text:
Đại dịch
Đại dịch là bệnh dịch tễ do nhiễm khuẩn, lây lan nhanh, xảy ra đồng thời ở một vùng dân cư rộng lớn.[1]
Trong lịch sử đã ghi nhận nhiều đại dịch. Đại dịch hạch, hay dịch hạch đen xảy ra ở châu Âu thế kỷ 13 đã một phần ba dân số tử vong. Ở Hungari thế kỷ 16 cũng có dịch sốt phát ban do rận. Ở Tây Ban Nha năm 1918 dịch cúm làm chết khoảng 40 triệu người. Châu Á năm 1957 có dịch cúm do virut A. Đại dịch ở Hồng Kông năm 1968 cũng ro virut A. Gần đây nhất là Đại dịch cúm 2009 ở nhiều quốc gia.
Mục lục
- 1 Định nghĩa và giai đoạn
- 2 Các đại dịch hiện tại
- 3 Đại dịch và dịch bệnh nổi tiếng trong lịch sử
- 4 Các đại dịch có thể xảy ra trong tương lai
- 5 Tham khảo
- 6 Đọc thêm
- 7 Liên kết ngoài
Định nghĩa và giai đoạn[sửa | sửa mã nguồn]
Đại dịch có thể được định nghĩa "là dịch bệnh xuất hiện trên toàn cầu hoặc trên một khu vực rộng lớn xuyên qua biên giới quốc gia, và thường ảnh hưởng đến rất nhiều người."[2]
WHO chia đại dịch thành 6 giai đoạn miêu tả quá trình một loại virus cúm mới nhiễm trùng vài người đầu tiên rồi phát triển thành dịch. Điều này bắt đầu chủ yếu là sự lây nhiễm ở động vật, với một vài ca động vật lây nhiễm qua người, sau đó đến gian đoạn virus bắt đầu phát tán trực tiếp giữa người sang người, và cuốu cùng là dịch bệnh khi sự lây nhiễm phân bố trên toàn cầu.[3]
Các đại dịch hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]
HIV và AIDS[sửa | sửa mã nguồn]
HIV lây sang Hoa Kỳ và nhiều nơi khác của thế giới bắt đầu vào khoảng năm 1969.[4] HIV, loại virus gây bệnh AIDS, hiện là một đại dịch, với tốc độ lây nhiễm khoảng 25% ở nam và đông châu Phi. Năm 2006, tỉ lệ nhiễm HIV trong số phụ nữ mang thai ở Nam Phi là 29,1%.[5] Việc giáo dục hiệu quả về an toàn tình dục và cảnh báo lây truyền qua đường máu đã giúp làm giảm tốc độ lây nhiễm ở nhiều nước thuộc châu Phi với sự hỗ trợ của các chương trình quốc gia. Tốc độ lây nhiễm đang tăng trở lại ở châu Á và châu Mỹ. AIDS có thể giết chết 31 triệu dân ở Ấn Độ và 18 trheo các nghiên cứu của U.N..[6] Số người chết do AIDS ở châu Phi có thể lên đến 90–100 triệu vào năm 2025.[7]
Đại dịch và dịch bệnh nổi tiếng trong lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Dịch tả[sửa | sửa mã nguồn]
Từ một bệnh có quy mô địa phương, bệnh tả đã trở thành một bệnh lây truyền và gây chết người nhiều nhất trong thế kỷ 19, dịch bệnh đã giết chết 10 triệu người.[8]
- Dịch tả lần thứ nhất (1816–1826). Trước đó chỉ phân bố trong khu vực tiểu lục địa Ấn Độ, bắt đầu ở Bengal, sau đó lan khắp Ấn Độ năm 1820. 10.000 binh lính Anh và không biết bao nhiêu người Ấn Độ đã chết trong suốt đại dịch này.[9] Nó bắt đầu lan sang Trung Quốc, Indonesia (nơi có hơn 100.000 người chết trên đảo Java) và vùng biển Caspi trước khi tàn lụi. Số ca tử vong ở Ấn Độ giữa năm 1817 và 1860 ước tính hơn 15 triệu người, và khoảng 23 triệu người chết trong khoảng 1865 và 1917. Số ca tử vong ở Nga trong cùng thời kỳ trên là hơn 2 triệu.[10]
- Dịch tả lần 2 (1829–1851). Xảy ra ở Nga (xem Cholera Riots), Hungary (khoảng 100.000 người chết) và Đức năm 1831, Luân Đôn năm 1832 (hơn 55.000 người chết ở Vương quốc Anh),[11] Pháp, Canada (Ontario), và Hoa Kỳ (New York) trong cùng năm,[12] và bờ Thái Bình Dương của Bắc Mỹ vào năm 1834. Hai năm sau khi dịch bùng phát ở Anh và Wales năm 1848 và đã có 52.000 chết.[13] Có nguồn cho rằng có hơn 150.000 người Mỹ đã chết do bệnh tả trong khoảng 1832 và 1849.[14]
- Dịch tả lần thứ 3 (1852–1860). Chủ yếu ảnh hưởng ở Nga, với hơn 1 triệu ca tử vong. Năm 1852, bệnh tả lan sang phía đông đến Indonesia và sau đó xâm nhập vào Trung Quốc và Nhật Bản năm 1854. Philippines bị nhiễm năm 1858 và Korea năm 1859. Vào năm 1859, dịch đã bùnh phát trở lại ở Bengal làm lây lan sang Iran, Iraq, Ả Rập và Nga.[15] Trên khắp đất nước Tây Ban Nha, bệnh tả gây ra hơn 236.000 ca tử vong trong năm 1854–55.[16] Có khoảng 200.000 người chết ở México.[17]
- Dịch tả lần thứ 4 (1863–1875). Lây lan chủ yếu ở châu Âu và châu Phi. Có ít nhất 30.000 trong số 90.000 Mecca khách hành hương là nạn nhân của dịch bệnh. Dịch đã cướp đi 90.000 mạng sống ở Nga năm 1866.[18] Năm 1866, dịch bùng phát ở Bắc Mỹ, giết khoảng 50.000 người.[14]
- Dịch tả lần thứ 5 (1881–1896). Dịch tả 1883–1887 đã cướp đi 250.000 người ở châu Âu và ít nhất 50.000 ở châu Mỹ. Bệnh tảd9a44 giết 267.890 người ở Nga (1892);[19] 120.000 ở Tây Ban NHa;[20] 90.000 ở Nhật và 60.000 ở Ba Tư. Năm 1892, bệnh tả đã nhiễm vào nguồn nước cấp ở Hamburg, và làm 8606 người chết.[21]
- Dịch tả lần thứ 6 (1899–1923). Đại dịch này ảnh hưởng ít ở châu Âu do những cải tiến trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nhưng ở Nga vẫn bị ảnh hưởng nặng với hơn 500.000 người chết trong 1/4 đầu của thế kỷ 20.[22] Đại dịch này đã giết hơn 800.000 người ở Ấn Độ. Giai đoạn 1902–1904 bệnh tả đã cướp đi hơn 200.000 người ở Philippines.[23] Có 27 lần dịch bệnh đã được ghi nhận là trong các thời kỳ hành hương đến Mecca từ thế kỷ 19 đến năm 1930, và có hơn 20.000 người hành hương chết vì bệnh tả trong khoảng 1907–08 hajj.[24]
- Dịch tả lần thứ 7 (1962–66). Bắt đầu ở Indonesia, gọi là El Tor, và sau đó đến Bangladesh năm 1963, Ấn Độ năm 1964, và Liên Xô năm 1966.
Dịch cúm[sửa | sửa mã nguồn]
- Nhà vật lý Hy Lạp Hippocrates, "Cha đẻ của Y học", đã miêu tả cúm năm 412 TCN.[25]
- Đại dịch cúm lần đầu tiên được ghi nhận năm 1580 và kể từ đó các đại dịch cúm diễn ra cứ mỗi 10 đến 30 năm.[26][27][28]
- Đại dịch cúm 1889–1890, hay còn gọi là Cúm Nga, được báo cáo đầu tiên vào tháng 5 năm 1889 ở Bukhara, Uzbekistan. Vào tháng 10, nó lan đến Tomsk và Caucasus. Nó nhanh chóng lan về phía tây và đến Bắc Mỹ vào tháng 12 năm 1889, Nam Mỹ vào tháng 2-3 năm 1890, Ấn Độ vào tháng 2-3 năm 1890, và Úc vào tháng 3-4 năm 1890. Các chủng virus H3N8 và H2N2 của virus cúm A đã được xác nhận có thể là nguyên nhân gây dịch bệnh. Nó có mức độ tấn công và tỉ lệ tử vong rất cao. Khoảng 1 triệu người chết do đại dịch này."[29]
- Cúm Tây Ban Nha (1918–1919). Được xác định đầu tiên vào tháng 3 năm 1918 trong một trại huấn huyện lính của Hoa Kỳ tại Camp Funston, Kansas. Vào tháng 10 năm 1918, nó bắt đầu lây lan thành một đại dịch toàn cầu trên khắp các lục địa, và cuối cùng lây nhiễm 1/3 dân số thế giới vào thời điểm đó (khoảng 500 triệu người).[30] Một dịch bệnh chết người, nó kết thúc nhanh như nó bắt đầu, quét qua chỉ trong vòng 18 tháng. Trong 6 tháng đã có khoảng 50 triệu người chết;[30] một số cách ước tính cho con số tử vong toàn cầu cao gấp 2 lần con số trên.[31] Khoảng 17 triệu người chết ở Ấn Độ, 675.000 ở Hoa Kỳ[32] và 200.000 người ở Vương quốc Anh. Virus gần đây đã được các nhà khoa học tái hiện lại tại CDC nghiên cứu dựa trên những mẫu được bảo quản trong các lớp băng vĩnh cửu ở Alaska. Virus H1N1 có cấu trúc nhỏ, nhưng cấu trúc quan trọng như cúm Tây Ban Nha.[33]
- Cúm châu Á (1957–58). Virus H2N2 đã làm khoảng 70.000 người chết ở Hoa Kỳ. Chúng được phát hiện đầu tiên ở Trung Quốc vào cuối tháng 2 năm 1957, Cúm châu Á lây sang Hoa Kỳ vào tháng 6 năm 1957. Nó làm khoảng 2 triệu người chết trên toàn cầu.[34]
- Cúm Hồng Kông (1968–69). Virus H3N2 làm chết khoảng 34.000 người ở Hoa Kỳ. Loại virus này được phát hiện đầu tiên ở Hồng Kông vào đầu năm 1968, và lây lan sang Hoa Kỳ vào một năm sau đó. Đại dịch này đã giết chết khoảng 1 triệu người trên toàn cầu.[35] Hiện tại, các virus cúm A (H3N2) vẫn còn tồn tại.
Đậu mùa[sửa | sửa mã nguồn]
Đậu mùa là căn bệnh rất dễ lây lan do virus Variola. Bệnh này đã giết khoảng 400.000 người châu Âu mỗi năm trong suốt những năm cuối thế kỷ 18.[36] Trong suốt thế kỷ 20, số người chết do đậu mùa ước tính có thể là 300–500 triệu.[37] Gần đây hơn vào đầu thập niên 1950, có khoảng 50 triệu ca đậu mùa xảy ra trên toàn thế giới mỗi năm.[38] Sau các chiến dịch tiêm vắc-xin thành công trong suốt thế kỷ 19 và 20, WHO đã chứng nhận đã xóa đậu mùa vào tháng 12 năm 1979. Cho đến ngày nay, đậu mùa là bệnh duy nhất lây nhiễm người đã bị loại bỏ hoàn toàn.[39]
Sởi[sửa | sửa mã nguồn]
Về lịch sử, sởi có mặt trên khắp thế giới, vì nó rất dễ lây nhiễm. Theo chương trình Tiêm chủng Quốc gia Hoa Kỳ, 90% người dân bị nhiễm sởi vào tuổi 15. Trước khi vắc-xin được đưa ra năm 1963, có khoảng 3–4 triệu ca nhiễm ở Hoa Kỳ mỗi năm.[40] Trong khoảng 150 năm qua, sởi đã giết khoảng 200 triệu người trên toàn cầu.[41] Chỉ riêng năm 2000, sởi đã giết khoảng 777.000 người trên toàn cầu, trong tổng số khoảng 40 triệu ca nhiễm.[42]
Năm 1529, sởi bùng phát ở Cuba đã giết 2/3 trong số người bản địa đã từng mắc bệnh đậu mùa.[43] Dịch đã tàn phá México, Trung Mỹ, và văn minh Inca.[44]
Lao[sửa | sửa mã nguồn]
Một phần ba dân số hiện tại của thế giới bị nhiễm Mycobacterium tuberculosis, và các ca nhiễm mới hiện với tốc độ 1 ca/giây.[45] Khoảng 5–10% các ca nhiễm tiềm ẩn cuối cùng sẽ phản triển thành bệnh hoạt động, trong đó nếu không được điều trị sẽ giết hơn phân nửa số nạn nhân. Hàng năm, 8 triệu người phát bệnh lao, và 2 triệu người chết do bệnh này trên toàn cầu.[46] Trong thế kỷ 19, lao đã giết khoảng 1/4 người trưởng thành ở châu Âu;[47] vào năm 1918 một trong 6 ca tử vong ở Pháp là do bệnh lao. Vào cuối thế kỷ 19, 70 đến 90% trong số cư dân đô thị ở châu Âu và Bắc Mỹ bị nhiễm M. tuberculosis, và khoảng 40% ca tử vong trong tầng lớp lao động ở các thành phố là do virus lao.[48] Trong thế kỷ 20, bệnh lao đã giết chết khoảng 100 triệu người.[41] Lao vẫn là một trong những vấn đề sức khỏe quan trọng nhất trong thế giới đang phát triển.[49]
Bệnh phong[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh phong do vi trùng, Mycobacterium leprae gây ra. Đây là loại bệnh mãn tính với thời gian ủ bệnh lên đến 5 năm. Từ năm 1985, 15 triệu người trên thế giới đã được chữa khỏi bệnh phong.[50] Năm 2002, 763.917 các ca mới được phát hiện. Ước tính có khoảng 1 đến 2 triệu người bị tàn tật vĩnh viễn do bệnh phong.[51]
Theo các tài liệu, phong đã ảnh hưởng đến con người itu72 ít nhất năm 600 TCN, và đã được công nhận trong các nền văn minh của Trung Quốc, Ai Cập và Ấn Độ cổ đại.[52] Trong suốt thời kỳ Thượng Trung cổ, Tây Âu chứng kiến sự bùng nổ chưa từng thấy của bệnh phong.[53][54] Nhiều leprosaria, hay bệnh viện phong mọc lên ở thời Trung Cổ; Matthew Paris ước tính trong đầu thế kỷ 13 có khoảng 19.000 bệnh viện ở khắp châu Âu.[55]
Sốt rét[sửa | sửa mã nguồn]
Sốt rét phân bố rộng khắp các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, bao gồm các phân của châu Mỹ, châu Á, và châu Phi. Mỗi năm có khoảng 350–500 triệu ca sốt rét.[56] Kháng thuốc đặt ra một vấn đề ngày càng tăng trong việc điều trị sốt rét trong thế kỷ 21, vì khánh thuốc hiện phổ biến cho tất cả các nhóm thuốc chống sốt rét, trừ artemisinins.[57]
Sốt rét từng phổ biến ở châu Âu và Bắc Mỹ, nơi mà ngày nay nó không còn tồn tại.[58] Sốt rét có thể đã góp phần làm suy yếu đế quốc La Mã.[59] Dịch bệnh trở nên nổi tiếng với tên gọi "sốt La Mã".[60] Plasmodium falciparum trở thành mối đe dọa thực sự đối với người dân thuộc địa và người bản địa khi nó được du nhập vào châu Mỹ cùng với việc buôn bán nô lệ. Sốt rét đã tàn phá thuộc địa Jamestown và tàn phát miền Nam và Trung đông. Đến năm 1830 nó đến tây bắc Thái Bình Dương.[61] Trong nội chiến Hoa Kỳ, có hơn 1,2 triệu ca sốt rét trong số lính của hai phía.[62] Phía nam Hoa Kỳ tiếp tục bị ảnh hưởng với hàng triệu ca sốt rét trong thập niên 1930.[63]
Sốt vàng da[sửa | sửa mã nguồn]
Sốt vàng da làn nguồn gốc của nhiều dịch bệnh tàn phá.[64] Các thành phố xa về phía bắc của New York, Philadelphia, và Boston đã từng bị dịch bệnh này tấn công. Năm 1793, một trong những dịch bệnh sốt vàng da lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ đã giết chết 5.000 người dân Philadelphia—chiếm gần 10% dân số thành phố này.[65] Khoảng phân nửa công dân đã rời bỏ thành phố, bao gồm cả George Washington. Khoảng 300.000 người được tin là đã chết do sốt vàng da ở Tây Ban Nha trong suốt thế kỷ 19.[66] Trong thời kỳ thuộc địa, Tâu Phi trở nên nổi tiến khi vì "các nấm một của người da trắng" do sốt rét và sốt vàng da.[67]
Các đại dịch có thể xảy ra trong tương lai[sửa | sửa mã nguồn]
Sốt xuất huyết[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh sốt xuất huyết gây ra bởi một số họ virus sau: Arenavirus, Filoviridae, Bunyaviridae và Flavivirus. Một số loài virus có thể gây bệnh nhẹ như sốt Nephropathia Scandinavia, trong khi đó một số loài khác có thể gây bệnh tương đối nặng, thậm chí có thể gây tử vong, chẳng hạn như sốt Lassa, virus Marburg, virus Ebola, sốt xuất huyết Bolivia, Hantavirus (sốt xuất huyết Triều Tiên), sốt xuất huyết Crimea-Congo, và sốt xuất huyết Dengue. Đây là bệnh sốt cao có xuất huyết, có thể quy vào các chứng ôn dịch, thời độc, thử táo dịch hoặc thấp nhiệt. Sốt xuất huyết được truyền qua muỗi, đặc biệt là muỗi vằn. dịch[68]
Kháng lại kháng sinh[sửa | sửa mã nguồn]
SARS[sửa | sửa mã nguồn]
SARS hay Hội chứng hô hấp cấp tính nặng là một chứng bệnh hô hấp ở con người gây ra bởi virus.[69] Giữa tháng 11 năm 2002 và tháng 7 năm 2003, bùng phát dịch SARS ở Hồng Kông gần như trở thành một đại dịch, với 8422 trường hợp và 916 trường hợp tử vong trên toàn thế giới [70] (10,9% tử vong) theo Tổ chức Y tế Thế giới.[71] Trong vòng vài tuần, SARS lây lan từ Hồng Kông sang lây nhiễm các cá nhân khác tại 37 quốc gia vào đầu năm 2003.
SARS không được tuyên bố đã được loại trừ (không giống như bệnh đậu mùa), vì nó vẫn có thể có mặt ở các hồ chứa vật chủ tự nhiên của nó (quần thể động vật) và có khả năng có thể trở lại trong tương lai. Trường hợp tử vong của SARS là ít hơn 1% người ở độ tuổi 24 hoặc trẻ hơn, 6% đối với những người 25 đến 44, 15% đối với những người 45 đến 64, và hơn 50% đối với những người trên 65 tuổi.
Cúm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Đại dịch - Bách khoa toàn thư Việt Nam
- ^ Miquel Porta (ngày 3 tháng 7 năm 2008). Trong Miquel Porta. Dictionary of Epidemiology. Oxford University Press. tr. 179. ISBN 978-0-19-531449-6. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2012.
- ^ Current WHO phase of pandemic alert World Health Organization 2009
- ^ The virus reached the U.S. by way of Haiti, genetic study shows.. Los Angeles Times. ngày 30 tháng 10 năm 2007.
- ^ “The South African Department of Health Study, 2006”. Avert.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ AIDS Toll May Reach 100 Million in Africa. Washington Post. ngày 4 tháng 6 năm 2006.
- ^ “Aids could kill 90 million Africans, says UN”. London: Guardian. 4 tháng 3 năm 2005. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ .Kelley Lee (2003) "Health impacts of globalization: towards global governance". Palgrave Macmillan. p.131. ISBN 0-333-80254-3
- ^ John Pike. “Cholera- Biological Weapons”. Globalsecurity.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ By G. William Beardslee. “The 1832 Cholera Epidemic in New York State”. Earlyamerica.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ “Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37”. Ph.ucla.edu. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ “The Cholera Epidemic Years in the United States”. Tngenweb.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ Cholera's seven pandemics, cbc.ca, ngày 2 tháng 12 năm 2008
- ^ a ă The 1832 Cholera Epidemic in New York State – Page 2. By G. William Beardslee
- ^ Asiatic Cholera Pandemic of 1846–63 . UCLA School of Public Health.
- ^ Kohn, George C. (2008). Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present. Infobase Publishing. tr. 369. ISBN 0-8160-6935-2.
- ^ Byrne, Joseph Patrick (2008). Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M. ABC-CLIO. tr. 101. ISBN 0-313-34102-8.
- ^ “Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918”. Shtetlinks.jewishgen.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ “Cholera – LoveToKnow 1911”. 1911encyclopedia.org. 27 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ “The cholera in Spain”. New York Times. 20 tháng 6 năm 1890. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2008.
- ^ Barry, John M. (2004). The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History. Viking Penguin. ISBN 0-670-89473-7.
- ^ cholera:: Seven pandemics, Britannica Online Encyclopedia
- ^ John M. Gates, Ch. 3, "The U.S. Army and Irregular Warfare"
- ^ Cholera (pathology). Britannica Online Encyclopedia.
- ^ 50 Years of Influenza Surveillance. World Health Organization.
- ^ "Pandemic Flu". Department of Health and Social Security.
- ^ Beveridge, W.I.B. (1977) Influenza: The Last Great Plague: An Unfinished Story of Discovery, New York: Prodist. ISBN 0-88202-118-4.
- ^ Potter, C.W. (October năm 2001). “A History of Influenza”. Journal of Applied Microbiology 91 (4): 572–579. doi:10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x. PMID 11576290. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2006.
- ^ CIDRAP article Pandemic Influenza Last updated ngày 16 tháng 6 năm 2011
- ^ a ă Taubenberger JK, Morens DM (January năm 2006). “1918 Influenza: the mother of all pandemics”. Emerg Infect Dis (Centers for Disease Control and Prevention (CDC)) 12 (1): 15–22. doi:10.3201/eid1201.050979. PMC 3291398. PMID 16494711.
- ^ Spanish flu, ScienceDaily
- ^ The Great Pandemic: The United States in 1918–1919, U.S. Department of Health & Human Services.
- ^ http://www.scientificamerican.com/blog/post.cfm?id=h1n1-shares-key-similar-structures-2010-03-24
- ^ Q&A: Swine flu. BBC News. ngày 27 tháng 4 năm 2009.
- ^ “World health group issues alert Mexican president tries to isolate those with swine flu”. Associate Press. Ngày 25 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2009.
- ^ Smallpox and Vaccinia. National Center for Biotechnology Information.
- ^ How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System, ScienceDaily, ngày 1 tháng 2 năm 2008
- ^ "Smallpox". WHO Factsheet. Retrieved on 2007-09-22.
- ^ De Cock KM (2001). “(Book Review) The Eradication of Smallpox: Edward Jenner and The First and Only Eradication of a Human Infectious Disease”. Nature Medicine 7 (1): 15–6. doi:10.1038/83283.
- ^ Center for Disease Control & National Immunization Program. Measles History, article online 2001. Available from http://www.cdc.gov.nip/diseases/measles/history.htm
- ^ a ă “Torrey EF and Yolken RH. 2005. Their bugs are worse than their bite. Washington Post, April 3, p. B01”. Birdflubook.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ Stein CE, Birmingham M, Kurian M, Duclos P, Strebel P (May năm 2003). “The global burden of measles in the year 2000—a model that uses country-specific indicators”. J. Infect. Dis. 187 (Suppl 1): S8–14. doi:10.1086/368114. PMID 12721886.
- ^ Man and Microbes: Disease and Plagues in History and Modern Times; by Arno Karlen
- ^ "Measles and Small Pox as an Allied Army of the Conquistadors of America" by Carlos Ruvalcaba, translated by Theresa M. Betz in "Encounters" (Double Issue No. 5-6, pp. 44–45)
- ^ World Health Organization (WHO). Tuberculosis Fact sheet N°104 – Global and regional incidence. March 2006, Retrieved on ngày 6 tháng 10 năm 2006.
- ^ Centers for Disease Control. Fact Sheet: Tuberculosis in the United States. ngày 17 tháng 3 năm 2005, Retrieved on ngày 6 tháng 10 năm 2006.
- ^ Multidrug-Resistant Tuberculosis. Centers for Disease Control and Prevention.
- ^ Tuberculosis in Europe and North America, 1800–1922. The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.
- ^ Immune responses to tuberculosis in developing countries: implications for new vaccines. Nature Reviews Immunology 5, 661–667 (August 2005).
- ^ Leprosy 'could pose new threat'. BBC News. ngày 3 tháng 4 năm 2007.
- ^ Leprosy (Hansen's Disease).Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
- ^ “Leprosy”. WHO. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2007.
- ^ "Medieval leprosy reconsidered". International Social Science Review, Spring-Summer, 2006, by Timothy S. Miller, Rachel Smith-Savage.
- ^ Boldsen JL (February năm 2005). “Leprosy and mortality in the Medieval Danish village of Tirup”. Am. J. Phys. Anthropol. 126 (2): 159–68. doi:10.1002/ajpa.20085. PMID 15386293.
- ^ “Leprosy”. Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.
- ^ Malaria Facts. Centers for Disease Control and Prevention.
- ^ White NJ (April năm 2004). “Antimalarial drug resistance”. J. Clin. Invest. 113 (8): 1084–92. doi:10.1172/JCI21682. PMC 385418. PMID 15085184.
- ^ Vector- and Rodent-Borne Diseases in Europe and North America. Norman G. Gratz. World Health Organization, Geneva.
- ^ DNA clues to malaria in ancient Rome. BBC News. ngày 20 tháng 2 năm 2001.
- ^ "Malaria and Rome". Robert Sallares. ABC.net.au. ngày 29 tháng 1 năm 2003.
- ^ "The Changing World of Pacific Northwest Indians". Center for the Study of the Pacific Northwest, University of Washington.
- ^ “A Brief History of Malaria”. Infoplease.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.
- ^ Malaria. By Michael Finkel. National Geographic Magazine.
- ^ Yellow Fever – LoveToKnow 1911.
- ^ Arnebeck, Bob (ngày 30 tháng 1 năm 2008). “A Short History of Yellow Fever in the US”. Benjamin Rush, Yellow Fever and the Birth of Modern Medicine. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2008.
- ^ Tiger mosquitoes and the history of yellow fever and dengue in Spain.
- ^ Africa's Nations Start to Be TheirBrothers' Keepers. The New York Times, ngày 15 tháng 10 năm 1995.
- ^ http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/sotaychantri/VanS/SotXuatHuyet.htm
- ^ [1]
- ^ [2]
- ^ [3]
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Steward's "The Next Global Threat: Pandemic Influenza".
- American Lung Association. (2007, April), Multidrug Resistant Tuberculosis Fact Sheet. As retrieved from www.lungusa.org/site/pp.aspx?c=dvLUK9O0E&b=35815 ngày 29 tháng 11 năm 2007.
- Larson E (2007). “Community factors in the development of antibiotic resistance”. Annu Rev Public Health 28: 435–47. doi:10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144020. PMID 17094768.
- Bancroft EA (October năm 2007). “Antimicrobial resistance: it's not just for hospitals”. JAMA 298 (15): 1803–4. doi:10.1001/jama.298.15.1803. PMID 17940239.
- Cannell, JJ; Zasloff, M; Garland, CF; Scragg, R; Giovannucci, E (ngày 25 tháng 2 năm 2008). “On the epidemiology of influenza”. Virology Journal 5 (1): 29. doi:10.1186/1743-422X-5-29. PMC 2279112. PMID 18298852. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.
- Smith, GJ và đồng nghiệp (ngày 25 tháng 6 năm 2009). “Origins and evolutionary genomics of the 2009 swine-origin H1N1 influenza A epidemic”. Nature 459 (7250): 1122–1125. Bibcode:2009Natur.459.1122S. doi:10.1038/nature08182. PMID 19516283.
- Soundararajan, V và đồng nghiệp (June năm 2009). “Extrapolating from sequence—the 2009 H1N1 'swine' influenza virus”. Nature Biotechnology 27 (6): 510–513. doi:10.1038/nbt0609-510. PMID 19513050. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (October năm 2009). “Introduction and transmission of 2009 pandemic influenza A (H1N1) Virus—Kenya, June–July 2009”. Morbidity and Mortality Weekly Report (Centers for Disease Control and Prevention (CDC)) 58 (41): 1143–6. PMID 19847148. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.

markdown:
# Đại dịch
**Đại dịch** là bệnh dịch tễ do [nhiễm khuẩn](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%85m_khu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1), lây lan nhanh, xảy ra đồng thời ở một vùng dân cư rộng lớn. [[1]](#cite_note-bk-1)
Trong lịch sử đã ghi nhận nhiều đại dịch.
[Đại dịch hạch](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch_h%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), hay dịch hạch đen xảy ra ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13) đã một phần ba dân số tử vong. Ở [Hungari](/wiki/Hungari) thế kỷ 16 cũng có dịch sốt phát ban do rận. Ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) năm 1918 dịch cúm làm chết khoảng 40 triệu người. [Châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) năm 1957 có dịch cúm do [virut A](/w/index.php?title=Virut_A&action=edit&redlink=1). Đại dịch ở [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) năm 1968 cũng ro virut A. Gần đây nhất là [Đại dịch cúm 2009](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch_c%C3%BAm_2009) ở nhiều quốc gia.
## Mục lục
[1 Định nghĩa và giai đoạn](#.C4.90.E1.BB.8Bnh_ngh.C4.A9a_v.C3.A0_giai_.C4.91o.E1.BA.A1n) [2 Các đại dịch hiện tại](#C.C3.A1c_.C4.91.E1.BA.A1i_d.E1.BB.8Bch_hi.E1.BB.87n_t.E1.BA.A1i) [3 Đại dịch và dịch bệnh nổi tiếng trong lịch sử](#.C4.90.E1.BA.A1i_d.E1.BB.8Bch_v.C3.A0_d.E1.BB.8Bch_b.E1.BB.87nh_n.E1.BB.95i_ti.E1.BA.BFng_trong_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [4 Các đại dịch có thể xảy ra trong tương lai](#C.C3.A1c_.C4.91.E1.BA.A1i_d.E1.BB.8Bch_c.C3.B3_th.E1.BB.83_x.E1.BA.A3y_ra_trong_t.C6.B0.C6.A1ng_lai) [5 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [6 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Định nghĩa và giai đoạn[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=1)]
Đại dịch có thể được định nghĩa "là dịch bệnh xuất hiện trên toàn cầu hoặc trên một khu vực rộng lớn xuyên qua biên giới quốc gia, và thường ảnh hưởng đến rất nhiều người."
[[2]](#cite_note-Porta2008-2) [WHO](/wiki/WHO) chia đại dịch thành 6 giai đoạn miêu tả quá trình một loại virus cúm mới nhiễm trùng vài người đầu tiên rồi phát triển thành dịch. Điều này bắt đầu chủ yếu là sự lây nhiễm ở động vật, với một vài ca động vật lây nhiễm qua người, sau đó đến gian đoạn virus bắt đầu phát tán trực tiếp giữa người sang người, và cuốu cùng là dịch bệnh khi sự lây nhiễm phân bố trên toàn cầu. [[3]](#cite_note-3)
## Các đại dịch hiện tại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=2)]
### HIV và AIDS[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=3)]
HIV lây sang Hoa Kỳ và nhiều nơi khác của thế giới bắt đầu vào khoảng năm 1969.
[[4]](#cite_note-4) [HIV](/wiki/HIV), loại virus gây bệnh [AIDS](/wiki/AIDS), hiện là một đại dịch, với tốc độ lây nhiễm khoảng 25% ở nam và đông châu Phi. Năm 2006, tỉ lệ nhiễm HIV trong số phụ nữ mang thai ở [Nam Phi](/wiki/Nam_Phi) là 29,1%. Việc giáo dục hiệu quả về an toàn tình dục và cảnh báo lây truyền qua đường máu đã giúp làm giảm tốc độ lây nhiễm ở nhiều nước thuộc châu Phi với sự hỗ trợ của các chương trình quốc gia. Tốc độ lây nhiễm đang tăng trở lại ở châu Á và châu Mỹ. AIDS có thể giết chết 31 triệu dân ở [5] [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và 18 trheo các nghiên cứu của U.N.. Số người chết do AIDS ở châu Phi có thể lên đến 90–100 triệu vào năm 2025. [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7)
## Đại dịch và dịch bệnh nổi tiếng trong lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=4)]
### Dịch tả[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=5)]
Từ một bệnh có quy mô địa phương,
[bệnh tả](/wiki/B%E1%BB%87nh_t%E1%BA%A3) đã trở thành một bệnh lây truyền và gây chết người nhiều nhất trong thế kỷ 19, dịch bệnh đã giết chết 10 triệu người. [[8]](#cite_note-8)
- Dịch tả lần thứ nhất (1816–1826). Trước đó chỉ phân bố trong khu vực tiểu lục địa Ấn Độ, bắt đầu ở
[Bengal](/wiki/Bengal), sau đó lan khắp Ấn Độ năm 1820. 10.000 binh lính Anh và không biết bao nhiêu người Ấn Độ đã chết trong suốt đại dịch này. Nó bắt đầu lan sang [[9]](#cite_note-9) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), Indonesia (nơi có hơn 100.000 người chết trên đảo [Java](/wiki/Java)) và vùng [biển Caspi](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi)trước khi tàn lụi. Số ca tử vong ở Ấn Độ giữa năm 1817 và 1860 ước tính hơn 15 triệu người, và khoảng 23 triệu người chết trong khoảng 1865 và 1917. Số ca tử vong ở [Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)trong cùng thời kỳ trên là hơn 2 triệu. [[10]](#cite_note-10)
- Dịch tả lần 2 (1829–1851). Xảy ra ở Nga (xem
[Cholera Riots](/w/index.php?title=Cholera_Riots&action=edit&redlink=1)), Hungary (khoảng 100.000 người chết) và Đức năm 1831, [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)năm 1832 (hơn 55.000 người chết ở [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh)), Pháp, [[11]](#cite_note-11) [Canada](/wiki/Canada)( [Ontario](/wiki/Ontario)), và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [New York](/wiki/New_York)) trong cùng năm, và bờ Thái Bình Dương của Bắc Mỹ vào năm 1834. Hai năm sau khi dịch bùng phát ở [[12]](#cite_note-12) [Anh](/wiki/Anh)và [Wales](/wiki/Wales)năm 1848 và đã có 52.000 chết. Có nguồn cho rằng có hơn 150.000 người Mỹ đã chết do bệnh tả trong khoảng 1832 và 1849. [[13]](#cite_note-13) [[14]](#cite_note-Cholera-14)
- Dịch tả lần thứ 3 (1852–1860). Chủ yếu ảnh hưởng ở
[Nga](/wiki/Nga), với hơn 1 triệu ca tử vong. Năm 1852, bệnh tả lan sang phía đông đến [Indonesia](/wiki/Indonesia)và sau đó xâm nhập vào [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)năm 1854. Philippines bị nhiễm năm 1858 và [Korea](/wiki/Korea)năm 1859. Vào năm 1859, dịch đã bùnh phát trở lại ở Bengal làm lây lan sang [Iran](/wiki/Iran), [Iraq](/wiki/Iraq), [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)và Nga. Trên khắp đất nước [[15]](#cite_note-15) [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), bệnh tả gây ra hơn 236.000 ca tử vong trong năm 1854–55. Có khoảng 200.000 người chết ở [[16]](#cite_note-16) [México](/wiki/M%C3%A9xico). [[17]](#cite_note-17)
- Dịch tả lần thứ 4 (1863–1875). Lây lan chủ yếu ở châu Âu và châu Phi. Có ít nhất 30.000 trong số 90.000
[Mecca](/wiki/Mecca)khách hành hương là nạn nhân của dịch bệnh. Dịch đã cướp đi 90.000 mạng sống ở Nga năm 1866. Năm 1866, dịch bùng phát ở Bắc Mỹ, giết khoảng 50.000 người. [[18]](#cite_note-18) [[14]](#cite_note-Cholera-14)
- Dịch tả lần thứ 5 (1881–1896). Dịch tả 1883–1887 đã cướp đi 250.000 người ở châu Âu và ít nhất 50.000 ở châu Mỹ. Bệnh tảd9a44 giết 267.890 người ở Nga (1892);
120.000 ở Tây Ban NHa; [[19]](#cite_note-19) 90.000 ở [[20]](#cite_note-20) [Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt)và 60.000 ở [Ba Tư](/wiki/Iran). Năm 1892, bệnh tả đã nhiễm vào nguồn nước cấp ở [Hamburg](/wiki/Hamburg), và làm 8606 người chết. [[21]](#cite_note-21)
- Dịch tả lần thứ 6 (1899–1923). Đại dịch này ảnh hưởng ít ở châu Âu do những cải tiến trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nhưng ở Nga vẫn bị ảnh hưởng nặng với hơn 500.000 người chết trong 1/4 đầu của thế kỷ 20.
Đại dịch này đã giết hơn 800.000 người ở Ấn Độ. Giai đoạn 1902–1904 bệnh tả đã cướp đi hơn 200.000 người ở [[22]](#cite_note-22) [Philippines](/wiki/Philippines). Có 27 lần dịch bệnh đã được ghi nhận là trong các thời kỳ hành hương đến [[23]](#cite_note-23) [Mecca](/wiki/Mecca)từ thế kỷ 19 đến năm 1930, và có hơn 20.000 người hành hương chết vì bệnh tả trong khoảng 1907–08 [hajj](/wiki/Hajj). [[24]](#cite_note-24)
- Dịch tả lần thứ 7 (1962–66). Bắt đầu ở
[Indonesia](/wiki/Indonesia), gọi là [El Tor](/w/index.php?title=El_Tor&action=edit&redlink=1), và sau đó đến [Bangladesh](/wiki/Bangladesh)năm 1963, Ấn Độ năm 1964, và [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)năm 1966.
### Dịch cúm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=6)]
- Nhà vật lý Hy Lạp
[Hippocrates](/wiki/Hippocrates), "Cha đẻ của Y học", đã miêu tả cúm năm 412 TCN. [[25]](#cite_note-25)
- Đại dịch cúm lần đầu tiên được ghi nhận năm 1580 và kể từ đó các đại dịch cúm diễn ra cứ mỗi 10 đến 30 năm.
[[26]](#cite_note-26) [[27]](#cite_note-27) [[28]](#cite_note-28)
- Đại dịch cúm 1889–1890, hay còn gọi là Cúm Nga, được báo cáo đầu tiên vào tháng 5 năm 1889 ở
[Bukhara](/wiki/Bukhara), Uzbekistan. Vào tháng 10, nó lan đến [Tomsk](/wiki/Tomsk)và [Caucasus](/wiki/Caucasus). Nó nhanh chóng lan về phía tây và đến [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)vào tháng 12 năm 1889, Nam Mỹ vào tháng 2-3 năm 1890, Ấn Độ vào tháng 2-3 năm 1890, và Úc vào tháng 3-4 năm 1890. Các chủng virus [H3N8](/w/index.php?title=H3N8&action=edit&redlink=1)và [H2N2](/w/index.php?title=H2N2&action=edit&redlink=1)của virus cúm A đã được xác nhận có thể là nguyên nhân gây dịch bệnh. Nó có mức độ tấn công và tỉ lệ tử vong rất cao. Khoảng 1 triệu người chết do đại dịch này." [[29]](#cite_note-29)
- Cúm Tây Ban Nha (1918–1919). Được xác định đầu tiên vào tháng 3 năm 1918 trong một trại huấn huyện lính của Hoa Kỳ tại
[Camp Funston](/w/index.php?title=Fort_Riley&action=edit&redlink=1), [Kansas](/wiki/Kansas). Vào tháng 10 năm 1918, nó bắt đầu lây lan thành một đại dịch toàn cầu trên khắp các lục địa, và cuối cùng lây nhiễm 1/3 dân số thế giới vào thời điểm đó (khoảng 500 triệu người). Một dịch bệnh chết người, nó kết thúc nhanh như nó bắt đầu, quét qua chỉ trong vòng 18 tháng. Trong 6 tháng đã có khoảng 50 triệu người chết; [[30]](#cite_note-Taubenberger-30) một số cách ước tính cho con số tử vong toàn cầu cao gấp 2 lần con số trên. [[30]](#cite_note-Taubenberger-30) Khoảng 17 triệu người chết ở Ấn Độ, 675.000 ở Hoa Kỳ [[31]](#cite_note-31) và 200.000 người ở [[32]](#cite_note-32) [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh). Virus gần đây đã được các nhà khoa học tái hiện lại tại [CDC](/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_Ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_v%C3%A0_Ph%C3%B2ng_ch%E1%BB%91ng_d%E1%BB%8Bch_b%E1%BB%87nh_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)nghiên cứu dựa trên những mẫu được bảo quản trong các lớp băng vĩnh cửu ở Alaska. Virus [H1N1](/w/index.php?title=H1N1&action=edit&redlink=1)có cấu trúc nhỏ, nhưng cấu trúc quan trọng như cúm Tây Ban Nha. [[33]](#cite_note-33)
- Cúm châu Á (1957–58). Virus H2N2 đã làm khoảng 70.000 người chết ở Hoa Kỳ. Chúng được phát hiện đầu tiên ở Trung Quốc vào cuối tháng 2 năm 1957, Cúm châu Á lây sang Hoa Kỳ vào tháng 6 năm 1957. Nó làm khoảng 2 triệu người chết trên toàn cầu.
[[34]](#cite_note-34)
- Cúm Hồng Kông (1968–69). Virus H3N2 làm chết khoảng 34.000 người ở Hoa Kỳ. Loại virus này được phát hiện đầu tiên ở Hồng Kông vào đầu năm 1968, và lây lan sang Hoa Kỳ vào một năm sau đó. Đại dịch này đã giết chết khoảng 1 triệu người trên toàn cầu.
Hiện tại, các virus cúm A ( [[35]](#cite_note-35) [H3N2](/w/index.php?title=H3N2&action=edit&redlink=1)) vẫn còn tồn tại.
### Đậu mùa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=7)]
Đậu mùa là căn bệnh rất dễ lây lan do virus
[Variola](/w/index.php?title=Variola&action=edit&redlink=1). Bệnh này đã giết khoảng 400.000 người châu Âu mỗi năm trong suốt những năm cuối thế kỷ 18. Trong suốt thế kỷ 20, số người chết do đậu mùa ước tính có thể là 300–500 triệu. [36] Gần đây hơn vào đầu thập niên 1950, có khoảng 50 triệu ca đậu mùa xảy ra trên toàn thế giới mỗi năm. [[37]](#cite_note-37) Sau các chiến dịch tiêm vắc-xin thành công trong suốt thế kỷ 19 và 20, WHO đã chứng nhận đã xóa đậu mùa vào tháng 12 năm 1979. Cho đến ngày nay, đậu mùa là bệnh duy nhất lây nhiễm người đã bị loại bỏ hoàn toàn. [[38]](#cite_note-38) [[39]](#cite_note-39)
### Sởi[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=8)]
Về lịch sử,
[sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi) có mặt trên khắp thế giới, vì nó rất dễ lây nhiễm. Theo chương trình Tiêm chủng Quốc gia Hoa Kỳ, 90% người dân bị nhiễm sởi vào tuổi 15. Trước khi vắc-xin được đưa ra năm 1963, có khoảng 3–4 triệu ca nhiễm ở Hoa Kỳ mỗi năm. Trong khoảng 150 năm qua, sởi đã giết khoảng 200 triệu người trên toàn cầu. [40] Chỉ riêng năm 2000, sởi đã giết khoảng 777.000 người trên toàn cầu, trong tổng số khoảng 40 triệu ca nhiễm. [[41]](#cite_note-Measles-41) [[42]](#cite_note-42)
Năm 1529, sởi bùng phát ở
[Cuba](/wiki/Cuba) đã giết 2/3 trong số người bản địa đã từng mắc bệnh đậu mùa. Dịch đã tàn phá [43] [México](/wiki/M%C3%A9xico), [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), và văn minh [Inca](/wiki/Inca). [[44]](#cite_note-44)
### Lao[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=9)]
Một phần ba dân số hiện tại của thế giới bị nhiễm
*, và các ca nhiễm mới hiện với tốc độ 1 ca/giây. Mycobacterium tuberculosis* Khoảng 5–10% các ca nhiễm tiềm ẩn cuối cùng sẽ phản triển thành bệnh hoạt động, trong đó nếu không được điều trị sẽ giết hơn phân nửa số nạn nhân. Hàng năm, 8 triệu người phát bệnh lao, và 2 triệu người chết do bệnh này trên toàn cầu. [[45]](#cite_note-WHO2004data-45) Trong thế kỷ 19, lao đã giết khoảng 1/4 người trưởng thành ở châu Âu; [[46]](#cite_note-CDC-46) vào năm 1918 một trong 6 ca tử vong ở Pháp là do bệnh lao. Vào cuối thế kỷ 19, 70 đến 90% trong số cư dân đô thị ở châu Âu và Bắc Mỹ bị nhiễm [[47]](#cite_note-47) *M. tuberculosis*, và khoảng 40% ca tử vong trong tầng lớp lao động ở các thành phố là do virus lao. Trong thế kỷ 20, bệnh lao đã giết chết khoảng 100 triệu người. [[48]](#cite_note-48) Lao vẫn là một trong những vấn đề sức khỏe quan trọng nhất trong thế giới đang phát triển. [[41]](#cite_note-Measles-41) [[49]](#cite_note-49)
### Bệnh phong[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=10)] [Bệnh phong](/wiki/B%E1%BB%87nh_phong) do [vi trùng](/wiki/Vi_tr%C3%B9ng), * gây ra. Đây là loại Mycobacterium leprae* [bệnh mãn tính](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_m%C3%A3n_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)với thời gian ủ bệnh lên đến 5 năm. Từ năm 1985, 15 triệu người trên thế giới đã được chữa khỏi bệnh phong. Năm 2002, 763.917 các ca mới được phát hiện. Ước tính có khoảng 1 đến 2 triệu người bị tàn tật vĩnh viễn do bệnh phong. [[50]](#cite_note-50) [[51]](#cite_note-51)
Theo các tài liệu, phong đã ảnh hưởng đến con người itu72 ít nhất năm 600 TCN, và đã được công nhận trong các nền văn minh của
[Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) và [Ấn Độ cổ đại](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Trong suốt [52] [thời kỳ Thượng Trung cổ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), Tây Âu chứng kiến sự bùng nổ chưa từng thấy của bệnh phong. [[53]](#cite_note-53) Nhiều [[54]](#cite_note-54) *leprosaria*, hay bệnh viện phong mọc lên ở thời Trung Cổ; [Matthew Paris](/w/index.php?title=Matthew_Paris&action=edit&redlink=1)ước tính trong đầu thế kỷ 13 có khoảng 19.000 bệnh viện ở khắp châu Âu. [[55]](#cite_note-55)
### Sốt rét[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=11)] [Sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t) phân bố rộng khắp các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, bao gồm các phân của [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9), [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), và [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Mỗi năm có khoảng 350–500 triệu ca sốt rét. [[56]](#cite_note-56) [Kháng thuốc](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_thu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) đặt ra một vấn đề ngày càng tăng trong việc điều trị sốt rét trong thế kỷ 21, vì khánh thuốc hiện phổ biến cho tất cả các nhóm thuốc chống sốt rét, trừ artemisinins. [[57]](#cite_note-57)
Sốt rét từng phổ biến ở châu Âu và Bắc Mỹ, nơi mà ngày nay nó không còn tồn tại.
Sốt rét có thể đã góp phần làm suy yếu [58] [đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). Dịch bệnh trở nên nổi tiếng với tên gọi "sốt La Mã". [[59]](#cite_note-59) [[60]](#cite_note-60) *trở thành mối đe dọa thực sự đối với người dân thuộc địa và người bản địa khi nó được du nhập vào châu Mỹ cùng với việc* [Plasmodium falciparum](/w/index.php?title=Plasmodium_falciparum&action=edit&redlink=1) [buôn bán nô lệ](/w/index.php?title=Bu%C3%B4n_b%C3%A1n_n%C3%B4_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). Sốt rét đã tàn phá thuộc địa [Jamestown](/w/index.php?title=Jamestown,_Virginia&action=edit&redlink=1)và tàn phát miền Nam và Trung đông. Đến năm 1830 nó đến tây bắc Thái Bình Dương. Trong [[61]](#cite_note-61) [nội chiến Hoa Kỳ](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3), có hơn 1,2 triệu ca sốt rét trong số lính của hai phía. Phía nam Hoa Kỳ tiếp tục bị ảnh hưởng với hàng triệu ca sốt rét trong thập niên 1930. [[62]](#cite_note-62) [[63]](#cite_note-63)
### Sốt vàng da[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=12)] [Sốt vàng da](/wiki/S%E1%BB%91t_v%C3%A0ng_da) làn nguồn gốc của nhiều dịch bệnh tàn phá. Các thành phố xa về phía bắc của New York, Philadelphia, và Boston đã từng bị dịch bệnh này tấn công. Năm 1793, một trong những dịch bệnh sốt vàng da lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ đã giết chết 5.000 người dân Philadelphia—chiếm gần 10% dân số thành phố này. [64] Khoảng phân nửa công dân đã rời bỏ thành phố, bao gồm cả [[65]](#cite_note-65) [George Washington](/wiki/George_Washington). Khoảng 300.000 người được tin là đã chết do sốt vàng da ở Tây Ban Nha trong suốt thế kỷ 19. Trong thời kỳ thuộc địa, Tâu Phi trở nên nổi tiến khi vì "các nấm một của người da trắng" do sốt rét và sốt vàng da. [[66]](#cite_note-66) [[67]](#cite_note-67)
## Các đại dịch có thể xảy ra trong tương lai[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=13)]
### Sốt xuất huyết[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=14)]
Bệnh sốt xuất huyết gây ra bởi một số họ virus sau:
*, Arenavirus* *,* [Filoviridae](/w/index.php?title=Filoviridae&action=edit&redlink=1) *và* [Bunyaviridae](/w/index.php?title=Bunyaviridae&action=edit&redlink=1) *. Một số loài virus có thể gây bệnh nhẹ như* [Flavivirus](/w/index.php?title=Flavivirus&action=edit&redlink=1) [sốt Nephropathia](/w/index.php?title=S%E1%BB%91t_Nephropathia&action=edit&redlink=1)Scandinavia, trong khi đó một số loài khác có thể gây bệnh tương đối nặng, thậm chí có thể gây tử vong, chẳng hạn như [sốt Lassa](/w/index.php?title=S%E1%BB%91t_Lassa&action=edit&redlink=1), [virus Marburg](/w/index.php?title=Virus_Marburg&action=edit&redlink=1), [virus Ebola](/w/index.php?title=Virus_Ebola&action=edit&redlink=1), [sốt xuất huyết Bolivia](/w/index.php?title=S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_Bolivia&action=edit&redlink=1), [Hantavirus](/w/index.php?title=Hantavirus&action=edit&redlink=1)(sốt xuất huyết Triều Tiên), [sốt xuất huyết Crimea-Congo](/w/index.php?title=S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_Crimea-Congo&action=edit&redlink=1), và [sốt xuất huyết Dengue](/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_Dengue). Đây là bệnh sốt cao có xuất huyết, có thể quy vào các chứng ôn dịch, thời độc, thử táo dịch hoặc thấp nhiệt. Sốt xuất huyết được truyền qua muỗi, đặc biệt là muỗi vằn. dịch [[68]](#cite_note-68)
### Kháng lại kháng sinh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=15)]
### SARS[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=16)]
SARS hay Hội chứng hô hấp cấp tính nặng là một chứng
[bệnh hô hấp](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) ở [con người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) gây ra bởi virus. Giữa tháng 11 năm 2002 và tháng 7 năm 2003, bùng phát dịch SARS ở [69] [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)gần như trở thành một đại dịch, với 8422 trường hợp và 916 trường hợp tử vong trên toàn thế giới (10,9% tử vong) theo [[70]](#cite_note-70) [Tổ chức Y tế Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Trong vòng vài tuần, SARS lây lan từ Hồng Kông sang lây nhiễm các cá nhân khác tại 37 quốc gia vào đầu năm 2003. [[71]](#cite_note-71)
SARS không được tuyên bố đã được loại trừ (không giống như bệnh đậu mùa), vì nó vẫn có thể có mặt ở các hồ chứa vật chủ tự nhiên của nó (quần thể động vật) và có khả năng có thể trở lại trong tương lai. Trường hợp tử vong của SARS là ít hơn 1% người ở độ tuổi 24 hoặc trẻ hơn, 6% đối với những người 25 đến 44, 15% đối với những người 45 đến 64, và hơn 50% đối với những người trên 65 tuổi.
### Cúm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=17)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=18)] [^](#cite_ref-bk_1-0) [Đại dịch](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=223BaWQ9MzY3NjUmZ3JvdXBpZD0ma2luZD1leGFjdCZrZXl3b3JkPSVjNCU5MCVlMSViYSVhMEkrRCVlMSViYiU4YUNI&page=1)- Bách khoa toàn thư Việt Nam **Miquel Porta (ngày 3 tháng 7 năm 2008). Trong Miquel Porta.** [^](#cite_ref-Porta2008_2-0) [. Oxford University Press. tr. 179.](http://books.google.com/books?id=3Dr8dyuzvTkC&pg=PA179) *Dictionary of Epidemiology* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-19-531449-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-19-531449-6). Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2012. [^](#cite_ref-3) [Current WHO phase of pandemic alert](http://web.archive.org/20060329125016/www.who.int/csr/disease/avian_influenza/phase/en/) *World Health Organization*2009 [^](#cite_ref-4) [The virus reached the U.S. by way of Haiti, genetic study shows.](http://articles.latimes.com/2007/oct/30/science/sci-aids30). *Los Angeles Times.*ngày 30 tháng 10 năm 2007. [^](#cite_ref-5) [“The South African Department of Health Study, 2006”](http://www.avert.org/safricastats.htm). Avert.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-6) [AIDS Toll May Reach 100 Million in Africa](http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/03/AR2006060300229.html). [Washington Post](/wiki/Washington_Post). ngày 4 tháng 6 năm 2006. [^](#cite_ref-7) [“Aids could kill 90 million Africans, says UN”](http://www.guardian.co.uk/world/2005/mar/04/aids). London: Guardian. 4 tháng 3 năm 2005. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. **.Kelley Lee (2003) "** [^](#cite_ref-8) *Health impacts of globalization: towards global governance*". Palgrave Macmillan. p.131. [ISBN 0-333-80254-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0333802543) **John Pike.** [^](#cite_ref-9) [“Cholera- Biological Weapons”](http://www.globalsecurity.org/wmd/intro/bio_cholera.htm). Globalsecurity.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. **By G. William Beardslee.** [^](#cite_ref-10) [“The 1832 Cholera Epidemic in New York State”](http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part1.html). Earlyamerica.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-11) [“Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37”](http://www.ph.ucla.edu/EPI/snow/pandemic1826-37.html). Ph.ucla.edu. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-12) [“The Cholera Epidemic Years in the United States”](http://www.tngenweb.org/darkside/cholera.html). Tngenweb.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-13) [Cholera's seven pandemics](http://web.archive.org/web/20080513221429/http://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html), cbc.ca, ngày 2 tháng 12 năm 2008
- ^
**a** **ă** [The 1832 Cholera Epidemic in New York State – Page 2](http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part2.html). By G. William Beardslee [^](#cite_ref-15) [Asiatic Cholera Pandemic of 1846–63](http://www.ph.ucla.edu/epi/Snow/pandemic1846-63.html). UCLA School of Public Health. **Kohn, George C. (2008).** [^](#cite_ref-16) [. Infobase Publishing. tr. 369.](http://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA369&dq#v=onepage&q=&f=false) *Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8160-6935-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8160-6935-2). **Byrne, Joseph Patrick (2008).** [^](#cite_ref-17) [. ABC-CLIO. tr. 101.](http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA101&dq#v=onepage&q=&f=false) *Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-313-34102-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-313-34102-8). [^](#cite_ref-18) [“Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918”](http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm). Shtetlinks.jewishgen.org. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-19) [“Cholera – LoveToKnow 1911”](http://www.1911encyclopedia.org/Cholera). 1911encyclopedia.org. 27 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-20) [“The cholera in Spain”](http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E05EED7123BE533A25753C2A9609C94619ED7CF). New York Times. 20 tháng 6 năm 1890. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2008. [^](#cite_ref-21) [Barry, John M.](/w/index.php?title=John_M._Barry&action=edit&redlink=1)(2004). *The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History*. Viking Penguin. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-670-89473-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-670-89473-7). [^](#cite_ref-22) [cholera:: Seven pandemics](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/114078/cholera/253250/Seven-pandemics), Britannica Online Encyclopedia [^](#cite_ref-23) [John M. Gates, Ch. 3, "The U.S. Army and Irregular Warfare"](http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html) [^](#cite_ref-24) [Cholera (pathology)](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/114078/cholera/253250/Seven-pandemics#ref=ref886683). Britannica Online Encyclopedia. [^](#cite_ref-25) [50 Years of Influenza Surveillance](http://who.int/inf-pr-1999/en/pr99-11.html). *World Health Organization*. [^](#cite_ref-26) ["Pandemic Flu"](https://archive.is/20120530044851/www.gov.im/dhss/about/Public_Health/hp/pandemicflu/). Department of Health and Social Security. **Beveridge, W.I.B. (1977)** [^](#cite_ref-27) *Influenza: The Last Great Plague: An Unfinished Story of Discovery*, New York: Prodist. [ISBN 0-88202-118-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0882021184). [^](#cite_ref-28) [Potter, C.W.](/w/index.php?title=C.W._Potter&action=edit&redlink=1)(October năm 2001). [“A History of Influenza”](http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x). *Journal of Applied Microbiology* **91**(4): 572–579. [doi](/wiki/DOI): [10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x](http://dx.doi.org/10.1046%2Fj.1365-2672.2001.01492.x). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11576290](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11576290). Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2006. [^](#cite_ref-29) [CIDRAP](http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/biofacts/index.html)article *Pandemic Influenza*Last updated ngày 16 tháng 6 năm 2011
- ^
**a** [Taubenberger JK, Morens DM (January năm 2006).](#cite_ref-Taubenberger_30-1) **ă** [“1918 Influenza: the mother of all pandemics”](http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm). *Emerg Infect Dis*( [Centers for Disease Control and Prevention](/w/index.php?title=Centers_for_Disease_Control_and_Prevention&action=edit&redlink=1)(CDC)) **12**(1): 15–22. [doi](/wiki/DOI): [10.3201/eid1201.050979](http://dx.doi.org/10.3201%2Feid1201.050979). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [3291398](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3291398). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16494711](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16494711). [^](#cite_ref-31) [Spanish flu](http://www.sciencedaily.com/articles/s/spanish_flu.htm), ScienceDaily [^](#cite_ref-32) [The Great Pandemic: The United States in 1918–1919](http://1918.pandemicflu.gov/the_pandemic/index.htm), U.S. Department of Health & Human Services. [^](#cite_ref-33) [http://www.scientificamerican.com/blog/post.cfm?id=h1n1-shares-key-similar-structures-2010-03-24](http://www.scientificamerican.com/blog/post.cfm?id=h1n1-shares-key-similar-structures-2010-03-24) [^](#cite_ref-34) [Q&A: Swine flu](http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8017585.stm). *BBC News.*ngày 27 tháng 4 năm 2009. [^](#cite_ref-35) [“World health group issues alert Mexican president tries to isolate those with swine flu”](http://www.jsonline.com/news/usandworld/43705182.html). Associate Press. Ngày 25 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2009. [^](#cite_ref-36) [Smallpox and Vaccinia](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3). *National Center for Biotechnology Information.* [^](#cite_ref-37) [How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System](http://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm), ScienceDaily, ngày 1 tháng 2 năm 2008 [^](#cite_ref-38) ["Smallpox"](https://archive.is/20120529141333/www.who.int/mediacentre/factsheets/smallpox/en/). *WHO Factsheet.*Retrieved on 2007-09-22. **De Cock KM (2001).** [^](#cite_ref-39) [“(Book Review) The Eradication of Smallpox: Edward Jenner and The First and Only Eradication of a Human Infectious Disease”](http://www.nature.com/nm/journal/v7/n1/full/nm0101_15b.html). *Nature Medicine* **7**(1): 15–6. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/83283](http://dx.doi.org/10.1038%2F83283). **Center for Disease Control & National Immunization Program. Measles History, article online 2001. Available from** [^](#cite_ref-autogenerated1_40-0) [http://www.cdc.gov.nip/diseases/measles/history.htm](http://www.cdc.gov.nip/diseases/measles/history.htm)
- ^
**a** **ă** [“Torrey EF and Yolken RH. 2005. Their bugs are worse than their bite. Washington Post, April 3, p. B01”](http://birdflubook.com/a.php?id=40&t=p). Birdflubook.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. **Stein CE, Birmingham M, Kurian M, Duclos P, Strebel P (May năm 2003). “The global burden of measles in the year 2000—a model that uses country-specific indicators”.** [^](#cite_ref-42) *J. Infect. Dis.* **187**(Suppl 1): S8–14. [doi](/wiki/DOI): [10.1086/368114](http://dx.doi.org/10.1086%2F368114). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12721886](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12721886). [^](#cite_ref-43) *Man and Microbes: Disease and Plagues in History and Modern Times*; by [Arno Karlen](/w/index.php?title=Arno_Karlen&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-44) ["Measles and Small Pox as an Allied Army of the Conquistadors of America"](http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/RUVALCA1.ART)by Carlos Ruvalcaba, translated by Theresa M. Betz in "Encounters" (Double Issue No. 5-6, pp. 44–45) [^](#cite_ref-WHO2004data_45-0) [World Health Organization](/wiki/World_Health_Organization)(WHO). [Tuberculosis Fact sheet N°104 – Global and regional incidence.](http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html)March 2006, Retrieved on ngày 6 tháng 10 năm 2006. [^](#cite_ref-CDC_46-0) [Centers for Disease Control](/w/index.php?title=Centers_for_Disease_Control&action=edit&redlink=1). [Fact Sheet: Tuberculosis in the United States.](http://www.cdc.gov/od/oc/Media/pressrel/fs050317.htm)ngày 17 tháng 3 năm 2005, Retrieved on ngày 6 tháng 10 năm 2006. [^](#cite_ref-47) [Multidrug-Resistant Tuberculosis](http://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm). *Centers for Disease Control and Prevention.* [^](#cite_ref-48) [Tuberculosis in Europe and North America, 1800–1922](http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/tuberculosis.html). *The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.* [^](#cite_ref-49) [Immune responses to tuberculosis in developing countries: implications for new vaccines](http://www.nature.com/nri/journal/v5/n8/abs/nri1666.html). *Nature Reviews Immunology*5, 661–667 (August 2005). [^](#cite_ref-50) [Leprosy 'could pose new threat'](http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/6522023.stm). BBC News. ngày 3 tháng 4 năm 2007. [^](#cite_ref-51) [Leprosy (Hansen's Disease)](http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/leprosy_ti.html). *Centers for Disease Control and Prevention (CDC).* [^](#cite_ref-WHO_Factsheet_52-0) [“Leprosy”](http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs101/en/). *WHO*. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2007. [^](#cite_ref-53) ["Medieval leprosy reconsidered"](http://archive.is/20120530044904/findarticles.com/p/articles/mi_m0IMR/is_1-2_81/ai_n16701818/). *International Social Science Review*, Spring-Summer, 2006, by Timothy S. Miller, Rachel Smith-Savage. **Boldsen JL (February năm 2005).** [^](#cite_ref-54) [“Leprosy and mortality in the Medieval Danish village of Tirup”](http://www3.interscience.wiley.com/journal/108564968/abstract). *Am. J. Phys. Anthropol.* **126**(2): 159–68. [doi](/wiki/DOI): [10.1002/ajpa.20085](http://dx.doi.org/10.1002%2Fajpa.20085). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15386293](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15386293). [^](#cite_ref-55)
“
[Leprosy](//en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy)”. *. New York: Robert Appleton Company. 1913.* [Catholic Encyclopedia](/w/index.php?title=Catholic_Encyclopedia&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-56) [Malaria Facts](http://www.cdc.gov/malaria/facts.htm). *Centers for Disease Control and Prevention.* **White NJ (April năm 2004).** [^](#cite_ref-57) [“Antimalarial drug resistance”](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC385418). *J. Clin. Invest.* **113**(8): 1084–92. [doi](/wiki/DOI): [10.1172/JCI21682](http://dx.doi.org/10.1172%2FJCI21682). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [385418](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC385418). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15085184](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15085184). [^](#cite_ref-58) [Vector- and Rodent-Borne Diseases in Europe and North America](http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511254819&ss=exc). Norman G. Gratz. *World Health Organization, Geneva.* [^](#cite_ref-59) [DNA clues to malaria in ancient Rome](http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1180469.stm). *BBC News.*ngày 20 tháng 2 năm 2001. [^](#cite_ref-60) ["Malaria and Rome"](http://web.archive.org/web/20030418065806/http://www.abc.net.au/rn/talks/perspective/stories/s776423.htm). Robert Sallares. *ABC.net.au.*ngày 29 tháng 1 năm 2003. [^](#cite_ref-61) ["The Changing World of Pacific Northwest Indians"](http://www.washington.edu/uwired/outreach/cspn/Website/Course%20Index/Lessons/7/7.html). *Center for the Study of the Pacific Northwest, University of Washington.* [^](#cite_ref-62) [“A Brief History of Malaria”](http://www.infoplease.com/cig/dangerous-diseases-epidemics/malaria.html). Infoplease.com. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-63) [Malaria](http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0707/feature1/text3.html). By Michael Finkel. *National Geographic Magazine.* [^](#cite_ref-64) [Yellow Fever – LoveToKnow 1911](http://www.1911encyclopedia.org/Yellow_Fever). **Arnebeck, Bob (ngày 30 tháng 1 năm 2008).** [^](#cite_ref-65) [“A Short History of Yellow Fever in the US”](http://web.archive.org/web/20071107163908/http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html). *Benjamin Rush, Yellow Fever and the Birth of Modern Medicine*. [Bản gốc](http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html)lưu trữ ngày 7 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2008. [^](#cite_ref-66) [Tiger mosquitoes and the history of yellow fever and dengue in Spain](http://www.iberianature.com/material/tigermosquito.htm). [^](#cite_ref-67) [Africa's Nations Start to Be TheirBrothers' Keepers](http://www.nytimes.com/1995/10/15/weekinreview/the-world-africa-s-nations-start-to-be-theirbrothers-keepers.html). The New York Times, ngày 15 tháng 10 năm 1995. [^](#cite_ref-68) [http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/sotaychantri/VanS/SotXuatHuyet.htm](http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/sotaychantri/VanS/SotXuatHuyet.htm) [^](#cite_ref-69) [[1]](http://www.horizonpress.com/cor) [^](#cite_ref-70) [[2]](http://www.who.int/csr/sars/country/2003_08_15/en/index.html) [^](#cite_ref-71) [[3]](http://www.who.int/csr/sars/country/table2004_04_21/en/index.html)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=19)]
- Steward's "The Next Global Threat: Pandemic Influenza".
[American Lung Association](/w/index.php?title=American_Lung_Association&action=edit&redlink=1). (2007, April), Multidrug Resistant Tuberculosis Fact Sheet. As retrieved from www.lungusa.org/site/pp.aspx?c=dvLUK9O0E&b=35815 ngày 29 tháng 11 năm 2007.
- Larson E (2007). “Community factors in the development of antibiotic resistance”.
*Annu Rev Public Health* **28**: 435–47. [doi](/wiki/DOI): [10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144020](http://dx.doi.org/10.1146%2Fannurev.publhealth.28.021406.144020). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17094768](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17094768).
- Bancroft EA (October năm 2007). “Antimicrobial resistance: it's not just for hospitals”.
*JAMA* **298**(15): 1803–4. [doi](/wiki/DOI): [10.1001/jama.298.15.1803](http://dx.doi.org/10.1001%2Fjama.298.15.1803). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17940239](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17940239).
- Cannell, JJ; Zasloff, M; Garland, CF; Scragg, R; Giovannucci, E (ngày 25 tháng 2 năm 2008).
[“On the epidemiology of influenza”](http://www.virologyj.com/content/5/1/29). *Virology Journal* **5**(1): 29. [doi](/wiki/DOI): [10.1186/1743-422X-5-29](http://dx.doi.org/10.1186%2F1743-422X-5-29). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [2279112](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2279112). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [18298852](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18298852). Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.
- Smith, GJ và đồng nghiệp (ngày 25 tháng 6 năm 2009). “Origins and evolutionary genomics of the 2009 swine-origin H1N1 influenza A epidemic”.
[Nature](/wiki/Nature_(journal)) **459**(7250): 1122–1125. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2009Natur.459.1122S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Natur.459.1122S). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature08182](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnature08182). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19516283](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19516283).
- Soundararajan, V và đồng nghiệp (June năm 2009).
[“Extrapolating from sequence—the 2009 H1N1 'swine' influenza virus”](http://www.nature.com/nbt/journal/v27/n6/pdf/nbt0609-510.pdf). [Nature Biotechnology](/w/index.php?title=Nature_Biotechnology&action=edit&redlink=1) **27**(6): 510–513. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nbt0609-510](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnbt0609-510). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19513050](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19513050). Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (October năm 2009).
[“Introduction and transmission of 2009 pandemic influenza A (H1N1) Virus—Kenya, June–July 2009”](http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5841a1.htm). *(* [Morbidity and Mortality Weekly Report](/w/index.php?title=Morbidity_and_Mortality_Weekly_Report&action=edit&redlink=1) [Centers for Disease Control and Prevention](/w/index.php?title=Centers_for_Disease_Control_and_Prevention&action=edit&redlink=1)(CDC)) **58**(41): 1143–6. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19847148](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19847148). Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20110513193841/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5841a1.htm)ngày 13 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2011.

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Bệnh lý học
Bệnh lý học là môn nghiên cứu và chẩn đoán chính xác về bệnh. Bệnh lý học cân nhắc về bốn yếu tố của bệnh: nguyên nhân, cơ chế hình thành (bệnh sinh), sự thay đổi cấu trúc các tế bào(thay đổi về hình thái học) và hậu quả của những thay đổi này (triệu chứng lâm sàng).
Bệnh lý học được chia nhỏ thành những phân ngành khác dựa vào hệ cơ quan được nghiên cứu (bệnh lý da liễu) hay hướng xét nghiệm (bệnh học pháp y và xác định nguyên nhân tử vong).
Mục lục
Lịch sử bệnh lý học[sửa | sửa mã nguồn]
Khởi điểm bệnh lý học có thể coi như có từ thời đại mà con người bắt đầu biết kiểm tra xác chết. Việc khám nghiệm tử thi dẫn đến việc phẫu tích xác nhằm tìm ra nguyên nhân cái chết. Vào thời gian đó, loài người đã nhận biết phân biệt được những thứ ngày nay chúng ta gọi là viêm, sưng bướu, nóng sốt và nhiều biểu hiện khác.[1]
Bệnh lý học bắt đầu phát triển thành một môn học vào thế kỷ thứ XIX thông qua các giáo sư và các bác sĩ nghiên cứu về bệnh lý học. Họ gọi nó là "giải phẫu học bệnh lý" ("pathological anatomy") hay giải phẫu bệnh ("morbid anatomy"). Tuy nhiên, bệnh lý học không được công nhận như là một môn của y học cho đến tận cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trong thế kỷ XIX, các thầy thuốc nhận ra rằng các mầm gây bệnh, hay các vi khuẩn (loại gây bệnh, như là các loại vi khuẩn, virút, nấm, amip, mốc, các sinh vật nguyên sinh và prion) tồn tại và có khả năng sinh sản và nhân lên,...[2][3]
Chuyên môn[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh học giải phẫu[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh học lâm sàng[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh da liễu học[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh huyết học[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh học răng hàm mặt[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh học pháp y[sửa | sửa mã nguồn]
Bệnh học phân tử[sửa | sửa mã nguồn]
-
Xem thêm tại Bệnh lý học phân tử
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Long, Esmond (1965). History of Pathology. New York: Dover. tr. 1+. ISBN 0-486-61342-9.
- ^ King, Lester (1991). Transformations in American Medicine: From Benjamin Rush to William Osler. Baltimore: Johns Hopkins UP. tr. 27+. ISBN 0-8018-4057-0.
- ^ Machevsky, Alberto; Wick, MR (2004). “Evidence-based Medicine, Medical Decision Analysis, and Pathology”. Human Pathology 35 (10): 1179–88. doi:10.1016/j.humpath.2004.06.004. PMID 15492984. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2012.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- American Society for Investigative Pathology (ASIP)
- Pathpedia online pathology resource: Trang web bệnh lý học toàn diện với số lượng dữ liệu lớn.
- College of American Pathologists
- humpath.com (Atlas Bệnh lý học người)
- Intersociety Council for Pathology Training (ICPI)
- Pathological Society of Great Britain and Ireland
- Hội các nhà bệnh lý học hoàng gia Anh
- Royal College of Pathologists of Australasia (Australia & Oceania)
- Viện Bệnh lý học Mỹ và Canada
- WebPath: The Internet Pathology Laboratory for Medical Education
- Atlases: High Resolution Pathology Images
- pathologybook.info Tài liệu sách toàn diện nhất về thông tin bệnh lý học
- pushglass: Tìm kiếm hình ảnh bệnh học

markdown:
# Bệnh lý học
|
|![]()
[hematoxylin](/w/index.php?title=Hematoxylin&action=edit&redlink=1)& [eosin](/w/index.php?title=Eosin&action=edit&redlink=1)stained slide. [Bệnh](/wiki/B%E1%BB%87nh) *Giải phẫu, lâm sàng, da liễu học, pháp y, phân tử, huyết học* [đại thể](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1)và [vi thể](/wiki/Vi_th%E1%BB%83) [Phẫu tích](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ABu_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1), [hiển vi](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%83n_vi&action=edit&redlink=1) **Bệnh lý học** là môn nghiên cứu và [chẩn đoán](/wiki/Ch%E1%BA%A9n_%C4%91o%C3%A1n) chính xác về [bệnh](/wiki/B%E1%BB%87nh). Bệnh lý học cân nhắc về bốn yếu tố của bệnh: nguyên nhân, cơ chế hình thành (bệnh sinh), sự thay đổi cấu trúc các tế bào(thay đổi về hình thái học) và hậu quả của những thay đổi này (triệu chứng lâm sàng).
Bệnh lý học được chia nhỏ thành những phân ngành khác dựa vào hệ cơ quan được nghiên cứu (bệnh lý da liễu) hay hướng xét nghiệm (bệnh học pháp y và xác định nguyên nhân tử vong).
## Mục lục
## Lịch sử bệnh lý học[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=1)]
Khởi điểm bệnh lý học có thể coi như có từ thời đại mà con người bắt đầu biết kiểm tra xác chết. Việc khám nghiệm tử thi dẫn đến việc phẫu tích xác nhằm tìm ra nguyên nhân cái chết. Vào thời gian đó, loài người đã nhận biết phân biệt được những thứ ngày nay chúng ta gọi là viêm, sưng bướu, nóng sốt và nhiều biểu hiện khác.
[[1]](#cite_note-Long1965-1)
Bệnh lý học bắt đầu phát triển thành một môn học vào thế kỷ thứ XIX thông qua các giáo sư và các bác sĩ nghiên cứu về bệnh lý học. Họ gọi nó là "giải phẫu học bệnh lý" ("pathological anatomy") hay giải phẫu bệnh ("morbid anatomy"). Tuy nhiên, bệnh lý học không được công nhận như là một môn của y học cho đến tận cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trong thế kỷ XIX, các thầy thuốc nhận ra rằng các mầm gây bệnh, hay các vi khuẩn (loại gây bệnh, như là các loại
[vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n), [virút](/wiki/Vir%C3%BAt), [nấm](/wiki/N%E1%BA%A5m), [amip](/wiki/Amip), [mốc](/wiki/M%E1%BB%91c), các [sinh vật nguyên sinh](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_nguy%C3%AAn_sinh) và [prion](/wiki/Prion)) tồn tại và có khả năng sinh sản và nhân lên,... [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3)
## Chuyên môn[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=2)]
### Bệnh học giải phẫu[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=3)]
### Bệnh học lâm sàng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=4)]
### Bệnh da liễu học[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=5)]
### Bệnh huyết học[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=6)]
### Bệnh học răng hàm mặt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=7)]
### Bệnh học pháp y[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=8)]
### Bệnh học phân tử[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=9)]
-
*Xem thêm tại* [Bệnh lý học phân tử](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc_ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=10)] **Long, Esmond (1965).** [^](#cite_ref-Long1965_1-0) *History of Pathology*. New York: Dover. tr. 1+. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-486-61342-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-486-61342-9). **King, Lester (1991).** [^](#cite_ref-2) *Transformations in American Medicine: From Benjamin Rush to William Osler*. Baltimore: Johns Hopkins UP. tr. 27+. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8018-4057-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8018-4057-0). **Machevsky, Alberto; Wick, MR (2004).** [^](#cite_ref-3) [“Evidence-based Medicine, Medical Decision Analysis, and Pathology”](http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0046817704003430). *Human Pathology* **35**(10): 1179–88. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.humpath.2004.06.004](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.humpath.2004.06.004). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15492984](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15492984). Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2012.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc&action=edit§ion=11)] [American Society for Investigative Pathology (ASIP)](http://www.asip.org/) [Pathpedia online pathology resource](http://www.pathpedia.com): Trang web bệnh lý học toàn diện với số lượng dữ liệu lớn. [College of American Pathologists](http://www.cap.org/) [humpath.com](http://www.humpath.com/)(Atlas Bệnh lý học người) [Intersociety Council for Pathology Training (ICPI)](http://www.pathologytraining.org/) [Pathological Society of Great Britain and Ireland](http://www.pathsoc.org.uk/) [Hội các nhà bệnh lý học hoàng gia Anh](http://www.rcpath.org/) [Royal College of Pathologists of Australasia (Australia & Oceania)](http://www.rcpa.edu.au) [Viện Bệnh lý học Mỹ và Canada](http://www.uscap.org/) [WebPath: The Internet Pathology Laboratory for Medical Education](http://library.med.utah.edu/WebPath/webpath.html) [Atlases: High Resolution Pathology Images](http://atlases.muni.cz) [pathologybook.info](http://www.pathologybook.info/)Tài liệu sách toàn diện nhất về thông tin bệnh lý học [pushglass](http://www.pushglass.com): Tìm kiếm hình ảnh bệnh học

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Robert Bruce Merrifield
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Robert Bruce Merrifield (1915-2006) là nhà hóa học người Mỹ. Ông giành Giải Nobel Hóa học năm 1984 khi đã phát triển phương pháp luận cho tổng hợp hóa học trên nền rắn[1].
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Giải Nobel Hóa học năm 1984”. Nobelprize.org. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2008.

markdown:
# Robert Bruce Merrifield
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Robert Bruce Merrifield
|Sinh||
|[14 tháng 5](/wiki/14_th%C3%A1ng_5), [2006](/wiki/2006)(84 tuổi) [Cresskill](/w/index.php?title=Cresskill&action=edit&redlink=1), [New Jersey](/wiki/New_Jersey), Hoa Kỳ ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Sinh vật hóa học](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Đại học Basel](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Basel&action=edit&redlink=1) [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)năm [1984](/wiki/1984) ![ Nobel medal dsc06171.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c9/Nobel_medal_dsc06171.jpg/25px-Nobel_medal_dsc06171.jpg)
![ Nobel medal dsc06171.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c9/Nobel_medal_dsc06171.jpg/25px-Nobel_medal_dsc06171.jpg)
**Robert Bruce Merrifield** (1915-2006) là [nhà hóa học](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [người Mỹ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9). Ông giành Giải Nobel Hóa học năm 1984 khi đã phát triển phương pháp luận cho tổng hợp [hóa học](/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) trên nền [rắn](/wiki/R%E1%BA%AFn) . [1]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Robert_Bruce_Merrifield&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robert_Bruce_Merrifield&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Giải Nobel Hóa học năm 1984”](http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html). Nobelprize.org. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2008.

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
San Luis de la Paz
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
San Luis de la Paz là một đô thị thuộc bang Guanajuato, Mexico. Năm 2005, dân số của đô thị này là 101370 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Municipalities of Mexico”. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# San Luis de la Paz
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|San Luis de la Paz
|—
| —
|Tọa độ:
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/22px-Flag_of_Mexico.svg.png)
[Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) [Bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Mexico) [Guanajuato](/wiki/Guanajuato) [San Luis de la Paz](/w/index.php?title=San_Luis_de_la_Paz,_Guanajuato&action=edit&redlink=1) **Dân số**(2005) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **San Luis de la Paz** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Guanajuato](/wiki/Guanajuato), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico). Năm 2005, dân số của đô thị này là 101370 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=San_Luis_de_la_Paz&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=San_Luis_de_la_Paz&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Mexico”](http://www.statoids.com/ymx.html). Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Công nghiệp
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 34 thể loại con sau, trên tổng số 34 thể loại con.
Các trang trong thể loại “Công nghiệp”
20 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 20 trang.
Thể loại này gồm 34 thể loại con sau, trên tổng số 34 thể loại con.
20 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 20 trang.

markdown:
# Thể loại:Công nghiệp
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[Công nghiệp](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Industries?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 34 thể loại con sau, trên tổng số 34 thể loại con.
|
|
## B
## C
|
|
## C tiếp
## D
## Đ
## G
## H
## K
## L
|
|
## M
## N
## S
## T
## V
## Các trang trong thể loại “Công nghiệp”
20 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 20 trang.
|
|
## C
|
|
## C tiếp
## G
## K
## L
## M
## N
|
|
## N tiếp
## Ô
## P
## T

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
moke
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˈmoʊk/
Danh từ
[
sửa
]
moke
/ˈmoʊk/
(
Từ lóng
)
Con
lừa
.
(
Từ mỹ,nghĩa mỹ
) ,
ghuộm
đen
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=moke&oldid=1514987
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Suomi
Français
Magyar
Bahasa Indonesia
한국어
Malagasy
Srpskohrvatski / српскохрватски
தமிழ்
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 22:40 ngày 1 tháng 4 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết 10 lối sống tự sát bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết 10 loi song tu sat ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc 10 lối sống tự sát ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Khoa Học của chuyên mục Khoa Học.
10 lifestyle suicide
in particular, health, sexuality, suicide, causes, body, lifestyle, work, sickness, you, things, food
If you are suffering from the "disability "below, adjust immediately if not sooner ... "He was reunited with her"!.
'Để công an xã điều tra dễ bỏ lọt, oan sai'; Đâm vào dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc trên cao tốc; Tịch thu bán đấu giá hòn đá gần 30 tấn, giá chục tỷ đồng;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 27/2.
Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...
ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...
Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...
Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.
Trang Trần liên tục có những lời lẽ thách thức, phản cảm khi ở trong trụ sở công an.
Lễ chùa đầu năm đã trở thành nét đẹp văn hóa của người Việt. Tuy nhiên, đi lễ chùa thế nào cho đúng thì không ai cũng biết.
Lễ cúng giao thừa được cử hành vào thời khắc kết thúc năm cũ chuyển sang năm mới (tức giờ Tý - từ 23 giờ ngày 30 tết đến 1 giờ mồng 1 tết).
Về vụ xe Audi đón Hồ Ngọc Hà gây tai nạn, ông Ngạch, một nạn nhân, đã tử vong sau 2 ngày điều trị.
Chỉ cần truy cập trang web cho thuê để xem danh sách "Người được thuê", chọn "người yêu" và gửi mail, hoặc liên hệ trực tiếp để ký thỏa thuận "thuê người yêu".
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Lãnh đạo Đảng đối lập Nga bị ám sát ngay tại Moscow; kết quả vòng đám phán thứ 2 giữa Mỹ và Cuba; Mỹ xác nhận thông tin Trung Quốc đang tiến hành xây dựng các cảng hải quân và sân bay trên các đảo trên Biển Đông... là những tin chính trong tuần qua.
Hàng loạt tai nạn thảm khốc trong 9 ngày nghỉ Tết; Mùng 6 Tết, dân làng Ném Thượng vẫn chém lợn ở sân đình; Hỗn chiến tại Lễ hội Đền Gióng; Tiền lẻ, chen lấn: Nét đặc trưng “mới” của lễ hội Việt? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------
ó nên chỉ trích hình ảnh GS Vũ Khiêu 'thơm' má hoa hậu Kỳ Duyên?,Vợ Baggio tiết lộ sảy thai 2 lần, bị 'cắm vài ba chục cái sừng', Các ngôi sao tranh cãi về “Chiếc váy màu gì?”, Kim Hyun Joong sắp có con với bạn gái bị hành hung, “Thiên thần” Karlie Kloss bỏ Victoria’s Secret,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.
Ly kỳ chuyện đời các tướng cướp; Bị cáo về nhà ăn tết với… người bị hại; Vụ án khó điều tra bậc nhất lịch sử phá án Công an Hải Phòng; Những lá thư xin lỗi nức nở từ trại giam; 200 bánh heroin và những người đón Tết muộn; Các tổ 141 bắt nhiều vụ vận chuyển ma túy trong dịp Tết;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2202-2802/2147540033/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Dư âm của Tết Nguyên Đán vẫn còn đọng lại trong những câu chuyện gia đình, không khí lễ hội khắp mọi nơi. Những phong tục thờ cúng, giải hạn đầu năm trong dân gian; Những câu chuyện về ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2; Nhiều tấm gương sáng trong đời sống... và những tin tức an toàn thực phẩm bẩn là những thông tin nổi bật tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-232-292/2147540036/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Việc thiếu ngủ thường xuyên, tức ít hơn 7-8 giờ mỗi đêm, luôn gắn liền với nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, từ béo phì, tiểu đường cho đến ung thư... Sự mệt mỏi về tinh thần còn là nguyên nhân góp phần của nhóm các nhân tố nguy cơ gây ra tai nạn giao thông, tương tự như các loại thức uống có cồn...
Việc thờ ơ với bản thân, không khám sức khỏe định kỳ mỗi năm có thể so sánh với việc... tự gắn quả bom nổ chậm vào cơ thể. Hầu hết các chuyên gia y tế đều đồng ý rằng, không có chứng bệnh nào là thực sự trầm kha mà chỉ do phát hiện bệnh trễ, đặc biệt là các dạng ung thư... Việc chẩn đoán sớm bệnh tật và được tư vấn y tế đúng lúc sẽ không chỉ cho bạn cơ hội sống khỏe mà còn giúp các bác sĩ có giải pháp chữa trị hiệu quả khi bạn bị bệnh...
Alzheimer - căn bệnh lú lẫn ở người già là hậu quả từ việc lười hoạt động não bộ khi còn trẻ, nhưng hoàn toàn phòng ngừa được bằng việc đọc sách báo, giải ô chữ và xử trí trò chơi tình huống... Tuy chứng bệnh do thoái hóa não bộ này không chừa bất cứ ai khi càng lớn tuổi, nhưng những cách tập luyện trên sẽ giúp giữ não bộ khỏe mạnh, như cách phòng ngừa hiệu quả sự phát bệnh...
Tình dục tự nó không phải là điều xấu, có chăng chỉ là do cách chúng ta thực hiện; và nếu biết khai thác nó, tình dục sẽ mang lại vô số lợi ích cho cơ thể. Thế nhưng, không ít người “điếc không sợ súng” lại coi thường tất cả, từ việc không điều độ trong chuyện gối chăn, cho đến quan hệ tình dục không an toàn hay làm ngơ lịch sử bệnh (tình dục) của đối tác và không kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Theo thống kê của Bộ Y tế Mỹ thì hằng năm tại quốc gia này xuất hiện thêm khoảng 12 triệu nạn nhân mới của các chứng lây nhiễm qua đường tình dục, không ít trong đó sẽ bị vô sinh. Và, hành động này không chỉ đồng nghĩa với việc tự cam kết đi theo thần chết AIDS, mà còn gây hậu quả cho cả thế hệ và xã hội tương lai...
Nếu bạn muốn gia tăng cơ hội sống thọ nên đi du lịch nhiều, điều này đã được các nghiên cứu khoa học ghi nhận. Tuy nhiên, chính hành vi đi nhiều, đặc biệt là khoái tốc độ lại là nguyên nhân của hàng loạt trường hợp tử vong, nhiều hơn bất cứ nguyên nhân nào. Con số này hoàn toàn có thể giảm đến tối thiểu nếu mọi người chỉ ở nhà. Nhưng như thế sẽ buồn... chết, nên người ta phải ra phố, song lại quên giới hạn tốc độ, hay tồi tệ hơn là vừa lái xe vừa nghe điện thoại...
Việc tiêu thụ điều độ thức uống có cồn, đặc biệt là rượu vang, rất có lợi cho sức khỏe! Tuy nhiên, nếu bạn tự cho phép mình thỏa thích với các đồ đệ lưu linh, nhậu... “tới bến” hay “đá” 2-3 trận mỗi ngày, thì quả thật tai hại. Bên cạnh nguy cơ gây nghiện, việc tiêu thụ quá nhiều chất cồn vào cơ thể sẽ làm tổn thương gan, gây tiểu đường và cũng là nguyên nhân của khoảng 100.000 cái chết liên quan mỗi năm...
Càng bị nhiều stress, cơ thể bạn càng yếu đi! Vì khi bị stress kinh niên, các tuyến nội tiết trong cơ thể chúng ta, đặc biệt là tuyến thượng thận, sẽ chịu áp lực hoạt động thái quá, cuối cùng đưa đến kiệt sức, kéo theo sự kém hiệu quả của hệ miễn dịch, do đó bệnh tật sẽ xuất hiện. Và, việc quá căng thẳng, lo âu... cũng sẽ làm cho hệ thống các cơ quan trong cơ thể bị rối loạn: tiêu hóa không hiệu quả, huyết áp tăng, mất ngủ, ăn không ngon...
Không thể phủ nhận vai trò thông tin và giải trí của tivi, nhưng việc giam mình quá nhiều trước ti vi cũng có thể làm cho bạn chậm chạp, thụ động và... xấu tính hơn. Trung bình một người Mỹ mất khoảng 9 năm trong đời cho mỗi việc xem tivi. Sao không dành thời gian này cho những hoạt động thể chất ngoài trời khác, có lợi hơn cho sức khỏe? Tuy là “món ăn tinh thần”, nhưng không ít nạn nhân đã “ăn” quá nhiều đến nỗi mắc chứng “nghiện” tivi, kéo theo sự hủy hoại tinh thần và thể chất, là nguyên nhân góp phần của “đại dịch” béo phì...
Còn được gọi là “que ung thư” hay “khẩu súng khói”, thuốc lá là nguyên nhân của hàng loạt vấn đề sức khỏe, là kẻ thủ ác thứ hai tại các quốc gia. Tuy nhiên, các chứng bệnh này lại hoàn hoàn có thể phòng tránh được. Nếu bạn muốn hủy hoại sức khỏe, hãy cứ đốt thuốc; vì chỉ cần một điếu thôi cũng đã làm tăng huyết áp và giảm đáng kể tuổi thọ. Điều gì sẽ xảy đến khi bạn đốt cả gói mỗi ngày?!
Theo một khảo sát hồi năm ngoái, có ít nhất 400.000 người Mỹ được coi là “tự sát” khi dựa trên tiêu chí ăn uống. Mặc dù chịu ảnh hưởng một phần từ di truyền, nhưng chính các vấn đề về ăn uống - như thích các loại thức ăn nhanh, quà vặt nhiều đường và giàu béo - đã gây ra bệnh tim mạch, là kẻ thủ ác số một hiện nay tại quốc gia này...
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới 10 lối sống tự sát**
'Để công an xã điều tra dễ bỏ lọt, oan sai'; Đâm vào dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc trên cao tốc; Tịch thu bán đấu giá hòn đá gần 30 tấn, giá chục tỷ đồng;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 27/2.
Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...
ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...
Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...
Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.
Trang Trần liên tục có những lời lẽ thách thức, phản cảm khi ở trong trụ sở công an.
Lễ chùa đầu năm đã trở thành nét đẹp văn hóa của người Việt. Tuy nhiên, đi lễ chùa thế nào cho đúng thì không ai cũng biết.
Lễ cúng giao thừa được cử hành vào thời khắc kết thúc năm cũ chuyển sang năm mới (tức giờ Tý - từ 23 giờ ngày 30 tết đến 1 giờ mồng 1 tết).
Về vụ xe Audi đón Hồ Ngọc Hà gây tai nạn, ông Ngạch, một nạn nhân, đã tử vong sau 2 ngày điều trị.
Chỉ cần truy cập trang web cho thuê để xem danh sách "Người được thuê", chọn "người yêu" và gửi mail, hoặc liên hệ trực tiếp để ký thỏa thuận "thuê người yêu".
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Lãnh đạo Đảng đối lập Nga bị ám sát ngay tại Moscow; kết quả vòng đám phán thứ 2 giữa Mỹ và Cuba; Mỹ xác nhận thông tin Trung Quốc đang tiến hành xây dựng các cảng hải quân và sân bay trên các đảo trên Biển Đông... là những tin chính trong tuần qua.
Hàng loạt tai nạn thảm khốc trong 9 ngày nghỉ Tết; Mùng 6 Tết, dân làng Ném Thượng vẫn chém lợn ở sân đình; Hỗn chiến tại Lễ hội Đền Gióng; Tiền lẻ, chen lấn: Nét đặc trưng “mới” của lễ hội Việt? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------
ó nên chỉ trích hình ảnh GS Vũ Khiêu 'thơm' má hoa hậu Kỳ Duyên?,Vợ Baggio tiết lộ sảy thai 2 lần, bị 'cắm vài ba chục cái sừng', Các ngôi sao tranh cãi về “Chiếc váy màu gì?”, Kim Hyun Joong sắp có con với bạn gái bị hành hung, “Thiên thần” Karlie Kloss bỏ Victoria’s Secret,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.
Ly kỳ chuyện đời các tướng cướp; Bị cáo về nhà ăn tết với… người bị hại; Vụ án khó điều tra bậc nhất lịch sử phá án Công an Hải Phòng; Những lá thư xin lỗi nức nở từ trại giam; 200 bánh heroin và những người đón Tết muộn; Các tổ 141 bắt nhiều vụ vận chuyển ma túy trong dịp Tết;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2202-2802/2147540033/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Dư âm của Tết Nguyên Đán vẫn còn đọng lại trong những câu chuyện gia đình, không khí lễ hội khắp mọi nơi. Những phong tục thờ cúng, giải hạn đầu năm trong dân gian; Những câu chuyện về ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2; Nhiều tấm gương sáng trong đời sống... và những tin tức an toàn thực phẩm bẩn là những thông tin nổi bật tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-232-292/2147540036/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public