text:
Ben 10: Alien Force
Ben 10: Alien Force là một serie phim hoạt hình của Mỹ được dựng bởi Dwayne McDuffie, Glen Murakami và studio "Man of Action" (một nhóm gồm Duncan Rouleau, Joe Casey, Joe Kelly và Steven T. Seagle), do Cartoon Network Studios sản xuất. Đây là phần tiếp theo của serie Ben 10. Lấy bối cảnh 5 năm sau loạt phim chính, cốt truyện đã trưởng thành với các nhân vật và một nền u ám hơn. Ben 10: Alien Force ra mắt trên kênh Cartoon Network vào 18 tháng 4, 2008 tại Mỹ, và ở Canada trên kênh Teletoon vào 6 tháng 9, 2008. Loạt phim được sản xuất dưới cái tên Ben 10: Hero Generation và sau đó là Ben 10: Evolutions.
Mục lục
Nội dung[sửa | sửa mã nguồn]
5 năm sau các sự kiện của serie chính, Ben Tennyson 15 tuổi đã trở lại với cuộc sống bình thường. Các cuộc phiêu lưu đã kết thúc, cậu cũng đã tháo bỏ Omnitrix và từ một cậu nhóc trở thành một thiếu niên tự tin.
Nhân vật[sửa | sửa mã nguồn]
- Ben Tennyson
- Ben đảm nhận vai trò trưởng nhóm sau khi Max biến mất. Omnitrix đã được chỉnh lại, mang đến cho cậu những anh hùng ngoài Trái đất hoàn toàn mới. Qua mấy năm, Ben đã trưởng thành hơn rất nhiều.
- Gwen Tennyson
- Giờ ở tuổi 15, Gwen đã sử dụng sức mạnh thành thạo hơn nhiều, cô có thể điều khiển năng lượng trực tiếp thay vì phải sử dụng thần chú như trước đó (do Gwen có nguồn gốc ngoài trái đất). Cô có thể sử dụng sức mạnh để tạo lực đẩy, màng chắn, và bắt giữ. Dù không còn nóng nảy và hung hăng như trước, Gwen vẫn luôn luôn để mắt đến Ben. Cô cũng được cho là có cảm tình với Kevin Levin.
- Kevin Ethan Levin
- Kevin là kẻ thù cũ của Ben và bây giờ là người buôn bán vũ khí với người ngoài hành tinh. Cậu vô tình liên quan đến âm mưu của bọn Highbreed và đã gia nhập nhóm Ben để bù đắp cho hành động của mình dù không muốn. Kevin có khả năng hấp thu bất cứ vật liệu rắn nào cậu chạm vào. Cậu cũng có tình cảm với Gwen và dần dà cặp đôi này bắt đầu hẹn hò.
- Max Tennyson
- Max là một thành viên bán nghỉ hưu của Plumbers. Ông biến mất khi đang điều tra âm mưu của bọn Highbreed, chỉ để lại vài tin nhắn bí ẩn cho Ben. Max đoàn tụ ngắn ngủi với các cháu trong tập "Max Out", nhưng đã hy sinh bản thân mình để phá 1 nhà máy của bọn Highbreed vào cuối tập. Trong tập "Voided", Ben và Max gặp lại nhau tại Null Void và ông đã hứa Ben là sẽ trở lại sớm. Max cuối cùng cũng trở lại trong phần cuối của mùa 2, "War of the Worlds" để hỗ trợ Ben trong cuộc tấn công cuối cùng chống lại Highbreed.
- Julie Yamamoto
- Julie là người Ben để ý và sau đó đã trở thành bạn gái của cậu. Cô thích chơi tennis và chăm sóc con vật cưng của mình là Ship (một sinh vật ngoài trái đất do Ben và cô tìm thấy). Julie cũng học rất giỏi và đã gia sư cho Ben trong tập "Good Copy, Bad Copy" (dù cuối cùng Ben chỉ được điểm C+)
- Highbreed
- Highbreed tin rằng bọn chúng là thuần khiết nhất trong tất cả các loài và dự định xóa sạch tất cả các sinh vật chúng cho là hạ đẳng và dơ bẩn trong dải ngân hà. Trái Đất là mục tiêu hiện giờ của bọn Highbreed. Sau đó phát hiện ra rằng bọn Highbreed đang chết dần chết mòn và mất khả năng chống chọi với bệnh tật, nên chúng muốn phá hủy toàn bộ vũ trụ cùng với chúng.
- DNAliens
- Sinh vật lai giữa người và người ngoài hành tinh. DNAliens phục vụ bọn Highbreed, và có khả năng cải trang thành con người nhờ sử dụng những mặt nạ đặc biệt.[1]
- The Forever Knights
- Một tổ chức bí mật đã hoạt động trong bóng tối từ khi bắt đầu thành lập vào thời Trung cổ. The Forever Knights trao đổi công nghệ ngoài Trái đất với bất cứ ai có nhu cầu, kể cả bọn Highbreed.[1]
Ben 10: Evolutions[sửa | sửa mã nguồn]
Chương trình Cartoon Network Upfront 2009 đã thông báo một serie mới có tên Ben 10: Evolutions sẽ được ra mắt ngay sau khi Ben 10: Alien Force kết thúc vào năm 2010. Trong loạt phim mới này, Ben Tennyson 16 tuổi đã bị cả thế giới phát hiện ra thân phận bí mật của mình. Bây giờ cậu đã trở thành một siêu sao anh hùng quốc tế, được trẻ con trên toàn thế giới yêu quý nhưng lại bị nhiều người lớn nghi ngờ. Ben được trang bị một Omnitrix bí ẩn mới, và sẽ đến những nơi cậu chưa từng đến bao giờ. Mùa đầu tiên của serie được dự kiến bao gồm 20 tập.
Video games[sửa | sửa mã nguồn]
Monkey Bar Games và D3 Publisher đã thực hiện một video game dựa trên loạt phim cho dòng máy PlayStation 2, Nintendo DS, Wii và PSP. Các nhân vật có thể chơi trong game gồm có Ben, Gwen và Kevin. Tất cả các phiên bản của trò chơi cho phép Ben biến thành Swampfire và Humongousaur; bản DS bao gồm Chromastone, Echo Echo và Goop, trong khi bản console là Big Chill, Spidermonkey và Jetray.
Trò chơi điện tử thứ 2 có tên Ben 10 Alien Force: Vilgax Attacks dự kiến được phát hành vào tháng 10 năm 2009.[2]
Truyện tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Ben 10: Alien Force bắt đầu xuất hiện trên Cartoon Network Action Pack! (một serie tuyển tập truyện tranh do DC Comics phát hành) từ số #27 (tháng 9 2008). Truyện thường được xen kẽ với The Secret Saturdays 2 tháng 1 lần.
Ben 10: Alien Force đã được xuất bản trên Cartoon Network Action Pack! số #27, 28, 31, 33, 35, 37 và 38.[3]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă “Ben 10: Alien Force”. Cartoonnetwork.com. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2008.
- ^ trang web chính thức của video game
- ^ Cartoon Network Action Pack! trên Comic Book DB

markdown:
*Ben 10: Alien Force*
|Ben 10: Alien Force|
|
|*Ben 10: Alien Force*logo [hoạt hình](/wiki/Phim_ho%E1%BA%A1t_h%C3%ACnh)/ [hành động](/w/index.php?title=H%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) [Duncan Rouleau](/w/index.php?title=Duncan_Rouleau&action=edit&redlink=1) [Joe Casey](/w/index.php?title=Joe_Casey&action=edit&redlink=1) [Joe Kelly](/w/index.php?title=Joe_Kelly_(comics)&action=edit&redlink=1) [Steven T. Seagle](/w/index.php?title=Steven_T._Seagle&action=edit&redlink=1) [Yuri Lowenthal](/w/index.php?title=Yuri_Lowenthal&action=edit&redlink=1) [Ashley Johnson](/w/index.php?title=Ashley_Johnson&action=edit&redlink=1) [Dee Bradley Baker](/wiki/Dee_Bradley_Baker) [Scott Menville](/w/index.php?title=Scott_Menville&action=edit&redlink=1) [Greg Cipes](/wiki/Greg_Cipes) [Paul Eiding](/w/index.php?title=Paul_Eiding&action=edit&redlink=1) ![ Cờ Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Cartoon Network](/wiki/Cartoon_Network) [Trang mạng chính thức](http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/ben10af/index.html) * là một serie phim hoạt hình của Ben 10: Alien Force* [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)được dựng bởi [Dwayne McDuffie](/w/index.php?title=Dwayne_McDuffie&action=edit&redlink=1), Glen Murakami và studio "Man of Action" (một nhóm gồm [Duncan Rouleau](/w/index.php?title=Duncan_Rouleau&action=edit&redlink=1), [Joe Casey](/w/index.php?title=Joe_Casey&action=edit&redlink=1), [Joe Kelly](/w/index.php?title=Joe_Kelly_(comics)&action=edit&redlink=1)và [Steven T. Seagle](/w/index.php?title=Steven_T._Seagle&action=edit&redlink=1)), do [Cartoon Network Studios](/w/index.php?title=Cartoon_Network_Studios&action=edit&redlink=1)sản xuất. Đây là phần tiếp theo của serie *. Lấy bối cảnh 5 năm sau loạt phim chính, cốt truyện đã trưởng thành với các nhân vật và một nền u ám hơn. Ben 10: Alien Force ra mắt trên kênh Cartoon Network vào 18 tháng 4, 2008 tại Mỹ, và ở Canada trên kênh Teletoon vào 6 tháng 9, 2008. Loạt phim được sản xuất dưới cái tên* [Ben 10](/wiki/Ben_10) *Ben 10: Hero Generation*và sau đó là *.* [Ben 10: Evolutions](/wiki/Ben_10:_Alien_Force#Ben_10:_Evolutions)
## Mục lục
## Nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=1)]
5 năm sau các sự kiện của serie chính, Ben Tennyson 15 tuổi đã trở lại với cuộc sống bình thường. Các cuộc phiêu lưu đã kết thúc, cậu cũng đã tháo bỏ Omnitrix và từ một cậu nhóc trở thành một thiếu niên tự tin.
## Nhân vật[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=2)]
- Ben Tennyson
- Ben đảm nhận vai trò trưởng nhóm sau khi Max biến mất. Omnitrix đã được chỉnh lại, mang đến cho cậu những anh hùng ngoài Trái đất hoàn toàn mới. Qua mấy năm, Ben đã trưởng thành hơn rất nhiều.
- Gwen Tennyson
- Giờ ở tuổi 15, Gwen đã sử dụng sức mạnh thành thạo hơn nhiều, cô có thể điều khiển năng lượng trực tiếp thay vì phải sử dụng thần chú như trước đó (do Gwen có nguồn gốc ngoài trái đất). Cô có thể sử dụng sức mạnh để tạo lực đẩy, màng chắn, và bắt giữ. Dù không còn nóng nảy và hung hăng như trước, Gwen vẫn luôn luôn để mắt đến Ben. Cô cũng được cho là có cảm tình với Kevin Levin.
- Kevin Ethan Levin
- Kevin là kẻ thù cũ của Ben và bây giờ là người buôn bán vũ khí với người ngoài hành tinh. Cậu vô tình liên quan đến âm mưu của bọn Highbreed và đã gia nhập nhóm Ben để bù đắp cho hành động của mình dù không muốn. Kevin có khả năng hấp thu bất cứ vật liệu rắn nào cậu chạm vào. Cậu cũng có tình cảm với Gwen và dần dà cặp đôi này bắt đầu hẹn hò.
- Max Tennyson
- Max là một thành viên bán nghỉ hưu của Plumbers. Ông biến mất khi đang điều tra âm mưu của bọn Highbreed, chỉ để lại vài tin nhắn bí ẩn cho Ben. Max đoàn tụ ngắn ngủi với các cháu trong tập "Max Out", nhưng đã hy sinh bản thân mình để phá 1 nhà máy của bọn Highbreed vào cuối tập. Trong tập "Voided", Ben và Max gặp lại nhau tại Null Void và ông đã hứa Ben là sẽ trở lại sớm. Max cuối cùng cũng trở lại trong phần cuối của mùa 2, "War of the Worlds" để hỗ trợ Ben trong cuộc tấn công cuối cùng chống lại Highbreed.
- Julie Yamamoto
- Julie là người Ben để ý và sau đó đã trở thành bạn gái của cậu. Cô thích chơi tennis và chăm sóc con vật cưng của mình là Ship (một sinh vật ngoài trái đất do Ben và cô tìm thấy). Julie cũng học rất giỏi và đã gia sư cho Ben trong tập "Good Copy, Bad Copy" (dù cuối cùng Ben chỉ được điểm C+)
- Highbreed
- Highbreed tin rằng bọn chúng là thuần khiết nhất trong tất cả các loài và dự định xóa sạch tất cả các sinh vật chúng cho là hạ đẳng và dơ bẩn trong dải ngân hà. Trái Đất là mục tiêu hiện giờ của bọn Highbreed. Sau đó phát hiện ra rằng bọn Highbreed đang chết dần chết mòn và mất khả năng chống chọi với bệnh tật, nên chúng muốn phá hủy toàn bộ vũ trụ cùng với chúng.
- DNAliens
- Sinh vật lai giữa người và người ngoài hành tinh. DNAliens phục vụ bọn Highbreed, và có khả năng cải trang thành con người nhờ sử dụng những mặt nạ đặc biệt.
[[1]](#cite_note-ben10af-1)
- The Forever Knights
- Một tổ chức bí mật đã hoạt động trong bóng tối từ khi bắt đầu thành lập vào thời Trung cổ. The Forever Knights trao đổi công nghệ ngoài Trái đất với bất cứ ai có nhu cầu, kể cả bọn Highbreed.
[[1]](#cite_note-ben10af-1)
## Ben 10: Evolutions[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=3)]
Chương trình Cartoon Network Upfront 2009 đã thông báo một serie mới có tên
*Ben 10: Evolutions* sẽ được ra mắt ngay sau khi Ben 10: Alien Force kết thúc vào năm 2010. Trong loạt phim mới này, Ben Tennyson 16 tuổi đã bị cả thế giới phát hiện ra thân phận bí mật của mình. Bây giờ cậu đã trở thành một siêu sao anh hùng quốc tế, được trẻ con trên toàn thế giới yêu quý nhưng lại bị nhiều người lớn nghi ngờ. Ben được trang bị một Omnitrix bí ẩn mới, và sẽ đến những nơi cậu chưa từng đến bao giờ. Mùa đầu tiên của serie được dự kiến bao gồm 20 tập.
## Video games[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=4)] [Monkey Bar Games](/w/index.php?title=Monkey_Bar_Games&action=edit&redlink=1) và [D3 Publisher](/w/index.php?title=D3_Publisher&action=edit&redlink=1) đã thực hiện một video game dựa trên loạt phim cho dòng máy [PlayStation 2](/wiki/PlayStation_2), [Nintendo DS](/wiki/Nintendo_DS), [Wii](/wiki/Wii) và [PSP](/wiki/PlayStation_Portable). Các nhân vật có thể chơi trong game gồm có Ben, Gwen và Kevin. Tất cả các phiên bản của trò chơi cho phép Ben biến thành Swampfire và Humongousaur; bản DS bao gồm Chromastone, Echo Echo và Goop, trong khi bản console là Big Chill, Spidermonkey và Jetray.
Trò chơi điện tử thứ 2 có tên
* dự kiến được phát hành vào tháng 10 năm 2009. Ben 10 Alien Force: Vilgax Attacks* [[2]](#cite_note-2)
## Truyện tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=5)] *Ben 10: Alien Force* bắt đầu xuất hiện trên * (một serie tuyển tập truyện tranh do Cartoon Network Action Pack!* [DC Comics](/wiki/DC_Comics)phát hành) từ số #27 (tháng 9 2008). Truyện thường được xen kẽ với *2 tháng 1 lần.* [The Secret Saturdays](/w/index.php?title=The_Secret_Saturdays&action=edit&redlink=1) *Ben 10: Alien Force* đã được xuất bản trên *Cartoon Network Action Pack!* số #27, 28, 31, 33, 35, 37 và 38. [[3]](#cite_note-3)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=6)]
- ^
**a** **ă** [“Ben 10: Alien Force”](http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/ben10af/index.html). Cartoonnetwork.com. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-2) [trang web chính thức của video game](http://www.ben10thevideogame.com) [^](#cite_ref-3) [trên Comic Book DB](http://comicbookdb.com/title.php?ID=18098) *Cartoon Network Action Pack!*
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ben_10:_Alien_Force&action=edit§ion=7)]
|
|

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Echinocystis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Echinocystis là một chi thực vật có hoa trong họ Cucurbitaceae.[1]
Mục lục
Loài[sửa | sửa mã nguồn]
Chi Echinocystis gồm các loài:
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Echinocystis”. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Echinocystis tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Echinocystis tại Wikispecies

markdown:
*Echinocystis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Echinocystis
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Cucurbitales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BA%A7u_b%C3%AD) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cucurbitaceae](/wiki/Cucurbitaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Echinocystis**
(Michx.) Torr. & A. Gray
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) * là một chi Echinocystis* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ [Cucurbitaceae](/wiki/Cucurbitaceae). [[1]](#cite_note-1)
## Mục lục
## Loài[
[sửa](/w/index.php?title=Echinocystis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Echinocystis&action=edit§ion=1)]
Chi
*Echinocystis* gồm các loài:
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Echinocystis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Echinocystis&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Echinocystis&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Echinocystis&action=edit§ion=3)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/browse/A/Cucurbitaceae/Echinocystis). Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013. *Echinocystis*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Echinocystis&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Echinocystis&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Echinocystis](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Echinocystis)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Echinocystis](//species.wikimedia.org/wiki/Echinocystis)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=zend


text:
Giáo phụ
Các Giáo phụ hay Giáo phụ tiên khởi là những nhà thần học Kitô giáo thời sơ khởi và có nhiều ảnh hưởng sâu rộng, một số vị là giảng sư hoặc giám mục thời danh. Thuật từ này dành cho các tác gia và giảng sư của Giáo hội mà không nhất thiết phải có chức thánh[1] (nghĩa là một trong 3 chức: phó tế, linh mục hoặc giám mục), cũng không nhất thiết là các vị "Thánh" - như Origênê và Tertullianô dù được xếp vào hàng ngũ các Giáo phụ nhưng không được nhìn nhận là thánh vì các quan điểm sau này của hai ông bị coi là lạc giáo. Tuy vậy, hầu hết các Giáo phụ được tôn kính là thánh trong các giáo hội Công giáo Rôma, Chính thống giáo Đông phương, Anh giáo, Lutheran,v.v
Trong khi các giáo hội Tây phương coi thời kỳ Giáo phụ kết thúc sớm - thường vào thời Công đồng Chalcedon (năm 451) hoặc vào thời Công đồng Nicaea II hay thời Gioan thành Damas (thế kỷ thứ 8), thì Chính thống giáo Đông phương vẫn dành tước hiệu 'Giáo phụ' cho một số vị thánh thời mãi sau này, thậm chí cả thời nay.
Mục lục
Giáo phụ thời Tông đồ[sửa | sửa mã nguồn]
Các Giáo phụ đầu tiên (trong vòng hai thế hệ theo sau Mười hai Tông đồ của Đức Kitô) thường được gọi là Giáo phụ thời Tông đồ vì truyền thống cho là các ông được chính các Tông đồ giảng dạy. Trong số này nổi bật là Clêmentê thành Roma (?-k.99), Ignatiô thành Antiochia (k.35-k.110) và Pôlycarpô thành Smyrna (k.69-155). Didache ("Giáo huấn của Mười hai Tông đồ") và Vị mục tử của Hermas, viết bằng tiếng Hy lạp Phổ thông (Koine), thường được xếp vào nhóm các tác phẩm của các Giáo phụ thời Tông đồ dù tác giả cụ thể của chúng chưa rõ.
Đại Giáo phụ[sửa | sửa mã nguồn]
Các Đại Giáo phụ của Kitô giáo Đông phương và Tây phương là:[2][3]
- Đông phương (tiếng Hy lạp): Basiliô Cả (k.329-379), Athanasiô (k.296-373), Grêgôriô thành Nazianzus (329-k.389) và Gioan Kim khẩu (347-407)
- Tây phương (tiếng Latinh): Ambrôsiô (340-397), Giêrônimô (347-420), Augustinô (354-430) và Grêgôriô Cả (540-604)
Giáo phụ Hy Lạp[sửa | sửa mã nguồn]
Các Giáo phụ viết tiếng Hy Lạp nổi tiếng gồm có: Clêmentê thành Roma, Irênê thành Lyon, Clêmen thành Alexandria, Origênê thành Alexandria, Athanasiô thành Alexandria, Gioan Kim khẩu, Kyrillô thành Alexandria, các Giáo phụ Cappadocia (Basiliô thành Caesarea, Grêgôriô thành Nazianzus, Phêrô thành Sebastea, Grêgôriô thành Nyssa), Maximô Tuyên tín, và Gioan thành Damas.
Giáo phụ Latinh[sửa | sửa mã nguồn]
Các Giáo phụ viết tiếng Latinh nổi tiếng gồm có: Tertullianô, Cyprianô thành Carthago, Hilariô thành Poitiers, Ambrôsiô thành Milano, Đamasô I, Giêrônimô thành Stridon, Augustinô thành Hippo, Grêgôriô Cả, Isidoro thành Sevilla.
Trường hợp khác[sửa | sửa mã nguồn]
Các Giáo phụ sa mạc là những người sống đan tu trong những sa mạc ở Ai Cập, dù không để lại nhiều tác phẩm nhưng họ vẫn có sức ảnh hưởng lớn, như Antôn Cả và Pachomius.
Một vài Giáo phụ viết bằng ngôn ngữ khác ngoài tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh, như Ephrem xứ Syria và Isaac thành Nineveh để lại các trước tác bằng tiếng Syriac.
Giáo phụ học[sửa | sửa mã nguồn]
Giáo phụ học (tiếng Anh: Patristics hay Patrology) là bộ môn nghiên cứu về các Giáo phụ.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Tiến sĩ Hội Thánh
- Truyền thống thánh (Thánh Truyền)
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Fathers of the Church”. Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.
- ^ Reading Scripture with the Church Fathers by Christopher A. Hall (Aug 17, 1998) InterVarsity Press ISBN 0830815007 page 55
- ^ History of the Concept of Mind by Paul S. MacDonald (Mar 2003) ISBN 0754613658 page 124

markdown:
# Giáo phụ
Các
**Giáo phụ** hay **Giáo phụ tiên khởi** là những [nhà thần học](/wiki/Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc) [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) thời sơ khởi và có nhiều ảnh hưởng sâu rộng, một số vị là giảng sư hoặc [giám mục](/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) thời danh. Thuật từ này dành cho các tác gia và giảng sư của [Giáo hội](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) mà không nhất thiết phải có chức thánh (nghĩa là một trong 3 chức: phó tế, linh mục hoặc giám mục), cũng không nhất thiết là các vị " [1] [Thánh](/wiki/Th%C3%A1nh_(Kit%C3%B4_gi%C3%A1o))" - như [Origênê](/w/index.php?title=Origenes&action=edit&redlink=1)và [Tertullianô](/w/index.php?title=Tertullianus&action=edit&redlink=1)dù được xếp vào hàng ngũ các Giáo phụ nhưng không được nhìn nhận là thánh vì các quan điểm sau này của hai ông bị coi là lạc giáo. Tuy vậy, hầu hết các Giáo phụ được tôn kính là thánh trong các giáo hội [Công giáo Rôma](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), [Chính thống giáo Đông phương](/wiki/Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng), [Anh giáo](/wiki/Anh_gi%C3%A1o), [Lutheran](/wiki/Lutheran),v.v
Trong khi các giáo hội Tây phương coi thời kỳ Giáo phụ kết thúc sớm - thường vào thời
[Công đồng Chalcedon](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Chalcedon) (năm 451) hoặc vào thời [Công đồng Nicaea II](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Nicaea_II) hay thời [Gioan thành Damas](/w/index.php?title=Gioan_th%C3%A0nh_Damas&action=edit&redlink=1) (thế kỷ thứ 8), thì Chính thống giáo Đông phương vẫn dành tước hiệu 'Giáo phụ' cho một số vị thánh thời mãi sau này, thậm chí cả thời nay.
## Mục lục
## Giáo phụ thời Tông đồ[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=1)]
Các Giáo phụ đầu tiên (trong vòng hai thế hệ theo sau
[Mười hai Tông đồ](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_hai_T%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93) của Đức Kitô) thường được gọi là Giáo phụ thời Tông đồ vì truyền thống cho là các ông được chính các Tông đồ giảng dạy. Trong số này nổi bật là [Clêmentê thành Roma](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Cl%C3%AAment%C3%AA_I) (?-k.99), [Ignatiô thành Antiochia](/w/index.php?title=Ignati%C3%B4_th%C3%A0nh_Antiochia&action=edit&redlink=1) (k.35-k.110) và [Pôlycarpô thành Smyrna](/w/index.php?title=P%C3%B4lycarp%C3%B4_th%C3%A0nh_Smyrna&action=edit&redlink=1) (k.69-155). * ("Giáo huấn của Mười hai Tông đồ") và Didache* *, viết bằng* [Vị mục tử của Hermas](/w/index.php?title=V%E1%BB%8B_m%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Hermas&action=edit&redlink=1) [tiếng Hy lạp Phổ thông](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hy_l%E1%BA%A1p_Ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)(Koine), thường được xếp vào nhóm các tác phẩm của các Giáo phụ thời Tông đồ dù tác giả cụ thể của chúng chưa rõ.
## Đại Giáo phụ[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=2)]
Các Đại Giáo phụ của Kitô giáo
[Đông phương](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng) và [Tây phương](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_ph%C6%B0%C6%A1ng) là: [[2]](#cite_note-Hall-2) [[3]](#cite_note-3)
- Đông phương (tiếng Hy lạp):
[Basiliô Cả](/wiki/Basili%C3%B4_C%E1%BA%A3)(k.329-379), [Athanasiô](/wiki/Athanasi%C3%B4)(k.296-373), [Grêgôriô thành Nazianzus](/wiki/Gr%C3%AAg%C3%B4ri%C3%B4_th%C3%A0nh_Nazianzus)(329-k.389) và [Gioan Kim khẩu](/wiki/Gioan_Kim_kh%E1%BA%A9u)(347-407)
- Tây phương (tiếng Latinh):
[Ambrôsiô](/wiki/Ambr%C3%B4si%C3%B4)(340-397), [Giêrônimô](/wiki/Gi%C3%AAr%C3%B4nim%C3%B4)(347-420), [Augustinô](/wiki/Augustin%C3%B4)(354-430) và [Grêgôriô Cả](/wiki/Gr%C3%AAg%C3%B4ri%C3%B4_C%E1%BA%A3)(540-604)
## Giáo phụ Hy Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=3)]
Các Giáo phụ viết
[tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) nổi tiếng gồm có: [Clêmentê thành Roma](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Cl%C3%AAment%C3%AA_I), [Irênê thành Lyon](/wiki/Ir%C3%AAn%C3%AA), [Clêmen thành Alexandria](/w/index.php?title=Clemens_th%C3%A0nh_Alexandria&action=edit&redlink=1), [Origênê thành Alexandria](/w/index.php?title=Origenes&action=edit&redlink=1), [Athanasiô thành Alexandria](/wiki/Athanasi%C3%B4_th%C3%A0nh_Alexandria), [Gioan Kim khẩu](/wiki/Gioan_Kim_kh%E1%BA%A9u), [Kyrillô thành Alexandria](/w/index.php?title=Kyrill%C3%B4_th%C3%A0nh_Alexandria&action=edit&redlink=1), các [Giáo phụ Cappadocia](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5_Cappadocia&action=edit&redlink=1) ( [Basiliô thành Caesarea](/wiki/Basili%C3%B4_th%C3%A0nh_Caesarea), [Grêgôriô thành Nazianzus](/wiki/Gr%C3%AAg%C3%B4ri%C3%B4_th%C3%A0nh_Nazianzus), [Phêrô thành Sebastea](/w/index.php?title=Ph%C3%AAr%C3%B4_th%C3%A0nh_Sebastea&action=edit&redlink=1), [Grêgôriô thành Nyssa](/w/index.php?title=Gr%C3%AAg%C3%B4ri%C3%B4_th%C3%A0nh_Nyssa&action=edit&redlink=1)), [Maximô Tuyên tín](/w/index.php?title=Maxim%C3%B4_Tuy%C3%AAn_t%C3%ADn&action=edit&redlink=1), và [Gioan thành Damas](/w/index.php?title=Gioan_th%C3%A0nh_Damas&action=edit&redlink=1).
## Giáo phụ Latinh[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=4)]
Các Giáo phụ viết
[tiếng Latinh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Latinh) nổi tiếng gồm có: [Tertullianô](/w/index.php?title=Tertullianus&action=edit&redlink=1), [Cyprianô thành Carthago](/w/index.php?title=Cyprian%C3%B4_th%C3%A0nh_Carthago&action=edit&redlink=1), [Hilariô thành Poitiers](/wiki/Hilari%C3%B4_th%C3%A0nh_Poitiers), [Ambrôsiô thành Milano](/wiki/Ambr%C3%B4si%C3%B4_th%C3%A0nh_Milano), [Đamasô I](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I), [Giêrônimô thành Stridon](/wiki/Gi%C3%AAr%C3%B4nim%C3%B4), [Augustinô thành Hippo](/wiki/Augustin%C3%B4_th%C3%A0nh_Hippo), [Grêgôriô Cả](/wiki/Gr%C3%AAg%C3%B4ri%C3%B4_C%E1%BA%A3), [Isidoro thành Sevilla](/w/index.php?title=Isidoro_th%C3%A0nh_Sevilla&action=edit&redlink=1).
## Trường hợp khác[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=5)]
Các
[Giáo phụ sa mạc](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5_sa_m%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) là những người sống [đan tu](/w/index.php?title=%C4%90an_tu&action=edit&redlink=1) trong những sa mạc ở [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), dù không để lại nhiều tác phẩm nhưng họ vẫn có sức ảnh hưởng lớn, như [Antôn Cả](/wiki/Ant%C3%B4n_C%E1%BA%A3) và [Pachomius](/wiki/Pachomius).
Một vài Giáo phụ viết bằng ngôn ngữ khác ngoài tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh, như
[Ephrem xứ Syria](/wiki/Ephrem_x%E1%BB%A9_Syria) và [Isaac thành Nineveh](/w/index.php?title=Isaac_th%C3%A0nh_Nineveh&action=edit&redlink=1) để lại các trước tác bằng [tiếng Syriac](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Syriac).
## Giáo phụ học[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=6)] [Giáo phụ học](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) (tiếng Anh: *Patristics* hay *Patrology*) là bộ môn nghiên cứu về các Giáo phụ.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=7)] [Tiến sĩ Hội Thánh](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9_H%E1%BB%99i_Th%C3%A1nh) [Truyền thống thánh](/wiki/Truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng_th%C3%A1nh)(Thánh Truyền)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%E1%BB%A5&action=edit§ion=8)] [^](#cite_ref-CE_1-0)
“
[Fathers of the Church](//en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Fathers_of_the_Church)”. *. New York: Robert Appleton Company. 1913.* [Catholic Encyclopedia](/w/index.php?title=Catholic_Encyclopedia&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-Hall_2-0) *Reading Scripture with the Church Fathers*by Christopher A. Hall (Aug 17, 1998) InterVarsity Press [ISBN 0830815007](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0830815007)page 55 [^](#cite_ref-3) *History of the Concept of Mind*by Paul S. MacDonald (Mar 2003) [ISBN 0754613658](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0754613658)page 124


text:
Kralice nad Oslavou
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Kralice nad Oslavou là một làng thuộc huyện Třebíč, vùng Vysočina, Cộng hòa Séc.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Kralice nad Oslavou
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Kralice nad Oslavou
|—
| —
|
|
Lá cờ ![]()
|Tọa độ:
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Vysočina](/wiki/Vyso%C4%8Dina_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Třebíč](/wiki/T%C5%99eb%C3%AD%C4%8D_(huy%E1%BB%87n)) **Dân số**(2014) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Kralice nad Oslavou** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Třebíč](/wiki/T%C5%99eb%C3%AD%C4%8D_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Vysočina](/wiki/Vyso%C4%8Dina_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Kralice_nad_Oslavou&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kralice_nad_Oslavou&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Nguyễn Chích
Nguyễn Chích(阮隻) hay Nguyễn Chính (1382–1448) là công thần khai quốc nhà Lê sơ, người tham gia khởi nghĩa Lam Sơn. Ông quê ở xã Đông Ninh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Mục lục
Dựng căn cứ Hoàng – Nghiêu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Văn bia quốc triều tả mệnh công thần, Nguyễn Chích mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ. Ông là người ít nói, ít cười, hiền lành, trung thực, có chí lớn.
Năm Nguyễn Chích 25 tuổi, nước Đại Ngu của nhà Hồ mất do cuộc xâm lược của nhà Minh. Ông nuôi chí đánh đuổi người Minh để cứu nước.
Sử sách không chép rõ thời điểm Nguyễn Chích nổi dậy chống quân Minh, nhưng các nhà nghiên cứu thì ông khởi nghĩa khoảng sau khi nhà Hậu Trần mất (1413) cho tới trước khi Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn (1418)[1]. Căn cứ ban đầu mà ông xây dựng là tại Vạn Lộc. Từ Vạn Lộc, Nguyễn Chích đánh ra các vùng xung quanh, cả huyện Đông Sơn quân Minh không dám đến cướp phá[2].
Sau đó Nguyễn Chích tiến quân đánh chiếm núi Hoàng và núi Nghiêu là vùng giáp 3 huyện Đông Sơn, Nông Cống và Triệu Sơn, xây dựng khu vực này thành căn cứ lớn. Căn cứ này có vách núi dựng đứng và sông Hoàng chảy qua là chiến hào tự nhiên, thuận lợi cho việc phòng thủ lẫn tiến công.
Từ Hoàng Nghiêu, Nguyễn Chích mở rộng phạm vi hoạt động ra vùng lân cận ở Thanh Hoá và bắc Nghệ An. Sách Đại Nam nhất thống chí chép: "Hiệu lệnh của ông được thi hành ở các huyện Đông Sơn, Nông Cống và Ngọc Sơn".
Quân Minh lo lắng. Tướng người Việt theo quân Minh là Lương Nhữ Hốt tìm cách dụ hàng Nguyễn Chích nhưng thất bại.
Gia nhập quân Lam Sơn[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1418, Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn (Thọ Xuân, Thanh Hoá). Nghe tin thanh thế của Nguyễn Chích, Lê Lợi sai người mang thư đến mời ông về cùng tham gia quân Lam Sơn. Nguyễn Chích đồng ý theo Lê Lợi, nhưng thời gian đầu ông vẫn ở căn cứ Hoàng Nghiêu. Từ Hoàng Nghiêu, ông mang quân ra đánh Lương Nhữ Hốt ở đồn Cổ Vô, được Lê Lợi phong chức Vinh lộc đại phu Lân hổ vệ tướng quân. Sau đó Lê Lợi lại phong ông làm Đô đốc đạo phủ quản tổng đô đốc quân dân, tước Quan nội hầu.
Cuối năm 1420, ông mang toàn bộ lực lượng gia nhập với Lê Lợi – lúc đó đóng mở Mường Nanh. Ông được Lê Lợi phong làm Thiết đột hữu vệ Đồng tổng đốc chủ quân sự.
Từ năm 1421 đến 1423, ông tham gia nhiều trận đánh với quân Lam Sơn như trận Ba Lẫm (tháng 12 năm 1421) và trận Sách Khôi (tháng 2 năm 1422) đánh bại 10 vạn quân Minh của Trần Trí. Ông được Lê Lợi thăng lên chức thiếu uý.
Dâng kế vào Nghệ An[sửa | sửa mã nguồn]
Từ năm 1418 đến 1423, quân Lam Sơn chỉ hoạt động quanh quẩn ở vùng núi Thanh Hoá, bị quân Minh nhiều lần đánh bại. Trong tình thế khó khăn, Lê Lợi đã phải giảng hoà với quân Minh để củng cố thực lực. Cuối năm 1424, khi sứ giả quân Lam Sơn là Lê Trăn bị quân Minh bắt giữ, Lê Lợi bèn cắt đứt giảng hoà với địch.
Vào thời điểm đó, Nguyễn Chích đã hiến kế với Lê Lai
- Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng người đông. Tôi đã từng qua lại Nghệ An nên rất thông thuộc đường đất. Nay hãy đánh trước lấy Trà Lân, chiếm cho được Nghệ An để làm chỗ đứng chân, rồi dựa vào nhân lực tài lực đất ấy mà quay ra đánh Đông Quan thì có thể tính xong việc dẹp yên thiên hạ.
Chấp thuận kế hoạch của ông, Lê Lợi quyết định tiến vào Nghệ An. Đầu tiên quân Lam Sơn tập kích đồn Đa Căng (nay thuộc xã Vạn Hòa - Nông Cống, Thanh Hoá). Tháng 11 năm 1424 quân Lam Sơn liên tiếp giành thắng lợi, hạ thành Trà Lân và tiến vào Nghệ An, sau đó đánh bại quân Minh ở Khả Lưu, Bồ Ải (tháng 5 năm 1425).
Thành Nghệ An bị bao vây cô lập, quân Lam Sơn tiến ra đánh Diễn châu và Tây Đô (tháng 6 năm 1425). Nhân đà thắng lợi, tháng 8 năm 1425, Lê Lợi sai Trần Nguyên Hãn mang quân vào đánh chiếm đất Tân Bình và Thuận Hoá. Hai thành này cũng bị vây.
Các nhà sử học đánh giá rất cao về kế vào Nghệ An của Nguyễn Chích. Chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm kể từ khi thực hiện kế hoạch của ông, quân Lam Sơn làm chủ 1 vùng rộng lớn từ Thanh Hoá và Thuận Hoá, bao vây các thành địch. Nếu so sánh với thời gian 6 năm 1418 – 1423 chỉ quanh quẩn ở mấy huyện ở Thanh Hoá thì thấy hiệu quả của việc thay đổi chiến thuật này rất lớn.[3]
Tiến ra bắc[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng 9 năm 1426, Lê Lợi kéo đại quân ra bắc, quân Lam Sơn liên tiếp thắng trận, đánh tan các đạo viện binh của Vương An Lão và Vương Thông, đẩy quân Minh vào thế phòng thủ ở Đông Quan và các thành ở Bắc Bộ. Trong thời gian đó, Nguyễn Chích được giao việc vây thành Nghệ An. Sau đó ông được Lê Lợi điều ra bắc, giữ chức tổng tri Hồng châu và Tân Hưng.
Đầu năm 1427, ông cùng tướng Bùi Quốc Hưng mang quân bao vây, hạ thành Tiêu Diêu (Gia Lâm, Hà Nội) và Thị Cầu (Bắc Ninh), quân Minh trong hai thành này phải mở cửa ra hàng.
Sau khi các tướng vây thành Đông Quan là Đinh Lễ, Lý Triện tử trận và Nguyễn Xí cùng Đỗ Bí bị bắt khi quân Minh đánh úp từ trong ra, Lê Lợi điều ông về vây mặt nam thành này.
Cuối năm 1427, viện binh của Liễu Thăng và Mộc Thạnh lại sang cứu Vương Thông. Nguyễn Chích cùng Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả, Lê Khuyển lên trấn ải Lê Hoa để chặn Mộc Thạnh. Nghe tin đạo quân Liễu Thăng bị tiêu diệt, Mộc Thạnh rút quân về nước. Quân Lam Sơn đuổi theo truy kích một trận nữa.
Công thần nhà Hậu Lê[sửa | sửa mã nguồn]
Khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi, lập ra nhà Hậu Lê. Năm 1429, Nguyễn Chích được phong tước Đình thượng hầu, ban cho họ Lê của vua. Từ đó ông được gọi là Lê Chích.
Thời gian đầu, Lê Chích được tham gia triều chính nhưng sau đó ông bị Lê Lợi cách chức. Các nhà nghiên cứu cho rằng, sử không chép rõ về tội lỗi của ông, việc ông bị cách chức do sự nghi ngại công thần của Lê Lợi[3].
Năm 1433, Lê Thái Tổ mất, con là Lê Thái Tông lên thay. Lê Chích được phục chức làm Đồng tổng quản châu Hoá, trấn thủ Thát Ải.
Quân Chiêm Thành hai lần cướp phá, ông đều chặn đánh tan, giữ yên biên giới phía nam. Sau đó, Lê Chích còn lập công trong 2 lần đi đánh Chiêm Thành, được phong tước Đình hầu.
Tháng chạp năm 1448, Nguyễn Chích mất, thọ 67 tuổi. Lê Nhân Tông truy tặng ông làm Nhập nội tư không bình chương sự, Hiến quốc công, thuỵ hiệu là Trinh Vũ.
Thời Nguyễn, Gia Long liệt ông vào làm bậc công thần khai quốc nhà Lê thứ nhì (năm 1802).
Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]
Trong sách Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn ca ngợi ông như sau:
- Bầy tôi có ông khai quốc, kể về bậc tài trí cần lao không phải là hiếm nhưng sở dĩ [vua Lê Thái Tổ] đã bình định được cả nước là do mưu chước của Lê Chích… Không cần phải đánh mà được thành Đông Đô, lấy hoà hiếu để kết thúc chiến tranh, tuy là mưu kế của Nguyễn Trãi, nhưng trước hết làm cho căn bản mạnh để thu thắng lợi hoàn toàn thực chất là bắt đầu từ Lê Chích
Ghi công[sửa | sửa mã nguồn]
Tại xã Đông Ninh hiện có đền thờ và văn bia Tướng quân Nguyễn Chích [4].
Tại phố Thống Nhất 1, phường Trường Thi có đền thờ Tướng quân Nguyễn Chích [5].
Hiện nay, tên của ông (Nguyễn Chích) đã được đặt cho một đường phố của thành phố Thanh Hoá (tại phường Nam Ngạn) và một trường trung học cơ sở của huyện Đông Sơn (tên cũ là trường Năng khiếu Đông Sơn). Tại quận Liên Chiểu (Đà Nẵng) có phố Nguyễn Chích và tại quận Hoàng Mai (Hà Nội) có phố Nguyễn Chính.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Danh nhân quân sự Việt Nam, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006
- ^ Khởi nghĩa Lam Sơn – Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn, NXB Khoa học xã hội, 1977
- ^ a ă Danh nhân quân sự Việt Nam, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006
- ^ Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá. Tên làng xã Thanh Hoá, tập II. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 48.
- ^ Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá. Tên làng xã Thanh Hoá, tập II. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 182.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Danh nhân quân sự Việt Nam, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006
- Võ tướng Thanh Hoá trong lịch sử dân tộc, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 1997
- Dư địa chí Thanh Hóa
- Kiến văn tiểu lục – Lê Quý Đôn.

markdown:
# Nguyễn Chích
**Nguyễn Chích**(阮隻) hay **Nguyễn Chính** ( [1382](/wiki/1382)– [1448](/wiki/1448)) là công thần khai quốc [nhà Lê sơ](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1), người tham gia [khởi nghĩa Lam Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n). Ông quê ở xã [Đông Ninh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ninh,_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), huyện [Đông Sơn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n,_Thanh_H%C3%B3a), tỉnh [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
## Dựng căn cứ Hoàng – Nghiêu[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=1)]
Theo
*Văn bia quốc triều tả mệnh công thần*, Nguyễn Chích mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ. Ông là người ít nói, ít cười, hiền lành, trung thực, có chí lớn.
Năm Nguyễn Chích 25 tuổi, nước
[Đại Ngu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Ngu) của [nhà Hồ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BB%93) mất do cuộc xâm lược của [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh). Ông nuôi chí đánh đuổi người Minh để cứu nước.
Sử sách không chép rõ thời điểm Nguyễn Chích nổi dậy chống quân Minh, nhưng các nhà nghiên cứu thì ông khởi nghĩa khoảng sau khi
[nhà Hậu Trần](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_Tr%E1%BA%A7n) mất (1413) cho tới trước khi Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn (1418) . Căn cứ ban đầu mà ông xây dựng là tại Vạn Lộc. Từ Vạn Lộc, Nguyễn Chích đánh ra các vùng xung quanh, cả huyện Đông Sơn quân Minh không dám đến cướp phá [1] . [[2]](#cite_note-2)
Sau đó Nguyễn Chích tiến quân đánh chiếm núi Hoàng và núi Nghiêu là vùng giáp 3 huyện Đông Sơn, Nông Cống và Triệu Sơn, xây dựng khu vực này thành căn cứ lớn. Căn cứ này có vách núi dựng đứng và sông Hoàng chảy qua là chiến hào tự nhiên, thuận lợi cho việc phòng thủ lẫn tiến công.
Từ Hoàng Nghiêu, Nguyễn Chích mở rộng phạm vi hoạt động ra vùng lân cận ở Thanh Hoá và bắc Nghệ An. Sách
*Đại Nam nhất thống chí* chép: *"Hiệu lệnh của ông được thi hành ở các huyện Đông Sơn, Nông Cống và Ngọc Sơn"*.
Quân Minh lo lắng. Tướng người Việt theo quân Minh là Lương Nhữ Hốt tìm cách dụ hàng Nguyễn Chích nhưng thất bại.
## Gia nhập quân Lam Sơn[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=2)]
Năm 1418,
[Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) khởi nghĩa ở Lam Sơn ( [Thọ Xuân](/wiki/Th%E1%BB%8D_Xu%C3%A2n), [Thanh Hoá](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)). Nghe tin thanh thế của Nguyễn Chích, Lê Lợi sai người mang thư đến mời ông về cùng tham gia quân Lam Sơn. Nguyễn Chích đồng ý theo Lê Lợi, nhưng thời gian đầu ông vẫn ở căn cứ Hoàng Nghiêu. Từ Hoàng Nghiêu, ông mang quân ra đánh Lương Nhữ Hốt ở đồn Cổ Vô, được Lê Lợi phong chức Vinh lộc đại phu Lân hổ vệ tướng quân. Sau đó Lê Lợi lại phong ông làm Đô đốc đạo phủ quản tổng đô đốc quân dân, tước Quan nội hầu.
Cuối năm 1420, ông mang toàn bộ lực lượng gia nhập với Lê Lợi – lúc đó đóng mở Mường Nanh. Ông được Lê Lợi phong làm
*Thiết đột hữu vệ Đồng tổng đốc chủ quân sự*.
Từ năm 1421 đến 1423, ông tham gia nhiều trận đánh với quân Lam Sơn như trận Ba Lẫm (tháng 12 năm 1421) và trận Sách Khôi (tháng 2 năm 1422) đánh bại 10 vạn quân Minh của Trần Trí. Ông được Lê Lợi thăng lên chức thiếu uý.
## Dâng kế vào Nghệ An[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=3)]
Từ năm 1418 đến 1423, quân Lam Sơn chỉ hoạt động quanh quẩn ở vùng núi
[Thanh Hoá](/wiki/Thanh_H%C3%B3a), bị quân Minh nhiều lần đánh bại. Trong tình thế khó khăn, Lê Lợi đã phải giảng hoà với quân Minh để củng cố thực lực. Cuối năm 1424, khi sứ giả quân Lam Sơn là Lê Trăn bị quân Minh bắt giữ, Lê Lợi bèn cắt đứt giảng hoà với địch.
Vào thời điểm đó, Nguyễn Chích đã hiến kế với Lê Lai
*Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng người đông. Tôi đã từng qua lại Nghệ An nên rất thông thuộc đường đất. Nay hãy đánh trước lấy Trà Lân, chiếm cho được Nghệ An để làm chỗ đứng chân, rồi dựa vào nhân lực tài lực đất ấy mà quay ra đánh Đông Quan thì có thể tính xong việc dẹp yên thiên hạ.*
Chấp thuận kế hoạch của ông, Lê Lợi quyết định tiến vào Nghệ An. Đầu tiên quân Lam Sơn tập kích đồn Đa Căng (nay thuộc xã Vạn Hòa -
[Nông Cống](/wiki/N%C3%B4ng_C%E1%BB%91ng), Thanh Hoá). Tháng 11 năm 1424 quân Lam Sơn liên tiếp giành thắng lợi, hạ thành Trà Lân và tiến vào Nghệ An, sau đó đánh bại quân Minh ở Khả Lưu, Bồ Ải (tháng 5 năm 1425).
Thành Nghệ An bị bao vây cô lập, quân Lam Sơn tiến ra đánh Diễn châu và Tây Đô (tháng 6 năm 1425). Nhân đà thắng lợi, tháng 8 năm 1425, Lê Lợi sai
[Trần Nguyên Hãn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_H%C3%A3n) mang quân vào đánh chiếm đất Tân Bình và Thuận Hoá. Hai thành này cũng bị vây.
Các nhà sử học đánh giá rất cao về kế vào
[Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) của Nguyễn Chích. Chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm kể từ khi thực hiện kế hoạch của ông, quân Lam Sơn làm chủ 1 vùng rộng lớn từ [Thanh Hoá](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) và Thuận Hoá, bao vây các thành địch. Nếu so sánh với thời gian 6 năm 1418 – 1423 chỉ quanh quẩn ở mấy huyện ở Thanh Hoá thì thấy hiệu quả của việc thay đổi chiến thuật này rất lớn. [[3]](#cite_note-ReferenceA-3)
## Tiến ra bắc[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=4)]
Tháng 9 năm 1426, Lê Lợi kéo đại quân ra bắc, quân Lam Sơn liên tiếp thắng trận, đánh tan các đạo viện binh của Vương An Lão và Vương Thông, đẩy quân Minh vào thế phòng thủ ở Đông Quan và các thành ở Bắc Bộ. Trong thời gian đó, Nguyễn Chích được giao việc vây thành
[Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An). Sau đó ông được Lê Lợi điều ra bắc, giữ chức tổng tri Hồng châu và Tân Hưng.
Đầu năm 1427, ông cùng tướng Bùi Quốc Hưng mang quân bao vây, hạ thành Tiêu Diêu (
[Gia Lâm](/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) và Thị Cầu ( [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)), quân Minh trong hai thành này phải mở cửa ra hàng.
Sau khi các tướng vây thành Đông Quan là Đinh Lễ, Lý Triện tử trận và Nguyễn Xí cùng Đỗ Bí bị bắt khi quân Minh đánh úp từ trong ra, Lê Lợi điều ông về vây mặt nam thành này.
Cuối năm 1427, viện binh của Liễu Thăng và Mộc Thạnh lại sang cứu Vương Thông. Nguyễn Chích cùng
[Phạm Văn Xảo](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_X%E1%BA%A3o), [Trịnh Khả](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Kh%E1%BA%A3), Lê Khuyển lên trấn ải Lê Hoa để chặn Mộc Thạnh. Nghe tin đạo quân Liễu Thăng bị tiêu diệt, Mộc Thạnh rút quân về nước. Quân Lam Sơn đuổi theo truy kích một trận nữa.
## Công thần nhà Hậu Lê[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=5)] [Khởi nghĩa Lam Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n) thắng lợi, [Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) lên ngôi, lập ra [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA). Năm 1429, Nguyễn Chích được phong tước Đình thượng hầu, ban cho họ Lê của vua. Từ đó ông được gọi là **Lê Chích**.
Thời gian đầu, Lê Chích được tham gia triều chính nhưng sau đó ông bị Lê Lợi cách chức. Các nhà nghiên cứu cho rằng, sử không chép rõ về tội lỗi của ông, việc ông bị cách chức do sự nghi ngại công thần của Lê Lợi
. [3]
Năm 1433,
[Lê Thái Tổ](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) mất, con là [Lê Thái Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) lên thay. Lê Chích được phục chức làm Đồng tổng quản châu Hoá, trấn thủ Thát Ải.
Quân
[Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) hai lần cướp phá, ông đều chặn đánh tan, giữ yên biên giới phía nam. Sau đó, Lê Chích còn lập công trong 2 lần đi đánh Chiêm Thành, được phong tước Đình hầu.
Tháng chạp năm 1448, Nguyễn Chích mất, thọ 67 tuổi.
[Lê Nhân Tông](/wiki/L%C3%AA_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) truy tặng ông làm Nhập nội tư không bình chương sự, Hiến quốc công, thuỵ hiệu là Trinh Vũ.
Thời Nguyễn,
[Gia Long](/wiki/Gia_Long) liệt ông vào làm bậc công thần khai quốc nhà Lê thứ nhì (năm 1802).
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=6)]
Trong sách
*Kiến văn tiểu lục*, [Lê Quý Đôn](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_%C4%90%C3%B4n) ca ngợi ông như sau: *Bầy tôi có ông khai quốc, kể về bậc tài trí cần lao không phải là hiếm nhưng sở dĩ [vua Lê Thái Tổ] đã bình định được cả nước là do mưu chước của Lê Chích… Không cần phải đánh mà được thành Đông Đô, lấy hoà hiếu để kết thúc chiến tranh, tuy là mưu kế của* [Nguyễn Trãi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i), nhưng trước hết làm cho căn bản mạnh để thu thắng lợi hoàn toàn thực chất là bắt đầu từ Lê Chích
## Ghi công[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=7)]
Tại xã Đông Ninh hiện có đền thờ và văn bia Tướng quân Nguyễn Chích
. [4]
Tại phố Thống Nhất 1, phường
[Trường Thi](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Thi,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Thanh_H%C3%B3a&action=edit&redlink=1) có đền thờ Tướng quân Nguyễn Chích . [5]
Hiện nay, tên của ông (Nguyễn Chích) đã được đặt cho một đường phố của
[thành phố Thanh Hoá](/wiki/Thanh_H%C3%B3a_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)) (tại phường Nam Ngạn) và một trường trung học cơ sở của huyện [Đông Sơn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n,_Thanh_H%C3%B3a) (tên cũ là trường Năng khiếu Đông Sơn). Tại quận [Liên Chiểu](/wiki/Li%C3%AAn_Chi%E1%BB%83u,_%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) (Đà Nẵng) có phố Nguyễn Chích và tại [quận Hoàng Mai](/wiki/Ho%C3%A0ng_Mai,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) ( [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) có phố Nguyễn Chính.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=8)] **Danh nhân quân sự Việt Nam, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006** [^](#cite_ref-1) [^](#cite_ref-2) *Khởi nghĩa Lam Sơn*– Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn, NXB Khoa học xã hội, 1977
- ^
**a** **ă** *Danh nhân quân sự Việt Nam*, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006 **Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá.** [^](#cite_ref-LangThanhhoaII48_4-0) *Tên làng xã Thanh Hoá, tập II*. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 48. **Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá.** [^](#cite_ref-LangThanhhoaII182_5-0) *Tên làng xã Thanh Hoá, tập II*. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 2001. tr. 182.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=9)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%ADch&action=edit§ion=10)] *Danh nhân quân sự Việt Nam*, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 2006 *Võ tướng Thanh Hoá trong lịch sử dân tộc*, Nhiều tác giả, NXB Quân đội nhân dân, 1997 *Dư địa chí Thanh Hóa* *Kiến văn tiểu lục*– Lê Quý Đôn.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Tenochtitlan
Tenōchtitlān (tiếng Nahuatl cổ điển: Tenōchtitlān [tenoː tʃtitɬaː n]) hay còn được biết trong tiếng Tây Ban Nha là México-Tenochtitlan là một altepetl (thành bang) của người Nahua nằm trên một hòn đảo giữa hồ Texcoco, trong thung lũng México. Được thành lập vào năm 1325, Tenochtitlan trở thành kinh đô của đế chế Aztec đang phát triển trong thế kỷ 15,[1] cho đến khi bị người Tây Ban Nha chinh phục năm 1521. Lúc cao điểm, đây là thành phố lớn nhất châu Mỹ thời Tiền Colombo. Sau khi bị chinh phục, gần như toàn bộ thành phố bị người Tây Ban Nha phá hủy và nó trở thành một cabecera của Phó vương quốc Tân Tây Ban Nha, và ngày nay các di tích của Tenōchtitlān vẫn còn thấy được ở trong trung tâm thành phố México.
Địa danh này bắt nguồn từ tiếng Nahuatl tetl [tetɬ] (có nghĩa là "đá") và nōchtli ['noːtʃtɬi] ("lê gai") hợp lại có thể hiểu là "Giữa những quả lê gai [ngày càng nhiều] trên đá". Tenochtitlan là một trong hai altepetl (thành bang) nằm trên địa phận thành phố México ngày nay; thành bang kia là Tlatelolco.
Mục lục
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Diện tích của Tenochtitlan ước tính vào khoảng 8 đến 13,5 km2 (3,1 đến 5,2 sq mi), nằm ở phía tây của Hồ Texcoco.
Tại thời điểm chinh phục củaTây Ban Nha, thành phố Mexico bao gồm hai thành phố Tenochtitlan và Tlatelolco cùng một lúc. Kể từ đó, thành phố kéo dài từ bắc xuống nam từ biên giới phía bắc của Tlatelolco vào đầm lầy mà theo thời gian đã được dần dần biến mất về phía Tây.
Thành phố đã được nối với đất liền bằng những con đường đắp cao dẫn đầu ở phía bắc, phía nam và phía tây của thành phố. Những đường đắp cao bị cắt ngang bởi những cây cầu cho phép ca nô và phương tiện giao thông khác để vượt qua một cách tự do. Các cây cầu có thể được kéo đi nếu cần thiết để bảo vệ thành phố. Các thành phố chính nó đã được xen kẽ với một loạt các kênh rạch, do đó tất cả dân cư ở mọi nơi trong thành phố có thể di chuyển hoặc là đi bộ hoặc thông qua xuồng.
Hồ Texcoco là hồ lớn nhất trong năm hồ nối liền với nhau. Kể từ khi nó được hình thành trong một lưu vực, hồ Texcoco là một hồ nước lợ. Trong suốt triều đại của Hoàng đế Moctezuma, "đê Nezahualcoyotl " đã được xây dựng. Ước tính có chiều dài là 12 đến 16 km (7,5 đến 9,9 mi), con đê đã được hoàn thành vào khoảng năm 1453, các đê giữ nước ngọt từ các đợt mưa xuân ở các vùng nước xung quanh Tenochtitlan và lưu giữ các vùng nước lợ ngoài đê, về phía đông.
Hai đôi cống dẫn nước, với chiều dài hơn 4 km (2,5 mi) được làm bằng đất nung,[2] cung cấp nước ngọt cho thành phố từ một con suối tại Chapultepec. Nước ngọt được sử dụng chủ yếu để làm sạch và tắm rửa. Đối với nước uống, nước từ núi được ưa chuộng. Hầu hết người dân ở đây đều thích tắm hai lần một ngày; riêng Moctezuma đã được cho là tắm bốn lần mỗi ngày. Xà phòng của họ làm từ những rễ cây được gọi là copalxocotl (Saponaria americana);[3]. Còn để làm sạch quần áo, họ sử dụng rễ cây metl (Agave americana). Tương tự như một phòng tắm xông hơi, nó vẫn được sử dụng ở miền Nam Mexico. Điều này cũng phổ biến ở các nền văn hóa Trung Mỹ khác.
Quy hoạch thành phố[sửa | sửa mã nguồn]
Thành phố được phân chia thành bốn khu vực hoặc campan, từng campan được chia về 20 huyện ( calpulli s, Nahuatlcalpōlli), và mỗi calpulli đã đi qua đường phố hoặc tlaxilcalli. Có ba con đường chính đi qua thành phố, từng dẫn đến một trong ba causeways vào đất liền; Bernal Díaz del Castillo báo cáo rằng chúng đủ rộng cho mười con ngựa. Các "calpullis' đã được phân chia bởi các kênh dùng cho giao thông vận tải, và có những cây cầu gỗ được lấy đi vào ban đêm.
Chợ[sửa | sửa mã nguồn]
Mỗi calpulli đều có riêng tiyanquiztli (chợ), nhưng cũng có một chợ chính ở Tlatelolco - thành phố anh em của thành phố Tenochtitlan. Cortés ước tính nó đã gấp đôi kích thước của thành phố Sevilla với khoảng 60.000 người kinh doanh hàng ngày, Bernardino de Sahagún đưa một ước tính bảo thủ nhiều hơn từ 20.000 vào ngày thường và 40.000 vào ngày lễ. Ngoài ra còn có các chợ đặc biệt ở trung tâm các thành phố khác ở México.
Công trình trong thành phố[sửa | sửa mã nguồn]
Ở trung tâm của thành phố là những tòa nhà công cộng, đền thờ và trường học. Bên trong một hình vuông có tường bao quanh. Cách bức tường khoảng ba trăm mét là trung tâm nghi lễ. Có khoảng 45 tòa nhà công cộng bao gồm: Đền Templo Mayor, đền thờ thần Quetzalcoatl, các tlachtli (sân chơi đá bóng), các tzompantli (các bức tường có gắn đầu lâu), Đền Mặt trời, các bục dùng để tế thần, và một số đền thờ nhỏ. Bên ngoài là cung điện của Moctezuma với 100 phòng, mỗi phòng đều có phòng tắm riêng, dành cho lãnh chúa và sứ giả của các nước đồng minh và những người chinh phục. Nằm gần đó là cuicalli hoặc nhà hát, và các calmecac (trường học).
Thành phố đã có một sự đối xứng tuyệt vời. Tất cả các công trình xây dựng phải được sự chấp thuận của calmimilocatl - một viên chức phụ trách việc quy hoạch thành phố.
Cung điện của Moctezuma II[sửa | sửa mã nguồn]
Cung điện của Moctezuma II có hai vườn thú, một cho chim săn mồi và một cho các loài chim khác, bò sát và động vật có vú. Khoảng 300 người đã được dành riêng cho việc chăm sóc các loài động vật. Ngoài ra còn có một vườn thực vật và một hồ cá. Hồ cá có mười ao nước muối và mười ao nước ngọt, có chứa cá, thủy cầm. Những nơi như thế này cũng tồn tại trong Texcoco, Chapultepec, Huaxtepec (bây giờ gọi là Oaxtepec) và Texcotzingo.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Tenochtitlan là thành phố thủ đô của nền văn minh Mexica, bao gồm những người Mexica, được thành lập vào năm 1325. Quốc giáo của nền văn minh Mexica đang chờ đợi việc một lời tiên tri cổ xưa được thực hiện: các bộ lạc lang thang sẽ tìm thấy được miền đất hứa dành cho một thành phố lớn, ở nơi được báo hiệu bởi một con Đại bàng ăn một con rắn trong khi đang đậu trên đỉnh một cây xương rồng. Người Aztec nhìn thấy điều này sau đó tại một hòn đảo đầm lầy nhỏ trên hồ Texcoco và họ đã cho thành lập thành phố tại đây,[5] điều mà bây giờ đã trở thành bất tử trên Quốc huy của Mexico và trên lá cờ Mexico. Không bị ngăn cản bởi địa hình không thuận lợi, họ lên kế hoạch cho việc xây dựng thành phố bằng cách sử dụng hệ thống chinampa (đặt tên sai là "khu vườn nổi") dành cho nông nghiệp và để khô và mở rộng đảo.
Một nền văn hóa phát triển mạnh mẽ phát triển, và các nền văn minh Mexica đã thống trị bộ tộc khác trên khắp Mexico. Hòn đảo tự nhiên nhỏ được mở rộng dần dần và khiến Tenochtitlan trở thành thành phố lớn nhất và mạnh nhất ở Trung Mỹ. Các tuyến đường thương mại được phát triển để mang hàng hóa từ những nơi xa như Vịnh Mexico, Thái Bình Dương và có lẽ ngay cả đế chế Inca.[6]
Sau khi một cơn lũ quét qua hồ Texcoco, thành phố được xây dựng lại dưới sự cai trị của Hoàng đế Ahuitzotl bằng một phong cách mà làm cho nó một trở thành một trong nhưng nơi đẹp nhất và vĩ đại nhất chưa từng có ở Trung Mỹ.
Khi Conquistador Hernán Cortés người Tây Ban Nha đến Tenochtitlan vào 08 tháng 11 năm 1519. Tại thời điểm này người ta tin rằng thành phố là một trong những thành thị lớn nhất trên thế giới, khi so với châu Âu, chỉ có Paris, Venezia và Constantinopolis lớn hơn. Trong một bức thư gửi Quốc vương Tây Ban Nha, Cortés đã ví Tenochtitlan như Sevilla hay Córdoba. Binh lính của Cortes đã kinh ngạc khi nhìn thấy thành phố lộng lẫy và nhiều người tự hỏi mình là họ đang mơ hay đang tỉnh.[7]
Ước tính phổ biến nhất về dân số của thành phố là hơn 200.000 người. Một trong số ít các cuộc điều tra toàn diện giáo dục của thành phố Trung Mỹ và quy mô thị trấn đưa ra con số 212.500 trên diện tích 13,5 km2 (5,2 sq mi),[8] mặc dù một số nguồn tin phổ biến đưa ra con số cao như 350.000.[9] Các con số này đã đủ đưa Tenochtitlan và danh sách các thành phố lớn nhất thế giới vào thời đó.[10]
Sau khi bị chinh phục[sửa | sửa mã nguồn]
Cortés sau đó đã tự tay chỉ đạo việc phá hủy hệ thống và san bằng thành phố và cho xây dựng lại nó,[11] được chia thành hai khu đối lập, khu vực trung tâm được sử dụng bởi người Tây Ban Nha (gọi là traza). Phần người Bản địa bên ngoài, bây giờ gọi là San Juan Tenochtitlan, tiếp tục bị chi phối bởi giới tinh hoa bản địa trước đó và được chia thành các phân khu như trước.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Tenochtitlán, la capital azteca”. www.historiang.com. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2011.
- ^ Cortés, H.
- ^ Aguilar-Moreno, Manuel (2006). Handbook to life in the Aztec world. Infobase Publishing. tr. 368. ISBN 978-0-8160-5673-6. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2010.
- ^ Bernal Diaz Del Castillo, "The Discovery And Conquest Of Mexico 1517 1521", Edited by Genaro Garcia, Translated with an Introduction and Notes?, pp 269–, A. P. MAUDSLAY, first pub 1928 [1]
- ^ Rosemary Radford Ruether, Goddesses And The Divine Feminine: A Western Religious History, tr. 199, ISBN 9780520231467
- ^ Blainey, G. A Very Short History of the World, 2007
- ^ Butterworth, Douglas; Chance, John K. (1981). Latin American urbanization. CUP Archive. tr. 2. ISBN 978-0-521-28175-1.
- ^ Smith (2005),tr. 411
- ^ Stannard, D. (1992)
- ^ John P. McKay, Bennett D. Hill, John Buckler, Roger B. Beck, Clare Haru Crowston, Patricia Buckley Ebrey, Merry E. Wiesner-Hanks (2010). A History of World Societies, Combined Volume. Macmillan. tr. 281.
- ^ "The Colonial Spanish-American City: Urban Life in the Age of Atlantic Capitalism", Jay Kinsbruner, University of Texas Press, 2005, trang 20, ISBN 0-292-70668-5
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Cortés, Hernán (1969). Five Letters of Cortés to the Emperor. Morris J.Baynard (ed. and trans.).
- Díaz del Castillo, Bernal (1963) [1632]. The Conquest of New Spain. Penguin Classics. J. M. Cohen (trans.) (ấn bản 6). Harmondsworth, England: Penguin Books. ISBN 0-14-044123-9. OCLC 162351797.
- Smith, Michael E. (May năm 2005). “City Size in Late Post-Classic Mesoamerica” (PDF). Journal of Urban History (Beverley Hills, CA: SAGE Publications) 31 (4): 403–434. doi:10.1177/0096144204274396. OCLC 1798556. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2008.
- Soustelle, Jacques (1984). La vida cotidiana de los aztecas en visperas de la conquista. Mexico City: Fondo de Cultura Economica. (tiếng Tây Ban Nha)
- Stannard, David E. (1992). American Holocaust: Columbus and the conquest of the New World.
- Walker, Charles (1980). Wonders of the Ancient World.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

markdown:
# Tenochtitlan
[Tenōchtitlān](/w/index.php?title=Ten%C5%8Dchtitl%C4%81n&redirect=no))
|
|Cảnh báo: Giá trị không được liệt kê cho "
|
|
Tenochtitlan Thời đại lịch sử |Tiền Columbus
|| - Khởi đầu năm
||1325
|| - Người Tây Ban Nha xâm lược
||1521
|| - 1521 ước tính
||350,000
|**Tenōchtitlān** ( [tiếng Nahuatl cổ điển](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Nahuatl_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1): *Tenōchtitlān* [tenoː tʃtitɬaː n]) hay còn được biết trong [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) là **México-Tenochtitlan** là một *altepetl* ( [thành bang](/wiki/Th%C3%A0nh_bang)) của người Nahua nằm trên một hòn đảo giữa [hồ Texcoco](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Texcoco&action=edit&redlink=1), trong [thung lũng México](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_M%C3%A9xico&action=edit&redlink=1). Được thành lập vào năm 1325, Tenochtitlan trở thành kinh đô của [đế chế Aztec](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Aztec) đang phát triển trong thế kỷ 15, cho đến khi bị người Tây Ban Nha chinh phục năm 1521. Lúc cao điểm, đây là thành phố lớn nhất [1] [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9)thời [Tiền Colombo](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Colombo). Sau khi bị chinh phục, gần như toàn bộ thành phố bị người Tây Ban Nha phá hủy và nó trở thành một *cabecera*của Phó vương quốc [Tân Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2n_T%C3%A2y_Ban_Nha), và ngày nay các di tích của Tenōchtitlān vẫn còn thấy được ở trong trung tâm [thành phố México](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_M%C3%A9xico).
Địa danh này bắt nguồn từ tiếng Nahuatl
*tetl* [[tetɬ]](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:IPA_cho_ti%E1%BA%BFng_Nahuatl&action=edit&redlink=1) (có nghĩa là "đá") và *nōchtli* [['noːtʃtɬi]](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:IPA_cho_ti%E1%BA%BFng_Nahuatl&action=edit&redlink=1) (" [lê gai](/w/index.php?title=L%C3%AA_gai&action=edit&redlink=1)") hợp lại có thể hiểu là "Giữa những quả lê gai [ngày càng nhiều] trên đá". Tenochtitlan là một trong hai *altepetl* (thành bang) nằm trên địa phận thành phố México ngày nay; thành bang kia là [Tlatelolco](/w/index.php?title=Tlatelolco&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Tenochtitlan.jpg/260px-Tenochtitlan.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Tenochtitlan.jpg/260px-Tenochtitlan.jpg)
[Texcoco](/w/index.php?title=Texcoco&action=edit&redlink=1). Tenochtitlan là phần phía nam của đảo chính (theo đường màu đỏ). Phía bắc là [Tlatelolco](/w/index.php?title=Tlatelolco&action=edit&redlink=1).
Diện tích của Tenochtitlan ước tính vào khoảng 8 đến 13,5 km
2 (3,1 đến 5,2 sq mi), nằm ở phía tây của [Hồ Texcoco](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Texcoco&action=edit&redlink=1).
Tại thời điểm chinh phục của
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), thành phố Mexico bao gồm hai thành phố Tenochtitlan và Tlatelolco cùng một lúc. Kể từ đó, thành phố kéo dài từ bắc xuống nam từ biên giới phía bắc của Tlatelolco vào đầm lầy mà theo thời gian đã được dần dần biến mất về phía Tây.
Thành phố đã được nối với đất liền bằng những con đường đắp cao dẫn đầu ở phía bắc, phía nam và phía tây của thành phố. Những đường đắp cao bị cắt ngang bởi những cây cầu cho phép ca nô và phương tiện
[giao thông](/wiki/Giao_th%C3%B4ng) khác để vượt qua một cách tự do. Các [cây cầu](/wiki/C%E1%BA%A7u_(giao_th%C3%B4ng)) có thể được kéo đi nếu cần thiết để bảo vệ thành phố. Các thành phố chính nó đã được xen kẽ với một loạt các [kênh rạch](/w/index.php?title=K%C3%AAnh_r%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), do đó tất cả dân cư ở mọi nơi trong thành phố có thể di chuyển hoặc là đi bộ hoặc thông qua xuồng.
Hồ Texcoco là hồ lớn nhất trong năm hồ nối liền với nhau. Kể từ khi nó được hình thành trong một lưu vực, hồ Texcoco là một hồ
[nước lợ](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%E1%BB%A3). Trong suốt [triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) của Hoàng đế [Moctezuma](/w/index.php?title=Moctezuma&action=edit&redlink=1), " [đê](/wiki/%C4%90%C3%AA) Nezahualcoyotl " đã được xây dựng. Ước tính có chiều dài là 12 đến 16 km (7,5 đến 9,9 mi), con đê đã được hoàn thành vào khoảng năm 1453, các đê giữ nước ngọt từ các đợt mưa xuân ở các vùng nước xung quanh Tenochtitlan và lưu giữ các vùng nước lợ ngoài đê, về phía đông.
Hai đôi cống dẫn nước, với chiều dài hơn 4 km (2,5 mi) được làm bằng đất nung,
cung cấp nước ngọt cho thành phố từ một con suối tại Chapultepec. Nước ngọt được sử dụng chủ yếu để làm sạch và tắm rửa. Đối với nước uống, nước từ núi được ưa chuộng. Hầu hết người dân ở đây đều thích tắm hai lần một ngày; riêng Moctezuma đã được cho là tắm bốn lần mỗi ngày. Xà phòng của họ làm từ những rễ cây được gọi là [2] *copalxocotl*( *Saponaria americana*); . Còn để làm sạch quần áo, họ sử dụng rễ cây [[3]](#cite_note-3) *metl*( *Agave americana*). Tương tự như một phòng tắm xông hơi, nó vẫn được sử dụng ở miền Nam Mexico. Điều này cũng phổ biến ở các nền văn hóa Trung Mỹ khác.
## Quy hoạch thành phố[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=2)]
|“||
|Khi chúng tôi nhìn thấy nhiều thành phố và làng được xây dựng trên mặt nước và các thị trấn lớn khác trên cạn, chúng tôi rất ngạc nhiên và cho rằng nó như là có bùa phép (...) về dấu hiệu của các tòa tháp lớn và các tòa nhà trên mặt nước, và tất cả được xây dựng từ đá. Một số binh sĩ của chúng tôi thậm chí hỏi rằng, liệu những điều mà họ đã thấy được không phải là một giấc mơ? (...) Tôi không biết làm thế nào để mô tả nó, nhìn thấy sự vật như chúng ta đã làm điều đó đã chưa bao giờ được nghe hoặc thấy trước đây, thậm chí chưa từng mơ ước đến. |”|
|
|
—
Thành phố được phân chia thành bốn khu vực hoặc
*campan*, từng *campan* được chia về 20 huyện ( *, calpulli s* [Nahuatl](/wiki/Nahuatl) *calpōlli*), và mỗi *calpulli*đã đi qua đường phố hoặc *tlaxilcalli*. Có ba con đường chính đi qua thành phố, từng dẫn đến một trong ba *causeways*vào đất liền; [Bernal Díaz del Castillo](/w/index.php?title=Bernal_D%C3%ADaz_del_Castillo&action=edit&redlink=1)báo cáo rằng chúng đủ rộng cho mười con [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a). Các "calpullis' đã được phân chia bởi các [kênh](/wiki/K%C3%AAnh)dùng cho [giao thông vận tải](/w/index.php?title=Giao_th%C3%B4ng_v%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), và có những [cây cầu gỗ](/w/index.php?title=C%C3%A2y_c%E1%BA%A7u_g%E1%BB%97&action=edit&redlink=1)được lấy đi vào ban đêm.
### Chợ[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=3)]
Mỗi
*calpulli* đều có riêng *tiyanquiztli* (chợ), nhưng cũng có một chợ chính ở [Tlatelolco](/w/index.php?title=Tlatelolco&action=edit&redlink=1) - thành phố anh em của thành phố Tenochtitlan. [Cortés](/w/index.php?title=Cort%C3%A9s&action=edit&redlink=1) ước tính nó đã gấp đôi kích thước của [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) [Sevilla](/wiki/Sevilla) với khoảng 60.000 người kinh doanh hàng ngày, [Bernardino de Sahagún](/w/index.php?title=Bernardino_de_Sahag%C3%BAn&action=edit&redlink=1) đưa một ước tính bảo thủ nhiều hơn từ 20.000 vào ngày thường và 40.000 vào ngày lễ. Ngoài ra còn có các chợ đặc biệt ở trung tâm các thành phố khác ở [México](/wiki/M%C3%A9xico).
### Công trình trong thành phố[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=4)]
Ở trung tâm của thành phố là những tòa nhà công cộng, đền thờ và trường học. Bên trong một hình vuông có tường bao quanh. Cách bức tường khoảng ba trăm mét là trung tâm nghi lễ. Có khoảng 45
[tòa nhà](/wiki/T%C3%B2a_nh%C3%A0) công cộng bao gồm: Đền [Templo Mayor](/w/index.php?title=Templo_Mayor&action=edit&redlink=1), đền thờ thần [Quetzalcoatl](/w/index.php?title=Quetzalcoatl&action=edit&redlink=1), các **tlachtli** (sân chơi đá bóng), các **tzompantli** (các bức tường có gắn [đầu lâu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_l%C3%A2u)), Đền Mặt trời, các bục dùng để tế thần, và một số đền thờ nhỏ. Bên ngoài là [cung điện](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n) của [Moctezuma](/w/index.php?title=Moctezuma&action=edit&redlink=1) với 100 phòng, mỗi phòng đều có phòng tắm riêng, dành cho lãnh chúa và sứ giả của các nước đồng minh và những người chinh phục. Nằm gần đó là **cuicalli** hoặc nhà hát, và các **calmecac** (trường học).
Thành phố đã có một sự đối xứng tuyệt vời. Tất cả các công trình xây dựng phải được sự chấp thuận của
*calmimilocatl* - một viên chức phụ trách việc quy hoạch thành phố.
### Cung điện của Moctezuma II[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=5)]
Cung điện của
[Moctezuma II](/wiki/Moctezuma_II) có hai vườn thú, một cho [chim săn mồi](/wiki/Chim_s%C4%83n_m%E1%BB%93i) và một cho các loài chim khác, [bò sát](/wiki/B%C3%B2_s%C3%A1t) và [động vật có vú](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_v%C3%BA). Khoảng 300 người đã được dành riêng cho việc chăm sóc các loài động vật. Ngoài ra còn có một vườn thực vật và một hồ cá. Hồ cá có mười ao nước muối và mười ao nước ngọt, có chứa cá, [thủy cầm](/wiki/Th%E1%BB%A7y_c%E1%BA%A7m). Những nơi như thế này cũng tồn tại trong [Texcoco](/w/index.php?title=Texcoco&action=edit&redlink=1), [Chapultepec](/wiki/Chapultepec), Huaxtepec (bây giờ gọi là [Oaxtepec](/w/index.php?title=Oaxtepec&action=edit&redlink=1)) và [Texcotzingo](/w/index.php?title=Texcotzingo&action=edit&redlink=1).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=6)]
Tenochtitlan là thành phố thủ đô của nền văn minh
*Mexica*, bao gồm những người Mexica, được thành lập vào năm 1325. Quốc giáo của nền văn minh Mexica đang chờ đợi việc một lời tiên tri cổ xưa được thực hiện: các bộ lạc lang thang sẽ tìm thấy được miền đất hứa dành cho một thành phố lớn, ở nơi được báo hiệu bởi một con Đại bàng ăn một con rắn trong khi đang đậu trên đỉnh một cây xương rồng. Người Aztec nhìn thấy điều này sau đó tại một hòn đảo đầm lầy nhỏ trên hồ Texcoco và họ đã cho thành lập thành phố tại đây, điều mà bây giờ đã trở thành bất tử trên Quốc huy của Mexico và trên lá cờ Mexico. Không bị ngăn cản bởi địa hình không thuận lợi, họ lên kế hoạch cho việc xây dựng thành phố bằng cách sử dụng hệ thống [5] *chinampa*(đặt tên sai là "khu vườn nổi") dành cho nông nghiệp và để khô và mở rộng đảo.
Một nền văn hóa phát triển mạnh mẽ phát triển, và các nền văn minh Mexica đã thống trị bộ tộc khác trên khắp Mexico. Hòn đảo tự nhiên nhỏ được mở rộng dần dần và khiến Tenochtitlan trở thành thành phố lớn nhất và mạnh nhất ở Trung Mỹ. Các tuyến đường thương mại được phát triển để mang hàng hóa từ những nơi xa như
[Vịnh Mexico](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Mexico), [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) và có lẽ ngay cả [đế chế Inca](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Inca). [[6]](#cite_note-6)
Sau khi một cơn lũ quét qua hồ Texcoco, thành phố được xây dựng lại dưới sự cai trị của Hoàng đế Ahuitzotl bằng một phong cách mà làm cho nó một trở thành một trong nhưng nơi đẹp nhất và vĩ đại nhất chưa từng có ở Trung Mỹ.
Khi
[Conquistador](/wiki/Conquistador) [Hernán Cortés](/wiki/Hern%C3%A1n_Cort%C3%A9s) người Tây Ban Nha đến Tenochtitlan vào 08 tháng 11 năm 1519. Tại thời điểm này người ta tin rằng thành phố là một trong những thành thị lớn nhất trên thế giới, khi so với châu Âu, chỉ có [Paris](/wiki/Paris), [Venezia](/wiki/Venezia) và [Constantinopolis](/wiki/Constantinopolis) lớn hơn. Trong một bức thư gửi Quốc vương Tây Ban Nha, Cortés đã ví Tenochtitlan như [Sevilla](/wiki/Sevilla) hay [Córdoba](/wiki/C%C3%B3rdoba). Binh lính của Cortes đã kinh ngạc khi nhìn thấy thành phố lộng lẫy và nhiều người tự hỏi mình là họ đang mơ hay đang tỉnh. [[7]](#cite_note-7)
Ước tính phổ biến nhất về dân số của thành phố là hơn 200.000 người. Một trong số ít các cuộc điều tra toàn diện giáo dục của thành phố Trung Mỹ và quy mô thị trấn đưa ra con số 212.500 trên diện tích 13,5 km
2 (5,2 sq mi), mặc dù một số nguồn tin phổ biến đưa ra con số cao như 350.000. [8] Các con số này đã đủ đưa Tenochtitlan và danh sách các thành phố lớn nhất thế giới vào thời đó. [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10)
### Sau khi bị chinh phục[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=7)]
Cortés sau đó đã tự tay chỉ đạo việc phá hủy hệ thống và san bằng thành phố và cho xây dựng lại nó,
được chia thành hai khu đối lập, khu vực trung tâm được sử dụng bởi người Tây Ban Nha (gọi là [11] *traza*). Phần người Bản địa bên ngoài, bây giờ gọi là *San Juan Tenochtitlan*, tiếp tục bị chi phối bởi giới tinh hoa bản địa trước đó và được chia thành các phân khu như trước.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=8)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=9)] [^](#cite_ref-tenochtitlan_capital_1-0) [“Tenochtitlán, la capital azteca”](http://www.historiang.com/articulo.jsp?id=1606479). *www.historiang.com*. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2011. **Cortés, H.** [^](#cite_ref-2) **Aguilar-Moreno, Manuel (2006).** [^](#cite_ref-3) [.](http://books.google.com/books?id=iT5cww4rQdoC&pg=PA368) *Handbook to life in the Aztec world* [Infobase Publishing](/w/index.php?title=Infobase_Publishing&action=edit&redlink=1). tr. 368. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8160-5673-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8160-5673-6). Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2010. **Bernal Diaz Del Castillo, "The Discovery And Conquest Of Mexico 1517 1521", Edited by Genaro Garcia, Translated with an Introduction and Notes?, pp 269–, A. P. MAUDSLAY, first pub 1928** [^](#cite_ref-4) [[1]](http://www.archive.org/stream/bernaldiazdelcas002605mbp/bernaldiazdelcas002605mbp_djvu.txt) **Rosemary Radford Ruether,** [^](#cite_ref-5) *Goddesses And The Divine Feminine: A Western Religious History*, tr. 199, [ISBN 9780520231467](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780520231467) **Blainey, G. A Very Short History of the World, 2007** [^](#cite_ref-6) **Butterworth, Douglas; Chance, John K. (1981).** [^](#cite_ref-7) [. CUP Archive. tr. 2.](http://books.google.com/books?id=8wA4AAAAIAAJ&pg=PA2) *Latin American urbanization* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-521-28175-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-521-28175-1). **Smith (2005),tr. 411** [^](#cite_ref-8) **Stannard, D. (1992)** [^](#cite_ref-9) **John P. McKay, Bennett D. Hill, John Buckler, Roger B. Beck, Clare Haru Crowston, Patricia Buckley Ebrey, Merry E. Wiesner-Hanks (2010).** [^](#cite_ref-10) [. Macmillan. tr. 281.](http://books.google.com/books?id=l5-lO-jOxlgC&pg=PA281&dq=tenochtitlan+population+paris&hl=en&sa=X&ei=m5GiUeL8PMOCiALNs4Bo&ved=0CE0Q6AEwBg#v=onepage&q=tenochtitlan%20population%20paris&f=false) *A History of World Societies, Combined Volume* **"The Colonial Spanish-American City: Urban Life in the Age of Atlantic Capitalism",** [^](#cite_ref-11) [Jay Kinsbruner](/w/index.php?title=Jay_Kinsbruner&action=edit&redlink=1), University of Texas Press, 2005, trang 20, [ISBN 0-292-70668-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0292706685)
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=10)] [Cortés, Hernán](/wiki/Hern%C3%A1n_Cort%C3%A9s)(1969). *Five Letters of Cortés to the Emperor*. Morris J.Baynard (ed. and trans.). [Díaz del Castillo, Bernal](/w/index.php?title=Bernal_D%C3%ADaz_del_Castillo&action=edit&redlink=1)(1963) [1632]. *. Penguin Classics.* [The Conquest of New Spain](/w/index.php?title=Historia_verdadera_de_la_conquista_de_la_Nueva_Espa%C3%B1a&action=edit&redlink=1) [J. M. Cohen](/w/index.php?title=J._M._Cohen&action=edit&redlink=1)(trans.) (ấn bản 6). Harmondsworth, England: [Penguin Books](/wiki/Penguin_Books). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-14-044123-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-14-044123-9). [OCLC](/wiki/OCLC) [162351797](//www.worldcat.org/oclc/162351797). [Smith, Michael E.](/w/index.php?title=Michael_E._Smith&action=edit&redlink=1)(May năm 2005). [“City Size in Late Post-Classic Mesoamerica”](http://www.public.asu.edu/%7Emesmith9/1-CompleteSet/MES-05-CitySize.pdf)( *Journal of Urban History*(Beverley Hills, CA: [SAGE Publications](/w/index.php?title=SAGE_Publications&action=edit&redlink=1)) **31**(4): 403–434. [doi](/wiki/DOI): [10.1177/0096144204274396](http://dx.doi.org/10.1177%2F0096144204274396). [OCLC](/wiki/OCLC) [1798556](//www.worldcat.org/oclc/1798556). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2008. [Soustelle, Jacques](/w/index.php?title=Jacques_Soustelle&action=edit&redlink=1)(1984). *La vida cotidiana de los aztecas en visperas de la conquista*. Mexico City: [Fondo de Cultura Economica](/w/index.php?title=Fondo_de_Cultura_Economica&action=edit&redlink=1). **(tiếng Tây Ban Nha)** [Stannard, David E.](/w/index.php?title=David_Stannard&action=edit&redlink=1)(1992). *American Holocaust: Columbus and the conquest of the New World*.
- Walker, Charles (1980).
*Wonders of the Ancient World*.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tenochtitlan&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tenochtitlan&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
[Tenochtitlan](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tenochtitlan?uselang=vi)

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Tỉnh Campuchia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 15 thể loại con sau, trên tổng số 15 thể loại con.
Các trang trong thể loại “Tỉnh Campuchia”
28 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 28 trang.
Thể loại này gồm 15 thể loại con sau, trên tổng số 15 thể loại con.
28 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 28 trang.

markdown:
# Thể loại:Tỉnh Campuchia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[Tỉnh Campuchia](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Provinces_of_Cambodia?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 15 thể loại con sau, trên tổng số 15 thể loại con.
|
|
## K
## P
|
|
## P tiếp
## T
|
|
## T tiếp
## Các trang trong thể loại “Tỉnh Campuchia”
28 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 28 trang.
|
|
## B
## C
## K
|
|
## K tiếp
## M
## O
## P
|
|
## P tiếp
## R
## S
## T
## X

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Todirostrum pictum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Todirostrum pictum là một loài chim trong họ Tyrannidae.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

markdown:
*Todirostrum pictum*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Todirostrum pictum
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Tyrannidae](/wiki/Tyrannidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Todirostrum](/wiki/Todirostrum) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. pictum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Todirostrum pictum* * là một loài Todirostrum pictum* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Tyrannidae](/wiki/Tyrannidae). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Todirostrum_pictum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Todirostrum_pictum&action=edit§ion=1)] **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-1) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1053 frontend miss (0)