text:
CNM365. Chào ngày mới 18 tháng 8. Ngày Khoa học quốc gia tại Thái Lan (hình). Năm 1877 – Tại Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ, nhà thiên văn học Asaph Hall phát hiện vệ tinh Phobos của sao Hỏa. Năm 1965 – Chiến tranh Việt Nam: trận Vạn Tường (phía Mỹ gọi là Chiến dịch Starlite) bắt đầu khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ phá hủy một căn cứ của quân Giải phóng tại Vạn Tường, Quảng Ngãi, đây là trận chiến lớn trên bộ đầu tiên của Hoa Kỳ trong cuộc chiến. Năm 1850 – ngày mất Honoré de Balzac, Đại văn hào Pháp.
18 tháng 8
Ngày 18 tháng 8 là ngày thứ 230 (231 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 135 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 1868 – Bằng chứng đầu tiên của nguyên tố Heli được nhà thiên văn học Pierre Janssen thu thập trong một lần diễn ra nhật thực.
- 1870 – Chiến tranh Pháp-Phổ: Quân đội Phổ và Sachsen giành thắng lợi chiến lược trong Trận Gravelotte, trận chiến lớn và đẫm máu nhất trong toàn cuộc chiến.
- 1877 – Tại Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ, nhà thiên văn học Asaph Hall phát hiện vệ tinh Phobos của sao Hỏa.
- 1920 – Tu chính án XIX Hiến pháp Hoa Kỳ về quyền đầu phiếu của phụ nữ chính thức có hiệu lực.
- 1965 – Chiến tranh Việt Nam: Chiến dịch Starlite bắt đầu khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ phá hủy một căn cứ của quân Giải phóng tại Vạn Tường, Quảng Ngãi, đây là trận chiến lớn trên bộ đầu tiên của Hoa Kỳ trong cuộc chiến.
- 2008 – Tổng thống Pakistan Pervez Musharraf tuyên bố từ chức nhằm tránh một cuộc luận tội trước Quốc hội.
Sinh
- 1933 – Just Fontaine, cầu thủ bóng đá Pháp
- 1941 – Diệp Minh Tuyền, nhà thơ, nhạc sĩ Việt Nam (m. 1997).
- G-Dragon – ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Big Bang người Hàn Quốc.
- Jung Eun-ji – ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Apink người Hàn Quốc.
- Ưng Hoàng Phúc – ca sĩ, thành viên nhóm nhạc 1088 (cũ) người Việt Nam.
Người chết
- 1850 – Honoré de Balzac, Đại văn hào Pháp.
- 1913 – Anton Wilhelm Karl von L’Estocq, tướng Phổ (s. 1823)
Những ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Thái Lan
Thái Lan (tên chính thức: Vương quốc Thái Lan, tiếng Thái: ราชอาณาจักรไทย Racha-anachak Thai), là một quốc gia nằm ở vùng Đông Nam Á, phía bắc giáp Lào và Myanma, phía đông giáp Lào và Campuchia, phía nam giáp vịnh Thái Lan và Malaysia, phía tây giáp Myanma và biển Andaman. Lãnh hải Thái Lan phía đông nam giáp với lãnh hải Việt Nam ở vịnh Thái Lan, phía tây nam giáp với lãnh hải Indonesia và Ấn Độ ở biển Andaman.
Thái Lan là một quốc gia quân chủ lập hiến đứng đầu là vua Bhumibol Adulyadej lên ngôi từ năm 1946, vị nguyên thủ quốc gia tại vị lâu nhất trên thế giới và vị vua trị vì lâu nhất trong lịch sử Thái Lan.[4] Vua Thái Lan theo nghi thức là nguyên thủ, tổng tư lệnh quân đội và nhà lãnh đạo tinh thần Phật giáo của đất nước. Thủ đô Băng Cốc là thành phố lớn nhất và là trung tâm chính trị, thương mại, công nghiệp và văn hóa.
Thái Lan có diện tích 513.000 km2 (198.000 dặm vuông) lớn thứ 50 trên thế giới và dân số khoảng 67 triệu người đông thứ 20 trên thế giới. Khoảng 75% dân số là dân tộc Thái, 14% là người gốc Hoa và 3% là người Mã Lai, phần còn lại là những nhóm dân tộc thiểu số như Môn, Khmer và các bộ tộc khác.[5] Có khoảng 2,2 triệu người nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp ở Thái Lan.[6] Ngôn ngữ chính thức là tiếng Thái.
Phật giáo Nam Tông được coi là quốc giáo ở Thái Lan với tỉ lệ người theo tôn giáo này là 94,6%, là 1 trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất thế giới theo tỉ lệ dân số. Cũng theo điều tra dân số năm 2000, Hồi giáo chiếm 4,6% dân số và Kitô giáo chiếm 0,7% dân số.[7]
Kinh tế Thái Lan phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 và trở thành một quốc gia công nghiệp mới trong đó du lịch với những điểm đến nổi tiếng như Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, và Ko Samui và xuất khẩu đóng góp lớn cho nên kinh tế.[8][9]
Mục lục
- 1 Tên gọi
- 2 Lịch sử
- 3 Kinh tế
- 4 Chính trị
- 5 Quan hệ ngoại giao
- 6 Hành chính
- 7 Địa lí
- 8 Dân số
- 9 Văn hóa
- 10 Xem thêm
- 11 Du lịch
- 12 Chú thích
- 13 Liên kết ngoài
Tên gọi
Thái Lan cũng từng được gọi là Xiêm, đây là tên gọi chính thức của nước này đến ngày 23 tháng 6 năm 1939 khi nó được đổi thành Thái Lan[10]. Từ năm 1945 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, tên Thái Lan lại được đổi lại thành Xiêm. Sau đó nó được đổi lại thành Thái Lan như ngày nay. Từ “Thái” (ไทย) trong tiếng Thái có nghĩa là “tự do”. “Thái” cũng là tên của người Thái – hiện là dân tộc thiểu số có số dân đáng kể ở Trung Quốc, vẫn lấy tên là “Xiêm”.[cần dẫn nguồn] Từ “Thái Lan” trong tiếng Việt có xuất xứ từ tiếng Anh Thailand (trong đó land nghĩa là đất nước, xứ sở), và Thailand được dịch từ ประเทศไทย (Prathet Thai) với nghĩa là “nước Thái”.
Trong tiếng Thái, tên của Thái Lan là ราชอาณาจักรไทย (Racha Anachakra Thai). Hai chữ ราชา (Racha) và อาณาจักร (Anachakra) thì có gốc từ tiếng Phạn: Racha có nghĩa là “quốc vương”, Anachakra có nghĩa là “lãnh thổ”. Trong khi đó, ไทย (Thai) là một chữ tiếng Thái có nghĩa là “tự do”. Ý của cụm từ Racha Anachakra Thai là “Vương quốc của người tự do”. Tuy nhiên, một học giả nổi tiếng người Thái cho rằng từ Thai (ไท) đơn giản chỉ có nghĩa là “người” vì điều tra của ông cho thấy rằng tại một số vùng nông thôn từ “Thai” được dùng thay thế cho từ “khon” (คน) nghĩa là người.[11]
Người Thái còn gọi nước Thái một cách dân dã là เมืองไทย Mueang Thai (Mường Thái) và từ Mueang còn được dùng rộng rãi để chỉ thành phố, thị trấn. Ngoài ra từ ประเทศไทย Prathet Thai (Prathét Thái) cũng được sử dụng để gọi Thái Lan. Hai chữ Mueang và Prathet có cùng nghĩa “nước, quốc gia”. Prathet có gốc từ chữ प्रदेश (pradeśa) trong tiếng Phạn, còn Mueang là một từ Thái cổ có cùng gốc với các từ Muang (ເມືອງ [mɯaŋ˦]) trong tiếng Lào, Mong (မိူင်း [məŋ˦]) trong tiếng Shan, mwngh ([mɯŋ˧]) trong tiếng Tráng, khởi nguyên mang nghĩa “thung lũng trồng lúa”.[12]
Trong tiếng Việt, vương quốc này được gọi là “Thái Lan”. Từ này có gốc Hán-Việt và tiếng Anh. Đúng ra thì “Thái Lan” đến từ Thailand trong tiếng Anh nhưng ngày xưa trong tiếng Việt không phiên âm được Thailand và, do đó, phải chế ra một âm để người Việt đọc được. Các nhà Hán học ở Việt Nam dùng hai chữ Hán có cách phát âm gần với từ Thailand như các nhà Hán học ở Đông Á thường dùng: hai chữ này là “Thái Lan” (泰蘭). “Thái” (泰) được dùng để dịch âm Thai hay Tai, và cũng thường được dùng để gọi người Thái; “Lan” (蘭) dùng để dịch âm Land, như trong “Ba Lan” (波蘭 – Poland), “Ái Nhĩ Lan” (愛爾蘭 – Ireland), v.v.
Ở Trung Quốc, vương quốc này được gọi là “Thái Quốc” (泰國), hay “Thái Vương Quốc” (泰王國). Người Việt trước đây còn gọi Thái Lan là “Xiêm La” (暹羅) và người Thái là “người Xiêm”.
Lịch sử
Nhiều nền văn hóa khác nhau đã có mặt tại đây từ thời Văn hóa Baan Chiang. Nhưng do vị trí địa lý, văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ Ấn Độ và Trung Quốc cũng như từ những nước láng giềng Đông Nam Á khác.
Theo sử sách Thái Lan, người Thái xuất xứ từ vùng núi Altai, đông bắc tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc từ 4500 năm trước, sau đó di cư dần xuống vùng đất hiện nay là Thái Lan. Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của người Thái, một trong số đó liên hệ người Thái tới sự di cư ào ạt sau sự sụp đổ của vương quốc Đại Lý ở vùng Vân Nam thế kỷ 13 đã bị chứng minh là không chính xác.[13] Các nghiên cứu ngôn ngữ học chỉ ra rằng nguồn gốc của người Thái cổ nằm ở vùng ranh giới Quảng Tây-Quý Châu ngày nay, nơi người Tráng và Bố Y vẫn sinh sống.[12][14] Khoảng thế kỷ thứ 8-thế kỷ 10,[15] họ bắt đầu di cư xuống phía nam vào vùng ngày nay là bắc Lào và Chiềng Sen (Chiang Saen เชียงแสน) qua Điện Biên Phủ, sau đó tỏa xuống đồng bằng sông Chao Phraya. Tại vùng đất mới của mình, người Thái đánh đuổi các cư dân bản địa như người Môn, Wa, Khmer…đồng thời cũng chịu nhiều ảnh hưởng ngôn ngữ–văn hóa từ họ và đặc biệt là Phật giáo Ấn Độ. Vào năm 1238, người Thái thành lập một vương quốc Phật giáo tên Sukhothai (ở miền Bắc Thái Lan), dần thay thế vai trò của Đế chế Khmer đang tàn lụi (vào thế kỷ 13 – thế kỷ 15).
Năm 1283 người Thái có chữ viết. Sau đó người Thái mở rộng lãnh thổ xuống phía nam, và năm 1350 chuyển kinh đô xuống Ayuthaya (phía bắc Bangkok 70 km). Năm 1431, quân Xiêm cướp phá Angkor. Nhiều bảo vật và trang phục của văn hóa Hindu đã được họ đem về Ayutthaya, lễ nghi và cách ăn mặc của người Khmer được dung nhập vào thượng tầng văn hóa Xiêm.
Trong khoảng 400 năm, từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 18, giữa người Thái và người Miến Điện láng giềng luôn xảy ra các cuộc chiến tranh và kinh đô Ayuthaya bị huỷ diệt ở thế kỷ 18. Năm 1767, một tướng người Thái gốc Hoa, Taksin, đứng lên chống quân Miến Điện giành lại độc lập và dời đô về Thonburi, bên bờ sông Chao Phraya, đối diện với Bangkok. Vua Rama I (1782) lên ngôi và chọn Bangkok (hay “Thành phố của các thiên thần”) làm kinh đô.
Trước năm 1932, Thái Lan theo chế độ quân chủ chuyên chế. Sau cuộc cách mạng tư sản năm 1932 do một nhóm sĩ quan trẻ lãnh đạo, Thái Lan chuyển từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ quân chủ lập hiến. Ngày 05 tháng 12 năm 1932 vua Prachadhipok (Rama VII) đã thông qua bản hiến pháp đầu tiên của Thái Lan. Hơn 60 năm qua Thái Lan đã thay đổi 16 hiến pháp (nhiều lần đảo chính), nhưng Hiến pháp 1932 vẫn được coi là cơ sở. Cuối cùng, vào thập niên 1980, Thái Lan chuyển hướng sang con đường dân chủ.
Năm 1997, Thái Lan trở thành tâm điểm của Khủng hoảng tài chính Đông Á. Đồng baht nhanh chóng sụt giá từ mức 25 baht đổi 1 đô la xuống mức 56 baht đổi 1 đô la. Sau đó, đồng baht dần lấy lại được sức nặng của mình, đến năm 2007, tỷ giá giữa đồng baht và đô la là 33:1.
Lịch được sử dụng chính thức tại Thái Lan là Phật lịch, một loại lịch của người phương Đông, sớm hơn Tây lịch 543 năm. Năm 2007 thì là năm thứ 2550 Phật lịch tại Thái Lan.
Chính sách “ngoại giao cây sậy” trong lịch sử
Trong lịch sử lập quốc của mình, Thái Lan từng là một nước lớn theo chủ nghĩa Đại Thái, lấn át các quốc gia láng giềng khi có thể, nhưng tới giữa thế kỷ 19, Thái Lan đứng trước hiểm họa xâm lăng của các nước thực dân châu Âu. Về phía tây, Đế quốc Anh đã chiếm Miến Điện, trong khi ở phía đông, Pháp đã chiếm 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Thái Lan vô tình trở thành vùng đệm địa lý giữa 2 thế lực đứng đầu thế giới khi đó là Anh và Pháp. Vì không muốn nổ ra xung đột với đối thủ, Anh và Pháp quyết định trung lập hóa Thái Lan, cả 2 sẽ tự kiềm chế, không tiến quân xâm chiếm nước này[16].
Nhờ sự may mắn đó, cũng như biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các cường quốc để họ tự kiềm chế nhau[17], nhờ vậy Thái Lan đã tránh được các cuộc xâm lược và được hưởng thời gian độc lập, hòa bình tương đối lâu dài trong thời kỳ đế quốc thực dân xâm chiếm thuộc địa và trong Thế chiến thứ hai. Thái Lan đã kí hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1826 và với Mỹ năm 1833, Hiệp ước trao đổi biên giới các tỉnh phía bắc Malaysia hiện tại năm 1909, nhờ đó thoát khỏi ách thuộc địa của các nước đế quốc lúc bấy giờ đang tranh giành nhau vùng Đông Nam Á. Thái Lan cũng đã kí hiệp định phân định biên giới sông Mekong với Pháp và tránh né xung đột với thực dân Pháp vào cuối thế kỷ 19.
Tuy giữ được vị thế độc lập, nhưng Thái Lan cũng phải nhân nhượng nhiều quyền lợi và phải cắt lãnh thổ cho Anh và Pháp. Năm 1893, Thái Lan phải ký hiệp ước trao một số vùng đất phía đông cho Campuchia (thuộc quyền cai trị của Pháp). Năm 1904 và 1907 phải tiếp tục cắt đất, tổng cộng hơn 2 vạn km2 cho Pháp. Năm 1909, phải cắt vùng đất trên 4 vạn km2 tại bán đảo Malacca cho Anh[18].
Trong Thế chiến thứ hai, Thái Lan là đồng minh lỏng lẻo của Nhật Bản, cho Nhật đi qua đất Thái tiến đánh Malaysia, Myanma. Lợi dụng thế suy yếu của nước Pháp (bị Đức quốc xã xâm chiếm) và sức mạnh hải quân khá hiện đại Thái Lan đã gây chiến với Pháp để tranh giành lãnh thổ Đông Dương. Sau khi bị hải quân Pháp bất ngờ tiến công đánh bại cùng với sự suy yếu của quân đội phát xít Nhật vào cuối thế chiến, một nhóm quân đội Thái Lan làm đảo chính vào ngày ngày 1 tháng 8 năm 1944, lật đổ chính phủ thân Nhật và ngay lập tức chuyển nước Thái từ một đồng minh lỏng lẻo của Nhật trong một đêm trở thành đồng minh của Mỹ và tiếp tục giữ được độc lập và hòa bình.
Sau thế chiến, Thái Lan bị đối xử như một quốc gia đối địch bởi Anh và Pháp, mặc dù Mỹ đã can thiệp để giảm nhẹ các điều khoản trừng phạt Thái Lan. Thái Lan không bị lực lượng Đồng Minh chiếm đóng, nhưng phải trả lại các lãnh thổ mà họ đã chiếm đóng trong thời gian chiến tranh cho Anh và Pháp. Thời kỳ hậu chiến cũng là thời kỳ Thái Lan thắt chặt quan hệ với Hoa Kỳ, như để bảo trợ Hoàng gia Thái Lan khỏi nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan truyền từ các quốc gia lân bang.
Lực lượng du kích ủng hộ chủ nghĩa cộng sản ở Thái Lan hoạt động tích cực trong khoảng thập niên 1960 cho tới năm 1987 nhưng chưa bao giờ là một mối de dọa nghiêm trọng cho chính quyền, tại thời kỳ đỉnh điểm họ đã có đến 12 ngàn du kích quân trong hàng ngũ. Kể từ sau năm 1979, khi quân Khmer Đỏ bị Việt Nam đánh bại tại Campuchia, Thái Lan đã chấp thuận cho quân Khmer Đỏ lập căn cứ tại nhiều khu vực trong lãnh thổ của mình như một biện pháp để làm suy yếu Việt Nam. Việc này đã dẫn đến một số cuộc giao chiến tại khu vực biên giới giữa quân đội Thái Lan và Việt Nam, cho tới khi Việt Nam rút quân khỏi Camphuchia vào năm 1989.
Gần đây, Thái Lan trở thành một thành viên tích cực trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đặc biệt là sau khi chế độ dân chủ được tái lập sau năm 1992. Tuy nhiên, đã có một số đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia vào giai đoạn 2010-2012, khi cả 2 nước tranh chấp chủ quyền tại đền Preah Vihear, trước khi Tòa án quốc tế tuyên bố ngôi đền thuộc về Campuchia.
Chính sách ngoại giao của Thái là “ngoại giao cây sậy”, tức là gió thổi về phía nào thì ngả về phía nấy, sẵn sàng “cúi đầu, thần phục” trước kẻ khác để tránh đụng độ hoặc đem lợi về cho mình.
Kinh tế
Thái Lan vốn là một nước nông nghiệp truyền thống. Bắt đầu từ năm 1960 Thái Lan thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội lần thứ nhất và đến nay là kế hoạch thứ 9. Trong thập niên 1970 Thái Lan thực hiện chính sách “hướng xuất khẩu”, ASEAN, Mỹ, Nhật Bản, Âu Châu là thị trường xuất khẩu chính của Thái Lan. Ngành công nghiệp và dịch vụ đã dần dần đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và vai trò của nông nghiệp giảm dần.
Hiện nay, Thái Lan là một nước công nghiệp mới. Sau khi đạt tốc độ tăng trưởng thuộc loại cao nhất thế giới từ 1985 đến 1995, với tốc độ tăng trưởng trung bình 9% mỗi năm, sức ép lên việc duy trì đồng baht tại Thái Lan tăng lên, dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997, lan rộng ra toàn khu vực Đông Á, bắt buộc chính phủ phải thả nổi tiền tệ. Sau sự ổn định lâu dài ở mức giá 25 baht đổi 1 đô la Mỹ, đồng baht phá giá hơn một nửa, chạm tới mức thấp nhất với 56 baht đổi 1 đô la vào tháng 1 năm 1998, các hợp đồng kinh tế được ký kết bằng 10,2% năm trước. Chỉ số thị trường chứng khoán Thái Lan đã tụt từ mức 1.280 cuối năm 1995 xuống còn 372 cuối năm 1997, kinh tế năm 1997 tăng trưởng âm 20%.
Năm 1998, Thái Lan bắt đầu có dấu hiệu phục hồi với tốc độ tăng trưởng kinh tế là 4,2%, năm 2000 là 4,4%, phần lớn từ những mặt hàng xuất khẩu chính (tăng 20%). Sự tăng trưởng bị rơi vào tình trạng trì trệ (tăng trưởng 1,8%) do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2001, nhưng phục hồi lại vào năm sau, nhờ sự phát triển mạnh của Trung Quốc và những chương trình khác nhau nhằm khuyến khích phát triển kinh tế trong nước của thủ tướng Thaksin Shinawatra, thường được gọi bằng tên “Thaksinomics“. Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2002 đạt 5,2%, đến năm 2003 và 2004 đã cao hơn mức 6%[19]. Dự trữ ngoại tệ ở mức cao 37-38 tỉ USD (tháng 8/1997 ở mức 800 triệu USD). Đến năm 2005, kinh tế Thái Lan gần đạt mức trước khủng hoảng năm 1997, với PPP đầu người đạt mức 8.300 USD/năm, so với mức 8.800 USD vào năm 1997. Dù vậy, sự bất ổn chính trị do cuộc đảo chính tháng 9 năm 2006 đã làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế trong quý IV chỉ còn 0,7%.
Thái Lan xuất khẩu nhiều hơn 105 tỷ đô la hàng năm[19]. Các sản phẩm xuất khẩu chính bao gồm gạo, hàng dệt may, giầy dép, hải sản, cao su, nữ trang, ô tô, máy tính và thiết bị điện. Thái Lan đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo, mỗi năm xuất khẩu 6,5 triệu tấn gạo tinh chế. Lúa là loại cây lương thực chính được trồng tại Thái Lan, với 55% đất đai trồng trọt được sử dụng để trồng lúa[20]. Đất có thể canh tác được của Thái Lan cũng chiếm tỷ lệ lớn, 27,25% của toàn bộ khu vực sông Mekong[21].
Các ngành công nghiệp chủ yếu gồm có điện dân dụng, linh kiện điện tử, linh kiện máy tính và ô tô, trong đó, cũng có đóng góp đáng kể từ du lịch (khoảng 5% GDP Thái Lan). Những người nước ngoài ở lại đầu tư lâu dài cũng góp phần đáng kể vào tổng thu nhập quốc dân.
Các tài nguyên thiên nhiên chủ yếu của Thái Lan là thiếc, cao su, ga tự nhiên, vonfram, tantalium, gỗ, chì, cá, thạch cao, than non, fluorite và đất trồng.
Thái Lan sử dụng hệ đo lường chuẩn quốc tế, nhưng các hệ đo truyền thống của Anh (feet, inches) vẫn còn được sử dụng, đặc biệt là trong nông nghiệp và vật liệu xây dựng. Năm được đánh số B.E. (Buddhist Era – Kỷ Phật giáo) trong giáo dục, dịch vụ dân dụng, chính quyền và báo chí; tuy vậy lịch Gregory được sử dụng trong ngành ngân hàng và dần trở nên thông dụng trong công nghiệp và thương mại[22].
Chính trị
- Thể chế nhà nước: quân chủ lập hiến.
- Cơ cấu các cơ quan quyền lực:
Nguyên thủ quốc gia là nhà Vua: Được coi là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Về danh nghĩa nhà Vua là người đứng đầu nhà nước, Tổng Tư lệnh quân đội và là người bảo trợ Phật giáo.
Quốc hội: Theo Hiến pháp ngày 24 tháng 8 năm 2007, Quốc hội Thái Lan là Quốc hội lưỡng viện. Hạ viện (cơ quan lập pháp) gồm 480 ghế và Thượng viện gồm 150 ghế.
Chính phủ: bao gồm 36 thành viên gồm 3 Phó Thủ tướng, 21 Bộ trưởng và 11 Thứ trưởng. Ngoài ra còn có một số Ủy ban của Chính phủ được lập ra để phối hợp thực hiện các chính sách chung.[23]
Từ khi lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế năm 1932, Thái Lan đã có 17 hiến pháp và sửa đổi[24][25]. Trong suốt quá trình đó, chính phủ liên tiếp chuyển đổi qua lại từ chế độ độc tài quân sự sang chế độ dân chủ, nhưng tất cả các chính phủ đều thừa nhận triều đại cha truyền con nối của Hoàng gia Thái Lan như lãnh đạo tối cao của dân tộc[26][27].
Nền chính trị Thái Lan từng chứng kiến 20 cuộc đảo chính hoặc nỗ lực đảo chính của quân đội từ năm 1932 tới năm 2014. Lệnh thiết quân luật của nước này cho phép quân đội có quyền hạn lớn trong việc ban hành lệnh cấm tụ tập, hạn chế đi lại và bắt giữ người.[28]
Giai đoạn 1997 – 2006
Hiến pháp 1997 là hiến pháp đầu tiên được phác thảo bởi Hội đồng lập pháp dân cử, và thường được gọi là “Hiến pháp nhân dân”[29].
Hiến pháp 1997 được thiết lập bởi quốc hội lưỡng viện bao gồm 500 hạ nghị sĩ (สภาผู้แทนราษฎร sapha phutan ratsadon) và 200 thượng nghị sĩ (วุฒิสภา wuthisapha). Lần đầu tiên trong lịch sử Thái Lan, cả hai viện đều lập tức thông qua (dự thảo hiến pháp). Nhiều quyền con người được thừa nhận, làm tăng thêm mức độ ổn định của chính phủ dân bầu. Hạ viện được chọn thông qua hệ thống bầu cử first-past-the-post, trong đó (trong một vùng) chỉ có duy nhất một người chiến thắng bởi đa số phiếu. Thượng viện được lựa chọn dựa trên hệ thống hành chính cấp tỉnh, tùy thuộc vào số dân mà mỗi tỉnh có một hoặc nhiều hơn các thượng nghị sĩ đại diện cho mình. Các nghị sĩ thượng viện có nhiệm kỳ 6 năm, còn ở hạ viện là 4 năm.
Hệ thống tư pháp (ศาล saan) bao gồm tòa án hoàng gia (ศาลรัฐธรรมนูญ săan rát-tà-tam-má-nuun) chuyên phân xử về các hoạt động lập pháp của quốc hội, sắc lệnh hoàng gia và các vấn đề chính trị.
Năm 2001 diễn ra cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên sau Hiến pháp 1997, được xem là cởi mở nhất, vô tư nhất (không tham nhũng) trong lịch sử Thái Lan[30]. Chính phủ được bầu ra sau đó cũng là chính phủ đầu tiên trong lịch sử Thái Lan hoàn tất nhiệm kỳ 4 năm. Cuộc bầu cử năm 2005 có nhiều cử tri bị đuổi và được khuyến cáo rằng để giảm bớt tình trạng mua phiếu so với trước đây[31][32][33].
Đầu năm 2006, những cáo buộc về tình trạng tham nhũng gây sức ép lớn, bắt buộc Thaksin Shinawatra phải kêu gọi một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Phe đối lập tẩy chay cuộc bầu cử và Thaksin lại tái đắc cử. Mâu thuẫn mỗi ngày một tăng, dẫn đến vụ đảo chính quân sự ngày 19 tháng 9 năm 2006.
Sau đảo chính 2006
Ngày 19 tháng 9 năm 2006, một hội đồng quân sự đã tiến hành lật đổ chính phủ Thaksin, sau đó huỷ bỏ hiến pháp, giải tán Quốc hội và Tòa án, giám sát, bắt giữ và cách chức một số thành viên chính phủ, thiết quân luật và, cuối cùng, chọn một thành viên của hội đồng cơ mật hoàng gia, cựu tổng tư lệnh lục quân Thái Lan, tướng Surayud Chulanont lên làm thủ tướng. Sau đó Hội đồng quân sự đồng thuận đưa ra hiến pháp tạm thời và chọn ra một hội thẩm đoàn để soạn thảo hiến pháp mới. Đồng thời cũng chọn 250 đại biểu quốc hội. Các đại biểu này không được phép tiết lộ thông tin chống lại chính phủ, còn công chúng không được phép đưa tin bình luận. Lãnh đạo Hội đồng quân sự được phép bãi bỏ thủ tướng bất kể khi nào[34].
Tháng 1 năm 2007, Hội đồng quân sự đã bỏ tình trạng thiết quân luật, nhưng tiếp tục kiểm duyệt báo chí và bị cáo buộc vi phạm một số quyền con người khác. Họ cũng cấm các hoạt động và hội họp chính trị cho tới tháng 5 năm 2007.
Cuộc bầu cử Thủ tướng dân chủ đầu tiên sau đảo chính 2006 được tổ chức ngày 3 tháng 7 năm 2011, Đảng Pheu Thái của bà Yingluck Shinawatra, em gái cựu thủ tướng bị lật đổ Thaksin Shinawatra đã thắng lợi áp đảo với 263 ghế, dẫn trước Đảng Dân chủ cầm quyền của Thủ tướng Abhisit Vejjajiva với 161 ghế trong 500 ghế quốc hội. Với chiến thắng này đã đưa bà Yingluck Shinawatra trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Thái Lan sau sáu đời nam thủ tướng với nhiều bất ổn trong chính trường.[35]
Quan hệ ngoại giao
Về đối ngoại, Chính phủ của Thủ tướng Abhisit chủ trương tăng cường quan hệ với tất cả các nước, tích cực phát huy vai trò của Thái Lan trong khu vực và quốc tế (Thủ tướng Abhisit đã thăm Trung Quốc, Lào, Campuchia, Nhật Bản, Indonesia, Malaysia, Singapore, Anh và sắp tới sẽ đi thăm Châu Âu và Bắc Mỹ); tích cực tham gia các hợp tác khu vực và tiểu vùng (GMS, ACMECS, EWEC,…). Với cương vị Chủ tịch ASEAN nhiệm kỳ 2008 – 2009, Thái Lan đã tổ chức thành công Hội nghị Cấp cao ASEAN 14 (từ ngày 27 tháng 2 đến ngày 10 tháng 3 năm 2009), Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN (ngày 16–23 tháng 7 năm 2009) và Hội nghị Cấp cao ASEAN và các nước đối tác (tháng 10 năm 2009). Tuy nhiên hiện nay, quan hệ Thái Lan – Campuchia còn là vấn đề nan giải, gây quan ngại cho nhiều nước.
Thái Lan tham gia đầy đủ các tổ chức quốc tế và tổ chức trong vùng. Thái Lan tăng cường mối quan hệ với các nước ASEAN.
Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam ngày 6 tháng 8 năm 1976.
Hành chính
Thái Lan được chia làm 76 tỉnh (จังหวัด changwat), trong đó có 2 thành phố trực thuộc trung ương: Bangkok và Pattaya. Do có phân cấp hành chính tương đương cấp tỉnh, Bangkok thường được xem là tỉnh thứ 76 của Thái Lan.
Các tỉnh được chia thành các huyện (อำเภอ amphoe) hoặc quận (เขต khet). Năm 2006, Thái Lan có 877 huyện và 50 quận (thuộc Bangkok). Một số phần của các tỉnh giáp ranh với Bangkok (như Nonthaburi, Pathum Thani, Samut Prakan, Nakhon Pathom và Samut Sakhon) thường được gộp chung và được biết đến như Vùng đô thị Bangkok. Các tỉnh đều có tỉnh lỵ (อำเภอเมือง amphoe mueang) trùng tên với mình (nếu là tỉnh Phuket thì có thủ phủ là Amphoe Mueang Phuket hay Phuket). Các huyện được chia thành các xã (ตำบล tambon), trong khi các quận được chia thành các phường (หมู่บ้าน muban). Các xã được chia thành các thôn (หมู่บ้าน muban).
Các đô thị của Thái Lan gồm ba cấp, thành phố (เทศบาลนคร Thesaban nakhon), thị xã (เทศบาลเมือง Thesaban mueang) và thị trấn (เทศบาลตำบล Thesaban tambon). Nhiều thành phố và thị xã đồng thời là tỉnh lỵ. Tuy nhiên một tỉnh có thể có tới hai thành phố và vài thị xã.
Danh sách các tỉnh Thái Lan theo Vùng
Địa lí
Với diện tích 513.120 km² (tương đương diện tích Việt Nam cộng với Lào), Thái Lan xếp thứ 50 trên thế giới về diện tích, rộng thứ ba tại Đông Nam Á, sau Indonesia và Myanma.
Thái Lan là mái nhà chung của một số vùng địa lý khác nhau, tương ứng với các vùng kinh tế. phía bắc có địa hình đồi núi, với điểm cao nhất (2.576 m) là Doi Inthanon. phía đông bắc là Cao nguyên Khorat có biên giới tự nhiên về phía đông là sông Mekong đây là vùng trồng nhiều sắn nhất của Thái Lan do khí hậu và đất đai phù hợp với cây sắn. Trung tâm của đất nước chủ yếu là vùng đồng bằng sông Chao Phraya đổ ra vịnh Thái Lan. Miền Nam là eo đất Kra mở rộng dần về phía bán đảo Mã Lai.
Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Thời tiết nóng, mưa nhiều. Từ giữa tháng 5 cho tới tháng 9, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam. Từ tháng 10 đến giữa tháng 3 chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc khô, lạnh. Eo đất phía nam luôn luôn nóng, ẩm.
Hệ động thực vật
Thái Lan là quốc gia có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là hổ, voi và bò tót khổng lồ. Rất nhiều loài đang đứng trước hiểm họa diệt chủng do nạn săn trộm và phá rừng.
Dân số
Dân cư Thái Lan chủ yếu là những người nói tiếng Thái một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Tai-Kadai có quan hệ gần với tiếng Lào, Shan và một loạt các nhóm ngôn ngữ nhỏ khác tại miền bắc Việt Nam và vùng Quảng Tây, Vân Nam thuộc Trung Quốc. Tiếng Thái gồm bốn phương ngữ: tiếng Thái Trung tâm hay tiếng Xiêm, tiếng Thái Đông Bắc hay tiếng Isản còn gọi là tiếng Lào, tiếng Thái Bắc hay tiếng Làn Nà cũng gọi là tiếng Lào, tiếng Thái Nam hay tiếng Tai. Dạng chuẩn hóa của tiếng Thái dựa trên phương ngữ trung tâm (Xiêm), có bảng chữ cái riêng và là ngôn ngữ hành chính của đất nước. Người Thái ở vùng trung tâm (Xiêm) tuy chỉ chiếm khoảng 1/3 dân số, đứng sau những người Thái đông bắc, nhưng là nhóm người đã từ lâu chi phối kinh tế, chính trị và văn hóa Thái Lan. Nhờ sự thống nhất trong hệ thống giáo dục, nhiều người Thái có thể nói tiếng Xiêm như tiếng địa phương của họ.
Ngoài người Thái là người Hoa, nhóm dân tộc thiểu số đông thứ hai, có ảnh hưởng chính trị không cân xứng với vai trò kinh tế. Phần lớn trong số họ không sống tại Chinatown ở Bangkok (trên đường Yaowarat), mà hoàn toàn hòa nhập vào xã hội Thái. Các nhóm dân tộc khác bao gồm người Mã Lai ở miền nam nói một loại phương ngữ Mã Lai gọi là Yawi, người Môn, người Khmer (nhóm dân tộc thiểu số đông nhất), người Chăm, Lawa, Akha, Karen, Hmông, La Hủ, Lisu, Lôlô…và các nhóm Tai khác như: Thái Đen ở tỉnh Loei (Tai Đăm, chữ Thái:ไท ดำ), Nyaw, Phu Thai, Shan, Lự, Saek.v.v.. Sau Chiến tranh Việt Nam, nhiều người Việt đã sang tỵ nạn và định cư tại Thái Lan, đông nhất là tại vùng Đông Bắc. Cũng có rất nhiều người Việt có liên quan tới nhà Tây Sơn đã sang tỵ nạn tại Thái Lan thời Nguyễn. Trong thời Pháp thuộc cũng có nhiều người tỵ nạn thực dân Pháp hoặc tránh chiến tranh Đông Dương và chiến tranh Việt Nam đã sang và cư trú ở Thái Lan.
Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 thì có 95% theo Phật giáo Theravada và tôn giáo này được xem là quốc giáo của Thái Lan. Đứng thứ hai là đạo Hồi với 4,6%. Một số tỉnh, thành phía nam Chumphon (cách Bangkok 463 km về phía tây nam) là địa bàn cư trú chủ yếu của người Hồi giáo. Họ thường tập trung thành những cộng đồng tách riêng với các cộng đồng khác. Tập trung nhiều nhất tại bốn tỉnh cực nam của Thái Lan là người Mã Lai. Kitô giáo, chủ yếu là Công giáo Rôma, chiếm 0,75% dân số. Ngoài ra còn một số nhóm người theo Ấn Độ giáo và đạo Sikh có thế lực, sống tại các thành phố.
Bên cạnh tiếng Thái còn có các tiếng địa phương chủ yếu là tiếng Isản và những ngôn ngữ khác chủ yếu thuộc ngữ hệ Môn–Khmer. Đồng thời tiếng Anh được giảng dạy rộng rãi tại Thái Lan, mức độ thành thạo thấp.
Văn hóa
Văn hóa Thái Lan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tư tưởng Phật giáo – tôn giáo chính thức được công nhận là quốc giáo ở đất nước này và từ nền sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước. Có thể thấy rõ hai điểm trên qua các ngày lễ hội. Trong văn hóa ứng xử, người Thái tỏ rõ sự sùng đạo, tôn kính hoàng gia và trọng thứ bậc cũng như tuổi tác.
Hôn nhân
Tục lệ ma chay
Văn hóa dân gian
Nhà cửa
Xem thêm
- Tiếng Thái
- Thể thao Thái Lan
- Trang phục Thái Lan
- Tên người Thái
- Tết Thái Lan
- Lễ hội Thái Lan
- Sách Kỷ lục Thái Lan
Du lịch
Chú thích
- ^ Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới, CIA World Factbook ước tính
- ^ a ă â b “Thailand”. International Monetary Fund. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014.
- ^ “Thailand”. United Nations Development Programme. tr. 17. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014.
- ^ “A Royal Occasion speeches”. Worldhop.com Journal. 1996. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2006.
- ^ CIA World Factbook Thailand, CIA World Factbook.
- ^ THAILAND: Burmese migrant children missing out on education. IRIN Asia. ngày 15 tháng 6 năm 2009.
- ^ Population by religion, sex, area and region, National Statistic Office of Thailand.
- ^ Thailand and the World Bank, World Bank on Thailand country overview.
- ^ The Guardian, Country profile: Thailand, ngày 25 tháng 4 năm 2009.
- ^ Thailand (Siam) History, CSMngt-Thai.[liên kết hỏng]
- ^ จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: “ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ” (Jid Phumisak 1976: “Coming Into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names”)
- ^ a ă Earth Observatory; Rachel Hauser (ngày 28 tháng 3 năm 2002). Tais that Bind.
- ^ Du Yuting; Chen Lufan (1989). “Did Kublai Khan’s Conquest of the Dali Kingdom Give Rise to the Mass Migration of the Thai People to the South?” (PDF). Journal of the Siam Society (Siam Heritage Trust). JSS Vol. 77.1c (digital). câu cuối cùng trong phần bài viết của trang 39. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. ‘Người Thái ở phương bắc cũng như phương nam, theo bất cứ cách hiểu nào, đã không di cư ào ạt xuống phía nam sau cuộc xâm lược của Hốt Tất Liệt vào Vương quốc Đại Lý (tiếng Anh: The Thai people in the north as well as in the south did not in any sense “migrate en masse to the south” after Kublai Khan’s conquest of the Dali Kingdom).’
- ^ Luo, Wei; Hartmann, John; Li, Jinfang; Sysamouth, Vinya (tháng 12 năm 2000). “GIS Mapping and Analysis of Tai Linguistic and Settlement Patterns in Southern China”. Geographic Information Sciences (DeKalb: Northern Illinois University) 6 (2). phần abstract. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. “Tóm tắt: Bằng sự kết hợp giữa các thông tin về ngôn ngữ học và các đặc điểm địa vật lý trong môi trường GIS, bài viết này lập bản đồ khu vực sử dụng các biến thể từ vựng liên quan đến canh tác lúa nước của các dân tộc thiểu số Tai ở miền nam Trung Quốc và kết quả cho thấy rằng nguồn gốc của Tai Nguyên Thủy (Proto-Tai) nằm ở vùng Quảng Tây-Quý Châu chứ không phải Vân Nam hay vùng trung lưu sông Trường Giang như nhiều người nghĩ….”
- ^ Pittayaporn, Pittayawat (2014). Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai as Evidence for the Dating of the Spread of Southwestern Tai. MANUSYA: Journal of Humanities, Special Issue No 20: 47-64.
- ^ Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 476
- ^ Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục 2011. Trang 475
- ^ Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 481
- ^ a ă CIA world factbook – Thailand
- ^ IRRI country profile
- ^ CIA world factbook – Greater Mekong Subregion
- ^ Weights and measures in Thailand
- ^ http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (trợ giúp)
- ^ The Council of State, Constitutions of Thailand. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).
- ^ Thanet Aphornsuvan, The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political HistoryPDF (152 KiB), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective
- ^ A list of previous coups in Thailand
- ^ A list of recent coups in Thailand’s history
- ^ “Đảo chính quân sự ở Thái Lan – VnExpress”. VnExpress – Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
- ^ Kittipong Kittayarak, The Thai Constitution of 1997 and its Implication on Criminal Justice ReformPDF (221 KiB)
- ^ Robert B. Albritton and Thawilwadee Bureekul, Developing Democracy under a New Constitution in ThailandPDF (319 KiB), National Taiwan University and Academia Sinica Asian Barometer Project Office Working Paper Series No. 28, 2004
- ^ Pongsudhirak Thitinan, “Victory places Thaksin at crossroads”, Bangkok Post, ngày 9 tháng 2 năm 2005
- ^ “Unprecedented 72% turnout for latest poll”. The Nation. Ngày 10 tháng 2 năm 2005.
- ^ Aurel Croissant and Daniel J. Pojar, Jr., Quo Vadis Thailand? Thai Politics after the 2005 Parliamentary Election, Strategic Insights, Volume IV, Issue 6 (June 2005)
- ^ The Nation, Interim charter draft, ngày 27 tháng 9 năm 2006
- ^ http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html
Liên kết ngoài
Chính thức
- Thaigov.go.th Royal Government of Thailand
- Tourism Authority of Thailand Official tourism website
- Thai National Assembly Official Thai Parliament website
- Mfa.go.th Thailand Ministry of Foreign Affairs
- Thailand Internet Information Thailand: National Electronics and Computer Technology Center
- Vertical garden in Thailand The Vertical garden in Thailand
Khác
- CIA – The World Factbook – Thailand
- Thailand Country Fact Sheet from the Common Language Project
- Thailand Travel Dictionary Non-commercial information site
- Longdo Map Thailand On-line Thailand map
- Royal Thai Police Killings
- http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded
Phobos (vệ tinh)
Phobos (IPA /ˈfoʊbəs/, Tiếng Hy Lạp Φόβος: “Sợ hãi”), là vệ tinh lớn và sát bề mặt sao Hỏa nhất trong số hai vệ tinh của nó (vệ tinh kia là Deimos), được đặt theo tên của con trai của Ares (Mars) và Aphrodite trong Thần thoại Hy Lạp. Thực tế ra, Phobos là vệ tinh ở gần bề mặt hành tinh chính hơn bất kỳ một vệ tinh tự nhiên nào khác trong hệ mặt trời, với khoảng cách đến Sao Hỏa chưa tới 6.000 km (3.728 dặm).[3] Nó cũng là một trong số những vệ tinh tự nhiên nhỏ nhất từng được phát hiện trong hệ mặt trời. Tên theo hệ thống định danh của nó là Mars I.
Mục lục
Phát hiện
Phobos được nhà thiên văn người Mỹ Asaph Hall phát hiện ngày 18 tháng 8, 1877, tại Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ ở Washington, D.C., vào khoảng 09:14 GMT (những nguồn tin thời ấy, sử dụng quy ước thiên văn trước năm 1925 tính thời điểm bắt đầu một ngày vào lúc giữa trưa cho rằng phát hiện diễn ra lúc 16:06 ngày 17 tháng 8 theo giờ Washington).[4][5] Asaph Hall cũng là người phát hiện ra Deimos, Mặt Trăng khác của Sao Hoả.[6]
Cuốn sổ ghi chép của Asaph Hall về việc phát hiện ra Phobos như sau[7]
- “Tôi đã lặp lại việc khảo sát từ đầu đêm ngày 11 [tháng 8], và một lần nữa lại không phát hiện thấy gì cả, nhưng khi tiếp tục tìm kiếm trong vài giờ sau đó tôi đã phát hiện một vật thể mờ ở phía trái Sao Hoả, hơi chếch về hướng bắc. Tôi vừa kịp quan sát chính xác vị trí của nó thì một màn sương từ sông tràn lên buộc công việc phải ngừng lại. Lúc ấy là hai giờ rưỡi đêm ngày 11. Mấy hôm sau trời vẫn nhiều mây.
- “Ngày 15 tháng 8 thời tiết có vẻ tốt, tôi ngủ lại tại Đài quan sát. Bầu trời trở lại quang đãng sau một cơn sấm sét lúc 11 giờ và tôi lại bắt đầu công việc. Tuy nhiên khí quyển vẫn ở những điều kiện không thuận lợi và ánh sáng từ Sao Hỏa nhập nhòe, không ổn định khiến không thể quan sát thấy vật thể đó, dù chúng tôi biết rằng lúc ấy nó đang ở gần hành tinh chính và có thể quan sát được.
- “Ngày 16 tháng 8 vật thể lại được quan sát thấy ở rìa phía trái hành tinh, và những quan sát thực hiện buổi tối hôm ấy cho thấy nó đang cùng di chuyển với hành tinh chính, và nếu đó là một vệ tinh, nó nằm gần một trong hai ly giác. Tới tận lúc ấy tôi vẫn chưa nói với bất kỳ ai tại Đài quan sát về công việc tìm kiếm vệ tinh Sao Hỏa của mình, nhưng sau những quan sát buổi tối ngày 16, trước khi ra về, khoảng lúc 3 giờ sáng, tôi đã nói với trợ lý của mình là George Anderson, tôi cũng đã chỉ cho anh ta thấy vật thể đó, vật thể mà tôi cho là một vệ tinh của Sao Hoả. Tôi cũng dặn anh ta giữ kín bởi vì không muốn gây bất kỳ một điều tiếng gì trước khi loại trừ được hết sự nghi ngờ. Anh ta đã giữ lời, nhưng việc này quá tuyệt vời để giữ kín và chính tôi đã để lộ ra. Ngày 17 tháng 8 trong khoảng từ 1 đến 2 giờ, khi tôi lặp lại những quan sát của mình, giáo sư Newcomb đã vào trong phòng tôi ăn trưa và tôi đã trình bày với ông những đo đạc của mình về vật thể mờ gần Sao Hỏa, tới lúc ấy tôi đã chứng minh được rằng nó đang di chuyển cùng với hành tinh.
- “Ngày 17 tháng 8 trong khi chờ đợi và quan sát Mặt Trăng bên ngoài, tôi đã phát hiện ra Mặt Trăng bên trong. Những quan sát trong hai ngày 17 và 18 đã xóa tan những nghi ngờ về tính chất của các vật thể đó và sự khám phá đã được Đô đốc Rodgers công bố rộng rãi.”
Henry Madan (1838–1901), Giáo sư Khoa học Đại học Eton đã đề xuất đặt tên hai vật thể (2 vệ tinh của Sao Hỏa), từ Cuốn XV của Iliad, là Kinh hoàng và Sợ hãi, theo tên 2 đứa con của Ares[8]
‘Tiên đoán’ của Jonathan Swift
Phần 3 Chương 3 quyển “Cuộc phiêu lưu tới xứ Laputa” trong truyện Gulliver du ký nổi tiếng của Jonathan Swift, một câu chuyện viễn tưởng viết năm 1726, các nhà thiên văn học xứ Laputa được miêu tả là đã khám phá ra hai vệ tinh của Sao Hỏa với khoảng cách quỹ đạo gấp 3 và 5 lần đường kính Sao Hoả, và chu kỳ quay của chúng là 10 và 21.5 giờ. Khoảng cách quỹ đạo thực tế của Phobos và Deimos là 1.4 và 3.5 lần đường kính Sao Hỏa và chu kỳ là 7.6 và 30.3 giờ. Đây được coi là một sự trùng hợp đáng ngạc nhiên; không một kính thiên văn nào ở thời Swift có đủ sức mạnh để khám phá ra được những vệ tinh đó.[9] Sau đó, tên các nhân vật trong truyện Gulliver du ký đã được đặt tên cho các hố thiên thạch của Phobos.
Tính chất quỹ đạo
Phobos quay quanh Sao Hỏa bên dưới quỹ đạo đồng bộ, có nghĩa là nó di chuyển quanh Sao Hỏa nhanh hơn tốc độ tự xoay của Sao Hoả. Vì thế nó mọc ở phía tây, di chuyển khá nhanh ngang qua bầu trời (trong vòng 4 giờ 15 phút hay ít hơn) và lặn ở phía đông, gần hai lần một ngày (11 giờ 6 phút một lần). Nó ở rất gần bề mặt sao chính (trên một quỹ đạo xích đạo có độ nghiêng thấp) tới mức từ vị trí vĩ độ lớn hơn 70.4° ta không thể quan sát thấy nó bên trên đường chân trời.[10]
Quỹ đạo thấp này có nghĩa Phobos cuối cùng sẽ bị phá huỷ: các lực thủy triều đang làm quỹ đạo của nó thấp xuống, hiện ở mức khoảng 1.8 mét mỗi thế kỷ, và trong từ 30-80 triệu năm nữa nó sẽ va chạm vào bề mặt Sao Hỏa hay (dường như có khả năng lớn hơn) vỡ ra thành một đai hành tinh. Vì hình dạng không đều của Phobos và khi coi nó tương tự như một đống đá vụn (được xác định là một vật thể Mohr-Coulomb), có thể ước tính rằng Phobos sẽ chống chịu được lực thủy triều nhưng sẽ là vượt quá Giới hạn Roche đối với một đống đá vụn như vậy khi bán kính quỹ đạo của nó giảm xuống khoảng 8400 km, và có lẽ sẽ tan rã nhanh chóng sau đó [11]. Chỉ riêng theo hình dạng, lực hấp dẫn trên bề mặt Phobos đã khác biệt nhau tới mức 210%; các lực thủy triều do Sao Hỏa gây ra còn làm tăng gấp đôi con số đó (tới khoảng 450%) vì chúng bù hơn một nửa lực hấp dẫn của Phobos tại các cực bù và ngược hướng Sao Hoả.
Khi quan sát từ Phobos, Sao Hỏa lớn hơn 6400 lần và sáng hơn 2500 lần so với Mặt Trăng tròn khi quan sát từ Trái Đất, chiếm ¼ chiều rộng bầu trời..[12]
Khi quan sát trên xích đạo Sao Hoả, Phobos bằng một phần ba đường kính góc của Mặt Trăng tròn như khi quan sát từ Trái Đất. Những người quan sát đứng tại các vùng có vĩ độ cao trên Sao Hỏa (thấp hơn vĩ độ 70.4°) sẽ thấy một đường kính góc nhỏ hơn bởi vì họ ở khoảng cách xa hơn so với Phobos. Kích thước biểu kiến của Phobos sẽ thay đổi ở mức 45% khi nó vượt qua trên đầu, vì sự gần gũi bề mặt Sao Hoả. Ví dụ, đối với người quan sát trên xích đạo, Phobos sẽ ở khoảng 0.14° khi mọc và đạt tới 0.20° khi lên tới thiên đỉnh. Để so sánh, Mặt trời có kích thước biểu kiến khoảng 0.35° trên bầu trời Sao Hoả.[13]
Các pha của Phobos, như quan sát từ trên Sao Hoả, mất khoảng 0.3191 cho một chu kỳ (chu kỳ giao hội (synodic)), chỉ dài hơn 13 giây so với chu kỳ thiên văn của nó.
Tính chất vật lý
Phobos là một vật thể tối có vẻ được cấu thành từ các vật liệu bề mặt carbonaceous. Nó giống với các tiểu hành tinh kiểu C. Tuy nhiên, mật độ của Phobos quá thấp nên không thể là toàn đá, và vì thế nó có độ xốp khá lớn.[14]
Tàu vũ trụ Phobos 2 của Liên bang xô viết đã thông báo về một sự phun trào khí nhẹ nhưng ổn định trên Phobos. Phobos 2 đã hỏng trước khi nó có thể xác định trạng thái vật liệu vệ tinh này. Những hình ảnh gần đây từ Mars Global Surveyor cho thấy Phobos được bao phủ bởi một lớp regolith mịn với độ dày ít nhất hàng mét.
Phobos không có hình cầu, các kích thước là 27 × 21.6 × 18.8 km. Nó có nhiều miệng núi lửa và đặc điểm nổi bật nhất của bề mặt là một miệng núi lửa lớn tên gọi Stickney, theo tên thời con gái của vợ Asaph Hall là Chloe Angeline Stickney Hall. Giống như miệng núi lửa Herschel trên Mimas với tỷ lệ nhỏ hơn, vụ va chạm tạo ra Stickney hầu như đã làm tan vỡ Phobos. Những đường rãnh và vệt trên bề mặt có thể cũng được tạo ra bởi vụ va chạm Stickney. Các đường rãnh nói chung chưa tới 30 m chiều sâu, 100 – 200 m rộng, và kéo dài tới 20 km.
Thiên thạch Kaidun duy nhất được cho là một mảnh của Phobos, nhưng rất khó xác định chắc chắn điều này bởi vì chúng ta hiện biết rất ít về thành phần chi tiết của vệ tinh đó.
Nguồn gốc
Phobos và Deimos đều có đặc điểm chung là các tiểu hành tinh (kiểu C)[15] có thành phần các bon, với mật độ, quang phổ, và albedo đặc trưng cho những tiểu hành tinh thuộc kiểu đó. Điều này khiến nảy sinh giả thuyết cho rằng cả hai vệ tinh đều đã bị bắt cóc vào trong quỹ đạo Sao Hỏa từ bên trong Vành đai tiểu hành tinh. Tuy nhiên, cả hai vệ tinh đều có quỹ đạo rất tròn và hầu như nằm chính xác trên mặt phẳng xích đạo Sao Hoả, trong khi những vệ tinh bị bắt cóc thường có quỹ đạo lệch tâm và có độ nghiêng ngẫu nhiên. Một số bằng chứng cho thấy rằng Sao Hỏa trước kia từng được bao quanh bởi rất nhiều vệ tinh cỡ Phobos và Deimos, có lẽ đã rơi vào quỹ đạo hành tinh này sau một vụ va chạm với một planetesimal lớn.[16]
Giả thuyết “Phobos rỗng”
Khoảng năm 1958, nhà vật lý học thiên thể người Nga Iosif Samuilovich Shklovsky, khi nghiên cứu sự giảm gia tốc (secular acceleration) chuyển động quỹ đạo của Phobos, đã đề xuất rằng vệ tinh này là một cấu trúc được làm bằng “tấm kim loại mỏng”, một ý kiến dẫn tới những suy đoán cho rằng Phobos có nguồn gốc nhân tạo. Shklovsky đã dựa trên những phân tích các ước tính mật độ phía trên khí quyển Sao Hỏa của ông và cho rằng hiệu ứng hãm nhẹ gia tốc chuyển động của Phobos chỉ có thể được giải thích bởi trọng lượng rất nhẹ của nó —một tính toán cho thấy đây là một vật thể kim loại chiều dài 16 km nhưng dày chưa tới 6 cm.[17]
Tuy nhiên, trong một bức thư vào tháng 2 năm 1960 gửi tờ báo Astronautics,[18] Siegfried Frederick Singer, khi ấy là cố vấn khoa học cho Tổng thống Eisenhower, bày tỏ sự ủng hộ lý thuyết của Shklovsky và còn đi xa hơn khi cho rằng “mục đích [của Phobos] có thể là quét sạch bức xạ trong khí quyển Sao Hoả, nhờ thế những cư dân Sao Hỏa có thể hoạt động một cách an toàn xung quanh hành tinh của mình”. Vài năm sau, năm 1963, Raymond H. Wilson Jr., người phụ trách Toán học ứng dụng tại NASA, dường như đã thông báo với Viện khoa học vũ trụ rằng “Phobos có thể là một căn cứ khổng lồ bay xung quanh Sao Hoả”, và rằng chính NASA cũng đang cân nhắc khả năng đó.
Trong khi có nhiều lý thuyết tìm cách giải thích sự giảm gia tốc của Phobos, chính sự sụt giảm này (tương đương việc mất độ cao khoảng 5 cm mỗi năm) sau này đã là chủ đề gây nghi ngờ,[19] và vấn đề đã bị loại trừ năm 1969.[20] Trong bất kỳ trường hợp nào, mật độ đo được của Phobos trái ngược với giả thuyết nó trống rỗng.
Những lời tuyên bố tương tự về “Mặt Trăng rỗng” và “Trái Đất rỗng” cũng từng được đưa ra, không một lý thuyết nào trong số chúng đưa ra được bằng chứng xác thực.
Hố thiên thạch
Các địa điểm về đặc điểm địa chất cuả Phobos được đặt tên bởi nhà thiên văn học đã nghiên cứu Phobos và những địa điểm ấy được đặt tên theo các nhân vật trong truyện Gulliver du kí của nhà văn Jonathan Swift.[21] Đỉnh núi duy nhất trên Phobos là đỉnh Kepler, được đặt tên theo nhà thiên văn học Johannes Kepler. Một số hố thiên thạch đã được đặt tên.[22]
Những kế hoạch thám hiểm
Trong quá khứ
Phobos đã được nhiều tàu vũ trụ, với mục đích chính là nghiên cứu Sao Hoả, chụp ảnh từ cự li gần. Tàu vũ trụ đầu tiên là Mariner 9 năm 1971, Viking 1 năm 1977, Phobos 2 năm 1988, Mars Global Surveyor năm 1998 và 2003, và bởi Mars Express năm 2004. Tàu thăm dò vũ trụ Phobos 1 đã mất liên lạc trên đường tới Sao Hoả.
Tương lai
Cơ quan Vũ trụ Nga[23] đang có kế hoạch thực hiện một chương trình phóng tàu vũ trụ thu hồi với Trung Quốc nhằm lấy mẫu vật chất từ vệ tinh này vào năm 2009, tên chương trình: Phobos-Grunt.[24]
Văn hóa đại chúng
Phobos là bối cảnh trò chơi Doom, Episode I: Knee-Deep in the Dead.
Xem thêm
- Deimos, vệ tinh khác của Sao Hoả
- Danh sách các đặc tính của Phobos và Deimos
- Sự đi ngang của Phobos quan sát từ Sao Hoả
- Bóng che khuất của Phobos trên Sao Hoả
- Phobos và Deimos trong khoa học viễn tưởng
- Chương trình không gian Trung Quốc
Tham khảo
- Asaph Hall and the Moons of Mars U.S. Naval Observatory 11/5/1998
- I. S. Shklovsky, The Universe, Life, and Mind, Acad. of Sc. USSR, Moscow, 1962
Ghi chú
- ^ a ă â b c d đ e ê g h “Mars: Moons: Phobos”. NASA Solar System Exploration. 30 tháng 9 năm 2003. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2013.
- ^ “Planetary Satellite Physical Parameters”. JPL (Solar System Dynamics). 13 tháng 7 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2008.
- ^ Khoảng cách tới bề mặt Sao Hỏa = Bán kính quỹ đạo 9.377,2 – Bán kính Sao Hỏa 3.392 = 5.985,2 km
- ^ “The Satellites of Mars”. The Observatory, vol. 1. Tháng 8 năm 1877. tr. 181. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ Hall, A (ngày 21 tháng 9 năm 1877). “Inner Satellite of Mars”. Astronomische Nachrichten, volume 91. tr. 11. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ Phi cơ Mỹ sẽ bay trên Sao Hỏa
- ^ “The Discovery of the Satellites of Mars”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, vol. 38. Tháng 2 năm 1878. tr. 205–209. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ “Names of the Satellites of Mars”. Astronomische Nachrichten, vol. 92. Ngày 7 tháng 2 năm 1878. tr. 47–48. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ Galileo’s Anagrams and the Moons of Mars.
- ^ Mars Home Away from Home Since it is very close to the Martian surface, it cannot be seen above the horizon for latitudes greater than 70.4°
- ^ Holsapple K.A. (2001), Equilibrium Configurations of Solid Cohesionless Bodies, Icarus, v. 154, p. 432–448 [1]
- ^ Phobos: máº·t trÄƒng hay tiá»ƒu hÃ nh tinh Rretullohet vá» sao Há»?a
- ^ Đưa “phi hành gia vi khuẩn” lên vệ tinh Sao Hỏa
- ^ Mars Express: Bilder Torben Leifsen 5/2/2004
- ^ Cận cảnh vệ tinh Phobos của Sao Hỏa
- ^ Craddock R.A. (1994), The Origin of Phobos and Deimos, Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, held in Houston, TX, 14-18 March 1994., p.293
- ^ E. J. Öpik (tháng 9 năm 1964). “Is Phobos artificial?”. Irish Astronomical Journal, Vol. 6. tr. 281–283. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ S. F. Singer, Astronautics, February 1960
- ^ “Phobos, Nature of Acceleration”. Irish Astronomical Journal, Vol. 6. Tháng 3 năm 1963. tr. 40. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ S. F. Singer (1967). “On the origin of the Martian satellites Phobos and Deimos (Abstract only)”. Seventh International Space Science Symposium held 10-18 May 1966 in Vienna, North-Holland Publishing Company.
- ^ tự điển địa dư của danh mục hành tinh USGS Chương trình nghiên cứu Astrogeology, hạng mục
- ^ tự điển địa dư của danh mục hành tinh USGS Chương trình nghiên cứu Astrogeology, miệng núi lửa
- ^ Nga sẽ phóng tàu lên vệ tinh của Sao Hỏa
- ^ Khởi động cuộc thử nghiệm 520 ngày đêm trên sao hoả
Liên kết ngoài
Trận Vạn Tường
Trận Vạn Tường là trận đánh chính trong cuộc hành quân Starlite do quân đội Mỹ tiến hành để thử nghiệm chiến thuật tìm diệt (search and destroy) diễn ra vào ngày 18 tháng 8 năm 1965 tại thôn Vạn Tường, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, cách Căn cứ Chu Lai của quân đội Mỹ 17 km. Đây là trận đánh quy mô đầu tiên giữa quân đội Mỹ và Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam trên bộ.
Mục lục
Lực lượng tham gia trận đánh
Phía Hoa Kỳ
Lữ đoàn Thuỷ quân lục chiến số 9 thuộc Sư đoàn Thủy quân lục chiến số 3 tham gia trực tiếp, có 5.500 binh sĩ gồm:
-
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 2/4
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 3/3
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 3/7
- Lực lượng đổ bộ đặc biệt.
Hoả lực yểm trợ do tàu USS Galveston, USS Cabildo và tiểu đoàn pháo binh TQLC 3/12 cùng đảm nhận.
Trợ giúp không quân do tàu USS Iwo Jima hỗ trợ.
Phía MTDTGP
Tổng cộng khoảng 1.500 người.
- Trung đoàn Ba Gia của Quân khu 5.
- Đại đội 21, 31 bộ đội địa phương tỉnh.
- du kích
Diễn biến trận đánh
Khai trận lúc 6 giờ 15 sáng 18/8/1965, không quân của TQLC Mỹ cho xuất kích 20 lần chiếc F-4 và A-4, ném 18 tấn bom sát thương, bom napalm xuống Vạn Tường và các địa điểm lân cận. Các pháo hạm trên biển bắn phá dọn bãi cho D2/E4 TQLC đổ bộ bằng máy bay trực thăng và D3/E3 TQLC đổ bộ bằng tàu LCU. 6 giờ 30, 2 đại đội thuộc D3/E3 TQLC có 5 xe tăng M-48, 3 xe tăng phun lửa M-67 dùng tàu LCU đổ bộ lên An Cường (mật danh Green Beach – Vịnh xanh), hình thành vòng vây phía Nam; đánh chiếm thôn An Cường 1 và tiến quân về phía Tây. 6 giờ 45, C1/D4 TQLC đổ bộ bằng máy bay trực thăng xuống thôn Bình Phước (trên bản đồ là bãi đỏ – LZ Red), C2, C3/D4 TQLC đổ bộ xuống thôn Bình Long (trên bản đồ là bãi trắng – LZ White), C4/D4 +C4/D3 TQLC đổ bộ xuống thôn Bình Thạnh Tây (bãi xanh – LZ Blue), hình thành cánh quân bao vây phía Tây. Từ Chu Lai, C1 và C2/D3 TQLC có 8 xe tăng M41 và 18 xe bọc thép M113 đột kích theo đường bộ vượt sông Trà Bồng đánh xuống, hình thành cánh quân bao vây phía Bắc. Ý đồ của Bộ chỉ huy Mỹ là dồn lực lượng QGP ra biển, buộc họ phải giao chiến trên địa bàn trống trải. Ở đó, không quân, pháo binh và xe tăng – thiết giáp Mỹ có thể phát huy hết khả năng tác chiến.
Ở phía Tây Nam Vạn Tường, cánh quân của D3 + C7/D4 TQLC Mỹ tiến đến Lạc Sơn đã phải dừng lại vì D40/E1 và Đại đội trinh sát thuộc E1 QGP phòng ngự, chốt chặn tại điểm cao BANANA (Cao điểm 30 thuộc thôn An Cường 2). D3/E3 TQLC phải đưa thêm 1 đại đội vào tham chiến, tổ chức nhiều đợt ném bom, bắn phá mới vượt qua chốt của QGP, đến trưa 18/8 mới chiếm được thôn An Cường 2 và hội quân với C4/D3 sau khi đã bị tổn thất khoảng 1 trung đội (5 chết, 17 bị thương).
Sau khi cho trực thăng và pháo binh bắn phá dọn bãi, quân Mỹ tổ chức một đoàn gồm 5 xe thiết giáp chở quân loại LVT và 3 tăng phun lửa M-67 tiến quân theo đội hình hàng dọc từ An Cường đi theo con đường mòn giữa An Thái và Nam Yên tấn công D40 và D60/E1 QGP. Lợi dụng địa hình kín đáo, các đơn vị thuộc Tiểu đoàn 40 và Tiểu đoàn 60 chờ cho đoàn xe TQLC Mỹ đến cách 50m mới nổ súng. Bằng súng không giật, súng chống tăng B40 và lựu đạn phóng AT, QGP đã bắn cháy 4 chiếc đi đầu ngay trong loạt đạn đầu. Những chiếc còn lại hoảng loạn bỏ chạy, sa xuống ruộng lầy. Tiểu đội trưởng Hồ Công Thám chỉ huy tiểu đội của mình dùng lựu đạn AT và lựu đạn diệt tiếp 3 xe.
Do không xác định dược vị trí đóng quân của QGP, hai đại đội thuộc D3/E3 TQLC Mỹ đã đổ bộ xuống ngay trước trận địa của D60/E2 QGP và bị tập kích ngay từ lúc máy bay trực thăng còn ở trên không. 4 máy bay trực thăng H-34 bị bắn rơi. TQLC Mỹ phải gọi trực thăng vũ trang HU-1A đến chi viện và chiếm được Cao điểm 43 sau khi đã bị tổn thất hơn 150 quân. Chiều 18/8/1965, D45/E2 BB QGP nằm ngoài vòng vây từ Châu Bình mở một mũi đột kích đánh vào sau lưng cánh quân đổ bộ đường biển của TQLC Mỹ. Bị đánh bất ngờ từ sau lưng D3/E3 và D2/E4 TQLC Mỹ phải xoay chính diện về hướng Tây Nam để chống lại các mũi tập kích của D45/E1 QGP. Do đó cánh quân này đã bị hở sườn phía Bắc, bị D40/E1 QGP phản kích và buộc phải lùi về co cụm tại Bình Hòa với sự yểm họ của các xe tăng và trực thăng vũ trang.
Phối hợp với chiến trường chính, chiều 18/8/1965, Đại đội 21 bộ đội địa phương tỉnh Quảng Ngãi mở mũi đột kích sâu từ Tây Hy, qua Thượng Hòa xuống Lệ Thủy, phối hợp với du kích các xã Đồng Lễ và Bình Trị đánh vào sau lưng cánh quân của trung đoàn 7 TQLC Mỹ, buộc cánh quân này phải tập trung đối phó, không chi viện được cho cánh quân của trung đoàn 3 4 TQLC Mỹ. Trong khi dùng hỏa lực yểm hộ cho trung đoàn 7 TQLC Mỹ, thêm 3 máy bay trực thăng HU-1A bị bắn rơi tại thôn Lệ Thủy.
Lợi dụng vòng vây bị đứt đoạn giữa cánh Bắc và cánh Nam của TQLC Mỹ, đêm 18 rạng ngày 19/8/1965. Trung đoàn Ba Gia đã rút được phần lớn sở chỉ huy nhẹ và tiểu đoàn 40 ra khỏi vòng vây. Riêng đại đội trinh sát phòng ngự độc lập tại Cao điểm 45 núi Đầm Tái, thôn Vạn Tường bị tổn thất hầu hết quân số.
Từ ngày 19/8 đến ngày 24/8, TQLC Mỹ càn quét khu vực Vạn Tường và các xã lân cận nhưng chỉ bắt được một số ít thương binh QGP chưa kịp rút ra và nhiều thường dân (Bộ chỉ huy Mỹ tính cả số dân thường này vào số tù binh bắt được?!)
Ý nghĩa chiến thuật, chiến lược của trận đánh
Theo phía Mỹ, Quân Giải phóng bị tổn thất nặng với khoảng từ 599 đến 614 người bị giết. Đối với họ, chiến dịch được coi là một thành công lớn khi đã đánh bại một đơn vị chủ lực của Việt Cộng. Tuy nhiên, Quân Giải phóng cũng coi đây là một trận thắng lớn sau khi đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 900 lính Mỹ, bắn cháy 22 xe tăng và xe bọc thép, hạ 13 máy bay (Mỹ chỉ thừa nhận có 51 người chết và 203 người bị thương). Trên thực tế, quân Mỹ đã không thể xoá sổ trung đoàn Ba Gia, và Quân Giải phóng vẫn còn giữ được một vài ấp trên bán đảo.[cần dẫn nguồn]
Trong cuộc hành quân Ánh sáng sao, quân Mỹ hoàn toàn chủ động tổ chức hành quân, lựa chọn chiến trường, đối tượng, thời gian và cách đánh, tập trung lực lượng gấp bội đối phương và có ưu thế tuyệt đối về binh khí kỹ thuật, nhưng biểu tượng “sức mạnh của Hoa Kỳ” đã thất bại. Bình luận về cách đánh tài tình của QGPMN, hãng AP (Mỹ) thuật lại lời một số sĩ quan Mỹ đã tham dự cuộc hành quân “Ánh sáng sao”: “Trận đánh này giống như trận đánh Ô-ki-na-oa trong chiến tranh thế giới thứ hai…Việt cộng xuất hiện từ trong các hầm hố mà lính thuỷ đánh bộ không trông thấy. Việt cộng xuất hiện thình lình cả đằng trước mặt và đằng sau lưng…” Rõ ràng thua ở trận Vạn Tường quân Mỹ không thể đổ lỗi cho sự bị động.
Thương vong
Của Hoa Kỳ
Hoa Kỳ tự ước tính
- Có 51 lính Mỹ chết.
- 203 lính bị thương.
Phía MTDTGP tuyên bố hạ được 900 binh lính Mỹ, 22 xe tăng, xe bọc thép, 13 máy bay bị bắn hỏng.
Phía MTDTGP
Phía quân đội Mỹ tuyên bố theo cách đếm xác của họ thì có 614 du kích bị tiêu diệt trong trận này.
Tham khảo
Liên kết ngoài
- Thượng tướng Nguyễn Chơn, Trận đánh Vạn Tường [1].
- Đại tá Trần Quý Cát và Đại tá Phạm Ngọc Trầm, Thế trận Vạn Tường, [2]
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (1799–1850) là nhà văn hiện thực Pháp lớn nhất nửa đầu thế kỷ 19, bậc thầy của tiểu thuyết văn học hiện thực. Ông là tác giả của bộ tiểu thuyết đồ sộ Tấn trò đời (La Comédie humaine).
Mục lục
Cuộc đời
Honoré de Balzac sinh ngày 21 tháng 5 năm 1799 ở Tours. Ông là con trai của Bernard-François Balssa và Anne-Charlotte-Laure Sallambier, họ Balzac được lấy của một gia đình quý tộc cổ Balzac d’Entraigues. Cuộc đời ông là sự thất bại toàn diện trong sáng tác và kinh doanh – đó là tổng kết chung về thời thanh niên của Balzac từ khi vào đời cho đến năm (1828): Hai lần ứng cử vào Hàn lâm viện Pháp đều thất bại. Ông chỉ thật sự được văn đàn Pháp công nhận sau khi mất. Người ủng hộ ông nhiều nhất khi còn sống là Victor Hugo. Ông có một sức sáng tạo phi thường, khả năng làm việc cao. Thường chỉ ngủ một ngày khoảng 2 đến 3 tiếng, thời gian còn lại làm việc trên một gác xép.
Sự nghiệp
Giai đoạn 1829-1841
Sau tiểu thuyết lịch sử Les Chouans (Những người Chouans, 1829), Balzac cho ra đời liên tiếp nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong nhiều cảm hứng và chủ đề khác nhau: La Peau de chagrin (Miếng da lừa, 1831), Le Médecin de campagne (Người thầy thuốc nông thôn, 1833), La Recherche de l’absolu (Đi tìm tuyệt đối, 1833), Eugénie Grandet (1833), Le Père Goriot (Lão Goriô, 1834).
Trong sự nghiệp sáng tác Balzac đã viết về nhiều đề tài và mỗi vấn đề đều có một số tác phẩm, tạo nên sự đa dạng trong tư tưởng cũng như trong nghệ thuật của ông. Balzac đã lần lượt đi qua nhiều phong cách trữ tình, châm biếm, triết lý và dần dần thiết lập một hệ thống cho các sáng tác của mình, bao gồm các chủ đề: nghiên cứu triết học (như các tác phẩm Miếng da lừa, Đi tìm tuyệt đối, Kiệt tác vô danh…), cảm hứng thần bí (như: Louis Lambert, Séraphita), nghiên cứu phong tục (trong đó ông thiết lập một hệ thống các đề tài mà ông gọi là các “cảnh đời” vì cuộc đời được ông ví như một tấn hài kịch lớn).
Giai đoạn 1841-1850
Balzac đã bắt đầu công việc tập hợp lại các tác phẩm theo chủ đề và thống kê sắp đặt lại trong một hệ thống có tên chung là Tấn trò đời.
Tư tưởng và tài năng nghệ thuật
Balzac là nhà văn sớm có ý thức về sự tái hiện cuộc đời một cách hoàn chỉnh ở đủ mọi góc cạnh của nó và được đặt trong hệ thống mà ông ví như một “công trình kiến trúc của vũ trụ” với tính chất vừa hệ thống vừa hoành tráng từ các tác phẩm của ông. Vũ trụ ấy là cuộc đời nhìn qua nhãn quang của ông tạo nên một “thế giới kiểu Balzac” in rõ dấu ấn của “cảm hứng vĩ mô”. Vì vậy, vũ trụ trong tiểu thuyết Balzac là một “vũ trụ được sáng tạo hơn là được mô phỏng”. Honoré de Balzac từng nói một câu nổi tiếng ” ai cũng có thể làm thầy ta” sự sâu sắc của ông trong những câu nói của ông ảnh hưởng sâu về cách sống của ông trong nghệ thuật thơ văn Chú thích:
Cảm hứng vĩ mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương phản ánh hiện thực thời đại của xã hội và số phận của con người xã hội như sự tha hóa của con người trong xã hội mà đồng tiền chi phối tất cả giá trị đạo đức và các mối quan hệ xã hội. Như những nhân vật trong Lão Goriot (Le peré Goriot) sẵn sàng chạy theo đồng tiền và quyền lực chà đạp lên những giá trị đạo và tình cảm thiêng liêng nhất.
Cảm hứng vi mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương đi sâu vào thế giới nội tâm của con người khi con người đứng những khó khăn thách thức của cuộc sống. Cuộc đấu tranh đó là cuộc tranh đấu thầm lặng và gay gắt giữa cái thiện và cái ác, giữa cái cao cả và cái thấp hèn diễn ra trong nội tâm của con người. Như nhân vật ông già trong Ông già và biển cả của Ernest Hemingway hay nhân vật Hộ trong “Đời thừa” của Nam Cao
Phê phán hay chất phủ định cao là khía cạnh được chú ý khi nói về tiểu thuyết Balzac: qua sự nghiệp sáng tác của Balzac cả một xã hội và con người dưới thể chế tư sản bị phơi bày với tất cả xấu xa tiêu cực, cũng từ đây những nỗi khổ đau, những tấn bi kịch xảy ra cho nhiều người, ở nhiều hoàn cảnh trong một xã hội mà đồng tiền là chân lý.
Vì sở trường của Balzac là việc miêu tả cái xấu, cái ác trong xã hội tư sản một cách thấu đáo và sắc sảo qua hệ thống ngôn từ và phong cách thích hợp, và đây cũng chính là nguyên nhân gây ra mối ác cảm của giới phê bình đương thời đối với Balzac.Ông từng nói câu: ai cũng là thầy ta ? câu nói thể hiện sự sâu sắc trong thơ văn của đời ông với cuộc sống ngoài xã hội
Nên những nhân vật gây ấn tượng mạnh nhất và thành công nhất của Balzac là những nhân vật phản diện, thường được tác giả cho xuất hiện nhiều lần trong nhiều tác phẩm để người đọc theo dõi chặng đường phát triển tính cách, số phận, những bước thăng trầm trong cuộc chen chân trong thế giới đồng tiền, âm mưu và tội ác (Rastignac xuất hiện trong ba quyển: Lão Goriot, Bước thăng trầm của kỹ nữ, Miếng da lừa, hay Lucien Chardon xuất hiện trong Vỡ mộng, Bước thăng trầm của kỹ nữ, và Vautrin trong Lão Goriô.
Ngược lại, khía cạnh khẳng định cái đẹp trong các tác phẩm của Balzac bị cho là yếu: “Những nhân vật đức hạnh trong tiểu thuyết Balzac khá mờ nhạt…”.[1] hoặc: “Những nhân vật trong tiểu thuyết Balzac đều có cử chỉ tình cảm và phong cách thông tục. Khi muốn diễn tả sự thanh lịch quý phái, hào hiệp thì Balzac thường khoa trương một cách cầu kỳ: người phụ nữ đức hạnh và các cô thiếu nữ được khắc họa một cách ngượng nghịu…”[1]. Vd: Trong tác phẩm ” Những quý bà cầu kỳ rởm”, thì một số nhân vật đã bảo gia nhân mang ra ” một thứ chất lỏng cần thiết cho cuộc sống” (nước) để mời khách.
Tiểu thuyết của Balzac phản ánh hiện thực xã hội không mấy tốt đẹp, nhưng chính Balzac lại từng khẳng định:” Xã hội đã tự tách ra hoặc xích lại gần hơn với những quy tắc vĩnh cửu, với cái chân thực, cái đẹp, tiểu thuyết phải là một thế giới tốt lành hơn…” (Lời tựa Tấn trò đời)
Như vậy, thế giới nghệ thuật của Tấn trò đời không đơn thuần là phản ánh cái thiện, cái ác trong xã hội, mà điều Balzac mong mỏi chính là cải tạo xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.
Nghệ thuật của Balzac cũng là vấn đề đã từng gây tranh cãi, khi vẫn có ý kiến cho rằng “ông có một bút pháp thiếu thoải mái, thiếu sự thuần chất, nhưng vững vàng cụ thể đầy cá tính thể hiện một khí chất mạnh mẽ”, “lối văn tối tăm hỗn độn” (confus), “sự thông tục” (vulgaire)… Đứng trước những biểu hiện đó nhiều nhà phê bình thời trước như: nhà lý luận lãng mạn Sainte Beuve không thích lối thể hiện (văn phong) của Balzac, nhà hiện thực duy mỹ_ nhà văn Gustave Flaubert đã “cau mày” nhận xét “giá như Balzac biết viết văn”. Và đến thế kỷ XX nhà văn André Gide cho rằng Balzac đã làm cho tác phẩm của ông trở nên cồng kềnh bằng “những yếu tố hỗn tạp, hoàn toàn không thể đồng hóa được bằng tiểu thuyết”. Còn Marcel Proust lưỡng lự trước câu hỏi “nghệ thuật của Balzac có hay không?”. Đồng thời André Gide và Marcel Proust cũng thừa nhận rằng “có những nhược điểm không thể tách rời khỏi những tác phẩm của ông”.
Tham khảo
- Lịch sử văn học Pháp (Xavier d’ Arcos)_Bản dịch của Phan Quang Định_ Nhà xuất bản văn hóa thông tin 1997
- Hônêrê đơ Banzac (Honnoré de Balzac)_Trọng Đức biên soạn_ Nhà xuất bản Giáo dục.
Chú thích
Liên kết ngoài
- Sơ khai nhân vật Pháp
- Sinh 1799
- Mất 1850
- Honoré de Balzac
- Văn học hiện thực
- Nhà văn Pháp
- Tín hữu Công giáo Pháp
- Sinh viên Đại học Paris
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
-
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
- Suối nguồn hạnh phúc
- Chào ngày mới 17 tháng 8
- Thơ tình Hồ Núi Cốc
- Chào ngày mới 16 tháng 8
- Quản lý sắn bền vững ở châu Á
- Học để làm ở Ấn Độ
- Chào ngày mới 15 tháng 8
- Hoa xương rồng
- Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương
- Chào ngày mới 13 tháng 8
- Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi
- Chào ngày mới 12 tháng 8
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Thơ hay về biển
- Chào ngày mới 11 tháng 8
- Chào ngày mới 10 tháng 8
- Chào ngày mới 9 tháng 8
- Đến với những bài thơ hay
- Ta về trời đất Hồng Lam
- Ong và Hoa
- Chào ngày mới 8 tháng 8
- Bài ca thời gian
- Chào ngày mới 7 tháng 8
- Chào ngày mới 6 tháng 8
- Di sản Engels
- Đợi Anh
- Chào ngày mới 5 tháng 8
- Chào ngày mới 4 tháng 8
- Chào ngày mới 3 tháng 8
- Khổng Tử dạy và học
- Tiếng Anh cho em
- Chào ngày mới 2 tháng 8
- Rằm Xuân Hà Nội
- Chào ngày mới 1 tháng 8
- Chào ngày mới 31 tháng 7
- Henry Ford và Thượng Đế
- Chào ngày mới 30 tháng 7
- Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi
- Chào ngày mới 29 tháng 7
- Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 28 tháng 7
- Bài thơ không thể nào quên
- Chào ngày mới 27 tháng 7
- Nhớ bạn
- Chào ngày mới 26 tháng 7
- Gọi đôi
- Chào ngày mới 25 tháng 7
- Mảnh đạn trong người
- Chào ngày mới 24 tháng 7
- Năm tháng đó là em
- Chào ngày mới 23 tháng 7
- Chào ngày mới 22 tháng 7
- Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO
- Chào ngày mới 20 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 19 tháng 7
- Chào ngày mới 18 tháng 7
- Chào ngày mới 17 tháng 7
- Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam
- Chào ngày mới 16 tháng 7
- Từ Mekong nhớ Neva
- Chào ngày mới 15 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 14 tháng 7
- Chào ngày mới 13 tháng 7
- Mạc triều trong sử Việt
- Chào ngày mới 12 tháng 7
- Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời
- Giấc mơ tình yêu cuộc sống
- Chào ngày mới 11 tháng 7
- Khoảnh khắc tuyệt đẹp
- Tiếng Anh cho em
- Tháng Bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 10 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 9 tháng 7
- Đợi mưa
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 8 tháng 7
- Chào ngày mới 7 tháng 7
- Chào ngày mới 6 tháng 7
- Dưới đáy đại dương là Ngọc
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 5 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 4 tháng 7
- Trần Thánh Tông
- Bà Đen
- Lộc xuân cuộc đời
- Đọc lại và suy ngẫm 2
- Chào ngày mới 2 tháng 7
- Tiếng Anh cho em
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 1 tháng 7
- Lời vàng của Anbe Anhstanh
Video nhạc tuyển
Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe
Ban Mai
MAR AKRAM – Dancing with the wind♥
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học CNM365 Tình yêu cuộc sống Cây Lương thực Dạy và Học Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
- Thơ tình Hồ Núi Cốc
- Chào ngày mới 16 tháng 8
- Quản lý sắn bền vững ở châu Á
- Học để làm ở Ấn Độ
- Chào ngày mới 15 tháng 8
- Hoa xương rồng
- Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương
- Chào ngày mới 13 tháng 8
- Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi
- Chào ngày mới 12 tháng 8
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Thơ hay về biển
- Chào ngày mới 11 tháng 8
- Chào ngày mới 10 tháng 8
- Chào ngày mới 9 tháng 8
- Đến với những bài thơ hay
- Ta về trời đất Hồng Lam
- Ong và Hoa
- Chào ngày mới 8 tháng 8
- Bài ca thời gian
- Chào ngày mới 7 tháng 8
- Chào ngày mới 6 tháng 8
- Di sản Engels
- Đợi Anh
- Chào ngày mới 5 tháng 8
- Chào ngày mới 4 tháng 8
- Chào ngày mới 3 tháng 8
- Khổng Tử dạy và học
- Tiếng Anh cho em
- Chào ngày mới 2 tháng 8
- Rằm Xuân Hà Nội
- Chào ngày mới 1 tháng 8
- Chào ngày mới 31 tháng 7
- Henry Ford và Thượng Đế
- Chào ngày mới 30 tháng 7
- Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi
- Chào ngày mới 29 tháng 7
- Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 28 tháng 7
- Bài thơ không thể nào quên
- Chào ngày mới 27 tháng 7
- Nhớ bạn
- Chào ngày mới 26 tháng 7
- Gọi đôi
- Chào ngày mới 25 tháng 7
- Mảnh đạn trong người
- Chào ngày mới 24 tháng 7
- Năm tháng đó là em
- Chào ngày mới 23 tháng 7
- Chào ngày mới 22 tháng 7
- Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO
- Chào ngày mới 20 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 19 tháng 7
- Chào ngày mới 18 tháng 7
- Chào ngày mới 17 tháng 7
- Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam
- Chào ngày mới 16 tháng 7
- Từ Mekong nhớ Neva
- Chào ngày mới 15 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 14 tháng 7
- Chào ngày mới 13 tháng 7
- Mạc triều trong sử Việt
- Chào ngày mới 12 tháng 7
- Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời
- Giấc mơ tình yêu cuộc sống
- Chào ngày mới 11 tháng 7
- Khoảnh khắc tuyệt đẹp
- Tiếng Anh cho em
- Tháng Bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 10 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 9 tháng 7
- Đợi mưa
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 8 tháng 7
- Chào ngày mới 7 tháng 7
- Chào ngày mới 6 tháng 7
- Dưới đáy đại dương là Ngọc
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 5 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 4 tháng 7
- Trần Thánh Tông
- Bà Đen
- Lộc xuân cuộc đời
- Đọc lại và suy ngẫm 2
- Chào ngày mới 2 tháng 7
- Tiếng Anh cho em
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 1 tháng 7
- Lời vàng của Anbe Anhstanh
Video nhạc tuyển
Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe
Ban Mai
MAR AKRAM – Dancing with the wind♥
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học CNM365 Tình yêu cuộc sống Cây Lương thực Dạy và Học Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
Pingback: Nghị lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vùng trời nhân văn | Tình yêu cuộc sống

markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 18 tháng 8.** Ngày Khoa học quốc gia tại **Thái Lan ** *(hình).* [Năm 1877](http://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– Tại Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ, nhà thiên văn học Asaph Hall phát hiện vệ tinh **của** [Phobos](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29) [sao Hỏa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa). [Năm 1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam): [trận Vạn Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%E1%BA%A1n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng)(phía Mỹ gọi là **) bắt đầu khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ phá hủy một căn cứ của** [Chiến dịch Starlite](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Starlite) [quân Giải phóng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại [Vạn Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%E1%BA%A1n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Quảng Ngãi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), đây là trận chiến lớn trên bộ đầu tiên của Hoa Kỳ trong cuộc chiến. Năm [1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/1850)– ngày mất [Honoré de Balzac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac), Đại văn hào [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p).
# 18 tháng 8
Ngày
**18 tháng 8** là ngày thứ 230 (231 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 135 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_8) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_8) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_8) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_8) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_8) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_8) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_8) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8) **18** [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_8) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_8) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_8) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_8) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_8) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_8) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_8) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_8)
## Mục lục
## Sự kiện
[1868](https://vi.wikipedia.org/wiki/1868)– Bằng chứng đầu tiên của nguyên tố [Heli](https://vi.wikipedia.org/wiki/Heli)được nhà thiên văn học Pierre Janssen thu thập trong một lần diễn ra nhật thực. [1870](https://vi.wikipedia.org/wiki/1870)– [Chiến tranh Pháp-Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95): [Quân đội Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%E1%BB%95)và [Sachsen](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sachsen)giành [thắng lợi chiến lược](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%AFng_l%E1%BB%A3i_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c)trong [Trận Gravelotte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Gravelotte), trận chiến lớn và đẫm máu nhất trong toàn cuộc chiến. [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– Tại Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ, nhà thiên văn học Asaph Hall phát hiện vệ tinh [Phobos](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29)của [sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa). [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [Tu chính án XIX Hiến pháp Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_tu_ch%C3%ADnh_%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3)về quyền đầu phiếu của phụ nữ chính thức có hiệu lực. [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam): [Chiến dịch Starlite](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Starlite)bắt đầu khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ phá hủy một căn cứ của [quân Giải phóng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại [Vạn Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%E1%BA%A1n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Quảng Ngãi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), đây là trận chiến lớn trên bộ đầu tiên của Hoa Kỳ trong cuộc chiến. [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Tổng thống Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Pakistan) [Pervez Musharraf](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pervez_Musharraf)tuyên bố từ chức nhằm tránh một cuộc luận tội trước Quốc hội.
## Sinh
[1933](https://vi.wikipedia.org/wiki/1933)– [Just Fontaine](https://vi.wikipedia.org/wiki/Just_Fontaine), [cầu thủ bóng đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1) [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Diệp Minh Tuyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_Minh_Tuy%E1%BB%81n), nhà thơ, nhạc sĩ [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(m. 1997). [G-Dragon](https://vi.wikipedia.org/wiki/G-Dragon)– ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Big Bang người [Hàn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). [Jung Eun-ji](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jung_Eun_Ji)– ca sĩ, thành viên nhóm nhạc [Apink](https://vi.wikipedia.org/wiki/A_Pink)người Hàn Quốc. [Ưng Hoàng Phúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C6%AFng_Ho%C3%A0ng_Ph%C3%BAc)– ca sĩ, thành viên nhóm nhạc 1088 (cũ) người [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Người chết
[1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/1850)– [Honoré de Balzac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac), Đại văn hào [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– [Anton Wilhelm Karl von L’Estocq](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anton_Wilhelm_Karl_von_L%E2%80%99Estocq), tướng [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)(s. [1823](https://vi.wikipedia.org/wiki/1823))
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[18 tháng 8](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:18_August?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Thái Lan
|Vương quốc Thái Lan|
|ราชอาณาจักรไทย
|(tiếng Thái Lan)
Racha-anachak Thai
(tiếng Thái Lan)
|
|
![]()
|
|*Chat, Satsana, Phra Maha Kasat*
“Đất nước, tôn giáo, nhà vua”
[Phleng Chat](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phleng_Chat) [Quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Th%C3%A1i_Lan) [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Th%C3%A1i_Lan) [Bhumibol Adulyadej](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bhumibol_Adulyadej) [Prayuth Chan-ocha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Prayuth_Chan-ocha) [Tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) [13°45′B, 100°30′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Th%C3%A1i_Lan¶ms=13_45_N_100_30_E_type:country%28513.120%29) [hạng 50](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [ĐNÁ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81&action=edit&redlink=1)( [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+7); [mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): ĐNÁ (UTC+7) **Vương quốc** [1238](https://vi.wikipedia.org/wiki/1238)– [1448](https://vi.wikipedia.org/wiki/1448) [Vương quốc Sukhothai](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sukhothai) [1351](https://vi.wikipedia.org/wiki/1351)– [1767](https://vi.wikipedia.org/wiki/1767) [Vương quốc Ayutthaya](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ayutthaya) [1768](https://vi.wikipedia.org/wiki/1768)– [1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782) [Vương triều Thonburi](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Thonburi) [1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782)–nay [Nhà Chakri](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chakri) người ( [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-dano7212-1) [hạng 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 88](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2013) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $9.874
[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2) [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2013) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $5.674
[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2) [HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) cao [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-ThaiHDI-3) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [baht](https://vi.wikipedia.org/wiki/Baht)(
)
[THB] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.th](https://vi.wikipedia.org/wiki/.th) **Thái Lan** (tên chính thức: **Vương quốc Thái Lan**, [tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): ราชอาณาจักรไทย *Racha-anachak Thai*), là một quốc gia nằm ở vùng [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), phía bắc giáp [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) và [Myanma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma), phía đông giáp [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) và [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), phía nam giáp [vịnh Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan) và [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), phía tây giáp [Myanma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma) và [biển Andaman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman). Lãnh hải Thái Lan phía đông nam giáp với lãnh hải [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ở [vịnh Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), phía tây nam giáp với lãnh hải [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) và [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ở [biển Andaman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman).
Thái Lan là một quốc gia
[quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) đứng đầu là vua [Bhumibol Adulyadej](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bhumibol_Adulyadej) lên ngôi từ năm 1946, vị [nguyên thủ quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) tại vị lâu nhất trên thế giới và vị vua trị vì lâu nhất trong lịch sử Thái Lan. Vua Thái Lan theo nghi thức là nguyên thủ, [4] [tổng tư lệnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh)quân đội và nhà lãnh đạo tinh thần [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)của đất nước. Thủ đô [Băng Cốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok)là thành phố lớn nhất và là trung tâm [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [thương mại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), [công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)và [văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a).
Thái Lan có diện tích 513.000 km
2 (198.000 dặm vuông) lớn thứ 50 trên thế giới và dân số khoảng 67 triệu người đông thứ 20 trên thế giới. Khoảng 75% dân số là dân tộc [Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), 14% là người gốc [Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) và 3% là [người Mã Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai), phần còn lại là những nhóm dân tộc thiểu số như [Môn](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4n), [Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) và các bộ tộc khác. Có khoảng 2,2 triệu người nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp ở Thái Lan. [5] Ngôn ngữ chính thức là [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-6) [tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i). [Phật giáo Nam Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) được coi là quốc giáo ở Thái Lan với tỉ lệ người theo tôn giáo này là 94,6%, là 1 trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất thế giới theo tỉ lệ dân số. Cũng theo điều tra dân số năm 2000, [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) chiếm 4,6% dân số và [Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) chiếm 0,7% dân số. [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-7) [Kinh tế Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 và trở thành một quốc gia công nghiệp mới trong đó du lịch với những điểm đến nổi tiếng như [Ayutthaya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ayutthaya), [Pattaya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pattaya), [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok), [Phuket](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phuket), [Krabi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krabi), [Chiang Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Chiang_Mai), và [Ko Samui](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ko_Samui) và [xuất khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) đóng góp lớn cho nên kinh tế. [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-middleIncomeCountry-8) [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-GuardianThailandOverview-9)
## Mục lục
[1 Tên gọi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Kinh_t.E1.BA.BF) [4 Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Quan hệ ngoại giao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Quan_h.E1.BB.87_ngo.E1.BA.A1i_giao) [6 Hành chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [7 Địa lí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.AD) [8 Dân số](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#D.C3.A2n_s.E1.BB.91) [9 Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#V.C4.83n_h.C3.B3a) [10 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Xem_th.C3.AAm) [11 Du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Du_l.E1.BB.8Bch) [12 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi
Thái Lan cũng từng được gọi là
**Xiêm**, đây là tên gọi chính thức của nước này đến ngày [23 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_6) năm [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939) khi nó được đổi thành Thái Lan . Từ năm 1945 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, tên Thái Lan lại được đổi lại thành Xiêm. Sau đó nó được đổi lại thành Thái Lan như ngày nay. Từ “Thái” (ไทย) trong [10] [tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i)có nghĩa là “tự do”. “Thái” cũng là tên của [người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i)– hiện là dân tộc thiểu số có số dân đáng kể ở [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vẫn lấy tên là “Xiêm”. [Từ “Thái Lan” trong *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)có xuất xứ từ [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) *Thailand*(trong đó *land*nghĩa là đất nước, xứ sở), và *Thailand*được dịch từ ประเทศไทย ( *Prathet Thai*) với nghĩa là “nước Thái”.
Trong
[tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i), tên của Thái Lan là ราชอาณาจักรไทย ( *Racha Anachakra Thai*). Hai chữ ราชา ( *Racha*) và อาณาจักร ( *Anachakra*) thì có gốc từ [tiếng Phạn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *Racha* có nghĩa là “quốc vương”, *Anachakra* có nghĩa là “lãnh thổ”. Trong khi đó, ไทย ( *Thai*) là một chữ tiếng Thái có nghĩa là “tự do”. Ý của cụm từ *Racha Anachakra Thai* là “Vương quốc của người tự do”. Tuy nhiên, một học giả nổi tiếng người Thái cho rằng từ *Thai* (ไท) đơn giản chỉ có nghĩa là “người” vì điều tra của ông cho thấy rằng tại một số vùng nông thôn từ “Thai” được dùng thay thế cho từ “khon” (คน) nghĩa là người. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-11)
Người Thái còn gọi nước Thái một cách dân dã là เมืองไทย
*Mueang Thai* ( *Mường Thái*) và từ *Mueang* còn được dùng rộng rãi để chỉ thành phố, thị trấn. Ngoài ra từ ประเทศไทย *Prathet Thai* ( *Prathét Thái*) cũng được sử dụng để gọi Thái Lan. Hai chữ *Mueang* và *Prathet* có cùng nghĩa “nước, quốc gia”. [Prathet](https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8) có gốc từ chữ * (pradeśa) trong tiếng Phạn, còn प्रदेश* [Mueang](https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87)là một từ Thái cổ có cùng gốc với các từ *(ເມືອງ* [Muang](https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%BB%80%E0%BA%A1%E0%BA%B7%E0%BA%AD%E0%BA%87) *[mɯaŋ˦]*) trong [tiếng Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), *(မိူင်း* [Mong](https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8) *[məŋ˦]*) trong [tiếng Shan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Shan), *mwngh*( *[mɯŋ˧]*) trong [tiếng Tráng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tr%C3%A1ng), khởi nguyên mang nghĩa “thung lũng trồng lúa”. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-TAISBIND-12)
Trong
[tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), vương quốc này được gọi là “Thái Lan”. Từ này có gốc [Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) và [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Đúng ra thì “Thái Lan” đến từ *Thailand* trong tiếng Anh nhưng ngày xưa trong tiếng Việt không phiên âm được *Thailand* và, do đó, phải chế ra một âm để người Việt đọc được. Các nhà Hán học ở Việt Nam dùng hai [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) có cách phát âm gần với từ *Thailand* như các nhà Hán học ở Đông Á thường dùng: hai chữ này là “Thái Lan” (泰蘭). “Thái” (泰) được dùng để dịch âm *Thai* hay *Tai*, và cũng thường được dùng để gọi [người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i); “Lan” (蘭) dùng để dịch âm *Land*, như trong “ [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)” (波蘭 – *Poland*), “ [Ái Nhĩ Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland)” (愛爾蘭 – *Ireland*), v.v.
Ở
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vương quốc này được gọi là “Thái Quốc” (泰國), hay “Thái Vương Quốc” (泰王國). Người Việt trước đây còn gọi Thái Lan là “Xiêm La” (暹羅) và người Thái là “người Xiêm”.
## Lịch sử
|
|![]()
Các chủ đề
**Thái Lan** [Ẩm thực](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Âm nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Th%C3%A1i_Lan) [Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Chính trị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Ngày lễ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i_Lan) [Hành chính](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i_Lan) [Dân số](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Trang phục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Thể thao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [edit box](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Life_in_Thailand&action=edit)
Nhiều nền văn hóa khác nhau đã có mặt tại đây từ thời
[Văn hóa Baan Chiang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Chiang). Nhưng do vị trí địa lý, văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng như từ những nước láng giềng [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) khác.
Theo sử sách Thái Lan,
[người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) xuất xứ từ vùng [núi Altai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Altai&action=edit&redlink=1), đông bắc tỉnh [Tứ Xuyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) từ 4500 năm trước, sau đó di cư dần xuống vùng đất hiện nay là Thái Lan. Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của người Thái, một trong số đó liên hệ người Thái tới sự di cư ào ạt sau sự sụp đổ của vương quốc Đại Lý ở vùng Vân Nam thế kỷ 13 đã bị chứng minh là không chính xác. Các nghiên cứu ngôn ngữ học chỉ ra rằng nguồn gốc của người Thái cổ nằm ở vùng ranh giới Quảng Tây-Quý Châu ngày nay, nơi [13] [người Tráng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tr%C3%A1ng)và [Bố Y](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%91_Y)vẫn sinh sống. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-TAISBIND-12) Khoảng thế kỷ thứ 8-thế kỷ 10, [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-JGIS_Tai_Origin-14) họ bắt đầu di cư xuống phía nam vào vùng ngày nay là bắc Lào và [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-PittayawatPittayaporn-15) [Chiềng Sen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chiang_Saen)(Chiang Saen เชียงแสน) qua Điện Biên Phủ, sau đó tỏa xuống đồng bằng [sông Chao Phraya](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya). Tại vùng đất mới của mình, người Thái đánh đuổi các cư dân bản địa như người Môn, Wa, Khmer…đồng thời cũng chịu nhiều ảnh hưởng ngôn ngữ–văn hóa từ họ và đặc biệt là Phật giáo Ấn Độ. Vào năm [1238](https://vi.wikipedia.org/wiki/1238), người Thái thành lập một vương quốc [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)tên [Sukhothai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sukhothai)(ở miền Bắc Thái Lan), dần thay thế vai trò của [Đế chế Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer)đang tàn lụi (vào [thế kỷ 13](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)– [thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)).
Năm
[1283](https://vi.wikipedia.org/wiki/1283) người Thái có chữ viết. Sau đó người Thái mở rộng lãnh thổ xuống phía nam, và năm [1350](https://vi.wikipedia.org/wiki/1350) chuyển kinh đô xuống [Ayuthaya](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ayuthaya&action=edit&redlink=1) (phía bắc Bangkok 70 km). Năm 1431, quân Xiêm cướp phá [Angkor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Angkor). Nhiều bảo vật và trang phục của [văn hóa Hindu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Hindu&action=edit&redlink=1) đã được họ đem về Ayutthaya, lễ nghi và cách ăn mặc của [người Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) được dung nhập vào thượng tầng văn hóa Xiêm.
Trong khoảng 400 năm, từ
[thế kỷ 14](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14) đến [thế kỷ 18](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), giữa [người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) và người [Miến Điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma) láng giềng luôn xảy ra các cuộc chiến tranh và kinh đô Ayuthaya bị huỷ diệt ở thế kỷ 18. Năm [1767](https://vi.wikipedia.org/wiki/1767), một tướng người Thái gốc Hoa, [Taksin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taksin), đứng lên chống quân Miến Điện giành lại độc lập và dời đô về Thonburi, bên bờ [sông Chao Phraya](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya), đối diện với [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok). Vua [Rama I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rama_I) ( [1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782)) lên ngôi và chọn [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) (hay “Thành phố của các thiên thần”) làm kinh đô.
Trước năm
[1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Thái Lan theo chế độ [quân chủ chuyên chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF). Sau cuộc cách mạng tư sản năm 1932 do một nhóm sĩ quan trẻ lãnh đạo, Thái Lan chuyển từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ [quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn). Ngày [05 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_12) năm 1932 vua Prachadhipok ( [Rama VII](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rama_VII)) đã thông qua bản [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) đầu tiên của Thái Lan. Hơn 60 năm qua Thái Lan đã thay đổi 16 hiến pháp (nhiều lần đảo chính), nhưng Hiến pháp 1932 vẫn được coi là cơ sở. Cuối cùng, vào [thập niên 1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Thái Lan chuyển hướng sang con đường [dân chủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7).
Năm 1997, Thái Lan trở thành tâm điểm của
[Khủng hoảng tài chính Đông Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997). Đồng [baht](https://vi.wikipedia.org/wiki/Baht) nhanh chóng sụt giá từ mức 25 baht đổi 1 đô la xuống mức 56 baht đổi 1 đô la. Sau đó, đồng baht dần lấy lại được sức nặng của mình, đến năm 2007, tỷ giá giữa đồng baht và đô la là 33:1.
Lịch được sử dụng chính thức tại Thái Lan là
[Phật lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch), một loại lịch của người phương Đông, sớm hơn [Tây lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) 543 năm. Năm 2007 thì là năm thứ 2550 Phật lịch tại Thái Lan.
### Chính sách “ngoại giao cây sậy” trong lịch sử
Trong lịch sử lập quốc của mình, Thái Lan từng là một nước lớn theo chủ nghĩa Đại Thái, lấn át các quốc gia láng giềng khi có thể, nhưng tới giữa thế kỷ 19, Thái Lan đứng trước hiểm họa xâm lăng của các nước thực dân châu Âu. Về phía tây, Đế quốc Anh đã chiếm
[Miến Điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma), trong khi ở phía đông, Pháp đã chiếm 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Thái Lan vô tình trở thành vùng đệm địa lý giữa 2 thế lực đứng đầu thế giới khi đó là Anh và Pháp. Vì không muốn nổ ra xung đột với đối thủ, Anh và Pháp quyết định trung lập hóa Thái Lan, cả 2 sẽ tự kiềm chế, không tiến quân xâm chiếm nước này . [16]
Nhờ sự may mắn đó, cũng như biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các cường quốc để họ tự kiềm chế nhau
, nhờ vậy Thái Lan đã tránh được các cuộc xâm lược và được hưởng thời gian độc lập, hòa bình tương đối lâu dài trong thời kỳ đế quốc thực dân xâm chiếm thuộc địa và trong [17] [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Thái Lan đã kí hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1826 và với Mỹ năm 1833, Hiệp ước trao đổi biên giới các tỉnh phía bắc [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia)hiện tại năm 1909, nhờ đó thoát khỏi ách thuộc địa của các nước đế quốc lúc bấy giờ đang tranh giành nhau vùng [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Thái Lan cũng đã kí hiệp định phân định biên giới [sông Mekong](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)với [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)và tránh né xung đột với [thực dân Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)vào cuối [thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19).
Tuy giữ được vị thế độc lập, nhưng Thái Lan cũng phải nhân nhượng nhiều quyền lợi và phải cắt lãnh thổ cho Anh và Pháp. Năm 1893, Thái Lan phải ký hiệp ước trao một số vùng đất phía đông cho Campuchia (thuộc quyền cai trị của Pháp). Năm 1904 và 1907 phải tiếp tục cắt đất, tổng cộng hơn 2 vạn km2 cho Pháp. Năm 1909, phải cắt vùng đất trên 4 vạn km2 tại bán đảo
[Malacca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Melaka) cho Anh . [18]
Trong Thế chiến thứ hai, Thái Lan là đồng minh lỏng lẻo của
[Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), cho Nhật đi qua đất Thái tiến đánh [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), [Myanma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma). Lợi dụng thế suy yếu của nước [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) (bị [Đức quốc xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) xâm chiếm) và sức mạnh hải quân khá hiện đại Thái Lan đã gây chiến với Pháp để tranh giành lãnh thổ [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Sau khi bị hải quân Pháp bất ngờ tiến công đánh bại cùng với sự suy yếu của quân đội [phát xít Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) vào cuối thế chiến, một nhóm quân đội Thái Lan làm đảo chính vào ngày ngày 1 tháng 8 năm 1944, lật đổ chính phủ thân Nhật và ngay lập tức chuyển nước Thái từ một đồng minh lỏng lẻo của Nhật trong một đêm trở thành đồng minh của Mỹ và tiếp tục giữ được độc lập và hòa bình.
Sau thế chiến, Thái Lan bị đối xử như một quốc gia đối địch bởi
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), mặc dù [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã can thiệp để giảm nhẹ các điều khoản trừng phạt Thái Lan. Thái Lan không bị lực lượng [Đồng Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) chiếm đóng, nhưng phải trả lại các lãnh thổ mà họ đã chiếm đóng trong thời gian chiến tranh cho Anh và Pháp. Thời kỳ hậu chiến cũng là thời kỳ Thái Lan thắt chặt quan hệ với [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), như để bảo trợ Hoàng gia Thái Lan khỏi nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan truyền từ các quốc gia lân bang.
Lực lượng du kích ủng hộ chủ nghĩa cộng sản ở Thái Lan hoạt động tích cực trong khoảng
[thập niên 1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960) cho tới năm 1987 nhưng chưa bao giờ là một mối de dọa nghiêm trọng cho chính quyền, tại thời kỳ đỉnh điểm họ đã có đến 12 ngàn du kích quân trong hàng ngũ. Kể từ sau năm 1979, khi quân [Khmer Đỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) bị Việt Nam đánh bại tại Campuchia, Thái Lan đã chấp thuận cho quân Khmer Đỏ lập căn cứ tại nhiều khu vực trong lãnh thổ của mình như một biện pháp để làm suy yếu Việt Nam. Việc này đã dẫn đến một số cuộc giao chiến tại khu vực biên giới giữa quân đội Thái Lan và Việt Nam, cho tới khi Việt Nam rút quân khỏi Camphuchia vào năm 1989.
Gần đây, Thái Lan trở thành một thành viên tích cực trong
[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) ( [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)), đặc biệt là sau khi chế độ dân chủ được tái lập sau năm 1992. Tuy nhiên, đã có một số đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia vào giai đoạn 2010-2012, khi cả 2 nước tranh chấp chủ quyền tại [đền Preah Vihear](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Preah_Vihear), trước khi Tòa án quốc tế tuyên bố ngôi đền thuộc về Campuchia.
Chính sách ngoại giao của Thái là “ngoại giao cây sậy”, tức là gió thổi về phía nào thì ngả về phía nấy, sẵn sàng “cúi đầu, thần phục” trước kẻ khác để tránh đụng độ hoặc đem lợi về cho mình.
## Kinh tế
Thái Lan vốn là một nước
[nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) truyền thống. Bắt đầu từ năm [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960) Thái Lan thực hiện kế hoạch phát triển [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) – [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) lần thứ nhất và đến nay là kế hoạch thứ 9. Trong [thập niên 1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) Thái Lan thực hiện chính sách “hướng xuất khẩu”, [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Âu Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) là thị trường xuất khẩu chính của Thái Lan. Ngành [công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [dịch vụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) đã dần dần đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và vai trò của nông nghiệp giảm dần.
Hiện nay, Thái Lan là một
[nước công nghiệp mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_m%E1%BB%9Bi). Sau khi đạt tốc độ tăng trưởng thuộc loại cao nhất thế giới từ 1985 đến 1995, với tốc độ tăng trưởng trung bình 9% mỗi năm, sức ép lên việc duy trì đồng baht tại Thái Lan tăng lên, dẫn đến cuộc [khủng hoảng tài chính năm 1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), lan rộng ra toàn khu vực Đông Á, bắt buộc chính phủ phải thả nổi tiền tệ. Sau sự ổn định lâu dài ở mức giá 25 baht đổi 1 [đô la Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), đồng baht phá giá hơn một nửa, chạm tới mức thấp nhất với 56 baht đổi 1 đô la vào tháng 1 năm 1998, các hợp đồng kinh tế được ký kết bằng 10,2% năm trước. Chỉ số thị trường chứng khoán Thái Lan đã tụt từ mức 1.280 cuối năm 1995 xuống còn 372 cuối năm 1997, kinh tế năm 1997 tăng trưởng âm 20%.
Năm 1998, Thái Lan bắt đầu có dấu hiệu phục hồi với tốc độ tăng trưởng kinh tế là 4,2%, năm 2000 là 4,4%, phần lớn từ những mặt hàng xuất khẩu chính (tăng 20%). Sự tăng trưởng bị rơi vào tình trạng trì trệ (tăng trưởng 1,8%) do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2001, nhưng phục hồi lại vào năm sau, nhờ sự phát triển mạnh của
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và những chương trình khác nhau nhằm khuyến khích phát triển kinh tế trong nước của thủ tướng [Thaksin Shinawatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra), thường được gọi bằng tên “ [Thaksinomics](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thaksinomics&action=edit&redlink=1)“. Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2002 đạt 5,2%, đến năm 2003 và 2004 đã cao hơn mức 6% . Dự trữ ngoại tệ ở mức cao 37-38 tỉ USD (tháng 8/1997 ở mức 800 triệu USD). Đến năm 2005, kinh tế Thái Lan gần đạt mức trước khủng hoảng năm 1997, với [19] [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/PPP)đầu người đạt mức 8.300 USD/năm, so với mức 8.800 USD vào năm 1997. Dù vậy, sự bất ổn chính trị do cuộc đảo chính tháng 9 năm 2006 đã làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế trong quý IV chỉ còn 0,7%.
Thái Lan xuất khẩu nhiều hơn 105 tỷ đô la hàng năm
. Các sản phẩm xuất khẩu chính bao gồm [19] [gạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o), [hàng dệt may](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0ng_d%E1%BB%87t_may&action=edit&redlink=1), [giầy dép](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A7y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1), [hải sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_s%E1%BA%A3n), [cao su](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_su), [nữ trang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_s%E1%BB%A9c), [ô tô](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_t%C3%B4), [máy tính](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh)và [thiết bị điện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1). Thái Lan đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo, mỗi năm xuất khẩu 6,5 triệu tấn [gạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o)tinh chế. [Lúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa)là loại cây [lương thực](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m)chính được trồng tại Thái Lan, với 55% đất đai trồng trọt được sử dụng để trồng lúa . Đất có thể canh tác được của Thái Lan cũng chiếm tỷ lệ lớn, 27,25% của toàn bộ khu vực [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-IRRI_Thailand-20) [sông Mekong](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) . [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-21)
Các ngành công nghiệp chủ yếu gồm có điện dân dụng, linh kiện điện tử, linh kiện máy tính và ô tô, trong đó, cũng có đóng góp đáng kể từ
[du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) (khoảng 5% GDP Thái Lan). Những người nước ngoài ở lại đầu tư lâu dài cũng góp phần đáng kể vào tổng thu nhập quốc dân.
Các tài nguyên thiên nhiên chủ yếu của Thái Lan là
[thiếc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [cao su](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_su), [ga tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ga_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [vonfram](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfram), [tantalium](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tantalium&action=edit&redlink=1), [gỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97), [chì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AC), [cá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1), [thạch cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_cao), [than](https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) non, [fluorite](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fluorite&action=edit&redlink=1) và [đất trồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p).
Thái Lan sử dụng hệ đo lường chuẩn quốc tế, nhưng các hệ đo truyền thống của Anh (feet, inches) vẫn còn được sử dụng, đặc biệt là trong nông nghiệp và vật liệu xây dựng. Năm được đánh số B.E. (
*Buddhist Era* – Kỷ Phật giáo) trong giáo dục, dịch vụ dân dụng, chính quyền và báo chí; tuy vậy [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) được sử dụng trong ngành ngân hàng và dần trở nên thông dụng trong công nghiệp và thương mại . [22]
## Chính trị
- Thể chế nhà nước:
[quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn).
- Cơ cấu các cơ quan quyền lực:
[Nguyên thủ quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) là nhà [Vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua): Được coi là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Về danh nghĩa nhà Vua là người đứng đầu [nhà nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), [Tổng Tư lệnh quân đội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_T%C6%B0_l%E1%BB%87nh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) và là người bảo trợ [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i): Theo Hiến pháp ngày [24 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) năm [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007), [Quốc hội Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) là Quốc hội lưỡng viện. [Hạ viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) (cơ quan lập pháp) gồm 480 ghế và [Thượng viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 150 ghế. [Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7): bao gồm 36 thành viên gồm 3 [Phó Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), 21 [Bộ trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) và 11 [Thứ trưởng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1). Ngoài ra còn có một số Ủy ban của Chính phủ được lập ra để phối hợp thực hiện các chính sách chung. [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-23)
Từ khi lật đổ chế độ
[quân chủ chuyên chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Thái Lan đã có 17 [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) và sửa đổi [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-24) . Trong suốt quá trình đó, chính phủ liên tiếp chuyển đổi qua lại từ chế độ độc tài quân sự sang chế độ dân chủ, nhưng tất cả các chính phủ đều thừa nhận triều đại cha truyền con nối của [25] [Hoàng gia Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1)như lãnh đạo tối cao của dân tộc [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-multiple-26) . [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-27)
Nền chính trị Thái Lan từng chứng kiến 20 cuộc đảo chính hoặc nỗ lực đảo chính của quân đội từ năm 1932 tới năm 2014. Lệnh thiết quân luật của nước này cho phép quân đội có quyền hạn lớn trong việc ban hành lệnh cấm tụ tập, hạn chế đi lại và bắt giữ người.
[[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-28)
### Giai đoạn 1997 – 2006
Hiến pháp 1997 là hiến pháp đầu tiên được phác thảo bởi Hội đồng lập pháp dân cử, và thường được gọi là “Hiến pháp nhân dân”
. [29]
Hiến pháp 1997 được thiết lập bởi quốc hội lưỡng viện bao gồm 500 hạ nghị sĩ (สภาผู้แทนราษฎร
*sapha phutan ratsadon*) và 200 thượng nghị sĩ (วุฒิสภา *wuthisapha*). Lần đầu tiên trong lịch sử Thái Lan, cả hai viện đều lập tức thông qua (dự thảo hiến pháp). Nhiều [quyền con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) được thừa nhận, làm tăng thêm mức độ ổn định của chính phủ dân bầu. [Hạ viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) được chọn thông qua hệ thống bầu cử *first-past-the-post*, trong đó (trong một vùng) chỉ có duy nhất một người chiến thắng bởi đa số phiếu. [Thượng viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) được lựa chọn dựa trên hệ thống hành chính cấp tỉnh, tùy thuộc vào số dân mà mỗi tỉnh có một hoặc nhiều hơn các thượng nghị sĩ đại diện cho mình. Các nghị sĩ thượng viện có nhiệm kỳ 6 năm, còn ở hạ viện là 4 năm.
Hệ thống
[tư pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) (ศาล *saan*) bao gồm [tòa án hoàng gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (ศาลรัฐธรรมนูญ *săan rát-tà-tam-má-nuun*) chuyên phân xử về các hoạt động lập pháp của [quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i), sắc lệnh hoàng gia và các vấn đề chính trị.
Năm 2001 diễn ra cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên sau Hiến pháp 1997, được xem là cởi mở nhất, vô tư nhất (không tham nhũng) trong lịch sử Thái Lan
. Chính phủ được bầu ra sau đó cũng là chính phủ đầu tiên trong [30] [lịch sử Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan)hoàn tất nhiệm kỳ 4 năm. Cuộc bầu cử năm 2005 có nhiều cử tri bị đuổi và được khuyến cáo rằng để giảm bớt tình trạng mua phiếu so với trước đây [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-31) [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-32) . [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-QuoVadis-33)
Đầu năm 2006, những cáo buộc về tình trạng
[tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) gây sức ép lớn, bắt buộc [Thaksin Shinawatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra) phải kêu gọi một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Phe đối lập tẩy chay cuộc bầu cử và Thaksin lại tái đắc cử. Mâu thuẫn mỗi ngày một tăng, dẫn đến vụ [đảo chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh) quân sự ngày 19 tháng 9 năm 2006.
### Sau đảo chính 2006
Ngày
[19 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) năm [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006), một hội đồng quân sự đã tiến hành lật đổ chính phủ Thaksin, sau đó huỷ bỏ hiến pháp, giải tán [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) và [Tòa án](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n), giám sát, bắt giữ và cách chức một số thành viên [chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), thiết quân luật và, cuối cùng, chọn một thành viên của hội đồng cơ mật [hoàng gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1), cựu tổng tư lệnh [lục quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n) Thái Lan, tướng [Surayud Chulanont](https://vi.wikipedia.org/wiki/Surayud_Chulanont) lên làm [thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Sau đó Hội đồng quân sự đồng thuận đưa ra hiến pháp tạm thời và chọn ra một hội thẩm đoàn để soạn thảo hiến pháp mới. Đồng thời cũng chọn 250 đại biểu quốc hội. Các đại biểu này không được phép tiết lộ thông tin chống lại chính phủ, còn công chúng không được phép đưa tin bình luận. Lãnh đạo Hội đồng quân sự được phép bãi bỏ thủ tướng bất kể khi nào . [34]
Tháng 1 năm 2007, Hội đồng quân sự đã bỏ tình trạng thiết quân luật, nhưng tiếp tục kiểm duyệt
[báo chí](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_ch%C3%AD) và bị cáo buộc vi phạm một số [quyền con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) khác. Họ cũng cấm các hoạt động và hội họp [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) cho tới tháng 5 năm 2007.
Cuộc bầu cử Thủ tướng dân chủ đầu tiên sau đảo chính 2006 được tổ chức ngày
[3 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_7) năm [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011), [Đảng Pheu Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_V%C3%AC_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A1i) của bà [Yingluck Shinawatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yingluck_Shinawatra), em gái cựu thủ tướng bị lật đổ [Thaksin Shinawatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra) đã thắng lợi áp đảo với 263 ghế, dẫn trước [Đảng Dân chủ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) cầm quyền của Thủ tướng [Abhisit Vejjajiva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Abhisit_Vejjajiva) với 161 ghế trong 500 ghế [quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i). Với chiến thắng này đã đưa bà Yingluck Shinawatra trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong [lịch sử Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) sau sáu đời nam thủ tướng với nhiều bất ổn trong chính trường. [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-35)
## Quan hệ ngoại giao
Về đối ngoại, Chính phủ của Thủ tướng Abhisit chủ trương tăng cường quan hệ với tất cả các nước, tích cực phát huy vai trò của Thái Lan trong khu vực và quốc tế (Thủ tướng Abhisit đã thăm
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), [Malaysia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), [Singapore](https://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore), [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và sắp tới sẽ đi thăm [Châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Bắc Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)); tích cực tham gia các hợp tác khu vực và tiểu vùng ( [GMS](https://vi.wikipedia.org/wiki/GMS), [ACMECS](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ACMECS), [EWEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_lang_kinh_t%E1%BA%BF_%C4%90%C3%B4ng_-_T%C3%A2y),…). Với cương vị Chủ tịch [ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) nhiệm kỳ 2008 – 2009, Thái Lan đã tổ chức thành công [Hội nghị Cấp cao ASEAN 14](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN_14&action=edit&redlink=1) (từ ngày [27 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) đến ngày [10 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)), [Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Ngo%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_ASEAN&action=edit&redlink=1) (ngày [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16)– [23 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_7) năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)) và [Hội nghị Cấp cao ASEAN](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN&action=edit&redlink=1) và các nước đối tác ( [tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)). Tuy nhiên hiện nay, quan hệ Thái Lan – Campuchia còn là vấn đề nan giải, gây quan ngại cho nhiều nước.
Thái Lan tham gia đầy đủ các tổ chức quốc tế và tổ chức trong vùng. Thái Lan tăng cường mối quan hệ với các nước
[ASEAN](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81).
Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao với
[Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày [6 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8) năm [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976).
## Hành chính
Thái Lan được chia làm 76
[tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Th%C3%A1i_Lan%29) (จังหวัด *changwat*), trong đó có 2 thành phố trực thuộc trung ương: [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) và [Pattaya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pattaya). Do có phân cấp hành chính tương đương cấp tỉnh, Bangkok thường được xem là tỉnh thứ 76 của Thái Lan.
Các tỉnh được chia thành các
[huyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n_Th%C3%A1i_Lan) (อำเภอ *amphoe*) hoặc [quận](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (เขต *khet*). Năm 2006, Thái Lan có 877 huyện và 50 quận (thuộc Bangkok). Một số phần của các tỉnh giáp ranh với Bangkok (như [Nonthaburi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nonthaburi_%28t%E1%BB%89nh%29), [Pathum Thani](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pathum_Thani_%28t%E1%BB%89nh%29), [Samut Prakan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Samut_Prakan_%28t%E1%BB%89nh%29), [Nakhon Pathom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nakhon_Pathom_%28t%E1%BB%89nh%29) và [Samut Sakhon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Samut_Sakhon_%28t%E1%BB%89nh%29)) thường được gộp chung và được biết đến như Vùng đô thị Bangkok. Các tỉnh đều có tỉnh lỵ (อำเภอเมือง *amphoe mueang*) trùng tên với mình (nếu là tỉnh Phuket thì có thủ phủ là Amphoe Mueang Phuket hay Phuket). Các huyện được chia thành các xã (ตำบล *tambon*), trong khi các quận được chia thành các phường (หมู่บ้าน *muban*). Các xã được chia thành các thôn (หมู่บ้าน *muban*).
Các đô thị của Thái Lan gồm ba cấp,
[thành phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลนคร *Thesaban nakhon*), [thị xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลเมือง *Thesaban mueang*) và thị trấn (เทศบาลตำบล *Thesaban tambon*). Nhiều thành phố và thị xã đồng thời là tỉnh lỵ. Tuy nhiên một tỉnh có thể có tới hai thành phố và vài thị xã.
### Danh sách các tỉnh Thái Lan theo Vùng
|
||
||
|
|
||
|
## Địa lí
Với diện tích 513.120
[km²](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) (tương đương diện tích [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cộng với [Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)), Thái Lan [xếp thứ 50](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) trên thế giới về diện tích, rộng thứ ba tại [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), sau [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) và [Myanma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma).
Thái Lan là mái nhà chung của một số vùng địa lý khác nhau, tương ứng với các vùng kinh tế. phía bắc có địa hình đồi núi, với điểm cao nhất (2.576 m) là
[Doi Inthanon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Doi_Inthanon&action=edit&redlink=1). phía đông bắc là [Cao nguyên Khorat](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Khorat) có biên giới tự nhiên về phía đông là [sông Mekong](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) đây là vùng trồng nhiều [sắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFn) nhất của Thái Lan do khí hậu và đất đai phù hợp với cây sắn. Trung tâm của đất nước chủ yếu là vùng đồng bằng [sông Chao Phraya](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya) đổ ra [vịnh Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan). Miền Nam là [eo đất Kra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_%C4%91%E1%BA%A5t_Kra) mở rộng dần về phía [bán đảo Mã Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai).
### Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Thời tiết nóng, mưa nhiều. Từ giữa tháng 5 cho tới tháng 9, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam. Từ tháng 10 đến giữa tháng 3 chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc khô, lạnh. Eo đất phía nam luôn luôn nóng, ẩm.
### Hệ động thực vật
Thái Lan là quốc gia có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là
[hổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%95), [voi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Voi) và [bò tót](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B2_t%C3%B3t) khổng lồ. Rất nhiều loài đang đứng trước hiểm họa diệt chủng do nạn săn trộm và phá rừng.
## Dân số
Dân cư Thái Lan chủ yếu là những người nói
[tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) một ngôn ngữ thuộc [ngữ hệ Tai-Kadai](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Tai-Kadai) có quan hệ gần với tiếng Lào, Shan và một loạt các nhóm ngôn ngữ nhỏ khác tại miền bắc Việt Nam và vùng Quảng Tây, Vân Nam thuộc Trung Quốc. Tiếng Thái gồm bốn phương ngữ: tiếng Thái Trung tâm hay [tiếng Xiêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Xi%C3%AAm), tiếng Thái Đông Bắc hay [tiếng Isản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) còn gọi là [tiếng Lào](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), tiếng Thái Bắc hay tiếng Làn Nà cũng gọi là tiếng Lào, tiếng Thái Nam hay tiếng Tai. Dạng chuẩn hóa của tiếng Thái dựa trên phương ngữ trung tâm (Xiêm), có bảng chữ cái riêng và là ngôn ngữ hành chính của đất nước. Người Thái ở vùng trung tâm (Xiêm) tuy chỉ chiếm khoảng 1/3 dân số, đứng sau những người Thái đông bắc, nhưng là nhóm người đã từ lâu chi phối kinh tế, chính trị và văn hóa Thái Lan. Nhờ sự thống nhất trong hệ thống giáo dục, nhiều người Thái có thể nói tiếng Xiêm như tiếng địa phương của họ.
Ngoài
[người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) là [người Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), nhóm dân tộc thiểu số đông thứ hai, có ảnh hưởng [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) không cân xứng với vai trò [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF). Phần lớn trong số họ không sống tại Chinatown ở [Bangkok](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) (trên [đường Yaowarat](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Yaowarat&action=edit&redlink=1)), mà hoàn toàn hòa nhập vào xã hội Thái. Các nhóm dân tộc khác bao gồm [người Mã Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai) ở miền nam nói một loại phương ngữ Mã Lai gọi là Yawi, [người Môn](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4n), [người Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) (nhóm dân tộc thiểu số đông nhất), [người Chăm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [Lawa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lawa&action=edit&redlink=1), [Akha](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Akha&action=edit&redlink=1), [Karen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Karen), [Hmông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hm%C3%B4ng), [La Hủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_La_H%E1%BB%A7), [Lisu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BA%ADt_T%C3%BAc), [Lôlô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%B4_L%C3%B4)…và các nhóm Tai khác như: [Thái Đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_%C4%90en) ở [tỉnh Loei](https://vi.wikipedia.org/wiki/Loei_%28t%E1%BB%89nh%29) (Tai Đăm, [chữ Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): *ไท ดำ*), [Nyaw](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nyaw&action=edit&redlink=1), [Phu Thai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phu_Thai&action=edit&redlink=1), [Shan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Shan), [Lự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BB%B1), [Saek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saek&action=edit&redlink=1).v.v.. Sau [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều [người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) đã sang tỵ nạn và định cư tại Thái Lan, đông nhất là tại [vùng Đông Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Isan). Cũng có rất nhiều [người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) có liên quan tới [nhà Tây Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) đã sang tỵ nạn tại Thái Lan [thời Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Trong thời Pháp thuộc cũng có nhiều người tỵ nạn [thực dân Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) hoặc tránh [chiến tranh Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã sang và cư trú ở Thái Lan.
Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 thì có 95% theo
[Phật giáo Theravada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) và tôn giáo này được xem là quốc giáo của Thái Lan. Đứng thứ hai là [đạo Hồi](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) với 4,6%. Một số tỉnh, thành phía nam [Chumphon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chumphon&action=edit&redlink=1) (cách Bangkok 463 km về phía tây nam) là địa bàn cư trú chủ yếu của người Hồi giáo. Họ thường tập trung thành những cộng đồng tách riêng với các cộng đồng khác. Tập trung nhiều nhất tại bốn tỉnh cực nam của Thái Lan là [người Mã Lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai). [Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), chủ yếu là [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), chiếm 0,75% dân số. Ngoài ra còn một số nhóm người theo [Ấn Độ giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [đạo Sikh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Sikh) có thế lực, sống tại các thành phố.
Bên cạnh tiếng Thái còn có các tiếng địa phương chủ yếu là
[tiếng Isản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) và những ngôn ngữ khác chủ yếu thuộc [ngữ hệ Môn–Khmer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_M%C3%B4n-Khmer). Đồng thời [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được giảng dạy rộng rãi tại Thái Lan, mức độ thành thạo thấp.
## Văn hóa
Văn hóa Thái Lan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tư tưởng
[Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) – [tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) chính thức được công nhận là quốc giáo ở đất nước này và từ nền sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước. Có thể thấy rõ hai điểm trên qua các ngày lễ hội. Trong [văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) ứng xử, [người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) tỏ rõ sự sùng đạo, tôn kính [hoàng gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1) và trọng thứ bậc cũng như tuổi tác.
### Hôn nhân
### Tục lệ ma chay
### Văn hóa dân gian
### Nhà cửa
## Xem thêm
[Tiếng Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Thể thao Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [Trang phục Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Tên người Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_Lan) [Tết Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Th%C3%A1i_Lan) [Lễ hội Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) [Sách Kỷ lục Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan)
## Du lịch
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Thailand”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=10&c=578&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=). [International Monetary Fund](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Monetary_Fund&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-ThaiHDI_3-0) [“Thailand”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf). United Nations Development Programme. tr. 17. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-longestthai_4-0) [“A Royal Occasion speeches”](http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM). Worldhop.com Journal. 1996. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Central_Intelligence_Agency_5-0) [CIA World Factbook Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html), CIA World Factbook. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-6) [THAILAND: Burmese migrant children missing out on education](http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844). IRIN Asia. ngày 15 tháng 6 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-7) [Population by religion, sex, area and region](http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/table/eadv_tab3.pdf), National Statistic Office of Thailand. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-middleIncomeCountry_8-0) [Thailand and the World Bank](http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304%7EpagePK:141132%7EpiPK:141121%7EtheSitePK:333296,00.html), World Bank on Thailand country overview. **The Guardian,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-GuardianThailandOverview_9-0) [Country profile: Thailand](http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand), ngày 25 tháng 4 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-ThaiCSM_10-0) [Thailand (Siam) History](http://www.csmngt.com/thailand_history.htm), CSMngt-Thai. **จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: “ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ” (Jid Phumisak 1976: “Coming Into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names”)** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-11)
- ^
**a** [Earth Observatory; Rachel Hauser (ngày 28 tháng 3 năm 2002).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-TAISBIND_12-1) **ă** [.](http://earthobservatory.nasa.gov/Features/TaiLanguage/) *Tais that Bind* **Du Yuting; Chen Lufan (1989).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_13-0) [“Did Kublai Khan’s Conquest of the Dali Kingdom Give Rise to the Mass Migration of the Thai People to the South?”](http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1981/JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_KublaiKhanConquestAndThaiMigration.pdf)(PDF). *(Siam Heritage Trust). JSS Vol. 77.1c (digital). câu cuối cùng trong phần bài viết của trang 39. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. ‘Người Thái ở phương bắc cũng như phương nam, theo bất cứ cách hiểu nào, đã không di cư ào ạt xuống phía nam sau cuộc xâm lược của Hốt Tất Liệt vào* [Journal of the Siam Society](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Journal_of_the_Siam_Society&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Đại Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD)(tiếng Anh: The Thai people in the north as well as in the south did not in any sense “migrate en masse to the south” after Kublai Khan’s conquest of the Dali Kingdom).’ **Luo, Wei; Hartmann, John; Li, Jinfang; Sysamouth, Vinya (tháng 12 năm 2000).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-JGIS_Tai_Origin_14-0) [“GIS Mapping and Analysis of Tai Linguistic and Settlement Patterns in Southern China”](http://www.niu.edu/landform/papers/JGIS_Tai_Origin.pdf). *Geographic Information Sciences*(DeKalb: Northern Illinois University) **6**(2). phần abstract. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. “Tóm tắt: Bằng sự kết hợp giữa các thông tin về ngôn ngữ học và các đặc điểm địa vật lý trong môi trường GIS, bài viết này lập bản đồ khu vực sử dụng các biến thể từ vựng liên quan đến canh tác lúa nước của các dân tộc thiểu số Tai ở miền nam Trung Quốc và kết quả cho thấy rằng nguồn gốc của Tai Nguyên Thủy (Proto-Tai) nằm ở vùng Quảng Tây-Quý Châu chứ không phải Vân Nam hay vùng trung lưu sông Trường Giang như nhiều người nghĩ….” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-PittayawatPittayaporn_15-0) [Pittayaporn, Pittayawat (2014). Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai as Evidence for the Dating of the Spread of Southwestern Tai](http://www.manusya.journals.chula.ac.th/files/essay/Pittayawat%2047-68.pdf). *MANUSYA: Journal of Humanities,*Special Issue No 20: 47-64. **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 476** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-16) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục 2011. Trang 475** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-17) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 481** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-18)
- ^
**a** **ă** [CIA world factbook – Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-IRRI_Thailand_20-0) [IRRI country profile](http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-21) [CIA world factbook – Greater Mekong Subregion](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-22) [Weights and measures in Thailand](http://www.cockatoo.com/english/thailand/thailand-weights-measures.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-23) [http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title)) **The Council of State,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-24) [Constitutions of Thailand](http://www.parliament.go.th/files/library/b05.htm). This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974). **Thanet Aphornsuvan,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Thanet_25-0) [The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History](http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf) [KiB](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-multiple_26-0) [A list of previous coups in Thailand](http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-27) [A list of recent coups in Thailand’s history](http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-28) [“Đảo chính quân sự ở Thái Lan – VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/dao-chinh-quan-su-o-thai-lan-2994416.html). [VnExpress – Tin nhanh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. **Kittipong Kittayarak,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Criminal_Justice_29-0) [The Thai Constitution of 1997 and its Implication on Criminal Justice Reform](http://www.unafei.or.jp/english/pdf/PDF_rms/no60/ch06.pdf) [KiB](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)) **Robert B. Albritton and Thawilwadee Bureekul,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-30) [Developing Democracy under a New Constitution in Thailand](http://www.asianbarometer.org/newenglish/publications/workingpapers/no.28.pdf) [KiB](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), National Taiwan University and Academia Sinica Asian Barometer Project Office Working Paper Series No. 28, 2004 **Pongsudhirak Thitinan, “Victory places Thaksin at crossroads”, Bangkok Post, ngày 9 tháng 2 năm 2005** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-31) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-32) [“Unprecedented 72% turnout for latest poll”](http://www.nationmultimedia.com/Election2005/news/news.php?news=02%2F10020506.htm). The Nation. Ngày 10 tháng 2 năm 2005. **Aurel Croissant and Daniel J. Pojar, Jr.,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-QuoVadis_33-0) [Quo Vadis Thailand? Thai Politics after the 2005 Parliamentary Election](http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2005/Jun/croissantJun05.asp), Strategic Insights, Volume IV, Issue 6 (June 2005) **The Nation,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-34) [Interim charter draft](http://nationmultimedia.com/2006/09/27/headlines/headlines_30014776.php), ngày 27 tháng 9 năm 2006 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-35) [http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html](http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html)
## Liên kết ngoài
### Chính thức
|
|![]()
[Thái Lan](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thailand?uselang=vi) [Thaigov.go.th](http://www.thaigov.go.th/)Royal Government of Thailand [Tourism Authority of Thailand](http://www.tourismthailand.org/)Official tourism website [Thai National Assembly](http://www.parliament.go.th/files/mainpage.htm)Official Thai Parliament website [Mfa.go.th](http://www.mfa.go.th/)Thailand Ministry of Foreign Affairs [Thailand Internet Information](http://www.nectec.or.th/internet/)Thailand: National Electronics and Computer Technology Center [Vertical garden in Thailand](http://vuonthangdung.vn/cac-mau-tham-khao/vuon-thang-dung-ngoai-troi/mau-tham-khao-vuon-tuong-o-thai-lan/)The Vertical garden in Thailand
### Khác
[CIA – The World Factbook – Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [Thailand Country Fact Sheet](http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Thailand)from the Common Language Project [Thailand Travel Dictionary](http://www.thailex.info/)Non-commercial information site [Longdo Map Thailand](http://map.longdo.com/)On-line Thailand map [Royal Thai Police Killings](http://www.article2.org/pdf/v02n03.pdf) [http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded](http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded)
|
|
|
|
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Phobos (vệ tinh)
**Phobos** ( [IPA](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=IPA_chart_for_English&action=edit&redlink=1) /ˈfoʊbəs/, Tiếng Hy Lạp *Φόβος*: “Sợ hãi”), là vệ tinh lớn và sát bề mặt [sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa) nhất trong số hai vệ tinh của nó (vệ tinh kia là [Deimos](https://vi.wikipedia.org/wiki/Deimos_%28v%E1%BB%87_tinh%29)), được đặt theo tên của con trai của [Ares](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ares) (Mars) và [Aphrodite](https://vi.wikipedia.org/wiki/Aphrodite) trong [Thần thoại Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p). Thực tế ra, Phobos là vệ tinh ở gần bề mặt hành tinh chính hơn bất kỳ một vệ tinh tự nhiên nào khác trong hệ mặt trời, với khoảng cách đến Sao Hỏa chưa tới 6.000 [km](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) (3.728 [dặm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh)). Nó cũng là một trong số những vệ tinh tự nhiên nhỏ nhất từng được phát hiện trong hệ mặt trời. [3] [Tên theo hệ thống định danh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy_%C4%91%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BA%B7t_t%C3%AAn_thi%C3%AAn_v%C4%83n&action=edit&redlink=1)của nó là **Mars I**.
## Mục lục
## Phát hiện
|
|
Phobos và Sao Hỏa
Phobos được nhà thiên văn người Mỹ
[Asaph Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Asaph_Hall&action=edit&redlink=1) phát hiện ngày [18 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_8), [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877), tại [Đài thiên văn Hải quân Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) ở [Washington, D.C.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C.), vào khoảng 09:14 [GMT](https://vi.wikipedia.org/wiki/GMT) (những nguồn tin thời ấy, sử dụng quy ước thiên văn trước năm 1925 tính thời điểm bắt đầu một ngày vào lúc giữa trưa cho rằng phát hiện diễn ra lúc 16:06 ngày [17 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8) theo [giờ Washington](https://vi.wikipedia.org/wiki/UTC-4)). [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-4) Asaph Hall cũng là người phát hiện ra [5] [Deimos](https://vi.wikipedia.org/wiki/Deimos_%28v%E1%BB%87_tinh%29), Mặt Trăng khác của Sao Hoả. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-6)
Cuốn sổ ghi chép của Asaph Hall về việc phát hiện ra Phobos như sau
[[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-7) *“Tôi đã lặp lại việc khảo sát từ đầu đêm ngày 11 [tháng 8], và một lần nữa lại không phát hiện thấy gì cả, nhưng khi tiếp tục tìm kiếm trong vài giờ sau đó tôi đã phát hiện một vật thể mờ ở phía trái Sao Hoả, hơi chếch về hướng bắc. Tôi vừa kịp quan sát chính xác vị trí của nó thì một màn sương từ sông tràn lên buộc công việc phải ngừng lại. Lúc ấy là hai giờ rưỡi đêm ngày 11. Mấy hôm sau trời vẫn nhiều mây.* *“Ngày* [15 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8)thời tiết có vẻ tốt, tôi ngủ lại tại Đài quan sát. Bầu trời trở lại quang đãng sau một cơn sấm sét lúc 11 giờ và tôi lại bắt đầu công việc. Tuy nhiên khí quyển vẫn ở những điều kiện không thuận lợi và ánh sáng từ Sao Hỏa nhập nhòe, không ổn định khiến không thể quan sát thấy vật thể đó, dù chúng tôi biết rằng lúc ấy nó đang ở gần hành tinh chính và có thể quan sát được. *“Ngày* [16 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8)vật thể lại được quan sát thấy ở rìa phía trái hành tinh, và những quan sát thực hiện buổi tối hôm ấy cho thấy nó đang cùng di chuyển với hành tinh chính, và nếu đó là một vệ tinh, nó nằm gần một trong hai ly giác. Tới tận lúc ấy tôi vẫn chưa nói với bất kỳ ai tại Đài quan sát về công việc tìm kiếm vệ tinh Sao Hỏa của mình, nhưng sau những quan sát buổi tối ngày 16, trước khi ra về, khoảng lúc 3 giờ sáng, tôi đã nói với trợ lý của mình là George Anderson, tôi cũng đã chỉ cho anh ta thấy vật thể đó, vật thể mà tôi cho là một vệ tinh của Sao Hoả. Tôi cũng dặn anh ta giữ kín bởi vì không muốn gây bất kỳ một điều tiếng gì trước khi loại trừ được hết sự nghi ngờ. Anh ta đã giữ lời, nhưng việc này quá tuyệt vời để giữ kín và chính tôi đã để lộ ra. Ngày [17 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8)trong khoảng từ 1 đến 2 giờ, khi tôi lặp lại những quan sát của mình, giáo sư Newcomb đã vào trong phòng tôi ăn trưa và tôi đã trình bày với ông những đo đạc của mình về vật thể mờ gần Sao Hỏa, tới lúc ấy tôi đã chứng minh được rằng nó đang di chuyển cùng với hành tinh. *“Ngày* [17 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8)trong khi chờ đợi và quan sát Mặt Trăng bên ngoài, tôi đã phát hiện ra Mặt Trăng bên trong. Những quan sát trong hai ngày 17 và 18 đã xóa tan những nghi ngờ về tính chất của các vật thể đó và sự khám phá đã được Đô đốc Rodgers công bố rộng rãi.” [Henry Madan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Madan&action=edit&redlink=1) (1838–1901), Giáo sư Khoa học [Đại học Eton](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Eton&action=edit&redlink=1) đã đề xuất đặt tên hai vật thể (2 vệ tinh của Sao Hỏa), từ Cuốn XV của [Iliad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iliad), là Kinh hoàng và Sợ hãi, theo tên 2 đứa con của Ares [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-8)
### ‘Tiên đoán’ của Jonathan Swift
Phần 3 Chương 3 quyển “Cuộc phiêu lưu tới xứ Laputa” trong truyện
* nổi tiếng của Gulliver du ký* [Jonathan Swift](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Swift), một câu chuyện viễn tưởng viết năm [1726](https://vi.wikipedia.org/wiki/1726), các nhà thiên văn học xứ Laputa được miêu tả là đã khám phá ra hai vệ tinh của Sao Hỏa với khoảng cách quỹ đạo gấp 3 và 5 lần đường kính Sao Hoả, và chu kỳ quay của chúng là 10 và 21.5 giờ. Khoảng cách quỹ đạo thực tế của Phobos và Deimos là 1.4 và 3.5 lần đường kính Sao Hỏa và chu kỳ là 7.6 và 30.3 giờ. Đây được coi là một sự trùng hợp đáng ngạc nhiên; không một kính thiên văn nào ở thời Swift có đủ sức mạnh để khám phá ra được những vệ tinh đó. Sau đó, tên các nhân vật trong truyện [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-9) [Gulliver du ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD)đã được đặt tên cho các hố thiên thạch của Phobos.
## Tính chất quỹ đạo
Phobos quay quanh Sao Hỏa bên dưới quỹ đạo đồng bộ, có nghĩa là nó di chuyển quanh Sao Hỏa nhanh hơn tốc độ tự xoay của Sao Hoả. Vì thế nó mọc ở phía tây, di chuyển khá nhanh ngang qua bầu trời (trong vòng 4 giờ 15 phút hay ít hơn) và lặn ở phía đông, gần hai lần một ngày (11 giờ 6 phút một lần). Nó ở rất gần bề mặt sao chính (trên một quỹ đạo xích đạo có độ nghiêng thấp) tới mức từ vị trí vĩ độ lớn hơn 70.4° ta không thể quan sát thấy nó bên trên đường chân trời.
[[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-10)
Quỹ đạo thấp này có nghĩa Phobos cuối cùng sẽ bị phá huỷ: các
[lực thủy triều](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u) đang làm quỹ đạo của nó thấp xuống, hiện ở mức khoảng 1.8 mét mỗi thế kỷ, và trong từ 30-80 triệu năm nữa nó sẽ va chạm vào bề mặt Sao Hỏa hay (dường như có khả năng lớn hơn) vỡ ra thành một [đai hành tinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90ai_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1). Vì hình dạng không đều của Phobos và khi coi nó tương tự như một đống đá vụn (được xác định là một vật thể [Mohr-Coulomb](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_Mohr-Coulomb&action=edit&redlink=1)), có thể ước tính rằng Phobos sẽ chống chịu được lực thủy triều nhưng sẽ là vượt quá [Giới hạn Roche](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n_Roche) đối với một đống đá vụn như vậy khi bán kính quỹ đạo của nó giảm xuống khoảng 8400 km, và có lẽ sẽ tan rã nhanh chóng sau đó . Chỉ riêng theo hình dạng, lực hấp dẫn trên bề mặt Phobos đã khác biệt nhau tới mức 210%; các lực thủy triều do Sao Hỏa gây ra còn làm tăng gấp đôi con số đó (tới khoảng 450%) vì chúng bù hơn một nửa lực hấp dẫn của Phobos tại các cực bù và ngược hướng Sao Hoả. [11]
Khi quan sát từ Phobos, Sao Hỏa lớn hơn 6400 lần và sáng hơn 2500 lần so với
[Mặt Trăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) tròn khi quan sát từ Trái Đất, chiếm ¼ chiều rộng bầu trời.. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-12)
Khi quan sát trên xích đạo Sao Hoả, Phobos bằng một phần ba đường kính góc của
[Mặt Trăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) tròn như khi quan sát từ [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Những người quan sát đứng tại các vùng có vĩ độ cao trên Sao Hỏa (thấp hơn vĩ độ 70.4°) sẽ thấy một đường kính góc nhỏ hơn bởi vì họ ở khoảng cách xa hơn so với Phobos. Kích thước biểu kiến của Phobos sẽ thay đổi ở mức 45% khi nó vượt qua trên đầu, vì sự gần gũi bề mặt Sao Hoả. Ví dụ, đối với người quan sát trên xích đạo, Phobos sẽ ở khoảng 0.14° khi mọc và đạt tới 0.20° khi lên tới thiên đỉnh. Để so sánh, [Mặt trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) có kích thước biểu kiến khoảng 0.35° trên bầu trời Sao Hoả. [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-13)
Các pha của Phobos, như quan sát từ trên Sao Hoả, mất khoảng 0.3191 cho một chu kỳ (chu kỳ
[giao hội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giao_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) (synodic)), chỉ dài hơn 13 giây so với chu kỳ thiên văn của nó.
## Tính chất vật lý
[Viking 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Viking_1&action=edit&redlink=1)chụp ngày [19 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_10), [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978). Miệng núi lửa lớn (đa phần màu đen) trên phía trái hình là [Stickney](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mi%E1%BB%87ng_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_Stickney&action=edit&redlink=1)
Phobos là một vật thể tối có vẻ được cấu thành từ các vật liệu bề mặt
[carbonaceous](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carbonaceous_chondrite&action=edit&redlink=1). Nó giống với các [tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) kiểu C. Tuy nhiên, mật độ của Phobos quá thấp nên không thể là toàn đá, và vì thế nó có [độ xốp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_x%E1%BB%91p&action=edit&redlink=1) khá lớn. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-14)
Tàu vũ trụ
[Phobos 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phobos_2&action=edit&redlink=1) của [Liên bang xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) đã thông báo về một sự phun trào khí nhẹ nhưng ổn định trên Phobos. Phobos 2 đã hỏng trước khi nó có thể xác định trạng thái vật liệu vệ tinh này. Những hình ảnh gần đây từ [Mars Global Surveyor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mars_Global_Surveyor&action=edit&redlink=1) cho thấy Phobos được bao phủ bởi một lớp [regolith](https://vi.wikipedia.org/wiki/Regolith) mịn với độ dày ít nhất hàng mét.
Phobos không có hình cầu, các kích thước là 27 × 21.6 × 18.8 km. Nó có nhiều
[miệng núi lửa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mi%E1%BB%87ng_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_va_ch%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1) và đặc điểm nổi bật nhất của bề mặt là một miệng núi lửa lớn tên gọi [Stickney](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mi%E1%BB%87ng_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_Stickney&action=edit&redlink=1), theo tên thời con gái của vợ Asaph Hall là [Chloe Angeline Stickney Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Angeline_Stickney&action=edit&redlink=1). Giống như miệng núi lửa [Herschel](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Herschel_%28mi%E1%BB%87ng_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_tr%C3%AAn_Mimas%29&action=edit&redlink=1) trên [Mimas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mimas_%28M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng%29&action=edit&redlink=1) với tỷ lệ nhỏ hơn, vụ va chạm tạo ra Stickney hầu như đã làm tan vỡ Phobos. Những đường rãnh và vệt trên bề mặt có thể cũng được tạo ra bởi vụ va chạm Stickney. Các đường rãnh nói chung chưa tới 30 m chiều sâu, 100 – 200 m rộng, và kéo dài tới 20 km. [Thiên thạch Kaidun](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A1ch_Kaidun&action=edit&redlink=1) duy nhất được cho là một mảnh của Phobos, nhưng rất khó xác định chắc chắn điều này bởi vì chúng ta hiện biết rất ít về thành phần chi tiết của vệ tinh đó.
### Nguồn gốc
Phobos và Deimos đều có đặc điểm chung là các
[tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) (kiểu C) có thành phần các bon, với [15] [mật độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng), [quang phổ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quang_ph%E1%BB%95_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1), và [albedo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Albedo&action=edit&redlink=1)đặc trưng cho những tiểu hành tinh thuộc kiểu đó. Điều này khiến nảy sinh giả thuyết cho rằng cả hai vệ tinh đều đã bị bắt cóc vào trong quỹ đạo Sao Hỏa từ bên trong [Vành đai tiểu hành tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh). Tuy nhiên, cả hai vệ tinh đều có quỹ đạo rất tròn và hầu như nằm chính xác trên [mặt phẳng xích đạo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_ph%E1%BA%B3ng_x%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1)Sao Hoả, trong khi những vệ tinh bị bắt cóc thường có quỹ đạo lệch tâm và có độ nghiêng ngẫu nhiên. Một số bằng chứng cho thấy rằng Sao Hỏa trước kia từng được bao quanh bởi rất nhiều vệ tinh cỡ Phobos và Deimos, có lẽ đã rơi vào quỹ đạo hành tinh này sau một vụ va chạm với một [planetesimal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Planetesimal&action=edit&redlink=1)lớn. [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-16)
### Giả thuyết “Phobos rỗng”
Khoảng năm
[1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958), nhà vật lý học thiên thể người Nga [Iosif Samuilovich Shklovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Iosif_Samuilovich_Shklovsky&action=edit&redlink=1), khi nghiên cứu sự giảm gia tốc (secular acceleration) chuyển động quỹ đạo của Phobos, đã đề xuất rằng vệ tinh này là một cấu trúc được làm bằng “tấm kim loại mỏng”, một ý kiến dẫn tới những suy đoán cho rằng Phobos có nguồn gốc nhân tạo. Shklovsky đã dựa trên những phân tích các ước tính mật độ phía trên khí quyển Sao Hỏa của ông và cho rằng hiệu ứng hãm nhẹ gia tốc chuyển động của Phobos chỉ có thể được giải thích bởi trọng lượng rất nhẹ của nó —một tính toán cho thấy đây là một vật thể kim loại chiều dài 16 km nhưng dày chưa tới 6 cm. [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-17)
Tuy nhiên, trong một bức thư vào tháng 2 năm 1960 gửi tờ báo
*Astronautics*, [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-18) [Siegfried Frederick Singer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Siegfried_Frederick_Singer&action=edit&redlink=1), khi ấy là cố vấn khoa học cho [Tổng thống Eisenhower](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Eisenhower&action=edit&redlink=1), bày tỏ sự ủng hộ lý thuyết của Shklovsky và còn đi xa hơn khi cho rằng “mục đích [của Phobos] có thể là quét sạch bức xạ trong khí quyển Sao Hoả, nhờ thế những cư dân Sao Hỏa có thể hoạt động một cách an toàn xung quanh hành tinh của mình”. Vài năm sau, năm [1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/1963), [Raymond H. Wilson Jr.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raymond_H._Wilson_Jr.&action=edit&redlink=1), người phụ trách Toán học ứng dụng tại [NASA](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASA), dường như đã thông báo với [Viện khoa học vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) rằng “Phobos có thể là một căn cứ khổng lồ bay xung quanh Sao Hoả”, và rằng chính NASA cũng đang cân nhắc khả năng đó.
Trong khi có nhiều lý thuyết tìm cách giải thích sự giảm gia tốc của Phobos, chính sự sụt giảm này (tương đương việc mất độ cao khoảng 5 cm mỗi năm) sau này đã là chủ đề gây nghi ngờ,
và vấn đề đã bị loại trừ năm [19] [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969). Trong bất kỳ trường hợp nào, mật độ đo được của Phobos trái ngược với giả thuyết nó trống rỗng. [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-20)
Những lời tuyên bố tương tự về “Mặt Trăng rỗng” và “
[Trái Đất rỗng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t_r%E1%BB%97ng)” cũng từng được đưa ra, không một lý thuyết nào trong số chúng đưa ra được bằng chứng xác thực.
### Hố thiên thạch
Các địa điểm về đặc điểm địa chất cuả Phobos được đặt tên bởi nhà thiên văn học đã nghiên cứu Phobos và những địa điểm ấy được đặt tên theo các nhân vật trong truyện
[Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) của nhà văn [Jonathan Swift](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Swift). Đỉnh núi duy nhất trên Phobos là đỉnh Kepler, được đặt tên theo nhà thiên văn học Johannes Kepler. Một số hố thiên thạch đã được đặt tên. [21] [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-22)
|Tên hố||Đặt tên theo||Tọa độ|
|
|[Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [60°B 91°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=60_N_91_W_type:landmark_globe:phobos&title=Clustril) [D’Arrest](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%27Arrest_%28Phobos_crater%29&action=edit&redlink=1) [Heinrich Louis d’Arrest](https://vi.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Louis_d%27Arrest), nhà thiên văn học [39°N 179°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=39_S_179_W_type:landmark_globe:phobos&title=D%27Arrest) [Drunlo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Drunlo&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [36,5°B 92°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=36.5_N_92_W_type:landmark_globe:phobos&title=Drunlo) [Flimnap](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Flimnap&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [60°B 350°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=60_N_350_W_type:landmark_globe:phobos&title=Flimnap) [Grildrig](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grildrig&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [81°B 195°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=81_N_195_W_type:landmark_globe:phobos&title=Grildrig) [Gulliver](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gulliver_%28crater%29&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [62°B 163°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=62_N_163_W_type:landmark_globe:phobos&title=Gulliver) [Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hall_%28Phobian_crater%29&action=edit&redlink=1) [Asaph Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Asaph_Hall&action=edit&redlink=1), người phát hiện ra Phobos [80°N 210°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=80_S_210_W_type:landmark_globe:phobos&title=Hall) [Limtoc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Limtoc&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [11°N 54°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=11_S_54_W_type:landmark_globe:phobos&title=Limtoc) [Reldresal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Reldresal&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [41°B 39°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=41_N_39_W_type:landmark_globe:phobos&title=Reldresal) [Roche](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roche_%28crater_of_Phobos%29&action=edit&redlink=1) [Édouard Roche](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%89douard_Roche&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn học [53°B 183°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=53_N_183_W_type:landmark_globe:phobos&title=Roche) [Sharpless](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sharpless_%28crater%29&action=edit&redlink=1) [Bevan Sharpless](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bevan_Sharpless&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn học [27,5°N 154°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=27.5_S_154_W_type:landmark_globe:phobos&title=Sharpless) [Skyresh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Skyresh&action=edit&redlink=1) [Gulliver du kí](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gulliver_du_k%C3%AD) [52,5°B 320°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=52.5_N_320_W_type:landmark_globe:phobos&title=Skyresh) [Stickney](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stickney_%28crater%29&action=edit&redlink=1) [Angeline Stickney](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Angeline_Stickney&action=edit&redlink=1), vợ của Asaph Hall [1°B 49°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=1_N_49_W_type:landmark_globe:phobos_dim:9000&title=Stickney) [Todd](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Todd_%28crater%29&action=edit&redlink=1) [David Peck Todd](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Peck_Todd&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn học [9°N 153°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=9_S_153_W_type:landmark_globe:phobos&title=Todd) [Wendell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wendell_%28crater%29&action=edit&redlink=1) [Oliver Wendell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oliver_Wendell&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn học [1°N 132°T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29¶ms=1_S_132_W_type:landmark_globe:phobos&title=Wendell)
## Những kế hoạch thám hiểm
### Trong quá khứ
Phobos đã được nhiều tàu vũ trụ, với mục đích chính là nghiên cứu Sao Hoả, chụp ảnh từ cự li gần. Tàu vũ trụ đầu tiên là
[Mariner 9](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mariner_9&action=edit&redlink=1) năm [1971](https://vi.wikipedia.org/wiki/1971), [Viking 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Viking_1&action=edit&redlink=1) năm [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977), [Phobos 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phobos_2&action=edit&redlink=1) năm [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988), [Mars Global Surveyor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mars_Global_Surveyor&action=edit&redlink=1) năm [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998) và [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), và bởi [Mars Express](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mars_Express&action=edit&redlink=1) năm [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004). Tàu thăm dò vũ trụ [Phobos 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phobos_1&action=edit&redlink=1) đã mất liên lạc trên đường tới [Sao Hoả](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa).
### Tương lai
|
|![]()
|
|Thông tin ở đây có thể đã
Nếu biết thông tin mới cho trang này, xin bạn giúp
[Cơ quan Vũ trụ Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Li%C3%AAn_bang_%28Nga%29) đang có kế hoạch thực hiện một chương trình phóng tàu vũ trụ thu hồi với [23] [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)nhằm lấy mẫu vật chất từ vệ tinh này vào năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009), tên chương trình: [Phobos-Grunt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos-Grunt). [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_note-24)
## Văn hóa đại chúng
Phobos là bối cảnh trò chơi
[Doom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Doom), Episode I: Knee-Deep in the Dead.
## Xem thêm
[Deimos](https://vi.wikipedia.org/wiki/Deimos_%28v%E1%BB%87_tinh%29), vệ tinh khác của [Sao Hoả](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa) [Danh sách các đặc tính của Phobos và Deimos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%B7c_t%C3%ADnh_c%E1%BB%A7a_Phobos_v%C3%A0_Deimos&action=edit&redlink=1) [Sự đi ngang của Phobos quan sát từ Sao Hoả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91i_ngang_c%E1%BB%A7a_Phobos_quan_s%C3%A1t_t%E1%BB%AB_Sao_Ho%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) [Bóng che khuất của Phobos trên Sao Hoả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%B3ng_che_khu%E1%BA%A5t_c%E1%BB%A7a_Phobos_tr%C3%AAn_Sao_Ho%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) [Phobos và Deimos trong khoa học viễn tưởng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phobos_v%C3%A0_Deimos_trong_khoa_h%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%85n_t%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) [Chương trình không gian Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo
[Asaph Hall and the Moons of Mars](https://web.archive.org/web/19980529113240/http://www.usno.navy.mil/hallmedal.html)U.S. Naval Observatory 11/5/1998
- I. S. Shklovsky,
*The Universe, Life, and Mind*, Acad. of Sc. USSR, Moscow, 1962
## Ghi chú
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** **g** **h** [“Mars: Moons: Phobos”](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mar_Phobos&Display=Facts). NASA Solar System Exploration. 30 tháng 9 năm 2003. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-jplssd_2-0) [“Planetary Satellite Physical Parameters”](http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par). [JPL](https://vi.wikipedia.org/wiki/JPL)(Solar System Dynamics). 13 tháng 7 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2008. **Khoảng cách tới bề mặt Sao Hỏa = Bán kính quỹ đạo 9.377,2 – Bán kính Sao Hỏa 3.392 = 5.985,2 km** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-3) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-4) [“The Satellites of Mars”](http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0001//0000181.000.html). The Observatory, vol. 1. Tháng 8 năm 1877. tr. 181. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. **Hall, A (ngày 21 tháng 9 năm 1877).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-5) [“Inner Satellite of Mars”](http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000014.000.html). Astronomische Nachrichten, volume 91. tr. 11. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-6) [Phi cơ Mỹ sẽ bay trên Sao Hỏa](http://www.tin247.com/phi_co_my_se_bay_tren_sao_hoa-12-21660086.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-7) [“The Discovery of the Satellites of Mars”](http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0038//0000205.000.html). Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, vol. 38. Tháng 2 năm 1878. tr. 205–209. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-8) [“Names of the Satellites of Mars”](http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0092//0000031.000.html). Astronomische Nachrichten, vol. 92. Ngày 7 tháng 2 năm 1878. tr. 47–48. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-9) [Galileo’s Anagrams and the Moons of Mars](http://www.mathpages.com/home/kmath151/kmath151.htm). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-10) [Mars Home Away from Home](https://web.archive.org/web/20070209044955/http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/gem-projects/hm/0506-1-26-Mars_Home_away_from_home.pdf) *Since it is very close to the Martian surface, it cannot be seen above the horizon for latitudes greater than 70.4°* **Holsapple K.A. (2001),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-11) *Equilibrium Configurations of Solid Cohesionless Bodies*, Icarus, v. 154, p. 432–448 [[1]](http://keith.aa.washington.edu/papers/icarus2001.pdf) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-12) [Phobos: máº·t trÄƒng hay tiá»ƒu hÃ nh tinh Rretullohet vá» sao Há»?a](http://www.universalb.com/showthread.php/9-Phobos-Hena-ose-Asteroidi-qe-Rretullohet-Rreth-Marsit?language=vi) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-13) [Đưa “phi hành gia vi khuẩn” lên vệ tinh Sao Hỏa](http://www.tin247.com/dua_%E2%80%9Cphi_hanh_gia_vi_khuan%E2%80%9D_len_ve_tinh_sao_hoa-12-21610644.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-14) [Mars Express: Bilder](https://web.archive.org/web/20040212211711/http://www.astro.uio.no/ita/nyheter/marsexpress_0104/bilder_marsexpress.html)Torben Leifsen 5/2/2004 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-15) [Cận cảnh vệ tinh Phobos của Sao Hỏa](http://360.thuvienvatly.com/index.php/bai-viet/thien-van-vu-tru/171-can-canh-ve-tinh-phobos-cua-sao-hoa-) **Craddock R.A. (1994),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-16) *The Origin of Phobos and Deimos*, Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, held in Houston, TX, 14-18 March 1994., p.293 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-17) [E. J. Öpik](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernst_Julius_%C3%96pik&action=edit&redlink=1)(tháng 9 năm 1964). [“Is Phobos artificial?”](http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1964IrAJ....6..281.). Irish Astronomical Journal, Vol. 6. tr. 281–283. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-18) [S. F. Singer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Siegfried_Frederick_Singer&action=edit&redlink=1), *Astronautics*, February 1960 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-19) [“Phobos, Nature of Acceleration”](http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1963IrAJ....6R..40.). Irish Astronomical Journal, Vol. 6. Tháng 3 năm 1963. tr. 40. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. **S. F. Singer (1967).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-20) [“On the origin of the Martian satellites Phobos and Deimos (Abstract only)”](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1967mopl.conf..317S&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4326fb2cf923511). Seventh International Space Science Symposium held 10-18 May 1966 in Vienna, North-Holland Publishing Company. **tự điển địa dư của danh mục hành tinh USGS Chương trình nghiên cứu Astrogeology, hạng mục** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-21) **tự điển địa dư của danh mục hành tinh USGS Chương trình nghiên cứu Astrogeology, miệng núi lửa** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-22) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-23) [Nga sẽ phóng tàu lên vệ tinh của Sao Hỏa](http://www.tin247.com/nga_se_phong_tau_len_ve_tinh_cua_sao_hoa-12-21683077.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos_%28v%E1%BB%87_tinh%29#cite_ref-24) [Khởi động cuộc thử nghiệm 520 ngày đêm trên sao hoả](http://www.tin247.com/khoi_dong_cuoc_thu_nghiem_520_ngay_dem_tren_sao_hoa-12-21586384.html)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Phobos (vệ tinh)](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phobos_%28moon%29?uselang=vi) [Solar System Exploration: Planets: Mars: Moons: Phobos: Overview](http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mar_Phobos)Hồ sơ Phobos tại [trang web về hệ thống Mặt Trời của NASA](http://solarsystem.nasa.gov) [Flight around Phobos](http://www.solarviews.com/cap/mars/vphobos3.htm)(movie) [Animation of Phobos](http://www.solarviews.com/cap/mars/vphobos2.htm)
|
|
|
|[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Trận Vạn Tường
|
|
**Trận Vạn Tường** là trận đánh chính trong [cuộc hành quân Starlite](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Starlite) do quân đội Mỹ tiến hành để thử nghiệm chiến thuật *tìm diệt* (search and destroy) diễn ra vào ngày [18 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_8) năm [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965) tại thôn [Vạn Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A1n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh [Quảng Ngãi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), cách [Căn cứ Chu Lai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Chu_Lai&action=edit&redlink=1) của quân đội Mỹ 17 km. Đây là trận đánh quy mô đầu tiên giữa quân đội Mỹ và [Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) trên bộ.
## Mục lục
## Lực lượng tham gia trận đánh
### Phía Hoa Kỳ
Lữ đoàn Thuỷ quân lục chiến số 9 thuộc Sư đoàn Thủy quân lục chiến số 3 tham gia trực tiếp, có 5.500 binh sĩ gồm:
-
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 2/4
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 3/3
- Tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến 3/7
- Lực lượng đổ bộ đặc biệt.
Hoả lực yểm trợ do tàu USS Galveston, USS Cabildo và tiểu đoàn pháo binh TQLC 3/12 cùng đảm nhận.
Trợ giúp không quân do tàu USS Iwo Jima hỗ trợ.
### Phía MTDTGP
Tổng cộng khoảng 1.500 người.
- Trung đoàn Ba Gia của Quân khu 5.
- Đại đội 21, 31 bộ đội địa phương tỉnh.
- du kích
## Diễn biến trận đánh
Khai trận lúc 6 giờ 15 sáng 18/8/1965, không quân của TQLC Mỹ cho xuất kích 20 lần chiếc F-4 và A-4, ném 18 tấn bom sát thương, bom napalm xuống Vạn Tường và các địa điểm lân cận. Các pháo hạm trên biển bắn phá dọn bãi cho D2/E4 TQLC đổ bộ bằng máy bay trực thăng và D3/E3 TQLC đổ bộ bằng tàu LCU. 6 giờ 30, 2 đại đội thuộc D3/E3 TQLC có 5 xe tăng M-48, 3 xe tăng phun lửa M-67 dùng tàu LCU đổ bộ lên An Cường (mật danh Green Beach – Vịnh xanh), hình thành vòng vây phía Nam; đánh chiếm thôn An Cường 1 và tiến quân về phía Tây. 6 giờ 45, C1/D4 TQLC đổ bộ bằng máy bay trực thăng xuống thôn Bình Phước (trên bản đồ là bãi đỏ – LZ Red), C2, C3/D4 TQLC đổ bộ xuống thôn Bình Long (trên bản đồ là bãi trắng – LZ White), C4/D4 +C4/D3 TQLC đổ bộ xuống thôn Bình Thạnh Tây (bãi xanh – LZ Blue), hình thành cánh quân bao vây phía Tây. Từ Chu Lai, C1 và C2/D3 TQLC có 8 xe tăng M41 và 18 xe bọc thép M113 đột kích theo đường bộ vượt sông Trà Bồng đánh xuống, hình thành cánh quân bao vây phía Bắc. Ý đồ của Bộ chỉ huy Mỹ là dồn lực lượng QGP ra biển, buộc họ phải giao chiến trên địa bàn trống trải. Ở đó, không quân, pháo binh và xe tăng – thiết giáp Mỹ có thể phát huy hết khả năng tác chiến.
Ở phía Tây Nam Vạn Tường, cánh quân của D3 + C7/D4 TQLC Mỹ tiến đến Lạc Sơn đã phải dừng lại vì D40/E1 và Đại đội trinh sát thuộc E1 QGP phòng ngự, chốt chặn tại điểm cao BANANA (Cao điểm 30 thuộc thôn An Cường 2). D3/E3 TQLC phải đưa thêm 1 đại đội vào tham chiến, tổ chức nhiều đợt ném bom, bắn phá mới vượt qua chốt của QGP, đến trưa 18/8 mới chiếm được thôn An Cường 2 và hội quân với C4/D3 sau khi đã bị tổn thất khoảng 1 trung đội (5 chết, 17 bị thương).
Sau khi cho trực thăng và pháo binh bắn phá dọn bãi, quân Mỹ tổ chức một đoàn gồm 5 xe thiết giáp chở quân loại LVT và 3 tăng phun lửa M-67 tiến quân theo đội hình hàng dọc từ An Cường đi theo con đường mòn giữa An Thái và Nam Yên tấn công D40 và D60/E1 QGP. Lợi dụng địa hình kín đáo, các đơn vị thuộc Tiểu đoàn 40 và Tiểu đoàn 60 chờ cho đoàn xe TQLC Mỹ đến cách 50m mới nổ súng. Bằng súng không giật, súng chống tăng B40 và lựu đạn phóng AT, QGP đã bắn cháy 4 chiếc đi đầu ngay trong loạt đạn đầu. Những chiếc còn lại hoảng loạn bỏ chạy, sa xuống ruộng lầy. Tiểu đội trưởng Hồ Công Thám chỉ huy tiểu đội của mình dùng lựu đạn AT và lựu đạn diệt tiếp 3 xe.
Do không xác định dược vị trí đóng quân của QGP, hai đại đội thuộc D3/E3 TQLC Mỹ đã đổ bộ xuống ngay trước trận địa của D60/E2 QGP và bị tập kích ngay từ lúc máy bay trực thăng còn ở trên không. 4 máy bay trực thăng H-34 bị bắn rơi. TQLC Mỹ phải gọi trực thăng vũ trang HU-1A đến chi viện và chiếm được Cao điểm 43 sau khi đã bị tổn thất hơn 150 quân. Chiều 18/8/1965, D45/E2 BB QGP nằm ngoài vòng vây từ Châu Bình mở một mũi đột kích đánh vào sau lưng cánh quân đổ bộ đường biển của TQLC Mỹ. Bị đánh bất ngờ từ sau lưng D3/E3 và D2/E4 TQLC Mỹ phải xoay chính diện về hướng Tây Nam để chống lại các mũi tập kích của D45/E1 QGP. Do đó cánh quân này đã bị hở sườn phía Bắc, bị D40/E1 QGP phản kích và buộc phải lùi về co cụm tại Bình Hòa với sự yểm họ của các xe tăng và trực thăng vũ trang.
Phối hợp với chiến trường chính, chiều 18/8/1965, Đại đội 21 bộ đội địa phương tỉnh Quảng Ngãi mở mũi đột kích sâu từ Tây Hy, qua Thượng Hòa xuống Lệ Thủy, phối hợp với du kích các xã Đồng Lễ và Bình Trị đánh vào sau lưng cánh quân của trung đoàn 7 TQLC Mỹ, buộc cánh quân này phải tập trung đối phó, không chi viện được cho cánh quân của trung đoàn 3 4 TQLC Mỹ. Trong khi dùng hỏa lực yểm hộ cho trung đoàn 7 TQLC Mỹ, thêm 3 máy bay trực thăng HU-1A bị bắn rơi tại thôn Lệ Thủy.
Lợi dụng vòng vây bị đứt đoạn giữa cánh Bắc và cánh Nam của TQLC Mỹ, đêm 18 rạng ngày 19/8/1965. Trung đoàn Ba Gia đã rút được phần lớn sở chỉ huy nhẹ và tiểu đoàn 40 ra khỏi vòng vây. Riêng đại đội trinh sát phòng ngự độc lập tại Cao điểm 45 núi Đầm Tái, thôn Vạn Tường bị tổn thất hầu hết quân số.
Từ ngày 19/8 đến ngày 24/8, TQLC Mỹ càn quét khu vực Vạn Tường và các xã lân cận nhưng chỉ bắt được một số ít thương binh QGP chưa kịp rút ra và nhiều thường dân (Bộ chỉ huy Mỹ tính cả số dân thường này vào số tù binh bắt được?!)
## Ý nghĩa chiến thuật, chiến lược của trận đánh
Theo phía Mỹ, Quân Giải phóng bị tổn thất nặng với khoảng từ 599 đến 614 người bị giết. Đối với họ, chiến dịch được coi là một thành công lớn khi đã đánh bại một đơn vị chủ lực của Việt Cộng. Tuy nhiên, Quân Giải phóng cũng coi đây là một trận thắng lớn sau khi đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 900 lính Mỹ, bắn cháy 22 xe tăng và xe bọc thép, hạ 13 máy bay (Mỹ chỉ thừa nhận có 51 người chết và 203 người bị thương). Trên thực tế, quân Mỹ đã không thể xoá sổ trung đoàn Ba Gia, và Quân Giải phóng vẫn còn giữ được một vài ấp trên bán đảo.[cần dẫn nguồn]
Trong cuộc hành quân Ánh sáng sao, quân Mỹ hoàn toàn chủ động tổ chức hành quân, lựa chọn chiến trường, đối tượng, thời gian và cách đánh, tập trung lực lượng gấp bội đối phương và có ưu thế tuyệt đối về binh khí kỹ thuật, nhưng biểu tượng “sức mạnh của Hoa Kỳ” đã thất bại. Bình luận về cách đánh tài tình của QGPMN, hãng AP (Mỹ) thuật lại lời một số sĩ quan Mỹ đã tham dự cuộc hành quân “Ánh sáng sao”: “Trận đánh này giống như trận đánh Ô-ki-na-oa trong chiến tranh thế giới thứ hai…Việt cộng xuất hiện từ trong các hầm hố mà lính thuỷ đánh bộ không trông thấy. Việt cộng xuất hiện thình lình cả đằng trước mặt và đằng sau lưng…” Rõ ràng thua ở trận Vạn Tường quân Mỹ không thể đổ lỗi cho sự bị động.
## Thương vong
### Của Hoa Kỳ
Hoa Kỳ tự ước tính
- Có 51 lính Mỹ chết.
- 203 lính bị thương.
Phía MTDTGP tuyên bố hạ được 900 binh lính Mỹ, 22 xe tăng, xe bọc thép, 13 máy bay bị bắn hỏng.
### Phía MTDTGP
Phía quân đội Mỹ tuyên bố theo cách đếm xác của họ thì có 614 du kích bị tiêu diệt trong trận này.
## Tham khảo
## Liên kết ngoài
- Thượng tướng
[Nguyễn Chơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C6%A1n), *Trận đánh Vạn Tường* [[1]](http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/bangtin/2004/1847/).
- Đại tá Trần Quý Cát và Đại tá Phạm Ngọc Trầm,
*Thế trận Vạn Tường*, [[2]](http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/bangtin/2004/1891/) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Honoré de Balzac
[Balzac (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Balzac_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Honoré de Balzac|
|
|![]()
[20 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5)năm [1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/1799) [Tours](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tours), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [18 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_8)năm [1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/1850) [văn học hiện thực](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_hi%E1%BB%87n_th%E1%BB%B1c) [[hiện]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac#) **Honoré de Balzac** ( [1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/1799)– [1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/1850)) là [nhà văn hiện thực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_v%C4%83n_hi%E1%BB%87n_th%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) lớn nhất nửa đầu [thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), bậc thầy của [tiểu thuyết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) văn học hiện thực. Ông là tác giả của bộ tiểu thuyết đồ sộ * ( Tấn trò đời* *La Comédie humaine*).
## Mục lục
## Cuộc đời
Honoré de Balzac sinh ngày
[21 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5) năm [1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/1799) ở [Tours](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tours). Ông là con trai của Bernard-François Balssa và Anne-Charlotte-Laure Sallambier, họ Balzac được lấy của một gia đình quý tộc cổ Balzac d’Entraigues. Cuộc đời ông là sự thất bại toàn diện trong sáng tác và kinh doanh – đó là tổng kết chung về thời thanh niên của Balzac từ khi vào đời cho đến năm (1828): Hai lần ứng cử vào [Hàn lâm viện Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_l%C3%A2m_vi%E1%BB%87n_Ph%C3%A1p) đều thất bại. Ông chỉ thật sự được văn đàn [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) công nhận sau khi mất. Người ủng hộ ông nhiều nhất khi còn sống là [Victor Hugo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Victor_Hugo). Ông có một sức sáng tạo phi thường, khả năng làm việc cao. Thường chỉ ngủ một ngày khoảng 2 đến 3 tiếng, thời gian còn lại làm việc trên một gác xép.
## Sự nghiệp
### Giai đoạn 1829-1841
Sau tiểu thuyết lịch sử
*Les Chouans* (Những người Chouans, 1829), Balzac cho ra đời liên tiếp nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong nhiều cảm hứng và chủ đề khác nhau: *La Peau de chagrin* ( [Miếng da lừa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BA%BFng_da_l%E1%BB%ABa), 1831), * (Người thầy thuốc nông thôn, 1833), Le Médecin de campagne* *La Recherche de l’absolu*(Đi tìm tuyệt đối, 1833), *(1833),* [Eugénie Grandet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A9nie_Grandet) *Le Père Goriot*( [Lão Goriô](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3o_Goriot), 1834).
Trong sự nghiệp sáng tác Balzac đã viết về nhiều đề tài và mỗi vấn đề đều có một số tác phẩm, tạo nên sự đa dạng trong tư tưởng cũng như trong nghệ thuật của ông. Balzac đã lần lượt đi qua nhiều phong cách trữ tình, châm biếm, triết lý và dần dần thiết lập một hệ thống cho các sáng tác của mình, bao gồm các chủ đề: nghiên cứu triết học (như các tác phẩm
[Miếng da lừa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BA%BFng_da_l%E1%BB%ABa), Đi tìm tuyệt đối, Kiệt tác vô danh…), cảm hứng thần bí (như: Louis Lambert, Séraphita), nghiên cứu phong tục (trong đó ông thiết lập một hệ thống các đề tài mà ông gọi là các “cảnh đời” vì cuộc đời được ông ví như một tấn hài kịch lớn).
### Giai đoạn 1841-1850
Balzac đã bắt đầu công việc tập hợp lại các tác phẩm theo chủ đề và thống kê sắp đặt lại trong một hệ thống có tên chung là
[Tấn trò đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5n_tr%C3%B2_%C4%91%E1%BB%9Di).
## Tư tưởng và tài năng nghệ thuật
Balzac là
[nhà văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n) sớm có ý thức về sự tái hiện cuộc đời một cách hoàn chỉnh ở đủ mọi góc cạnh của nó và được đặt trong hệ thống mà ông ví như một “công trình kiến trúc của vũ trụ” với tính chất vừa hệ thống vừa hoành tráng từ các tác phẩm của ông. Vũ trụ ấy là cuộc đời nhìn qua nhãn quang của ông tạo nên một “thế giới kiểu Balzac” in rõ dấu ấn của “cảm hứng vĩ mô”. Vì vậy, vũ trụ trong tiểu thuyết Balzac là một “vũ trụ được sáng tạo hơn là được mô phỏng”. Honoré de Balzac từng nói một câu nổi tiếng ” ai cũng có thể làm thầy ta” sự sâu sắc của ông trong những câu nói của ông ảnh hưởng sâu về cách sống của ông trong nghệ thuật thơ văn **Chú thích:** **Cảm hứng vĩ mô**: Được hiểu là những tác phẩm văn chương phản ánh hiện thực thời đại của xã hội và số phận của con người xã hội như sự tha hóa của [con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) trong [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) mà đồng [tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n) chi phối tất cả giá trị [đạo đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c) và các mối quan hệ [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i). Như những nhân vật trong * (Le peré Goriot) sẵn sàng chạy theo đồng Lão Goriot* [tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n)và quyền lực chà đạp lên những giá trị đạo và tình cảm thiêng liêng nhất. **Cảm hứng vi mô**: Được hiểu là những tác phẩm văn chương đi sâu vào thế giới nội tâm của [con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) khi [con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) đứng những khó khăn thách thức của cuộc sống. Cuộc đấu tranh đó là cuộc tranh đấu thầm lặng và gay gắt giữa [cái thiện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_thi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) và [cái ác](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_%C3%A1c&action=edit&redlink=1), giữa [cái cao cả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_cao_c%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) và [cái thấp hèn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_th%E1%BA%A5p_h%C3%A8n&action=edit&redlink=1) diễn ra trong nội tâm của con người. Như nhân vật ông già trong [Ông già và biển cả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94ng_gi%C3%A0_v%C3%A0_bi%E1%BB%83n_c%E1%BA%A3) của [Ernest Hemingway](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway) hay nhân vật Hộ trong “Đời thừa” của [Nam Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao)
Phê phán hay chất phủ định cao là khía cạnh được chú ý khi nói về tiểu thuyết Balzac: qua sự nghiệp sáng tác của Balzac cả một
[xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) và [con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) dưới thể chế tư sản bị phơi bày với tất cả xấu xa tiêu cực, cũng từ đây những nỗi khổ đau, những tấn bi kịch xảy ra cho nhiều người, ở nhiều hoàn cảnh trong một [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) mà đồng [tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n) là chân lý.
Vì sở trường của Balzac là việc miêu tả
[cái xấu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_x%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1), [cái ác](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_%C3%A1c&action=edit&redlink=1) trong [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) tư sản một cách thấu đáo và sắc sảo qua hệ thống ngôn từ và phong cách thích hợp, và đây cũng chính là nguyên nhân gây ra mối ác cảm của giới phê bình đương thời đối với Balzac.Ông từng nói câu: ai cũng là thầy ta ? câu nói thể hiện sự sâu sắc trong thơ văn của đời ông với cuộc sống ngoài xã hội
Nên những nhân vật gây ấn tượng mạnh nhất và thành công nhất của Balzac là những nhân vật phản diện, thường được tác giả cho xuất hiện nhiều lần trong nhiều tác phẩm để người đọc theo dõi chặng đường phát triển tính cách, số phận, những bước thăng trầm trong cuộc chen chân trong thế giới đồng
[tiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n), âm mưu và tội ác (Rastignac xuất hiện trong ba quyển: [Lão Goriot](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3o_Goriot), [Bước thăng trầm của kỹ nữ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%C4%83ng_tr%E1%BA%A7m_c%E1%BB%A7a_k%E1%BB%B9_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1), [Miếng da lừa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BA%BFng_da_l%E1%BB%ABa), hay Lucien Chardon xuất hiện trong [Vỡ mộng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%A1_m%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1), [Bước thăng trầm của kỹ nữ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%C4%83ng_tr%E1%BA%A7m_c%E1%BB%A7a_k%E1%BB%B9_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1), và Vautrin trong [Lão Goriô](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3o_Goriot).
Ngược lại, khía cạnh khẳng định
[cái đẹp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B9p) trong các tác phẩm của Balzac bị cho là yếu: “Những nhân vật đức hạnh trong tiểu thuyết Balzac khá mờ nhạt…”. hoặc: “Những nhân vật trong tiểu thuyết Balzac đều có cử chỉ tình cảm và phong cách thông tục. Khi muốn diễn tả sự thanh lịch quý phái, hào hiệp thì Balzac thường khoa trương một cách cầu kỳ: người phụ nữ đức hạnh và các cô thiếu nữ được khắc họa một cách ngượng nghịu…” [1] . Vd: Trong tác phẩm ” Những quý bà cầu kỳ rởm”, thì một số nhân vật đã bảo gia nhân mang ra ” một thứ chất lỏng cần thiết cho cuộc sống” (nước) để mời khách. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac#cite_note-ReferenceA-1)
Tiểu thuyết của Balzac phản ánh hiện thực xã hội không mấy tốt đẹp, nhưng chính Balzac lại từng khẳng định:”
[Xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) đã tự tách ra hoặc xích lại gần hơn với những quy tắc vĩnh cửu, với cái chân thực, [cái đẹp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B9p), tiểu thuyết phải là một [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) tốt lành hơn…” (Lời tựa [Tấn trò đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5n_tr%C3%B2_%C4%91%E1%BB%9Di))
Như vậy, thế giới nghệ thuật của
*Tấn trò đời* không đơn thuần là phản ánh [cái thiện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_thi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), [cái ác](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1i_%C3%A1c&action=edit&redlink=1) trong [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), mà điều Balzac mong mỏi chính là cải tạo [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) ngày càng tốt đẹp hơn. [Nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt) của Balzac cũng là vấn đề đã từng gây tranh cãi, khi vẫn có ý kiến cho rằng “ông có một bút pháp thiếu thoải mái, thiếu sự thuần chất, nhưng vững vàng cụ thể đầy cá tính thể hiện một khí chất mạnh mẽ”, “lối văn tối tăm hỗn độn” ( *confus*), “sự thông tục” ( *vulgaire*)… Đứng trước những biểu hiện đó nhiều nhà phê bình thời trước như: nhà lý luận lãng mạn [Sainte Beuve](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sainte_Beuve&action=edit&redlink=1) không thích lối thể hiện (văn phong) của Balzac, nhà hiện thực duy mỹ_ nhà văn [Gustave Flaubert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gustave_Flaubert) đã “cau mày” nhận xét “giá như Balzac biết viết văn”. Và đến thế kỷ XX nhà văn [André Gide](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Gide) cho rằng Balzac đã làm cho tác phẩm của ông trở nên cồng kềnh bằng “những yếu tố hỗn tạp, hoàn toàn không thể đồng hóa được bằng tiểu thuyết”. Còn [Marcel Proust](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcel_Proust) lưỡng lự trước câu hỏi “nghệ thuật của Balzac có hay không?”. Đồng thời [André Gide](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Gide) và [Marcel Proust](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marcel_Proust) cũng thừa nhận rằng “có những nhược điểm không thể tách rời khỏi những tác phẩm của ông”.
## Tham khảo
- Lịch sử văn học Pháp (Xavier d’ Arcos)_Bản dịch của Phan Quang Định_ Nhà xuất bản văn hóa thông tin 1997
- Hônêrê đơ Banzac (Honnoré de Balzac)_Trọng Đức biên soạn_ Nhà xuất bản Giáo dục.
## Chú thích
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Honoré de Balzac](https://commons.wikimedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac?uselang=vi) [, tiếng Anh, miễn phí tại](http://www.gutenberg.org/etext/3625) *Honore de Balzac*của Albert Keim và Louis Lumet [Dự án Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg) [Tiểu sử và tác phẩm tiêu biểu](http://www.kirjasto.sci.fi/balzac.htm) [Reader’s Guide: Themes in the Novels of Balzac](http://web.archive.org/20011218012827/www.geocities.com/SoHo/Square/3472/balzacsworld2.html) [Chuyện tình của Honoré de Balzac – Vương Trung Hiếu viết](http://www.lienviet.net/vartg.php?art=1055)
|
|![]()
[Honoré de Balzac](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Honor%C3%A9_de_Balzac?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sơ khai nhân vật Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_Ph%C3%A1p) [Sinh 1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1799) [Mất 1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1850) [Honoré de Balzac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Honor%C3%A9_de_Balzac) [Văn học hiện thực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_hi%E1%BB%87n_th%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) [Nhà văn Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Ph%C3%A1p) [Tín hữu Công giáo Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_Ph%C3%A1p) [Sinh viên Đại học Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Paris) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG**
-
**Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) [Chào ngày mới 30 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-30-thang-7-2/) [Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/le-phung-hieu-truyen-hay-nho-mai-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/chao-ngay-moi-29-thang-7-2/) [Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/ong-ho-sau-lam-kinh-te-gioi/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/bien-dong-van-dam-9/) [Chào ngày mới 28 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/chao-ngay-moi-28-thang-7-2/) [Bài thơ không thể nào quên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Chào ngày mới 27 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/chao-ngay-moi-27-thang-7-2/) [Nhớ bạn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/nho-ban/) [Chào ngày mới 26 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/chao-ngay-moi-26-thang-7-2/) [Gọi đôi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/goi-doi/) [Chào ngày mới 25 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/chao-ngay-moi-25-thang-7-2/) [Mảnh đạn trong người](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/manh-dan-trong-nguoi/) [Chào ngày mới 24 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/chao-ngay-moi-24-thang-7-2/) [Năm tháng đó là em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/nam-thang-do-la-em/) [Chào ngày mới 23 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-23-thang-7-2/) [Chào ngày mới 22 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-22-thang-7-2/) [Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/tham-borlaug-va-hemingway-o-ciano/) [Chào ngày mới 20 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/chao-ngay-moi-20-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/bien-dong-van-dam-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/18/chao-ngay-moi-19-thang-7-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-18-thang-7-2/) [Chào ngày mới 17 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-17-thang-7-2/) [Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/lop-hoc-tren-dong-dakglong-oxfam/) [Chào ngày mới 16 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-16-thang-7-2/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 15 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/chao-ngay-moi-15-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/ngay-moi-yeu-thuong-5/) [Chào ngày mới 14 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/13/chao-ngay-moi-14-thang-7-2/) [Chào ngày mới 13 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/cha0-ngay-moi-13-thang-7/) [Mạc triều trong sử Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/mac-trieu-trong-su-viet/) [Chào ngày mới 12 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/chao-ngay-moi-12-thang-7-2/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi-2/) [Giấc mơ tình yêu cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/11/giac-mo-tinh-yeu-cuoc-song/) [Chào ngày mới 11 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/chao-ngay-moi-11-thang-7-2/) [Khoảnh khắc tuyệt đẹp](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/khoanh-khac-tuyet-dep/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/tieng-anh-cho-em-5/) [Tháng Bảy mưa Ngâu](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/thang-bay-mua-ngau-2/) [Chào ngày mới 10 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/chao-ngay-moi-10-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/bien-dong-van-dam-7/) [Chào ngày mới 9 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/chao-ngay-moi-9-thang-7-2/) [Đợi mưa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/doi-mua/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/ngay-moi-yeu-thuong-4/) [Chào ngày mới 8 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/07/chao-ngay-moi-8-thang-7-2/) [Chào ngày mới 7 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-7-thang-7-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-6-thang-7-2/) [Dưới đáy đại dương là Ngọc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/duoi-day-dai-duong-la-ngoc/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/05/loc-xuan-cuoc-doi-10/) [Chào ngày mới 5 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-5-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/ngay-moi-yeu-thuong-3/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/bien-dong-van-dam-6/) [Chào ngày mới 4 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-4-thang-7-2/) [Trần Thánh Tông](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/tran-thanh-tong/) [Bà Đen](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [L](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [ộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/loc-xuan-cuoc-doi-9/) [Đọc lại và suy ngẫm 2](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/doc-lai-va-suy-ngam-2/) [Chào ngày mới 2 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/chao-ngay-moi-2-thang-7-2/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/tieng-anh-cho-em-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/bien-dong-van-dam-5/) [Chào ngày mới 1 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/chao-ngay-moi-1-thang-7-2/) [Lời vàng của Anbe Anhstanh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/loi-vang-cua-anbe-anhstanh/) **Video nhạc tuyển** [Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe](https://youtu.be/orVi_nlFwMc)
[Ban Mai](https://youtu.be/cI-GtWHk_Qo?list=PLYOc9omEd2C4nKCehUScfHLCHjYKlZW7C)
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
-
[Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) [Chào ngày mới 30 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-30-thang-7-2/) [Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/le-phung-hieu-truyen-hay-nho-mai-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/chao-ngay-moi-29-thang-7-2/) [Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/ong-ho-sau-lam-kinh-te-gioi/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/bien-dong-van-dam-9/) [Chào ngày mới 28 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/chao-ngay-moi-28-thang-7-2/) [Bài thơ không thể nào quên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Chào ngày mới 27 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/chao-ngay-moi-27-thang-7-2/) [Nhớ bạn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/nho-ban/) [Chào ngày mới 26 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/chao-ngay-moi-26-thang-7-2/) [Gọi đôi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/goi-doi/) [Chào ngày mới 25 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/chao-ngay-moi-25-thang-7-2/) [Mảnh đạn trong người](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/manh-dan-trong-nguoi/) [Chào ngày mới 24 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/chao-ngay-moi-24-thang-7-2/) [Năm tháng đó là em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/nam-thang-do-la-em/) [Chào ngày mới 23 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-23-thang-7-2/) [Chào ngày mới 22 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-22-thang-7-2/) [Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/tham-borlaug-va-hemingway-o-ciano/) [Chào ngày mới 20 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/chao-ngay-moi-20-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/bien-dong-van-dam-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/18/chao-ngay-moi-19-thang-7-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-18-thang-7-2/) [Chào ngày mới 17 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-17-thang-7-2/) [Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/lop-hoc-tren-dong-dakglong-oxfam/) [Chào ngày mới 16 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-16-thang-7-2/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 15 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/chao-ngay-moi-15-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/ngay-moi-yeu-thuong-5/) [Chào ngày mới 14 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/13/chao-ngay-moi-14-thang-7-2/) [Chào ngày mới 13 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/cha0-ngay-moi-13-thang-7/) [Mạc triều trong sử Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/mac-trieu-trong-su-viet/) [Chào ngày mới 12 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/chao-ngay-moi-12-thang-7-2/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi-2/) [Giấc mơ tình yêu cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/11/giac-mo-tinh-yeu-cuoc-song/) [Chào ngày mới 11 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/chao-ngay-moi-11-thang-7-2/) [Khoảnh khắc tuyệt đẹp](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/khoanh-khac-tuyet-dep/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/tieng-anh-cho-em-5/) [Tháng Bảy mưa Ngâu](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/thang-bay-mua-ngau-2/) [Chào ngày mới 10 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/chao-ngay-moi-10-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/bien-dong-van-dam-7/) [Chào ngày mới 9 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/chao-ngay-moi-9-thang-7-2/) [Đợi mưa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/doi-mua/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/ngay-moi-yeu-thuong-4/) [Chào ngày mới 8 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/07/chao-ngay-moi-8-thang-7-2/) [Chào ngày mới 7 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-7-thang-7-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-6-thang-7-2/) [Dưới đáy đại dương là Ngọc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/duoi-day-dai-duong-la-ngoc/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/05/loc-xuan-cuoc-doi-10/) [Chào ngày mới 5 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-5-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/ngay-moi-yeu-thuong-3/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/bien-dong-van-dam-6/) [Chào ngày mới 4 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-4-thang-7-2/) [Trần Thánh Tông](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/tran-thanh-tong/) [Bà Đen](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [L](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [ộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/loc-xuan-cuoc-doi-9/) [Đọc lại và suy ngẫm 2](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/doc-lai-va-suy-ngam-2/) [Chào ngày mới 2 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/chao-ngay-moi-2-thang-7-2/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/tieng-anh-cho-em-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/bien-dong-van-dam-5/) [Chào ngày mới 1 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/chao-ngay-moi-1-thang-7-2/) [Lời vàng của Anbe Anhstanh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/loi-vang-cua-anbe-anhstanh/) **Video nhạc tuyển** [Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe ](https://youtu.be/orVi_nlFwMc)
[Ban Mai](https://youtu.be/cI-GtWHk_Qo?list=PLYOc9omEd2C4nKCehUScfHLCHjYKlZW7C)
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Nghị lực | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vùng trời nhân văn | Tình yêu cuộc sống

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 1.dca _dca