markdown:
Trang Nhà Quảng Đức
Trang tiếng Anh
Kinh
Điển Phật
giáo
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Tinh Yếu của Kinh Sáu Xứ
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Phổ Nguyệt
---o0o---
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Thật là một điều hi hữu và
quí giá vô cùng khi đọc và hiểu được kinh Sáu Xứ. Từ nguyên thủy, chính
Phật đã giảng rõ ràng cho đệ tử của Ngài pháp học về nhận xét lục căn, lục
trần và lục thức, và các kết cấu của nó; đồng thời nhận định pháp hành một
cách lôgíc và sâu sắc. Chúng ta dù trình độ nào cũng có thể hiểu được.
Từng bậc, hành giả có thể từng bước leo lên nấc thang trí tuệ, vượt khỏi
loại trí thức thường tình, vốn mang nhiều hệ lụy với dòng lục thức (tâm
thức) luôn trôi chảy từng sát na sanh diệt. Pháp hành một cách dễ dàng và
đơn giản cho tri thức cũng như thực dụng từ những khái niệm căn bản Phật
Pháp trong kinh.
Thật vậy, trước hết chúng ta cần hiểu rõ các đặc
tính của Lục Căn, Lục Trần và Lục Thức, từ đó mới có thể phát hiện những
tri thức thiết thực cho mọi hành giả khao khát đến Phật học cũng như pháp
hành một cách cụ thể mà thâm thúy.Theo HT. Thích Minh Châu dịch phần Tóm
lược của kinh Sáu Xứ: " Thế Tôn nói như sau:
-- Sáu nội xứ cần phải được biết. Sáu ngoại xứ
cần phải được biết. Sáu thức thân cần phải được biết. Sáu xúc thân cần
phải được biết. Sáu thọ thân cần phải được biết. Sáu ái thân cần phải được
biết." Đó là cốt tủy của kinh.
Tâm Thức cần phải được biết
Sáu căn: Nhãn, Nhĩ, Tỉ, Thiệt, Thân, Ý cần phải
được biết, tức là sáu nhân cần thiết để tạo sự hòa hợp với
sáu trần cần phải biết, là sáu duyên tức Sắc, Thinh, Hương
Vị, Xúc, Pháp mà khởi lên sáu quả cần phải biết,tức sáu thức
Nhãn thức, Nhĩ thức, Tĩ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức. Lục thức còn
gọi là Tâm thức. Sự gặp gở ba pháp của căn, trần, thức là xúc.
Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi
được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói
đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ sáu.
Tính Vô Ngả.
Tự ngã thì thường hằng, không sanh không diệt
hay không thay đổi. Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý có sanh diệt dã được
thấy. Lục căn không phải là tự ngã. Cho nên lục căn vô ngã. Lục Trần cũng
sanh diệt, nên lục trần vô ngã. Lục thức cũng sanh diệt, nên lục thức vô
ngã. Nói khác đi nhân không có thực thể, duyên cũng vậy, không có thực
thể, do đó quả cũng không có thực thể. Lục căn, lục trần, lục thức đã
thấy, không có thực thể, tức là chúng vô ngã. Từ đó, có thể nói, do sự gặp
gở của ba pháp căn trần thức là xúc; duyên xúc là thọ; duyên thọ là ái.
Vậy các pháp đều không có tự ngã. Chủ thể là mắt là vô ngã, sắc là khách
thể cũng vô ngã, thì nhãn thức hay tâm thức làm sao có được tự ngã. Nói
chung, chủ thể tức lục căn là nhân duyên với lục trần là duyên hay môi
trường tiếp xúc mới khởi sanh lục thức hay tâm thức. Vì lục căn, lục trần,
lục thức, xúc, thọ, và ái đều có sanh diệt như đã thấy, nên chúng hay thay
đổi, sai lầm và không có thật thể hay là không có tự ngã. Vậy các pháp đều
vô ngã.
Đoạn diệt thân kiến
Các pháp nhân duyên trên đều sanh diệt như đã
thấy, là vô ngã. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến cho rằng pháp
này là của tôi, pháp này là tôi, pháp này là tự ngã của tôi là sai lầm.
Sau đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Muốn đoạn diệt
thân kiến cần phải quán pháp này không phải là của tôi, pháp này không
phải là tôi, quán pháp này không phải là tự ngã của tôi, quán thọ không
phải là của tôi, quán thọ không phải là tôi, quán thọ không phải là tự ngã
của tôi.
Ba độc tùy miên
Phật đã nói, Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do
duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm
xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy
tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than van, than khóc, đập
ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc
bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô minh tùy miên của vị
ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên
đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô
minh, không làm cho mình khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người
chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.
Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các
tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các
hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị
khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc
khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc
thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan
hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do
cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất
tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc
thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.
Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc
thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô
minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.(HT.
Thích Minh Châu Việt dịch}
Đoạn tận ba độc
Muốn đoạn tận ba độc, hành giả cần phải biết
quán nhãn thức và nhĩ thức. Sự gặp gở của ba pháp của nhãn thức và ba pháp
của nhĩ thức là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ
bất lạc thọ mà không có quan niệm gì về khổ hay lạc thọ là đã đoạn tận ba
độc. Như lời Phật dạy, "Vị ấy cảm xúc lạc
thọ, mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn, than van, than
khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy
miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận
tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do
nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau
khổ, sự kiện như vậy xảy ra." (HT. Thích
Minh Châu Việt dịch)
Giải thoát
Phật giải rõ ràng pháp giải thoát,
"Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm ly mắt, yếm ly
các sắc, yếm ly nhãn thức; yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy
yếm ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các hương; yếm ly lưỡi,
yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm
ly ý thức, yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và vị
ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết giảng này được nói lên,
tâm của sáu mươi Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có
chấp thủ." (HT. Thích Minh Châu Việt
dịch)
Giải thóat là xa lìa mọi sai lầm của các pháp
của tâm thức, không bị xúc thọ ái ràng buộc."trong sự giải thoát là sự
hiểu biết." Thật vậy, sự hiểu biết sáng suốt, là tuệ tri, là cái biết vô
thời không, trong sát na hiện tiền. Khi hành giả tuệ tri (biết của Trí)
về lục căn, lục trần, hay lục thức, Tâm thức và không có thời gian, thì
xúc, thọ, ái không có kẻ hở để khởi sanh. Như hành giả quán, " tuệ tri '
Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa" thì dòng tâm thức ngừng chảy (vô thời không), tức
là không suy nghĩ thêm quan niệm , hay tư tưởng gì về tâm thức đó. Khi
xúc, thọ, ái không khởi sanh trong tâm, thì đoạn được thân kiến cũng như
chúng không ràng buộc và gây ba độc, thì lúc ấy được giải thoát khỏi các
lậu hoặc không có chấp thủ.
Kết Luận
Xuyên qua pháp học về tâm thức mà Phật đã giảng
rõ ràng mọi nhân duyên khởi lên mà sanh. Dòng tâm thức luôn trôi chảy theo
thời gian mà duyên theo xúc, thọ, ái gây ra thân kiến, ba độc. Ba pháp kết
thành tâm thức vì chúng không có tự thể hay vô ngã, chúng thay đổi luôn,
nên chúng dễ bị nhận thức sai lầm vì duyên xúc thọ và ái lôi cuốn theo
thời gian từng sát na sanh diệt luôn không ngừng nghỉ. Phật đã dạy, đoạn
diệt thân kiến, đoạn tận ba độc là pháp hành để trở nên phạm hạnh, vẫn
chưa đủ mà phải thực hành pháp giải thoát mới rửa sạch mọi sai lầm của
dòng tâm thức đang trôi chảy làm cho tâm thức không còn trở lui trạng thái
vẩn đục nữa.
Tham khảo
Kinh Sáu Xứ. HT. Thích Minh Châu Việt dich, đăng
trên website Trung Tâm Phật Giáo Chùa Việt Nam tại Houston, phần Kinh
Tạng: http://www.vnbc.org/TTPG/
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường.
Cập nhật: 12/2006
Trở về Thư Mục Kinh Điển
Đầu trang
Biên tập nội
dung: Tỳ Kheo Thích Nguyên Tạng
Xin gởi bài mới và ý kiến đóng góp cho Trang
Nhà qua địa chỉ: quangduc@tpg.com.au
Địa chỉ gởi thư: Tu Viện Quảng Đức, 105 Lynch Road, Fawkner, Vic.
3060. Tel: 61. 03. 9357 3544

WARC-Identified-Payload-Type: application/xml

Content-Type: text/html

X-Cache: MISS

Accept-Ranges: bytes