markdown:
Kornai János
Trình bày tại Đại học Kanagawa, Yokohama, 6-12-2009*
Dẫn nhập[1]
Tôi e rằng tất cả những gì có thể nói về Karl Marx đã được viết cả rồi. Hàng ngàn bài báo, bài nghiên cứu và hàng trăm cuốn sách đã được xuất bản trong đó có thể thấy đủ mọi thứ từ ca tụng cuồng nhiệt, phân tích khách quan, đến căm thù giận dữ. Cái tôi có thể thêm vào kho tài liệu mênh mông này chỉ là quan điểm cá nhân mà từ đó tôi xem xét công trình của Marx. Tôi là một người Hungary, một người Đông Âu, sinh năm 1928, tôi bắt đầu trở thành người lớn vào cuối Chiến tranh Thế giới lần thứ hai. Những diễn biến lịch sử lớn đã gây những ấn tượng sâu sắc lên tư duy của tôi: chiến tranh tàn phá đất nước chúng tôi, Holocaust (vụ tàn sát hàng loạt [người Do thái]), giải phóng khỏi ách thống trị Nazi, đảng cộng sản lên nắm quyền với hệ thống xã hội chủ nghĩa của nó, cách mạng Hungary 1956 và việc đánh gục nó, sự khôi phục hệ thống xã hội chủ nghĩa, các cuộc cải cách trong các năm 1960 về chủ nghĩa xã hội thị trường và chủ nghĩa xã hội với khuôn mặt người và sự thất bại của chúng, sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa và sự trở lại của hệ thống tư bản chủ nghĩa, nền dân chủ thế chỗ cho chế độ độc tài, và khủng hoảng tài chính và kinh tế hiện nay. Chỉ chúng tôi, những người sống ở Đông Âu và bây giờ vào tuổi bảy tám mươi, có thể nói rằng chúng tôi đã đích thân trải nghiệm, không phải một vài lần mà tám lần, những thay đổi hệ thống, những sự biến đổi vĩ đại, hay chí ít các bước ngoặt đột ngột tiến và lùi, rẽ sang và quay lại của chế độ chính trị có nghĩa là gì. Đối sánh chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội, so sánh các đặc tính của hai loại hệ thống này, những biến đổi vĩ đại: đấy là những thay đổi có tầm quan trọng lịch sử thế giới mà Marx quan tâm nhất và cố thử để hiểu. Chúng tôi, tuy vậy, không chỉ quan tâm đến chúng về mặt trí tuệ – chúng tôi đã trải nghiệm những thay đổi đó. Có lẽ lượng kinh nghiệm sống này, chứ không phải khả năng phân tích đặc biệt nào đó, khiến cho tôi có thể thêm nét đặc sắc nào đó vào kho tàng tài liệu lớn và có giá trị về Marx.[2]
Khi các vị chủ nhà Nhật mời tôi trình bày báo cáo này, họ nhấn mạnh rằng có hai sự kiện gắn với nhau. Một là có một hội thảo chuyên môn về Karl Marx, và báo cáo của tôi sẽ được trình bày trong khuôn khổ hội thảo đó. Sự kiện khác là Đại học Kanagawa kỷ niệm tám mươi năm thành lập. Khi họ biết rằng năm nay các nhà kinh tế học Hungary đã mừng sinh nhật lần thứ 80 của tôi, tức là chính xác tôi cùng tuổi với đại học của họ, có lẽ hợp nếu tôi có thể tham gia lễ kỷ niệm thành lập với báo cáo của mình. Đó là một niềm vinh hạnh lớn và tôi rất cảm ơn các vị chủ nhà đã mời. Tôi chào mừng các bạn nhân dịp sinh nhật này với những lời chúc nồng nhiệt và với sự đồng cảm của một người 80 tuổi.
Bởi vì bản thân lời mời có tính chất cá nhân, có lẽ có thể chấp nhận được, nếu giọng bài trình bày của tôi mang tính chủ quan. Tôi không truyền đạt lập trường tập thể loại nào đó của các trí thức Đông Âu, mà tôi kể chuyện cá nhân của chính mình. Cuộc sống của mỗi cá nhân là đơn nhất và khác với cuộc sống của mọi người khác. Thế nhưng, tôi có thể nói thêm rằng từ nhiều khía cạnh câu chuyện của riêng tôi có tính điển hình. Nếu không phải là toàn bộ đường đời của tôi, nhưng các pha khác nhau của nó có thể đại diện cho các pha tương tự của cuộc sống của nhiều người khác. Khi hồi ký tự sự của tôi, cuốn Bằng sức mạnh tư duy, được xuất bản, nhiều người tìm đến và nói với tôi rằng đọc ký sự cá nhân của tôi về một giai đoạn hay giai đoạn khác họ nhận ra câu chuyện của chính họ.[3] Tôi hy vọng điều này cũng đúng hôm nay, khi tôi kể về: quan hệ của tôi đã như thế nào với những tư tưởng của Marx trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời riêng của tôi (và của lịch sử mà đã ảnh hưởng rất lớn đến đời tôi).
Tôi chỉ lựa ra vài tư tưởng trong sự nghiệp vô cùng phong phú của Marx. Chỉ để trình bày những nhận xét riêng của tôi liên quan đến mỗi tư tưởng này thực ra cũng cần đến một hai tiểu luận, thế mà trong khung khổ hiện tại tôi chỉ có nhiều nhất vài phút cho mỗi ý đó. Vì thế tôi không thể đưa ra những lập luận phân tích chi tiết. Tôi hy vọng rằng thể loại được chọn – tường thuật câu chuyện chủ quan về mối quan hệ của tôi với công trình của Marx – sẽ cho phép việc thảo luận các đề tài lớn với nhịp độ rất cao.
Cái gì thu hút tôi đến với Marx…
Tôi đã là một cậu bé, một con mọt sách. Thực sự tôi đã đọc ngiến ngấu không chỉ những kiệt tác văn học, mà cả các tác phẩm triết học và lịch sử nữa, nhưng trước 1945 tôi đã chẳng đọc một bài viết nào của Marx cả. Ở nhà, trong gia đình khá giả, đã chẳng có ai, ở trường, nơi người ta dạy con em của giới trung lưu, cũng đã chẳng có ai giới thiệu cho tôi một tác phẩm Marxist nào. Thế mà, một vài năm sau tôi đã tự nhận là một người Marxist có ý thức.
Cái gì đã gây ra sự thay đổi nhanh chóng này và đã thu hút tôi vô cùng mạnh mẽ đến với Marx?
Trong thời dậy thì nhạy cảm nhất của mình, đầu tiên tôi đối mặt với các luật phân biệt đối xử với người Do Thái, sau đó là những trải nghiệm nhục nhã của sự săn đuổi, sự ẩn náu, trốn chạy, khiếp sợ. Khi cuộc bao vây Budapest chấm dứt, chẳng bao lâu trở nên rõ ràng là, họ đã đưa cha tôi đi Auschwitz và ông bị giết ở đó, còn anh cả tôi đi nghĩa vụ lao động thì không trở về. Ngần ấy tôi đã hiểu từ việc học lịch sử và từ những trải nghiệm cá nhân rằng chế độ Hitler và những kẻ đồng lõa Hungary của nó đã kéo chúng tôi vào chiến tranh và diệt chủng. Nhiều đảng đã hình thành, và tôi rất nhanh chóng trở thành người ủng hộ đảng cộng sản. Ý nghĩ đầu tiên hướng tôi tới đó là: đảng cộng sản là đảng duy nhất, bất chấp rủi ro bị truy bắt, đã kiên định đấu tranh suốt hàng thập kỷ chống lại chế độ Horthy – chế độ đã liên minh với Hitler và sau đó đã đưa sự cai trị Nazi vào Hungary. Họ đã là những người chống phát xít kiên định nhất. Chỗ của tôi là ở trong hàng ngũ của họ. Vì thế tôi đã gia nhập, chứ không phải vì cương lĩnh cải biến xã hội xã hội chủ nghĩa của họ đã cổ vũ, cương lĩnh mà khi đó tôi ít biết đến và bản thân những người cộng sản cũng ít nói tới.
Sau đó khi tôi bắt đầu đi dự các buổi họp và thuyết trình của phong trào thanh niên do đảng cộng sản lãnh đạo, tôi bắt đầu đọc các cuốn sách mỏng do đảng phát hành. Tôi có thiện cảm với hệ tư tưởng của đảng, các tư tưởng xã hội chủ nghĩa có vẻ thuyết phục. Chưa đầy một năm sau giải phóng tôi đã đến với Marx như vậy. Tôi mười tám tuổi, khi lần đầu cầm cuốn Tư bản luận (bằng tiếng Đức, vì khi đó vẫn chưa có bản dịch ra tiếng Hungary) trong tay, và cùng với bạn thân nhất của mình chúng tôi đã nghiên cứu rất kỹ lưỡng từng dòng một và ghi chép rất chi tiết.
Tôi dừng lại ở đây một chút để lưu ý bạn đọc về thứ tự thời gian. Không phải kinh nghiệm trí tuệ đã cho tôi, một con mọt sách trẻ, cú hích khởi động đầu tiên đến với Marx, mà đầu tiên là sự tiếp cận chính trị, sự tham gia vào hoạt động của đảng cộng sản, và sau đó mới là ảnh hưởng của việc đọc sách, đọc tác phẩm của Marx. Tôi đã không bắt đầu với việc lựa chọn Marx giữa các trào lưu tư tưởng khác nhau, giữa các trường phái kinh tế học hay triết học khác nhau. Tôi đã bắt đầu với việc lựa chọn đảng cho bản thân mình giữa các phong trào chính trị, các đảng và các hệ tư tưởng khác nhau, và đảng cộng sản đã đặt các công trình của Marx lên bàn của tôi.
Tôi có thể liệt kê dài dài về những đặc điểm mà Tư bản luận đã có ảnh hưởng mạnh nhất khi đó lên tôi, nhưng bây giờ ở đây tôi chỉ lựa ra vài điểm trong số đó.
Việc đọc càng tiến triển tôi càng mê logic sắc sảo, dòng suy nghĩ và lập luận chặt chẽ, việc sử dụng khái niệm chính xác của tác phẩm. Ngay từ khi còn rất trẻ tôi đã có tính mà các thành viên gia đình và các cộng sự của tôi chế nhạo là “cuồng ngăn nắp”. Tôi khó lòng chịu nổi sự lộn xộn, lang thang trong các bài viết hay bài nói nghiêm túc, thậm chí trong cả các cuộc trò chuyện không gò bó. Marx đã ngay lập tức chinh phục tôi với cấu trúc lập luận sáng sủa, trong sáng, với các khái niệm sắc bén. Chỉ rất lâu sau tôi mới biết các tác phẩm đã chuyển hóa một số phần của lâu đài trí tuệ đồ sộ của Marx sang ngôn ngữ mô hình toán học. Thí dụ các nhà kinh tế học Hungary Bródy (1969) và nhà kinh tế học Nhật Bản Morishima (1973) đã diễn đạt lý thuyết tái sản xuất của Marx bằng các mô hình input-output, nhà kinh tế học Mỹ Roemer (1986) đã sử dụng cả các công cụ tiêu chuẩn của kinh tế học vĩ mô dòng chủ lưu để diễn đạt lại kinh tế học chính trị của Marx. Việc sử dụng ngôn ngữ toán học nghiêm ngặt của các nhà lập mô hình được dễ dàng bởi vì Marx đã trình bày nguyên liệu tư duy ban đầu (thí dụ lý thuyết tái sản xuất) theo một trật tự có logic, cố gắng dùng các định nghĩa chính xác ngay từ đầu.
Nếu không phải ngay từ lần đọc đầu tiên, thì muộn hơn, khi tôi đã đọc khá nhiều và đã học được từ công trình của các tác giả Marxist, còn một hiện tượng nữa đã có tác động lớn đối với tôi. Tôi đã có cảm tưởng, rằng một nhà Marxist có trong tay một chìa khóa có thể mở mọi cánh cửa. Nhà Marxist có một bộ máy phân tích và một hệ thống khái niệm mà sức mạnh giải thích của nó là vạn năng. Bất luận đó là đánh giá một sự kiện lịch sử, một vấn đề kinh tế hay một buổi biểu diễn vừa xem xong, trong tay nhà Marxist có các công cụ mà với chúng có thể giải quyết vấn đề phân tích. Điều này tạo cảm giác tự cao trong ông ta. Có thể là X. Y. biết giai đoạn ban đầu của chủ nghĩa tư bản một cách chi tiết bởi vì anh ta đã bỏ hàng năm ra nghiên cứu tỷ mỷ, nhưng anh ta không phải là nhà Marxist, còn tôi là, và vì thế tôi hiểu thời kỳ lịch sử này đúng hơn. Có thể nhà mỹ học N. N. có khiếu thẩm mỹ văn học chắc chắn hơn, và là chuyên gia về kịch, nhưng anh ta không phải là nhà Marxist, còn tôi là, và vì thế tôi nhận ra đúng hơn các giá trị đích thực và những thiếu sót của vở kịch.
Các trí thức trẻ thèm khát loại giải thích thế giới chung nào đó. Có người tìm thấy lời giải thích tổng quát trong niềm tin vào Chúa, hay có lẽ trong một tôn giáo nào đó. Ngày nay nhiều nhà kinh tế học hay nhà khoa học xã hội khác được đào tạo một cách hiện đại cho rằng có thể tìm thấy lời giải thích cho mọi hành động con người và sự kiện xã hội trong lý thuyết quyết định duy lý. Đối với tôi nhu cầu mạnh mẽ về công cụ giải thích vạn năng đã được chủ nghĩa Marx thỏa mãn, chính xác hơn là loại chủ nghĩa Marx mà các nhà Marxist sống trong môi trường trí tuệ của tôi khi đó đã coi là của mình và đã sử dụng. Tôi không nghĩ đến những kẻ không chuyên tầm thường, mà nghĩ đến những đồng bào của mình, như Lukács György, nhà triết học, hay Varga Jenő nhà kinh tế học – đều là những người nổi tiếng thế giới trong ngành của mình. Tôi đã cảm thấy rằng, tôi càng hiểu biết Marx và các môn đồ xuất sắc của ông cặn kẽ hơn, thì tôi càng có thể nắm chắc hơn chiếc chìa khóa mở mọi cánh cửa.
Trong số các lực lôi cuốn, tôi nhắc đến cái thứ ba, tuy thực ra nó tác động song trùng với hai lực kia: sự cam kết đầy nhiệt huyết của Marx với những người bị áp bức, bị bần cùng cũng đã tác động sâu sắc đến tôi về mặt tình cảm. Số phận run rủi là, năm 1944, năm cuối cùng của chiến tranh đã tách tôi khỏi sự tiện nghi của một gia đình trung lưu. Trong vài tháng tôi đã làm công việc chân tay nặng nhọc trong một nhà máy gạch. Những công nhân khác đã thân thiện tiếp nhận một thanh niên gầy gò, nhưng chăm chỉ. Tôi đã đến thăm nhà của họ, và dù muốn hay không tôi đã không thể không so sánh căn hộ quen thuộc, rộng rãi, thanh lịch của chúng tôi với nhà ở chật chội của họ, thức ăn sung túc ở nhà với thức ăn ít ỏi của họ. Hình thành và từ đó vẫn sống trong tôi ý thức đoàn kết. Tư bản luận đã là sách đọc cảm động về khía cạnh này nữa, vì trong đó có sự kết hợp không thể tách rời của sự phân tích kinh tế học lạnh lùng, cảm giác con người nồng ấm và sự phẫn nộ đối với bóc lột.
… và cái gì đã làm tôi vỡ mộng với các tư tưởng của Marx
Bây giờ tôi nhảy qua thời gian. Ở trên tôi kể về các năm đầu sau chiến tranh, tôi đã thử nhớ lại bức chân dung trí tuệ của mình khi đó. Khi thời gian trôi đi, tôi đã nắm vững nhiều và nhiều hơn những giáo huấn của Marx và các môn đồ của ông – và cho đến 1953, đến khi Stalin chết, rồi đến các năm đầy bão tố, đánh dấu điểm ngoặt trong đời sống của các đảng cộng sản và các nước dưới sự cai trị của các đảng đó. Chúng cũng tạo ra điểm ngoặt trong tư duy của tôi.
Bước ngoặt bây giờ cũng chẳng bắt đầu trên bình diện trí tuệ, thí dụ giả như tôi đã đọc các tác phẩm phê phán các học thuyết của Marx. Không phải sự phê phán được xuất bản trong các sách hay các tạp chí đã thuyết phục tôi, rằng Marx đã nhầm về những vấn đề cơ bản. Hoàn toàn là các tác động khác đã làm lung lay – không phải hệ thống tư duy mà tôi đã xây dựng một cách vững chắc cho đến khi đó, mà làm lung lay niềm tin của tôi. Tôi đã gặp một đồng nghiệp già, một người cộng sản từ xưa, người đã bị tù và bị tra tấn tuy đã chẳng phạm tội gì. Cho đến thời điểm đó tôi đã không biết, rằng bằng tra tấn cảnh sát mật chính trị nhân danh các tư tưởng cộng sản đã buộc các tù nhân thú nhận tội giả, theo lệnh trực tiếp của các lãnh đạo tối cao. Nền tảng đạo đức của lòng tin của tôi sụp đổ. Nếu điều này có thể được làm nhân danh đảng cộng sản, thì ở đây hẳn phải có tai họa lớn khác!
Nhìn lại tôi thấy rằng trước bước ngoặt này đã hình thành một cơ chế tự vệ đặc biệt trong đầu óc tôi. Tôi đã tin vào các tư tưởng cộng sản không chỉ bằng trí tuệ, mà bằng cả tấm lòng và trái tim, và vì thế đã hình thành các hàng rào bảo vệ ngăn cản sự thâm nhập của các tư tưởng xa lạ với chủ nghĩa Marx và các học thuyết xã hội chủ nghĩa. Một tác phẩm tranh luận với Marx có đến với tôi cũng vô ích. Tôi không coi nó ra gì, tôi gạt bỏ nó, cho rằng đấy là tiếng nói đầy thành kiến của kẻ thù. Tôi cảm thấy mình được miễn thứ khỏi phải so đọ các tư tưởng có thể được tôi chấp nhận với các tư tưởng đối lập. Trạng thái tâm thần này không chỉ đặc trưng cho những người cộng sản vững tin, mà ít nhiều cũng đặc trưng cho những người cuồng tín khác nữa.[4] Biện lý hay thẩm phán của tòa dị giáo, viên chức của tổ chức khủng bố phái những kẻ đánh bom liều chết, người truyền giáo, người thuyết giáo theo thuyết chính thống, hay một chính trị gia vững tin có sức thu hút quần chúng có thể là người có học thức và thông minh, có thể có khả năng trí tuệ cao, nhưng niềm tin cuồng tín riêng của họ gạt bỏ các lý lẽ đối lập khỏi suy nghĩ của họ. Họ không thể được thuyết phục bằng bất cứ lý lẽ duy lý, điềm tĩnh nào cho đến khi những trụ đỡ đạo đức của niềm tin đó còn vững chắc trong tâm khảm họ.
Khi nền tảng đạo đức đột ngột sụp đổ dưới chân tôi, thì cùng lúc các cửa cống mở ra, và dòng các tư tưởng phê phán tràn vào. Ở đây tôi lại dừng lại một chút để lưu ý bạn đọc về bài học của câu chuyện của riêng tôi. Lại lần nữa đã có cái gì đó đi trước bước ngoặt trí tuệ hiểu theo nghĩa hẹp. Sự kiện đi trước lần này không xảy ra trên bình diện chính trị, mà trên bình diện đạo đức. Một khi các cửa cống đã mở, tôi đã cởi mở trước các lý lẽ. Từng mục một, tôi đối sánh những tư tưởng và các phương pháp Marxist mà tôi đã biết trước đây với sự phê phán mà tôi mới biết. Các ý tưởng mới thâm nhập vào tôi, và đột nhiên tôi cũng trở nên phê phán trên bình diện trí tuệ nữa. Tôi bắt đầu đối mặt với các vấn đề mà trước kia tôi luôn xua đuổi tuy chúng vẫn lởn vởn đâu đó ở bên rìa suy nghĩ của tôi.
Thời đó tôi là một nhà báo viết về đời sống kinh tế. Nhiều lần tôi đã bắt gặp những hiện tượng trái khoáy: hàng trăm loại thể hiện của sự lãng phí, vô kỷ luật, chất lượng kém, sự thiếu hụt. Toàn những vấn đề mà kinh tế học chính trị của Marx chẳng cung cấp cho tôi loại công cụ nào để phân tích. Đây là kinh tế học loại gì mà lại chẳng có nội dung đáng kể nào về các vấn đề hiển nhiên mang tính kinh tế này? Tai họa không phải là nó đưa ra các câu trả lời sai cho những câu hỏi này, mà là nó chẳng thèm nêu ra chúng. Tôi bắt đầu nghiên cứu nghiêm túc và học các lý thuyết khác kình địch với lý thuyết của Marx, và đột nhiên thấy một thế giới trí tuệ mới mở ra trước mắt mình. Chúng đề cập, đúng hay tồi, đến các vấn đề thực sự là các vấn đề rõ ràng còn bỏ ngỏ của cuộc sống kinh tế hoạt động xung quanh tôi. Đúng là một phần các vấn đề do chúng thảo luận chỉ nảy sinh trong các điều kiện của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, nhưng chúng cũng thảo luận một cách có hệ thống các vấn đề chung nữa (thí dụ, tính hiệu quả, hay các khía cạnh của sản xuất và nhu cầu, các vấn đề của mối quan hệ cung và cầu), mà các vấn đề đó cũng không kém quan trọng trong hoàn cảnh kinh tế xã hội chủ nghĩa so với chủ nghĩa tư bản.
Những nghi ngờ của tôi cũng nổi lên liên quan đến những luận đề lý thuyết mà Marx và các môn đồ của ông đã không bỏ qua, ngược lại được đưa ra sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng. Tôi chỉ nêu một thí dụ, những khẳng định của Marx được trích dẫn nhiều lần về sự tích tụ nghèo khổ. Nói về “quy luật chung về sự tích tụ tư bản” Marx khẳng định: “Sự tích tụ của cải ở một cực, vì thế, đồng thời là sự tích tụ nghèo khổ, lao động thống khổ, nô lệ, ngu dốt, tàn bạo và sự thoái hóa đạo đức, ở cực bên kia…” (Tư bản luận, I, (1867) [1967] trang 645). Các môn đồ của Marx thường nói về sự nghèo khổ tương đối và tuyệt đối của giai cấp lao động – và điều này không mâu thuẫn với gợi ý của câu trên. Ngược với khẳng định này, không chỉ những cảm nhận hời hợt thu được qua các cuộc du ngoạn nước ngoài, mà tất cả các số liệu thống kê đáng tin cậy cũng chứng minh rằng mức sống trung bình của những người sống bằng sức lao động của mình ở các nước tư bản chủ nghĩa phát triển trong một thế kỷ đã tăng lên rất đáng kể. (Trong khi đó tất nhiên không thể chối cãi là ở đó sự nghèo khổ cũng chẳng biến mất đi). Đây không phải là một sự hiểu lầm nhỏ nhặt, không phải là một sự nhầm lẫn có thể dễ sửa. Luận đề tiên đoán sự bần cùng hóa của giai cấp vô sản có vai trò cốt yếu trong việc rút ra kết luận cuối cùng của dòng tư duy Marxian. Giả như đúng là sự bần cùng tăng liên tục, và trở thành hàng loạt, thì sự giận dữ của hàng triệu người đã quét sạch chủ nghĩa tư bản từ lâu rồi.
Tôi đã tiến triển liên tục trong tìm hiểu sự phê phán các học thuyết Marxian, và quá trình học này kéo dài nhiều năm. Ngày càng nhiều luận đề – đóng vai trò quan trọng trong lý thuyết kinh tế học Marxian – trở thành không thể chấp nhận được đối với tôi. Cuối cùng tôi đã đạt đến điểm để bác bỏ học thuyết giá trị lao động cùng với việc làm quen với các lý thuyết giải thích tốt – và với nhịp độ tiến triển của việc nghiên cứu ngày càng giải thích tốt hơn – sự vận động thực tế của giá cả, lương, các chi phí, và lợi nhuận.[5]
Trách nhiệm trí tuệ đối với hệ thống xã hội chủ nghĩa
Hãy quay lại những năm ngay trước cách mạng Hungary 1956. Từ một người xây dựng xã hội chủ nghĩa nhiệt thành và ngây thơ trước kia, kể từ giữa các năm 1950 tôi đã trở thành nhà phê phán gay gắt – và ngày càng gay gắt hơn – đối với hệ thống.
Các thành viên của thế hệ tôi đã trải qua sự biến đổi tư tưởng không phải với cùng nhịp độ và với cùng hình thức. Có người ngay lập tức vứt bỏ quan niệm cũ, có người chỉ từng bước một, bảo vệ từng mẩu tư tưởng khỏi sự hủy diệt. Có người, tự mình bắt đầu cải cách tư tưởng của mình từ sớm, và có người trì hoãn và chỉ sau nhiều thập kỷ mới bắt đầu. Nhưng rốt cuộc các tấn kịch lịch sử vĩ đại, mà họ đã cùng trải nghiệm, đã tạo ra sự biến đổi tư tưởng của cả nhóm trí thức này và của mọi thành viên của nó.[6] Đối với những trí thức khởi đầu như các nhà Marxist và cộng sản vững tin thì sự kiện choáng váng là cách mạng Hungary 1956 và sự đàn áp đẫm máu, rồi đến phong trào Mùa xuân Praha năm 1968 và sự đè bẹp nó, sau đó là phong trào Đoàn Kết ở Ba Lan và những cuộc bắt bớ và ban bố tình trạng khẩn cấp kế tiếp. Những sự nghi ngờ ngày càng mạnh ngay cả trong những người cố thử giữ gìn dù cho chỉ một mẩu thế giới quan một thời của họ. Câu hỏi giày vò chúng tôi là một trong những câu hỏi cơ bản của thế kỷ 20: thực ra hệ thống mà người ta gọi là “chủ nghĩa xã hội hiện tồn” là loại hệ thống gì? Liệu nó có đi cùng một cách không tránh khỏi với nhiều đau khổ mà chúng ta đã phải chịu đựng, từ nạn đói, sự lạc hậu kỹ thuật, đến thiếu hụt kinh niên, từ bóp nghẹt tự do tư duy đến sự khủng bố tàn bạo của cảnh sát và Gulag hay không? Hay tất cả những kinh nghiệm đau xót này chỉ là sự méo mó do việc thực hiện tồi một cách tội lỗi gây ra, chứ thực ra chẳng liên quan gì đến Marx, đến học thuyết của ông và đến cương lĩnh hành động mà ông công bố?
Diễn đạt theo cách khác: Marx có chịu trách nhiệm không về những gì đã xảy ra ở Liên Xô của Lenin, Stalin, Khrushev và Brezhnev, ở Trung Quốc của Mao và ở các nước cộng sản khác do các học trò của họ cai trị?
Nhiều người đã diễn toàn bộ câu chuyện trong trí tưởng tượng của mình: giả như nếu với cùng thân thể và tâm hồn thời xưa của ông, giả như ông không sống vào thời đó, mà đã sống trong thế kỷ 20, thí dụ ở Budapest, thì Marx đã ứng xử thế nào? Có thể phỏng đoán rằng ông đã bắt đầu như một người cộng sản, nhưng tinh thần phản kháng của ông mau chóng kéo ông vào hàng ngũ những người chống lại chế độ cộng sản. Có lẽ ông phải vào trại tập trung trong các năm 1950, nhưng thoát ra được, ông đã tham gia các cuộc tranh luận trí tuệ hồi hộp trước và chuẩn bị tinh thần cho cách mạng 1956. Chắc ông đã ở giữa các nhà cách mạng khi đó, và nếu tránh được làn sóng bắt bớ sau đó, thì chắc ông đã xuất bản chui những phê phán của mình với dọng châm chọc chua cay chống lại nền kinh tế kiểu Soviet. Đây là một dòng suy nghĩ lý thú, trong trí tưởng tượng nó miễn thứ cho Marx, cho con người, cho tính cách rất đặc trưng đối với ông, và khính trọng lòng dũng cảm và lòng trung thành với nguyên tắc của ông. Nhưng đồng thời nó cũng lảng tránh câu hỏi thực sự xác đáng được nêu ra ở trước: quan hệ giữa những tư tưởng lý thuyết của Marx và thực tế lịch sử của hệ thống xã hội chủ nghĩa là gì? Trong phép xấp xỉ đầu tiên, tôi sẽ thử trả lời một cách ngắn gọn: hệ thống xã hội chủ nghĩa (không phải loại hệ thống không tưởng đẹp đẽ trong trí tưởng tượng, mà là hệ thống đã tồn tại mà trong đó bản thân tôi đã sống) đã thực hiện kế hoạch của Marx.
Tôi biết rằng nghe câu chắc nịch này nhiều người sẽ sửng sốt, có lẽ cả một số người ngồi đây nữa. Nhưng tôi vẫn nhắc lại. Theo niềm tin của tôi, khẳng định đó là đúng và có thể được hậu thuẫn bằng những sự thực kinh nghiệm lịch sử, rằng cái đã hình thành sau 1917 trong khu vực cộng sản của thế giới, và đã tồn tại đến 1989, về cơ bản đã thực hiện cái mà Marx đã coi là hệ thống xã hội chủ nghĩa sẽ hình thành như cái đối lập của chủ nghĩa tư bản.
Cái nhân cốt lõi của dòng tư duy Marxian là sở hữu tư nhân đặc trưng cho các mối quan hệ sở hữu của chủ nghĩa tư bản. Để xóa bỏ chủ nghĩa tư bản phải chuyển tư liệu sản xuất thành công hữu. Chừng nào sở hữu tư nhân còn chiếm ưu thế, thì thị trường điều phối sự hợp tác con người, sự trao đổi tài sản, sự phân bổ lực lượng sản xuất. Thị trường là nhà điều phối hoạt động không tốt, thị trường rắm rối, không rõ ràng, hỗn loạn. Sở hữu công sẽ cho phép phân bổ lực lượng sản xuất và rốt cuộc lao động con người trở nên minh bạch, rõ ràng và có kế hoạch.
Tôi đưa ra vài trích dẫn để hậu thuẫn cho những điều mà tôi nhắc đến ở trên đúng là các tư tưởng riêng của Marx (chứ không chỉ là các tư tưởng Marxian có lẽ do những môn đồ của ông đã pha loãng hay đã hiểu nhầm chúng). Tôi trích Tư bản luận: “Độc quyền tư bản trở thành xiềng xích của chính phương thức sản xuất đã nảy sinh và thịnh vượng với nó và dưới nó… Giờ tận số của sở hữu tư nhân tư bản đã điểm. Những kẻ chiếm đoạt bị tước đoạt.” (Capital Vol. 1 (1867) [1967], p. 763). Hay một trích dẫn quan trọng khác: “…sự hỗn loạn liên tục và những biến động chu kỳ là những thứ đi cùng chí tử của sản xuất tư bản chủ nghĩa…” – Marx viết trong nghiên cứu về “Nội chiến ở Pháp” ((1871) [1988], p.61). Và trong cùng đoạn văn vừa được trích dẫn có thể thấy cụm từ kế hoạch chung các từ mà người ta hay nhắc đến: “…các hiệp hội hợp tác điều tiết nền sản xuất quốc dân theo một kế hoạch chung, đặt nền sản xuất ấy dưới sự điều khiển của mình…”
Bây giờ chúng ta hãy so sánh các luận đề lý thuyết nêu trên với thực tế của hệ thống xã hội chủ nghĩa đã hình thành ở Liên Xô và các nước cộng sản khác! Hai nét đặc trưng quan trọng nhất của hệ thống hiện thực chính là cái Marx đã kỳ vọng và chỉ dẫn:
1) Đã tiến rất gần đến việc xóa bỏ hoàn toàn sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất (tuy những tàn tích què quặt, bị siết chặt của nó vẫn tồn tại đó đây), và thay vào đó sở hữu công, chủ yếu dưới dạng sở hữu nhà nước, trở nên áp đảo.
2) Đã tiến rất gần đến việc xóa bỏ hoàn toàn điều phối thị trường (tuy những tàn tích vẫn còn trong nền kinh tế đen và xám), và thay vào đó kế hoạch hóa tập trung, điều phối quan liêu, nền kinh tế chỉ huy trở nên áp đảo.
Tôi đã không tùy tiện đưa ra hai đặc điểm trong số các đặc điểm thứ yếu của hệ thống xã hội chủ nghĩa. Ở đây tôi nói về hai đặc điểm cơ bản của hệ thống kinh tế.[7]
Nếu tôi đã tranh luận với các nhà Marxist thiển cận về điều này, thì một trong những lập luận phản lại quen thuộc đã là: chế độ Stalinist hay Maoist đã sử dụng tên của Marx chỉ như biểu tượng đánh lạc hướng, đã chỉ nhắc đến như thánh bảo trợ, mặc dù trong thực tế chúng chẳng có gì chung với ông cả. Ở trên tôi đã cố gắng đối chọi với lập luận này bằng những lời lẽ của chính Marx và Engels. Các chế độ đó có toàn quyền để dẫn chiếu đến Marx, vì chúng đã thực hiện nhiệm vụ lịch sử vĩ đại do ông đề ra.
(Tôi lưu ý chỉ trong ngoặc đơn, rằng phân tích đặc điểm nêu trên phù hợp với đảng cộng sản Trung Quốc ngày nay, cái đảng trương ảnh Marx trên tường như “thánh bảo trợ” trong các dịp nghi lễ chính trị để che dấu chính sách thực của nó. Đảng cộng sản Trung Quốc trình bày ý thức hệ giả mạo khi dẫn chiếu đến chủ nghĩa Marx. Cái hệ thống mà đảng cộng sản ngự trị về cơ bản mang tính tư bản chủ nghĩa, vì sở hữu tư nhân đã trở thành hình thức sở hữu áp đảo, và bởi vì cơ chế điều phối chính là cơ chế thị trường. Như thế, chính xác là cái đối lập đã được thực hiện trong mười-hai mươi năm so với cái Marx đã nêu thành cương lĩnh, cũng như cái đã thực sự hình thành ở các nước xã hội chủ nghĩa trước kia.)
Những người bảo vệ kiên định các học thuyết của Marx không thích đối mặt với khẳng định đanh thép rằng đảng Bolshevik Nga và các đảng đi theo ở các nước khác đã thực hiện cương lĩnh biến đổi của Marx. Không phải một lần tôi đã đích thân trải nghiệm điều này. Tại vài đại học Mỹ tôi đã gặp các sinh viên thông minh và quan tâm, những người tự coi mình là “các nhà kinh tế học cấp tiến”. Họ tận tâm đọc và học các tác phẩm mà họ cho là có thể chấp nhận được về mặt chính trị. Họ đã sẵn sàng tìm hiểu, thậm chí nghiên cứu kỹ lưỡng cả các lý thuyết kinh tế học và các phương pháp của dòng chủ lưu nữa. Thế nhưng, họ không thèm nghiên cứu sâu nền kinh tế của Liên Xô hay của các nước Đông Âu. Trong con mắt của họ đấy là cái gì đó không đáng quan tâm, hay có lẽ trúng hơn, nếu tôi nói: là hiện tượng khả ố, ghê tởm chẳng liên quan gì đến họ và chẳng có quan hệ gì với các tư tưởng của Marx mà họ kính trọng và chấp nhận. Theo quan điểm của tôi họ chúi đầu vào cát như những con đà điểu.
Tôi bắt gặp hiện tượng này không chỉ ở các sinh viên trẻ. Bây giờ, khi chuẩn bị cho báo cáo này, tôi đọc lại các công trình của các nhà bác học có đầu óc cởi mở, có học thức cao, diễn giải lại các lý thuyết Marxist, tôi chợt thấy rằng ngay các công trình xuất sắc nhất cũng hoàn toàn bỏ qua sự đối sánh những kinh nghiệm lịch sử của Liên Xô, của Trung Quốc và các nước Đông Âu trước cải cách với cương lĩnh xã hội chủ nghĩa của Marx. Những tên như Lenin hay Stalin chẳng hề xuất hiện trong các tác phẩm này.
Theo quan điểm của tôi, sự chính trực trí tuệ và chính trị đòi hỏi chúng ta phải đối mặt một cách tận tâm với câu hỏi: những tư tưởng của Marx có liên quan gì đến hệ thống xã hội chủ nghĩa đã được thực hiện? Marx có liên quan gì đến Lenin và Stalin? Tôi đã thử đưa ra câu trả lời thẳng thắn của mình. Có thể tranh luận về câu trả lời của tôi, song tính chính đáng của câu hỏi thì khó có thể tranh cãi.
Một nền kinh tế, nơi người ta loại bỏ sáng kiến tư nhân và sự điều phối thị trường, buộc phải dựa vào sự điều chỉnh hành chính, từ trên xuống. Trong một cơ chế như vậy, phải cưỡng bức kỷ luật và thực hiện các mệnh lệnh từ trên xuống bằng con đường hành chính. Hệ thống xã hội chủ nghĩa không thể hoạt động mà không có sự trấn áp. Nếu nới lỏng bộ máy trấn áp, chẳng sớm thì muộn hệ thống sẽ sụp đổ. Điều này đã xảy ra ở Liên Xô, và khi nó bắt đầu tan rã, ở các nước cộng sản Đông Âu cũng thế.
Gắn vào đây là lập trường của Marx về vấn đề nền độc tài [chuyên chính] và dân chủ. Có lẽ, bản thân ông cũng rùng mình, nếu giả như với chính mắt mình ông nhìn thấy cái gì xảy ra trong các phòng tra khảo của Cheka hay tại các trại tù ở Siberia. Thế nhưng trong khi cần diễn đạt chỉ trên tờ giấy, thì cả Marx lẫn Engels đều khinh miệt nói về chủ nghĩa lập hiến, chế độ đại nghị, nền dân chủ tư sản sáo rỗng và hình thức, và ủng hộ tư tưởng của nền độc tài [chuyên chính] vô sản.
Những ngày qua tôi đọc lại tranh luận nổi tiếng của Kautsky và Lenin, cuốn Nền chuyên chính vô sản của Kautsky (1918), và cuốn Cách mạng vô sản và tên phản bội Kautsky đáp lại của Lenin (1918). Kautsky viết với giọng khách quan, điềm tĩnh, ông kiên định tin vào tư tưởng xã hội chủ nghĩa, nhưng đồng thời là tín đồ tận tâm của dân chủ đại nghị. Ông lên tiếng ái ngại rằng nhân danh quyền lợi của giai cấp vô sản người ta có thể bóp nghẹt ý chí của đa số, có thể lạm dụng quyền lực, thiểu số bị bỏ rơi không được bảo vệ. Lenin với giọng mỉa mai khinh miệt, chà đạp lên danh dự của đối thủ, bẻ lại từng lý lẽ của Kautsky. Đọc với con mắt hôm nay, mọi lo sợ của Kautsky tỏ ra chính đáng. Ông đã đúng trong mọi vấn đề ngược với Lenin, trừ một chủ đề quan trọng duy nhất, cụ thể là trong lý giải lập trường của Marx và Engels. Không phải Kautsky, mà Lenin mới là người đã có thể đưa ra các trích dẫn thuyết phục từ tư tưởng của hai nhà tiên tri vĩ đại này để ủng hộ cho lý lẽ của mình. Ông nhắc tới những lời nổi tiếng của Marx: “…những người công nhân sẽ thay thế nền độc tài của giai cấp tư sản bằng nền độc tài cách mạng của mình…” (Marx (1873) [1974] p. 300). Ông trích dẫn Engels: “…đảng chiến thắng không muốn phải chiến đấu vô ích, nó phải duy trì sự thống trị của mình bằng nỗi sợ hãi do vũ khí của nó tạo ra trong những kẻ phản động.” (Engels (1872) [1978] p. 733). Và một trích dẫn Engels nữa mà Lenin dụi vào mũi Kautsky một cách nhạo báng: “Nhà nước không là gì khác bộ máy đàn áp của một giai cấp đối với giai cấp khác, và quả thực trong một nền cộng hòa dân chủ cũng chẳng kém hơn trong nền quân chủ.” (Engels (1891) [1988], p. 22).
Kautsky không thể đưa ra các trích dẫn của Marx để hậu thuẫn cho lý lẽ của ông ở đây. Ông cũng trích dẫn các lời của Marx về nền độc tài cách mạng của giai cấp vô sản, và buộc phải đưa thêm bình luận chua chát sau: “Đáng tiếc, Marx đã bỏ quên việc nêu chính xác ông hình dung nền độc tài này thế nào.” (Kautsky (1919) [1964] p. 43). Cả ở Kautsky, lẫn ở các nhà nghiên cứu–Marx đương đại, thực sự rất khách quan và trong nhiều khía cạnh có cảm tình với Marx, tôi cũng chẳng tìm thấy trích dẫn nào, trong đó Marx – nhà phân tích chính trị vô cùng lỗi lạc, người đã thảo luận toàn diện đến vậy về sự cầm quyền chính trị, nhà nước, và các mối liên hệ giữa áp bức và tự do – giả như đã khảo sát nghiêm túc mối quan hệ giữa các định chế dân chủ và quyền con người, và các mối đe dọa của nền độc tài. Marx đã bỏ qua bản thân vấn đề, bỏ qua toàn bộ lĩnh vực vấn đề khó giải quyết về sự bảo vệ chế định của các quyền tự do và quyền con người. Sự khinh thường nhạo báng này [của Marx] đã ăn sâu vào Lenin và vào những môn đồ trung thành của ông.
Sự khẳng định, rằng nền dân chủ là nền độc tài của giai cấp tư sản, thế chỗ cho nó phải đưa một nền độc tài khác vào bằng con đường cách mạng, đã làm mờ đi sự phân biệt sắc nét giữa nền dân chủ và nền độc tài. Chỉ sau khi Hitler lên nắm quyền, những người cộng sản phương tây mới đột nhiên nhận ra rằng nền dân chủ “hình thức”, “tư sản”, chế độ đại nghị, nhà nước pháp quyền, sự hợp pháp không phải là trò viển vông, mà là giá trị không thể thay thế được. Một trong những lý do là vì nó cung cấp sự bảo vệ chế định cho những người muốn nói và viết, cho những người phê phán chính phủ mọi thời, cho những người làm thay đổi xã hội triệt để, trong đó có các trí thức bức xúc về lẽ phải như Marx đã là trong thời của ông.
Có thể, trong thời của Marx cặp đối lập dân chủ–độc tài, nền độc tài của giai cấp tư sản hay của giai cấp vô sản mới chỉ có vẻ là cuộc đấu khẩu. Ngày nay trong con mắt của những người đã sống và đã sống sót dưới các chế độ chuyên quyền của Stalin, Mao, Rákosi và của những kẻ khác, thì các từ này có nghĩa khác. Ngày nay đã có thể thấy rằng sự khinh bỉ dân chủ trong các bài viết của Marx dường như đã chuẩn bị mặt bằng mà trên đó tòa nhà chuyên chế Leninist–Stalinist–Maoist được dựng lên, đã làm tê liệt sự kháng cự chống áp bức trong những tín đồ của tư tưởng Marxian.
Hiển nghiên tôi dùng từ “trách nhiệm” không theo nghĩa hình sự. Bản thân việc công bố một tư tưởng sai lầm không phải là một hành vi tội phạm. Vấn đề “trách nhiệm” cũng chẳng nổi lên ngay cả theo nghĩa đạo đức học. Marx không vi phạm các mệnh lệnh đạo đức bằng việc lên tiếng đòi xóa bỏ sở hữu tư nhân và thị trường, và đã không nhận ra tầm quan trọng của dân chủ đại nghị và nhà nước pháp quyền trong bảo vệ các quyền con người. Tôi chỉ nói về trách nhiệm trí tuệ. Nếu tôi công bố một tư tưởng thúc đẩy hành động xã hội, thì không chỉ những người trực tiếp thực hiện hành động đó, mà cả tôi cũng chịu trách nhiệm về cái xảy ra, và tôi cũng chịu trách nhiệm về những hệ quả của những cái xảy ra này. Lời tôi càng có ảnh hưởng, thì trách nhiệm của tôi càng lớn. Thế mà, chưa bao giờ, chẳng có ai bằng tư tưởng của mình, bằng cương lĩnh được công bố của mình, lại có ảnh hưởng đến những con người lớn hơn Karl Marx đã ảnh hưởng.
Cái tiếp tục sống từ các học thuyết của Marx
Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp đổ, quan điểm khá phổ biến trong giới trí thức khắp thế giới rằng các tư tưởng của Marx đã sụp đổ một lần và mãi mãi. Thấy đấy, lịch sử đã phủ nhận điều đó. Không phải một lần tôi bắt gặp những bài viết huyênh hoang hay bài nói ngạo mạn: Marx đã là “passé –quá khứ”, lỗi thời, và không cần quan tâm thêm.
Trong những ngày này, khi khủng hoảng diễn ra, hình thành đúng là tâm trạng ngược lại. Marx lại trở thành mốt. Trong các giới chính trị gia và nhà báo, việc dẫn chiếu đến những tiên đoán mang tính tiên tri của Marx trở nên sang trọng, khi người ta vẽ ra những cảnh tượng kinh hoàng về sự sụp đổ đến nơi của chủ nghĩa tư bản. Đột nhiên Tư bản luận trở thàng sách bán chạy nhất.[8]
Cả hai trào lưu mốt này đều không có căn cứ. Với công trình của ông Marx đã không chỉ ghi tên mình vĩnh viễn vào lịch sử chính trị và tư tưởng, mà nhiều tư tưởng của ông ngày nay cũng vẫn đứng vững, và giúp cho sự hiểu biết thế giới đương đại. Tôi sẽ quay lại ngay vấn đề này. Nhưng trước đó tôi muốn nói vài lời về sự phục hưng gần đây nhất của Marx. Đúng là Marx thường đưa ra các lời tiên tri được lặp đi lặp lại, theo đó trong chủ nghĩa tư bản có các lực tự hủy diệt hoạt động, các lực đó sẽ dẫn hệ thống đến khủng hoảng chí tử và sụp đổ. Ngay cả một vài trong số các nhà nghiên cứu-Marx, những người khính trọng các tư tưởng của Marx nhất, cũng thừa nhận rằng dòng tư duy giải thích sự sụp đổ cuối cùng là khó theo dõi, bí ẩn, khó hiểu, hay đơn giản là sai lầm.[9]
Tôi không thích tiên tri, và tôi đã học được ngần ấy từ kinh nghiệm riêng của mình rằng những thay đổi có tầm quan trọng lịch sử thế giới nhiều khi lại diễn ra một cách đột ngột không ngờ được. Tôi không biết cơ cấu xã hội sẽ như thế nào trong tương lai. Tôi chỉ có thể nói ngần này: trong tầm nhìn của tôi không xuất hiện sự kết liễu của chủ nghĩa tư bản, và lời tiên tri của Marx về sự thay thế chủ nghĩa tư bản bằng chủ nghĩa xã hội còn ít có khả năng trở thành hiện thực hơn. Theo tôi những nền tảng của chủ nghĩa tư bản tỏ ra vững chắc hơn thế nhiều. Tất nhiên vấn đề sẽ không thể được giải đáp bởi cuộc đấu khẩu, tranh luận giữa các lời tiên tri tranh cãi nhau, mà bởi lịch sử tương lai. Ngày nay chúng ta chỉ có thể khẳng định ngần này với sự chắc chắn hoàn toàn rằng hiện thời chủ nghĩa tư bản đang co giật – nhưng vẫn sống.
Trong báo chí hàng ngày chúng ta có thể đọc thấy những tuyên bố của các chính trị gia và các nhà báo rằng sự “soviet hóa” của thế giới phương tây đã bắt đầu. Bởi vì cái gì khác có thể giải thích cho sự thực rằng chính phủ của một số nước không cho không các khoản cứu trợ, mà thay vào đó đòi quyền sở hữu [các doanh nghiệp được cứu trợ]. (Hãy để tôi nói thêm: muộn hơn chính phủ có thể tư nhân hóa [bán] sở hữu nhà nước này, trừ trường hợp có loại đảng cộng sản nắm được quyền ở Hoa Kỳ và ở Anh mà đảng đó kiên quyết áp dụng mô hình Soviet bằng mọi giá). Những kẻ huyên thuyên về “soviet hóa” và về việc đưa chủ nghĩa xã hội vào, là những kẻ tự bộc lộ về mình rằng họ không những không hiểu Marx, mà cũng chẳng biết gì về lịch sử của Liên Xô và các nét đặc trưng thực sự của hệ thống xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, đáng nhấn mạnh rằng có thể thấy những nhận xét thiên tài trong tập I và tập III của Tư bản luận về sự bành trướng tín dụng quá đáng lúc này lúc khác và về tác động gây khủng hoảng của nó. Có lẽ ông là người đầu tiên, hay chí ít cũng là một trong những người đầu tiên, chú ý đến hiện tượng rằng bành trướng tín dụng dẫn đến sản xuất thừa (theo thuật ngữ Marxian) như thế nào, tức là dẫn đến sản xuất vượt cầu thực sự, hay là dẫn đến thừa năng lực cần thiết để đạt mức sản xuất quá cao. Và quá trình bành trướng gia tăng này tiếp tục cho đến khi chuỗi cho vay bắt đầu đột ngột đứt tung.[10]
Trong một–hai thập kỷ qua đã có các kinh tế gia hàn lâm và các chuyên gia tài chính thực tiễn nhận ra những mối nguy hiểm tiềm ẩn trong việc cho vay vô trách nhiệm, tính toán sai lầm những rủi ro, và trong yếu kém của sự điều tiết hệ thống tín dụng, thậm chí đã đưa ra những kiến nghị để ngăn ngừa tai họa, nhưng người ta đã không lắng nghe họ. Những lời cảnh báo tỉnh táo này không đến từ các giới Marxist, cũng chẳng đến từ những kẻ thù cấp tiến của chủ nghĩa tư bản, mà đến từ những tín đồ chăm lo bảo vệ chủ nghĩa tư bản, từ các nhà phê phán tập quán cho vay hiện hành, từ các nhà cải cách hệ thống.
Còn bây giờ quay trở lại khung khổ kể chuyện chủ quan, tôi muốn nói vài lời về các tư tưởng đáng làm bài học nhất cho tôi từ những tư tưởng ngày nay vẫn còn đúng của Marx. Nhà bác học thiên tài này đã thực sự làm tràn ngập chúng ta với những dòng thác ý tưởng và các công cụ phân tích. Trong tiểu luận ngắn này tôi đã tranh luận với vài tư tưởng rất quan trọng của ông, và tôi đã ra hiệu rằng về phần mình tôi không chấp nhận chúng. Thế nhưng – nếu tôi vẫn có thể tiếp tục nói nhân danh cá nhân mình – có nhiều đóng góp quan trọng của Marx đối với tư duy khoa học, mà tôi vẫn tiếp tục chấp nhận, và tôi cố gắng sử dụng chúng. Tôi chỉ giới hạn ở vài thí dụ sau đây.
Hầu hết chúng ta thường dẫn chiếu đến Schumpeter, khi nói đến “sự sáng tạo hủy diệt”. Chúng ta nghĩ đến các nhà kinh doanh, các nghiệp chủ, những người tổ chức việc đưa ra các sản phẩm mới, các công nghệ mới, phương thức quản lý mới, chiếm lĩnh các thị trường mới. Và bên cạnh đó chúng ta nghĩ đến sự phát triển tư bản chủ nghĩa do Schumpeter mô tả, nó phá hủy thế giới cũ, tạo ra thế giới của riêng nó, phương thức sản xuất của riêng nó thế vào đó, áp đặt chúng lên xã hội. Tuy nhiên, chúng ta phải nói ngay, Marx và Engels đã mô tả quá trình này, lực lượng tạo ra và lực lượng hủy diệt của chủ nghĩa tư bản, trước rất lâu rồi, trong những dòng đầu tiên đầy quyến rũ của Tuyên ngôn Cộng sản. Theo quan niệm của kinh tế học chính trị Marxian các nhà tư bản có vai trò nổi bật trong tổ chức quá trình đổi mới kỹ thuật.
Trước và sau Marx sự chú ý của đa số các nhà kinh tế tập trung vào các trạng thái cân bằng, mà cụ thể là vào một trường hợp đặc biệt của cân bằng thị trường, khi cầu và cung cân bằng với nhau. Muộn hơn kinh tế học gọi trạng thái cân bằng đặc biệt này là cân bằng Walrasian. Bên cạnh Malthus, Marx là người mở đường của hướng nghiên cứu phân tích các trạng thái lệch khỏi cân bằng thị trường, cụ thể là không chỉ nghiên cứu những thăng giáng ngẫu nhiên xung quanh cân bằng thị trường (Walrasian), mà cả những sự lệch kéo dài nữa. Marx đặc biệt quan tâm đến thị trường sức lao động về khía cạnh này, trong đó cung cao hơn cầu không chỉ tạm thời mà kéo dài. Marx đã không thử đưa ra lời giải thích nhân khẩu học, mà đưa ra lời giải thích kinh tế học khi ông khảo sát hiện tượng mà ông gọi là “nạn nhân mãn [quá nhiều người] tương đối”. Ngày nay cũng tình trạng này, tình trạng dư cung sức lao động kéo dài, được kinh tế học sức lao động gọi là cân bằng thất nghiệp. (Xem thí dụ, Layard-Nickell-Jackman 2005, p. 8 và 11). Ít người nhớ rằng Marx là ông tổ mở đường. Về phần mình, tôi nhấn mạnh, trước hết tôi học từ Marx rằng đáng chú ý nhường nào đến những sự lệch kéo dài khỏi cân bằng thị trường.[11]
Tôi không biết chính xác lịch sử về khái niệm “chủ nghĩa tư bản” hình thành ra sao và được đưa vào tư duy khoa học như thế nào. Tôi tin, tôi không nhầm, nếu tôi khẳng định: từ lâu hầu hết các chính trị gia, các nhà bình luận và các nhà khoa học xã hội gắn sự đưa vào khái niệm “chủ nghĩa tư bản” với Marx và trào lưu tư tưởng Marxist, và đối sánh hệ thống tư bản chủ nghĩa thực sự hình thành về mặt lịch sử với một thế giới mới, với hệ thống xã hội chủ nghĩa mà trước đó Marx mới chỉ tiên tri và ao ước. Marx không hình dung cái sau (hệ thống xã hội chủ nghĩa) như một sự không tưởng, mà như một thực tế lịch sử chắc chắn sẽ xuất hiện.
Sự tạo khái niệm này gắn mật thiết với học thuyết liên quan đến các phương thức sản xuất kế tục nhau, khác nhau về những đặc trưng quan trọng nhất.
Thành phần quan trọng này của tòa lâu đài trí tuệ của Marx ngày nay vẫn có ảnh hưởng mạnh đến tư duy của tôi. Trong một bài viết của mình tôi gọi cách xem xét này là “khung mẫu hệ thống–system paradigm”, tức là cách xem xét không tách một lát (cắt) duy nhất, phần được giới hạn duy nhất của xã hội, ấy là lĩnh vực chính trị, lĩnh vực văn hóa và tư tưởng hay nền kinh tế, mà tập trung vào cái toàn thể do các phần đó tạo nên. Nó tập trung chú ý đến các phần khác nhau phụ thuộc lẫn nhau thế nào, những mối quan hệ nào hình thành giữa chúng. Nó không mô tả hệ thống trong bức ảnh tĩnh chụp chớp nhoáng, mà nó cố hiểu động học của hệ thống, như hệ thống diễn ra trong lịch sử. Marx là người mở đường vĩ đại và bậc thầy vô song của system paradigm. Cùng một lúc, trong một cá nhân, ông vừa là nhà kinh tế, nhà xã hội học, nhà khoa học chính trị và nhà sử học. Thời đó, đã chẳng ai dùng từ “liên ngành–interdisciplinary”, nhưng ông đã nêu một tấm gương về làm thế nào để vượt lên trên giới hạn chuyên ngành hạn hẹp và nghiên cứu với tư cách một nhà khoa học xã hội toàn diện.
Người ta thường hỏi, tôi có là nhà Marxist hay không? Câu trả lời của tôi dứt khoát là không.[12] Những người khác nói: tôi thuộc trường phái Áo, hay tôi là người theo trường phái Keynes, tân cổ điển hay tân tự do, và v.v. Tôi lắc đầu từ chối trong mỗi trường hợp. Tôi không là một tín đồ vô điều kiện của một trường phái hay chủ nghĩa nào cả. Nếu những người khác thử làm việc đó, tôi cũng chẳng để mình bị nhốt trong một cái hộp nào. Tôi ưa thú nhận rằng các thành tố của tư duy của tôi – mượn các từ châm biếm của Engels – hòa lẫn thành cháo biện chứng của kẻ ăn mày. Nếu tôi có thiện chí hơn với bản thân mình, tôi vui lòng nói rằng tôi cố gắng tích hợp nhiều loại trào lưu tư tưởng. Khi phải nêu tên những người đã có ảnh hưởng nhiều nhất đến tôi, tôi thường nhắc đến tên Schumpeter, Keynes, Hayek, nhưng cùng trong danh sách này tên của Karl Marx luôn đứng ở vị trí đầu tiên.
Tài liệu tham khảo
BENCE, G. – KIS, J. [1978]: Towards an East European Marxism, under the pseudonym Marc Rakovski, London: Allison and Busby.
BRÓDY, ANDRÁS [1970]: Proportions, Prices and Planning: A Mathematical Restatement of the Labor Theory of Value, Budapest – Amsterdam: Akadémiai Kiadó – North Holland.
BRUS, W. (1961) [1972]: The General Problems of the Functioning of the Socialist Economy, New York -London: Routledge.
COLLINS, P. [2008]: Karl Marx: Did he get it all right? Times, October 21, 2008.
[http://www.timesonline.co.uk](http://www.timesonline.co.uk) (Downloaded November 4, 2008.)
ELSTER, J. [1991]: Making Sense of Marx, Cambridge – Paris: Cambridge University Press – Maison des Sciences de l’Homme.
ENGELS, F. (1872) [1978]: On Authority, in Marx-Engels Reader, second edition (first edition in 1973), pp.730-733. New York: Norton.
ENGELS, F. (1981) [1988]: Introduction, in Karl Marx: The Civil War in France: The Paris Commune, pp.9-22. , New York: International Publishers..
FOLEY, D. [1986]: Understanding Capital: Marx’s Economic Theory, Cambridge MA: Harvard University Press.
KAUTSKY, K. (1918) [1964]: The Dictatorship of the Proletariat, University of Michigan Press.
KORNAI, J. [1980]: Economics of Shortage, Amsterdam: North-Holland
KORNAI, J. [1993]: The Socialist System, Princeton – Oxford, Princeton: University Press – Oxford University Press. (Hệ thống xã hội Chủ nghĩa, NXB Thông tin, 2002)
KORNAI, J.(2005) [2007]: By Force of Thought – Irregular Memoirs of an Intellectual Journey, Cambridge, Massachusetts and London, England: The MIT Press. (Bằng sức mạnh Tư duy, NXB Thanh Hóa, 2008)
LAYARD, R. – NICKELL, S. – JACKMAN, R. [2005]: Unemployment. Macroeconomic Performance and the Labor Market. Oxford: Oxford University Press.
LENIN, V. I. (1918) [1964]: The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky, Moscow: Foreign Languages Press.
MANDEL, E. [2008] Marx, Karl Heinrich (1818–1883), in Durlauf, S.N. – Blume, L.E. (eds.) The New Palgrave Dictionary of Economics. Second Edition. Vol. 5. pp. 384-405. Palgrave – Macmillan.
MARX, K – F. ENGELS (1848) [1969]: The Communist Manifesto, Marx-Engels Selected Works, Volume One, Moscow: Progress , pp. 98-137.
Marx, K. (1871) [1988]: The Civil War in France, in Karl Marx: The Civil War in France: The Paris Commune, New York: International Publishers.
MARX, K (1873) [1974]: Political Indifferentism, in Karl Marx: The First International and After, New York: Vintage Books
MARX, K. (1867) [1967]: The Capital: A Critique of Political Economy Vol. 1., New York: International Publishers.
MARX, K. (1863-1883) [1967]: The Capital: A Critique of Political Economy Vol. 3, New York: International Publishers.
MORISHIMA, M. [1973]: Marx’s Economics: A Dual Theory of Value and Growth, Cambridge: Cambridge University Press.
OZ, A. [2006]: How to Cure a Fanatic, Princeton: Princeton University Press.
ROEMER, E. J. (ed.) [1986]: Analytical Marxism, Cambridge, UK: Cambridge University Press.
ROEMER, E. J. (ed.) [1994]: Foundations of Analytical Marxism, Brookfield: Elgar.
TABBIT, F. [2006]: A Brief History, Scope, and Peculiarities of „Analytical Marxism”, Review of Radical Political Economics,
[http://www.sagepublications.com](http://www.sagepublications.com)
*Nguyễn Quang A dịch dựa vào nguyên bản tiếng Hungary, “Marx egy ketet-erópai értelmiségi szemével” và bản dịch tiếng Anh, “Marx through the eyes of an east european intellectual”. Có thể tiếp cận cả hai bản tại:
[http://www.colbud.hu/fellows/kornai.shtml](http://www.colbud.hu/fellows/kornai.shtml)
[1] Tôi cảm ơn Dániel Zsuzsa, Madarász Aladár, và Nagy Eszter vì sự giúp đỡ quý báu của họ cho việc soạn tiểu luận này. Tôi cảm ơn Brian McLean đã dịch sang tiếng Anh, cảm ơn Collegium Budapest và Đại học Trung Âu đã hỗ trợ nghiên cứu của tôi.
[2] Tôi chọn ra các công trình sau từ văn liệu gần đây và đương đại: Elster (1991), Foley (1986), Kolakowski (1978), Mandel (2008), Roemer (1986 và 1994) và Tabbit (2006).
Các sách giáo khoa về lịch sử lý thuyết được dùng ở các đại học phương Tây – hay chí ít các sách giáo khoa được xuất bản trong mười năm lại đây – có nhắc đến các công trình của Marx nhưng thường không phân tích hay đánh giá chúng một cách sâu sắc. Xem, thí dụ, Backhouse (2002) và Vaggi and Groenewegen (2006)
[3] Hồi ký tự sự của tôi được xuất bản bằng tiếng Hungary năm 2005. Kế tiếp là các lần xuất bản bằng tiếng Nhật và tiếng Anh, rồi đến tiếng Nga, Ba Lan và tiếng Việt. Bản tiếng Trung Quốc đang chuẩn bị. Cuốn sách được Tsuneo Morita dịch ra tiếng Nhật và được Nippon-Hyoron-Sha xuấ bản ở Tokyo.
[4] Amos Oz, nhà văn lớn của Israel, cũng rút ra những kết luận tương tự trong kiệt tác của ông: How to Cure a Fanatic [Chữa trị một kẻ cuồng tín thế nào] (2006).
[5] Không chỉ những người chưa bao giờ chịu ảnh hưởng của Marx có lập trường này, mà cả hầu hết các đại diện của cái gọi là “chủ nghĩa Marx giải tích – analytical Marxism” cũng có lập trường như vậy cho dù họ coi hầu hết các yếu tố của lý thuyết xã hội và triết học của Marx là của mình.
[6] Cuộc vật lộn với các tư tưởng của Marx và sự vượt từ từ qua chủ nghĩa Marx có thể thấy trong các công trình của nhiều nhà khoa học xã hội Đông Âu. Tôi chỉ nhắc đến hai công trình đáng chú ý và có ảnh hưởng, là cuốn sách của W. Brus (1972), xuất bản lần đầu tiên ở Ba Lan năm 1961, và nghiên cứu của G. Bence và J. Kis (1978). Bản xuất bản chui (samizdat) của cuốn sau đầu tiên được lưu truyền bất hợp pháp ở Hungary, rồi được xuất bản dưới một bút danh trong một tạp chí của người Hung di tản ở Paris.
[7] Tôi đã thử nêu các đặc trưng quan trọng nhất của hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa bằng vài dòng ngắn gọn. Các ý tưởng của tôi được trình bày chi tiết trong cuốn Hệ thống xã hội chủ nghĩa (1992, 2002).
[8] Về sự quan tâm được hun nóng đột ngột đến Marx, xem, thí dụ bài báo của tờ Times ở London (Collins 2008).
[9] Các ý tưởng của Marx về vấn đề này thường được diễn giải rằng xu hướng suất lợi nhuận giảm dần cuối cùng sẽ dẫn phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đến mất khả năng. Dựa vào những cân nhắc lý thuyết cũng như các sự thực lịch sử, đa số các nhà phê phán nghi ngờ bản thân xu hướng này. Về phần mình, tôi đồng ý với các nhà phê phán.
[10] Marx đã không tổng kết các ý tưởng của mình về các cuộc khủng hoảng có chu kỳ. Có lẽ những chỗ quan trọng nhất để dẫn chiếu đến ở đây là Tư bản luận tập III, chương 30. Mandel (2008) cho một tổng kết ngắn gọn về các ý tưởng của Marx liên quan đến các cuộc khủng hoảng.
[11] Hiện tượng trung tâm đối với nghiên cứu của tôi (Kornai 1980) là sự thiếu hụt kinh niên về hàng hóa và sức lao động xuất hiện trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, chính là ảnh đối xứng của hiện tượng dư thừa kéo dài do Marx và Keynes mô tả, tức là hiện tượng đối xứng với nó và có dấu ngược lại.
[12] Ngày nay ở Đông Âu, ngay cả những người năm 1989 vẫn bình tĩnh dạy “chủ nghĩa duy vật biện chứng” hay “kinh tế học chính trị” [Marxist] cũng trả lời là không. Tuyên bố trên của tôi có những tiền đề cá nhân khác. Như tôi đã nói ở đầu: tôi bắt đầu như một người Marxist. Thế nhưng, tháng 11-1956, sau khi các xe tăng Soviet đã tràn vào Budapest, tôi đã tuyên bố với bí thư đảng bộ địa phương lập trường chính trị của mình: hãy ghi nhận tôi không còn là người Marxist nữa. Tuyên bố này đã gây nhiều khó khăn cho đời sống của tôi sau đó, trong một thế giới hàn lâm nơi mà theo nghĩa đen của từ bắt buộc phải là người Marxist.
Ghi chú của Ba Sàm:
– Viện sĩ Kornai János, người Hungari, có nhiều sách rất có giá trị đã được dịch ra tiếng Việt (mời xem bài 10:Điểm sách – Bằng Sức Mạnh Tư Duy).
– TS Nguyễn Quang A, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển IDS, cũng là người dịch nhiều cuốn sách của Viện sĩ Kornal János.
Một vài ý kiến trao đổi của các nhà nghiên cứu (ngày 11,12-5-2009) sau khi đọc bài này:
1 – Tiến sĩ kinh tế Vũ Quang Việt:
Đúng như ông Kornai nói, Marx chính là đưa ra các biện luận để sau này Lenin, Stalin, Mao sử dụng xây dựng một thể chế độc tài, không phải của giai cấp mà của một hoặc một thiểu số người. “Các chế độ đó có toàn quyền để dẫn chiếu đến Marx, vì chúng đã thực hiện nhiệm vụ lịch sử vĩ đại do ông đề ra.”
…….
Tranh luận giữa Kautsky và Lenin mà Kornai nhắc tới thì đúng là tranh luận của một con người còn quan tâm đến con người nhân bản ” ái ngại rằng nhân danh quyền lợi của giai cấp vô sản người ta có thể bóp nghẹt ý chí của đa số, có thể lạm dụng quyền lực, thiểu số bị bỏ rơi không được bảo vệ.” với một người như Lenin hiểu rõ quyền lực là gì nhưng lại tin tưởng ngờ nghệch rằng (nếu ta còn có cảm tình với Lenin) con người “cách mạng ” có thể dùng quyền lực đúng đắn.
Đúng như Kornai viết:
Marx đã bỏ qua bản thân vấn đề, bỏ qua toàn bộ lĩnh vực vấn đề khó giải quyết về sự bảo vệ chế định của các quyền tự do và quyền con người. Sự khinh thường nhạo báng này [của Marx] đã ăn sâu vào Lenin và vào những môn đồ trung thành của ông.
……
Ngày nay đã có thể thấy rằng sự khinh bỉ dân chủ trong các bài viết của Marx dường như đã chuẩn bị mặt bằng mà trên đó tòa nhà chuyên chế Leninist–Stalinist–Maoist được dựng lên, đã làm tê liệt sự kháng cự chống áp bức trong những tín đồ của tư tưởng Marxian.
Vấn đề không chỉ là dân chủ vì số đông có thể bỏ phiếu đa số truất quyền của phụ nữ, truất quyền suy nghĩ độc lập như trong xã hội muslim quá khích hiện nay, và có khi có lúc trong xã hội cộng sản thời Stalin và Mao dân chúng cũng có thể sẵn sàng bỏ phiếu như thế. Vấn đề còn là quyền (tự do) của thiểu số, quyền (tự do) của cá nhân, hay nói chung là quyền con người. Tức là làm sao hạn chế quyền của những người nắm quyền lực của nhà nước. Ở chủ nghĩa xã hội thì đây là vùng trắng, vì không có thể chế cân bằng và kiểm soát quyền lực.
Các đóng góp khác về kinh tế của Marx như động lực phát triển, business cycles, phân tích động thay vì phân tích tĩnh, v.v. vẫn có giá trị về mặt tư tưởng, nhưng tôi nghĩ về mặt chuyên môn chỉ còn giá trị lịch sử.
Điều này cho thấy cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản hiện nay sẽ đưa đến một chủ nghĩa tư bản với các pháp qui cần thiết nhằm hạn chế sự thao túng thị trường tài chính chứ không thể dẫn đến một loại chủ nghĩa Marx kiểu mới được.
2- Nhà nghiên cứu Lữ Phương:
Nhân đọc bài của Kornai viết về Marx do Nguyễn Quang A dịch, sau đó đọc thêm được mấy dòng nhận định cùa Vũ Quang Việt, do có quan tâm chút ít đến vấn đề này, tôi cũng có mấy ý nghĩ sau đây, mạo muội gửi đến quý vị tham khảo:
Trong kinh nghiệm của tôi, tôi cho rằng những nhà kinh tế, những người hoạt động chính trị, nhân danh cho những lợi ích thực tiễn để đọc Marx, rồi khen hay chê phần nhiều đều hời hợt, không nghiêm chỉnh, không thật đáng tin. Chủ đề mà Marx đề cập là kinh tế chính trị chứ không phải kinh tế thực hành và chỗ đứng mà ông dựa vào để phê phán thứ kinh tế chính trị ấy chính là cái quan điểm triết học-chính trị của ông về con người, về lịch sử.
Những người cộng sản kiểu Lenin, Stalin, Mao Trạch Đông… khi theo Marx để chống lại những chính sách tư bản ăn cướp, thực dân, đế quốc đã xử sự với tư tưởng của ông theo kiểu chính trị thực dụng. Những tệ hại mà họ gây ra là sau khi đạt được mục đích rồi họ vẫn xài Marx theo cách đó: họ xem những suy lý triết học chính trị của Marx như là kinh thánh và dùng bạo lực áp dụng vào cái gọi là “xây dựng kinh tế”. Chẳng có gì là kinh tế trong chính sách tập thể hoá của Stalin. Chẳng có gì là kinh tế trong những lò luyện thép gia đình của Mao. Kể cả cái gọi là “cải cách ruộng đất” của Bắc Việt Nam v.v…
Cũng xin nói thêm: cũng chẳng có gì là “mácxít’ trong những thứ quỷ quái ấy cả!
Những người theo kinh tế tư bản, dựa vào những nguyên lý kinh tế tự do, hay dẫn ra một số câu của Marx để so sánh, rồi cho rằng chính Marx phải chịu trách nhiệm về những gì mà những kẻ độc tài đã nhân danh Marx để gọi là”vận dụng” vào việc xây dựng nên cái mô hình mácxít về “chủ nghỉa xã hội”, những nhà kinh tế này cũng chỉ lý sự một cách “vô duyên” không kém gì những kẻ độc tài mà họ chống lại: họ cũng hoàn toàn không chú ý gì đến cái tính chất lôgích trong biện luận cùng với hàng loạt những điều kiện Marx đã hình dung cho cái viễn cảnh, cũng lôgích, mà ông suy ra trong quá trình phê phán kinh tế chính trị tư bản chủ nghĩa thời ông.
Cũng xin nói thêm: những nhà kinh tế ấy chỉ chống một hình rơm của Marx!
Đưa ra những kết luận về sự lỗi thời của học thuyết Marx cũng là vớ vẩn – triết học không phải là cái kiểu áo ta mặc, không có thứ triết học nào hợp thời hay lỗi thời cả – cách diễn đạt đó không khác gì cách ăn nói của những kẻ mộng du nhắm mắt nhắm mũi bảo vệ Marx như một chân lý ngàn năm. Điều đáng suy ngẫm về Marx sau hơn 150 chủ nghĩa Marx ra đời, với bao nhiêu đổi thay xảy ra trên mặt đất, không còn phải là tính khả thi hay không của nó nữa mà là sự tồn tại của những cơn đau có thật do một chế độ tư bản vô tâm, vô cảm, ngạo mạn, huênh hoang gây ra cho con người, vẫn còn kéo dài từ khi Marx nêu ra như một nghiệm sinh, cho đến nay có vẻ như vẫn vô phương chấm dứt.
Cũng xin nói thêm điều này: cái thứ chủ nghĩa tư bản ấy không phải chỉ lộng hành bên Mỹ mà đang tác oai tái quái trên đất nước Việt Nam, tệ hại hơn nhiều lần!
Tất cả những xét đoán về Marx, với chúng ta ngày nay, thiết nghĩ chỉ có bấy nhiêu đó mới đáng gọi là quan trọng. Tôi cho rằng Kornai đã suy nghĩ về Marx như một nhà kinh tế tầm thường: theo sự trình bày của ông thì ông theo Marx cũng chỉ vì chính trị thực dụng, nay ông bỏ Marx mà vẫn vớt vát mấy điều để xài cho được thì cũng chỉ vì lý do đó thôi – chẳng có gi khác cả.
3- Trao đổi lại của Tiến sĩ Vũ Quang Việt:
Xin góp lại vài lời với anh Lữ Phương. Có những cái tôi đồng ý và có những cái không.
Marx vừa là nhà triết học, nhà kinh tế chính trị học, và nhà vận động cách mạng.
Marx với tư cách là nhà triết học thì các nhà tư tưởng và trường học sẽ không bao giờ bỏ qua được. Biện chứng pháp duy vật là đóng góp lớn của Marx và là một trong những phương pháp (không phải duy nhất) phân tích xã hội có giá trị lớn. Điều này tôi đồng ý với anh Lữ Phương.
Với tư cách là nhà kinh tế chính trị học thì việc phân tích kinh tế tư bản ở thời Marx sống và ảnh hưởng của chúng đến xã hội và chính trị là điều các học giả vẫn cần tiếp tục học tập, kể cả phương pháp lý luận, mà có cái đã được các nhà kinh tế hiện đại sử dụng và phát triển (tôi thí dụ như mô hình vào ra và cả một phần quan trọng trong hệ thống tài khoản quốc gia nhằm đo lường nền kinh tế đang là chuẩn mực quốc tế là dựa vào Marx). Tuy nhiên nhiều phương pháp dùng để phân tích kinh tế và nhiều kết luận đã lỗi thời không còn phù hợp. Có lẽ chúng ta cũng dễ đồng ý về nhiều điểm ở đây.
Nhưng cái quan trọng có thể nói là đã ảnh hưởng lớn đến thế kỷ 20 là Marx với tư cách là nhà vận động cách mạng, mà tư tưởng của ông đã được các nhà chính trị như Lenin, Stalin, Mao tiếp nhận. Điểm này là điều không thể bỏ qua, và không thể cho rằng nó không nằm ngay trong tư tưởng của Marx. Đây chính là điều mà Kornai viết về nó. Tôi cho rằng bất cứ một nhà triết học nào bàn về con người, bàn về mâu thuẫn, bàn về biện chứng, rồi cổ võ cho một hình thức xã hội nhất định mà không bàn về quyền lực và lạm dụng quyền lực thì là điều thiếu sót lớn.
Cải cách ở Việt Nam hiện nay và trong tương lai về cơ bản cũng đòi hỏi việc giải quyết vấn đề quyền lực và lạm dụng quyền lực trong xã hội. Và nói theo kiểu Marx thì đây là cuộc vận động biện chứng giữa các lực lượng trong xã hội. Tôi nói “theo kiểu” có nghĩa là tôi không dùng quan niệm đấu tranh giai cấp ở đây.
—-
Nguồn: ABS


markdown:
# .za
|Năm ra đời||
|[TLD](/wiki/TLD) [Tên miền quốc gia cấp cao nhất](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [ZADNA](/w/index.php?title=ZADNA&action=edit&redlink=1) [ZADNA](/w/index.php?title=ZADNA&action=edit&redlink=1) [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) **.co.za**; thay đổi với những domain còn lại [Articles of Association of ZADNA](http://www.zadna.org.za/documents/DNA_Articles2.pdf) [ZADNA](http://www.zadna.org.za/) **.za** là [tên miền](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n) [Internet](/wiki/Internet) cấp cao nhất dành cho quốc gia ( [ccTLD](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t)) [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), Được quản lý bởi [ZADNA](http://www.zadna.org.za/).
Đây chính là tên miền mở rộng Internet chính thức và thuộc chủ quyền của
[Chính phủ Cộng hòa Nam Phi](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi&action=edit&redlink=1). Đúng ra, tên miền của Nam Phi phải là SA *(South Africa)* chứ không phải là ZA như hiện nay. Có vài cách giải thích cho việc sử dụng ZA:
- ZA là viết tắt của hai từ
*Zulu Africa*(Zulu là dân tộc lớn nhất tại Nam Phi).
- ZA là viết tắt của từ tiếng Hà Lan
*Zuid-Afrika*vì tiếng Hà Lan là ngôn ngữ chính của Nam Phi trước khi được thay bằng tiếng [Afrikaans](/wiki/Afrikaans)năm 1925, 65 năm trước khi.za ra đời.
- Tên miền
[.sa](/wiki/.sa)đã được sử dụng bởi [Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi).
### Các tên miền cấp 2[
[sửa](/w/index.php?title=.za&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=.za&action=edit§ion=1)]
- ac.za
- city.za
- co.za
- edu.za
- gov.za
- law.za
- mil.za
- nom.za
- org.za
- school.za
## Liên kết[
[sửa](/w/index.php?title=.za&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=.za&action=edit§ion=2)] [whois của IANA về.za](http://www.iana.org/root-whois/za.htm) [ZADNA](http://www.zadna.org.za/) [đăng ký tên miền.co.za](http://www.coza.net.za/) [Website của Công ty Bưu Điện Lớn Nhất Cộng Hòa Nam Phi Telkom](http://www.telkom.co.za) [Website của công ty điện thoại di động lớn nhất Cộng Hòa Nam Phi Vodacom](http://www.vodacom.co.za)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.09:-77.65:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)

Content-Language: vi


markdown: Libero velit id eaque ex quae laboriosam nulla optio doloribus! Perspiciatis, libero, neque, perferendis at nisi optio dolor!

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private

Set-Cookie: _orig_referrer=; expires=Sun, 06-May-2018 03:52:38 GMT; path=/; HttpOnly

X-Page: collection-detail

X-Cache: miss

P3P: CP="NOI DSP COR NID ADMa OPTa OUR NOR"

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
Bộ mã hóa Tamagawa
Tốc độ quay của động cơ bước được xác định bởi tốc độ xung và góc quay của nó được xác định bởi số lượng xung. Động cơ Servo, encoder vòng quay Tamagawa Viêt Nam Những tín hiệu kỹ thuật số cho phép điều khiển vòng lặp mở, mà không yêu cầu cấu trúc thông tin phản hồi.
Bộ mã hóa vòng quay Encoder Tamagawa, Mặt khác góc bước đơn vị được xác định bởi các cơ cấu cơ khí của một rotor và stator. Các động cơ bước cũng được gọi là Stepping Motor, stepper hoặc xung động cơ vì không có tên thống nhất được thành lập. Tamagawa Seiki Co., Ltd.
Encoder Tamagawa
Đại lý bộ mã hóa vòng quay Tamagawa
Encoder Tamagawa vietnam
Model :
Gia tăng mã hóa; TS5150, TS5300, TS5100, TS5000, TS5080, TS5170, TS5410, TS5200N300, TS5200N500, TS5200N400, TS5270
Tuyệt đối mã hóa;. OAS50, OAS68, OAS66, OAS66, TS5668N20, TS5643N110, TS5667N120, TS5669N220, TS5667N420, TS5647 TS5648, TS5667N253, TS5667N650
DC servomotor TRE series (30, 60, 100, 200 W)
- TRE Dòng 30w; TS3253, TS3353, TS1983 -Tamagawa vietnam
- TRE Dòng 60W; TS3252, TS3352, TS1982
- TRE Dòng 100W; TS3251, TS3351, TS1981
- TRE Dòng 200W; TS3250, TS3350, TS1980
TS3748, TS3747, TS3062, TS3764, TS3063, TS3728, TS3727, TS3092N11, TS3152, TS3081, TS3761, TS3078
Bộ mã hóa vòng quay Tamagawa, Cảm biến vòng quay Tamagawa, Encoder Tamagawa, Encoder Tamagawa vietnam, Đại lý Tamagawa, Đại lý phân phối encoder Tamagawa
Để biết thêm chi tiết thông tin và tư vấn miễn phí với giá cả hợp lý hãy gọi cho chúng tôi.
Huỳnh Thanh Giàu
[Technical Support & Senior Sales Eng ]
[Cellphone] +84 938 906 663
[Email ] giau@hgpvietnam.com
Online contact :
Skype: giau_12
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
**Hoặc**

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate


markdown:
15:52 - 25/09/0
Nguồn: Laodong.vn
Xem đầy đủ nội dung trích dẫn
0
nhã ca
Thích -
Trả lời -
10
- 16:10 - 25/09
Teamo
Thích -
0
- 19:07 - 25/09
Tungphuong Tran
Thích -
Trả lời -
3
- 17:18 - 25/09
4444
- 17:44 - 25/09
trần minh cẩm Trần
- 18:14 - 25/09
QuocKhanh
- 19:06 - 25/09
Chotestmay
Thích -
Trả lời -
2
- 21:09 - 25/09
Vitalk.vn
Skid tam//24 phút
mod_dung_ban_em//34 phút
An Nguyễn//1 giờ
xanh Cat//2 giờ
thanh nguyễn
//
2 giờ
0
seven7//3 giờ
mod_dung_ban_em//10 giờ
Xabong//13 giờ
yahooooo//15 giờ
le anh quan
//
16 giờ
0
seven7//10:11 - 20/04
DeathCode
ối zời ơi
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Hoặc
Đăng ký tài khoản
Thích - Trả lời - 10
- 16:10 - 25/09
Thích - 0
- 19:07 - 25/09
Thích - Trả lời - 3
- 17:18 - 25/09
Thích - Trả lời - 3
- 17:44 - 25/09
Thích - Trả lời - 3
- 18:14 - 25/09
Thích - 0
- 19:06 - 25/09
Thích - Trả lời - 2
- 21:09 - 25/09

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222711170%22%5D; expires=Sun, 22-Apr-2018 04:18:13 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
Qúy Khách Xem Chi Tiết Tại Website ...... http://suachuamaytinhtaihanoi.vn
SỬA MÁY IN TẠI NHÀ HÀ NỘI…GIÁ RẺ gọi 0982.246.237
ĐỔ MỰC MÁY IN TẠI NHÀ HÀ NỘI..GIÁ RẺ gọi 0906.187.469
SỬA MÁY TÍNH_LAPTOP_MÁY FAX_CAMERA 024.629.363.44
phục vụ nhanh chóng tại tất cả các quận huyện trung tâm trong và ngoại thành hà nội
Giảm giá ngay 10% đến 20% cho khách hàng mới gọi lần đầu và khách quen
__CHUYÊN__: MUA BÁN_SỮA CHỮA LAPTOP_MÀN HÌNH LCD_TIVI LCD_MÁY IN_MÁY FAX..CÁC LOẠI _ Mua Máy In Cũ giá Cao nhất Hn
“SJC-COMPUTER _ MỌI LÚC-MỌI NƠI”
Với đội ngũ kỹ thuật lành nghề và được trang bị đầy đủ trang thiết bị làm việc sẽ giúp bạn rút ngắn khoảng thời gian chờ đợi nhất … chỉ sau 15 phút đã có mặt
__chúng tôi phục vụ cả __“T7&CN trong và ngoài giờ hành chính”
Làm việc từ 7h sáng đến 21h tối .... 24/24h
có hóa đơn
__VAT__ cho cá nhân,cơ quan và công ty có nhu cầu
DỊCH VỤ MÁY VĂN PHÒNG_GIA ĐÌNH_CƠ QUAN_TẠI NƠI SỬ DỤNG
“1 Người Gọi Vạn Lần,Hơn Vạn Người Gọi 1 Lần”
“Giá thành chỉ là 1 phần,tinh thần phục vụ mới cần đắn đo”
LÀM THEO GIÁ THỊ TRƯỜNG
{ Giá từ 70 ngàn đến 100 ngàn tùy vào số lượng và chất lượng nhé }
Nếu 1 cát trích
__{hộp mực}__đối với đơn vị khác làm chỉ đổ mực được khoảng 3 đến 5 lần là hỏng…thì với chúng tôi cam đoan sẽ được gấp 5 đến 7 lần con số đó mà chưa hỏng “ __kể cả với máy__” vì với gần 10 năm làm dich vụ chúng tôi mới chỉ thay thế __cát trích__ trên đầu ngón tay…đó là 1 cam kết
Bạn không bận tâm khi máy in hết mực và gặp sự cố, hãy nhấc máy điện thoại và quay số phòng kỹ thuật:
Xin quý khách vui lòng LƯU số điện thoại vào danh bạ để tiện liên lạc khi có vấn đề cần hỗ trợ _0982.246.237
“Nếu tốt xin hãy chia sẻ cùng mọi người,còn chưa tốt xin hãy nói với chúng tôi”
__TRUNG TÂM CÔNG NGHỆ THÔNG TIN & TRUYỀN THÔNG _SJC__ __TRUNG TÂM ĐIỀU HÀNH KỸ THUẬT__
LIÊN HỆ: 0982.246.237 HOẶC 024.629.363.44
Và 0906.187.469 ( MR: THỌ )
máy tính _máy in của bạn có vấn đề. hãy gọi ngay và bạn ko phải chờ lâu_chỉ 15 phút sau nhân viên sẽ có mặt tại nơi yêu cầu:
Sửa lỗi máy in kẹt giấy,ko cuốn giấy,bản in bẩn,đen lề,in mờ,ko in được,báo đèn đỏ,kéo nhiều tờ,ko nhận lệnh in,ko nhận hộp mực,rách bao lụa,lô ép,hỏng trống,gạt…giá rẻ
SỬA MÁY TÍNH TẠI NHÀ HÀ NỘI _ CÀI WIN...CÁC LOẠI,DIỆT VIRUT,CÀI PHẦN MỀM...VỆ SINH CASE...LẮP MẠNG WIFI,LAN...LẮP CAMERA GIÁM SÁT...TƯ VẤN MUA BÁN,SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊĐIỆN TỬ ...AN TOÀN VÀ TỐT NHẤT…..???
hiện nay sau nhiều năm hoạt động chúng tôi đã làm việc với rất nhiều khách hàng lớn và khó tính như: Phòng Cảnh Sát Môi Trường,Phòng CSPCCC,CSCĐ,học viên AN,hv KTQS,hv CTQGHCM,CA quận HĐ,Q H MAI….ĐHNN,ĐHTT,ĐHSP,CĐ các loại…bộ KH và CN,bộ TN và MT,bộ KH và ĐT,Bộ CA và Ngoại Giao…. Viện Vật Lý, Viện NN,V DC,Viện ATTP,V TC…và rất nhiều tập đoàn,công ty,tổ chức,cá nhân…..đã tin tưởng gọi dịch vụ của chúng tôi và để quyền lợi của khách hàng được đảm bảo chúng tôi luôn có những chương trình ưu đãi như : khi đổ mực hoặc sửa máy với số lượng trên 5 máy {hoặc trên 500 ngàn cho 1 lần sửa} khách hàng sẽ được
__trừ tiền trực tiếp__ tùy vào giá trị sản phẩm….nhưng vẩn yên tâm về chất lượng của sản phẩm mà mình vừa thay thế.
Tận tình-chu đáo!hãy liên hệ ngay cho chúng tôi để được phục vụ tốt nhất”!
Qúy khách có gần nhũng địa điểm này ko-hãy gọi ngay để được trợ giúp
CƠ SỞ 1: _191/54/7 LƯƠNG THẾ VINH…………………THANH XUÂN
CƠ SỞ 2: _L13-F12- KHU ĐÔ THỊ ĐẠI TỪ………………..HOÀNG MAI
CƠ SỞ 3: _91/27/6 YÊN HÒA…………………………………CẦU GIẤY
CƠ SỞ 4: _VP-32/78 NGÕ 54 NGUYỄN CHÍ THANH…ĐỐNG ĐA
CƠ SỞ 5: _11 TỔ 11 K3 CẦU DIỄN_MỸ ĐÌNH…………..TỪ LIÊM
CƠ SỞ 6: _Số 45 - Ngõ 3 Hà Trì 4 - Hà Cầu …….Hà Đông
CƠ SỞ 7: _149/67 /4 LẠC LONG QUÂN…………………..TÂY HỒ
CƠ SỞ 8: _52/NGÕ 73/16 NGUYỄN LƯƠNG BẰNG…ĐỐNG ĐA
CƠ SỞ 9: _55/7/32 ĐỖ ĐỨC DỤC - MỄ TRÌ……………..TỪ LIÊM
CƠ SỞ 10: _319/38/52 ĐỘI CẤN……………………………….BA ĐÌNH
__xin khách hàng lưu ý:__
Hiện nay do cạnh tranh và sức ép thị trường {vì ko có chỗ đứng và ko có khách} 1 số công ty và cá nhân có tung ra 1 số khuyến mại hấp dẫn như đổ mực in chỉ với giá 60 ngàn…thay thế linh phụ kiện giá rẻ…. “dẫu biết rằng tiền nào của đó” nhưng nhiều khách hàng vẫn tin tưởng gọi dịch vụ…mà ko biết rằng cái giá phải trả khi họ đã có được khách hàng…..nếu tính cho chi phí dịch vụ 1 lọ mực 60k trên 1 lần đổ thì….trừ chi phí cửa hàng,giao dịch,nhân viên,xăng xe,điện thoại,quảng cáo,vé gửi xe,bảo hiểm chất độc {mực in bằng chì nên rất độc khi tiếp xúc nhiều} …và 1 số thứ có thể phát sinh….thì liệu rằng hộp mực 60k đó giá gốc của nó là bao nhiêu { liệu có phải 10k cho 1 hộp mực…chất lượng của nó thế nào đây } và họ thu về bao nhiêu cho 1 lần đổ….thế nên khi họ đã có khách hàng thì họ sẽ tìm đủ cách để lấy tiền….vd như: đưa thợ mới học việc đi làm,mang máy về thay đồ,thay đồ ko đảm bảo_nhưng vẫn báo giá cao,khi đổ mực hoặc sửa máy thì cố tình làm hỏng,bỏ bớt ốc vít,lò xo….sẽ thiếu sự nguyên bản của 1 hộp mực cần có và 1 máy in đúng chuẩn…như thế thì chẳng mấy chốc mà khách hàng phải thay linh kiện hoặc cát tríc mới…??? “khách hàng ko nên gọi đơn vị ko có chuyên môn vd như: nhân viên giao văn phòng phẩm cũng đổ mực in,sửa máy in…hoặc đại loại kiểu đó…vì họ rất dễ làm hỏng hộp mực và máy…hoặc có đổ hay sửa được thì cũng phải mang qua đơn vị khác làm giúp..nên chi phí sẽ cao hơn và thời gian chờ nhiều hơn…..và khi thay thế hay sửa chữa k/h nên theo dõi để tránh bị đổi đồ…nên kiểm tra kỹ trước và sau khi song việc….???”
__Đó là 1 số dẫn chứng mà chúng tôi đưa ra để khách hàng lưu ý để tránh được phần nào….còn về phần chúng tôi,xin cam đoan với khách hàng rằng điều đó sẽ ko sảy ra…bởi chúng tôi ko nghĩ sẽ làm 1 lần mà là nhiều lần…vì phương châm làm việc của chúng tôi là:__
“1 Người Gọi Vạn Lần,Hơn Vạn Người Gọi 1 Lần” và {Giá thành chỉ là 1 phần...tinh thần phục vụ mới cần đắn đo }
chúng tôi luôn đảm bảo rằng khi bạn gọi,bạn sẽ nhận được phục vụ tốt nhất,hài lòng nhất,nhanh nhất,thợ giỏi và có tâm với nghề nhất,giá cả hài hòa nhất,bảo hành đúng chuẩn nhất…???
“SJC luôn mang đến sự hài lòng của quý khách hàng bằng Sự nhiệt tình và chất lượng dịch vụ,chúng tôi phục vụ cả T7&CN trong và ngoài giờ hành chính”
CHÚNG TÔI CHUYÊN CẤP
HỘP MỰC {cartridge} MÁY IN CANON + HP + SAMSUNG A4 GIÁ RẺ
LINH KIỆN TRỐNG+GẠT+LỤA+TRỤC…CÁC LOẠI.. GIÁ RẺ
+Thay Trống Máy In/Gạt Mực/Gạt Từ/Trục Cao Su/Trục Từ….Cho Tất Cả Các Dòng Máy In Laser Đen Trắng …..Giá Rẻ
+ Thay Phim Máy Fax Các Loại …giá rẻ
+ Hộp Mực 12A/49A/FX9/35A/85A/53A/EP25/325/78… giá rẻ
+Thay Nguồn,Lô Sấy,Ép,Lụa, Card formatter….giá rẻ
+ĐỔ MỰC VÀ SỬA MÁY IN TẠI NỘI THÀNH HÀ NỘI....giá rẻ
…………………………………………………………………………….
Tận tình-chu đáo!hãy liên hệ ngay cho chúng tôi để được phục vụ tốt nhất”!
Chúng tôi cam kết khắc phục tại nhà,cơ quan trong 20 phút kể từ khi nhận được thông tin từ phía khách hàng.ngoài ra chúng tôi còn phục vụ cả trong và ngoài giờ hành chính vào tất cả các ngày trong tuần.
tất cả đều được phục vụ tại nhà nếu quý vị cần đến_mọi lúc mọi nơi
giá sẽ rẻ hơn thị trường 20_30k nếu các bác call em
TRUNG TÂM CÔNG NGHỆ THÔNG TIN & TRUYỀN THÔNG _SJC
DV Sửa máy tính tại nhà, Văn phòng, Cơ quan:
- Cài đặt Windows, Word, Exel, Fonts, Autocad,...
- Phần mềm kế toán, phần mềm chuyên ngành.
- Sửa lỗi Windows, Office, lỗi Fonts chữ, …
- Cứu dự liệu bị mất do xoá nhầm, format, fdisk, …
- Sửa lỗi máy treo, khởi động lại, máy chạy chậm…
-Diệt Virus, cài đặt phần mềm diệt Virus, cập nhật virus
- Sửa lỗi mất kết nối mạng Internet, mạng Lan, Wifi.
- Bảo trì phòng Game - Net.
- Nâng cấp, thay thế,Sử lý sự cố mạng internet:lan,wifi….
DV
__đổ mực __Sửa máy in tại nhà, Văn phòng, Cơ quan:
+ ĐỔ MỰC và SỬA MÁY IN CANON LPB: 2900/3000/4320/1210/4350/6000/3050/3300/3250/d520/6300/3010/6650dn/3370/3010/6200/151/3500/221/226/217/4820/4750/……………….???
+ ĐỔ MỰC và SỬA MÁY IN HP Laser Jet:
1536/1212/125a/1132/1005/1006/2014/2015/3005/1606/2727/1102/127/2035/130/402/706/227/225/251/5200/400………………???
+ ĐỔ MỰC và SỬA MÁY IN Sam Sung :
1660/1640/ 4300/4521/4623/1866/3201/1671/2020/2825 …..reset các loại máy SamSung
+ ĐỔ MỰC và SỬA MÁY IN….. Brother /Panasonic/Epson/Xerox/Rico
__Khắc Phục Sự Cố, Đổ Mực Tất Cả Các Loại Máy In Đa Năng__
Dịch vụ sửa chữa tại nhà giá rẻ_nhanh nhất_hiệu qủa nhất
TRUNG TÂM ĐIỀU HÀNH KỸ THUẬT
LIÊN HỆ: 0982.246.237 HOẶC 024.629.363.44undefinedundefined
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
**Hoặc**


markdown:
Qúy Khách Xem Chi Tiết Tại Website ...... http://suachuamaytinhtaihanoi.vn
SỬA MÁY IN TẠI NHÀ HÀ NỘI…GIÁ RẺ gọi 0982.246.237
ĐỔ MỰC MÁY IN TẠI NHÀ HÀ NỘI..GIÁ RẺ gọi 0906.187.469
SỬA MÁY TÍNH_LAPTOP_MÁY FAX_CAMERA 024.629.363.44
phục vụ nhanh chóng tại tất cả các quận huyện trung tâm trong và ngoại thành hà nội
Giảm giá ngay 10% đến 20% cho khách hàng mới gọi lần đầu và khách quen
__CHUYÊN__: MUA BÁN_SỮA CHỮA LAPTOP_MÀN HÌNH LCD_TIVI LCD_MÁY IN_MÁY FAX..CÁC LOẠI _ Mua Máy In Cũ giá Cao nhất Hn
“SJC-COMPUTER _ MỌI LÚC-MỌI NƠI”
Với đội ngũ kỹ thuật lành nghề và được trang bị đầy đủ trang thiết bị làm việc sẽ giúp bạn rút ngắn khoảng thời gian chờ đợi nhất … chỉ sau 15 phút đã có mặt
__chúng tôi phục vụ cả __“T7&CN trong và ngoài giờ hành chính”
Làm việc từ 7h sáng đến 21h tối .... 24/24h
có hóa đơn
__VAT__ cho cá nhân,cơ quan và công ty có nhu cầu
DỊCH VỤ MÁY VĂN PHÒNG_GIA ĐÌNH_CƠ QUAN_TẠI NƠI SỬ DỤNG
“1 Người Gọi Vạn Lần,Hơn Vạn Người Gọi 1 Lần”
“Giá thành chỉ là 1 phần,tinh thần phục vụ mới cần đắn đo”
LÀM THEO GIÁ THỊ TRƯỜNG
{ Giá từ 70 ngàn đến 100 ngàn tùy vào số lượng và chất lượng nhé }
Nếu 1 cát trích
__{hộp mực}__đối với đơn vị khác làm chỉ đổ mực được khoảng 3 đến 5 lần là hỏng…thì với chúng tôi cam đoan sẽ được gấp 5 đến 7 lần con số đó mà chưa hỏng “ __kể cả với máy__” vì với gần 10 năm làm dich vụ chúng tôi mới chỉ thay thế __cát trích__ trên đầu ngón tay…đó là 1 cam kết
Bạn không bận tâm khi máy in hết mực và gặp sự cố, hãy nhấc máy điện thoại và quay số phòng kỹ thuật:
Xin quý khách vui lòng LƯU số điện thoại vào danh bạ để tiện liên lạc khi có vấn đề cần hỗ trợ _0982.246.237
“Nếu tốt xin hãy chia sẻ cùng mọi người,còn chưa tốt xin hãy nói với chúng tôi”
__TRUNG TÂM CÔNG NGHỆ THÔNG TIN & TRUYỀN THÔNG _SJC__ __TRUNG TÂM ĐIỀU HÀNH KỸ THUẬT__
LIÊN HỆ: 0982.246.237 HOẶC 024.629.363.44
Và 0906.187.469 ( MR: THỌ )
máy tính _máy in của bạn có vấn đề. hãy gọi ngay và bạn ko phải chờ lâu_chỉ 15 phút sau nhân viên sẽ có mặt tại nơi yêu cầu:
Sửa lỗi máy in kẹt giấy,ko cuốn giấy,bản in bẩn,đen lề,in mờ,ko in được,báo đèn đỏ,kéo nhiều tờ,ko nhận lệnh in,ko nhận hộp mực,rách bao lụa,lô ép,hỏng trống,gạt…giá rẻ
SỬA MÁY TÍNH TẠI NHÀ HÀ NỘI _ CÀI WIN...CÁC LOẠI,DIỆT VIRUT,CÀI PHẦN MỀM...VỆ SINH CASE...LẮP MẠNG WIFI,LAN...LẮP CAMERA GIÁM SÁT...TƯ VẤN MUA BÁN,SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊĐIỆN TỬ ...AN TOÀN VÀ TỐT NHẤT…..???
hiện nay sau nhiều năm hoạt động chúng tôi đã làm việc với rất nhiều khách hàng lớn và khó tính như: Phòng Cảnh Sát Môi Trường,Phòng CSPCCC,CSCĐ,học viên AN,hv KTQS,hv CTQGHCM,CA quận HĐ,Q H MAI….ĐHNN,ĐHTT,ĐHSP,CĐ các loại…bộ KH và CN,bộ TN và MT,bộ KH và ĐT,Bộ CA và Ngoại Giao…. Viện Vật Lý, Viện NN,V DC,Viện ATTP,V TC…và rất nhiều tập đoàn,công ty,tổ chức,cá nhân…..đã tin tưởng gọi dịch vụ của chúng tôi và để quyền lợi của khách hàng được đảm bảo chúng tôi luôn có những chương trình ưu đãi như : khi đổ mực hoặc sửa máy với số lượng trên 5 máy {hoặc trên 500 ngàn cho 1 lần sửa} khách hàng sẽ được
__trừ tiền trực tiếp__ tùy vào giá trị sản phẩm….nhưng vẩn yên tâm về chất lượng của sản phẩm mà mình vừa thay thế.
Tận tình-chu đáo!hãy liên hệ ngay cho chúng tôi để được phục vụ tốt nhất”!
Qúy khách có gần nhũng địa điểm này ko-hãy gọi ngay để được trợ giúpundefinedundefined
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
**Hoặc**


markdown:
Tại sao lại khởi tố bố bệnh nhi đánh bác sĩ bệnh viện Xanh Pôn về hành vi gây rối trật tự công cộng? 0
Thích - Trả lời - 2
- 12:48 - 15/06
Thích - 0
- 12:39 - 16/06
Thích - 0
- 18:27 - 15/06
Đọc tiếp - 1 bình luận
Thích - Trả lời - 2
- 13:26 - 15/06
Thích - 0
- 12:52 - 16/06
Thích - 0
- 15:01 - 15/06
Đọc tiếp - 1 bình luận
Càng đọc càng thấy tay giám đốc ngu như lợn.Giờ thì con vợ ngon rồi,tài sản nhiều chất đống thích đong bao nhiều trai trẻ cũng oke,còn thằng giám đốc thì mọt gông trong tù.
Thích - Trả lời - 2
- 17:33 - 15/06
Thích - Trả lời - 2
- 11:49 - 16/06
Thích - Trả lời - 0
- 15:04 - 15/06
Thích - Trả lời - 0
- 15:30 - 15/06
Thích - Trả lời - 0
- 12:32 - 16/06

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222619481%22%5D; expires=Sun, 22-Apr-2018 03:35:38 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
Lắp máy phun sương bec đồng quận bình thạnh+ 0938 24 89 15Lắp máy phun sương bec đồng quận bình thạnh+ 0938 24 89 15Lắp máy phun sương bec đồng quận bình thạnh+ 0938 24 89 15Máy phun sương giá rẻ là sản phẩm được tìm kiếm nhiều nhất trong những ngày hè nắng nóng. Với hiệu quả làm ấn tượng, giá thành rẻ cùng nhiều ưu điểm vượt trội, máy là lựa chọn phù hợp cho nhiều đối tượng khách hàng.Thời tiết đương độ nắng nóng gay gắt nhất, nên không quá ngạc nhiên khi các sản phẩm làm mát được tìm kiếm khá nhiều, trong đó phải kể đến máy phun sương giá rẻ.Máy phun sương giá rẻ là gì?May phun suong gia re, hay còn gọi là máy phun sương tạo ẩm, là dòng điện máy có cơ chế làm mát dựa vào hơi nước được phun ra môi trường như một lớp sương mờ, có tác dụng giảm nhiệt độ xung quanh xuống gần chục độ ngay lập tức, đồng thời còn khiến độ ẩm không khí tăng cao, giúp duy trì không gian mát mẻ, dễ chịu.MÁY PHUN SƯƠNG GIÁ RẺMáy nhỏ gọn với công thức lắp đặt đơn giản, nhanh chóng, quá trình phun sương tự động điều chỉnh lượng nước phun ra ngoài nên không tốn nước mà lại còn tiết kiệm đến 75% điện năng. Với nhiều tính năng đa dạng như làm mát, tăng độ ẩm, hút bụi, khử mùi,… máy được sử dụng phổ biến trong gia đình, công xưởng, trường học, nhà hàng, quán bar,…Chỉ với hơn 500.000 đồng cho một máy tạo ẩm công suất lớn ưu điểm vượt trội, chẳng có lý do gì để không đầu tư ngay, khỏi lo nắng nóng mùa hè này.Lựa chọn lắp máy phun sương loại nào còn phụ thuộc nhiều vào diện tích, không gian cần làm mát. Nếu nhu cầu dùng trong phòng có diện tích nhỏ, thì chọn loại công suất nhỏ hoặc vừa phải. Còn nếu sử dụng trong không gian mở lớn, tại công xưởng hay các quán café, nhà hàng,… tốt nhất là chọn dòng máy công suất lớn, hoặc lắp đặt cả một hệ thống phun sương làm mát tạo hiệu ứng làm mát tối ưu nhất.Bởi vậy, hãy chọn mua máy phun sương tạo ẩm tại Nhị Gia để sở hữu sản phẩm với chất lượng vượt trội, phụ tùng tiêu chuẩn, đã qua kiểm tra vận hành ổn định. Trên hết, giá bán tại Nhị Gia rẻ hơn nhiều so với những nơi khác, còn có bảo hành lâu dài, uy tín. Chúng tôi có hệ thống bán hàng online nhanh chóng, tiện lợi, giao hàng tận nhà mức phí chuyển cực thấp.CAM KẾT BÁN HÀNG CHÍNH HÃNG, BẢO HÀNH TẬN NƠI 12THÁNG.HỆ THỐNG PHUN SƯƠNG NHỊ GIALiên Hệ 24/24: 0937 217 184 - 0978 886 874
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
**Hoặc**


markdown:
Nhan sắc già nua, thiếu tự nhiên của các thí sinh lọt vào đêm Chung kết cuộc thi Hoa hậu Biển Việt Nam toàn cầu 2018 0 0
Thích - Trả lời - 8
- 13/03/2017
Thích - 0
- 13/03/2017
Thích - Trả lời - 7
- 13/03/2017
Thích - Trả lời - 6
- 14/03/2017
Thích - Trả lời - 5
- 14/03/2017
Thích - 0
- 14/03/2017
Thích - Trả lời - 5
- 14/03/2017
Thích - 0
- 14/03/2017
Thích - Trả lời - 3
- 14/03/2017
Thích - Trả lời - 3
- 15/03/2017
Thích - 0
- 15/03/2017
Thích - Trả lời - 1
- 14/03/2017
Thích - Trả lời - 1
- 15/03/2017
* Tại sao mod xóa còm vô tội vạ thế ???
Thích - Trả lời - 1
- 15/03/2017

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222540835%22%5D; expires=Sun, 22-Apr-2018 03:32:10 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
VIDEO: Cận cảnh hình ảnh toà nhà cao tầng ở Mường La đổ sập làm đôi do dòng nước lũ lớn nhất 70 năm qua càn quét 0
Thích - Trả lời - 0
- 15/12/2016

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222493713%22%5D; expires=Sun, 22-Apr-2018 03:34:22 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
02/04/2017/0
Vitalk.vn
mod_dung_ban_em//15:29 - 28/03
Dieple//15:24 - 29/03
Manulife//19:33 - 31/03
Dieple//16:17 - 04/04
mod_dung_ban_em//9 phút
paparazzi_star//10 giờ
Xabong//12 giờ
Xabong//13 giờ
mod_dung_ban_em//13 giờ
yahooooo//15 giờ
Chúc Chi Trần//15 giờ
le anh quan//15 giờ
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Hoặc
Đăng ký tài khoản

Set-Cookie: video_watched=%5B%227005636%22%5D; expires=Tue, 24-Apr-2018 03:53:23 GMT; Max-Age=259200; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
Họ và Tên (bắt buộc)
Số điện thoại (bắt buộc)
Địa chỉ email (bắt buộc)
Thông tin cần tư vấn (bắt buộc)
Wordpress
Mẫu thiết kế Greedt – WordPress Blog Magazine
Mẫu thiết kế Corda – Clean Minimalist Portfolio
Mẫu thiết kế Mora – Creative Portfolio & Photography
Mẫu thiết kế Vivagh | Wedding Photographer
Mẫu thiết kế Sylver – Responsive WordPress Blog
Mẫu thiết kế Domior – Creative Personal Portfolio WordPress
Mẫu thiết kế Quercus – Responsive One Page WordPress
Mẫu thiết kế Khaki | Multi-Purpose WordPress
Mẫu thiết kế ADAM – Minimal Responsive Portfolio WordPress
Mẫu thiết kế Audrey – A Charming Multipurpose Fashion
Mẫu thiết kế Kreativa | Photography for WordPress
Mẫu thiết kế Siena – Clean Photography for WordPress
Tên tài khoản hoặc địa chỉ email *
Mật khẩu *
Ghi nhớ mật khẩu
Quên mật khẩu?

Server: cloudflare

X-Turbo-Charged-By: LiteSpeed


markdown:
(Blue Color)
**Stripes Long Top (Singapore trend) / Áo sọc phồng ngộ nghĩnh *(SOLD Pink) **
Restock base on order
Restock base on order
Colours: Pink, BLue
Mặc Kiểu áo phồng luôn giúp cho các bạn gái trông thật đáng yêu dễ thương. Dù tròn người hay mảnh khảnh bạn vẫn sẽ thật xinh xắn vì kiểu áo này không hề kén người mặc. Đặc biệt thiết kế áo sơ mi nối với đầm phồng, cộng với hàng nút áo nhỏ xinh và những đường sọc dọc nhã nhặn cùng dây nơ cùng chất liệu tạo nên sự độc đáo của chiếc áo này. Tin chắc sẽ làm cho các bạn gái thích hàng độc và xì tin thỏa mãn! Đặc biệt KIỂU ÁO SƠ MI RỘNG DÀI ĐANG RẤT ĐƯỢC CÁC BẠN TRẺ ƯU CHUỘNG Ở SINGAPORE
**Material : **Cotton/ Vải cotton **Price : $25.90/** **260K VND** **Size :** Free ( Fits up to a UK size 10 ) Tự do **Length : **30 inches approx/ Dài 77cm **Width (Bust) :** 15.5 inches approx/ Bề rộng: 40cm **Wittee’s package **: Dress + Necktie , buy a set and get 10% off / Mua trọn bộ Áo đầm kèm dây nơ và dây chuyền GIẢM GIÁ 10% TỘNG CỘNG **Wittee’s Tips :** IT’s A TREND IN SINGAPORE NOW. Pair it up with a pair of tights and you’re ready for a great day out **Wittee mách nhỏ:** mặc kèm quần vớ leggin đen hoặc màu sắc , hoặc vớ sọc màu và giày búp bê , trông bạn thật dễ thương khi dạo phố
**A Pigeon’s love bracelet/ Vòng Bồ câu tình yêu**
**Price : $14/ ** **140K VND**
Charms carried from Hongkong / Vòng dây bạc nhập từ Hồng Kông
**Mr Donald Ducky necklace/ Dây chuyền Vịt Donald**
**Price : $15/ 150K VND**
Length as seen.
Charms bought in Singapore/ Sợi dây chuyền mua ở Singapore
## Leave a Reply Cancel reply

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <https://wp.me/pekte-v>; rel=shortlink

X-ac: 5.dca _dca


markdown: Đăng tin

X-Cache: ZIP

Server: Chotot

Vary: User-Agent

render: client

X-Powered-By: Chotot


markdown:
Công ty tổ chức team building tại Đà Lạt, công ty Việt Nam Team Building (VNTBD), doanh nghiệp uy tín tốt và chuyên nghiệp nhất tổ chức team building hiệu quả. VNTBD cung cấp dịch vụ tour team building trọn gói tốt và chất lượng nhất.
Công ty tổ chức team building tại Đà Lạt, công ty Việt Nam Team Building (VNTBD), doanh nghiệp uy tín tốt và chuyên nghiệp nhất tổ chức team building hiệu quả. VNTBD cung cấp dịch vụ tour team building trọn gói tốt và chất lượng nhất. Với kinh nghiệm gần 10 năm thiết kế, dàn dựng và tổ chức huấn luyện team building, tour team building doanh nghiệp, giúp tương tác, lên tinh thần, tạo động lực cho nhân viên các doanh nghiệp, VNTBD là công ty được sự yêu thích và tín nghiệm nhất từ khách hàng. Với đội ngũ nhân sự có kinh nghiệm từ 8-20 năm trong lĩnh vực team building, sự kiện doanh nghiệp, nhân sự có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cao, chúng tôi đã tổ chức thành công cho hơn 500 doanh nghiệp tại Việt Nam và nước ngoài.
Mọi nhu cầu tổ chức team building tại Đà Lạt, Team building Training, Tổ chức family day, Tổ chức sport day, Tổ chức hội nghị hội thảo, Tổ chức year end party, vui lòng liên hệ:
CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT NAM TEAM BUILDING (VNTBD)
6/5 Đặng Văn Sâm, P2, Tân Bình, TPHCM.
Tel: (028)22443737 / 22473838
Hotline: 0901391886 - 0919561886
Website: vntbd.com / congtyteambuilding.com
Công ty chuyên tổ chức team building tại Nha Trang, Công ty team building tại Nha Trang, Nha Trang Team Building, Nha Trang Teambuilding, Nhatrang Team Building, Nhatrangteambuilding, Vietnamteambuilding, Công ty team building tốt nhất Nha Trang
Công ty tổ chức team building tại Đà Lạt, công ty Việt Nam Team Building (VNTBD), doanh nghiệp uy tín tốt và chuyên nghiệp nhất tổ chức team building hiệu quả. VNTBD cung cấp dịch vụ tour team building trọn gói tốt và chất lượng nhất. Với kinh nghiệm gần 10 năm thiết kế, dàn dựng và tổ chức huấn luyện team building, tour team building doanh nghiệp, giúp tương tác, lên tinh thần, tạo động lực cho nhân viên các doanh nghiệp, VNTBD là công ty được sự yêu thích và tín nghiệm nhất từ khách hàng. Với đội ngũ nhân sự có kinh nghiệm từ 8-20 năm trong lĩnh vực team building, sự kiện doanh nghiệp, nhân sự có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cao, chúng tôi đã tổ chức thành công cho hơn 500 doanh nghiệp tại Việt Nam và nước ngoài.
Mọi nhu cầu tổ chức team building tại Đà Lạt, Team building Training, Tổ chức family day, Tổ chức sport day, Tổ chức hội nghị hội thảo, Tổ chức year end party, vui lòng liên hệ:
CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT NAM TEAM BUILDING (VNTBD)
6/5 Đặng Văn Sâm, P2, Tân Bình, TPHCM.
Tel: (028)22443737 / 22473838
Hotline: 0901391886 - 0919561886
Website: vntbd.com / congtyteambuilding.com
Công ty chuyên tổ chức team building tại Nha Trang, Công ty team building tại Nha Trang, Nha Trang Team Building, Nha Trang Teambuilding, Nhatrang Team Building, Nhatrangteambuilding, Vietnamteambuilding, Công ty team building tốt nhất Nha Trang
Hãy hoàn thành mẫu sau để liên hệ với chúng tôi.

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


markdown:
![](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2018/02/doctin.png)
![](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2018/02/ngungdoc.png)
Trang RT và RIA Novosti dẫn nguồn tin từ cơ quan tình trạng khẩn cấp của Nga cho biết bộ phận kiểm soát không lưu của Nga đã mất liên lạc với một máy bay chở khách Tu-154 thuộc Bộ Quốc phòng Nga.
“Theo số liệu sơ bộ, một máy bay Tu-154 của Bộ Quốc phòng Nga mất tích khỏi màn hình radar sau khi khởi hành từ Sochi. Khoảng 70 người có mặt trên máy bay,” Bộ tình trạng khẩn cấp Nga cho biết trong thông báo gửi tới RIA Novosti.
Tuy nhiên, theo thông tin sơ bộ mà hãng tin RT có được thì chiếc máy bay trên có 82 hành khách trên máy bay và 10 thành viên phi hành đoàn.
Một nguồn tin quen biết với sự việc nói với hãng tin Interfax của Nga rằng chiếc máy bay bị tắt radar khi vẫn đang bay trong không phận của Nga trên Biển Đen, không lâu sau khi cất cánh.
Trong khi đó, hãng tin RIA Novosti dẫn một nguồn tin khác cho biết thêm: “Chiếc máy bay đã biến mất khỏi radar khoảng 20 phút sau khi cất cánh.” Chiếc máy bay khởi hành lúc 5 giờ 20 phút – giờ địa phương và không báo định vị vị trí bay cho đài kiểm soát không lưu lúc 5 giờ 40 phút.
Cơ quan vận tải hàng không liên bang Nga (Rosaviation) nói với hãng RIA Novosti rằng chuyến bay trên “không phải là chuyến bay dân sự.”
Theo các nguồn tin được trích dẫn bởi tờ LifeNews của Nga, chiếc máy bay trên có hành trình tới tỉnh Latakia ở Syria.
Theo Vietnam Plus

Cf-Railgun: direct (starting new WAN connection)

Set-Cookie: __cfduid=d1594076103f7c90a4d91c201a842df311524287273; expires=Sun, 21-Apr-19 05:07:53 GMT; path=/; domain=.datviet.com; HttpOnly; Secure

Vary: Cookie,Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
![Black Belt Community Foundation March For Education ](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2015/07/1591.jpg)
![Black Belt Community Foundation March For Education ](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2015/07/1591.jpg)
![](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2018/02/doctin.png)
![](https://www.datviet.com/wp-content/uploads/2018/02/ngungdoc.png)
Ông Bill Cosby nói chuyện với một học sinh tại trường Selma High trong tháng Năm vừa qua tại Selma, Alabama. (David A. Smith/Getty Images)
LOS ANGELES – Vào năm ngoái, nữ ca sĩ Jill Scott công khai bênh vực cho Bill Cosby, bất chấp những cáo buộc cho rằng ông Cosby đã đánh thuốc mê và tấn công tình dục nhiều phụ nữ. Đến đêm thứ Hai vừa qua, cô Jill Scott rút lại sự bênh vực hết lòng của cô, và quyết định tránh xa danh hài từng một thời lừng danh này. Cô giải thích rằng, cho đến lúc này vẫn chưa có bằng chứng nào cả.
Hôm thứ Hai, các hồ sơ tòa án từ năm 2005 đã được tòa cho phép công bố, tiết lộ rằng Cosby thú nhận ông đã mua Quaaludes để đánh thuốc mê các phụ nữ. Sau khi đọc các văn kiện này, Scott chính thức từ bỏ sự ủng hộ của cô dành cho diễn viên hài 77 tuổi.
Scott có thể đã thay đổi cung giọng của mình. Nhưng nhiều người đã hồi đáp bằng cách hỏi rằng tại sao lại phải đợi đến khi nghe lời thú nhận của Cosby thì mới chịu tin, thay vì nhìn thấy sự thật từ các lời khai của hơn 40 phụ nữ, để rồi giờ đây Jill Scott phải rút lại sự hỗ trợ của cô.
Theo chứng cớ đã được mở niêm phong từ một vụ kiện dân sự cũ về một vụ tấn công tình dục, ông Cosby nhìn nhận mình đã mua những loại thuốc mê, với mục đích cho các phụ nữ uống, để quan hệ tình dục với họ. Trong số những thứ thuốc ấy có quaaludes.
Điều tiết lộ này bắt nguồn từ một vụ án dân sự trong năm 2005, khi Andrea Constand, cựu nhân viên của trường đại học Temple University tố cáo Cosby tấn công tình dục cô, trong ngôi nhà của ông ở Philadelphia vào năm 2004. Danh hài 77 tuổi này đã tuyên thệ làm chứng liên quan vụ kiện tố cáo ông đã đưa cho cô ba nửa viên thuốc Benadryl.
Các luật sư của Cosby đã chống lại việc tòa cho công bố những tài liệu này, với lý do là việc ấy sẽ gây lúng túng cho thân chủ của họ. Nhưng Thẩm Phán Eduardo Robreno chất vấn lập luận ấy. Ông khui niêm phong chứng từ của Cosby vào hôm thứ Hai. Robreno nói, “Tại sao ông ấy bị làm cho bối rối bởi phiên bản của chính ông trước các sự kiện?”
Chứng từ tại tòa đã làm lung lay nhiều người, trong số những người cuối cùng còn ủng hộ ông Cosby. Trong tháng 12, ca sĩ Jill Scott gọi những lời cáo buộc Cosby là “điên khùng.” Giờ đây cô nói trên mạng Twitter rằng “chứng từ có tuyên thệ ấy chính là bằng chứng.” Cô nói thêm rằng cô “hoàn toàn chán ghét” khi nghe điều mới được công bố này.
Vì vậy, điều gì thay đổi cho Cosby lúc này dưới mắt của luật pháp?
Thời gian đã hết hạn trong gần như tất cả những vụ kiện, mà các phụ nữ ấy đã đưa ra chống lại ông trong những năm qua. Nhưng vẫn có một số vụ kiện dân sự đối với danh hài này đang chờ xét xử.
Luật sư Gloria Allred, chuyên biện hộ cho những người nổi tiếng, đang đại diện cho 17 người tố cáo Cosby. Bà nói rằng bà hy vọng rằng bà Judy và Huth sẽ có thể sử dụng chứng từ mới nhất của ông tại tòa án. Huth đã nộp đơn kiện dân sự chống lại Cosby, vì cáo buộc Cosby đã lạm dụng tình dục bà bên trong tòa nhà Playboy Mansion, khi bà mới 15 tuổi.
Luật sư Allred nói, “Điều này xác nhận những cáo buộc của nhiều nạn nhân nói rằng ông đã sử dụng các loại thuốc để tình dục tấn công họ.”
Trong năm 1990, California thông qua một đạo luật cho phép các cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ vị thành niên phải được thực hiện trong những vụ kiện dân sư, cách nhiều năm hoặc nhiều chục năm sau đó. Huth, hiện nay 55 tuổi, cáo buộc rằng khi bà là một thiếu nữ, Cosby “dùng bàn tay ông nắm lấy bàn tay bà, và thực hiện một hành vi tình dục trên người ông, mà không có sự đồng thuận của bà.”
Bây giờ, luật sư Allred nói, “Chúng tôi rất hy vọng rằng chúng tôi sẽ có thể sử dụng lời thừa nhận này, trong vụ kiện của Judy Huth chống lại Bill Cosby. Ông Cosby đang cố gắng ngăn chặn vụ kiện này bằng cách nộp một lệnh với Tối Cao Pháp Viện Tiểu Bang California, (vào hôm thứ Hai). Chúng tôi đã nộp một bản toát yếu hồ sơ vụ kiện, thay mặt bà Huth tại Tối Cao Pháp Viện California để chống lại nỗ lực của ông Cosby nhằm làm cho vụ kiện của bà Huth bị bác bỏ.”
Lisa Bloom, một luật sư của người mẫu Janice Dickinson, trong một vụ kiện về phỉ báng chống lại Cosby (và con gái của Allred), nói, “Nếu bản báo cáo ấy là đúng, ông Cosby đã tuyên thệ và thừa nhận rằng cách đây 10 năm, ông đã cho các phụ nữ uống thuốc an thần, nhằm mục đích tình dục. Như vậy rồi thì làm sao mà ông lại dám công khai nói xấu cô Dickinson và cáo buộc cô nói dối, khi cô kể một câu chuyện rất giống như vậy?”
:VD:

Set-Cookie: __cfduid=db1d5fdfaf8f975b966634db458220ed71524284225; expires=Sun, 21-Apr-19 04:17:05 GMT; path=/; domain=.datviet.com; HttpOnly; Secure


markdown:
Kính gởi Qúy Đối tác và Qúy Tài xế,
Qua 1 thời gian cùng trải nghiệm trên các chuyến xe GrabCar với Quý Tài xế, những Hành Khách Bí Ẩn của chúng tôi đã thật sự hạnh phúc và chia sẻ với chúng tôi rất nhiều kinh nghiệm thú vị mà họ đã có được mặc dù chỉ là một cuốc xe ngắn ngủi.
Chúng tôi vô cùng hãnh diện vì Quý tài xế đã đại diện GrabCar mang lại cho hành khách nói chung và đặc biệt là những Hành Khách Bí ẩn nói riêng những ấn tượng đẹp về chất lượng dịch vụ cũng như sự chuyên nghiệp, chu đáo của Quý Tài Xế. Chúng tôi xin cám ơn sự cống hiến của Quý tài xế trong việc cùng xây dựng hình ảnh và tiêu chuẩn chất lượng Grab 5-Sao.
Grab xin trân trọng vinh danh
**44 Tài Xế** đã nhận được sự đánh giá tốt nhất từ những Hành Khách Bí Ẩn từ ngày **30/5 – 4/6** tại Hồ Chí Minh như sau:
-
Phí Khuyến khích sẽ được chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản ngân hàng của Tài xế.
-
Phí Khuyến khích này đã bao gồm 10% thuế TNCN theo quy định hiện hành.
**Lưu ý: Kết quả công bố có thể bị hủy nếu Qúy TX đạt thưởng vi phạm quy tắc ứng xử của Công Ty.**
Rất cảm ơn Quý Đối tác đã luôn đồng hành cùng GrabCar.
Trân trọng,
Đội ngũ GrabCar.

X-Frame-Options: DENY

X-User-Agent: standard

Vary: Accept-Encoding, User-Agent

X-Cache-Status: MISS

Server: Pagely Gateway/1.5.1


markdown:
Thưởng thức hương vị chuẩn mực của Johnnie Walker Black Label
By clicking "continue" you agree you are sharing this content with individuals of legal drinking age only.
Dùng ly định lượng đo lấy 50 ml Johnnie Walker Black Label
Dùng kèm với một ly nước lạnh

Cache-Control: public

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Cache: Miss from cloudfront


markdown:
### BÌNH ĐỰNG THỨC ĂN GIỮ NHIỆT 2240691Mã: BI0006
# Bình đựng thức ăn giữ nhiệt 2240691
475.000 vnđ
**Đặc tính nổi bật** *Thời gian giữ nhiệt lâu, ổn định nhờ cấu tạo thông minh*
Kiểu dáng đơn giản và sang trọng, cực kỳ gọn nhẹ
Lưu giữ trọn vẹn hương vị, vitamin của mọi món ăn
*Sản phẩm của Tập đoàn Elmich Cộng hòa Séc* **Dung tích: **700ml **Kích thước: **16 cm x 8 cm **Tính năng nổi bật:**
- Thời gian giữ nhiệt lâu và ổn định nhờ cấu tạo thông minh và chất liệu an toàn cho sức khỏe người dùng
- Lưu trữ trọn vẹn hương vị, dinh dưỡng, vitamin,.. của nước trái cây, thực phẩm
- Kiểu dáng đơn giản và sang trọng, cực kỳ gọn nhẹ, phù hợp với những người đi du lịch hay luôn mang theo bên mình
- Sản phẩm được chứng nhận an toàn cho sức khỏe theo tiêu chuẩn Châu Âu
tab2
tab3


markdown:
tải ứng dụng ngay
* Giao hàng toàn quốc, lọc sản phẩm theo vị trí shop.
* Shop càng gần thì phí vận chuyển càng giảm.

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0