text:
Trồng trọt | Khắc phục cây quýt ra hoa nhưng không đậu quả:
* Nguyên nhân: Do dinh dưỡng
* Khắc phục:
- Cần bón phân giàu Bo, Magie, Kali và Canxi
- Khi cây ra hoa được 50%, dùng chế phẩm FLOWER 95 phun cho cây 1 tuần 1 lần đến khi hết hoa
- Nếu cây không ra hoa đậu quả nữa thì dùng mắt quýt ghép vào gốc cam, chứ không dùng mắt cam ghép vào gốc quýt
- Cây cùng họ có thể ghép với nhau được.
Bình luận

markdown:
Trồng trọt | Khắc phục cây quýt ra hoa nhưng không đậu quả:
* Nguyên nhân: Do dinh dưỡng
* Khắc phục:
- Cần bón phân giàu Bo, Magie, Kali và Canxi
- Khi cây ra hoa được 50%, dùng chế phẩm FLOWER 95 phun cho cây 1 tuần 1 lần đến khi hết hoa
- Nếu cây không ra hoa đậu quả nữa thì dùng mắt quýt ghép vào gốc cam, chứ không dùng mắt cam ghép vào gốc quýt
- Cây cùng họ có thể ghép với nhau được.
## Bình luận

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: ClientLanguage=vn; expires=Tue, 25-Sep-2018 10:54:52 GMT; path=/

Access-Control-Allow-Credentials: true

Access-Control-Allow-Methods: POST


text:
Máy Trợ Giảng APORO
Máy Trợ Giảng Aporo T1 dung lượng PIN 18h liên tục
Giá bán: 950.000
Máy trợ giảng Hàn Quốc
Máy Trợ Giảng Không Dây NANFONE NF-007 nhét tai nhỏ gọn
Giá bán: 2.800.000
Máy Trợ Giảng SEE ME HERE T200 UHF NEW 2017
Giá bán: 1.450.000
Máy trợ giảng Shidu
Máy Trợ Giảng SHIDU S612 UHF
Giá bán: 1.599.000
Máy Trợ Giảng SHIDU Không dây S610 UHF
Giá bán: 1.600.000
Máy trợ giảng không dây SHIDU SD-S711
Giá bán: 1.200.000
Máy trợ giảng Aker
Máy Trợ Giảng Không Dây Aker MR 2700 hỗ trợ USB
Giá bán: 1.650.000
Máy Trợ Giảng Không Dây Wireless 2.4G Aker Mr100
Giá bán: 1.450.000
Máy Trợ Giảng Không Dây Kết Nối Blutooth Aker Mr 2500
Giá bán: 1.450.000
Máy Trợ Giảng Aker MR 2700 cho giáo viên
Giá bán: 850.000

markdown:
[Máy Trợ Giảng APORO](may-tro-giang-aporo-pc64.html)
[Máy Trợ Giảng Aporo T1 dung lượng PIN 18h liên tục](ma-y-tro-gia-ng-aporo-t1-dung-luo-ng-pin-18h-lien-tu-c-p362.html)
Giá bán: 950.000
[Máy trợ giảng Hàn Quốc](may-tro-giang-han-quoc-pc37.html)
[Máy Trợ Giảng Không Dây NANFONE NF-007 nhét tai nhỏ gọn](may-tro-giang-khong-day-nanfone-nf-007-nhet-tai-nho-gon-p359.html)
Giá bán: 2.800.000
[Máy Trợ Giảng SEE ME HERE T200 UHF NEW 2017](may-tro-giang-see-me-here-t200-uhf-new-2017-p334.html)
Giá bán: 1.450.000
[Máy trợ giảng Shidu](may-tro-giang-shidu-pc32.html)
[Máy Trợ Giảng SHIDU S612 UHF](may-tro-giang-shidu-s612-uhf-p357.html)
Giá bán: 1.599.000
[Máy Trợ Giảng SHIDU Không dây S610 UHF](may-tro-giang-shidu-khong-day-s610-uhf-p347.html)
Giá bán: 1.600.000
[Máy trợ giảng không dây SHIDU SD-S711](may-tro-giang-khong-day-shidu-sd-s711-p331.html)
Giá bán: 1.200.000
[Máy trợ giảng Aker](may-tro-giang-aker-pc22.html)
[Máy Trợ Giảng Không Dây Aker MR 2700 hỗ trợ USB](may-tro-giang-khong-day-aker-mr-2700-ho-tro-usb-p25.html)
Giá bán: 1.650.000
[Máy Trợ Giảng Không Dây Wireless 2.4G Aker Mr100](may-tro-giang-khong-day-wireless-2-4g-aker-mr100-p24.html)
Giá bán: 1.450.000
[Máy Trợ Giảng Không Dây Kết Nối Blutooth Aker Mr 2500](may-tro-giang-khong-day-ket-noi-blutooth-aker-mr-2500-p23.html)
Giá bán: 1.450.000
[Máy Trợ Giảng Aker MR 2700 cho giáo viên](may-tro-giang-aker-mr-2700-cho-giao-vien-p20.html)
Giá bán: 850.000

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Set-Cookie: fc_device=desktop; expires=Sat, 20-Oct-2018 11:22:39 GMT; Max-Age=2592000; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Connection: close


text:
1
Phòng Của Chị Tôi 18+ Full NoSub
2
Những Tháng Năm Rực Rỡ Full VietSub
3
Mẹ Kế - Đứa Con Tội Lỗi Full VietSub
4
Đại Chiến Trigger Tập 37 VietSub
5
Bạn Trai Của Mẹ Tôi Full NoSub
6
Miếu Thờ Full VietSub
7
Gạ Tình Full VietSub
8
Điệp Viên 007: Tử Địa Full VietSub
9
Cuộc Chơi (Tình cũ không rủ cũng tới) Full NoSub
10
Bí Mật Người Vợ 18 Full NoSub

markdown:
1
![ Phòng Của Chị Tôi 18+](https://lh3.googleusercontent.com/-wCTqbdN2mIg/VjuKD7jtU4I/AAAAAAAAQPQ/lBhNsrUTF_c/s200/ce0d8b9ae302c97893aa5d12a42267f7114913.jpg)
[Phòng Của Chị Tôi 18+](http://mephim.net/phim/phong-cua-chi-toi-18-3520/)Full NoSub
2
![ Những Tháng Năm Rực Rỡ](https://lh6.googleusercontent.com/-5H8hjqFQUfU/VQV5aFc4UBI/AAAAAAAAHsY/-n9KjStrMsU/s200/phimletv-95df8b40a5464b899e46b9a98fc41333.jpg)
[Những Tháng Năm Rực Rỡ](http://mephim.net/phim/nhung-thang-nam-ruc-ro-2256/)Full VietSub
3
![ Mẹ Kế - Đứa Con Tội Lỗi](https://lh5.googleusercontent.com/-CrGedhkf9ks/VS_f8bnwVsI/AAAAAAAABlQ/nvledk6elpY/s200/phimletv-Jan-Dara-Pathommabot-2012.jpg)
[Mẹ Kế - Đứa Con Tội Lỗi](http://mephim.net/phim/me-ke-dua-con-toi-loi-817/)Full VietSub
4
![ Đại Chiến Trigger](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/c9/World_Trigger_Volume_1.jpg)
[Đại Chiến Trigger](http://mephim.net/phim/dai-chien-trigger-2859/)Tập 37 VietSub
5
![ Bạn Trai Của Mẹ Tôi](https://lh3.googleusercontent.com/-9acNsxK2Kl4/VeW0aozxUQI/AAAAAAAAMuk/se1VTNygiE8/s200/Dk9USKs.jpg)
[Bạn Trai Của Mẹ Tôi](http://mephim.net/phim/ban-trai-cua-me-toi-3193/)Full NoSub
6
![ Miếu Thờ](https://lh3.googleusercontent.com/-9qE7gn5EeGw/VkKac0JYQnI/AAAAAAAAQTU/kFkcU2WUIhE/s200/The-Shrine-2010.jpg)
[Miếu Thờ](http://mephim.net/phim/mieu-tho-3531/)Full VietSub
7
![ Gạ Tình](https://lh3.googleusercontent.com/-0Q46B5EsjqM/Ve2qQq_dlKI/AAAAAAAAM_I/60M39fWEdKk/s200/576274_full.jpg)
[Gạ Tình](http://mephim.net/phim/ga-tinh-3215/)Full VietSub
8
![ Điệp Viên 007: Tử Địa](https://lh3.googleusercontent.com/-vmyVzDLtV6k/VS_fx3X059I/AAAAAAAABko/dgJoSa9MAEM/s200/phimletv-Skyfall-2012.jpg)
[Điệp Viên 007: Tử Địa](http://mephim.net/phim/diep-vien-007-tu-dia-812/)Full VietSub
9
![ Cuộc Chơi (Tình cũ không rủ cũng tới)](https://lh3.googleusercontent.com/-Gx6U39X_m0A/VjuMqj8bzFI/AAAAAAAAQPg/OaBVUUq4jcI/s200/1438774500-outing-2015-18.jpg)
[Cuộc Chơi (Tình cũ không rủ cũng tới)](http://mephim.net/phim/cuoc-choi-tinh-cu-khong-ru-cung-toi-3521/)Full NoSub
10
![ Bí Mật Người Vợ 18](https://lh3.googleusercontent.com/-0d--4B9y3O4/VjuHlit09ZI/AAAAAAAAQO4/717gekTKC1s/s200/a9540bc15562d270.jpg)
[Bí Mật Người Vợ 18](http://mephim.net/phim/bi-mat-nguoi-vo-18-3519/)Full NoSub

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Connection: keep-alive

Server: cloudflare


text:
Tìm kiếm Google
Chia sẻ Facebook
Bạn bè, người thân
Banner quảng cáo online
Quảng cáo truyền hình
Bảng, biển, tờ rơi QC
Các hình thức QC khác
Đang truy cập :
2
Hôm nay :
104
Tháng hiện tại
: 1856
Tổng lượt truy cập : 130475
Link tới website:
http://giaoduc.net.vn/...
Số lượt truy cập: 65
Ngày đăng ký: 16:12 Thứ hai - 31/03/2014
Cập nhật lần cuối: 16:12 Thứ hai - 31/03/2014

markdown:
Đang truy cập :
2
Hôm nay :
104
Tháng hiện tại
: 1856
Tổng lượt truy cập : 130475
**Link tới website: **
**http://giaoduc.net.vn/...**
Số lượt truy cập: 65
Ngày đăng ký: 16:12 Thứ hai - 31/03/2014
Cập nhật lần cuối: 16:12 Thứ hai - 31/03/2014

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.4.18 (Unix) OpenSSL/1.0.1e-fips mod_bwlimited/1.4

Content-Language: vi

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Set-Cookie: nv3c_Q6xeq_nvvithemever=lA%2C%2C; expires=Fri, 20-Sep-2019 10:47:29 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.mnphoan.pgdducpho.edu.vn; httponly

Keep-Alive: timeout=5, max=100

Connection: Keep-Alive


text:
Sự thanh trừng
The Purge
"The Purge" là bộ phim kinh dị xếp hạng R (hạn chế khán giả dưới 17 tuổi) có sự tham gia của Ethan Hawke, với nội dung đầy hấp dẫn. Hãy thử tưởng tượng một nước Mỹ vào năm 2022, khi mà tỉ lệ tội phạm đã quá cao và các nhà tù đã không còn chỗ chứa.
Đạo diễn:
Sản xuất:
Kịch bản: James DeMonaco
Diễn viên:
Âm nhạc:
Quay phim:
Dựng phim:
Nhà phân phối:
Phân loại: R
Công chiếu: 2 tháng 5 năm 2013 (LHP
Thời lượng: 85 phút
Quốc gia:
Nội dung:
"The Purge" là bộ phim kinh dị xếp hạng R (hạn chế khán giả dưới 17 tuổi) có sự tham gia của Ethan Hawke, với nội dung đầy hấp dẫn. Hãy thử tưởng tượng một nước Mỹ vào năm 2022, khi mà tỉ lệ tội phạm đã quá cao và các nhà tù đã không còn chỗ chứa.
Việc này dẫn tới quyết định điên rồ của chính phủ Mỹ: mỗi năm, các công dân sẽ có một ngày trong đó họ được phép làm mọi tội ác trong vòng 12 tiếng đồng hồ mà không bị pháp luật truy tố!
Điều này đã khiến những con quỷ có thời cơ lộ mặt, và một gia đình sẽ phải chống chọi lại một nhóm những kẻ thủ ác đeo mặt nạ sẵn sàng làm mọi thứ trong 12 tiếng giới hạn trên...
Thành công của "The Purge" là một cú sốc với giới chuyên môn, bởi ngay cả bom tấn "After Earth" được đầu tư 130 triệu USD cũng chỉ kiếm được chưa đầy 30 triệu USD vào cuối tuần trước.
Nikki Rocco, giám đốc phát hành phim của Universal cho biết đây là điều "không ai có thể dự đoán trước" và bản thân hãng cũng tin rằng bộ phim sẽ chỉ có thể "có doanh thu khiêm tốn."
Nhiều người đã ví von "The Purge" như một "Paranormal Activity" mới, bởi cả hai bộ phim đều có xuất phát điểm khiêm tốn và đạt những thành công không ngờ tới. Đây là một minh chứng cho việv phim kinh dị luôn có chỗ đứng trong lòng khán giả.

markdown:
# Sự thanh trừng
#### The Purge
"The Purge" là bộ phim kinh dị xếp hạng R (hạn chế khán giả dưới 17 tuổi) có sự tham gia của Ethan Hawke, với nội dung đầy hấp dẫn. Hãy thử tưởng tượng một nước Mỹ vào năm 2022, khi mà tỉ lệ tội phạm đã quá cao và các nhà tù đã không còn chỗ chứa.
**Thể loai**: [Kinh dị](/phim/phim-kinh-di/)
|
|
**Đạo diễn:** [James DeMonaco](/find?q=James DeMonaco)
**Sản xuất:** [Michael Bay](/find?q=Michael Bay) [Jason Blum](/find?q=Jason Blum) [Andrew Form](/find?q=Andrew Form) [Bradley Fuller](/find?q=Bradley Fuller)
**Kịch bản:** James DeMonaco
**Diễn viên:**
[Ethan Hawke](/find?q=Ethan Hawke)
[Lena Headey](/find?q=Lena Headey)
[Max Burkholder](/find?q=Max Burkholder)
[Adelaide Kane](/find?q=Adelaide Kane)
[Edwin Hodge](/find?q=Edwin Hodge)
**Âm nhạc:** [Nathan Whitehead](/find?q=Nathan Whitehead)
**Quay phim:** [Jacques Jouffret](/find?q=Jacques Jouffret)
**Dựng phim:** [Peter Gvozdas](/find?q=Peter Gvozdas)
**Nhà phân phối:** [Universal Pictures](/find?q=Universal Pictures)
**Phân loại:** [R](http://megafun.vn/tin-tuc/nghe-thuat/dien-anh/201305/he-thong-phan-loai-phim-cua-mpaa-273105/)
**Công chiếu:** 2 tháng 5 năm 2013 (LHP [Stanley](/find?q=Stanley)
**Thời lượng:** 85 phút
**Quốc gia:** [Mỹ](/find?q=Mỹ) [Pháp](/find?q=Pháp) [Bỉ](/find?q=Bỉ)
**Nội dung:**
"The Purge" là bộ phim kinh dị xếp hạng R (hạn chế khán giả dưới 17 tuổi) có sự tham gia của Ethan Hawke, với nội dung đầy hấp dẫn. Hãy thử tưởng tượng một nước Mỹ vào năm 2022, khi mà tỉ lệ tội phạm đã quá cao và các nhà tù đã không còn chỗ chứa.
Việc này dẫn tới quyết định điên rồ của chính phủ Mỹ: mỗi năm, các công dân sẽ có một ngày trong đó họ được phép làm mọi tội ác trong vòng 12 tiếng đồng hồ mà không bị pháp luật truy tố!
Điều này đã khiến những con quỷ có thời cơ lộ mặt, và một gia đình sẽ phải chống chọi lại một nhóm những kẻ thủ ác đeo mặt nạ sẵn sàng làm mọi thứ trong 12 tiếng giới hạn trên...
Thành công của "The Purge" là một cú sốc với giới chuyên môn, bởi ngay cả bom tấn "After Earth" được đầu tư 130 triệu USD cũng chỉ kiếm được chưa đầy 30 triệu USD vào cuối tuần trước.
Nikki Rocco, giám đốc phát hành phim của Universal cho biết đây là điều "không ai có thể dự đoán trước" và bản thân hãng cũng tin rằng bộ phim sẽ chỉ có thể "có doanh thu khiêm tốn."
Nhiều người đã ví von "The Purge" như một "Paranormal Activity" mới, bởi cả hai bộ phim đều có xuất phát điểm khiêm tốn và đạt những thành công không ngờ tới. Đây là một minh chứng cho việv phim kinh dị luôn có chỗ đứng trong lòng khán giả.

Server: nginx

Content-Type: text/html


text:
1/ Bán : 59 => 67m : 2 PN, 1WC : Giá 2 => 2,3 tỷ, 75 => 84,5m: 2PN, 2WC: Giá 2,5 => 2,8 tỷ, 96 => 109 m: 2PN, 2WC : 3 => 3,5 tỷ ,117 => 145 m: 3PN, 2WC: 4 => 5 tỷ 2/ Cho thuê : 59 => 67m : 2PN , 1WC : 9-11 triệu, 75 => 84,5 m : 2PN, 2WC :10 => 14 Triệu, 96 => 109m : 2PN, 2WC : 14 => 16 Triệu, 117 => 145m : 3PN, 2WC : 17 => 22 Triệu
1/ Bán nhiều căn hộ với nhiều diện tích:
59 => 67m : 2 PN, 1WC : Giá 2 => 2,3 tỷ
75 => 84,5m: 2PN, 2WC: Giá 2,5 => 2,8 tỷ
96 => 109 m: 2PN, 2WC : 3 => 3,5 tỷ
117 => 145 m: 3PN, 2WC: 4 => 5 tỷ
2/ Cho thuê nhiều căn hộ với nhiều diện tích:
59 => 67m : 2PN , 1WC : 9-11 triệu
75 => 84,5 m : 2PN, 2WC :10 => 14 Triệu
96 => 109m : 2PN, 2WC : 14 => 16 Triệu
117 => 145m : 3PN, 2WC : 17 => 22 Triệu
Quý khách có nhu cầu liên hệ: 0917.492.608 – 0903.25.34.25 – 0936.449.799
Nằm trong quần thể kiến trúc của khu đô thị mới HimLam Kênh Tẻ, và tọa lạc tại vị trí đắc địa nhất của khu vực Nam Sài Gòn, ngoài việc được thừa hưởng những thành quả hạ tầng xã hội và kỹ thuật sẵn có Himlam Riverside còn là nơi cuộc sống hòa quyện cùng thiên nhiên.
Him Lam Riverside là chốn gặp gỡ của 3 nhánh sông Ông Lớn, sông Rạch Bàng, sông Ông Đội, bên cạnh đó là những thảm xanh từ khu vực công viên dọc bờ sông hay các hồ sinh thái. Chính đặc ân mà thiên nhiên ban tặng này đã đem lại cho nơi đây một bầu không khí trong lành tươi mát, Bạn sẽ cảm nhận cuộc sống thoải mái khi được hòa mình trong khung cảnh thiên nhiên rợp bóng cây, được hít thở không khí trong lành của hương hoa thơm ngát, rời xa cuộc sống tất bật hối hả nơi phố thị, đem lại cảm nhận khác biệt về giá trị sống trong lành giữa lòng thiên nhiên.
Phim giới thiệu nhà mẫu Him Lam Riverside
Vị Trí căn hộ Him Lam Riverside
Tọa lạc ngay mặt tiền đường rộng 35m, cách trục đường xa lộ Bắc Nam khoảng 300m, thuộc phường Tân Hưng, Quận 7, TP HCM, Him Lam Riverside rất thuận lợi về giao thông khi nằm ở giao điểm các trục đường chính: Đại lộ Nguyễn Văn Linh, đường Nguyễn Thị Thập, Khánh Hội, Lê Văn Lương, cầu Kênh Tẻ... nối kết các quận 1, 4, 7, 8, Huyện Nhà Bè, Bình Chánh và chỉ cách chợ Bến Thành chưa đầy 10 phút xe máy và đô thị Phú Mỹ Hưng 3 phút.
Trong tương lai không xa, bạn có thể dễ dàng kết nối giao thông tới một số khu vực bởi cây cầu Him Lam đang được thi công do công ty Him Lam làm chủ đầu tư. Khi hoàn thành, cầu Him Lam sẽ tạo tuyến giao thông mới Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Thị Thập, Dương Bá Trạc, cầu Nguyễn Văn Cừ vào trung tâm TP HCM. Ngoài ra, công trình này còn mở hướng lưu thông về phía quận 5, quận 10, giảm bớt áp lực lưu thông lên tuyến cầu Kênh Tẻ, đường Khánh Hội, cầu Ông Lãnh, đường Nguyễn Thái Học và cầu Tân Thuận. Với lợi thế rất thuận lợi về vị trí và khả năng kết nối tới các quận huyện lân cận, sống tại Him Lam Riverside bạn sẽ bớt đi cảm giác mệt mỏi khi nghĩ đến việc di chuyển trong thành phố đông dân nhất Việt Nam này.
Không chỉ có vậy, dự án còn nằm liền kề với hệ thống siêu thị Lotte Mart của Hàn Quốc, khu phực hợp thương mại, trường quốc tế, sân vận động,... và hàng loạt các dự án khác đang phát triển với tốc độ khá nhanh, sẽ tác động trực tiếp đến sự gia tăng giá trị bất động sản cho khu căn hộ. Nhìn từ trên cao, Him Lam Riverside giống như điểm nhấn của toàn bộ quần thể Him Lam Kênh Tẻ cùng với dự án Sunrise City đang xây dựng kế bên. Người dân ở đây cũng rất thuận tiện khi cần đến các công trình công cộng như Bệnh viện FV, Viện tim Tâm Đức, Trường đại học RMIT, Đại học Marketing, Đại học Cảnh sát… Thêm vào đó, nơi đây còn một đặc ân mà thiên nhiên ban tặng toàn bộ khu vực Him Lam Riverside được bao bọc bởi những con sông lớn như Ông Lớn, Rạch Bàng, Ông Đội sẽ cho bạn không gian yên bình, thoáng mát.
Giai đoạn 2
MẶT BẰNG TỔNG THỂ HIM LAM RIVERSIDE
Mở bán chính thức đợt đầu tiên 144 căn Him Lam Riverside Giai Đoạn 2, Block D, Block E va Block F đẹp nhất dự án, View hướng Nam Sông Ông Lớn và khu Vietopia. Diện tích căn hộ từ 59 – 78m2 loại 2 phòng ngủ.
H2:MẶT BẰNG CĂN HỘ HIM LAM RIVERSIDE| MẶT BẰNG BLOCK D
- Dự án giao nhà hoàn thiện và đặc biệt các hạng mục bên dưới đây được bao gồm khi Khách hàng mua căn hộ Him Lam Riverside:
Tiện ích dự án
Tiện ích thuộc khu ĐTM Him Lam Kênh Tẻ và khu vực lân cận:
59 => 67m : 2 PN, 1WC : Giá 2 => 2,3 tỷ
75 => 84,5m: 2PN, 2WC: Giá 2,5 => 2,8 tỷ
96 => 109 m: 2PN, 2WC : 3 => 3,5 tỷ
117 => 145 m: 3PN, 2WC: 4 => 5 tỷ
2/ Cho thuê nhiều căn hộ với nhiều diện tích:
59 => 67m : 2PN , 1WC : 9-11 triệu
75 => 84,5 m : 2PN, 2WC :10 => 14 Triệu
96 => 109m : 2PN, 2WC : 14 => 16 Triệu
117 => 145m : 3PN, 2WC : 17 => 22 Triệu
Quý khách có nhu cầu liên hệ: 0917.492.608 – 0903.25.34.25 – 0936.449.799
Chúng tôi tin rằng mọi nỗ lực trong công việc sẽ mang lại những thành quả xứng đáng và chính là chiếc chìa khóa vàng mở ra cánh cửa thành công. Vì vậy, mỗi ngày chúng tôi không ngừng phấn đấu với tất cả nhiệt huyết kết hợp cùng kiến thức – kinh nghiệm của mình để hoàn thành tốt những hoạch định trong tương lai. Để đạt được những mục tiêu này, toàn thể Ban lãnh đạo, cán bộ – công nhân viên của Công ty Khải Tín quyết tâm không ngừng nỗ lực lao động và sáng tạo.
Phone: 0936 449 799 - 0903 25 34 25 - 0917.492.608
Email: bdskhaitin@gmail.com
Địa Chỉ: Số 64 đường số 2, KDC Him Lam, P.Tân Hưng, Q7 - TP.HCM>
Điện Thoại: 0936 449 799 - 0903 25 34 25 - 0917.492.608>
Email: bdskhaitin@gmail.com>
Copyright © 2014-2016. Bản quyền thuộc về nhadathimlam.vn. Tất cả các quyền được bảo hộ.

Cache-Control: private


text:
Giỏ hàng đang trống!
- HOTLINE: 04 6259 7722- MOBILE: +84 983.263.086- EMAIL: plasticanhtu@gmail.com
Hotline04 6259 7722
Giỏ Hàng0 sản phẩm - 0 VNĐ
Chậu cây, chậu hoa
Chậu cây thông minh size lớn
Chỉ cần tưới 1 lần cho 4 đến 6 tuần ( tùy loại cây và thời tiết ) Hệ thống th...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu cây thông minh size nhỏ
Chỉ cần tưới 1 lần cho 4 đến 6 tuần ( tùy loại cây và thời tiết ) Hệ thống th...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu hoa tam giác
Chậu được thiết kế gồm: Đế chậu, chậu và màng lưới thông minh ngăn không c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu hoa tự dưỡng 13
Chậu nhựa ABS dày dặn, thân thiện, độ bền cao, có bể trữ nước và trồng c&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu hoa tự dưỡng 18
Chậu nhựa ABS dày dặn, thân thiện, độ bền cao, có bể trữ nước và trồng c&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu miệng loe 27
Chậu miệng loe, Họa tiết bắt mắt . Dễ di chuyển .....
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu miệng loe 36
- Chậu miệng loe, màu đỏ, KT 36.5*19*21.4 Họa tiết bắt mắt . Dễ di c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu miệng loe 46
- Chậu miệng loe, màu đỏ, KT 36.5*19*21.4 Họa tiết bắt mắt . Dễ di c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu treo cột
Công dụng: Chậu hoa treo cột dùng cho việc trồng cây, hoa trang trí la...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu treo tường café
Sản phẩm gồm 1 khung chậu và 1 lớp lưới thông minh bên trong giúp ngăn kh&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu treo tường tiểu cảnh
Sản phẩm gồm 1 khung chậu và 2 khung chậu nhỏ thông minh ở bên trong, tạo th&agra...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Chậu treo tường trái tim
Chậu có lớp lưới thông minh sẽ không làm bẩn tường nhà bạn - Do ...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Công ty TNHH Nhựa Anh Tú
- Địa chỉ: 627 Hoàng Hoa Thám - Phường Vĩnh Phúc - Quận Ba Đình - Hà Nội.
- Điện thoại: 04 6259 7722
- Web: www.nhuavietnam.com - Email: anhtu@anhtu.vn
- Địa chỉ nhà máy: Khu Mạ Se - Xã Cấn Hữu - Huyện Quốc Oai - Hà Nội.
- Điện thoại: 0422.455279 - Hotline: 0913.077651
Chăm sóc khách hàng
Chính sách ưu đãi

markdown:
Giỏ hàng đang trống!
- HOTLINE: 04 6259 7722- MOBILE: +84 983.263.086- EMAIL: plasticanhtu@gmail.com
**
#### Hotline04 6259 7722
#### Giỏ Hàng
[0 sản phẩm - 0 VNĐ]
# Chậu cây, chậu hoa
[Chậu cây thông minh size lớn](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=60)
Chỉ cần tưới 1 lần cho 4 đến 6 tuần ( tùy loại cây và thời tiết ) Hệ thống th...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu cây thông minh size nhỏ](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=61)
Chỉ cần tưới 1 lần cho 4 đến 6 tuần ( tùy loại cây và thời tiết ) Hệ thống th...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu hoa tam giác](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=87)
Chậu được thiết kế gồm: Đế chậu, chậu và màng lưới thông minh ngăn không c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu hoa tự dưỡng 13](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=90)
Chậu nhựa ABS dày dặn, thân thiện, độ bền cao, có bể trữ nước và trồng c&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu hoa tự dưỡng 18](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=91)
Chậu nhựa ABS dày dặn, thân thiện, độ bền cao, có bể trữ nước và trồng c&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu miệng loe 27](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=149)
Chậu miệng loe, Họa tiết bắt mắt . Dễ di chuyển .....
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu miệng loe 36](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=148)
- Chậu miệng loe, màu đỏ, KT 36.5*19*21.4 Họa tiết bắt mắt . Dễ di c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu miệng loe 46](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=147)
- Chậu miệng loe, màu đỏ, KT 36.5*19*21.4 Họa tiết bắt mắt . Dễ di c...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu treo cột](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=92)
Công dụng: Chậu hoa treo cột dùng cho việc trồng cây, hoa trang trí la...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu treo tường café](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=85)
Sản phẩm gồm 1 khung chậu và 1 lớp lưới thông minh bên trong giúp ngăn kh&...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu treo tường tiểu cảnh](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=86)
Sản phẩm gồm 1 khung chậu và 2 khung chậu nhỏ thông minh ở bên trong, tạo th&agra...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
[Chậu treo tường trái tim](http://nhuavietnam.com/chau-cay-chau-hoa?product_id=93)
Chậu có lớp lưới thông minh sẽ không làm bẩn tường nhà bạn - Do ...
Giá: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Trước thuế: 0 VNĐ
Công ty TNHH Nhựa Anh Tú
Chăm sóc khách hàng
Chính sách ưu đãi

Set-Cookie: currency=VND; expires=Sat, 20-Oct-2018 11:30:06 GMT; Max-Age=2592000; path=/; domain=nhuavietnam.com

Keep-Alive: timeout=1, max=100


text:
Mì Ly Cup Noodles
Cua sốt cay singapore
Thái tom yum
Hải sản nhật bản
Mì 365
Súp Miso Rong Biển Nhật
Xí Quách Thịt Bằm
Tôm Chua Cay
Lẩu Thái Hải Sản
Mì Waxada
Xá xíu
NISSIN TOÀN CẦU
NISSIN VIỆT NAM

Set-Cookie: _icl_current_language=vi; expires=Fri, 21-Sep-2018 11:46:31 GMT; Max-Age=86400; path=/

X-B-Cache: BYPASS

Vary: User-Agent

X-F-Cache: BYPASS

X-Signature: KUSANAGI


text:
Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp BA10
Thông tin sản phẩm
Giá bán : Liên hệ
Mã sản phẩm : BA10
Bảo hành : 36 tháng
Vận chuyển và lắp đặt: : Miễn phí
Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp chắc chăn sẽ là mẫu bàn ăn phù hợp nhất cho những khách hàng yêu thích phong cách độc đáo, ấn tượng. Thiết kế nội thất gỗ BA10 hoàn hảo đến từng chi tiết có sự kết hợp giữa chất liệu, màu sắc và kiểu dáng nổi bật mang đến không gian nhà bếp tiện nghi và sang trọng.
Các đường nét góc cạnh rõ ràng, họa tiết thanh lịch mà vẫn nổi bật. Màu sắc tự nhiên hướng đến sự hài hòa về không gian, mẫu bàn ăn gỗ này chắc chắn sẽ đáp ứng mọi nhu cầu sử dụng của bạn.
Thiết kế mẫu bàn ghế ăn gỗ đẹp bao gồm 6 ghế ngồi cùng phần dựa lưng cao giúp bạn có được tư thế thoải mái nhất khi dùng bữa. Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp có chiều dài rộng rãi, tiện lợi để được nhiều món ăn, thích hợp cho bữa ăn hàng ngày, bữa tiệc nhỏ gia đình hay cả những buổi tiếp khách.
Bộ bàn ghế ăn gỗ đẹp có bề mặt kính dày đến 10mm có khả năng chịu lực và chịu nhiệt rất tốt, thậm chí cả những món ăn nóng, hay va đập mạnh. Nước sơn trơn mịn phủ lên trên, giúp bảo vệ gỗ và dễ dàng lau chùi vệ sinh sạch sẽ sau khi sử dụng.
Thông số chi tiết bộ bàn ăn gỗ đẹp BA10
– Gồm 6 ghế
– Kích thước bàn: 160 x 80cm
– Mặt kính dày 10mm
– Chất liệu: gỗ sồi nga
– Kích thước bàn, ghế, số lượng ghế, chất liệu gỗ của sản phẩm có thể thay đổi theo nhu cầu của khách hàng. Để nhận được báo giá rẻ bộ bàn ăn gỗ đẹp mắt và bảo hành lâu dài, bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi qua hotline.
Giá thành: 5.500.000 VND
Tag :
Bài viết trước : Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09
Bài viết sau : Bàn ghế ăn gỗ Sồi giá rẻ BA11
Bộ bàn ghế ăn
Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09
Bộ bàn ăn gỗ có kính kiểu dáng sang trọng được làm từ chất liệu gỗ sồi Nga - là ...
Liên hệ
Bộ bàn ghế ăn bằng gỗ sang trọng BA12
Bộ bàn ghế ăn bằng gỗ sang trọng được làm từ gỗ sồi Nga tự nhiên nhập khẩu cao cấp. ...
Liên hệ
Bộ bàn ăn hiện đại gỗ Sồi BA06
Bộ bàn ăn hiện đại gỗ sồi Nga màu sáng cao cấp với thiết kế mang đầy nét tinh tế, ...
Liên hệ
Bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính BA05
Bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính được bố trí 6 ghế ngồi cũng một bàn ăn hình chữ nhật ...
Liên hệ
Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình BA14
Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình bao gồm một bàn ăn dài có mặt kính và 6 ghế ...
Liên hệ
Bộ bàn ghế ăn gỗ Sồi Nga BA02
Bộ bàn ghế ăn gỗ sồi Nga tạo nên không gian sang trọng, đẳng cấp cho phòng bếp của bạn ...
Liên hệ

markdown:
# Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp BA10
Thông tin sản phẩm
Giá bán : Liên hệ
Mã sản phẩm : BA10
Bảo hành : 36 tháng
Vận chuyển và lắp đặt: : Miễn phí
[Mua hàng](14004) [Giỏ hàng](http://noithatthanhlong.com.vn/gio-hang/)Đã cập nhật vào giỏ hàng [
0968.69.45.86
](tel:0968694586) **Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp** chắc chăn sẽ là mẫu bàn ăn phù hợp nhất cho những khách hàng yêu thích phong cách độc đáo, ấn tượng. Thiết kế nội thất gỗ BA10 hoàn hảo đến từng chi tiết có sự kết hợp giữa chất liệu, màu sắc và kiểu dáng nổi bật mang đến không gian nhà bếp tiện nghi và sang trọng.
Các đường nét góc cạnh rõ ràng, họa tiết thanh lịch mà vẫn nổi bật. Màu sắc tự nhiên hướng đến sự hài hòa về không gian, mẫu bàn ăn gỗ này chắc chắn sẽ đáp ứng mọi nhu cầu sử dụng của bạn.
Thiết kế mẫu bàn ghế ăn gỗ đẹp bao gồm 6 ghế ngồi cùng phần dựa lưng cao giúp bạn có được tư thế thoải mái nhất khi dùng bữa.
**Mẫu bộ bàn ăn gỗ đẹp** có chiều dài rộng rãi, tiện lợi để được nhiều món ăn, thích hợp cho bữa ăn hàng ngày, bữa tiệc nhỏ gia đình hay cả những buổi tiếp khách.
Bộ bàn ghế ăn gỗ đẹp
**Thông số chi tiết bộ bàn ăn gỗ đẹp BA10**
– Gồm 6 ghế
– Kích thước bàn: 160 x 80cm
– Mặt kính dày 10mm
– Chất liệu: gỗ sồi nga
– Kích thước bàn, ghế, số lượng ghế, chất liệu gỗ của sản phẩm có thể thay đổi theo nhu cầu của khách hàng. Để nhận được báo giá rẻ bộ bàn ăn gỗ đẹp mắt và bảo hành lâu dài, bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi qua hotline.
**Giá thành: 5.500.000 VND**
##### Tag :
Bài viết trước :
[Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-an-go-co-kinh-sang-trong-ba09/)
Bài viết sau :
[Bàn ghế ăn gỗ Sồi giá rẻ BA11](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/ban-ghe-an-go-soi-gia-re-ba11/)
[Bộ bàn ghế ăn](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/) [](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-an-go-co-kinh-sang-trong-ba09/)
![Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09 Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/bo-ban-an-go-co-kinh-sang-trong-250x200.jpg)
[Bộ bàn ăn gỗ có kính sang trọng BA09](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-an-go-co-kinh-sang-trong-ba09/)
Bộ bàn ăn gỗ có kính kiểu dáng sang trọng được làm từ chất liệu gỗ sồi Nga - là ...
Liên hệ
[](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-bang-go-sang-trong-ba12/)
![Bộ bàn ghế ăn bằng gỗ sang trọng BA12 bộ bàn ghế ăn bằng gỗ đẹp sang trọng](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/bo-ban-ghe-an-bang-go-250x200.jpg)
[Bộ bàn ghế ăn bằng gỗ sang trọng BA12](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-bang-go-sang-trong-ba12/)
Bộ bàn ghế ăn bằng gỗ sang trọng được làm từ gỗ sồi Nga tự nhiên nhập khẩu cao cấp. ...
Liên hệ
[](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-an-hien-dai-go-soi-ba06/)
![Bộ bàn ăn hiện đại gỗ Sồi BA06 Bộ bàn ăn hiện đại gỗ Sồi sang trọng giá rẻ](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/bo-ban-an-hien-dai-go-soi-250x200.jpg)
[Bộ bàn ăn hiện đại gỗ Sồi BA06](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-an-hien-dai-go-soi-ba06/)
Bộ bàn ăn hiện đại gỗ sồi Nga màu sáng cao cấp với thiết kế mang đầy nét tinh tế, ...
Liên hệ
[](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-dep-mat-kinh-ba05/)
![Bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính BA05 bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính BA05](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/bo-ban-ghe-an-dep-mat-kinh-250x200.jpg)
[Bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính BA05](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-dep-mat-kinh-ba05/)
Bộ bàn ghế ăn đẹp mặt kính được bố trí 6 ghế ngồi cũng một bàn ăn hình chữ nhật ...
Liên hệ
[](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/ban-ghe-an-bang-go-cho-gia-dinh-ba14/)
![Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình BA14 Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình BA14](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/ban-ghe-an-bang-go-cho-gia-dinh-ba14-250x200.jpg)
[Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình BA14](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/ban-ghe-an-bang-go-cho-gia-dinh-ba14/)
Bàn ghế ăn bằng gỗ cho gia đình bao gồm một bàn ăn dài có mặt kính và 6 ghế ...
Liên hệ
[](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-go-soi-nga-ba02/)
![Bộ bàn ghế ăn gỗ Sồi Nga BA02 Bộ bàn ghế ăn gỗ Sồi Nga BA02](http://noithatthanhlong.com.vn/wp-content/uploads/bo-ban-ghe-an-go-soi-nga-250x200.jpg)
[Bộ bàn ghế ăn gỗ Sồi Nga BA02](http://noithatthanhlong.com.vn/bo-ban-an/bo-ban-ghe-an-go-soi-nga-ba02/)
Bộ bàn ghế ăn gỗ sồi Nga tạo nên không gian sang trọng, đẳng cấp cho phòng bếp của bạn ...
Liên hệ

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate


text:
Trang chủ | Chưng cư cao cấp Ciputra
Tên công trình: Nội thất chưng cư cao cấp
Chủ đầu tư: Cô Sơn
Địa điểm: P1407 - P1 Ciputra
Ngày hoàn thành: Tháng 10/2010
Tên công trình: Nội thất chưng cư cao cấp
Chủ đầu tư: Cô Sơn
Địa điểm: P1407 - P1 Ciputra
Ngày hoàn thành: Tháng 10/2010

markdown: [Trang chủ ]()| Chưng cư cao cấp Ciputra **Tên công trình:** Nội thất chưng cư cao cấp **Chủ đầu tư:** Cô Sơn **Địa điểm:** P1407 - P1 Ciputra **Ngày hoàn thành:** Tháng 10/2010 **Tên công trình:** Nội thất chưng cư cao cấp **Chủ đầu tư:** Cô Sơn **Địa điểm:** P1407 - P1 Ciputra **Ngày hoàn thành:** Tháng 10/2010

Server: Apache


text:
Trang chủ |
Tủ giày gỗ công nghiệp M7
Tủ giày gỗ công nghiệp M7
MS:
Trạng thái: Còn hàng
Liên hệ
Lượt mua:
Liên hệ: 0964 51 11 66 - 0963386142
Tủ giầy gỗ công nghiệp: Mẫu tủ để giầy hiện đại, sang trọng. Tủ giầy đẹp thiết kế xinh dành cho nhà bạn. Mầu sắc đơn giản phù hợp với mọi không gian nội thất. Hãy trải nghiệm và khám phá cùng Nội thất Xline

markdown:
[Trang chủ](http://noithatxline.vn/)|
# Tủ giày gỗ công nghiệp M7
Tủ giày gỗ công nghiệp M7
MS:
Trạng thái: Còn hàng
Liên hệ
Lượt mua:
Liên hệ: 0964 51 11 66 - 0963386142
Tủ giầy gỗ công nghiệp: Mẫu tủ để giầy hiện đại, sang trọng.
[ thiết kế xinh dành cho nhà bạn. Mầu sắc đơn giản phù hợp với mọi không gian nội thất. Hãy trải nghiệm và khám phá cùng Nội thất XlineTủ giầy đẹp](http://noithatxline.vn/tu-giay)
[THÔNG SỐ KĨ THUẬT](javascript:void();) / [BÌNH LUẬN](javascript:void();)
|Màu sắc||nâu|
|Chất liệu||Gỗ công nghiệp veneer|
|Kích thước sản phẩm||800x950x350|
|Bảo hành||1 năm|
|Thông tin khác|


text:
- Lớp học
- Sơ cấp
- Trung cấp
- Thời Khóa Biểu Luyện thi N2, N3, N4, N5
- そうまとめポイント２０(Ôn Ngữ Pháp Sơ C)
- 173 mẫu ngữ pháp N2&N3
- N3_Ngữ Pháp (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N3_Từ Vựng (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N3_Hán tự (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N3_Bài Đọc (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N3_Luyện Nghe (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N2_Ngữ Pháp (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N2_Từ Vựng (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N2_Hán tự (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N2_Bài Đọc (G.Trình: 日本語総まとめ)
- N2_Luyện nghe (G.Trình: 日本語総まとめ)
- Ôn tập
- Hán tự
- Luyện nghe
- Luyện đọc
- Hội thoại
- Trắc nghiệm
- Ngoại Khóa

markdown:
[Lớp học](#) [Sơ cấp](#) [Trung cấp](#) [Thời Khóa Biểu Luyện thi N2, N3, N4, N5](index.php?p=chitietbai&id=186) [そうまとめポイント２０(Ôn Ngữ Pháp Sơ C)](index.php?p=loaibai&idl=158) [173 mẫu ngữ pháp N2&N3](index.php?p=chitietbai&id=1766) [N3_Ngữ Pháp (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=161) [N3_Từ Vựng (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=162) [N3_Hán tự (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=163) [N3_Bài Đọc (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=164) [N3_Luyện Nghe (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=165) [N2_Ngữ Pháp (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=166) [N2_Từ Vựng (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=167) [N2_Hán tự (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=168) [N2_Bài Đọc (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=169) [N2_Luyện nghe (G.Trình: 日本語総まとめ)](index.php?p=loaibai&idl=170)
-
[Ôn tập](index.php?p=loaibai&idl=45) [Hán tự](#) [Luyện nghe](#) [Luyện đọc](#) [Hội thoại](#) [Trắc nghiệm](#) [Ngoại Khóa](#)

Server: Apache/2.4.27 (Ubuntu)

Set-Cookie: count=BeHanh


text:
과정 @과정 H
📍 Xã Khánh Hồng, H. Yên Khánh Tỉnh Ninh Bình. Việt Nam 👤
♡
💭
🎥
279
Follow @hoot_app
Tweet
Tags
✂📋
► H - 과정 과정
00:12 @263347860845727
📍 Xã Khánh Hồng, H. Yên Khánh Tỉnh Ninh Bình. Việt Nam 👤
1
♡
0
💭
0
🎥
279
recorded 1 year ago
HOOT!
Try the new player
Please login with twitter or facebook to comment 🙌👯🎉
♡
😍Send hearts😘
Get Hoot on your phone
open

Set-Cookie: session=eyJfcGVybWFuZW50Ijp0cnVlfQ.DoUEew.pujlcftW6EnVCVkGDSaSZVMJNg0; Expires=Sat, 29-Dec-2018 10:14:19 GMT; HttpOnly; Path=/


text:
Nguyễn Quang Hưng(*)
Nguồn: Tạp chí Triết học, số 7 (158), tháng 7 - 2004
Chính sách cấm đạo của triều Nguyễn đã để lại những hậu quả nặng nề đối với xã hội Việt Nam thế kỷ XIX. Nguyên nhân chủ yếu của nó, xét về mặt văn hoá - chính trị và tôn giáo là do: 1) Sự khác biệt giữa Công giáo và Nho giáo; 2) Những bất đồng của Nguyễn Ánh với Công giáo trong “vấn đề nghi lễ”; 3) Sự xung khắc của Minh Mạng với tôn giáo này cũng ở “vấn đề nghi lễ”.
Có thể nói, chính sách cấm đạo của triều Nguyễn là một sai lầm khó tránh khỏi, bởi nó khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa các tín đồ Công giáo với những người ngoài đạo.
Ảnh minh họa
Chính sách cấm đạo của triều Nguyễn đã để lại hậu quả nặng nề đối với xã hội Việt Nam thế kỷ XIX, làm cho quan hệ giữa người công giáo và cộng đồng Việt Nam còn lại thêm xa cách và là một trong những nguyên cớ để Pháp xâm lược nước ta. Nguyên nhân của chính sách này rất đa dạng, trong đó phải kể tới những căn nguyên chính trị-xã hội, tức mối quan hệ giữa sự truyền giáo với chủ nghĩa thực dân, cũng như sự can dự của các thừa sai và giáo dân với các biến cố chính trị chống lại triều đình. Quan hệ của các thừa sai với Lê Văn Duyệt, vị quan có xung khắc với Minh Mạng hay sự liên hệ của Marchand (Cố Du) với cuộc khởi nghĩa của Lê Văn Khôi là những ví dụ. Ngoài ra ta cũng cần phải kể tới những nguyên nhân từ phía Giáo hội Công giáo khi đó không hoà nhập với văn hoá bản địa, coi Nho, Phật và Lão giáo như những tà thuyết.
Sự chế ước của những lý do chính trị-xã hội trên đối với chính sách cấm đạo của Minh Mạng là điều hiển nhiên. Cấm đạo được coi là một biện pháp đảm bảo an ninh và chủ quyền đất nước. Nhưng thật phiến diện nếu ta không tính đến những lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo trong chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn, điều mà tới nay giới nghiên cứu còn ít quan tâm. Tuy nhiên, vạch ra những lý do văn hoá-chính trị và tôn giáo trong chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn nói riêng, xung đột văn hoá-tư tưởng Đông-Tây do việc truyền bá Công giáo nói chung, là một vấn đề lớn, đòi hỏi nhiều nghiên cứu công phu. Bài viết này là khảo cứu bước đầu lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo trong chính sách cấm đạo của Minh Mạng.
1. Sự khác biệt giữa Công giáo và Nho giáo
Tác động của những lý do văn hoá-tôn giáo và văn hoá-chính trị đối với chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn hiện chưa được giới nghiên cứu đánh giá đúng mức, vì các nhà nghiên cứu chỉ đề cập đến tính chất văn hoá-tôn giáo của "vấn đề nghi lễ". Nói một cách giản lược, thì đây là vấn đề khác biệt giữa Nho giáo và Công giáo trong các quan niệm về lễ nghi, tập tục và giá trị xã hội. Từ khi du nhập, Công giáo làm đảo lộn nhiều chuẩn mực giá trị các quan hệ xã hội cơ bản của xã hội Khổng giáo. Xã hội Khổng giáo dựa trên nền tảng của ba mối quan hệ xã hội chính, đó là vua-tôi, vợ-chồng và cha mẹ-con cái. Các vua dưới triều Nguyễn tự xưng là "Thiên tử", là biểu tượng của quốc gia, nên trung với vua đồng thời cũng là trung với nước. Ngược lại, bất trung với vua sẽ bị khép vào tội phản quốc. Chính sự gắn kết giữa trung quân với ái quốc khiến một số nhà Nho không phân biệt được rằng trong lịch sử dân tộc từng có những vị vua phản quốc, nên đã trung quân một cách mù quáng.
Trong mối quan hệ vợ chồng, Nho giáo đề cao những phẩm tiết công, dung, ngôn và hạnh của người phụ nữ. Nam giới được ưu tiên trong việc thừa kế tài sản trong gia đình và giữ trọng trách chính trong việc thờ cúng tổ tiên.[1] Vị thế của người phụ nữ, người vợ không thể đặt ngang bằng với người chồng. Một người phụ nữ mẫu mực phải "tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử".
Trong quan hệ giữa bố mẹ và con cái, Nho giáo đề cao chữ hiếu. Khổng Tử từng nói: "nếu như đối với cha mẹ mà không kính thì sự săn sóc đối với cha mẹ có khác gì đối với việc săn sóc nuôi nấng chó ngựa?". Hiếu với tổ tiên, với ông bà đã khuất, hiếu với bố mẹ thể hiện sự thảo kính đối với bề trên, được coi là phẩm cách thứ hai, sau trung với vua. Nếu như bất trung với vua bị coi là tội phản quốc thì việc bất hiếu với tổ tiên bị coi là vô đạo, một trọng tội nặng theo quan niệm của Nho giáo.
Những giá trị, chuẩn mực đạo đức-chính trị căn bản trên đây của Nho giáo bất đồng với hệ giá trị Công giáo. Người Công giáo tin vào Đức Chúa trời, một sức mạnh vạn năng, siêu trần thế, trong khi quan niệm tôn giáo tín ngưỡng truyền thống người Việt không hoàn toàn tách biệt giữa các lực lượng siêu nhiên và trần thế.[2] Trong khi trung quân là khí tiết quan trọng nhất của một nhà Nho, thì người công giáo lại coi Jesus Christ là đối tượng duy nhất của đức tin. Tuy chủ trương sống tốt đời đẹp đạo, kính Chúa, nhưng vẫn phục tùng hoàng đế, nhưng rõ ràng trong đời sống tinh thần, tình cảm của người công giáo, vị trí của hoàng đế bị đặt xuống hàng thứ hai so với Đấng cứu thế. Đây là một trong những lý do mà các chúa Trịnh, Nguyễn và Tây Sơn không thiện cảm với công giáo. Năm 1663 chúa Nguyễn Hiền Vương từng nói: "Ta là chúa Đàng Trong. Các thần dân chịu sự cai trị của ta chứ không phải của Chúa Trời" và ra lệnh chém đầu một người công giáo tên là Phaolô sau khi người này nói với chúa rằng trước hết ông ta là tín đồ của Chúa trời, sau đó mới là thần dân của chúa.[3]
Bên cạnh đó, việc người công giáo trước Công Đồng Vatican II (1962-1965) không được Toà thánh cho phép thờ cúng tổ tiên, đã gây ra nhiều bất bình từ phía người không công giáo.[4] Kinh thánh cũng từng dạy người công giáo lòng thảo kính cha mẹ, nhưng người công giáo thể hiện tình cảm này dưới một hình thức khác với quan niệm truyền thống của người Việt. Công giáo còn chủ trương chế độ một vợ một chồng, nam nữ bình đẳng. Nhìn chung, địa vị của người phụ nữ trong quan niệm Công giáo vốn chịu ảnh hưởng của văn hoá châu Âu được giải phóng hơn so với trong quan niệm Nho giáo, vv... Xét theo nhiều góc độ thì sự khác biệt, thậm chí xung khắc giữa Công giáo và Nho giáo là điều dễ hiểu. Vào thế kỷ XIX, đó là sự khác biệt giữa một văn hoá trên đà mang tính quốc tế với một nền văn hoá mang tính khu vực, giữa nền văn hoá-tư tưởng Tây phương với một nền văn hoá-tư tưởng tiêu biểu Đông phương. Đó còn là sự khác biệt giữa một tôn giáo có tham vọng mở rộng nước trời ra toàn thế giới với một tư tưởng hệ chính thống của một quốc gia có chủ quyền.
2. Bất đồng của Nguyễn Ánh-Gia Long với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" - tiền đề của chính sách cấm đạo ở Minh Mạng
"Vấn đề nghi lễ" xuất hiện ngay từ khi Công giáo được truyền bá vào Việt Nam và là một trong những nguyên nhân cho các cuộc cấm đạo dưới thời Trịnh-Nguyễn và Tây Sơn thế kỷ XVII-XVIII. Alexandre de Rhodes kể lại một chỉ dụ của Trịnh Tráng (1623-1657) cấm các thừa sai châu Âu truyền đạo. "Đạo nào (hở các ngươi) các ngươi giảng trong nước ta? Các ngươi truyền cho thần dân ta chỉ được lấy một vợ mà ta thì muốn có nhiều để sinh nhiều con trung thành với ta. Từ nay các ngươi hãy gạt đi đừng giảng đạo đó nữa."[5] Năm 1785, anh em Tây Sơn cũng đã ban hành một chỉ dụ cấm đạo như sau: "Nay ta muốn loại khỏi đất nước ta một tôn giáo của châu Âu (...) Một tôn giáo không nhìn nhận cha, không nhìn nhận vua; không thờ kính thần linh; suốt đêm, đọc kinh đọc sách (...) vô công nhàn rỗi, không làm gì cả để sản xuất và tích luỹ."[6]
Vì quá sùng Nho nên các vua triều Nguyễn xung khắc với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" hơn các chúa Trịnh, Nguyễn và anh em nhà Tây Sơn.[7] Nguyễn Ánh từ trước khi lên ngôi vua năm 1802 đã tỏ ra không chấp nhận Công giáo về "vấn đề nghi lễ". Ông thường nói: "Đạo này hay lắm nhưng không theo được" mỗi khi Giám mục Pigneau de Behaine đề nghị ông rửa tội. Trong câu trả lời đầy vẻ lịch sự kiểu Á châu đó chứa đựng sự bất đồng lớn của vị chúa Nguyễn đối với Công giáo. Các thừa sai châu Âu không hài lòng việc ông tuy tỏ ra hàm ơn người công giáo, nhưng trong thâm tâm vẫn không thiện cảm với tôn giáo này. Có lần Nguyễn Ánh nói với các thừa sai: "Đạo của các Cha hay lắm, nhưng khắt khe quá nên chả ai theo được. Tôi không thể chỉ lấy mỗi một vợ." Thừa sai Pháp Louvet cho rằng Nguyễn Ánh cả đời có mặc cảm với Công giáo.[8] Một thừa sai Pháp khác Le Labousse ngay từ năm 1792 đã tin rằng "không bao giờ nhà vua sẽ theo Kitô giáo, một tôn giáo mà ông biết khá rõ. Ông thích châm chọc và diễu cợt nhiều điểm trong giáo lý Công giáo, nhưng không bao giờ nói trước mặt Giám mục Pigneau."[9] Buttinger cũng nhận xét: "giữa thái độ thù ghét một cách thụ động đối với Công giáo của Gia Long với những biện pháp đặt Công giáo ra ngoài vòng pháp luật của Minh Mạng không có sự khác nhau nhiều."[10]
Vì hàm ơn Pigneau và người Pháp nên Nguyễn Ánh không thể hiện quan điểm chống Công giáo một cách công khai. Có nhiều câu chuyện về sự từ chối "lịch sự" của Nguyễn Ánh đối với người công giáo. Chẳng hạn, ở một số vùng Nam Bộ có lệ đầu năm dân chúng quyên góp để tu sửa đền chùa và lễ hội cầu Trời ban cho dân làng năm mới được may mắn. Dân công giáo không chịu quyên góp vì cho những lễ hội đó là dị đoan. Các quan không chịu, tâu lên Nguyễn Ánh. Dân công giáo cũng mong sự che chở của Giám mục nên Pigneau bèn cho tổ chức lễ cầu nguyện riêng, coi đó như một hình thức tham gia của người công giáo. Nhưng các quan vẫn không chịu và đề nghị Nguyễn Ánh phân xử. Nguyễn Ánh bèn "đá quả bóng" cho cho các quan trong triều. Cuộc họp của các quan mà phần đông là người không công giáo giải quyết một cách chóng vánh, buộc người công giáo cũng phải đóng góp không có ngoại lệ, bởi đây là truyền thống của quốc gia.[11] Không phải là cường điệu khi Buttinger cho rằng "nhà lãnh đạo Quang Trung của Tây Sơn còn khoan dung với Công giáo hơn cả Nguyễn Ánh."[12]
Xung khắc của Nguyễn Ánh với Công giáo không dừng lại bởi quan niệm chế độ một vợ một chồng mà Công giáo chủ trương,[13] mà còn ở nhiều nghi lễ khác của Công giáo khác biệt với những quan niệm Khổng giáo, đặc biệt trong việc người Công giáo không thờ cúng tổ tiên. Ông tranh luận với Pigneau về đề tài này. Pigneau cho rằng tổ tiên trên thực tế không tồn tại, do vậy không cần thờ cúng. Theo Nguyễn Ánh, thờ cúng tổ tiên biểu thị sự tôn kính, hiếu thảo của con cháu đối với ông bà, sự thành kính của người đang sống đối với những người đã khuất trong gia đình nhà Nguyễn, do vậy cần được coi trọng. Nguyễn Ánh đồng ý với Pigneau rằng ở Việt Nam còn nhiều mê tín dị đoan cần phê phán, nhưng dứt khoát không chấp nhận việc người công giáo không thờ cúng tổ tiên. Ngay cả khi còn cần đến sự giúp đỡ của Pigneau, vị vua sáng lập triều Nguyễn đã dứt khoát, không thỏa hiệp với người công giáo trong "vấn đề nghi lễ".[14]
Xung khắc của Nguyễn Ánh với Công giáo trở nên trầm trọng từ khi Hoàng tử Cảnh từ Pháp về. Trong lễ sinh nhật năm 1797, hoàng tử Cảnh đã không chịu quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên nhà Nguyễn. Trước mặt vua cha và các quan, hoàng tử nói rằng thà chịu chém đầu hơn là vâng lời vua cha quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên. Điều này làm cho Nguyễn Ánh bị tổn thương nghiêm trọng. Nó cho thấy, quan niệm Nho giáo về tinh thần trung quân với vua và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ (chí ít là theo quan niệm Nho giáo) bị đe doạ trước sự truyền bá của Công giáo. Nguyễn Ánh không quên sự kiện này và nhận ra rằng con trai cả của ông do ảnh hưởng của Công giáo và văn hoá Âu châu mà giữ khoảng cách với gia tộc nhà Nguyễn. Nhà vua "đau khổ, tủi nhục và tức giận, vứt bỏ phẩm phục, mũ miện, nói rằng ông là một người cha bất hạnh."[15] Chúng ta không dám chắc, nếu giả sử không chết sớm thì liệu vị hoàng tử này có được nối ngôi hay không.
Điều Nguyễn Ánh-Gia Long lo ngại chính là sự cách ly của dân công giáo với cộng đồng người Việt. Ông thực tâm muốn người công giáo, những người từng giúp ông nhiều trong cuộc chiến chống Tây Sơn, hoà nhập với cộng đồng Việt Nam. Ông lo rằng, cộng đồng người công giáo được tổ chức theo kiểu giáo xứ, giáo phận, quy tụ với nhau, tồn tại chả khác gì một "quốc gia riêng" trong lòng đất nước Việt Nam. Đây có thể là một mầm mống gây bất ổn chính trị. Như vậy, "vấn đề nghi lễ" cùng với việc triều Nguyễn xây dựng Nho giáo trở thành quốc giáo, đã không chỉ mang tính văn hoá-tín ngưỡng, mà còn bao hàm cả khía cạnh chính trị-xã hội. Có thể vì lẽ này nên trong Hiệp ước Vécxây năm 1787 không có điều khoản nào đề cập tới sự truyền giáo.[16]
Sự phản kháng của Gia Long đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" được thể hiện khá rõ trong "Điều lệ hương đảng" ban hành năm Giáp Tý 1804: "Lại như đạo Gia Tô là tôn giáo nước khác truyền vào nước ta, bịa đặt ra thuyết thiên đường địa ngục khiến kẻ ngu phu ngu phụ chạy vạy như điên, tiêm nhiễm thành quen, mê mà không biết. Từ nay về sau, dân các tổng xã nào có nhà thờ Gia Tô đổ nát thì phải đưa đơn trình quan trấn mới được tu bổ, dựng nhà thờ mới thì đều cấm. Những điều trên này đều là nên cố đổi tệ cũ, kính giữ giáo điều. Nếu cứ quen theo thói làng, can phạm phép nước, có người phát giác thì xã trưởng phải đồ lưu đi viễn châu, dân hạng, nặng thì sung dịch phu, nhẹ thì xử roi hay trượng, để bớt tổn phí cho dân, mà giữ phong tục thuần hậu)."[17]
Mặc dù có những bất đồng, nhưng nhìn chung Công giáo được hưởng thanh bình dưới thời Gia Long.
3. "Vấn đề nghi lễ" và chính sách cấm đạo của Minh Mạng
Sự xung khắc của Minh Mạng đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" còn quyết liệt hơn so với Gia Long bởi hai lý do sau. Thứ nhất, là người am hiểu và sùng Nho, Minh Mạng đặc biệt quan tâm tới Nho học và hệ thống thi cử, mở thêm thi đình là hình thức thi cao nhất của triều đình mà vua trực tiếp ra đề bài. Nho giáo vốn được coi là quốc giáo dưới thời Gia Long, giờ đây lại càng được coi trọng và củng cố. Về phương diện này, nếu Gia Long là người có công thống nhất đất nước cả về phương diện lãnh thổ, chính trị và hành chính sau mấy trăm năm chia cắt, ổn định tình hình chính trị đất nước sau mấy chục năm nội chiến, đặt nền móng cho sự xây dựng một nhà nước phong kiến quân chủ chuyên chế, phỏng theo mô hình Trung Hoa, thì Minh Mạng là người củng cố, đưa nhà nước ấy phát triển đến đỉnh cao. Thứ hai, bản thân Minh Mạng không trực tiếp chịu hàm ơn của Pigneau và người công giáo như cha mình, nên không bị ràng buộc bởi quan hệ nào cả, có thể rảnh tay trong việc ban hành chính sách của mình.
Là người có tính cách mạnh mẽ và quyết đoán, từ khi chưa lên ngôi, hoàng tử Đảm (tức Minh Mạng sau này) đã không thiện tình với Công giáo. Ông ca ngợi sự cấm đạo ở Nhật Bản. Phương châm của ông là một nước có hai tôn giáo là không tốt.[18] Việc Lê Văn Duyệt và người công giáo hữu hảo với nhau tựa như một thách đố đối với vị vua trẻ tuổi này. Tuy nhiên, phần vì chưa có nguyên cớ, phần vì nể trọng Lê Văn Duyệt, cùng với những căn dặn trong di chúc của Gia Long là giữ hoà khí với các tôn giáo lớn như Phật giáo, Nho giáo và Công giáo, nên Minh Mạng chưa thể cấm đạo công khai trong những năm 1820.
Tuy nhiên, Minh Mạng đã không giấu diếm những bất đồng của mình đối với tôn giáo này. Vua đọc đoạn kể về tháp Babel trong Kinh Cựu ước và mỉa mai những tín điều của Kitô giáo.[19] Dịp Tết năm 1824 khi các thừa sai tới chúc Tết, vua trả lại quà của họ, một cử chỉ thường chỉ gặp khi quan hệ hai bên có vấn đề. Cũng Tết năm đó vua truyền lệnh cho một ông quan người công giáo trồng cây nêu trước nhà đón năm mới. Vị quan này đáp lại: Tâu Hoàng thượng, Đức tiên đế không bao giờ bắt ép hạ thần làm một điều như thế. Hạ thần sẵn lòng chịu phạt, nhưng sẽ không bao giờ trồng cây nêu. Điều đó thực như một gáo nước lạnh đối với Minh Mạng, nhưng ông vẫn kiềm chế được và nói: "Ta mến khanh nên không trừng phạt khanh. Nhưng khanh nên biết rằng từ nay về sau các linh mục châu Âu sẽ không được vào nước của ta. Những ông đang ở trong nước thì không sao, nhưng ta không muốn các ông khác đến nữa. Hình như nước ta không phải là một nước lớn, một nước có văn hoá sao? Khanh làm ta hổ thẹn lúc khanh đi tìm những đạo trưởng Âu Tây."[20] Trước đó, vua làm ngơ trước việc một người em của mình đã cải biến một nhà thờ thành một sân khấu.
Chưa muốn công khai làm mếch lòng các thừa sai, Minh Mạng phong quan tước cho họ với hy vọng họ ngừng việc giảng đạo. Năm 1825, với lý do triều đình cần người phiên dịch, ông cho tập trung hết các thừa sai châu Âu lại, thực chất là để kiểm soát hoạt động của họ. Nội dung của chỉ thị này như sau: "Tà đạo Tây dương làm hại lòng người. Từ bấy lâu nay các tàu buôn Âu tây tới Việt Nam rồi để các thừa sai ở lại. Những kẻ này làm phù phép dân chúng, phá hoại phong tục. Đó không phải là mối nguy lớn cho nước ta sao? Vậy, ta truyền cấm những điều bậy bạ ấy để cho dân ta quay về chính đạo."[21] Với sự can thiệp của Lê Văn Duyệt, năm 1827 các thừa sai lại được tự do, nhưng những bất đồng của vị vua này với Công giáo không vì thế mà giảm đi.[22]
Sau cái chết của Lê Văn Duyệt, Minh Mạng có thể rảnh tay ban hành chính sách theo ý mình. Chúng ta thấy rõ sự xung khắc của triều Nguyễn với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" thể hiện ở chỉ dụ cấm đạo đầu tiên được ban hành năm 1833. "Đạo Gia tô nguyên từ người Tây dương đem vào truyền bá đã lâu, dân ngu phần nhiều bị mê hoặc mà không biết hối. Thử nghĩ: cái thuyết thiên đường, tóm lại chỉ đều là chuyện hoang đường, không có bằng chứng. Hơn nữa, không kính thần minh, chẳng thờ tiên tổ, rất trái với chính đạo. Thậm chí lập riêng nhà giảng, tụ tập nhiều người (...) Những việc trái luân lý, hại phong hoá, điều ấy kể ra còn nhiều, thực đã phạm đến pháp luật. Đạo ấy quy là tà thuật hơn đạo nào hết. Trong luật đã có điều cấm rõ ràng rồi."[23]
Những căn nguyên văn hoá-chính trị này của việc cấm đạo đã được Trần Trọng Kim nhấn mạnh. Vì Minh Mạng "tinh thâm Nho học, sùng đạo Khổng Mạnh, cho nên không ưa đạo mới, cho là một tả đạo lấy trời thánh ra mà làm mê hoặc lòng dân. Bởi vậy, ngài mới nghiêm cấm và trừng trị những người theo đạo Gia tô."[24] Song song với những biện pháp cưỡng chế, năm 1835, Minh Mạng ban hành "Mười huấn điều" để ngăn chặn dân chúng theo tà đạo. Nội dung của chúng tập trung vào việc tăng cường giáo dục dân chúng theo những chuẩn mực Nho giáo, bảo vệ thuần phong mỹ tục nước nhà trước nguy cơ lan rộng của tả đạo. Cả trong chỉ dụ cấm đạo được coi là nghiêm khắc nhất của Minh Mạng được ban hành năm đó, gắn liền với việc triều đình bắt được thừa sai Marchand (Cố Du) trong thành Phiên An sau khi dẹp xong cuộc nổi loạn của Lê Văn Khôi, thì "vấn đề nghi lễ" cũng vẫn được đề cập đến. "Định rõ điều lệ cấm chỉ tà giáo Tây dương. Tả phó đô ngự sử viện Đô sát Phan Bá Đạt tâu nói: "Tà giáo Tây dương làm say đắm lòng người, thực là một đạo kiệt liệt hơn hết trong các đạo dị đoan (...) Những địa phương mà bọn chúng (các đạo trưởng Tây dương-NQH) ở đều bị truyền bá tả đạo để mê hoặc lòng người, có quan hệ đến phong hoá không nhỏ. Kính xét trong thiên "Vương chế", Kinh Lễ có nói: "Theo tả đạo làm loạn, chính sự thì phải giết". Điều luật nước ta có nói: "Những thuật tả đạo, dị đoan, xui giục, mê hoặc nhân dân, kẻ đứng đầu thì bị giảo giam hậu". Thế thì tà giáo thực là theo đạo mà "Vương chế" không bao dong, mà xưa nay phải trừ bỏ hẳn. Nay xin tham bác châm chước theo Lễ và Luật, định rõ điều cấm, khiến cho người ta biết sự răn chừa, ngõ hầu mới dập tắt được dị đoan, giúp cho chính đạo lưu hành, mà thiên hạ cùng theo thói tốt."[25]
Hầu như trong mọi chỉ dụ cấm đạo quan trọng của Minh Mạng, vấn đề xung khắc giữa chính đạo (Nho giáo) và tà đạo (Công giáo) được đề cập, hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp.[26] Rõ ràng sự bất đồng của triều Nguyễn với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" luôn là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn tới chính sách cấm đạo. Càng về sau, trước nguy cơ xâm lược của Pháp thì những nguyên nhân chính trị càng nổi trội rõ, nhưng sự chế ước của những căn nguyên văn hoá-chính trị không hề giảm. Cả trong những chỉ dụ cấm đạo cuối cùng của Tự Đức khi Nam Kỳ trở thành chiến trường nước sôi lửa bỏng thì "vấn đề nghi lễ" vẫn được đề cập. Vấn đề tà đạo luôn là điểm khó nhất trong các cuộc thương lượng giữa triều đình Huế và Pháp, tuy rằng với sức mạnh quân sự, người Pháp đã buộc Tự Đức phải nhượng bộ vấn đề này trong các Hiệp ước 1862 và 1874.
Vì những căn nguyên trên đây, tuy chính sách cấm đạo của triều Nguyễn là một sai lầm bởi nó đào sâu thêm mâu thuẫn giữa người công giáo và người không công giáo, nhưng khó tránh khỏi. Nói cách khác, riêng những lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo này cũng có thể dẫn Minh Mạng (kể cả các vị vua sau đó) đến chỗ cấm đạo. Trần Trọng Kim cũng nhận thấy điều đó. "Phải biết rằng nước ta từ xưa đến nay, điều gì cũng theo Nho giáo, lấy tam cương ngũ thường làm căn bản cho sự ăn ở (...) Vậy con phải theo cha, tôi phải theo vua, ai trái với cái đạo ấy ra phải tội nặng, đáng chém giết (...) Vẫn biết rằng sự giết đạo là sự không lành, nhưng phải hiểu cái trí não người Việt Nam ta lúc bấy giờ, không rõ cái tông chỉ đạo Thiên chúa ra thế nào, cho nên dẫu không phải là vua Thánh Tổ (tức Minh Mạng-NQH) nữa, thì ông vua khác cũng không chắc đã tránh khỏi cái lỗi giết đạo ấy."[27]
Như vậy, chính sách cấm đạo của Minh Mạng là một sai lầm khó tránh khỏi. Xét về giáo lý, Nho giáo có thể chấp nhận hỗn dung với một tôn giáo khác, chẳng hạn với Phật giáo hay Lão giáo, nhưng nó không thể chấp nhận bị một tôn giáo khác đồng hoá, lấn át, trong khi đó thì Công giáo khi đó lại không chấp nhận bất cứ một sự hỗn dung nào với văn hoá-tôn giáo bản địa. Xét theo cách nhìn của Minh Mạng, người công giáo với việc coi Đức cứu thế Jesu Christ là đối tượng duy nhất của Đức tin, đã vi phạm, hay chí ít là không phải tuyệt đối trung quân. Họ đồng thời cũng vi phạm đạo hiếu, phẩm hạnh quan trọng nhất đối với một thành viên trong gia đình truyền thống người Việt.
Nhưng sự xung khắc trên đây giữa Nho giáo và Công giáo trong các quan niệm về chuẩn mực giá trị, cũng như sự ít hiểu biết của vua chúa Việt Nam khi đó về Công giáo mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều chính yếu ở đây là: uy quyền, sự hợp thức (legitimation) của nhà vua, của một triều đình cai trị quốc gia dựa trên nền tảng đạo đức-chính trị Nho giáo bị đe dọa trước sự lan rộng của tôn giáo mới này. Đây chính là khía cạnh chính trị của "vấn đề nghi lễ". Một triều đình được xây dựng trên nền tảng Nho giáo sẽ không còn tính hợp hiến nếu Việt Nam trở thành một quốc gia Kitô giáo, vì người Kitô hữu "hướng đức tin tới Chúa Trời và Jesu Christ, chứ không phải là vị Thiên tử ngồi trong cung điện và đòi hỏi bầy tôi phải tuyệt đối phục tùng. Đức tin mới này không tôn thờ Hoàng đế như một vị thần linh như trong Khổng giáo. Cả gia đình và tổ tiên với tư cách như là tế bào của quốc gia cũng mất đi ý nghĩa. Một quan niệm hoàn toàn mới xuất hiện, quan niệm hạ thấp trần thế, đề cao cuộc đời mới sau khi tạ thế. Điều này không hợp với suy nghĩ của giới quan lại Trung Hoa và Việt Nam."[28]
Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể rút ra hai kết luận sau:
Thứ nhất, "vấn đề nghi lễ" nảy sinh ngay từ khi Công giáo du nhập vào Việt Nam, và thực tế đã là một trong những nguyên nhân của các cuộc cấm đạo dưới thời Trịnh-Nguyễn và Tây Sơn thế kỷ XVII-XVIII. Sang thế kỷ XIX, với việc Gia Long, Minh Mạng coi Nho giáo là quốc giáo, xây dựng vương triều phỏng theo mô hình Trung Hoa, thì sự bất đồng giữa Nho giáo và Công giáo còn bao hàm cả khía cạnh chính trị. Đằng sau sự bất đồng giữa chính đạo và tà đạo còn là vấn đề sự hợp thức (legitimation) của nhà vua và cả một triều đình cai trị dựa trên các chuẩn mực Nho giáo bị đe dọa bởi sự truyền bá Công giáo. Riêng những lý do văn hoá-chính trị và tôn giáo này có thể dẫn Minh Mạng tới chỗ cấm đạo.
Thứ hai, chúng ta, mặt khác, cũng cần nhận thấy rằng người Việt Nam vốn có truyền thống khoan dung văn hoá và tôn giáo. Nho giáo không chấp nhận bị một tôn giáo khác đồng hoá, lấn át nó, nhưng có thể chấp nhận sự hỗn dung, chẳng hạn với Phật giáo và Lão giáo. Thêm vào đó, phần đông người công giáo Việt Nam có nguyện vọng kính Chúa và yêu nước. Nếu khi đó, cả triều Nguyễn và giáo hội Công giáo bớt cực đoan, mềm dẻo hơn trong ý thức hệ của mình, thì có thể mối quan hệ giữa Công giáo và dân tộc ở Việt Nam thế kỷ XIX đã diễn ra theo một triều hướng khác.
* Tiến sĩ triết học, Khoa triết học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội
[1] Người phụ nữ Việt Nam không đứng ngoài việc thờ cúng tổ tiên. Xem: Cadière, Về văn hoá tín ngưỡng truyền thống của người Việt. Tập I, NXB Văn hoá thông tin, Hà Nội, 1997, tr. 83. Bộ luật Hồng Đức cũng cho phép người phụ nữ được kế thừa một phần tài sản. Tuy nhiên, nam giới giữ trọng trách chủ đạo trong việc thờ cúng tổ tiên cũng như được ưu tiên trong việc thừa kế tài sản.
[2] Cadière đã nhận thấy sự khác biệt giữa tín ngưỡng truyền thống của người Việt với đức tin Kitô giáo của người châu Âu. "Người châu Âu, dẫu sùng đạo, thường vẫn không sống với Thượng đế của mình. Dân Annam, ngược lại, cho dẫu thuộc giai cấp nào đi nữa (...), đều cảm thấy mình tiếp xúc thường xuyên với các thần thánh trong thiên nhiên, những thần thánh luôn hoạt động cùng với loài người và đảm bảo sự thành công cho các nỗ lực của họ. Người Annam thấy mọi biến cố xảy đến, biến cố may và nhất là biến cố rủi, đều biểu hiện sự can thiệp của Thần thánh hay tổ tiên." L. Cadìere, sđd, tr. 90.
[3] Mạc Đường, Người Việt Nam thiên chúa giáo ở miền Nam nước ta từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19. Trong: Một số vần đề lịch sử đạo thiên chúa trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh, 1988, tr. 69. Anh em Tây Sơn cũng từng ban hành chỉ dụ cấm đạo với nội dung sau. "Từ khi các nước phương Tây lén lút đưa đạo của họ vào trong vương quốc này, ta tiếc rằng sự tôn thờ Đức Khổng Tử mỗi ngày mỗi giảm và hầu như đã hoàn toàn bị bỏ rơi, bởi tác hại bởi những lời lẽ lừa đảo và dụ dỗ của những người ngoại quốc đang thu hút lòng người và làm mê hoặc dân chúng bằng đủ mọi phương tiện bí hiểm, làm cho con người không còn sức kháng cự nữa. Thấy lòng dân bị say mê bởi một tôn giáo lừa đảo và khuynh loát, ta quyết hỗ trợ cho đạo lý tốt lành và chân thực của tiền nhân và các tiên đế, và triệt tiêu hoàn toàn tôn giáo xấu xa này." Louvet E.L., La Cochinchine religieuse, tome I, tr. 517. Trích theo: Trương Bá Cần, Công giáo Đàng Trong thời Giám mục Pigneau (1771-1799), TP Hồ Chí Minh, 1992, tr. 103-104. Chưa rõ sắc chỉ này được ban hành ở thời điểm nào.
[4] Bản thân Pigneau de Béhaine sau nhiều lần tranh luận với Nguyễn Ánh, cũng đã từng đề xuất xin Tòa thánh cho phép giáo dân Việt Nam được thờ cúng ông bà. Đáng tiếc là những đề xuất của Pigneau đã không được Tòa thánh chấp thuận. Tòa thánh giữ nguyên phán quyết của các sắc chỉ Orden Ex illa năm 1715 của Giáo hoàng Clement XI. và sắc chỉ Ex quo năm 1742 cùng sắc chỉ Omnium sollicitudo năm 1744 của Giáo hoàng Benedicto XIV. về vấn đề này. Xem thêm: Trương Bá Cần, Sđd, 1992, tr. 132-133.
[5] Alexandre de Rhodes, Lịch sử vương quóc Đàng Ngoài, bản dịch từ tiếng Pháp của Hồng Nhuệ, TP Hồ Chí Minh, 1994, tr. 74.
[6] Launay A., Histoire de la mission de Cochinchine, Documents historique, Tome III, Paris, 1925, tr. 119. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 104.
[7] Thêm vào đó trong "vấn đề nghi lễ" thì các thừa sai của Hội truyên giáo hải ngoại (MEP) và dòng Đa Minh cũng cực đoan hơn các thừa sai Dòng Tên nửa đầu thế kỷ XVII.
[8] Louvet L.E., Mrg. Adran, Paris, 1900, tr. 263. Trích theo: Phan Phát Huồn, Việt Nam giáo sử, Quyển I, Sài Gòn, 1958, tr. 168.
[9] Launay A., Histoire de la mission de la Cochinchine (1658-1823). Documents historiques, vol. III, Paris, 1925, tr. 222-223, và 283. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 135.
[10] Buttinger Joseph, The smaller dragon. A political history of Vietnam, New York, Washington, third printing, 1969, tr. 274.
[11] Về những bất đồng của Nguyễn Ánh đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ", xem thêm: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 130-137.
[12] Buttinger Joseph, Sđd, tr. 265.
[13] Xã hội Việt Nam khi đó khá phổ biến một người đàn ông có hai thậm chí ba vợ.
[14] Trong một bức thư tháng 8/1789 GM Pigneau trích dẫn đề nghị của Nguyễn Ánh về vấn đề này. "Nếu như một ngày nào đó nhiều vị quan trong triều trở thành người công giáo và không theo các nghi lễ truyền thống thì ông trở thành người đơn độc. Như vậy, uy thể của vương triều suy giảm. Do đó, ông muốn tất cả các quan, người công giáo cũng như không công giáo đều phải thờ cúng tổ tiên." Trương Bá Cần, Sđd, tr. 133.
[15] Thư của thừa sai La Labousse tháng 6/1792. Trong: Launay A., Histoire de la mission de la Cochinchine. Documents historiques, Vol. III, Paris, 1925, tr. 284. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 132.
[16] Đầu năm 1781 GM Pigneau bị đám sư sãi và quan lại trong trièu chỉ trích nhiều bởi mối quan hệ của ông với chúa Nguyễn. Biên bản cuộc họp của các quan ngày 2/8/1782 không chấp nhận tự do truyền đạo. Xem: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 81-82.
[17] Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhất kỷ. Tập III. NXB Sử học, Hà Nội, 1963, tr. 168-169. Đoạn trích này theo bản của thừa sai Louvet ghi lại có nội dung hơi khác. Xem: Louvet L.E., La Cochinchine Religiuese, vol. II, Paris, 1885, tr. 18-19. Trong sách này chúng tôi trích các chỉ dụ cấm đạo của triều Nguyễn phần lớn từ trong Đại nam thực lục chính biên.
[18] Tường trình của thừa sai Labartette lên Bộ trưởng Ngoại giao Pháp ngày 17-5-1819. Lưu trữ Hội truyền giáo hải ngoại (MEP). Tập 747. Dẫn theo Buttinger Joseph, Sđd, tr. 269.
[19] Xem Woodside Alexandre, Vietnam and the Chinese model, a Comparative Study of Vietnamese and Chinese government in the First Half of the Nineteenth Century, Harward University, Cambridge, Massachusetts and London, 1988, tr. 288. Đoạn kinh kể rằng ban đầu loài người trên thế gian đều sống ở một nơi, xuất phát từ cùng một dân tộc và giao tiếp với nhau bằng một ngôn ngữ thống nhất. Loài người đã chung sức xây một thành phố cao ngất trời xanh, gọi là tháp Babel, chạm cả với trời. Điều đó làm Chúa Trời nổi giận. Chúa Trời đã phá tháp, đồng thời đưa loài người rải khắp thế gian, làm cho họ đa dạng về dân tộc và ngôn ngữ. (Sat, 11,1-9).
[20] Phan Phát Huồn, Việt Nam giáo sử, tập I, Cứu thế tùng thư, Sài Gòn, 1958, tr. 200-201.
[21] Louvet, L.E., La Conchinchine religieuse, tome II, Libraire de la Sociéte Asiatique, Paris, 1885, tr. 41.. Văn bản của chỉ dụ này không thấy đề cập trong Đại nam thực lục chính biên.
[22] Giữa thế kỷ XIX khó có chuyện thoả hiệp giữa Công giáo và triều Nguyễn trong "vấn đề nghi lễ". Minh Mạng, một vị vua có nhiều tì thiếp và hàng trăm người con, khó có thể dung hợp được với quan niệm một vợ một chồng mà Công giáo chủ trương. Thêm vào đó, về phía Công giáo, Hội nghị tôn giáo của các thừa sai ở Trung, Nam Kỳ và Nam Vang năm 1841 ở Gò Thị ra quyết nghị cấm người công giáo trong hôn lễ không được thắp hương trước bàn thờ tổ tiên. Người công giáo cũng không được phép chọn "ngày lành tháng tốt" cho hôn lễ của mình, một thói lệ khá phổ biến trong dân chúng Việt Nam. Tất cả những điều trên bị coi là dị đoan. Metzler Josef, Die Synode in Indochina 1625-1934, Paderborn/ Muenchen/Zuerich, 1984, tr. 147.
[23] Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhị kỷ VII. Minh Mệnh năm thứ mười ba. Tập 9. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1964, tr. 235-236.
[24] Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng, 2003, tr. 417.
[25] Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhị kỷ XIII. Tập 17. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1966, tr. 243-244.
[26] Xem thêm các chỉ dụ cấm đạo tiếp theo của Minh Mạng trong Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhị kỷ, XVII. Tập 21, NXB KHXH, tr. 125-126.
[27] Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng, 2003, tr. 418.
[28] Dahm Bernhard, Kulturelle Traditionen und politische Entwicklung in Vietnam bis zum Ende der Kolonialzeit, Doc Lap Zentrum, Stuttgart, 1987, tr. 13.
Đã xem: 3190
Thời gian đăng: Thứ bảy - 29/08/2015 00:51
Người đăng:

markdown:
![ QC Shop](/uploads/banners/qc_shop.jpg)
**Nguyễn Quang Hưng(*)** **Nguồn: **Tạp chí Triết học, số 7 (158), tháng 7 - 2004
Chính sách cấm đạo của triều Nguyễn đã để lại những hậu quả nặng nề đối với xã hội Việt Nam thế kỷ XIX. Nguyên nhân chủ yếu của nó, xét về mặt văn hoá - chính trị và tôn giáo là do: 1) Sự khác biệt giữa Công giáo và Nho giáo; 2) Những bất đồng của Nguyễn Ánh với Công giáo trong “vấn đề nghi lễ”; 3) Sự xung khắc của Minh Mạng với tôn giáo này cũng ở “vấn đề nghi lễ”.
Có thể nói, chính sách cấm đạo của triều Nguyễn là một sai lầm khó tránh khỏi, bởi nó khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa các tín đồ Công giáo với những người ngoài đạo.
*Ảnh minh họa*
Chính sách cấm đạo của triều Nguyễn đã để lại hậu quả nặng nề đối với xã hội Việt Nam thế kỷ XIX, làm cho quan hệ giữa người công giáo và cộng đồng Việt Nam còn lại thêm xa cách và là một trong những nguyên cớ để Pháp xâm lược nước ta. Nguyên nhân của chính sách này rất đa dạng, trong đó phải kể tới những căn nguyên chính trị-xã hội, tức mối quan hệ giữa sự truyền giáo với chủ nghĩa thực dân, cũng như sự can dự của các thừa sai và giáo dân với các biến cố chính trị chống lại triều đình. Quan hệ của các thừa sai với Lê Văn Duyệt, vị quan có xung khắc với Minh Mạng hay sự liên hệ của Marchand (Cố Du) với cuộc khởi nghĩa của Lê Văn Khôi là những ví dụ. Ngoài ra ta cũng cần phải kể tới những nguyên nhân từ phía Giáo hội Công giáo khi đó không hoà nhập với văn hoá bản địa, coi Nho, Phật và Lão giáo như những tà thuyết.
Sự chế ước của những lý do chính trị-xã hội trên đối với chính sách cấm đạo của Minh Mạng là điều hiển nhiên. Cấm đạo được coi là một biện pháp đảm bảo an ninh và chủ quyền đất nước. Nhưng thật phiến diện nếu ta không tính đến những lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo trong chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn, điều mà tới nay giới nghiên cứu còn ít quan tâm. Tuy nhiên, vạch ra những lý do văn hoá-chính trị và tôn giáo trong chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn nói riêng, xung đột văn hoá-tư tưởng Đông-Tây do việc truyền bá Công giáo nói chung, là một vấn đề lớn, đòi hỏi nhiều nghiên cứu công phu. Bài viết này là khảo cứu bước đầu lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo trong chính sách cấm đạo của Minh Mạng.
__1. Sự khác biệt giữa Công giáo và Nho giáo __
Tác động của những lý do văn hoá-tôn giáo và văn hoá-chính trị đối với chính sách cấm đạo của các vua triều Nguyễn hiện chưa được giới nghiên cứu đánh giá đúng mức, vì các nhà nghiên cứu chỉ đề cập đến tính chất văn hoá-tôn giáo của "vấn đề nghi lễ". Nói một cách giản lược, thì đây là vấn đề khác biệt giữa Nho giáo và Công giáo trong các quan niệm về lễ nghi, tập tục và giá trị xã hội. Từ khi du nhập, Công giáo làm đảo lộn nhiều chuẩn mực giá trị các quan hệ xã hội cơ bản của xã hội Khổng giáo. Xã hội Khổng giáo dựa trên nền tảng của ba mối quan hệ xã hội chính, đó là vua-tôi, vợ-chồng và cha mẹ-con cái. Các vua dưới triều Nguyễn tự xưng là "Thiên tử", là biểu tượng của quốc gia, nên trung với vua đồng thời cũng là trung với nước. Ngược lại, bất trung với vua sẽ bị khép vào tội phản quốc. Chính sự gắn kết giữa
*trung quân* với *ái quốc* khiến một số nhà Nho không phân biệt được rằng trong lịch sử dân tộc từng có những vị vua phản quốc, nên đã trung quân một cách mù quáng.
Trong mối quan hệ vợ chồng, Nho giáo đề cao những phẩm tiết công, dung, ngôn và hạnh của người phụ nữ. Nam giới được ưu tiên trong việc thừa kế tài sản trong gia đình và giữ trọng trách chính trong việc thờ cúng tổ tiên.
[[1]](#_ftn2) Vị thế của người phụ nữ, người vợ không thể đặt ngang bằng với người chồng. Một người phụ nữ mẫu mực phải "tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử".
Trong quan hệ giữa bố mẹ và con cái, Nho giáo đề cao chữ hiếu. Khổng Tử từng nói: "nếu như đối với cha mẹ mà không kính thì sự săn sóc đối với cha mẹ có khác gì đối với việc săn sóc nuôi nấng chó ngựa?". Hiếu với tổ tiên, với ông bà đã khuất, hiếu với bố mẹ thể hiện sự thảo kính đối với bề trên, được coi là phẩm cách thứ hai, sau trung với vua. Nếu như bất trung với vua bị coi là tội phản quốc thì việc bất hiếu với tổ tiên bị coi là vô đạo, một trọng tội nặng theo quan niệm của Nho giáo.
Những giá trị, chuẩn mực đạo đức-chính trị căn bản trên đây của Nho giáo bất đồng với hệ giá trị Công giáo. Người Công giáo tin vào Đức Chúa trời, một sức mạnh vạn năng, siêu trần thế, trong khi quan niệm tôn giáo tín ngưỡng truyền thống người Việt không hoàn toàn tách biệt giữa các lực lượng siêu nhiên và trần thế.
[[2]](#_ftn3) Trong khi trung quân là khí tiết quan trọng nhất của một nhà Nho, thì người công giáo lại coi Jesus Christ là đối tượng duy nhất của đức tin. Tuy chủ trương sống tốt đời đẹp đạo, kính Chúa, nhưng vẫn phục tùng hoàng đế, nhưng rõ ràng trong đời sống tinh thần, tình cảm của người công giáo, vị trí của hoàng đế bị đặt xuống hàng thứ hai so với Đấng cứu thế. Đây là một trong những lý do mà các chúa Trịnh, Nguyễn và Tây Sơn không thiện cảm với công giáo. Năm 1663 chúa Nguyễn Hiền Vương từng nói: "Ta là chúa Đàng Trong. Các thần dân chịu sự cai trị của ta chứ không phải của Chúa Trời" và ra lệnh chém đầu một người công giáo tên là Phaolô sau khi người này nói với chúa rằng trước hết ông ta là tín đồ của Chúa trời, sau đó mới là thần dân của chúa. [[3]](#_ftn4)
Bên cạnh đó, việc người công giáo trước Công Đồng Vatican II (1962-1965) không được Toà thánh cho phép thờ cúng tổ tiên, đã gây ra nhiều bất bình từ phía người không công giáo.
[[4]](#_ftn5) Kinh thánh cũng từng dạy người công giáo lòng thảo kính cha mẹ, nhưng người công giáo thể hiện tình cảm này dưới một hình thức khác với quan niệm truyền thống của người Việt. Công giáo còn chủ trương chế độ một vợ một chồng, nam nữ bình đẳng. Nhìn chung, địa vị của người phụ nữ trong quan niệm Công giáo vốn chịu ảnh hưởng của văn hoá châu Âu được giải phóng hơn so với trong quan niệm Nho giáo, vv... Xét theo nhiều góc độ thì sự khác biệt, thậm chí xung khắc giữa Công giáo và Nho giáo là điều dễ hiểu. Vào thế kỷ XIX, đó là sự khác biệt giữa một văn hoá trên đà mang tính quốc tế với một nền văn hoá mang tính khu vực, giữa nền văn hoá-tư tưởng Tây phương với một nền văn hoá-tư tưởng tiêu biểu Đông phương. Đó còn là sự khác biệt giữa một tôn giáo có tham vọng mở rộng nước trời ra toàn thế giới với một tư tưởng hệ chính thống của một quốc gia có chủ quyền. __2. Bất đồng của Nguyễn Ánh-Gia Long với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" - tiền đề của chính sách cấm đạo ở Minh Mạng __
"Vấn đề nghi lễ" xuất hiện ngay từ khi Công giáo được truyền bá vào Việt Nam và là một trong những nguyên nhân cho các cuộc cấm đạo dưới thời Trịnh-Nguyễn và Tây Sơn thế kỷ XVII-XVIII. Alexandre de Rhodes kể lại một chỉ dụ của Trịnh Tráng (1623-1657) cấm các thừa sai châu Âu truyền đạo. "Đạo nào (hở các ngươi) các ngươi giảng trong nước ta? Các ngươi truyền cho thần dân ta chỉ được lấy một vợ mà ta thì muốn có nhiều để sinh nhiều con trung thành với ta. Từ nay các ngươi hãy gạt đi đừng giảng đạo đó nữa."
[[5]](#_ftn6) Năm 1785, anh em Tây Sơn cũng đã ban hành một chỉ dụ cấm đạo như sau: "Nay ta muốn loại khỏi đất nước ta một tôn giáo của châu Âu (...) Một tôn giáo không nhìn nhận cha, không nhìn nhận vua; không thờ kính thần linh; suốt đêm, đọc kinh đọc sách (...) vô công nhàn rỗi, không làm gì cả để sản xuất và tích luỹ." [[6]](#_ftn7)
Vì quá sùng Nho nên các vua triều Nguyễn xung khắc với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" hơn các chúa Trịnh, Nguyễn và anh em nhà Tây Sơn.
[[7]](#_ftn8) Nguyễn Ánh từ trước khi lên ngôi vua năm 1802 đã tỏ ra không chấp nhận Công giáo về "vấn đề nghi lễ". Ông thường nói: "Đạo này hay lắm nhưng không theo được" mỗi khi Giám mục Pigneau de Behaine đề nghị ông rửa tội. Trong câu trả lời đầy vẻ lịch sự kiểu Á châu đó chứa đựng sự bất đồng lớn của vị chúa Nguyễn đối với Công giáo. Các thừa sai châu Âu không hài lòng việc ông tuy tỏ ra hàm ơn người công giáo, nhưng trong thâm tâm vẫn không thiện cảm với tôn giáo này. Có lần Nguyễn Ánh nói với các thừa sai: "Đạo của các Cha hay lắm, nhưng khắt khe quá nên chả ai theo được. Tôi không thể chỉ lấy mỗi một vợ." Thừa sai Pháp Louvet cho rằng Nguyễn Ánh cả đời có mặc cảm với Công giáo. [[8]](#_ftn9) Một thừa sai Pháp khác Le Labousse ngay từ năm 1792 đã tin rằng "không bao giờ nhà vua sẽ theo Kitô giáo, một tôn giáo mà ông biết khá rõ. Ông thích châm chọc và diễu cợt nhiều điểm trong giáo lý Công giáo, nhưng không bao giờ nói trước mặt Giám mục Pigneau." [[9]](#_ftn10) Buttinger cũng nhận xét: "giữa thái độ thù ghét một cách thụ động đối với Công giáo của Gia Long với những biện pháp đặt Công giáo ra ngoài vòng pháp luật của Minh Mạng không có sự khác nhau nhiều." [[10]](#_ftn11)
Vì hàm ơn Pigneau và người Pháp nên Nguyễn Ánh không thể hiện quan điểm chống Công giáo một cách công khai. Có nhiều câu chuyện về sự từ chối "lịch sự" của Nguyễn Ánh đối với người công giáo. Chẳng hạn, ở một số vùng Nam Bộ có lệ đầu năm dân chúng quyên góp để tu sửa đền chùa và lễ hội cầu Trời ban cho dân làng năm mới được may mắn. Dân công giáo không chịu quyên góp vì cho những lễ hội đó là dị đoan. Các quan không chịu, tâu lên Nguyễn Ánh. Dân công giáo cũng mong sự che chở của Giám mục nên Pigneau bèn cho tổ chức lễ cầu nguyện riêng, coi đó như một hình thức tham gia của người công giáo. Nhưng các quan vẫn không chịu và đề nghị Nguyễn Ánh phân xử. Nguyễn Ánh bèn "đá quả bóng" cho cho các quan trong triều. Cuộc họp của các quan mà phần đông là người không công giáo giải quyết một cách chóng vánh, buộc người công giáo cũng phải đóng góp không có ngoại lệ, bởi đây là truyền thống của quốc gia.
[[11]](#_ftn12) Không phải là cường điệu khi Buttinger cho rằng "nhà lãnh đạo Quang Trung của Tây Sơn còn khoan dung với Công giáo hơn cả Nguyễn Ánh." [[12]](#_ftn13)
Xung khắc của Nguyễn Ánh với Công giáo không dừng lại bởi quan niệm chế độ một vợ một chồng mà Công giáo chủ trương,
[[13]](#_ftn14) mà còn ở nhiều nghi lễ khác của Công giáo khác biệt với những quan niệm Khổng giáo, đặc biệt trong việc người Công giáo không thờ cúng tổ tiên. Ông tranh luận với Pigneau về đề tài này. Pigneau cho rằng tổ tiên trên thực tế không tồn tại, do vậy không cần thờ cúng. Theo Nguyễn Ánh, thờ cúng tổ tiên biểu thị sự tôn kính, hiếu thảo của con cháu đối với ông bà, sự thành kính của người đang sống đối với những người đã khuất trong gia đình nhà Nguyễn, do vậy cần được coi trọng. Nguyễn Ánh đồng ý với Pigneau rằng ở Việt Nam còn nhiều mê tín dị đoan cần phê phán, nhưng dứt khoát không chấp nhận việc người công giáo không thờ cúng tổ tiên. Ngay cả khi còn cần đến sự giúp đỡ của Pigneau, vị vua sáng lập triều Nguyễn đã dứt khoát, không thỏa hiệp với người công giáo trong "vấn đề nghi lễ". [[14]](#_ftn15)
Xung khắc của Nguyễn Ánh với Công giáo trở nên trầm trọng từ khi Hoàng tử Cảnh từ Pháp về. Trong lễ sinh nhật năm 1797, hoàng tử Cảnh đã không chịu quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên nhà Nguyễn. Trước mặt vua cha và các quan, hoàng tử nói rằng thà chịu chém đầu hơn là vâng lời vua cha quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên. Điều này làm cho Nguyễn Ánh bị tổn thương nghiêm trọng. Nó cho thấy, quan niệm Nho giáo về tinh thần trung quân với vua và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ (chí ít là theo quan niệm Nho giáo) bị đe doạ trước sự truyền bá của Công giáo. Nguyễn Ánh không quên sự kiện này và nhận ra rằng con trai cả của ông do ảnh hưởng của Công giáo và văn hoá Âu châu mà giữ khoảng cách với gia tộc nhà Nguyễn. Nhà vua "đau khổ, tủi nhục và tức giận, vứt bỏ phẩm phục, mũ miện, nói rằng ông là một người cha bất hạnh."
[[15]](#_ftn16) Chúng ta không dám chắc, nếu giả sử không chết sớm thì liệu vị hoàng tử này có được nối ngôi hay không.
Điều Nguyễn Ánh-Gia Long lo ngại chính là sự cách ly của dân công giáo với cộng đồng người Việt. Ông thực tâm muốn người công giáo, những người từng giúp ông nhiều trong cuộc chiến chống Tây Sơn, hoà nhập với cộng đồng Việt Nam. Ông lo rằng, cộng đồng người công giáo được tổ chức theo kiểu giáo xứ, giáo phận, quy tụ với nhau, tồn tại chả khác gì một "quốc gia riêng" trong lòng đất nước Việt Nam. Đây có thể là một mầm mống gây bất ổn chính trị. Như vậy, "vấn đề nghi lễ" cùng với việc triều Nguyễn xây dựng Nho giáo trở thành quốc giáo, đã không chỉ mang tính văn hoá-tín ngưỡng, mà còn
*bao hàm cả khía cạnh chính trị-xã hội*. Có thể vì lẽ này nên trong Hiệp ước Vécxây năm 1787 không có điều khoản nào đề cập tới sự truyền giáo. [[16]](#_ftn17)
Sự phản kháng của Gia Long đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" được thể hiện khá rõ trong "Điều lệ hương đảng" ban hành năm Giáp Tý 1804: "Lại như đạo Gia Tô là tôn giáo nước khác truyền vào nước ta, bịa đặt ra thuyết thiên đường địa ngục khiến kẻ ngu phu ngu phụ chạy vạy như điên, tiêm nhiễm thành quen, mê mà không biết. Từ nay về sau, dân các tổng xã nào có nhà thờ Gia Tô đổ nát thì phải đưa đơn trình quan trấn mới được tu bổ, dựng nhà thờ mới thì đều cấm. Những điều trên này đều là nên cố đổi tệ cũ, kính giữ giáo điều. Nếu cứ quen theo thói làng, can phạm phép nước, có người phát giác thì xã trưởng phải đồ lưu đi viễn châu, dân hạng, nặng thì sung dịch phu, nhẹ thì xử roi hay trượng, để bớt tổn phí cho dân, mà giữ phong tục thuần hậu)."
[[17]](#_ftn18)
Mặc dù có những bất đồng, nhưng nhìn chung Công giáo được hưởng thanh bình dưới thời Gia Long.
__3. "Vấn đề nghi lễ" và chính sách cấm đạo của Minh Mạng__
Sự xung khắc của Minh Mạng đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" còn quyết liệt hơn so với Gia Long bởi hai lý do sau. Thứ nhất, là người am hiểu và sùng Nho, Minh Mạng đặc biệt quan tâm tới Nho học và hệ thống thi cử, mở thêm thi đình là hình thức thi cao nhất của triều đình mà vua trực tiếp ra đề bài. Nho giáo vốn được coi là quốc giáo dưới thời Gia Long, giờ đây lại càng được coi trọng và củng cố. Về phương diện này, nếu Gia Long là người có công thống nhất đất nước cả về phương diện lãnh thổ, chính trị và hành chính sau mấy trăm năm chia cắt, ổn định tình hình chính trị đất nước sau mấy chục năm nội chiến, đặt nền móng cho sự xây dựng một nhà nước phong kiến quân chủ chuyên chế, phỏng theo mô hình Trung Hoa, thì Minh Mạng là người củng cố, đưa nhà nước ấy phát triển đến đỉnh cao. Thứ hai, bản thân Minh Mạng không trực tiếp chịu hàm ơn của Pigneau và người công giáo như cha mình, nên không bị ràng buộc bởi quan hệ nào cả, có thể rảnh tay trong việc ban hành chính sách của mình.
Là người có tính cách mạnh mẽ và quyết đoán, từ khi chưa lên ngôi, hoàng tử Đảm (tức Minh Mạng sau này) đã không thiện tình với Công giáo. Ông ca ngợi sự cấm đạo ở Nhật Bản. Phương châm của ông là một nước có hai tôn giáo là không tốt.
[[18]](#_ftn19) Việc Lê Văn Duyệt và người công giáo hữu hảo với nhau tựa như một thách đố đối với vị vua trẻ tuổi này. Tuy nhiên, phần vì chưa có nguyên cớ, phần vì nể trọng Lê Văn Duyệt, cùng với những căn dặn trong di chúc của Gia Long là giữ hoà khí với các tôn giáo lớn như Phật giáo, Nho giáo và Công giáo, nên Minh Mạng chưa thể cấm đạo công khai trong những năm 1820.
Tuy nhiên, Minh Mạng đã không giấu diếm những bất đồng của mình đối với tôn giáo này. Vua đọc đoạn kể về tháp Babel trong Kinh Cựu ước và mỉa mai những tín điều của Kitô giáo.
[[19]](#_ftn20) Dịp Tết năm 1824 khi các thừa sai tới chúc Tết, vua trả lại quà của họ, một cử chỉ thường chỉ gặp khi quan hệ hai bên có vấn đề. Cũng Tết năm đó vua truyền lệnh cho một ông quan người công giáo trồng cây nêu trước nhà đón năm mới. Vị quan này đáp lại: Tâu Hoàng thượng, Đức tiên đế không bao giờ bắt ép hạ thần làm một điều như thế. Hạ thần sẵn lòng chịu phạt, nhưng sẽ không bao giờ trồng cây nêu. Điều đó thực như một gáo nước lạnh đối với Minh Mạng, nhưng ông vẫn kiềm chế được và nói: "Ta mến khanh nên không trừng phạt khanh. Nhưng khanh nên biết rằng từ nay về sau các linh mục châu Âu sẽ không được vào nước của ta. Những ông đang ở trong nước thì không sao, nhưng ta không muốn các ông khác đến nữa. Hình như nước ta không phải là một nước lớn, một nước có văn hoá sao? Khanh làm ta hổ thẹn lúc khanh đi tìm những đạo trưởng Âu Tây." [[20]](#_ftn21) Trước đó, vua làm ngơ trước việc một người em của mình đã cải biến một nhà thờ thành một sân khấu.
Chưa muốn công khai làm mếch lòng các thừa sai, Minh Mạng phong quan tước cho họ với hy vọng họ ngừng việc giảng đạo. Năm 1825, với lý do triều đình cần người phiên dịch, ông cho tập trung hết các thừa sai châu Âu lại, thực chất là để kiểm soát hoạt động của họ. Nội dung của chỉ thị này như sau: "Tà đạo Tây dương làm hại lòng người. Từ bấy lâu nay các tàu buôn Âu tây tới Việt Nam rồi để các thừa sai ở lại. Những kẻ này làm phù phép dân chúng, phá hoại phong tục. Đó không phải là mối nguy lớn cho nước ta sao? Vậy, ta truyền cấm những điều bậy bạ ấy để cho dân ta quay về chính đạo."
[[21]](#_ftn22) Với sự can thiệp của Lê Văn Duyệt, năm 1827 các thừa sai lại được tự do, nhưng những bất đồng của vị vua này với Công giáo không vì thế mà giảm đi. [[22]](#_ftn23)
Sau cái chết của Lê Văn Duyệt, Minh Mạng có thể rảnh tay ban hành chính sách theo ý mình. Chúng ta thấy rõ sự xung khắc của triều Nguyễn với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" thể hiện ở chỉ dụ cấm đạo đầu tiên được ban hành năm 1833. "Đạo Gia tô nguyên từ người Tây dương đem vào truyền bá đã lâu, dân ngu phần nhiều bị mê hoặc mà không biết hối. Thử nghĩ: cái thuyết thiên đường, tóm lại chỉ đều là chuyện hoang đường, không có bằng chứng. Hơn nữa, không kính thần minh, chẳng thờ tiên tổ, rất trái với chính đạo. Thậm chí lập riêng nhà giảng, tụ tập nhiều người (...) Những việc trái luân lý, hại phong hoá, điều ấy kể ra còn nhiều, thực đã phạm đến pháp luật. Đạo ấy quy là tà thuật hơn đạo nào hết. Trong luật đã có điều cấm rõ ràng rồi."
[[23]](#_ftn24)
Những căn nguyên văn hoá-chính trị này của việc cấm đạo đã được Trần Trọng Kim nhấn mạnh. Vì Minh Mạng "tinh thâm Nho học, sùng đạo Khổng Mạnh, cho nên không ưa đạo mới, cho là một tả đạo lấy trời thánh ra mà làm mê hoặc lòng dân. Bởi vậy, ngài mới nghiêm cấm và trừng trị những người theo đạo Gia tô."
[[24]](#_ftn25) Song song với những biện pháp cưỡng chế, năm 1835, Minh Mạng ban hành "Mười huấn điều" để ngăn chặn dân chúng theo tà đạo. Nội dung của chúng tập trung vào việc tăng cường giáo dục dân chúng theo những chuẩn mực Nho giáo, bảo vệ thuần phong mỹ tục nước nhà trước nguy cơ lan rộng của tả đạo. Cả trong chỉ dụ cấm đạo được coi là nghiêm khắc nhất của Minh Mạng được ban hành năm đó, gắn liền với việc triều đình bắt được thừa sai Marchand (Cố Du) trong thành Phiên An sau khi dẹp xong cuộc nổi loạn của Lê Văn Khôi, thì "vấn đề nghi lễ" cũng vẫn được đề cập đến. "Định rõ điều lệ cấm chỉ tà giáo Tây dương. Tả phó đô ngự sử viện Đô sát Phan Bá Đạt tâu nói: "Tà giáo Tây dương làm say đắm lòng người, thực là một đạo kiệt liệt hơn hết trong các đạo dị đoan (...) Những địa phương mà bọn chúng (các đạo trưởng Tây dương-NQH) ở đều bị truyền bá tả đạo để mê hoặc lòng người, có quan hệ đến phong hoá không nhỏ. Kính xét trong thiên "Vương chế", *Kinh Lễ *có nói: "Theo tả đạo làm loạn, chính sự thì phải giết". Điều luật nước ta có nói: "Những thuật tả đạo, dị đoan, xui giục, mê hoặc nhân dân, kẻ đứng đầu thì bị giảo giam hậu". Thế thì tà giáo thực là theo đạo mà "Vương chế" không bao dong, mà xưa nay phải trừ bỏ hẳn. Nay xin tham bác châm chước theo Lễ và Luật, định rõ điều cấm, khiến cho người ta biết sự răn chừa, ngõ hầu mới dập tắt được dị đoan, giúp cho chính đạo lưu hành, mà thiên hạ cùng theo thói tốt." [[25]](#_ftn26)
Hầu như trong mọi chỉ dụ cấm đạo quan trọng của Minh Mạng, vấn đề xung khắc giữa chính đạo (Nho giáo) và tà đạo (Công giáo) được đề cập, hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp.
[[26]](#_ftn27) Rõ ràng sự bất đồng của triều Nguyễn với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ" luôn là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn tới chính sách cấm đạo. Càng về sau, trước nguy cơ xâm lược của Pháp thì những nguyên nhân chính trị càng nổi trội rõ, nhưng sự chế ước của những căn nguyên văn hoá-chính trị không hề giảm. Cả trong những chỉ dụ cấm đạo cuối cùng của Tự Đức khi Nam Kỳ trở thành chiến trường nước sôi lửa bỏng thì "vấn đề nghi lễ" vẫn được đề cập. Vấn đề tà đạo luôn là điểm khó nhất trong các cuộc thương lượng giữa triều đình Huế và Pháp, tuy rằng với sức mạnh quân sự, người Pháp đã buộc Tự Đức phải nhượng bộ vấn đề này trong các Hiệp ước 1862 và 1874.
Vì những căn nguyên trên đây, tuy chính sách cấm đạo của triều Nguyễn là một sai lầm bởi nó đào sâu thêm mâu thuẫn giữa người công giáo và người không công giáo, nhưng khó tránh khỏi. Nói cách khác, riêng những lý do văn hoá-chính trị và văn hoá-tôn giáo này cũng có thể dẫn Minh Mạng (kể cả các vị vua sau đó) đến chỗ cấm đạo. Trần Trọng Kim cũng nhận thấy điều đó. "Phải biết rằng nước ta từ xưa đến nay, điều gì cũng theo Nho giáo, lấy tam cương ngũ thường làm căn bản cho sự ăn ở (...) Vậy con phải theo cha, tôi phải theo vua, ai trái với cái đạo ấy ra phải tội nặng, đáng chém giết (...) Vẫn biết rằng sự giết đạo là sự không lành, nhưng phải hiểu cái trí não người Việt Nam ta lúc bấy giờ, không rõ cái tông chỉ đạo Thiên chúa ra thế nào, cho nên dẫu không phải là vua Thánh Tổ (tức Minh Mạng-NQH) nữa, thì ông vua khác cũng không chắc đã tránh khỏi cái lỗi giết đạo ấy."
[[27]](#_ftn28)
Như vậy, chính sách cấm đạo của Minh Mạng là một sai lầm khó tránh khỏi. Xét về giáo lý, Nho giáo có thể chấp nhận hỗn dung với một tôn giáo khác, chẳng hạn với Phật giáo hay Lão giáo, nhưng nó không thể chấp nhận bị một tôn giáo khác đồng hoá, lấn át, trong khi đó thì Công giáo khi đó lại không chấp nhận bất cứ một sự hỗn dung nào với văn hoá-tôn giáo bản địa. Xét theo cách nhìn của Minh Mạng, người công giáo với việc coi Đức cứu thế Jesu Christ là đối tượng duy nhất của Đức tin, đã vi phạm, hay chí ít là không phải tuyệt đối trung quân. Họ đồng thời cũng vi phạm đạo hiếu, phẩm hạnh quan trọng nhất đối với một thành viên trong gia đình truyền thống người Việt.
Nhưng sự xung khắc trên đây giữa Nho giáo và Công giáo trong các quan niệm về chuẩn mực giá trị, cũng như sự ít hiểu biết của vua chúa Việt Nam khi đó về Công giáo mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều chính yếu ở đây là: uy quyền, sự hợp thức (legitimation) của nhà vua, của một triều đình cai trị quốc gia dựa trên nền tảng đạo đức-chính trị Nho giáo bị đe dọa trước sự lan rộng của tôn giáo mới này. Đây chính là khía cạnh chính trị của "vấn đề nghi lễ". Một triều đình được xây dựng trên nền tảng Nho giáo sẽ không còn tính hợp hiến nếu Việt Nam trở thành một quốc gia Kitô giáo, vì người Kitô hữu "hướng đức tin tới Chúa Trời và Jesu Christ, chứ không phải là vị Thiên tử ngồi trong cung điện và đòi hỏi bầy tôi phải tuyệt đối phục tùng. Đức tin mới này không tôn thờ Hoàng đế như một vị thần linh như trong Khổng giáo. Cả gia đình và tổ tiên với tư cách như là tế bào của quốc gia cũng mất đi ý nghĩa. Một quan niệm hoàn toàn mới xuất hiện, quan niệm hạ thấp trần thế, đề cao cuộc đời mới sau khi tạ thế. Điều này không hợp với suy nghĩ của giới quan lại Trung Hoa và Việt Nam."
[[28]](#_ftn29)
Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể rút ra hai kết luận sau:
Thứ nhất, "vấn đề nghi lễ" nảy sinh ngay từ khi Công giáo du nhập vào Việt Nam, và thực tế đã là một trong những nguyên nhân của các cuộc cấm đạo dưới thời Trịnh-Nguyễn và Tây Sơn thế kỷ XVII-XVIII. Sang thế kỷ XIX, với việc Gia Long, Minh Mạng coi Nho giáo là quốc giáo, xây dựng vương triều phỏng theo mô hình Trung Hoa, thì sự bất đồng giữa Nho giáo và Công giáo còn bao hàm cả
*khía cạnh chính trị*. Đằng sau sự bất đồng giữa chính đạo và tà đạo còn là vấn đề sự hợp thức (legitimation) của nhà vua và cả một triều đình cai trị dựa trên các chuẩn mực Nho giáo bị đe dọa bởi sự truyền bá Công giáo. Riêng những lý do văn hoá-chính trị và tôn giáo này có thể dẫn Minh Mạng tới chỗ cấm đạo.
Thứ hai, chúng ta, mặt khác, cũng cần nhận thấy rằng người Việt Nam vốn có truyền thống khoan dung văn hoá và tôn giáo. Nho giáo không chấp nhận bị một tôn giáo khác đồng hoá, lấn át nó, nhưng có thể chấp nhận sự hỗn dung, chẳng hạn với Phật giáo và Lão giáo. Thêm vào đó, phần đông người công giáo Việt Nam có nguyện vọng kính Chúa và yêu nước. Nếu khi đó, cả triều Nguyễn và giáo hội Công giáo bớt cực đoan, mềm dẻo hơn trong ý thức hệ của mình, thì có thể mối quan hệ giữa Công giáo và dân tộc ở Việt Nam thế kỷ XIX đã diễn ra theo một triều hướng khác.
[*](#_ftnref1) Tiến sĩ triết học, Khoa triết học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội [[1]](#_ftnref2) Người phụ nữ Việt Nam không đứng ngoài việc thờ cúng tổ tiên. Xem: Cadière, Về văn hoá tín ngưỡng truyền thống của người Việt. Tập I, NXB Văn hoá thông tin, Hà Nội, 1997, tr. 83. Bộ luật Hồng Đức cũng cho phép người phụ nữ được kế thừa một phần tài sản. Tuy nhiên, nam giới giữ trọng trách chủ đạo trong việc thờ cúng tổ tiên cũng như được ưu tiên trong việc thừa kế tài sản. [[2]](#_ftnref3) Cadière đã nhận thấy sự khác biệt giữa tín ngưỡng truyền thống của người Việt với đức tin Kitô giáo của người châu Âu. "Người châu Âu, dẫu sùng đạo, thường vẫn không sống với Thượng đế của mình. Dân Annam, ngược lại, cho dẫu thuộc giai cấp nào đi nữa (...), đều cảm thấy mình tiếp xúc thường xuyên với các thần thánh trong thiên nhiên, những thần thánh luôn hoạt động cùng với loài người và đảm bảo sự thành công cho các nỗ lực của họ. Người Annam thấy mọi biến cố xảy đến, biến cố may và nhất là biến cố rủi, đều biểu hiện sự can thiệp của Thần thánh hay tổ tiên." L. Cadìere, sđd, tr. 90. [[3]](#_ftnref4) Mạc Đường, Người Việt Nam thiên chúa giáo ở miền Nam nước ta từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19. Trong: Một số vần đề lịch sử đạo thiên chúa trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh, 1988, tr. 69. Anh em Tây Sơn cũng từng ban hành chỉ dụ cấm đạo với nội dung sau. "Từ khi các nước phương Tây lén lút đưa đạo của họ vào trong vương quốc này, ta tiếc rằng sự tôn thờ Đức Khổng Tử mỗi ngày mỗi giảm và hầu như đã hoàn toàn bị bỏ rơi, bởi tác hại bởi những lời lẽ lừa đảo và dụ dỗ của những người ngoại quốc đang thu hút lòng người và làm mê hoặc dân chúng bằng đủ mọi phương tiện bí hiểm, làm cho con người không còn sức kháng cự nữa. Thấy lòng dân bị say mê bởi một tôn giáo lừa đảo và khuynh loát, ta quyết hỗ trợ cho đạo lý tốt lành và chân thực của tiền nhân và các tiên đế, và triệt tiêu hoàn toàn tôn giáo xấu xa này." Louvet E.L., La Cochinchine religieuse, tome I, tr. 517. Trích theo: Trương Bá Cần, Công giáo Đàng Trong thời Giám mục Pigneau (1771-1799), TP Hồ Chí Minh, 1992, tr. 103-104. Chưa rõ sắc chỉ này được ban hành ở thời điểm nào. [[4]](#_ftnref5) Bản thân Pigneau de Béhaine sau nhiều lần tranh luận với Nguyễn Ánh, cũng đã từng đề xuất xin Tòa thánh cho phép giáo dân Việt Nam được thờ cúng ông bà. Đáng tiếc là những đề xuất của Pigneau đã không được Tòa thánh chấp thuận. Tòa thánh giữ nguyên phán quyết của các sắc chỉ Orden Ex illa năm 1715 của Giáo hoàng Clement XI. và sắc chỉ Ex quo năm 1742 cùng sắc chỉ Omnium sollicitudo năm 1744 của Giáo hoàng Benedicto XIV. về vấn đề này. Xem thêm: Trương Bá Cần, Sđd, 1992, tr. 132-133. [[5]](#_ftnref6) Alexandre de Rhodes, Lịch sử vương quóc Đàng Ngoài, bản dịch từ tiếng Pháp của Hồng Nhuệ, TP Hồ Chí Minh, 1994, tr. 74. [[6]](#_ftnref7) Launay A., Histoire de la mission de Cochinchine, Documents historique, Tome III, Paris, 1925, tr. 119. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 104. [[7]](#_ftnref8) Thêm vào đó trong "vấn đề nghi lễ" thì các thừa sai của Hội truyên giáo hải ngoại (MEP) và dòng Đa Minh cũng cực đoan hơn các thừa sai Dòng Tên nửa đầu thế kỷ XVII. [[8]](#_ftnref9) Louvet L.E., Mrg. Adran, Paris, 1900, tr. 263. Trích theo: Phan Phát Huồn, Việt Nam giáo sử, Quyển I, Sài Gòn, 1958, tr. 168. [[9]](#_ftnref10) Launay A., Histoire de la mission de la Cochinchine (1658-1823). Documents historiques, vol. III, Paris, 1925, tr. 222-223, và 283. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 135. [[10]](#_ftnref11) Buttinger Joseph, The smaller dragon. A political history of Vietnam, New York, Washington, third printing, 1969, tr. 274. [[11]](#_ftnref12) Về những bất đồng của Nguyễn Ánh đối với Công giáo trong "vấn đề nghi lễ", xem thêm: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 130-137. [[12]](#_ftnref13) Buttinger Joseph, Sđd, tr. 265. [[13]](#_ftnref14) Xã hội Việt Nam khi đó khá phổ biến một người đàn ông có hai thậm chí ba vợ. [[14]](#_ftnref15) Trong một bức thư tháng 8/1789 GM Pigneau trích dẫn đề nghị của Nguyễn Ánh về vấn đề này. "Nếu như một ngày nào đó nhiều vị quan trong triều trở thành người công giáo và không theo các nghi lễ truyền thống thì ông trở thành người đơn độc. Như vậy, uy thể của vương triều suy giảm. Do đó, ông muốn tất cả các quan, người công giáo cũng như không công giáo đều phải thờ cúng tổ tiên." Trương Bá Cần, Sđd, tr. 133. [[15]](#_ftnref16) Thư của thừa sai La Labousse tháng 6/1792. Trong: Launay A., Histoire de la mission de la Cochinchine. Documents historiques, Vol. III, Paris, 1925, tr. 284. Trích theo: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 132. [[16]](#_ftnref17) Đầu năm 1781 GM Pigneau bị đám sư sãi và quan lại trong trièu chỉ trích nhiều bởi mối quan hệ của ông với chúa Nguyễn. Biên bản cuộc họp của các quan ngày 2/8/1782 không chấp nhận tự do truyền đạo. Xem: Trương Bá Cần, Sđd, tr. 81-82. [[17]](#_ftnref18) Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhất kỷ. Tập III. NXB Sử học, Hà Nội, 1963, tr. 168-169. Đoạn trích này theo bản của thừa sai Louvet ghi lại có nội dung hơi khác. Xem: Louvet L.E., La Cochinchine Religiuese, vol. II, Paris, 1885, tr. 18-19. Trong sách này chúng tôi trích các chỉ dụ cấm đạo của triều Nguyễn phần lớn từ trong Đại nam thực lục chính biên. [[18]](#_ftnref19) Tường trình của thừa sai Labartette lên Bộ trưởng Ngoại giao Pháp ngày 17-5-1819. Lưu trữ Hội truyền giáo hải ngoại (MEP). Tập 747. Dẫn theo Buttinger Joseph, Sđd, tr. 269. [[19]](#_ftnref20) Xem Woodside Alexandre, Vietnam and the Chinese model, a Comparative Study of Vietnamese and Chinese government in the First Half of the Nineteenth Century, Harward University, Cambridge, Massachusetts and London, 1988, tr. 288. Đoạn kinh kể rằng ban đầu loài người trên thế gian đều sống ở một nơi, xuất phát từ cùng một dân tộc và giao tiếp với nhau bằng một ngôn ngữ thống nhất. Loài người đã chung sức xây một thành phố cao ngất trời xanh, gọi là tháp Babel, chạm cả với trời. Điều đó làm Chúa Trời nổi giận. Chúa Trời đã phá tháp, đồng thời đưa loài người rải khắp thế gian, làm cho họ đa dạng về dân tộc và ngôn ngữ. (Sat, 11,1-9). [[20]](#_ftnref21) Phan Phát Huồn, Việt Nam giáo sử, tập I, Cứu thế tùng thư, Sài Gòn, 1958, tr. 200-201. [[21]](#_ftnref22) Louvet, L.E., La Conchinchine religieuse, tome II, Libraire de la Sociéte Asiatique, Paris, 1885, tr. 41.. Văn bản của chỉ dụ này không thấy đề cập trong Đại nam thực lục chính biên. [[22]](#_ftnref23) Giữa thế kỷ XIX khó có chuyện thoả hiệp giữa Công giáo và triều Nguyễn trong "vấn đề nghi lễ". Minh Mạng, một vị vua có nhiều tì thiếp và hàng trăm người con, khó có thể dung hợp được với quan niệm một vợ một chồng mà Công giáo chủ trương. Thêm vào đó, về phía Công giáo, Hội nghị tôn giáo của các thừa sai ở Trung, Nam Kỳ và Nam Vang năm 1841 ở Gò Thị ra quyết nghị cấm người công giáo trong hôn lễ không được thắp hương trước bàn thờ tổ tiên. Người công giáo cũng không được phép chọn "ngày lành tháng tốt" cho hôn lễ của mình, một thói lệ khá phổ biến trong dân chúng Việt Nam. Tất cả những điều trên bị coi là dị đoan. Metzler Josef, Die Synode in Indochina 1625-1934, Paderborn/ Muenchen/Zuerich, 1984, tr. 147. **[23]** *Đại nam thực lục chính* *biên*. Đệ nhị kỷ VII. Minh Mệnh năm thứ mười ba. Tập 9. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1964, tr. 235-236. [[24]](#_ftnref25) Trần Trọng Kim, *Việt Nam sử lược*, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng, 2003, tr. 417. [[25]](#_ftnref26) *Đại nam thực lục chính biên*. Đệ nhị kỷ XIII. Tập 17. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1966, tr. 243-244. [[26]](#_ftnref27) Xem thêm các chỉ dụ cấm đạo tiếp theo của Minh Mạng trong Đại nam thực lục chính biên. Đệ nhị kỷ, XVII. Tập 21, NXB KHXH, tr. 125-126. [[27]](#_ftnref28) Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng, 2003, tr. 418. [[28]](#_ftnref29) Dahm Bernhard, Kulturelle Traditionen und politische Entwicklung in Vietnam bis zum Ende der Kolonialzeit, Doc Lap Zentrum, Stuttgart, 1987, tr. 13.
Đã xem: 3190
Thời gian đăng: Thứ bảy - 29/08/2015 00:51
Người đăng:

Cache-Control: private, pre-check=0, post-check=0, max-age=0

Set-Cookie: nv3c_Qfwk6_nvvithemever=yQ%2C%2C; expires=Fri, 20-Sep-2019 11:29:15 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.philosophy.vass.gov.vn; httponly


text:
Gong Shim Đáng Yêu 2016
Beautiful Gong Shim (2014)
Status:N/a
Thể loại:Tình Cảm
Đạo diễn:Baek Soo Chan
Diễn viên:Kim Byung Ok
Thời lượng:Tập
Lượt xem:5,380
Phim ngẫu nhiên
Thông tin phim:Đạo diễn:
Baek Soo Chan
Phim cùng thể loại
-
Daddy's Dearest,爸B有话儿201612/20 TậpHD-USLT
-
Only Love2014123/123 TậpUSLT
-
201524/24 TâpLT
-
Golden Rainbow201341/41 TậpLT
-
The Dearest Lady2015HD-LT
-
Jang Bo Ri is Here201420/52 TậpHD-LT
-
201537/37 Tập
-
201528/28 TậpUSLT
-
201330/30 Tập
-
Diep Khuc Tinh201431/31 Tap
-
20168/8 Tập
-
200655/55 TậpTM
-
201315/30 Tập
-
Racing Peak199340/40 TậpUSLT
-
I Miss You2012Chọn BộUSLT
-
201245/45 Tập
-
201412/12 TapLT
-
Eommaeui Jungwon2014126/126 TậpLT
-
Htv2 - L'escargot201230/30 TậpUSLT
-
Happy Magistrate2017HD-LT

markdown:
## Gong Shim Đáng Yêu 2016
Beautiful Gong Shim (2014)
Status:N/a
Thể loại:
[Tình Cảm](http://phimb.net/the-loai/tinh-cam/)
Đạo diễn:
[Baek Soo Chan](/tim-kiem/baek-soo-chan/)
Diễn viên:
[Kim Byung Ok](/tim-kiem/kim-byung-ok/)
Thời lượng:Tập
Lượt xem:5,380
Phim ngẫu nhiên
Thông tin phim:Đạo diễn:
Baek Soo Chan
Phim cùng thể loại
-
Daddy's Dearest,爸B有话儿201612/20 TậpHD-USLT
-
Only Love2014123/123 TậpUSLT
-
201524/24 TâpLT
-
Golden Rainbow201341/41 TậpLT
-
The Dearest Lady2015HD-LT
-
Jang Bo Ri is Here201420/52 TậpHD-LT
-
201537/37 Tập
-
201528/28 TậpUSLT
-
201330/30 Tập
-
Diep Khuc Tinh201431/31 Tap
-
20168/8 Tập
-
200655/55 TậpTM
-
201315/30 Tập
-
Racing Peak199340/40 TậpUSLT
-
I Miss You2012Chọn BộUSLT
-
201245/45 Tập
-
201412/12 TapLT
-
Eommaeui Jungwon2014126/126 TậpLT
-
Htv2 - L'escargot201230/30 TậpUSLT
-
Happy Magistrate2017HD-LT

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff


text:
Lọc phim theo: Thể loại Quốc gia Sắp xếp
Tất cả Hành ĐộngVõ ThuậtTình CảmHoạt HìnhKinh DịHài HướcViễn TưởngPhiêu LưuThần ThoạiCổ TrangKiếm HiệpChiến TranhTruyền HìnhKhoa HọcChiếu RạpTài Liệu18Thể ThaoÂm NhạcTổng HợpTV ShowGame ShowBikini ShowNgắnHình SựTâm Lý

markdown:
Lọc phim theo:
[Thể loại](#) [Quốc gia](#) [Sắp xếp](#) [Tất cả] [Hành Động] [Võ Thuật] [Tình Cảm] [Hoạt Hình] [Kinh Dị] [Hài Hước] [Viễn Tưởng] [Phiêu Lưu] [Thần Thoại] [Cổ Trang] [Kiếm Hiệp] [Chiến Tranh] [Truyền Hình] [Khoa Học] [Chiếu Rạp] [Tài Liệu] [18] [Thể Thao] [Âm Nhạc] [Tổng Hợp] [TV Show] [Game Show] [Bikini Show] [Ngắn] [Hình Sự] [Tâm Lý]

X-Powered-By: PleskLin