộng có 9 phủ, 16 châu, 108 huyện. Thời gian này, ngành thương mại và tài chính của Sơn Tây hoạt động rất tích cực, xuất hiện văn danh "Sơn Tây phiếu hiệu" trên quy mô toàn quốc. Thương nhân Sơn Tây lập ra nhiều Sơn Tây hội quán hoặc Sơn Thiểm hội quán trên khắp Trung Quốc. Thời Thanh, Sơn Tây ít chịu ảnh hưởng của ngoại quốc, song một vài cơ sở sản xuất đã được thành lập tại Thái Nguyên vào năm 1898, và một tuyến đường sắt bằng vốn Pháp-Thanh đã được xây dựng từ năm 1904 đến 1907 để kết nối Thái Nguyên và [Thạch Gia Trang](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_Gia_Trang) ở tỉnh Hà Bắc ngày nay. Năm 1900, tổ chức [bài ngoại](/w/index.php?title=B%C3%A0i_ngo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) Nghĩa Hòa đoàn đã đốt cháy một nhà thờ truyền giáo Anh tại Thái Nguyên, sau đó giết chết những người ngoại quốc và người Trung Quốc cải đạo theo Tây giáo. Điều này đã khiến [phong trào Nghĩa Hòa Đoàn](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ngh%C4%A9a_H%C3%B2a_%C4%90o%C3%A0n) bùng nổ, cuối cùng lan đến [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh). Nghĩa Hòa Đoàn được cho là đã giết chết 100.000 thường dân khắp miền Bắc Trung Quốc, [3] trong đó có 32.000 người Trung Quốc theo Tây giáo. [[4]](#cite_note-hawaii1900-17) [[5]](#cite_note-18)
### Sau năm 1911[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=6)]
Trong
[Cách mạng Tân Hợi](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_T%C3%A2n_H%E1%BB%A3i), quân phiệt [Diêm Tích Sơn](/wiki/Di%C3%AAm_T%C3%ADch_S%C6%A1n) tại Thiểm Tây đã chỉ huy lực lượng cách mạng địa phương đánh đuổi quân Thanh khỏi tỉnh, rồi tuyên bố độc lập khỏi triều Thanh. Diêm Tích Sơn sau đó được chính phủ [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) bổ nhiệm chức Sơn Tây đô đốc, ông ủng hộ [Viên Thế Khải](/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i) xưng đế, vì thế được phong làm "nhất đẳng [hầu](/wiki/H%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc)". Năm 1917, không lâu sau khi Viên Thế Khải chết, Diêm Tích Sơn củng cố quyền thống trị Sơn Tây. Cho tới năm 1911, Sơn Tây là một trong những tỉnh nghèo nhất Trung Hoa. Diêm Tích Sơn tin rằng, nếu không hiện đại hóa kinh tế cũng như cơ sở hạ tầng, Sơn Tây sẽ không chống nổi các quân phiệt từ các nơi khác.
Ngày 18 tháng 12 năm 1931, một nhóm sinh viên tại Thái Nguyên tập hợp phản đối chính sách nhân nhượng
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) của chính phủ Nam Kinh. Cuộc biểu tình trở nên bạo lực đến nỗi cảnh sát [Quốc dân đảng](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng) đã nổ súng vào đám đông. Sự kiện "Thảm sát 18/12" gây ra một làn sóng giận dữ, tạo điều kiện cho các thuộc hạ của Diêm Tích Sơn thừa cơ trục xuất các viên chức Quốc dân đảng khỏi tỉnh, viện cớ là để đảm bảo an ninh. Sau vụ này, tổ chức Quốc dân đảng tại Sơn Tây chỉ còn trên danh nghĩa, trung thành với Diêm Tích Sơn còn hơn cả với [Tưởng Giới Thạch](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch). Năm 1934, Tưởng Giới Thạch đi máy bay đến Thái Nguyên, tại đó ông ta ca ngợi chính quyền của Diêm Tích Sơn có công giúp đỡ, ủng hộ Chính phủ Nam Kinh, trên thực tế là thừa nhận quyền thống trị Sơn Tây của Diêm Tích Sơn. [6]
Quan hệ
[tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) giữa Sơn Tây và chính phủ trung ương rất phức tạp. Diêm Tích Sơn đã tạo ra được một tổ hợp [công nghiệp nặng](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_n%E1%BA%B7ng) xung quanh Thái Nguyên, nhưng không công khai ra bên ngoài Sơn Tây, có lẽ là để đánh lừa Tưởng Giới Thạch. Dù đạt được những thành công nhất định trong công cuộc hiện đại hóa nền công nghiệp Sơn Tây, Diêm Tích Sơn vẫn liên tiếp yêu cầu chính phủ trung ương hỗ trợ tài chính để dùng mở rộng đường sắt và những việc khác, nhưng đều bị từ chối. [[7]](#cite_note-20)
Năm 1916, ít nhất 10% trong số 11 triệu dân Sơn Tây nghiện
[thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n), điều này khiến Diêm Tích Sơn quyết định phải tiêu diệt nạn thuốc phiện sau khi lên nắm quyền. Trước tiên, Diêm Tích Sơn xử lý bọn buôn thuốc phiện và những người nghiện nặng, đưa những người nghiện nặng vào [tù](/wiki/Nh%C3%A0_t%C3%B9) và đưa họ và [gia đình](/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh) họ ra trước công chúng để làm nhục. Rất nhiều người bị kết án đã chết vì bị cắt cơn đột ngột. Sau năm 1922, một phần do sự phản đối của công chúng, Diêm Tích Sơn từ bỏ chính sách trừng phạt, chuyển sang chính sách phục hồi nhân phẩm cho người nghiện, thông qua gia đình họ mà buộc họ phải bỏ thuốc phiện, và xây dựng các trại cai nghiện cho mục đích này. [[8]](#cite_note-21)
Tháng 2 năm 1936, dưới sự chỉ huy của
[Lưu Chí Đan](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Ch%C3%AD_%C4%90an&action=edit&redlink=1) và [Từ Hải Đông](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_H%E1%BA%A3i_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), 34.000 quân Cộng sản đã xâm nhập vào tây nam Sơn Tây. Những người Cộng sản có được sự ủng hộ phổ biến của người dân, và, mặc dù họ ít hơn và được vũ trang kém, song đã thành công trong việc chiếm một phần ba phía nam của Sơn Tây trong vòng chưa đầy một tháng. Những người Cộng sản ở Sơn Tây đã hợp tác thông tin với các nông dân địa phương để né tránh và dễ dàng xác định vị trí các lực lượng của Diêm Tích Sơn. Khi quân chính phủ Trung ương được phái đến chi viện, quân Cộng sản buộc phải rút khỏi Sơn Tây, sau đó lực lượng Quốc Dân đảng vẫn còn ở Sơn Tây thể hiện sự thù địch với quyền cai trị của Diêm Tích Sơn, nhưng không ảnh hưởng đến quyền cai quản của ông. [[9]](#cite_note-22)
Năm 1936, quân Nhật và lực lượng
[Mông Cương](/wiki/M%C3%B4ng_C%C6%B0%C6%A1ng) đã xâm lược khu vực do Diêm Tích Sơn kiểm soát, gián điệp Nhật Bản đã phá hủy một kho hậu cần lớn ở [Đại Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng) và thực hiện các hành vi phá hoại khác. Trong [chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt) (1937-1935), hầu hết Sơn Tây đã nhanh chóng bị người Nhật tàn phá. Sau khi để mất thủ phủ Thái Nguyên, Diêm Tích Sơn di chuyển trụ sở của mình đến một nơi ẩn náu biệt lập ở Lâm Phần, chống lại nỗ lực kiểm soát hoàn toàn Sơn Tây của Nhật Bản. Sau [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), quân của Diêm Tích Sơn (bao gồm cả quân Nhật cũ) đã tổ chức chống lại những người Cộng sản trong cuộc [nội chiến Trung Quốc](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Trung_Qu%E1%BB%91c) kéo dài trong bốn năm. Đến tháng 4 năm 1949, chính phủ Quốc dân để mất quyền kiểm soát miền Bắc Trung Quốc, quân cộng sản bao vây lực lượng của Diêm Tích Sơn. Sau chiến thắng trong [chiến dịch Thái Nguyên](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), lực lượng cộng sản đã hoàn toàn kiểm soát Sơn Tây.
Sau khi
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) được thành lập, Sơn Tây nằm trong các kế hoạch "Tiểu [tam tuyến kiến thiết](/w/index.php?title=Tam_tuy%E1%BA%BFn_ki%E1%BA%BFn_thi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)" và "Chi viện nội địa", kinh tế xã hội vì thế từng có thời điểm đã phát triển một cách nhanh chóng. Trong thời kỳ [Cách mạng Văn hóa](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a), tại Sơn Tây đã tiến hành xây dựng [chủ nghĩa tập thể](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83), trong đó nổi bật là mô hình kinh tế tập thể chủ nghĩa tại thôn [Đại Trại](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), [Mao Trạch Đông](/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng) từng ban ra lời hiệu triệu " [Nông nghiệp học Đại Trại](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)". Sau [cải cách kinh tế](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_kinh_t%E1%BA%BF_Trung_Qu%E1%BB%91c), kinh tế Sơn Tây chuyển từ phụ thuộc vào nguồn tài nguyên than đá phong phú dưới lòng đất sang dùng than đá để phát triển điện lực, than hóa học. Bước sang thế kỷ 21, Sơn Tây đang nỗ lực tiến hành chuyển đổi mô hình kinh tế từ tập trung vào các ngành sử dụng nhiều tài nguyên sang phát triển công nghệ cao, các ngành công nghiệp có giá trị cao, và đã đạt được một số thành công.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=7)]
Sơn Tây nằm ở trung bộ lưu vực
[Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0), ở phía tây của [Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n), có tọa độ giới hạn từ 34°34′-40°43′ vĩ Bắc và 110°14′—114°33′ kinh Đông. Lãnh thổ Sơn Tây có hình bình hành kéo dài từ đông bắc đến tây nam, với diện tích là khoảng 156.700 km², chiếm 1,6% tổng diện tích Trung Quốc, dài khoảng 682 km theo chiều bắc-nam, rộng khoảng 385 km theo chiều đông-tây. Thái Hành Sơn ngăn cách Sơn Tây với [Hà Bắc](/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) ở phía đông; ở phía tây thì [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) ngăn cách Sơn Tây với Thiểm Tây; nam và đông nam của Sơn Tây là [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam_(Trung_Qu%E1%BB%91c)); phía bắc Sơn Tây là khu tự trị [Nội Mông](/wiki/N%E1%BB%99i_M%C3%B4ng).
Địa thế điển hình của Sơn Tây là lớp đất
[hoàng thổ](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_th%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) bao trùm các cao nguyên sơn địa, bị giới hạn bởi Ngũ Đài Sơn và [Hằng Sơn](/wiki/H%E1%BA%B1ng_S%C6%A1n) ở phía bắc, [Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n) ở phía đông, [Lã Lương Sơn](/w/index.php?title=L%C3%A3_L%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) ở phía tây. Địa thế của Sơn Tây nói chung là cao ở đông bắc, thấp ở tây nam. Vùng cao nguyên trong tỉnh nhấp nhô chứ không bằng phẳng, có các thung lũng sông dọc ngang. Địa mạo của Sơn Tây phức tạp và đa dạng: núi non, gò đồi, đài địa, bình nguyên, nhìn chung là núi nhiều sông ít, trong đó vùng núi non và gò đồi chiếm 80,1% diện tích của tỉnh, vùng đồng bằng và thung lũng sông chiếm 19,9% diện tích của tỉnh. Phần lớn Thiểm Tây có [10] [cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)trên 1.500 mét so với mực nước biển, điểm cao nhất là đỉnh chính Hiệp Đầu của [Ngũ Đài Sơn](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%C3%A0i_s%C6%A1n)với cao độ 3061,1 mét trên mực nước biển, cũng là đỉnh cao nhất vùng [Hoa Bắc](/wiki/Hoa_B%E1%BA%AFc). Bồn địa thung lũng lớn nhất Sơn Tây là [bồn địa Thái Nguyên](/w/index.php?title=B%E1%BB%93n_%C4%91%E1%BB%8Ba_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1)kéo dài 160 km. Ở phía bắc Thái Nguyên có ba bồn địa riêng biệt, chúng đều là các khu vực canh tác, bồn địa Đại Đồng nằm xa hơn về phía bắc.
Sơn Tây có trên 1.000 sông lớn nhỏ, thuộc hai hệ thống sông lớn là
[Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) và [Hải Hà](/wiki/H%E1%BA%A3i_H%C3%A0_(s%C3%B4ng)). Trong đó, con sông lớn thứ hai tại Trung Quốc- Hoàng Hà chảy từ bắc xuống nam dọc theo một hẻm núi ở ranh giới phía tây giữa Sơn Tây và Thiểm Tây, ở [Phong Lăng Độ](/w/index.php?title=Phong_L%C4%83ng_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) (風陵渡), Hoàng Hà chuyển hướng tây-đông và tạo thành một đoạn ranh giới giữa Sơn Tây và Hà Nam, tổng chiều dài Hoàng Hà tại Sơn Tây là 968 km. Ngoài Hoàng Hà ra, Sơn Tây có 5 sông có diện tích lưu vực trên 10.000 km², có 48 sông có diện tích lưu vực từ 1.000 km² đến 10.000 km², có 397 sông có diện tích lưu vực từ 100 km² đến 1.000 km². [[10]](#cite_note-stg-23) [Phần Hà](/wiki/S%C3%B4ng_Ph%E1%BA%A7n) là sông lớn nhất trong nội bộ Sơn Tây, chảy từ đông bắc xuống tây nam, chiều dài dòng chính là 694 km. Các [chi lưu](/wiki/Ph%C3%A2n_l%C6%B0u) lớn của Hoàng Hà ở Sơn Tây bao gồm: Phần Hà, [Thấm Hà](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A5m_H%C3%A0&action=edit&redlink=1), [Đan Hà](/wiki/%C4%90an_H%C3%A0), [Tốc Thủy Hà](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_T%E1%BB%91c_Th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1), [Tam Xuyên Hà](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tam_Xuy%C3%AAn&action=edit&redlink=1). Các chi lưu lớn của hệ thống Hải Hà trên địa bàn Sơn Tây là: [Tang Can Hà](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tang_Can&action=edit&redlink=1), [Hô Đà Hà](/wiki/S%C3%B4ng_H%C3%B4_%C4%90%C3%A0), [Trạc Chương Hà](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A0_(S%C6%A1n_T%C3%A2y)&action=edit&redlink=1), [Thanh Chương Hà](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A0_(S%C6%A1n_T%C3%A2y)&action=edit&redlink=1). Diện tích lưu vực Hoàng Hà tại Sơn Tây là 97.138 km², chiếm 62% diện tích toàn tỉnh; diện tích lưu vực Hải Hà tại Sơn Tây là 59.133 km², chiếm 38% diện tích toàn tỉnh.
Ở các dãy núi, thường thấy một vài loại đất nâu nhạt hoặc đất rừng nâu, các
[thảo nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F) xuất hiện trên cao độ lớn hơn. Đất [phù sa](/wiki/Ph%C3%B9_sa) xuất hiện ở các khu vực trung bộ và nam bộ của Sơn Tây và chủ yếu tạo thành từ đất nâu đá vôi do Phần Hà bồi đắp. Tỉnh Sơn Tây cũng có trầm tích hoàng thổ và đá vôi. Nguồn tài nguyên hữu cơ tự nhiên của Sơn Tây không phải là nhiều, và có độ mặn quá mức. [[11]](#cite_note-eb1-24)
Sơn Tây nằm ở vùng có vĩ độ trung bình ở nội lục, thuộc vùng
[khí hậu ôn đới](/w/index.php?title=Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) lục địa gió mùa, bán khô hạn. Do ảnh hưởng từ các nhân tố [bức xạ Mặt Trời](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), hoàn lưu [gió mùa](/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a) và vị trí địa lý, khí hậu Sơn Tây có đủ bốn mùa phân biệt, mưa nhiệt cùng lúc, ánh nắng đầy đủ, có sự khác biệt khí hậu đáng kể giữa nam và bắc, có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) và [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1), ngoài ra giữa [ngày](/wiki/Ng%C3%A0y) và [đêm](/wiki/%C4%90%C3%AAm) cũng có sự chênh lệch [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) lớn. Nhiệt độ bình quân năm của các địa phương tại Sơn Tây biến đổi từ 4,2-14,2°C, về tổng thể thì tăng dần từ bắc xuống nam, thấp dần từ bồn địa lên vùng núi cao. Nhiệt độ trung bình tại Thái Nguyên vào tháng giêng là −7°C và tăng lên 24 °C trong tháng 7; các số liệu tương ứng tại Đại Đồng là −16°C và 22°C. [10] Lượng [[11]](#cite_note-eb1-24) [giáng thủy](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y)trung bình năm của các địa phương tại Sơn Tây dao động từ 358-621 [mm](/wiki/MM), thấp dần từ tây bắc đến đông nam, phân bố không đều theo mùa, tương đối tập trung vào mùa hè (từ tháng 6-8), chiếm 60% tổng lượng giáng thủy cả năm. Trong mùa đông, Sơn Tây thường xảy ra [hạn hán](/wiki/H%E1%BA%A1n_h%C3%A1n)do các cơn gió tây bắc khô thổi đến từ [cao nguyên Mông Cổ](/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). Trong mùa hè, gió mùa đông nam mang theo lượng [ẩm](/w/index.php?title=%E1%BA%A8m&action=edit&redlink=1)thì lại bị Thái Hành Sơn chặn. [Mưa đá](/wiki/M%C6%B0a_%C4%91%C3%A1)là một mối nguy hiểm tự nhiên thường xuất hiện tại Sơn Tây, cùng với đó là nạn [lũ lụt](/wiki/L%E1%BB%A5t)mà chủ yếu đe dọa khu vực dọc theo Phần Hà.
### Sinh vật[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=8)]
Mặc dù đã bị con người khai phá để tiến hành hoạt động canh tác trong một thời gian dài, người ta đã phát hiện được hơn 2700 loài
[thực vật có mạch](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_m%E1%BA%A1ch) trên địa bàn Sơn Tây, trong đó có 463 loài [cây thân gỗ](/wiki/C%C3%A2y_th%C3%A2n_g%E1%BB%97). Thảm thực vật Sơn Tây từ nam lên bắc có thể phân thành: nam bộ và đông nam bộ chủ yếu là rừng lá rộng rụng lá và cây bụi rụng lá thứ sinh: rừng lá rộng xanh mùa hè hoặc rừng hỗn giao lá kim lá rộng, có nhiều loại thực vật nhất; trung bộ chủ yếu là rừng lá kim và cây bụi trung sinh, cũng có các rừng lá rộng xanh hè, là khu vực có diện tích rừng lớn nhất; bắc bộ và tây bắc bộ là nơi phân bố của các đám cây bụi cỏ và thảo nguyên bán khô hạn, rất ít thực bì rừng, các loại thực vật chiếm ưu thế là cỏ ngọn dài (Stipa bungeana), các loại cỏ sống được trong môi trường hạn và ninh điều ( *Caragana intermedia intermedia*), sa cức ( *) và các loại khác. Thông đỏ bắc phương Nam (南方红豆杉, Taxus chinensis var. mairei) là loài thực vật được bảo hộ cấp một quốc gia tại Trung Quốc; các loài được bảo hộ ở cấp hai có mặt trên địa bàn Sơn Tây là: cây liên hương ( Hippophae* *), cây sí quả du (* [Cercidiphyllum japonicum](/wiki/Cercidiphyllum_japonicum) *), liễu thủy khúc (* [Elaeagnus mollis](/wiki/Elaeagnus_mollis) *), thu hạch đào (* [Fraxinus mandschurica](/w/index.php?title=Fraxinus_mandschurica&action=edit&redlink=1) *Juglans mandshurica Maxim*), đoạn Amur "( *). Sơn Tây có hơn 1000 loài thực vật có thể dùng làm dược liệu, phân bố rộng rãi trên vùng đồi núi, có tiếng là* [Tilia amurensis](/wiki/Tilia_amurensis) [đảng sâm](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_s%C3%A2m)( *Codonopsis pilosula*), [hoàng kỳ](/wiki/Ho%C3%A0ng_k%E1%BB%B3)( *Radix astragali*), [cam thảo](/wiki/Cam_th%E1%BA%A3o)( *Glycyrrhiza uralensis*), [liên kiều](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_ki%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1)( *Forsythia suspensa*) và các loại khác.
Tỷ lệ che phủ rừng của Sơn Tây đạt 18,03%,
rừng chiếm khoảng một phần năm diện tích của tỉnh. [10] Tuy nhiên, tỉnh còn lại khá ít các khu rừng tự nhiên, chúng nằm ở những vùng đất nhỏ biệt lập tại sườn núi hướng về phía bắc. Tại [[11]](#cite_note-eb1-24) [Trung Điều Sơn](/w/index.php?title=Trung_%C4%90i%E1%BB%81u_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1)(中条山) ở xa về góc đông nam của tỉnh, gần ranh rới với tỉnh Hà Nam, có một dải rừng nguyên sinh lớn. Sơn Tây cũng tiến hành trồng rừng trên khắp địa bàn, bao gồm cả việc trồng cây ở sát ngay các khu đất canh tác và trên các sườn núi.
Việc phá hủy các khu rừng nguyên sinh trong thời cổ đại đã loại bỏ hầu hết các loại động vật hoang dã tại Sơn Tây. Hiện nay, các loài động vật hoang dã ở Sơn Tây chủ yếu là loài sống trên cạn, đã biết được 439 loại (kể cả các loài đã tuyệt chủng). Trong đó, tỉnh có 71 loài động vật quý hiếm được bảo hộ trọng điểm cấp quốc gia, trong đó có 17 loại được bảo hộ cấp 1:
[Gà lôi tai nâu](/w/index.php?title=G%C3%A0_l%C3%B4i_tai_n%C3%A2u&action=edit&redlink=1) ( *Crossoptilon mantchuricum*), [đại bàng vàng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng_v%C3%A0ng) ( *Aquila chrysaetos*), [cò quăm mào Nhật Bản](/wiki/C%C3%B2_qu%C4%83m_m%C3%A0o_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ( *Nipponia nippon*), [hạc trắng](/wiki/H%E1%BA%A1c_tr%E1%BA%AFng) ( *Ciconia ciconia*), [hạc đen](/wiki/H%E1%BA%A1c_%C4%91en) ( *Ciconia nigra*), [đại bàng biển đuôi trắng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng_bi%E1%BB%83n_%C4%91u%C3%B4i_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) ( *Haliaeetus leucoryphus*), [đại bàng đuôi trắng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng_%C4%91u%C3%B4i_tr%E1%BA%AFng) ( *Haliaeetus albicilla*), [sếu Nhật Bản](/wiki/S%E1%BA%BFu_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ( *Grus japonensis*), [ô tác lớn](/wiki/%C3%94_t%C3%A1c_l%E1%BB%9Bn) ( *Otis tarda*), [chim diều râu](/wiki/Chim_di%E1%BB%81u_r%C3%A2u) ( *Gypaetus barbatus*), *, Ichthyaetus relictus* [hổ](/wiki/H%E1%BB%95), [báo hoa mai](/wiki/B%C3%A1o_hoa_mai), [hươu xạ Siberi](/wiki/H%C6%B0%C6%A1u_x%E1%BA%A1_Siberi)( *Moschus moschiferus*), [hươu xạ lùn](/wiki/H%C6%B0%C6%A1u_x%E1%BA%A1_l%C3%B9n)( *Moschus berezovskii*). Các loài động vật hoang dã được bảo hộ trọng điểm cấp tỉnh có [diệc xám](/wiki/Di%E1%BB%87c_x%C3%A1m)( *Ardea cinerea*), [gõ kiến nhỏ đầu xám](/w/index.php?title=G%C3%B5_ki%E1%BA%BFn_nh%E1%BB%8F_%C4%91%E1%BA%A7u_x%C3%A1m&action=edit&redlink=1)( *Picoides canicapillus*) và 27 loại khác. [[10]](#cite_note-stg-23)
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=9)]
Theo điều tra mẫu, cuối năm 2011, tỉnh Sơn Tây có 35.933.000 người, tăng 192.000 người so với năm trước. Trong năm này, tỷ lệ sinh của Sơn Tây là 10,47‰, còn tỷ lệ tử vong là 5,61‰, tỷ số giới tính khi sinh là 113,14 nam/100 mữ.
Hầu hết cư dân Sơn Tây là [10] [người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n), cuối năm 2011 họ chiếm 99,7% tổng số dân cư.
Phần lớn người Hán tại Sơn Tây nói
[tiếng Tấn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_T%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1), riêng cư dân hai địa cấp thị Lâm Phần và Vận Thành ở hạ du Phần Hà, tại tây nam của Sơn Tây, nói phương ngữ Phần Hà của [Quan thoại Trung Nguyên](/w/index.php?title=Quan_tho%E1%BA%A1i_Trung_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1). Tiếng Tấn được một số người phân là một nhánh của [Quan thoại](/wiki/Quan_tho%E1%BA%A1i), song cũng có người xem nó là một nhánh riêng biệt của [tiếng Hán](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c). Trên địa phận Sơn Tây, phương ngữ Tịnh Châu của tiếng Tấn được nói tại trung bộ, bao gồm Thái Nguyên và [Tấn Trung](/wiki/T%E1%BA%A5n_Trung); phương ngữ Lữ Lương được nói tại phía tây của trung bộ, bao gồm Lữ Lương và 5 huyện tây bắc của Lâm Phần; phương ngữ Thượng Đản được nói tại đông nam bộ ở chân núi phía tây Thái Hành Sơn, bao gồm Trường Trị và Tấn Thành; phương ngữ Ngũ Đài được nói tại bắc bộ Sơn Tây, bao gồm [Hãn Châu](/wiki/H%C3%A3n_Ch%C3%A2u); phương ngữ Đại Đồng được nói tại khu vực Đại Đồng. [[12]](#cite_note-25)
Các cộng đồng thiểu số tại Sơn Tây bao gồm người Hồi ở khu vực Thái Nguyên-
[Du Thứ](/wiki/Du_Th%E1%BB%A9), và một số [người Mông Cổ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) và [người Mãn](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n) sinh sống quanh Đại Đồng. Cư dân Sơn Tây tập trung đông đúc tại bồn địa Thái Nguyên, khu vực đông nam quanh Trường Trị và thung lũng Phần Hà.
## Các đơn vị hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=10)]
Tỉnh Sơn Tây được chia ra 11
[đơn vị cấp địa khu](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c#c.E1.BA.A5p_.C4.91.E1.BB.8Ba_khu), tất cả đều là [địa cấp thị](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B):
|Bản đồ||#||Tên||Thủ phủ||
|[2010](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_%C4%91i%E1%BB%81u_tra_nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_s%C3%A1u_(C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)&action=edit&redlink=1))
(km²)
(người/km²)
![ Shanxi prfc map.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Shanxi_prfc_map.png/205px-Shanxi_prfc_map.png)
![ Shanxi prfc map.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Shanxi_prfc_map.png/205px-Shanxi_prfc_map.png)
**—** [Địa cấp thị](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B)— [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn,_S%C6%A1n_T%C3%A2y) [Hạnh Hoa Lĩnh](/wiki/H%E1%BA%A1nh_Hoa_L%C4%A9nh)
Tàiyuán Shì
[Trường Trị](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B) [Thành khu](/wiki/Th%C3%A0nh,_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B)
Chángzhì Shì
[Đại Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng,_S%C6%A1n_T%C3%A2y) [Thành khu](/wiki/Th%C3%A0nh,_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng)
Dàtóng Shì
[Tấn Thành](/wiki/T%E1%BA%A5n_Th%C3%A0nh) [Thành khu](/wiki/Th%C3%A0nh,_T%E1%BA%A5n_Th%C3%A0nh)
Jìnchéng Shì
[Tấn Trung](/wiki/T%E1%BA%A5n_Trung) [Du Thứ](/wiki/Du_Th%E1%BB%A9)
Jìnzhōng Shì
[Lâm Phần](/wiki/L%C3%A2m_Ph%E1%BA%A7n) [Nghiêu Đô](/wiki/Nghi%C3%AAu_%C4%90%C3%B4)
Línfén Shì
[Lã Lương](/wiki/L%E1%BB%AF_L%C6%B0%C6%A1ng) [Ly Thạch](/wiki/Ly_Th%E1%BA%A1ch)
Lǚliáng Shì
[Sóc Châu](/wiki/S%C3%B3c_Ch%C3%A2u) [Sóc Thành](/wiki/S%C3%B3c_Th%C3%A0nh)
Shuòzhōu Shì
[Hãn Châu](/wiki/H%C3%A3n_Ch%C3%A2u) [Hãn Phủ](/wiki/H%C3%A3n_Ph%E1%BB%A7)
Xīnzhōu Shì
[Dương Tuyền](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tuy%E1%BB%81n) [Thành khu](/wiki/Th%C3%A0nh,_D%C6%B0%C6%A1ng_Tuy%E1%BB%81n)
Yángquán Shì
[Vận Thành](/wiki/V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh) [Diêm Hồ](/wiki/Di%C3%AAm_H%E1%BB%93)
Yùnchéng Shì
11
[đơn vị cấp địa khu](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c#c.E1.BA.A5p_.C4.91.E1.BB.8Ba_khu) này được chia ra 119 [các đơn vị cấp huyện](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c#c.E1.BA.A5p_huy.E1.BB.87n) (23 [quận](/wiki/Khu_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), 11 [thành phố cấp huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B), và 85 [huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_(Trung_Qu%E1%BB%91c))). Các đơn vị này lại được chia ra làm 1388 [các đơn vị cấp hương](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c#C.E1.BA.A5p_h.C6.B0.C6.A1ng) (561 [trấn](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), 634 [hương](/w/index.php?title=H%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BB%A7a_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), và 193 [phó quận](/w/index.php?title=Ph%C3%B3_qu%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1)).
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=11)]
Do xảy ra hiện tượng
[xói mòn](/wiki/X%C3%B3i_m%C3%B2n) trên phạm vi rộng, chỉ một phần ba diện tích Sơn Tây là đất canh tác. Sau khi thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đã có những nỗ lực nhằm bảo toàn đất và nước trên quy mô rộng lớn, tạo ra loại ruộng bậc thang, trồng cây gây rừng, đào kênh mương thủy lợi, đắp bờ các mảnh đất canh tác, khử mặn, và cải tạo đất ven sông. Ở cực bắc của tỉnh, mùa sinh trưởng của cây trồng rất ngắn chỉ với 120 ngày, mùa đông lạnh và kéo dài khiến cho chỉ canh tác được một vụ kê có bông, lùa mì xuân, yến mạch trần, khoai tây và vừng mỗi năm. Ở phần còn lại của tỉnh, ngoại trừ các khu vực đồi núi, mùa sinh trưởng kéo dài hơn (210 ngày), cho phép canh tác ba vụ hai năm hoặc hai vụ một năm. Một số [thuốc lá](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1_(c%C3%A2y)&action=edit&redlink=1) và [lạc](/wiki/L%E1%BA%A1c) cũng như [cây ăn quả](/wiki/C%C3%A2y_%C4%83n_qu%E1%BA%A3) được trồng tại các vùng bồn địa trung bộ và đồng bằng ven Hoàng Hà. Năm 2011, đầu tư cho "tam nông" tại Sơn Tây đạt 65 tỷ NDT, tổng sản lượng lương thực đạt 11.930.000 tấn. [13] [[10]](#cite_note-stg-23)
Trên địa bàn Sơn Tây đã phát hiện được hơn 120 loại
[khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n), trong đó đã xác minh được trữ lượng của 70 loại. Vào năm 2011, trữ lượng [than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1) của Sơn Tây đạt 267,379 tỷ tấn, chiếm 20% tổng trữ lượng than đá của Trung Quốc. Các chủng loại khoáng sản có trữ lượng đứng vào hàng đầu toàn quốc của Sơn Tây là: khí vỉa than, [bô xít](/wiki/B%C3%B4_x%C3%ADt), [perlite](/w/index.php?title=Perlite&action=edit&redlink=1), [gali](/wiki/Gali), [zeolit](/wiki/Zeolit), [rutile](/w/index.php?title=Rutile&action=edit&redlink=1), muối magiê, [mirabilite](/w/index.php?title=Mirabilite&action=edit&redlink=1), [feldspat](/wiki/Feldspat) [kali](/wiki/Kali), [ilmenite](/w/index.php?title=Ilmenite&action=edit&redlink=1), [đá vôi](/wiki/%C4%90%C3%A1_v%C3%B4i), [feldspat](/wiki/Feldspat), [thạch cao](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_cao), [coban](/wiki/Coban), [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng) và các loại khác. [[10]](#cite_note-stg-23)
Theo hạch toán sơ bộ, tổng
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của Sơn Tây vào năm 2011 là 1.110,02 tỷ NDT, tăng trưởng 13% so với năm trước. Trong đó, [khu vực một](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_m%E1%BB%99t_c%E1%BB%A7a_n%E1%BB%81n_kinh_t%E1%BA%BF) đạt giá trị 64,14 tỷ NDT, [khu vực hai](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_hai_c%E1%BB%A7a_n%E1%BB%81n_kinh_t%E1%BA%BF) đạt giá trị 657,78 tỷ NDT, [khu vực ba](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) đạt giá trị 388,09 tỉ NDT. Trong năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Sơn Tây là 14,76 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 9,33 tỷ USD và kim ngạch nhập khẩu đạt 5,43 tỷ USD. [[10]](#cite_note-stg-23)
Ngành công nghiệp của Sơn Tây dựa trên cơ sở nguồn tài nguyên than đá phong phú, tập trung vào phát triển các ngành công nghiệp nặng tại Thái Nguyên-Tấn Trung. Ngành gang thép sản xuất ra thép thỏi, gang thỏi, và các sản phẩm thép hoàn chỉnh. Ngoài ra Sơn Tây còn có các ngành cơ cấu hạng nặng, hóa chất công nghiệp, phân bón hóa học, như xi măng, giấy, dệt may, xay bột, và rượu. Các trung tâm khai mỏ và gang thép khác bao gồm Dương Tuyền, Trường Trị, Đại Đồng và Lâm Phần. Từ thập niên 1980, Sơn Tây cũng phát triển mạnh mẽ các ngành điện tử, dệt may, chế biến thực phẩm, nhựa gia dụng. Các sản phẩm đặc sản của địa phương phải kể đến như
[Phần tửu](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A7n_t%E1%BB%ADu&action=edit&redlink=1) (汾酒), một loại rượu mùi làm từ [lúa miến](/wiki/Chi_L%C3%BAa_mi%E1%BA%BFn) của thôn Hạnh Hoa. [[13]](#cite_note-eb2-26)
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=12)] [Ẩm thực Sơn Tây](/w/index.php?title=%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1) được biến đến nhiều nhất với đặc điểm sử dụng rộng rãi các loại [giấm](/wiki/Gi%E1%BA%A5m) địa phương làm gia vị và với các món [mì](/wiki/M%C3%AC_s%E1%BB%A3i). Một món ăn bắt nguồn từ Thái Nguyên có tên là [Thái Nguyên đầu não](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C3%A3o&action=edit&redlink=1) (太原头脑), món canh này nấu với các nguyên liệu gồm [thịt cừu](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_c%E1%BB%ABu), [sơn dược](/wiki/Dioscorea_opposita), rễ sen, [hoàng kì](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_k%C3%AC&action=edit&redlink=1), hành củ, cũng như rượu để thêm mùi vị, thưởng thức bằng cách nhúng những chiếc bánh không có men vào canh, và được cho là có thể chữa bệnh. Không kể việc sử dụng [thịt lợn](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_l%E1%BB%A3n) và [thịt gà](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_g%C3%A0), một trong những loại thịt phổ biến nhất ở Sơn Tây là thịt cừu non, cũng như một số bộ phận khác trong cơ thể của dê hoặc cừu. Chẳng hạn, súp thịt cừu thường được nấu với [gan](/wiki/Gan), [dạ dày](/wiki/D%E1%BA%A1_d%C3%A0y), và một số các cơ quan khác của cừu. [Tấn kịch](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5n_k%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) (晋剧) là một thể loại [hí khúc](/w/index.php?title=H%C3%AD_kh%C3%BAc&action=edit&redlink=1) phổ biến tại Sơn Tây. Loại hình nghệ thuật này được đại chúng hóa trong thời gian cuối thời nhà Thanh, với sự trợ giúp của các thương nhân Sơn Tây-những người mà khi ấy hoạt động trên khắp Trung Quốc. Cũng được gọi là *Trung lộ bang tử* (中路梆子), nó là một loại hình *bang tử*(梆子), một nhóm các loại hình nhạc kịch thường được phân biệt bằng việc sử dụng sinh tiền để tạo ra nhịp và bởi một phong cách hát mạnh mẽ hơn; Tấn kịch cũng được bổ sung bằng *khúc tử* (曲子), một thuật ngữ chung để chỉ các loại nhạc kịch du dương hơn ở xa về phía nam. [Bồ kịch](/w/index.php?title=B%E1%BB%93_k%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) (蒲剧), bắt nguồn từ nam bộ Sơn Tây, là một thể loại *bang tử* cổ xưa hơn, sử dụng [âm trình](/wiki/%C3%82m_v%E1%BB%B1c) rất rộng. [Tấn thương](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5n_th%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (晋商), tức các thương nhân Sơn Tây đã tạo thành một hiện tượng lịch sử kéo dài trong nhiều thế kỷ từ thời Tống đến thời Thanh, Các thương nhân Sơn Tây có phạm vi hoạt động xa và rộng kéo dài từ [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81) đến vùng bờ biển phía đông Tung Quốc. Thời Thanh, các thương nhân Sơn Tây kiểm soát giao thương cả hai phía của Trường Thành. Đến cuối thời Thanh, một sự phát triển mới lại xuất hiện: việc tạo ra *phiếu hiệu* (票号), mà về bản chất cung cấp các dịch vụ như chuyển tiền, giao dịch, tiền gửi và vay mượn giống như [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng). Sau khi *phiếu hiệu* đầu tiên được thành lập tại [Bình Dao](/wiki/B%C3%ACnh_Dao), các chủ hiệu Sơn Tây đã thống trị thị trường tài chính Trung Quốc trong hàng thế kỷ cho đến khi triều Thanh sụp đổ và các các ngân hàng Anh xuất hiện.
## Du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=13)]
- Thành cổ
[Bình Dao](/wiki/B%C3%ACnh_Dao)là một [di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)nằm ở huyện cùng tên thuộc Tấn Trung, cách thủ phủ [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn)80 km. Nơi đây từng là một trung tâm tài chính lớn của Trung Quốc, nổi danh với việc còn bảo tồn được nhiều đặc điểm văn hóa, kiến trúc và lối sống Hán từ thời Minh-Thanh. [Hang đá Vân Cương](/wiki/Hang_%C4%91%C3%A1_V%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng), hang đá nhân tạo nông nằm gần Đại Đồng. Có trên 50.000 hình và tượng Phật và Bồ Tát được trạm khắc bên trong các hang động, cao từ 4 cm đến 7 mét và cũng là một [di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [Ngũ Đài Sơn](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%C3%A0i_s%C6%A1n)có điểm cao nhất của Sơn Tây. Nó được biết đến như là nơi cư trú của [Văn Thù](/wiki/V%C4%83n-th%C3%B9-s%C6%B0-l%E1%BB%A3i)Bồ Tát, và vì thế cũng là một điểm hành hương Phật giáo lớn, với nhiều chùa và cảnh đẹp tự nhiên. Các điểm đáng chú ý bao gồm các chính điện làm bằng gỗ có niên đại từ thời Đường của [chùa Nam Thiền](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Nam_Thi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1)và [chùa Phật Quang](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Ph%E1%BA%ADt_Quang&action=edit&redlink=1), cũng như Đại Bạch tháp tại [chùa Tháp Viện](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Th%C3%A1p_Vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)được xây dựng từ thời Minh. [Hằng Sơn](/wiki/H%E1%BA%B1ng_S%C6%A1n), tại Hồn Nguyên, là một trong " [Ngũ Lạc](/wiki/Ng%C5%A9_L%E1%BA%A1c)" của Trung Quốc, và cũng là một địa điểm tâm linh chính của [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o). Không xa Hằng Sơn là [của Huyền Không](/w/index.php?title=C%E1%BB%A7a_Huy%E1%BB%81n_Kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)nằm trên vách đá và đã tồn tại trong suốt 1400 bất chấp các trận [động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t)đã từng xảy ra trong khu vực. [Phật Cung tự Thích Ca tháp](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_Cung_t%E1%BB%B1_Th%C3%ADch_Ca_th%C3%A1p&action=edit&redlink=1), nằm ở huyện Ứng, là một ngôi tháp được xây dựng vào năm 1056 dưới thời Liêu. Tháp có hình bát giác với chín tầng (từ ngoài có thể nhận thấy là có năm tầng), và cao 67 m (220 ft), là tháp gỗ cao nhất trên thế giới. Đây cũng là tháp hoàn toàn bằng gỗ cổ nhất còn tồn tại ở Trung Quốc. [Thác Hồ Khẩu](/w/index.php?title=Th%C3%A1c_H%E1%BB%93_Kh%E1%BA%A9u&action=edit&redlink=1)nằm trên dòng chính của [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0)trên ranh giới giữa Sơn Tây và Thiểm Tây. Với độ cao 50 mét, nó là tháp cao thứ hai tại Trung Quốc. [Đại Trại](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)là một thôn tại huyện [Tích Dương](/wiki/T%C3%ADch_D%C6%B0%C6%A1ng). Thôn nằm trên địa hình đồi núi, khó khăn, song là một điểm linh thiêng trong [Cách mạng Văn hóa](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a), khi nó trở thành gương mẫu cho toàn thể dân tộc về sức mạnh của [giai cấp vô sản](/wiki/Giai_c%E1%BA%A5p_c%C3%B4ng_nh%C3%A2n), đặc biệt là [nông dân](/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n). [Nương Tử Quan](/w/index.php?title=N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_Quan&action=edit&redlink=1)nằm ở đông bắc của huyện [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh,_D%C6%B0%C6%A1ng_Tuy%E1%BB%81n), thuộc ranh giới giữa Sơn Tây và Hà Bắc, là một quan ải trứ danh của Vạn Lý Trường Thành, thôn Nương Tử Quan là một thôn cổ nổi tiếng.
- Sơn Tây cũng từng là vùng căn cứ địa cách mạng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, các di tích nổi tiếng là tổng bộ Bát lộ quân, công xưởng binh khí Bát lộ quân động Hoàng Nhai ở
[Lê Thành](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A0nh), nhà kỉ niệm [Lưu Hồ Lan](/w/index.php?title=L%C6%B0u_H%E1%BB%93_Lan&action=edit&redlink=1)ở [Văn Thủy](/wiki/V%C4%83n_Th%E1%BB%A7y,_L%E1%BB%AF_L%C6%B0%C6%A1ng).
## Giao thông[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=14)]
Sơn Tây có các sân bay dân dụng:
[sân bay Vương Thôn Trường Trị](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_V%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%B4n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), [sân bay Vân Cương Đại Đồng](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_V%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1), [sân bay Kiều Lý Lâm Phần](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Ki%E1%BB%81u_L%C3%BD_L%C3%A2m_Ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), [sân bay Lã Lương](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_L%C3%A3_L%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [sân bay quốc tế Vũ Túc Thái Nguyên](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_V%C5%A9_T%C3%BAc_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn), [sân bay Ngũ Đài Sơn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Ng%C5%A9_%C4%90%C3%A0i_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [sân bay Quan Công Vận Thành](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Quan_C%C3%B4ng_V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1). Trong năm 2011, các sân bay dân dụng của Sơn Tây đã khởi hành 76.300 chuyến bay, vận chuyển được 7.260.000 lượt khách và 44.500 tấn hàng hóa. Sân bay quốc tế Vũ Túc Thái Nguyên có 85 đường bay nối đến 54 thành phố. [[10]](#cite_note-stg-23)
Sơn Tây phụ thuộc nhiều vào vận tải
[đường sắt](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray), loại hình vận tải này đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển nguyên liệu, hàng hóa công nghiệp và thực phẩm trong và liên tỉnh. Tuyến đường sắt dài nhất của Sơn Tây là [đường sắt Đồng-Bồ](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_%C4%90%E1%BB%93ng-B%E1%BB%93&action=edit&redlink=1), chạy từ Đại Đồng ở cực bắc xuống đến [Phong Lăng Độ](/w/index.php?title=Phong_L%C4%83ng_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) ở tây nam (giao giới giữa Sơn Tây-Thiểm Tây-Hà Nam). Có nhiều tuyến đường sắt khác chạy ngang qua Sơn Tây, quan trọng nhất là tuyến [đường sắt Kinh-Bao](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Kinh-Bao&action=edit&redlink=1), ngoài ra còn có nhiều tuyến nhánh được xây dựng trong thời gian gần đây để kết nối các tuyến đường sắt chính với các điểm công nghiệp và khai mỏ. Năm 2011, tổng lý trình đường sắt hoạt động của Sơn Tây là 3773,7 km.
Sơn Tây đã mở rộng các tuyến đường cao tốc, đường dài và đường mọi thời tiết, đặc biệt là tại hay gần các đô thị lớn và các khu khai mỏ, nhiều tuyến đường đóng vai trò là tuyến trung chuyển đến mạng lưới đường sắt. Năm 2011, tổng lý trình công lộ thông xe của Sơn Tây là 135.000 km, trong đó có 4.005 km công lộ cao tốc. Từ Thái Nguyên đến các địa cấp thị khác chỉ mất có ba giờ nếu đi theo đường cao tốc, 82% số huyện/thị/khu có đường cao tốc chạy qua. Năm 2011, hệ thống công lộ của Sơn Tây đã thực hiện vận chuyển 652 triệu tấn hàng hóa và 329 triệu lượt người.
[[10]](#cite_note-stg-23)
Các thuyền đáy bằng nhỏ có thể thông hành trên Phần Hà, xa đến Lâm Phần về phía bắc. Tuy nhiên, việc vận chuyển hàng hóa trên Phần Hà, cũng như đoạn chảy theo hướng bắc-nam của Hoàng Hà, là không đáng kể.
## Các trường đại học và cao đẳng[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=15)]
Các trường đại học và cao đẳng lớn ở Sơn Tây:
[Đại học Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西大学) [Đại học Trung Bắc](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Trung_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)(中北大学) [Đại học Công nghệ Thái Nguyên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit&redlink=1)(太原理工大学) [Đại học Kinh tế Tài chính Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Kinh_t%E1%BA%BF_T%C3%A0i_ch%C3%ADnh_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西财经大学) [Đại học Y khoa Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Y_khoa_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西医科大学) [Đại học Khoa học Công nghệ Thái Nguyên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Khoa_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit&redlink=1)(太原科技大学) [Đại học Công nghiệp Thái Nguyên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit&redlink=1)(太原工业学院) [Đại học Sư phạm Thái Nguyên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit&redlink=1)(太原师范学院) [Học viên Trung y Sơn Tây](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%C3%AAn_Trung_y_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西中医学院) [Đại học Sư phạm Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西师范大学) [Đại học Nông nghiệp Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西农业大学) [Học viện Y Trường Trị](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(长治医学院) [Học viện Trường Trị](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(长治学院) [Học viện Vận Thành](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)(运城学院) [Đại học Đại Đồng Sơn Tây](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%93ng_S%C6%A1n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1)(山西大同大学) [Học viện Tấn Trung](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_T%E1%BA%A5n_Trung&action=edit&redlink=1)(晋中学院) [Học viện Khoa học Công nghệ Hoa Bắc](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Khoa_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Hoa_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)(华北工学院) [Học viện Sư phạm Hãn Châu](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_S%C6%B0_ph%E1%BA%A1m_H%C3%A3n_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1)(忻州师范学院)
Tất cả các trường trên trực thuộc quản lý của chính quyền tỉnh Sơn Tây
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=16)] **nay thuộc địa cấp thị** [^](#cite_ref-3) [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn,_S%C6%A1n_T%C3%A2y), Sơn Tây) **nay thuộc huyện** [^](#cite_ref-4) [Khúc Ốc](/wiki/Kh%C3%BAc_%E1%BB%90c), Sơn Tây **nay thuộc đông nam huyện** [^](#cite_ref-5) [Dực Thành](/wiki/D%E1%BB%B1c_Th%C3%A0nh), Sơn Tây **nay thuộc huyện cấp thị** [^](#cite_ref-6) [Hầu Mã](/wiki/H%E1%BA%A7u_M%C3%A3), Sơn Tây **nay thuộc Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây** [^](#cite_ref-7) **nay thuộc địa cấp thị Lân Phần, tỉnh Sơn Tây** [^](#cite_ref-8) **nay thuộc tây bắc** [^](#cite_ref-9) [huyện Hạ](/wiki/H%E1%BA%A1_(huy%E1%BB%87n)), tỉnh Thiểm Tây **dãy núi nằm ở phía tây tỉnh Sơn Tây, phía tây dãy núi này là Thiểm Tây** [^](#cite_ref-10) **trung tâm ở** [^](#cite_ref-11) [Trường Trị](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%E1%BB%8B), đông nam bộ Sơn Tây ngày nay **ở bắc bộ Thiểm Tây ngày nay** [^](#cite_ref-12) **nay thuộc địa cấp thị Lữu Lương, tỉnh Sơn Tây** [^](#cite_ref-13) **nay thuộc địa cấp thị Trường Trị, tỉnh Sơn Tây** [^](#cite_ref-14) **nay thuộc địa cấp thị Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây** [^](#cite_ref-15)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)&action=edit§ion=17)] [^](#cite_ref-1) [“趣味文字：中国各省及自治区名称历史由来和变化”](http://www.people.com.cn/GB/shenghuo/1090/2435218.html). 人 民 网. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [“历史沿革”](http://www.shanxi.gov.cn/n16/n8319541/n8319597/n8319807/8497344.html). 山西门户网站. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2013.
- ^
**a** [Boxer, Baruch.](#cite_ref-eb4_16-1) **ă** [“Shanxi”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/538602/Shanxi/71120/History). Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2013. **Rummel, Rudolph J.: China's Bloody Century: Genocide and Mass Murder Since 1900 (1991); Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917 (1990); Democide: Nazi Genocide and Mass Murder (1992); Death By Government (1994),** [^](#cite_ref-hawaii1900_17-0) [http://www2.hawaii.edu/~rummel/welcome.html](http://www2.hawaii.edu/~rummel/welcome.html). **Hammond Atlas of the 20th century (1996)** [^](#cite_ref-18) **Gillin, Donald G. (1967).** [^](#cite_ref-19) *Warlord: Yen Hsi-shan in Shansi Province 1911-1949*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tr. 122–123. **Gillin, Donald G. (1967).** [^](#cite_ref-20) *Warlord: Yen Hsi-shan in Shansi Province 1911-1949*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tr. 193. **Gillin, Donald G. (1967).** [^](#cite_ref-21) *Warlord: Yen Hsi-shan in Shansi Province 1911-1949*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tr. 38–40. **Gillin, Donald G. (1967).** [^](#cite_ref-22) *Warlord: Yen Hsi-shan in Shansi Province 1911-1949*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tr. 220–221.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** **g** **h** [“山西”](http://www.gov.cn/test/2012-04/06/content_2107687.htm). 中央政府门户网站. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [Baruch Boxer.](#cite_ref-eb1_24-2) **â** [“Shanxi”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/538602/Shanxi). Encyclopædia Britannica,. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2013. **Kurpaska, Maria (2010).** [^](#cite_ref-25) *Chinese Language(s): A Look Through the Prism of The Great Dictionary of Modern Chinese Dialects*. Walter de Gruyter. tr. 68. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-3-11-021914-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-3-11-021914-2).
- ^
**a** [Boxer, Baruch.](#cite_ref-eb2_26-1) **ă** [“Shanxi”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/538602/Shanxi/71112/People). Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2013.
|
|
|
|![]()

X-Cache: cp1055 hit (5), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
stingaree
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˈstɪŋ.ə.ri/
Danh từ
[
sửa
]
stingaree
/ˈstɪŋ.ə.ri/
(
Động vật học
)
Cá
đuối
gai
độc.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=stingaree&oldid=581798
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Bản in được
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Sửa đổi lần cuối lúc 19:49, ngày 14 tháng 5 năm 2007.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
[Tai nạn liên hoàn ở vòng cuối giải NASCAR Talladega](javascript:void(0)) [Các môn khác](http://video.vnexpress.net/the-thao/cac-mon-khac)08:58 - 10/10/2012 **© Copyright 1997- VnExpress.net**, All rights reserved
® VnExpress giữ bản quyền nội dung trên website này.
**© Copyright 1997 VnExpress.net**, All rights reserved.
® VnExpress giữ bản quyền nội dung trên website này.
[VnExpress tuyển dụng](http://fptad.com/qc/V/vnexpress/2013/tuyenphongvien/) [Liên hệ quảng cáo](http://polyad.net/Polyad/Lien-he.htm) / [Liên hệ Tòa soạn](http://vnexpress.net/contactus) [Thông tin Tòa soạn: ](http://vnexpress.net/contact.htm)0123.888.0123 (HN) - 0129.233.3555 (TP HCM)

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html

Set-Cookie: device_env=4; expires=Thu, 28-Aug-2014 21:59:13 GMT; path=/; domain=vnexpress.net

Vary: Accept-Encoding


markdown:
Added by Video hài
on December 24, 2013
Video hài
6 months ago
1.65K Views0 Comments0 Likes
1.13K Views0 Comments0 Likes
785 Views0 Comments0 Likes
1.01K Views0 Comments0 Likes
You must be logged in to post a comment.


markdown:
Em đi, đi về phía trước, còn anh lại lùi lại phía sau. Chỉ còn là kỷ niệm, một ký ức! Khi bước qua nhau, liệu miền ký ức ấy có đủ để anh liếc nhìn trộm em dù chỉ là tích tắc.
18:14 | Thứ năm 18/01/2007 (GMT+7)
Vậy là anh rời em đi đã sang năm thứ ba. Sau buổi nhận bằng tốt nghiệp, anh phải vào Tây nguyên làm việc vì ở đó nhiều cơ hội hơn.
14:56 | Thứ ba 02/01/2007 (GMT+7)
Anh, một luật sư, một người cứng nhắc, khô khan và đầy những nguyên tắc. Em, một giáo viên cấp ba, hiền lành nhút nhát và đầy tình yêu thương học trò.
12:49 | Thứ năm 21/12/2006 (GMT+7)
Thấm thoắt đã hơn nửa năm trôi qua. Thời gian không đủ dài cho một cuộc tình, nhưng cũng đủ để nhen nhóm đốm lửa hồng tình yêu. Cũng ngày này 7 tháng về trước, anh đã gặp em… và rồi anh đã là nạn nhân đau khổ của thần Cupid.
00:00 | Thứ tư 16/08/2006 (GMT+7)
Tôi và anh, hai con người ở hai phương trời cách biệt là cả một đại dương mênh mông, thế mà lại có thể biết nhau, rồi yêu nhau.
10:15 | Thứ năm 11/05/2006 (GMT+7)
+ Anh thương yêu, (+886 95.....96), sẽ thật ngạc nhiên nếu anh thấy bức thư này của em phải không anh? Thế là còn một thời gian thật ngắn nữa thôi là tình yêu của chúng mình tròn 4 tuổi rồi.
16:17 | Thứ tư 26/04/2006 (GMT+7)
+ Phong Ngốc này! Đã bảo là cố gắng học hành cho tốt, vậy mà sao cứ thế hả? Hic! Phong có biết như thế Butchi buồn lắm không? Phải lo cho việc học trước đã chứ!
15:20 | Thứ bảy 15/04/2006 (GMT+7)
Bây giờ, em hiểu vì sao ngày đó anh lặng lẽ rời xa em. Em vẫn cứ muốn trách anh thật nhiều bởi anh sống chân thành trong tình yêu nhưng chẳng tin vào tình yêu mà em dành cho anh…
20:23 | Thứ bảy 01/04/2006 (GMT+7)
+ Em tự nhủ rằng mình không nhớ anh! Nhưng trong những phút bất chợt, kỉ niệm về anh luôn để lại trong em một cảm giác buồn đến lặng im...
14:54 | Thứ sáu 03/03/2006 (GMT+7)
+ Em có biết không, ngày đó tôi đã từng ghét em như thế nào? Và thế rồi tình yêu kia đã đến với hai chúng ta... Anh muốn nói rằng "Tôi vẫn ghét em như ngày nào, người mà không thể thiếu trong cuộc đời tôi!".
18:22 | Thứ tư 01/03/2006 (GMT+7)
Ngày xa, đã khá xa rồi. Em gặp anh tình cờ ở một nơi mà cả em và anh đều yêu mến. Một cảm giác nào đó thoáng qua và những suy nghĩ vẩn vơ. Em đã vui và cũng biết sẽ buồn lắm! Mong sao đã không gặp được anh, có anh để làm gì, để..
15:10 | Chủ nhật 19/02/2006 (GMT+7)
Chiều nay Sài Gòn trở lạnh, tan sở nhỏ một mình đi về mà lòng nhớ anh quá! Cái tiết trời này nhỏ cũng bắt gặp nhiều lần nhưng có lẽ chưa bao giờ lại gieo vào lòng nhỏ nỗi buồn da diết đến thế.
Sau vụ chùa Bồ Đề, PTT lệnh chấn chỉnh cơ sở bảo trợ XH; Đình chỉ công tác PGS liên quan vụ 'mua bằng tiến sĩ 200 triệu'; Phỏng vấn 2 thanh niên đã trộm 4.000 con chó; Xôn xao cảnh báo 'cố tình nhầm' bằng tiếng Việt ở Nhật
Người Việt ở tâm dịch Ebola không dám ra đường; Hé lộ nhiều thông tin về vụ 2 người chết trong ô tô; Con gái đại gia Minh 'sâm' cũng bị khởi tố; Hiện trường vụ thi thể bị nhiều xe chèn trên cao tốc...
Rút phương án nâng tuổi hưu; Phó phòng ngoại vụ ở lại Mỹ để học tiến sĩ?; Hơn 100 chiến sĩ bắt giám đốc trùm xã hội đen; Đôi nam nữ chết trong ô tô, tay vẫn cầm súng
Thảm kịch tâm dịch Ebola qua lời kể người Việt; Đôi nam nữ chết trong ô tô, tay vẫn cầm súng; Phạt 207 triệu, đình bản báo điện tử Trí Thức Trẻ; Ông Chấn lên Thủ đô chuẩn bị đòi bồi thường 10 tỷ...
Hơn 100 chiến sĩ bắt giám đốc trùm xã hội đen; Gia đình ông Trần Trọng Tân tặng từ thiện 1,25 tỷ tiền phúng viếng; Hồ Ngọc Hà gọi Cường Đô la về 'chăm con'; Nguyên phó trưởng CA TP. Thanh Hóa bị dọa giết cả nhà
Có ông quan tỉnh giấu dưới gầm giường 65 cây vàng, cán bộ thuế lộ 12 sổ tiết kiệm trị giá 5 tỷ đồng... Tất cả bị trộm khoắng sạch.
Hình ảnh của con người Việt Nam đẹp hay xấu được thể hiện từ mỗi một cá nhân chúng ta
Nhiều nghiên cứu hiện nay cho thấy, trong kem đánh răng Colgate Total có thể chứa thành phần hoạt chất gây hại cho người tiêu dùng, thậm chí dẫn đến ung thư.
Căn bệnh chết người không có thuốc chữa này đang lan tràn từ châu Phi sang châu Mỹ, khiến người dân toàn thế giới kinh hãi.
Nhìn về câu chuyện của chùa Bồ Đề, xin hãy xem đó như là một vết thương của thời lỗi đời lỗi đạo.
Tổng thổng Mỹ, Obama cho phép không kích quân nổi dậy ở Iraq, kết quả các cuộc bầu cử Tổng thống ở Thổ Nhĩ Kỳ và Iran, Trung Quốc bác bỏ đề xuất giải quyết tranh chấp ở Biển Đông của Philippines... là những tin tức đáng chú ý trong tuần qua.
Thông tin TQ phát hành sách phi pháp về đường chín đoạn; Ngày 19/8 chính thức công bố kết luận thanh tra chùa Bồ Đề; Chống trượt cao học, 40 người lót tay hơn 1 tỷ đồng; hay Công điện khẩn về tăng cường phòng chống virus cúm A/H5N6 ..... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua (10/08 - 16/08)
Chuyện tình yêu đầy sóng gió của các mỹ nhân Phi Thanh Vân, Hồ Ngọc Hà, DJ Oxy, chiêu trò mới gây chú ý của Ngọc Trinh, Đàm Vĩnh Hưng, nhóm nhạc Hàn Quốc 2NE1 gây "bão" ở Việt Nam, vấn đề thu tiền tác quyền âm nhạc lại nóng, tài tử Robin Williams qua đời, diễn viên "Thiên long bát bộ" bị bắt vì dùng ma túylà những thông tin nổi bật tuần qua.
Kem đánh răng Colgate chứa chất gây ung thư khiến người tiêu dùng hoang mang, sau khi giảm giá xăng, Petrolimex lại than ít lãi, Thanh Long được mùa mất giá khiến người nông dân điều đứng, lãi khủng của Vietnam Airlines, đủ chiêu "né trần" giá sữa của doanh nghiệp... là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua.
Đám cưới của cô dâu bị ung thư, tình yêu trái ngọt của chàng trai tật nguyền và rất nhiều câu chuyện tình yêu gây xúc động; Nuôi dạy con - Những câu chuyện hy sinh và cả những sự việc tàn ác; Chuyện gia đình của những mối tình đồng tính; Nhiều tin tức thực phẩm độc hại nên lưu ý; cùng với đó là những bài viết đáng suy ngẫm về thực trạng cuộc sống quanh ta...

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=3600, public


markdown:
|nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, món ăn, thông tin ẩm thực việt nam|
|
|![]()
|
|
|
|
|
|![]()
|
|
|
|
| Bản quyền 2004-2014 thuộc về
|nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, món ăn, thông tin ẩm thực việt nam.
Xin vui lòng ghi rõ nguồn khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.


markdown:
Bạn cần
**Nen choi phai nao trong game ninjaschool online miễn phí**thì hãy kéo xuống dưới bình luận bằng tài khoản của mình, chúng tôi sẽ gửi **Nen choi phai nao trong game ninjaschool online**qua cho bạn trong thời gian sớm nhất! Cảm ơn bạn đã quan tâm nhớ like và ++ cho chúng tôi để ủng hộ nha. Cảm ơn bạn! Còn nếu không bình luận bạn sẽ phải mất phí 15k để có thể xem nội dung.

Server: nginx

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Set-Cookie: hosty=1; expires=Sat, 23-Aug-2014 00:00:00 GMT

X-Cache: HIT from Backend


markdown:
I - Đặc điểm
Bí xanh còn gọi là bí đao, bí phấn hay bí đá. Quả làm thực phẩm phục vụ rau xanh hàng ngày cho mỗi gia đình. Ngoài ra bí xanh còn là nguyên liệu cho công nghiệp bánh kẹo, nước giải khát có giá trị xuất khẩu cao.
Cây bí xanh là cây rau thuộc họ bầu bí có khả năng sinh trưởng phát triển khỏe, thích ứng rộng, chống chịu sâu bệnh rất tốt, trồng bí xanh ít phải dùng thuốc BVTV nên sản xuất bí xanh được coi là sản phẩm sạch.
Do có lớp vỏ dày, cứng nên bí xanh có khả năng bảo quản, vận chuyển tốt nên bí xanh góp phần cung cấp cho các vùng thiếu rau và khả năng bảo quản là điều kiện cung cấp rau cho giai đoạn giáp vụ.
Bí xanh cho năng suất 35 – 50 tấn / ha và là loại rau cho hiệu quả kinh tế cao.
II – Nguồn gốc sinh vật học của bí xanh
Bí xanh là cây ưa ấm thuộc họ bầu bí. Nhiệt độ thích hợp từ 24 – 28 0C. Măc dù vậy hạt có thể nảy mầm ở nhiệt độ 10 – 150C nhưng tốt nhất là 250C ở giai đoạn cây con (vườn ươm), yêu cầu nhiệt độ thấp hơn khoảng 20 – 220C. Song để cho quả phát triển bình thường thì lại cần cường độ ánh sáng giảm (vừa phải).
Bí xanh có khả năng chịu hanjkhas nhờ hệ rễ khá phát triển. Thời kỳ cây con đến ra hoa cần yêu cầu độ ẩm đất 65 – 70%, thời kỳ ra hoa kết quả cần độ ẩm đất 70 – 80 %. Bí xanh chịu úng kém, thời kỳ phát dục ra hoa kết quả gặp độ ẩm lớn do mưa hoặc tưới không hợp lý sẽ gây vàng lá, rụng hoa, rụng quả, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất.
Bí xanh có thể làm việc ở vùng đất thịt vừa, hơi nặng song tốt nhất ở trên đất thịt nhẹ và phù sa, PH thích hợp 6,5 – 8,0.
III /KỸ THUẬT GIEO TRỒNG
1. Thời vụ có hai vụ gieo trồng chính:
Vụ thu: Gieo 20/8 – 5/10
Vụ đông xuân: Gieo 1/12 – 15/2
2. Gieo hạt:
Lượng hạt cần gieo cho 1 ha khoảng 0,9 – 1,1 kg. Hạt nên ngâm từ 4 – 6 giờ rồi đem gieo.
Gieo hạt trên luống, phủ hạt bằng lớp đất bột mỏng không nên phủ quá dày, hạt không đội lên được. Khi cây mọc được 7 – 8 ngày ( 2 lá mầm rõ) có thể sang bầu, kích thước bầu 7 x 10 cm, để đến khi cây 2 – 3 lá thật thì đem trồng là tốt nhất ( Bầu to 10 x 15cm có thể để cây đến 4 – 5 lá thật mới đưa ra trồng).
Trồng bầu để tranh thủ thời gian và dễ chăm sóc cây con, đất làm bầu là đất hỗn hợp đất bột + phân mục theo tỷ lệ 1:1.
3. Làm đất
Nếu làm dàn nên trồng luống rộng: 1,5 – 2,0m, khoảng cách trồng 40 – 50 x80 cm, cây cách cây 40 – 50 cm và hàng cách hàng 80cm. Nếu không làm dàn (cây bò trên mặt luống) nên luống rộng trên 3,5m, trồng 2 hàng giữa luống, khoảng cách trồng cây x cây = 40 – 50 cm, hàng trồng cách mép luống 15 – 20cm vì vậy hàng x hàng 2,5 – 3m.
Chú ý nếu trồng bí bò cần có rơm, rạ… phủ mặt luống cho bí bò và đỡ quả.
4. Phân bón:
Phân chuồng cần: 800 – 1000kg/sào.
Đạm Urê: 10 – 12 kg/sào.
Lân Super: 15 – 18 kg/sào.
Kali: 10 – 12 kg/sào.
Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + Lân + 1/4 Kali +1/4 Đạm.
Thúc lần 1: Khi cây bắt đầu leo hoặc ngả ngọn bò ( Sau khi cây mọc 30 – 40 ngày ). Bón 1/4 Kali +1/4 Đạm.
Thúc lần 2: Sau khi cây ra quả rộ, bón 1/3 Kali + 1/3 Đạm.
Số phân còn lại hòa với nước phân chuồng loãng dùng để tưới khi thấy cây sinh trưởng, phát triển kém.
5. Các biện pháp chăm sóc khác:
Vun lần 1 kết hợp với bón thúc khi cây 30 – 40 ngày, vun lần 2 kết hợp với bón thúc khi cây ra hoa rộ (55 – 65 ngày sau trồng). Bí xanh ra nhiều nhánh, mỗi cây cần để 1 – 2 nhánh, mỗi nhánh cho đậu 1 – 2 quả, sau khi quả đậu 5 – 10 ngày có thể định quả sao cho mỗi gốc cây chỉ để 1 – 2 quả.
Nếu để bí bò, khi cây dài 60 – 70 cm, dùng dây nilon gìm dây khỏi gió lật và tạo điều kiện ra dễ phụ ( bất định) tăng khả năng hút chất dinh dưỡng cho cây.
6. Phòng trừ sâu bệnh:
Bí xanh ít phải phun thuốc, khi cây có 2 – 10 lá lục này cây non, mềm thường bị sâu xanh, rệp phá hoại. Dùng Ofatox 0,1 % hoặc dùng Oncol 20EC phun cho cây. Cây bị bệnh sương mai dùng Kasuzan, Zineb 80 WP, bệnh phấn trắng dùng Bavistyl nồng độ 0,25 % phun cho cây.
7. Thu hoạch:
Bí xanh rất dễ tiêu thụ. Khi quả 50 – 60 ngày tuổi trở đi có thể thu làm bí rau rất tốt. Nếu tiêu thụ bí già hoặc để bảo quản thì khi quả xuất hiện phân trắng, cắt vào buổi sáng, để cả cuống, xếp cẩn thận nơi thoáng mát có thể bảo quản quả 1 – 2 tháng.
Qua xem kỹ thuật trồng bí đao xanh sang năm 2013 gia đình tôi cũng muốn trồng nhưng chưa biết mua giống đảm bảo chất lượng ở đâu? Còn kỹ thuật thì tôi đã xem ở trên mạng, và tham khảo ở sách báo rồi. Tôi rất mong 2 Lúa giúp tôi để gia đình tôi có cuộc sống tốt hơn. Xin cảm ơn / số điện thoại của tôi là 0986244279
cây bí lúc ra trái thì nó không đậu trái rất nhiều.có cách nào làm cho cây đậu trái nhiều thì chỉ giúp tôi với.xin cảm ơn và hậu tạ
hiện tại vườn bí của tôi bị ong đốt quả rất nhiều ko biết phải xử lý ra sao. qủa bị ong đốt ko thể lớn được .mong các bácc giúp đỡ
Lưu ý:
(*) Bắt buộc nhập thông tin
Phần nội dung bà con không được nhập quá 4.000 ký tự
Gửi ý kiến là nơi để bạn đọc thảo luận, thắc mắc và chia sẻ ý kiến, kinh nghiệm với tin bài 2 Lúa đã đăng. 2 Lúa hoan nghênh đón nhận và xuất bản những ý kiến khách quan, có tính xây dựng, tôn trọng cộng đồng. 2 Lúa kiểm duyệt, biên tập các ý kiến của bạn đọc trước khi xuất bản. 2 Lúa có quyền từ chối bất cứ ý kiến, lời bình nào không hợp thuần phong mỹ tục; các ý kiến cực đoan; không tôn trọng người khác. Nội dung viết bằng ngoại ngữ, tiếng Việt không dấu hoặc sai chính tả sẽ không được xuất bản; nội dung quảng cáo, ngôn ngữ html và đường link (đến những nôi dung không hợp lệ) đều không được xuất bản. Trân trọng cám ơn quý bạn đọc!
Thiết bị cảm biến thu thập dữ liệu về điều kiện ánh sáng, độ ẩm hay không khí tại khu vực trồng trọt, giúp người làm vườn điều chỉnh biện pháp chăm sóc cây phù hợp.
AERO TUBE® - Giải Pháp Cung Cấp Oxy Cho Tôm
Venturi - Tưới Phân Cho Cây Trồng, Hoa Màu Hữu Hiệu
Hệ Thống Khuếch Tán Không Khí Khôi Phục Lại Ao Nuôi Thuỷ Sản
Người Nông Dân Chế Tạo Máy Xịt Thuốc Độc Đáo
Đưa Tia Laser Xuống Ruộng: Nhiều Lợi Ích Lớn Cho Nhà Nông
Hiệu Quả Máy Làm Đất Đa Năng Mi Ni 1z-41A
Thụ Phấn Bổ Sung Cho Rau Họ Bầu, Bí (31-07-2013)
Hướng Dẫn Trồng Và Chăm Sóc Cây Bí Đao (22-07-2013)
Giống Bí Xanh Số 1 Cho Hiệu Quả Tại Phía Bắc (03-05-2012)
Bí Đao Khổng Lồ Chết Hàng Loạt (12-04-2012)
Kỹ Thuật Trồng Bí Xanh (Bí Đao) Trái Vụ Bền Cây, Sai Quả (07-05-2011)
Bệnh Thối Đốt Cây Bí Xanh (13-02-2011)
Trồng Bí Xanh Trái Vụ (13-02-2011)
Kỹ Thuật Trồng Bí Đao (14-01-2011)
Qua xem kỹ thuật trồng bí đao xanh sang năm 2013 gia đình tôi cũng muốn trồng nhưng chưa biết mua giống đảm bảo chất lượng ở đâu? Còn kỹ thuật thì tôi đã xem ở trên mạng, và tham khảo ở sách báo rồi. Tôi rất mong 2 Lúa giúp tôi để gia đình tôi có cuộc sống... | Xem chi tiết »
cây bí lúc ra trái thì nó không đậu trái rất nhiều.có cách nào làm cho cây đậu trái nhiều thì chỉ giúp tôi với.xin cảm ơn và hậu tạ | Xem chi tiết »
hiện tại vườn bí của tôi bị ong đốt quả rất nhiều ko biết phải xử lý ra sao. qủa bị ong đốt ko thể lớn được .mong các bácc giúp đỡ | Xem chi tiết »
Cần bán – Hà Nội: mình chuyên bán hàng nông sản gia vị: hành lột, tỏi lột, gừng tươi, sả cây, ớt hiểm, bột ớt, bột nghệ ,bột sả ,và các loại rau gia vị ....
khách hàng liên hệ : 0915167286. 0973862879. gặp nam .
maill: namdailoi@yahoo.com | Xem chi tiết »
Cần bán – Tp.Hồ Chí Minh: Húng lũi là 1 loại rau gia vị được sử dụng phổ biến trong các món ăn không chỉ của người miền Trung mà còn cho tất cả những ai thích loại rau thơm này. Húng lũi có mùi hương dễ chịu, thường có mặt trong rỗ rau sống của bữa ăn gia đình, đặc biệt là các món... | Xem chi tiết »
Cần bán – Toàn Quốc: Nhà mình chuyên trồng Hành và Tỏi ta (Kinh Môn, Hải Dương), hàng đảm bảo không có hóa chất, chất bảo quản, sản phẩm thơm ngon.
Bác nào có nhu cầu mua buôn hay mua lẻ có thể alo cho mình, hàng mình sẽ vận chuyển tận nơi trong Hà Nội hoặc các tỉnh lân... | Xem chi tiết »
Cần bán – Đồng Tháp: Nhà vườn chúng tôi có lượng lớn ớt phơi khô đóng bao cần bán. Quý công ty hay cá nhân nào có nhu cầu mua xin liên hệ điện thoại: 0986.447.388 (Mr. Bắc), email: ks_bac@yahoo.com.vn | Xem chi tiết »
Trung tâm Nghiên cứu & phát triển đậu đỗ (Viện Khoa học Nông nghiệp VN) vừa chọn tạo thành công và khuyến cáo các địa phương đưa vào gieo trồng giống đậu tương cao sản DT51.
Sản Xuất Gần 23 Ha Giống Đậu Phụng L23, LDH1
Thêm 6 Giống Lúa Thuần Triển Vọng
Nông Dân Lãi Cao Nhờ Các Giống Mía Mới
Giống Lúa OM8017 Trên Vùng Đất Củ Chi
Kỹ Thuật Trồng Giống Đậu Bắp 034
Thêm 2 Giống Lúa Thuần Chất Lượng Cao Cho Gieo Cấy
Phân hữu cơ là loại phân có các chất dinh dưỡng ở dạng chất hữu cơ: phân chuồng, phân xanh, phân rác.
Vai Trò Của Các Nguyên Tố Dinh Dưỡng: N-P-K
Cariza 5EC – Thuốc Đặc Trị Cỏ Mới Cho Đậu Đỗ
Xử Lý Tuyến Trùng Hại Cà Phê Bằng Vifu-Super 5GR
Vacxin AFTOPOR Khống Chế Bệnh Gia Súc
Nấm Xanh Diệt Rầy Nâu Hiệu Quả
Kết Luận Về Sử Dụng Chất Cấm Trong Chăn Nuôi
Tránh Nắng Nóng Cho Tôm Nuôi
Để Ngăn Chặn EMS Hiệu Quả
Nuôi Tôm Càng Xanh Thương Phẩm Trong Ao Đất
Cách Nhận Biết Đơn Giản Nhất Cá Rô Phi Đực Và Rô Phi Cái?
Sản Xuất Cá Giống Rô Phi Và Nuôi Cá Thịt Ở Ruộng Lúa?
Cá Rô Phi Ăn Gì?
Mô Hình Kỹ Thuật Nuôi Cá Mú Cọp Lồng
Phòng, Trị Bệnh Do Vi Khuẩn Ở Cá Mú
Cách Nuôi Cá Chẽm Công Nghiệp
Kỹ Thuật Nuôi Bê Sữa Cái Bằng Sữa Bột Công Nghiệp
Bệnh Viêm Khớp Ở Lợn Nuôi Do Streptococcus Suis
Nguyên Nhân Và Cách Phòng Bệnh Bệnh Viêm Phổi
Phòng Trị Bệnh Đầu Đen Ở Gà
Kinh Nghiệm Nuôi Gà Đông Tảo
Những Lưu Ý Khi Nuôi Gà
Kỹ Thuật Trồng, Chăm Sóc Chuối Lùn
Cách Phòng Trừ Sâu Đục Trái Bưởi
Một Số Đặc Điểm Về Sâu Đục Trái Bưởi Và Biện Pháp Quản Lý
Một Số Lưu Ý Để Dưa Hấu Đạt Năng Suất Và Phẩm Chất Cao
Phòng Trừ Rầy Lửa, Rầy Nhớt Hại Khổ Qua
Bón Phân Cho Cà Chua
Kỹ Thuật Trồng Ớt Ngọt (Capsicum Annum L.) Theo Hướng An Toàn
Chia Sẻ Kinh Nghiệm Trồng Ớt
Kỹ Thuật Trồng Ớt Ngọt Theo Hướng An Toàn
Biện Pháp Tăng Hiệu Quả Sử Dụng Đất Lúa
Rút Ngắn Thời Gian Canh Tác Lúa
Quản Lý Cỏ Dại Trên Cánh Đồng Lớn
Phòng Trừ Sâu Bệnh Hại Ca Cao
Thiết Kế Và Chuẩn Bị Hố Trồng Ca Cao
Tỉa Cành Tạo Tán Ca Cao
Cách Nuôi Treo Bào Ngư Trên Biển
Kỹ Thuật Trồng Và Chế Biến Nấm Rơm
Kinh Nghiệm Trồng Nấm Rơm Trong Nhà
Sản Xuất Giống Rong Câu GRACILARIA
Trồng Rong Sụn Như Thế Nào?
Kinh Nghiệm Trồng Rong Sụn Ở Khánh Hòa
Kinh Nghiệm Lươn Nuôi Không Bùn
Kinh Nghiệm Nuôi Lươn Không Bùn Trong Bể Xi Măng
Nuôi Lươn Không Bùn Mô Hình Sáng Tạo Của Nông Dân
Tìm thấy 2 LÚA trên các mạng xã hội:
Chia sẽ với bạn bè của bạn: