text:
Ăn thịt đồng loại
Ăn thịt đồng loại là hành động ăn thịt các thành viên cùng loài với mình. Chuyện thú vật ăn thịt đồng loại tương đối khá phổ biến trong vài chủng loại như nhện, bò cạp, tôm hùm, bạch tuộc, cá mập... Còn chuyện người ăn thịt người đã từng là tục lệ trong một số bộ lạc ở Trung Mỹ, Ai Cập...thời xưa và trong một vài trường hợp thời nay.
Mục lục
Ăn thịt đồng loại trong tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]
Ăn thịt đồng loại là hiện tượng phổ biến và là một phần trong chu kỳ sống. Nhện đỏ-đen cái, nhện đen quả phụ, một số loài bọ ngựa và bọ cạp ăn con đực trong lúc giao phối (mặc dù tần số xảy ra bị nói một cách phóng đại quá mức). Đối với các sinh vật khác, ăn thịt đồng loại ít liên quan đến giới tính hơn liên quan kích cỡ. Bạch tuộc lớn săn các con nhỏ hơn là hiện tượng thường thấy trong thiên nhiên, và tương tự với nhiều loài cóc, cá, kỳ nhông, cá sấu.
Ăn thịt đồng loại có thể cực kỳ phát triển trong trường hợp bị giam cầm hay không chịu nổi tình trạng thiếu thức ăn. Đặc biệt, lợn nái nuôi có thể ăn thịt con mới sinh, mặc dù hành động đó chưa được quan sát thấy đối với lợn sống tự nhiên. Một trường hợp khác dẫn tới ăn thịt đồng loại là khi bị giam hãm, nhiều loài sống theo lãnh thổ rộng trong tự nhiên có thể có hành động ăn thịt đồng loại. Ví dụ, nhện đen hiếm khi ăn thịt đồng loại trong tự nhiên nhưng chúng làm điều đó rất phổ biến khi bị giam cầm. Người ta đã biết rằng thỏ, chuột và chuột đồng sẽ ăn thịt con non nếu tổ của nó bị thú săn mồi tấn công đe dọa nhiều lần.
Con cái trưởng thành ở một số loài giết và đôi khi ăn thịt con non cùng loài nó nếu con non đó không có mối quan hệ huyết thống gần gũi - nhất là loài tinh tinh. Người ta tin rằng đó là cách để giảm phân chia thức ăn trong bầy và nhu cầu thức ăn sẽ đủ cho con cái của con vật ăn thịt đồng loại. Trong suốt thời gian NATO ném bom Liên bang Nam Tư vào năm 1999, một số lượng lớn động vật trong vườn thú Belgrade, trong đó có hổ và sói, bị thương và chúng ăn con mình. Prince, một con hổ Bengal, trong chiến tranh Ấn Độ thậm chí còn tự ăn thịt chính mình - tự gặm chân mà người trong vườn thú nói rằng đó là "sự phản đối" việc ném bom.
Ở loài ong[sửa | sửa mã nguồn]
Các nhà khoa học cho rằng, loài ong ăn thịt lẫn nhau là vì mục đích đảm bảo sự ổn định trong một tổ ong.[1]
Với loài ong mật, ong bắp cày và kiến, ong chúa vẫn đẻ trứng kể cả khi trứng không được thụ tinh, những quả trứng này sẽ nở ra thành con đực. Điều này làm cho số lượng ong đực sẽ nhiều quá mức cần thiết. Và như vậy, vì ong đực không làm việc mà chỉ đi thụ tinh, sẽ có nhiều kẻ "ăn không ngồi rồi", hơn nữa số lượng ong đực nhiều sẽ có thể tăng số lượng ong thợ thông qua quá trình thụ tinh.
Hơn nữa, vì ong chúa thường giao phối với nhiều ong đực khác nhau, nên hệ gene của đàn ong sẽ đa dạng đáng kể. Điều này không tốt đối với loài ong, bởi mỗi loài có một đặc điểm riêng, nếu xuất hiện một con ong lạ mặt thì nó có thể làm mất đồng nhất trong quá trình phân công lao động trong đàn ong.
Các sự kiện ăn thịt người trong lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Việc ăn thịt người đã được chứng minh bằng tư liệu ở Ai Cập trong thời kỳ đói kém do nước sông Nin không lên trong tám năm (1064 đến 1072).
Quân Thập tự chinh đã phân loại để ăn thịt người sau khi vây hãm thành công Ma'arrat al-Numan năm 1098.
Ở châu Âu, trong Nạn đói 1315-1317, khi Dante đang sáng tác một tác phẩm lớn trong lịch sử văn học phương tây và thời kỳ Phục hưng vừa bắt đầu, có những báo cáo loan rộng khắp châu Âu về tục ăn thịt người. Tuy vậy, nhiều nhà lịch sử đã bác bỏ các báo cáo đó vì cho đó chỉ là tưởng tượng và mơ hồ.
Những người còn sống sót sau khi con tàu Pháp Medusa chìm năm 1816 bị phân loại để ăn thịt sau bốn ngày lênh đênh trên một cái mảng.
Sau khi tàu Whaleship Essex của Nantuket bị chìm do cá heo, ngày 20 tháng 11 năm 1820, những người còn sống, trên ba con tàu nhỏ, bị phân loại theo thỏa thuận, để bị ăn thịt nhằm cứu một vài người khác sống sót.
Cuộc thám hiểm vùng cực thất bại của Sir John Franklin, một người đàn ông tên là Alferd Packer bị buộc tội là giết và ăn thịt bạn đồng hành của mình.
Tục ăn thịt người[sửa | sửa mã nguồn]
Việc ăn thịt người ở nhiều bộ tộc mang tính chất sắc tộc trong quá khứ, nhưng thực sự là đã xuất hiện và trở thành tập quán xã hội. Một số người lý luận rằng tục ăn thịt người hầu như không tồn tại, trong khi những người khác cho rằng một vài di tích ở vùng Tây Nam Hoa Kỳ có thể cung cấp bằng chứng cho tục ăn thịt người. Các trường hợp riêng biệt tại các nước khác đã thấy là âm mưu trong đầu một số người, tội phạm và tin đồn không chính xác bởi những kẻ quá khích. Có bằng chứng gây tranh cãi về tục ăn thịt người loan rộng trong suốt thời gian đói kém ở Ukraina những năm 1930, trong cuộc bao vây Leningrad trong Đệ nhị thế chiến và trong suốt nội chiến Trung Quốc. Một ví dụ gần đây nằm trong những câu truyện do người tị nạn từ Bắc Triều Tiên tiết lộ về tục ăn người trong và sau thời kỳ đói kém năm 1995 đến 1997.
Thường thì các lời đồn đại về tục ăn thịt người phổ biến hơn so với thực tế. Nữ hoàng Isabella (Tây Ban Nha) ra lệnh cho người Tây Ban Nha đi xâm chiếm Trung và Nam Mỹ không được nô lệ hóa các bộ tộc bản xứ mà họ chạm trán trừ khi các bộ tộc đó có tiến hành tục ăn thịt người. Như thế có nghĩa là tục ăn thịt người đã bị thổi phồng một cách quá mức và trong hầu hết các trường hợp là bịa đặt. Các bộ lạc tại Caribe đã nổi tiếng từ lâu với tục ăn thịt người, song trái lại, trên thực tế các nghiên cứu hiện đại không tìm thấy dấu vết nào của tập tục đó. Trong suốt những năm Anh mở rộng thuộc địa, chiếm hữu nô lệ được cho là bất hợp pháp trừ khi người liên quan đến trở nên quá suy đồi. Chứng cứ về ăn thịt người khủng khiếp và vì vậy nên các báo cáo về tục ăn thịt người trở nên lan rộng.
Bộ lạc Korowai, vùng đông nam của tỉnh Papua của Indonesia, là một trong những bộ lạc cuối cùng trên thế giới còn tiến hành tục ăn thịt người. Trong nhiều cuộc chiến ở châu Phi, tục ăn thịt người được cho là xuất hiện khác phổ biến mặc dù trong thời kỳ chiến tranh nó không xuất hiện trừ các trường hợp riêng gồm có một vài phương thuốc dân tộc.
Nhà sử học quân phiện Nhật về Trung Quốc cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, chẳng hạn Kuwabara Jitsuzo, đã khẳng định là văn minh Trung Hoa có một lịch sử ăn thịt người, có thể trích dẫn ra từ văn học. Gần đây hơn, nhà văn Trung Quốc Lu Xun sử dụng tục ăn thịt người như một chủ đề xuyên suốt tác phẩm văn học của mình. Thêm vào đó, có tin đồn rằng tục ăn thịt người diễn ra trong thời kỳ thiếu đói lúc cuộc Cách mạng văn hóa tiến hành. Tuy vậy, không có bằng chứng thuyết phục bên ngoài nguồn tư liệu văn học rằng tục ăn thịt người được chấp nhận trong xã hội Trung Quốc cổ, cũng chẳng có các nghiên cứu dứt khoát nào đề xuất rằng ăn thịt người trở nên phổ biến suốt thế kỷ 20 ở Trung Quốc. Trớ trêu là có tài liệu đầy sức thuyết phục và bằng chứng pháp lý cho rằng quân Nhật thực hành ăn thịt cả đối phương lẫn quân mình trong Thế chiến thứ hai khi cạn nguồn tiếp tế. Có tác giả đã phân tích tục ăn thịt người và các thức ăn cấm, tác giả cho rằng nó phổ biến khi con người sống theo các nhóm nhỏ, song biến mất khi sự quá độ lên xã hội có nhà nước, người Aztec là một ngoại lệ.
Ăn thịt đồng loại trong chiến tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Ăn thịt người diễn ra trong những lính trong cuộc Cuộc thập tự chinh thứ nhất. Một vài lính thập tự đã sống nhờ vào xác chết kẻ thù sau khi chiếm một thị trấn Ả Rập tại Ma'arrat al-Numan. Nhiều khẳng định cho là những lính thập tự đã bắt đầu mất hết tính người, nhưng trên thực tế họ phải làm như vậy để sống sót được. Hành động trên lại tái diễn ở các trận đánh sau trong tháng 3 ở Jerusalem.
Một vài người cho rằng ăn thịt người diễn ra trong cuộc bao vây Leningrad.
Một vài bộ lạc bản địa châu Mỹ tin rằng ăn một phần thịt kẻ thù có thể nhận được các kỹ năng đặc biệt từ kẻ thù đã chết (ví dụ ăn tim một kẻ thù dũng cảm giúp nhận thêm nhiều dũng khí). Ăn thịt kẻ thù cũng được ghi lại trong thơ Trung Hoa.
Có tư liệu và bằng chứng pháp lý do nhiều người chứng kiến cung cấp về việc ăn thịt người trong lực lượng quân Nhật vào thời kỳ Thế chiến thứ hai. Khi thức ăn cạn kiệt, thậm chí lính Nhật giết và ăn thịt người khác khi không có dân thường phe đối phương. Trong các trường hợp khác, quân lính phe đối phương bị hành hình và sau đó bị xả thịt ra.
Ăn thịt người được ít nhất một nhân chứng ghi nhận, đó là phóng viên Neil Davis trong chiến tranh tại Đông Nam Á trong những năm 1960 tới những năm 1970. Davis cho biết người Khmer có tập tục chia nhau ăn thịt kẻ thù sau khi tiến hành giết chết một cách hung bạo, nhất là phần gan. Ông ta, và nhiều người tị nạn nói rằng tục ăn thịt người được thực hiện không theo nghi lễ khi không tìm nổi thức ăn nữa. Điều này thường xuất hiện khi các thị trấn và làng mạc nằm dưới quyền kiểm soát của Khmer Đỏ, thức ăn được chia theo khẩu phần rất nghiêm ngặt, dẫn tới nạn chết đói lan rộng. Trớ trêu thay, mọi công dân bị bắt khi tham gia ăn thịt người liền bị xử tử ngay lập tức.
Ăn thịt người đã từng được báo cáo trong nhiều cuộc xung đột gần đây ở châu Phi, gồm có Chiến tranh Congo lần thứ hai, và nội chiến tại Liberia và Sierra Leone. Tiêu biểu là khi đã tuyệt vọng, trong thời kỳ hòa bình thì ít hơn nhiều, chẳng hạn ở bộ lạc Pygmie tại Congo. Cũng có báo cáo rằng các thầy lang châu Phi thỉnh thoảng sử dụng các phần cơ thể trẻ con trong thành phần thuốc của họ.
Ăn thịt người trong nghệ thuật[sửa | sửa mã nguồn]
Một số tác phẩm nghệ thuật có miêu tả về việc ăn thịt đồng loại.
- Bộ phim kinh dị Hannibal, thực hiện bởi đạo diễn Ridley Scott trong năm 2001, đã có trình bày một cảnh tượng "người ăn não của chính mình". Phim này được dựng từ một tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thomas Harris.
- Loạt phim kinh dị nổi tiếng Wrong Turn, thực hiện bởi đạo diễn Rob Schmidt trong năm 2003 đã thuật lại quá trình đi săn và ăn thịt người 1 cách man rợ của 3 anh em biến dị, khát máu và bị điên. Phim này cho đến nay đã được 4 phần là: Wrong Turn, Wrong Turn 2: Dead End, Wrong Turn 3: Left For Dead', Wrong Turn 4: Bloody Beginnings. Năm 2012 này sẽ ra một phần 5 tựa là Wrong Turn 5: Bloodlines.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Những vụ ăn thịt người rùng rợn
- Những “kẻ sát nhân máu lạnh” ăn thịt đồng loại nhiều nhất hành tinh và Phần 2
- Những kẻ ăn thịt người
- Cây ăn thịt người

markdown:
# Ăn thịt đồng loại
**Ăn thịt đồng loại** là hành động ăn [thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt) các thành viên cùng loài với mình. Chuyện thú vật ăn thịt đồng loại tương đối khá phổ biến trong vài chủng loại như [nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n), [bò cạp](/wiki/B%C3%B2_c%E1%BA%A1p), tôm hùm, bạch tuộc, cá mập... Còn chuyện người ăn thịt người đã từng là tục lệ trong một số bộ lạc ở [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)...thời xưa và trong một vài trường hợp thời nay.
## Mục lục
## Ăn thịt đồng loại trong tự nhiên[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=1)]
Ăn thịt đồng loại là hiện tượng phổ biến và là một phần trong chu kỳ sống. Nhện đỏ-đen cái,
[nhện đen quả phụ](/wiki/Latrodectus), một số loài [bọ ngựa](/wiki/B%E1%BB%8D_ng%E1%BB%B1a) và [bọ cạp](/wiki/B%E1%BB%8D_c%E1%BA%A1p) ăn con đực trong lúc [giao phối](/wiki/Giao_ph%E1%BB%91i) (mặc dù tần số xảy ra bị nói một cách phóng đại quá mức). Đối với các sinh vật khác, ăn thịt đồng loại ít liên quan đến giới tính hơn liên quan kích cỡ. [Bạch tuộc](/wiki/B%E1%BA%A1ch_tu%E1%BB%99c) lớn săn các con nhỏ hơn là hiện tượng thường thấy trong thiên nhiên, và tương tự với nhiều loài [cóc](/wiki/C%C3%B3c), [cá](/wiki/C%C3%A1), [kỳ nhông](/wiki/K%E1%BB%B3_nh%C3%B4ng), [cá sấu](/wiki/C%C3%A1_s%E1%BA%A5u).
Ăn thịt đồng loại có thể cực kỳ phát triển trong trường hợp bị giam cầm hay không chịu nổi tình trạng thiếu thức ăn. Đặc biệt, lợn nái nuôi có thể ăn thịt con mới sinh, mặc dù hành động đó chưa được quan sát thấy đối với lợn sống tự nhiên. Một trường hợp khác dẫn tới ăn thịt đồng loại là khi bị giam hãm, nhiều loài sống theo lãnh thổ rộng trong tự nhiên có thể có hành động ăn thịt đồng loại. Ví dụ, nhện đen hiếm khi ăn thịt đồng loại trong tự nhiên nhưng chúng làm điều đó rất phổ biến khi bị giam cầm. Người ta đã biết rằng
[thỏ](/wiki/Th%E1%BB%8F), [chuột](/wiki/Chu%E1%BB%99t) và [chuột đồng](/wiki/Chu%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BB%93ng) sẽ ăn thịt con non nếu tổ của nó bị thú săn mồi tấn công đe dọa nhiều lần.
Con cái trưởng thành ở một số loài giết và đôi khi ăn thịt con non cùng loài nó nếu con non đó không có mối quan hệ huyết thống gần gũi - nhất là loài
[tinh tinh](/wiki/Tinh_tinh). Người ta tin rằng đó là cách để giảm phân chia thức ăn trong bầy và nhu cầu thức ăn sẽ đủ cho con cái của con vật ăn thịt đồng loại. Trong suốt thời gian [NATO](/wiki/NATO) ném bom Liên bang [Nam Tư](/wiki/Nam_T%C6%B0) vào năm [1999](/wiki/1999), một số lượng lớn động vật trong vườn thú Belgrade, trong đó có [hổ](/wiki/H%E1%BB%95) và [sói](/wiki/S%C3%B3i), bị thương và chúng ăn con mình. Prince, một con [hổ Bengal](/wiki/H%E1%BB%95#C.C3.A1c_n.C3.B2i_h.E1.BB.95), trong chiến tranh [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) thậm chí còn tự ăn thịt chính mình - tự gặm chân mà người trong vườn thú nói rằng đó là "sự phản đối" việc ném bom.
### Ở loài ong[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=2)]
Các nhà khoa học cho rằng, loài
[ong](/wiki/Ong) ăn thịt lẫn nhau là vì mục đích đảm bảo sự ổn định trong một tổ ong. [[1]](#cite_note-1)
Với loài
[ong mật](/wiki/Ong_m%E1%BA%ADt), [ong bắp cày](/wiki/Ong_b%E1%BA%AFp_c%C3%A0y) và [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn), ong chúa vẫn đẻ trứng kể cả khi trứng không được thụ tinh, những quả trứng này sẽ nở ra thành con đực. Điều này làm cho số lượng ong đực sẽ nhiều quá mức cần thiết. Và như vậy, vì ong đực không làm việc mà chỉ đi thụ tinh, sẽ có nhiều kẻ "ăn không ngồi rồi", hơn nữa số lượng ong đực nhiều sẽ có thể tăng số lượng ong thợ thông qua quá trình thụ tinh.
Hơn nữa, vì ong chúa thường
[giao phối](/wiki/Giao_ph%E1%BB%91i) với nhiều ong đực khác nhau, nên hệ [gene](/wiki/Gene) của đàn ong sẽ đa dạng đáng kể. Điều này không tốt đối với loài ong, bởi mỗi loài có một đặc điểm riêng, nếu xuất hiện một con ong lạ mặt thì nó có thể làm mất đồng nhất trong quá trình phân công lao động trong đàn ong.
## Các sự kiện ăn thịt người trong lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=3)]
Việc ăn thịt người đã được chứng minh bằng tư liệu ở
[Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) trong thời kỳ đói kém do nước [sông Nin](/wiki/S%C3%B4ng_Nin) không lên trong tám năm ( [1064](/wiki/1064) đến [1072](/wiki/1072)).
Quân
[Thập tự chinh](/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh) đã phân loại để ăn thịt người sau khi vây hãm thành công Ma'arrat al-Numan năm 1098.
Ở châu Âu, trong
[Nạn đói 1315-1317](/w/index.php?title=N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_1315-1317&action=edit&redlink=1), khi Dante đang sáng tác một tác phẩm lớn trong lịch sử văn học phương tây và [thời kỳ Phục hưng](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng) vừa bắt đầu, có những báo cáo loan rộng khắp châu Âu về tục ăn thịt người. Tuy vậy, nhiều nhà lịch sử đã bác bỏ các báo cáo đó vì cho đó chỉ là tưởng tượng và mơ hồ.
Những người còn sống sót sau khi con tàu Pháp Medusa chìm năm 1816 bị phân loại để ăn thịt sau bốn ngày lênh đênh trên một cái mảng.
Sau khi tàu Whaleship Essex của Nantuket bị chìm do cá heo, ngày 20 tháng 11 năm 1820, những người còn sống, trên ba con tàu nhỏ, bị phân loại theo thỏa thuận, để bị ăn thịt nhằm cứu một vài người khác sống sót.
Cuộc thám hiểm vùng cực thất bại của Sir John Franklin, một người đàn ông tên là Alferd Packer bị buộc tội là giết và ăn thịt bạn đồng hành của mình.
### Tục ăn thịt người[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=4)]
Việc ăn thịt người ở nhiều bộ tộc mang tính chất sắc tộc trong quá khứ, nhưng thực sự là đã xuất hiện và trở thành tập quán xã hội. Một số người lý luận rằng tục ăn thịt người hầu như không tồn tại, trong khi những người khác cho rằng một vài di tích ở vùng
[Tây Nam Hoa Kỳ](/wiki/T%C3%A2y_Nam_Hoa_K%E1%BB%B3) có thể cung cấp bằng chứng cho tục ăn thịt người. Các trường hợp riêng biệt tại các nước khác đã thấy là âm mưu trong đầu một số người, tội phạm và tin đồn không chính xác bởi những kẻ quá khích. Có bằng chứng gây tranh cãi về tục ăn thịt người loan rộng trong suốt thời gian đói kém ở [Ukraina](/wiki/Ukraina) [những năm 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930), trong cuộc [bao vây Leningrad](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Leningrad) trong [Đệ nhị thế chiến](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn) và trong suốt [nội chiến Trung Quốc](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Trung_Qu%E1%BB%91c). Một ví dụ gần đây nằm trong những câu truyện do người tị nạn từ Bắc Triều Tiên tiết lộ về tục ăn người trong và sau thời kỳ đói kém năm 1995 đến 1997.
Thường thì các lời đồn đại về tục ăn thịt người phổ biến hơn so với thực tế. Nữ hoàng
[Isabella](/w/index.php?title=Isabella_c%E1%BB%A7a_Castilla&action=edit&redlink=1) (Tây Ban Nha) ra lệnh cho người [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) đi xâm chiếm [Trung](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9) và [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) không được nô lệ hóa các bộ tộc bản xứ mà họ chạm trán trừ khi các bộ tộc đó có tiến hành tục ăn thịt người. Như thế có nghĩa là tục ăn thịt người đã bị thổi phồng một cách quá mức và trong hầu hết các trường hợp là bịa đặt. Các bộ lạc tại [Caribe](/wiki/Caribe) đã nổi tiếng từ lâu với tục ăn thịt người, song trái lại, trên thực tế các nghiên cứu hiện đại không tìm thấy dấu vết nào của tập tục đó. Trong suốt những năm Anh mở rộng thuộc địa, chiếm hữu nô lệ được cho là bất hợp pháp trừ khi người liên quan đến trở nên quá suy đồi. Chứng cứ về ăn thịt người khủng khiếp và vì vậy nên các báo cáo về tục ăn thịt người trở nên lan rộng. [Bộ lạc Korowai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Korowai), vùng đông nam của [tỉnh Papua của Indonesia](/wiki/Papua_(t%E1%BB%89nh)), là một trong những bộ lạc cuối cùng trên thế giới còn tiến hành tục ăn thịt người. Trong nhiều cuộc chiến ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), tục ăn thịt người được cho là xuất hiện khác phổ biến mặc dù trong thời kỳ chiến tranh nó không xuất hiện trừ các trường hợp riêng gồm có một vài phương thuốc dân tộc.
Nhà sử học quân phiện Nhật về Trung Quốc cuối
[thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), chẳng hạn [Kuwabara Jitsuzo](/w/index.php?title=Kuwabara_Jitsuzo&action=edit&redlink=1), đã khẳng định là văn minh Trung Hoa có một lịch sử ăn thịt người, có thể trích dẫn ra từ văn học. Gần đây hơn, nhà văn Trung Quốc Lu Xun sử dụng tục ăn thịt người như một chủ đề xuyên suốt tác phẩm văn học của mình. Thêm vào đó, có tin đồn rằng tục ăn thịt người diễn ra trong thời kỳ thiếu đói lúc cuộc [Cách mạng văn hóa](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a) tiến hành. Tuy vậy, không có bằng chứng thuyết phục bên ngoài nguồn tư liệu văn học rằng tục ăn thịt người được chấp nhận trong xã hội Trung Quốc cổ, cũng chẳng có các nghiên cứu dứt khoát nào đề xuất rằng ăn thịt người trở nên phổ biến suốt thế kỷ 20 ở Trung Quốc. Trớ trêu là có tài liệu đầy sức thuyết phục và bằng chứng pháp lý cho rằng quân Nhật thực hành ăn thịt cả đối phương lẫn quân mình trong [Thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai) khi cạn nguồn tiếp tế. Có tác giả đã phân tích tục ăn thịt người và các thức ăn cấm, tác giả cho rằng nó phổ biến khi con người sống theo các nhóm nhỏ, song biến mất khi sự quá độ lên xã hội có nhà nước, [người Aztec](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Aztec&action=edit&redlink=1) là một ngoại lệ.
### Ăn thịt đồng loại trong chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=5)]
Ăn thịt người diễn ra trong những lính trong cuộc
[Cuộc thập tự chinh thứ nhất](/wiki/Cu%E1%BB%99c_th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Một vài lính thập tự đã sống nhờ vào xác chết kẻ thù sau khi chiếm một thị trấn [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) tại Ma'arrat al-Numan. Nhiều khẳng định cho là những lính thập tự đã bắt đầu mất hết tính người, nhưng trên thực tế họ phải làm như vậy để sống sót được. Hành động trên lại tái diễn ở các trận đánh sau trong tháng 3 ở Jerusalem.
Một vài người cho rằng ăn thịt người diễn ra trong cuộc bao vây
[Leningrad](/wiki/Leningrad).
Một vài bộ lạc bản địa châu Mỹ tin rằng ăn một phần thịt kẻ thù có thể nhận được các kỹ năng đặc biệt từ kẻ thù đã chết (ví dụ ăn tim một kẻ thù dũng cảm giúp nhận thêm nhiều dũng khí). Ăn thịt kẻ thù cũng được ghi lại trong thơ Trung Hoa.
Có tư liệu và bằng chứng pháp lý do nhiều người chứng kiến cung cấp về việc ăn thịt người trong lực lượng quân Nhật vào thời kỳ
[Thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai). Khi thức ăn cạn kiệt, thậm chí lính Nhật giết và ăn thịt người khác khi không có dân thường phe đối phương. Trong các trường hợp khác, quân lính phe đối phương bị hành hình và sau đó bị xả thịt ra.
Ăn thịt người được ít nhất một nhân chứng ghi nhận, đó là phóng viên Neil Davis trong
[chiến tranh tại Đông Nam Á](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong những năm 1960 tới những năm 1970. Davis cho biết [người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) có tập tục chia nhau ăn thịt kẻ thù sau khi tiến hành giết chết một cách hung bạo, nhất là phần [gan](/wiki/Gan). Ông ta, và nhiều người tị nạn nói rằng tục ăn thịt người được thực hiện không theo nghi lễ khi không tìm nổi thức ăn nữa. Điều này thường xuất hiện khi các thị trấn và làng mạc nằm dưới quyền kiểm soát của [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), thức ăn được chia theo khẩu phần rất nghiêm ngặt, dẫn tới nạn chết đói lan rộng. Trớ trêu thay, mọi công dân bị bắt khi tham gia ăn thịt người liền bị xử tử ngay lập tức.
Ăn thịt người đã từng được báo cáo trong nhiều cuộc xung đột gần đây ở
[châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), gồm có [Chiến tranh Congo lần thứ hai](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Congo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), và nội chiến tại [Liberia](/wiki/Liberia) và [Sierra Leone](/wiki/Sierra_Leone). Tiêu biểu là khi đã tuyệt vọng, trong thời kỳ hòa bình thì ít hơn nhiều, chẳng hạn ở bộ lạc [Pygmie](/w/index.php?title=Pygmie&action=edit&redlink=1) tại Congo. Cũng có báo cáo rằng các thầy lang châu Phi thỉnh thoảng sử dụng các phần cơ thể trẻ con trong thành phần thuốc của họ.
### Ăn thịt người trong nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=6)]
Một số tác phẩm nghệ thuật có miêu tả về việc ăn thịt đồng loại.
- Bộ phim kinh dị
*, thực hiện bởi đạo diễn* [Hannibal](/w/index.php?title=Hannibal_(phim)&action=edit&redlink=1) [Ridley Scott](/w/index.php?title=Ridley_Scott&action=edit&redlink=1)trong năm [2001](/wiki/2001), đã có trình bày một cảnh tượng "người ăn não của chính mình". Phim này được dựng từ một tiểu thuyết cùng tên của nhà văn [Thomas Harris](/w/index.php?title=Thomas_Harris&action=edit&redlink=1).
- Loạt phim kinh dị nổi tiếng
*, thực hiện bởi đạo diễn* [Wrong Turn](/wiki/Wrong_Turn) [Rob Schmidt](/w/index.php?title=Rob_Schmidt&action=edit&redlink=1)trong năm [2003](/wiki/2003)đã thuật lại quá trình đi săn và ăn thịt người 1 cách man rợ của 3 anh em biến dị, khát máu và bị điên. Phim này cho đến nay đã được 4 phần là: *,* [Wrong Turn](/wiki/Wrong_Turn) [Wrong Turn 2: Dead End](/wiki/Wrong_Turn_2:_Dead_End), [Wrong Turn 3: Left For Dead](/wiki/Wrong_Turn_3:_Left_For_Dead)', *. Năm 2012 này sẽ ra một phần 5 tựa là* [Wrong Turn 4: Bloody Beginnings](/wiki/Wrong_Turn_4:_Bloody_Beginnings) *.* [Wrong Turn 5: Bloodlines](/wiki/Wrong_Turn_5:_Bloodlines)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=7)] [Những vụ ăn thịt người rùng rợn](http://hcm.24h.com.vn/phi-thuong-ky-quac/nhung-vu-an-thit-nguoi-rung-ron-c159a287640.html) [Những “kẻ sát nhân máu lạnh” ăn thịt đồng loại nhiều nhất hành tinh](http://laodong.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/nhung-ke-sat-nhan-mau-lanh-an-thit-dong-loai-nhieu-nhat-hanh-tinh-243058.bld)và [Phần 2](http://laodong.com.vn/sci-tech/nhung-ke-sat-nhan-mau-lanh-an-thit-dong-loai-nhieu-nhat-hanh-tinh-242480.bld) [Những kẻ ăn thịt người](/wiki/Nh%E1%BB%AFng_k%E1%BA%BB_%C4%83n_th%E1%BB%8Bt_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Cây ăn thịt người](/wiki/C%C3%A2y_%C4%83n_th%E1%BB%8Bt_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%82n_th%E1%BB%8Bt_%C4%91%E1%BB%93ng_lo%E1%BA%A1i&action=edit§ion=8)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1066 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Cờ nhanh
Cờ vua nhanh (Fast chess) là một thể loại trong cờ vua, bao gồm cờ vua chớp nhoáng (Blitz chess), cờ vua nhanh (Rapid chess). Mỗi bên sẽ được cho ít thời gian hơn trong mỗi ván đấu, nhiều nhất là 60 phút.
Cờ vua nhanh thể hiện sự nhạy bén trong tư duy một cách nhanh nhất mà con người có thể làm được. Mỗi bên cờ nhanh có thể gồm các thể loại 30 phút, 20 phút, 15 phút dành cho mỗi bên. Người chơi phải cố gắng lướt nhanh bàn cờ và suy nghĩ thật nhanh để không bị thua do hết thời gian, bởi chỉ cần một bên "rụng kim" (hết thời gian) thì xem như thua cuộc, bất kể diễn biến trong ván cờ ra sao (trừ khi bên còn thời gian không còn một quân nào trên bàn cờ, không tính quân vua- thì lúc đó sẽ xử hòa).
Mục lục
Tổng thể[sửa | sửa mã nguồn]
Cờ vua nhanh có rất nhiều thể loại riêng tùy theo lượng thời gian được cho trong mỗi ván đấu. Mỗi thể loại cờ nhanh đều sử dụng đồng hồ tính giờ (cờ vua) để tính thời gian. Bao gồm:
- Cờ vua nhanh (Rapid hoặc Quick): 15 đến 60 phút cho mỗi người chơi, có thể tăng thời gian cho mỗi nước đi (ví dụ tăng 10 giây cho mỗi nước).[1]
- Cờ vua chớp nhoáng (Blitz): 15 phút hoặc ít hơn cho mỗi bên. Các ván cờ này thường thuộc loại "sudden death" (cái chết bất thình lình) khi không được tăng thời gian cho mỗi nước đi. Tuy nhiên một số trận đấu có thể tăng một khoảng thời gian nhỏ cho mỗi nước đi (ví dụ 1 hoặc 2 giây) tùy thuộc vào người chơi. Thông dụng nhất là thể loại 3 phút, tăng 2 giây cho một nước đi.
- Bullet: 1 đến 3 phút cho mỗi bên. Thông dụng nhất là 2 phút (cộng 1 giây cho mỗi nước) hoặc 1 phút (cộng 2 giây cho mỗi nước). Thể loại này cũng thường được gọi là Lightning.
- Lightning: thường được sử dụng để gọi Blitz (cờ chớp) hoặc Bullet, hoặc để gọi chung cho cờ nhanh. Lightning cũng thường được đề cập đến những trận đấu với thời gian cố định cho mỗi nước đi (ví dự 10 giây cho mỗi nước). Lightning còn được đề cập đến thể loại cờ 1 phút.
- Armageddon: một thể loại chắc chắn có kết quả thắng hoặc thua. Với Đen, hòa đồng nghĩa với một trận thắng. Để công bằng, Trắng có nhiều thời gian hơn cho mỗi ván. Thông dụng nhất là 6 phút cho Trắng và 5 phút cho Đen hoặc 5 phút cho Trắng và 4 phút cho Đen. Một số trận đấu cũng thường được tăng một khoảng thời gian nhỏ cho mỗi nước đi (ví dụ tăng 2 giây cho mỗi nước). Thể loại Armageddon thường được dùng trong các trận tie-break để quyết định người thắng, thua trong các giải đấu nhanh.
Trước khi phát minh ra đồng hồ tính giờ điện tử, mỗi trận đấu cờ nhanh hoặc cờ chớp thường là 5 phút cho mỗi bên. Trước khi đồng hồ tính giờ được giới thiệu (trước thập niên 1950), các trận đấu cờ nhanh thường có một trọng tài với nhiệm vụ hô to sau 10 giây.
Năm 1988, Walter Brown thành lập Hiệp hội Cờ chớp Thế giới (World Blitz Chess Association) với tạp chí Cờ chớp (Blitz Chess), giải thể năm 2003.[2]
Trong một vài giải đấu và trận đấu, thứ hạng cuối cùng của các kỳ thủ có thể được quyết định sau một series các trận đấu với lượng thời gian ít dần như một trận tie-break. Trong trường hợp này, 2 trận thường được chơi với cùng khoảng thời gian, mỗi bên được cầm Trắng và Đen một lần. Với việc có ít thời gian cho việc tính toán mỗi nước đi, các trận đấu này thường có kết quả nằm ngoài dự đoán. Người chơi hết thời gian trước sẽ bị xử thua, trừ trường hợp đội thủ không còn khả năng chiếu hết và kết quả sẽ là hòa. "Thua vì thời gian" rất ít xảy ra trong các trận đấu cờ tiêu chuẩn với lượng thời gian dài nhưng lại xảy ra thường xuyên trong cờ nhanh và cờ chớp.
Các trận đấu cờ nhanh tuân theo các quy định của FIDE, trừ khi các giải đấu có những quy định đặc biệt khác. Một quy định cơ bản trong cờ nhanh là nếu một người chơi đi sai, đối thủ có thể chỉ ra và được yêu cầu chiến thắng. Ví dụ nếu một người chơi để vua của mình bị chiếu mà không bảo vệ trong nước đi tiếp theo, đối thủ có thể yêu cầu chiến thắng. Luật này có thể không được áp dụng trong các trận đấu giao hữu. Trường hợp có tranh cãi giữa hai đối thủ với nhau, người chơi phải dừng đồng hồ lại và gọi trọng tài để phân xử.
Từ blitz hay blitzkrieg trong cờ vua có nghĩa là một đợt tấn công nhanh và sớm vào ô f2 hoặc f7, chiếu vua.[3]
Boxing Cờ vua là một thể loại khác, kết hợp cờ nhanh và boxing.
Bullet thường nhanh hơn cờ chớp (blitz). Chiến thuật và kỹ năng chơi cờ chỉ là thứ yếu cho mỗi nước đi nhanh. Các tính toán sâu và chiến lước hầu như không đáng kể. Theo luật của Liên đoàn Cờ vua Hoa Kỳ (USCF), bullet không được tính trong bảng xếp hạng. Một kỳ thủ thuộc USCF chỉ được tính điểm trong bảng xếp hạng nếu chơi trận đấu 5 phút hoặc nhiều hơn. Với các thể loại cờ nhanh, một người chơi có thể thắng nhờ diễn biến trên bàn cờ hoặc thắng nhờ đối thủ hết thời gian. Một trận đấu dưới 30 phút ảnh hưởng tới điểm trên bảng xếp hạng cờ nhanh, trên 30 phút sẽ ảnh hưởng tới điểm trên bảng xếp hạng cờ tiêu chuẩn. Nếu trận đấu 30 phút thì sẽ ảnh hưởng cả hai.
Những người chơi có hai sự lựa chọn: hãy chiến thắng khi chưa hết thời gian hoặc đánh cầm chừng để hơn đối phương về thời gian. Với cách chọn đầu tiên, họ nên tập trung vào những lúc cao điểm, tức là khi thế cờ phức tạp ở trung cuộc cần đánh những nước thật chính xác dù phải chấp nhận mất nhiều thời gian để suy nghĩ, đến lúc này họ phải chắc chắn mình hơn đối phương về chất, nếu sau lúc đó thế cờ vẫn ngang nhau thì 70% họ có thể thua thời gian đấy. Nếu họ chọn cách thứ hai, hãy đánh thật nhanh, không cần phải nghĩ "cao siêu" gì hết, tất nhiên họ chỉ để lỗ quân một chút thôi để câu giờ, và họ phải dồn ván cờ vào thế phức tạp, chẳng hạn không chịu đổi quân hay "đóng băng" trung tâm, kéo dài càng lâu càng tốt. Người chơi phải nhìn vào đồng hồ liên tục và phải giữ lại ít nhất một con tốt để có thể giành thắng lợi về thời gian.
Giải vô địch[sửa | sửa mã nguồn]
Không chính thức (1970)[sửa | sửa mã nguồn]
Trước năm 1971, các giải cờ vua 5 phút của Liên Xô và Moscow (Liên Xô) đã diễn ra được vài năm với Mikhail Tal, David Bronstein và Tigran Petrosian là các nhà vô địch. Cũng trong năm 1971, Bobby Fischer tham gia một giải đấu cờ chớp ở Câu lạc bộ Cờ vua Manhattan và giành tới 21½/22 điểm.[4] Giải đấu không chính thức đầu tiên "Giải Cờ Tốc độ Thế giới"(Speed Chess Championship of the World) hay ("Giải Vô địch Cờ chớp Thế giới" - World Blitz Championship) được tổ chức tại Herceg Novi vào 8 tháng 4 năm 1970. Giải được tổ chức ngay sau trận đấu đầu tiên giữa trận đấu Liên Xô và Phần còn lại của Thế giới (Rest of the World) (ở Belgrade) với 10 kỳ thủ tham dự. 11 Đại kiện tướng và 1 Kiện tướng tham dự trong một giải đấu vòng tròn, 2 lượt. Bobby Fischer giành chức vô địch với 19/22 điểm. Fischer có 17 thắng, 4 hòa và 1 thua (trước Viktor Korchnoi). Mikhail Tal đứng thứ hai với 4½ điểm kém Fischer.[5] Fischer thắng cả 2 trận với Tal, Tigran Petrosian và Vassily Smyslov, đều là những cựu Vô địch Cờ vua Thế giới
- Kỳ thủ tham gia và điểm
- Bobby Fischer 19
- Mikhail Tal 14½
- Viktor Korchnoi 14
- Tigran Petrosian 13½
- David Bronstein 13
- Vlastimil Hort 12
- Milan Matulović 10½
- Vassily Smyslov 9½
- Sammy Reshevsky 8½
- Wolfgang Uhlmann 8
- Borislav Ivkov 7½
- Predrag Ostojić 2[6][7]
Vô địch Cờ vua chớp nhoáng Thế giới[sửa | sửa mã nguồn]
Vô địch Cờ vua nhanh Thế giới[sửa | sửa mã nguồn]
Câu nói nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
Rất nhiều kỳ thủ cờ vua chuyên nghiệp không coi cờ nhanh, cờ chớp và bullet một cách nghiêm túc như cờ tiêu chuẩn. Có một vài câu nói nổi tiếng của các kỳ thủ hàng đầu:
- "Một người có thể đánh mất thói quen tập trung vài giờ trong các trận đấu nghiêm túc nếu chơi cờ nhanh. Đó là lý do tại sao nếu một người muốn thăng tiến nhanh, anh ta nên hạn chế chơi cờ nhanh." - Vladimir Kramnik[22]
- "Như những chú chó thường khụt khịt mỗi khi gặp nhau, các kỳ thủ thường có một quy tắc khi mới lần đầu gặp nhau: họ ngồi xuống và chơi cờ tốc độ." - Anatoly Karpov[22]
- "Vâng, tôi có chơi cờ chớp một lần. Đó là trên một chuyến tàu vào năm 1929." - Mikhail Botvinnik[22]
- "Ai mà phân tích các ván cờ chớp thật ngu ngốc." - Rashid Nezhmetdinov[22]
- "Cờ chớp giết chết ý tưởng của bạn." - Bobby Fischer[22]
- "Thú thực, tôi coi cờ bullet hơi trẻ con, và do đó tôi không bao giờ chơi nó." - Vladimir Kramnik[23]
- "Cờ chớp - chỉ là thú vui mà thôi." - Vladimir Kramnik[24]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “World Chess Federation”. Truy cập 8 tháng 10 năm 2015.
- ^ The Web Novice. “Mechanics Institute newsletter #166”. Chessdryad.com. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ Kidder, Harvey (1960). Illustrated Chess for Children. Doubleday. ISBN 0-385-05764-4.
- ^ Barden, Leonard, The value of blitz chess, The Guardian, ngày 4 tháng 10 năm 1971
- ^ Brady, 1973, p. 164
- ^ “bobby-fischer.net”. bobby-fischer.net. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ Plisetsky & Voronkov, 2005, pp. 183-90
- ^ a ă Mark Crowther - Thứ 4, 18 tháng 11 năm 2009 (ngày 18 tháng 11 năm 2009). “World Blitz Mini-Site 2009 | The Week in Chess”. Chess.co.uk. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
- ^ http://chessmind.powerblogs.com/posts/1157772389.shtml
- ^ “Chess News - Ivanchuk wins World Blitz Championship, Anand second”. ChessBase.com. Ngày 22 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Chess News - Dominguez-Perez wins World Blitz Championship in Almaty”. ChessBase.com. Ngày 11 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012.
- ^ “World Blitz Championship - Tournament table”. russiachess.com. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2009.
- ^ “Chess News - Aronian wins World Blitz Championship”. ChessBase. Ngày 18 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2010.
- ^ “World Rapid and Blitz Championships 2012”. The Week in Chess. Ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2012.
- ^ Mark Crowther - Thứ 4, 18 tháng 11 năm 2009 (ngày 18 tháng 11 năm 2009). “World Blitz Mini-Site 2009 | The Week in Chess”. Chess.co.uk. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
- ^ “Chess News - Cap D'Agde World Rapid Championship”. ChessBase.com. Ngày 29 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Anand is World Rapid Chess Champion”. Fide.com. Ngày 31 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Chess News - World Champion Vishy Anand!”. ChessBase.com. Ngày 30 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Rapid World Chess Championship - Aronian wins final in smooth style”. Newstin.co.uk. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Chess Classic Mainz – Kamsky wins with 10.0/11 points”. Chessbase.com. Ngày 8 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Karjakin wins the Astana World Rapid Chess Championship”. Chessbase.com. Ngày 8 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2012.
- ^ a ă â b c “Quotes About Blitz Chess”. Chessquotes.com. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
- ^ “Kramnik on Nakamura, blitz and Carlsen”. Chess in Translation. Ngày 10 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012.
- ^ “Kramnik on blitz”. Chess in Translation. Ngày 16 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012.
- Brady, Frank (1973), Bobby Fischer: Profile of a Prodigy (ấn bản 2), Dover, ISBN 0-486-25925-0
- Plisetsky, Dimitry; Voronkov, Sergey (2005), Russians versus Fischer, Everyman Chess, ISBN 1-85744-380-2
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Harper, Bruce; Nakamura, Hikaru (2009). Bullet Chess: One Minute to Mate. Russell Enterprises. ISBN 978-1-888690-67-5.

markdown:
# Cờ nhanh
**Cờ vua nhanh** *(Fast chess)* là một thể loại trong [cờ vua](/wiki/C%E1%BB%9D_vua), bao gồm **cờ vua chớp nhoáng** *(Blitz chess)*, **cờ vua nhanh** *(Rapid chess)*. Mỗi bên sẽ được cho ít [thời gian](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_t%C3%ADnh_gi%E1%BB%9D_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1) hơn trong mỗi ván đấu, nhiều nhất là 60 phút.
Cờ vua nhanh thể hiện sự nhạy bén trong tư duy một cách nhanh nhất mà con người có thể làm được. Mỗi bên cờ nhanh có thể gồm các thể loại 30 phút, 20 phút, 15 phút dành cho mỗi bên. Người chơi phải cố gắng lướt nhanh bàn cờ và suy nghĩ thật nhanh để không bị thua do hết thời gian, bởi chỉ cần một bên "rụng kim" (hết thời gian) thì xem như thua cuộc, bất kể diễn biến trong ván cờ ra sao (trừ khi bên còn thời gian không còn một quân nào trên bàn cờ, không tính quân vua- thì lúc đó sẽ xử hòa).
## Mục lục
## Tổng thể[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=1)] **Cờ vua nhanh** có rất nhiều thể loại riêng tùy theo lượng [thời gian](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_t%C3%ADnh_gi%E1%BB%9D_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1) được cho trong mỗi ván đấu. Mỗi thể loại cờ nhanh đều sử dụng [đồng hồ tính giờ (cờ vua)](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_t%C3%ADnh_gi%E1%BB%9D_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1) để tính thời gian. Bao gồm: **Cờ vua nhanh**( *Rapid*hoặc *Quick*): 15 đến 60 phút cho mỗi người chơi, có thể tăng thời gian cho mỗi nước đi (ví dụ tăng 10 giây cho mỗi nước). [[1]](#cite_note-1) **Cờ vua chớp nhoáng**( *Blitz*): 15 phút hoặc ít hơn cho mỗi bên. Các ván cờ này thường thuộc loại *"sudden death"*(cái chết bất thình lình) khi không được tăng thời gian cho mỗi nước đi. Tuy nhiên một số trận đấu có thể tăng một khoảng thời gian nhỏ cho mỗi nước đi (ví dụ 1 hoặc 2 giây) tùy thuộc vào người chơi. Thông dụng nhất là thể loại 3 phút, tăng 2 giây cho một nước đi. **Bullet**: 1 đến 3 phút cho mỗi bên. Thông dụng nhất là 2 phút (cộng 1 giây cho mỗi nước) hoặc 1 phút (cộng 2 giây cho mỗi nước). Thể loại này cũng thường được gọi là **Lightning**. **Lightning**: thường được sử dụng để gọi Blitz (cờ chớp) hoặc Bullet, hoặc để gọi chung cho cờ nhanh. Lightning cũng thường được đề cập đến những trận đấu với thời gian cố định cho mỗi nước đi (ví dự 10 giây cho mỗi nước). Lightning còn được đề cập đến thể loại cờ 1 phút. **Armageddon**: một thể loại chắc chắn có kết quả thắng hoặc thua. Với Đen, [hòa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1)đồng nghĩa với một trận thắng. Để công bằng, Trắng có nhiều thời gian hơn cho mỗi ván. Thông dụng nhất là 6 phút cho Trắng và 5 phút cho Đen hoặc 5 phút cho Trắng và 4 phút cho Đen. Một số trận đấu cũng thường được tăng một khoảng thời gian nhỏ cho mỗi nước đi (ví dụ tăng 2 giây cho mỗi nước). Thể loại **Armageddon**thường được dùng trong các trận tie-break để quyết định người thắng, thua trong các giải đấu nhanh.
Trước khi phát minh ra
[đồng hồ tính giờ điện tử](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_t%C3%ADnh_gi%E1%BB%9D_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1), mỗi trận đấu cờ nhanh hoặc cờ chớp thường là 5 phút cho mỗi bên. Trước khi đồng hồ tính giờ được giới thiệu (trước thập niên 1950), các trận đấu cờ nhanh thường có một trọng tài với nhiệm vụ hô to sau 10 giây.
Năm 1988,
[Walter Brown](/w/index.php?title=Walter_Brown&action=edit&redlink=1) thành lập Hiệp hội Cờ chớp Thế giới (World Blitz Chess Association) với tạp chí *Cờ chớp* ( *Blitz Chess*), giải thể năm 2003. [[2]](#cite_note-2)
Trong một vài giải đấu và trận đấu, thứ hạng cuối cùng của các kỳ thủ có thể được quyết định sau một series các trận đấu với lượng thời gian ít dần như một trận tie-break. Trong trường hợp này, 2 trận thường được chơi với cùng khoảng thời gian, mỗi bên được cầm Trắng và Đen một lần. Với việc có ít thời gian cho việc tính toán mỗi nước đi, các trận đấu này thường có kết quả nằm ngoài dự đoán. Người chơi hết thời gian trước sẽ bị xử thua, trừ trường hợp đội thủ không còn khả năng
[chiếu hết](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFu_h%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) và kết quả sẽ là hòa. "Thua vì thời gian" rất ít xảy ra trong các trận đấu cờ tiêu chuẩn với lượng thời gian dài nhưng lại xảy ra thường xuyên trong cờ nhanh và cờ chớp.
Các trận đấu cờ nhanh tuân theo các quy định của
[FIDE](/wiki/FIDE), trừ khi các giải đấu có những quy định đặc biệt khác. Một quy định cơ bản trong cờ nhanh là nếu một người chơi đi sai, đối thủ có thể chỉ ra và được yêu cầu chiến thắng. Ví dụ nếu một người chơi để vua của mình bị chiếu mà không bảo vệ trong nước đi tiếp theo, đối thủ có thể yêu cầu chiến thắng. Luật này có thể không được áp dụng trong các trận đấu giao hữu. Trường hợp có tranh cãi giữa hai đối thủ với nhau, người chơi phải dừng đồng hồ lại và gọi trọng tài để phân xử.
Từ
*blitz* hay *blitzkrieg* trong cờ vua có nghĩa là một đợt tấn công nhanh và sớm vào ô [f2 hoặc f7](/wiki/K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%9D_vua_%C4%91%E1%BA%A1i_s%E1%BB%91), chiếu vua. [[3]](#cite_note-3) [Boxing Cờ vua](/w/index.php?title=Boxing_C%E1%BB%9D_vua&action=edit&redlink=1) là một thể loại khác, kết hợp cờ nhanh và boxing.
Bullet thường nhanh hơn cờ chớp (blitz). Chiến thuật và kỹ năng chơi cờ chỉ là thứ yếu cho mỗi nước đi nhanh. Các tính toán sâu và chiến lước hầu như không đáng kể. Theo luật của
[Liên đoàn Cờ vua Hoa Kỳ](/w/index.php?title=USCF&action=edit&redlink=1) (USCF), bullet không được tính trong bảng xếp hạng. Một kỳ thủ thuộc USCF chỉ được tính điểm trong bảng xếp hạng nếu chơi trận đấu 5 phút hoặc nhiều hơn. Với các thể loại cờ nhanh, một người chơi có thể thắng nhờ diễn biến trên bàn cờ hoặc thắng nhờ đối thủ hết thời gian. Một trận đấu dưới 30 phút ảnh hưởng tới điểm trên bảng xếp hạng cờ nhanh, trên 30 phút sẽ ảnh hưởng tới điểm trên bảng xếp hạng cờ tiêu chuẩn. Nếu trận đấu 30 phút thì sẽ ảnh hưởng cả hai.
Những người chơi có hai sự lựa chọn: hãy chiến thắng khi chưa hết thời gian hoặc đánh cầm chừng để hơn đối phương về thời gian. Với cách chọn đầu tiên, họ nên tập trung vào những lúc cao điểm, tức là khi thế cờ phức tạp ở trung cuộc cần đánh những nước thật chính xác dù phải chấp nhận mất nhiều thời gian để suy nghĩ, đến lúc này họ phải chắc chắn mình hơn đối phương về chất, nếu sau lúc đó thế cờ vẫn ngang nhau thì 70% họ có thể thua thời gian đấy. Nếu họ chọn cách thứ hai, hãy đánh thật nhanh, không cần phải nghĩ "cao siêu" gì hết, tất nhiên họ chỉ để lỗ quân một chút thôi để câu giờ, và họ phải dồn ván cờ vào thế phức tạp, chẳng hạn không chịu đổi quân hay "đóng băng" trung tâm, kéo dài càng lâu càng tốt. Người chơi phải nhìn vào đồng hồ liên tục và phải giữ lại ít nhất một con tốt để có thể giành thắng lợi về thời gian.
## Giải vô địch[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=2)]
### Không chính thức (1970)[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=3)]
Trước năm 1971, các giải cờ vua 5 phút của
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và [Moscow](/wiki/Moskva) (Liên Xô) đã diễn ra được vài năm với [Mikhail Tal](/wiki/Mikhail_Tal), [David Bronstein](/wiki/David_Ionovich_Bronstein) và [Tigran Petrosian](/wiki/Tigran_Petrosian) là các nhà vô địch. Cũng trong năm 1971, [Bobby Fischer](/wiki/Bobby_Fischer) tham gia một giải đấu cờ chớp ở [Câu lạc bộ Cờ vua Manhattan](/w/index.php?title=C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_C%E1%BB%9D_vua_Manhattan&action=edit&redlink=1) và giành tới 21½/22 điểm. Giải đấu không chính thức đầu tiên "Giải Cờ Tốc độ Thế giới"(Speed Chess Championship of the World) hay ("Giải Vô địch Cờ chớp Thế giới" - World Blitz Championship) được tổ chức tại [4] [Herceg Novi](/w/index.php?title=Herceg_Novi&action=edit&redlink=1)vào [8 tháng 4](/wiki/8_th%C3%A1ng_4)năm [1970](/wiki/1970). Giải được tổ chức ngay sau trận đấu đầu tiên giữa [trận đấu Liên Xô và Phần còn lại của Thế giới (Rest of the World)](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A5u_Li%C3%AAn_X%C3%B4_v%C3%A0_Ph%E1%BA%A7n_c%C3%B2n_l%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)(ở Belgrade) với 10 kỳ thủ tham dự. 11 [Đại kiện tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%87n_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)và 1 [Kiện tướng](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%87n_t%C6%B0%E1%BB%9Bng&action=edit&redlink=1)tham dự trong một giải đấu vòng tròn, 2 lượt. [Bobby Fischer](/wiki/Bobby_Fischer)giành chức vô địch với 19/22 điểm. Fischer có 17 thắng, 4 [hòa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_(c%E1%BB%9D_vua)&action=edit&redlink=1)và 1 thua (trước [Viktor Korchnoi](/wiki/Viktor_Lvovich_Korchnoi)). [Mikhail Tal](/wiki/Mikhail_Tal)đứng thứ hai với 4½ điểm kém Fischer. Fischer thắng cả 2 trận với Tal, [[5]](#cite_note-5) [Tigran Petrosian](/wiki/Tigran_Petrosian)và [Vassily Smyslov](/w/index.php?title=Vassily_Smyslov&action=edit&redlink=1), đều là những cựu [Vô địch Cờ vua Thế giới](/w/index.php?title=V%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_C%E1%BB%9D_vua_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)
- Kỳ thủ tham gia và điểm
[Bobby Fischer](/wiki/Bobby_Fischer)19 [Mikhail Tal](/wiki/Mikhail_Tal)14½ [Viktor Korchnoi](/wiki/Viktor_Lvovich_Korchnoi)14 [Tigran Petrosian](/wiki/Tigran_Petrosian)13½ [David Bronstein](/wiki/David_Ionovich_Bronstein)13 [Vlastimil Hort](/w/index.php?title=Vlastimil_Hort&action=edit&redlink=1)12 [Milan Matulović](/w/index.php?title=Milan_Matulovi%C4%87&action=edit&redlink=1)10½ [Vassily Smyslov](/w/index.php?title=Vassily_Smyslov&action=edit&redlink=1)9½ [Sammy Reshevsky](/w/index.php?title=Sammy_Reshevsky&action=edit&redlink=1)8½ [Wolfgang Uhlmann](/w/index.php?title=Wolfgang_Uhlmann&action=edit&redlink=1)8 [Borislav Ivkov](/w/index.php?title=Borislav_Ivkov&action=edit&redlink=1)7½ [Predrag Ostojić](/w/index.php?title=Predrag_Ostoji%C4%87&action=edit&redlink=1)2 [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7)
### Vô địch Cờ vua chớp nhoáng Thế giới[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=4)]
|#||Tên||Năm||Quốc tịch|
|1||
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/23px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Garry Kasparov](/wiki/Garry_Kimovich_Kasparov) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_the_Soviet_Union.svg/23px-Flag_of_the_Soviet_Union.svg.png)
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Mikhail Tal](/wiki/Mikhail_Tal) [[8]](#cite_note-chess1-8) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_the_Soviet_Union.svg/23px-Flag_of_the_Soviet_Union.svg.png)
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Viswanathan Anand](/wiki/Viswanathan_Anand) [[8]](#cite_note-chess1-8) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Alexander Grischuk](/wiki/Aleksandr_Igorevich_Grischuk) [[9]](#cite_note-9) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [Vassily Ivanchuk](/wiki/Vassily_Ivanchuk) [[10]](#cite_note-10) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Ukraine.svg/23px-Flag_of_Ukraine.svg.png)
[Ukraine](/wiki/Ukraina) [Leinier Domínguez](/wiki/Leinier_Dom%C3%ADnguez) [[11]](#cite_note-11) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Cuba](/wiki/Cuba) [Magnus Carlsen](/wiki/Magnus_Carlsen) [[12]](#cite_note-12) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Norway.svg/21px-Flag_of_Norway.svg.png)
[Na Uy](/wiki/Na_Uy) [Levon Aronian](/wiki/Levon_Aronian) [[13]](#cite_note-13) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Armenia.svg/23px-Flag_of_Armenia.svg.png)
[Armenia](/wiki/Armenia) [Alexander Grischuk](/wiki/Aleksandr_Igorevich_Grischuk) [[14]](#cite_note-14) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [Lê Quang Liêm](/wiki/L%C3%AA_Quang_Li%C3%AAm) [[15]](#cite_note-15) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Magnus Carlsen](/wiki/Magnus_Carlsen) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Norway.svg/21px-Flag_of_Norway.svg.png)
[Na Uy](/wiki/Na_Uy) [Alexander Grischuk](/wiki/Alexander_Grischuk) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga)
### Vô địch Cờ vua nhanh Thế giới[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=5)]
|#||Tên||Năm||Quốc tịch|
|1||
|[[16]](#cite_note-16) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [Viswanathan Anand](/wiki/Viswanathan_Anand) [[17]](#cite_note-17) [[18]](#cite_note-18) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Levon Aronian](/wiki/Levon_Aronian) [[19]](#cite_note-19) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Armenia.svg/23px-Flag_of_Armenia.svg.png)
[Armenia](/wiki/Armenia) [Gata Kamsky](/wiki/Gata_Kamsky) [[20]](#cite_note-worldrapid2010-20) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/23px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Sergey Karjakin](/wiki/Sergey_Karjakin) [[21]](#cite_note-worldrapid20101-21) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [Shakhriyar Mamedyarov](/wiki/Shakhriyar_Mamedyarov) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Flag_of_Azerbaijan.svg/23px-Flag_of_Azerbaijan.svg.png)
[Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan) [Magnus Carlsen](/wiki/Magnus_Carlsen) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Norway.svg/21px-Flag_of_Norway.svg.png)
[Na Uy](/wiki/Na_Uy) [Magnus Carlsen](/wiki/Magnus_Carlsen) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Norway.svg/21px-Flag_of_Norway.svg.png)
[Na Uy](/wiki/Na_Uy)
## Câu nói nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=6)]
Rất nhiều kỳ thủ cờ vua chuyên nghiệp không coi cờ nhanh, cờ chớp và bullet một cách nghiêm túc như cờ tiêu chuẩn. Có một vài câu nói nổi tiếng của các kỳ thủ hàng đầu:
*"Một người có thể đánh mất thói quen tập trung vài giờ trong các trận đấu nghiêm túc nếu chơi cờ nhanh. Đó là lý do tại sao nếu một người muốn thăng tiến nhanh, anh ta nên hạn chế chơi cờ nhanh."*- [Vladimir Kramnik](/wiki/Vladimir_Borisovich_Kramnik) [[22]](#cite_note-Quotes_About_Blitz_Chess-22) *"Như những chú chó thường khụt khịt mỗi khi gặp nhau, các kỳ thủ thường có một quy tắc khi mới lần đầu gặp nhau: họ ngồi xuống và chơi cờ tốc độ."*- [Anatoly Karpov](/wiki/Anatoly_Evgenyevich_Karpov) [[22]](#cite_note-Quotes_About_Blitz_Chess-22) *"Vâng, tôi có chơi cờ chớp một lần. Đó là trên một chuyến tàu vào năm 1929."*- [Mikhail Botvinnik](/wiki/Mikhail_Moiseyevich_Botvinnik) [[22]](#cite_note-Quotes_About_Blitz_Chess-22) *"Ai mà phân tích các ván cờ chớp thật ngu ngốc."*- [Rashid Nezhmetdinov](/w/index.php?title=Rashid_Nezhmetdinov&action=edit&redlink=1) [[22]](#cite_note-Quotes_About_Blitz_Chess-22) *"Cờ chớp giết chết ý tưởng của bạn."*- [Bobby Fischer](/wiki/Bobby_Fischer) [[22]](#cite_note-Quotes_About_Blitz_Chess-22) *"Thú thực, tôi coi cờ bullet hơi trẻ con, và do đó tôi không bao giờ chơi nó."*- [Vladimir Kramnik](/wiki/Vladimir_Borisovich_Kramnik) [[23]](#cite_note-23) *"Cờ chớp - chỉ là thú vui mà thôi."*- Vladimir Kramnik [[24]](#cite_note-24)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) [“World Chess Federation”](http://www.fide.com/component/handbook/?id=125&view=article). Truy cập 8 tháng 10 năm 2015. **The Web Novice.** [^](#cite_ref-2) [“Mechanics Institute newsletter #166”](http://www.chessdryad.com/articles/mi/article_174.htm). Chessdryad.com. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. **Kidder, Harvey (1960).** [^](#cite_ref-3) *Illustrated Chess for Children*. [Doubleday](/w/index.php?title=Doubleday_(publisher)&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-385-05764-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-385-05764-4). [^](#cite_ref-4) [Barden, Leonard](/w/index.php?title=Barden,_Leonard&action=edit&redlink=1), *The value of blitz chess*, [The Guardian](/wiki/The_Guardian), ngày 4 tháng 10 năm 1971 **Brady, 1973, p. 164** [^](#cite_ref-5) [^](#cite_ref-6) [“bobby-fischer.net”](http://www.bobby-fischer.net/bobby_fischer_speed_chess.htm). bobby-fischer.net. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. **Plisetsky & Voronkov, 2005, pp. 183-90** [^](#cite_ref-7)
- ^
**a** [Mark Crowther - Thứ 4, 18 tháng 11 năm 2009 (ngày 18 tháng 11 năm 2009).](#cite_ref-chess1_8-1) **ă** [“World Blitz Mini-Site 2009 | The Week in Chess”](http://www.chess.co.uk/twic/chessnews/events/world-blitz-2009). Chess.co.uk. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012. [^](#cite_ref-9) [http://chessmind.powerblogs.com/posts/1157772389.shtml](http://chessmind.powerblogs.com/posts/1157772389.shtml) [^](#cite_ref-10) [“Chess News - Ivanchuk wins World Blitz Championship, Anand second”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4275). ChessBase.com. Ngày 22 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-11) [“Chess News - Dominguez-Perez wins World Blitz Championship in Almaty”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5005). ChessBase.com. Ngày 11 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012. [^](#cite_ref-12) [“World Blitz Championship - Tournament table”](http://tal.russiachess.org/results/2009/blitz/tournament_table_acc_places.html). russiachess.com. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2009. [^](#cite_ref-13) [“Chess News - Aronian wins World Blitz Championship”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6816). ChessBase. Ngày 18 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2010. [^](#cite_ref-14) [“World Rapid and Blitz Championships 2012”](http://www.chess.co.uk/twic/chessnews/events/world-rapid-and-blitz-championships-2012). The Week in Chess. Ngày 10 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2012. **Mark Crowther - Thứ 4, 18 tháng 11 năm 2009 (ngày 18 tháng 11 năm 2009).** [^](#cite_ref-15) [“World Blitz Mini-Site 2009 | The Week in Chess”](http://www.chess.co.uk/twic/chessnews/events/world-blitz-2009). Chess.co.uk. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012. [^](#cite_ref-16) [“Chess News - Cap D'Agde World Rapid Championship”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1271). ChessBase.com. Ngày 29 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-17) [“Anand is World Rapid Chess Champion”](http://www.fide.com/component/content/article/4-tournaments/2696-1187-anand-is-world-rapid-chess-champion). Fide.com. Ngày 31 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-18) [“Chess News - World Champion Vishy Anand!”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1276). ChessBase.com. Ngày 30 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-19) [“Rapid World Chess Championship - Aronian wins final in smooth style”](http://www.newstin.co.uk/tag/uk/136741395). Newstin.co.uk. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-worldrapid2010_20-0) [“Chess Classic Mainz – Kamsky wins with 10.0/11 points”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6593). Chessbase.com. Ngày 8 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-worldrapid20101_21-0) [“Karjakin wins the Astana World Rapid Chess Championship”](http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=8315). Chessbase.com. Ngày 8 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2012.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [“Quotes About Blitz Chess”](http://www.chessquotes.com/topic-blitz). Chessquotes.com. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012. [^](#cite_ref-23) [“Kramnik on Nakamura, blitz and Carlsen”](http://www.chessintranslation.com/2010/11/kramnik-on-nakamura-blitz-and-carlsen/). Chess in Translation. Ngày 10 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012. [^](#cite_ref-24) [“Kramnik on blitz”](http://www.chessintranslation.com/2009/11/kramnik-on-blitz/). Chess in Translation. Ngày 16 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012. [Brady, Frank](/w/index.php?title=Frank_Brady_(writer)&action=edit&redlink=1)(1973), *Bobby Fischer: Profile of a Prodigy*(ấn bản 2), Dover, [ISBN](/wiki/ISBN) [0-486-25925-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-486-25925-0)
- Plisetsky, Dimitry; Voronkov, Sergey (2005),
*Russians versus Fischer*, Everyman Chess, [ISBN](/wiki/ISBN) [1-85744-380-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-85744-380-2)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%9D_nhanh&action=edit§ion=8)]
- Harper, Bruce;
[Nakamura, Hikaru](/wiki/Hikaru_Nakamura)(2009). *Bullet Chess: One Minute to Mate*. Russell Enterprises. [ISBN 978-1-888690-67-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781888690675).

X-Cache: cp1053 miss, cp1065 miss


text:
Eristalis abusiva
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Eristalis abusiva là một loài ruồi trong họ Ruồi giả ong (Syrphidae). Loài này được Collin mô tả khoa học đầu tiên năm 1931. Eristalis abusiva phân bố ở vùng Cổ Bắc giới[1][2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Classification of Syrphidae”. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Family Syrphidae”. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Eristalis abusiva tại Wikispecies

markdown:
*Eristalis abusiva*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Eristalis abusiva
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Brachycera](/wiki/Brachycera) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Syrphidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_gi%E1%BA%A3_ong) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Eristalis](/wiki/Eristalis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. abusiva** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Eristalis abusiva*
Collin, 1931
* là một loài Eristalis abusiva* [ruồi](/wiki/Ru%E1%BB%93i)trong [họ Ruồi giả ong](/wiki/H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_gi%E1%BA%A3_ong)(Syrphidae). Loài này được Collin mô tả khoa học đầu tiên năm 1931. *Eristalis abusiva*phân bố ở vùng Cổ Bắc giới [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Classification of Syrphidae”](http://syrphidae.lifedesks.org/node/1476). Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-2) [“Family Syrphidae”](http://www.zmuc.dk/entoWeb/collections-databaser/Diptera/Syrphidae%20all.htm). Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eristalis_abusiva&action=edit§ion=3)]
Dữ liệu liên quan tới
[Eristalis abusiva](//species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Eristalis_abusiva)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1068 miss, cp1053 miss


text:
Erosaria lamarckii
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Erosaria lamarckii, tên tiếng Anh: Lamarck's Cowrie, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ.[1]
Có một phân loài: Erosaria lamarckii lamarckii (J. E. Gray, 1825)
Miêu tả[sửa | sửa mã nguồn]
Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Aldabra, Kenya, Madagascar, vùng bể Mascarene, Mauritius, Mozambique, Réunion, Seychelles và Tanzania.
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Verdcourt, B. (1954). The cowries of the East African Coast (Kenya, Tanganyika, Zanzibar and Pemba). Journal of the East Africa Natural History Society 22(4) 96: 129-144, 17 pls.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Erosaria lamarckii tại Wikimedia Commons

markdown:
*Erosaria lamarckii*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Erosaria lamarckii
|
|![]()
*Erosaria lamarckii fainzilberi* [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Mollusca](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Gastropoda](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Cypraeoidea](/w/index.php?title=Cypraeoidea&action=edit&redlink=1) [Caenogastropoda](/wiki/Caenogastropoda)
nhánh
[Hypsogastropoda](/wiki/Hypsogastropoda)
nhánh
[Littorinimorpha](/w/index.php?title=Littorinimorpha&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cypraeidae](/w/index.php?title=Cypraeidae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Erosaria](/wiki/Erosaria) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. lamarckii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Erosaria lamarckii*
(
[Gray](/w/index.php?title=Samuel_Frederick_Gray&action=edit&redlink=1), 1825) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[1]](#cite_note-WoRMS-1) *Cypraea lamarcki*[sic] (sai chính tả) *Cypraea lamarckii*J. E. Gray, 1825 *Erosaria lamarckii redimita*(Melvill, 1888) *, tên tiếng Anh: Erosaria lamarckii* *Lamarck's Cowrie*, là một loài [ốc biển](/wiki/%E1%BB%90c_bi%E1%BB%83n), là [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [chân bụng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng)sống ở biển trong họ [Cypraeidae](/w/index.php?title=Cypraeidae&action=edit&redlink=1), họ ốc sứ. [[1]](#cite_note-WoRMS-1)
Có một phân loài:
*Erosaria lamarckii lamarckii* (J. E. Gray, 1825)
## Miêu tả[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=1)]
## Phân bố[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=2)]
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo
[Aldabra](/wiki/Aldabra), [Kenya](/wiki/Kenya), [Madagascar](/wiki/Madagascar), vùng bể [Mascarene](/w/index.php?title=Mascarene&action=edit&redlink=1), [Mauritius](/wiki/Mauritius), [Mozambique](/wiki/Mozambique), [Réunion](/wiki/R%C3%A9union), [Seychelles](/wiki/Seychelles) và [Tanzania](/wiki/Tanzania).
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=3)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=4)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=5)]
- Verdcourt, B. (1954).
*The cowries of the East African Coast (Kenya, Tanganyika, Zanzibar and Pemba)*. Journal of the East Africa Natural History Society 22(4) 96: 129-144, 17 pls.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Erosaria_lamarckii&action=edit§ion=6)]
Phương tiện liên quan tới
[Erosaria lamarckii](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Erosaria_lamarckii) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1053 hit/1, cp1066 miss


text:
Mắm kho
Mắm kho hay canh mắm là tên gọi của một món ăn sử dụng nguyên liệu chính là mắm (mắm bò hóc, mắm cá các loại) nấu nước đậm vị và khá sánh đặc, ăn kèm với các loại rau nhúng, chấm, chần, tương tự như cách ăn lẩu, thịnh hành tại nhiều vùng trong cả nước đặc biệt là ở miền Nam Việt Nam.
Mục lục
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Mắm kho có lịch sử từ lâu đời, là món ăn thường nhật và được coi là món chủ lực trong mâm cơm[1] của cộng đồng các dân tộc miền Nam Việt Nam nói chung. Người Khmer thường ăn mắm bò-hóc (pro-hốk), trong khi đó người Kinh ăn mắm chao, bao gồm trong đó cả mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm cá đối, mắm cá chẻm, mắm cá kến, mắm cá mề gà v.v.
Phương thức chế biến[sửa | sửa mã nguồn]
Mắm kho theo thông lệ được chế biến đơn giản. Nồi nước (trước kia thường nấu bằng nồi đất) được bắc lên bếp đun đến khi sôi, ngày nay nước dùng để nấu mắm kho (lẩu mắm) phải là nước hầm xương lợn được ninh (hầm,đun)lấy nước ngọt. Người nội trợ dùng giỏ tre để các con mắm (mắm lóc nguyên con hay mắm cá sặt (ngon nhất)với chút nước mắm tiết ra cho vào giỏ, dạo trong nồi nước cho rã thịt. Xương cá được vớt bỏ (có thể dằm cho tan với ít nước dùng rồi lược lại xác mắm, lấy nước cốt, chia làm hai phần, một phần cho vào lẩu đun lại cho sôi,phần còn lại khi ăn hãy cho vào, mục đích làm cho lẩu mắm giữ lại mùi thơm(quá trình đun sôi làm bay mất mùi thơm đặc trưng của mắm)), và nồi nước dùng được gia thêm đường, bột ngọt, tùy theo khẩu vị sau đó lại bắc lên bếp đun sôi liu riu. Trước khi ăn thực khách có thể gia thêm nước cốt chanh.
Mắm kho rất thích hợp để chấm bông điên điển hoặc bông súng,rau nhút(một loại rau mọc trên mặt nước như rau muống), bắp chuối thái mỏng, có nơi gọi là hoa chuối,giá (đỗ)đậu xanh, như những câu ca dao bên dưới nói đến. Tuy vậy, trong thực tế nồi mắm kho được nhúng với nhiều loại rau dưa khác nhau, và theo truyền thống chỉ đơn giản là nồi mắm nhúng rau,[1], bao gồm trong đó cả các loại rau trồng và rau dại, ăn với cơm. Một số loại rau được luộc sơ trước khi chấm mắm như rau muống luộc, ngọn bí và lá bí non luộc, rau cải luộc v.v. Và bên cạnh đó là các loại rau sống, rau thơm như rau đắng đất, rau càng cua, rau đắng đồng, rau nhúc, rau ngổ, rau bồng bồng, bông điên điển, bông súng, rau dừa, lá mã đề, rau càng cua, rau Mặt Trăng, rau cải trời, lá cách, lá điều, lá đào, rau dấp cá, rau húng lũi, tía tô, rau Mặt Trăng, lá sộp, lá muối, cà tím, đậu bắp, hoa chuối v.v.
Biến thể[sửa | sửa mã nguồn]
Mắm kho tạo nhiều biến thể tùy địa phương. Nồi mắm kho có thể loãng tương tự như canh (dùng để nhúng chín tái rau), cũng có thể được kho đến đặc sánh (chấm rau). Một số vùng còn gia thêm nước dừa tươi vào nồi mắm[2]. Chỉ riêng chuyện rau ăn kèm cũng là chuyện làm nhiều người tranh cãi vì món rau tại mỗi vùng mỗi khác, chẳng hạn nơi thì dùng lá xoài xanh nơi lại kết hợp với lá đinh lăng[3]. Trong dân gian mắm kho được làm với sự tiện dụng nhất định, không nhất thiết theo công thức nguyên liệu, nhiều khi chỉ được gia thêm vào nồi mắm dăm con cá kèo, chút thịt vụn, vài con tôm bạc vừa cất vó và rau trồng, rau dại hái quanh nhà. Trong khi đó tại các nhà hàng trong thành phố món mắm kho thường đi kèm thịt heo quay và tôm càng lột vỏ.
Trong những thập niên gần đây khi đời sống dư dả hơn và thú ẩm thực trở nên cầu kỳ hơn, nồi mắm kho đã được cải tiến với sự bổ sung nhiều loại thịt động vật, giúp nồi mắm thêm hấp dẫn và bổ dưỡng. Sang hơn nữa, nồi mắm kho còn được nâng lên thành lẩu mắm[1] bằng những gia vị khác cầu kỳ như sả, ớt, riềng, hành, tỏi băm nhuyễn và cách chế biến bài bản. Bên cạnh các loại rau đồng và rau dại nói trên, lẩu mắm được nhúng với cả thịt ba chỉ, thịt quay, tôm sú lột vỏ, cá mực tươi, trứng cá kèo, cá đối, cá ngát, cá chẻm, ngao, sò, lươn v.v. Nồi nước dùng với mắm rã trong nước luôn để sôi lăn tăn trên bếp, các loại thịt, cá và rau được nhúng vào từ từ trong quá trình ăn và ăn luôn khi vừa chín, còn nóng hổi.
Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Mắm kho hay lẩu mắm có thể kết hợp với bánh tráng cuốn các nguyên liệu đã nhúng chín trong nồi, nhưng thường thấy nhất là ăn kèm với cơm, bún hay xôi trắng, và trong khi ăn, rất thích hợp khi đi kèm chén rượu đế.
Mắm kho trong thơ văn[sửa | sửa mã nguồn]
-
- Mắm kho chấm với dưa bồng
- Nồi cơm vét sạch mẹ chồng khen ngon
-
-
-
-
-
- (Ca dao Việt Nam)
-
-
-
-
-
-
- Muốn ăn bông súng mắm kho
- Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm
-
-
-
-
-
- (Ca dao Việt Nam)
-
-
-
-
-
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Lê Tân, Văn hóa ẩm thực Trà Vinh, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2003.

markdown:
# Mắm kho
|
|![]()
|Bài này nằm trong
|
loạt bài về
|Kỹ thuật chuẩn bị và nấu|
|Thành phần và chủng loại thức ăn|
|
|
|Ẩm thực|
|
|
|Xem thêm:|
|
|**Mắm kho** hay **canh mắm** là tên gọi của một món ăn sử dụng nguyên liệu chính là [mắm](/wiki/M%E1%BA%AFm) (mắm bò hóc, mắm cá các loại) nấu nước đậm vị và khá sánh đặc, ăn kèm với các loại rau nhúng, chấm, chần, tương tự như cách ăn [lẩu](/wiki/L%E1%BA%A9u), thịnh hành tại nhiều vùng trong cả nước đặc biệt là ở [miền Nam Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_(Vi%E1%BB%87t_Nam)).
## Mục lục
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=1)]
Mắm kho có lịch sử từ lâu đời, là món ăn thường nhật và được coi là món chủ lực trong mâm cơm
của cộng đồng các dân tộc miền Nam Việt Nam nói chung. Người [1] [Khmer](/wiki/Khmer)thường ăn [mắm bò-hóc](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_b%C3%B2-h%C3%B3c&action=edit&redlink=1)(pro-hốk), trong khi đó người Kinh ăn [mắm chao](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_chao&action=edit&redlink=1), bao gồm trong đó cả mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm cá đối, mắm cá chẻm, mắm cá kến, mắm cá mề gà v.v.
## Phương thức chế biến[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=2)]
Mắm kho theo thông lệ được chế biến đơn giản. Nồi nước (trước kia thường nấu bằng nồi đất) được bắc lên bếp đun đến khi sôi, ngày nay nước dùng để nấu mắm kho (lẩu mắm) phải là nước hầm xương lợn được ninh (hầm,đun)lấy nước ngọt. Người nội trợ dùng giỏ tre để các con mắm (mắm lóc nguyên con hay mắm cá sặt (ngon nhất)với chút nước mắm tiết ra cho vào giỏ, dạo trong nồi nước cho rã thịt. Xương cá được vớt bỏ (có thể dằm cho tan với ít nước dùng rồi lược lại xác mắm, lấy nước cốt, chia làm hai phần, một phần cho vào lẩu đun lại cho sôi,phần còn lại khi ăn hãy cho vào, mục đích làm cho lẩu mắm giữ lại mùi thơm(quá trình đun sôi làm bay mất mùi thơm đặc trưng của mắm)), và nồi nước dùng được gia thêm
[đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [bột ngọt](/wiki/Natri_glutamat), tùy theo khẩu vị sau đó lại bắc lên bếp đun sôi liu riu. Trước khi ăn thực khách có thể gia thêm [nước cốt chanh](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%91t_chanh).
Mắm kho rất thích hợp để chấm
[bông điên điển](/wiki/%C4%90i%C3%AAn_%C4%91i%E1%BB%83n) hoặc [bông súng](/wiki/Chi_S%C3%BAng), [rau nhút](/w/index.php?title=Rau_nh%C3%BAt&action=edit&redlink=1)(một loại rau mọc trên mặt nước như rau muống), [bắp chuối thái mỏng, có nơi gọi là hoa chuối](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFp_chu%E1%BB%91i_th%C3%A1i_m%E1%BB%8Fng,_c%C3%B3_n%C6%A1i_g%E1%BB%8Di_l%C3%A0_hoa_chu%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), [giá (đỗ)đậu xanh](/w/index.php?title=Gi%C3%A1_(%C4%91%E1%BB%97)%C4%91%E1%BA%ADu_xanh&action=edit&redlink=1), như những câu [ca dao](/wiki/Ca_dao) bên dưới nói đến. Tuy vậy, trong thực tế nồi mắm kho được nhúng với nhiều loại rau dưa khác nhau, và theo truyền thống chỉ đơn giản là nồi mắm nhúng rau, , bao gồm trong đó cả các loại rau trồng và rau dại, ăn với cơm. Một số loại rau được luộc sơ trước khi chấm mắm như rau muống luộc, ngọn bí và lá bí non luộc, rau cải luộc v.v. Và bên cạnh đó là các loại rau sống, [1] [rau thơm](/wiki/Rau_th%C6%A1m)như rau đắng đất, rau càng cua, rau đắng đồng, rau nhúc, [rau ngổ](/wiki/Rau_ng%E1%BB%95), rau bồng bồng, [bông điên điển](/wiki/%C4%90i%C3%AAn_%C4%91i%E1%BB%83n), bông súng, rau dừa, lá mã đề, rau càng cua, rau Mặt Trăng, rau cải trời, lá cách, lá điều, lá đào, rau dấp cá, rau húng lũi, [tía tô](/wiki/T%C3%ADa_t%C3%B4), rau Mặt Trăng, lá sộp, lá muối, [cà tím](/wiki/C%C3%A0_t%C3%ADm), [đậu bắp](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_b%E1%BA%AFp), [hoa chuối](/w/index.php?title=Hoa_chu%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1)v.v.
## Biến thể[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=3)]
Mắm kho tạo nhiều biến thể tùy địa phương. Nồi mắm kho có thể loãng tương tự như canh (dùng để nhúng chín tái rau), cũng có thể được kho đến đặc sánh (chấm rau). Một số vùng còn gia thêm
[nước dừa tươi](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa_t%C6%B0%C6%A1i&action=edit&redlink=1) vào nồi mắm . Chỉ riêng chuyện rau ăn kèm cũng là chuyện làm nhiều người tranh cãi vì món rau tại mỗi vùng mỗi khác, chẳng hạn nơi thì dùng lá xoài xanh nơi lại kết hợp với lá đinh lăng [2] . Trong dân gian mắm kho được làm với sự tiện dụng nhất định, không nhất thiết theo công thức nguyên liệu, nhiều khi chỉ được gia thêm vào nồi mắm dăm con cá kèo, chút thịt vụn, vài con tôm bạc vừa cất vó và rau trồng, rau dại hái quanh nhà. Trong khi đó tại các nhà hàng trong thành phố món mắm kho thường đi kèm thịt heo quay và tôm càng lột vỏ. [[3]](#cite_note-3)
Trong những thập niên gần đây khi đời sống dư dả hơn và thú ẩm thực trở nên cầu kỳ hơn, nồi mắm kho đã được cải tiến với sự bổ sung nhiều loại thịt động vật, giúp nồi mắm thêm hấp dẫn và bổ dưỡng. Sang hơn nữa, nồi mắm kho còn được nâng lên thành
[lẩu mắm](/w/index.php?title=L%E1%BA%A9u_m%E1%BA%AFm&action=edit&redlink=1) bằng những gia vị khác cầu kỳ như [1] [sả](/wiki/S%E1%BA%A3), [ớt](/wiki/%E1%BB%9At), [riềng](/wiki/Ri%E1%BB%81ng), [hành](/wiki/H%C3%A0nh), [tỏi](/wiki/T%E1%BB%8Fi)băm nhuyễn và cách chế biến bài bản. Bên cạnh các loại rau đồng và rau dại nói trên, lẩu mắm được nhúng với cả [thịt ba chỉ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Bt_ba_ch%E1%BB%89&action=edit&redlink=1), [thịt quay](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Bt_quay&action=edit&redlink=1), [tôm sú](/wiki/T%C3%B4m_s%C3%BA)lột vỏ, [cá mực](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)tươi, trứng [cá kèo](/wiki/C%C3%A1_k%C3%A8o), [cá đối](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_%C4%91%E1%BB%91i), [cá ngát](/wiki/C%C3%A1_ng%C3%A1t), cá [chẻm](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BBm&action=edit&redlink=1), [ngao](/wiki/Ngh%C3%AAu), [sò](/wiki/S%C3%B2), [lươn](/wiki/L%C6%B0%C6%A1n)v.v. Nồi nước dùng với mắm rã trong nước luôn để sôi lăn tăn trên bếp, các loại thịt, cá và rau được nhúng vào từ từ trong quá trình ăn và ăn luôn khi vừa chín, còn nóng hổi.
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=4)]
Mắm kho hay lẩu mắm có thể kết hợp với
[bánh tráng](/wiki/B%C3%A1nh_tr%C3%A1ng) cuốn các nguyên liệu đã nhúng chín trong nồi, nhưng thường thấy nhất là ăn kèm với [cơm](/wiki/C%C6%A1m), [bún](/wiki/B%C3%BAn) hay [xôi](/wiki/X%C3%B4i) trắng, và trong khi ăn, rất thích hợp khi đi kèm chén [rượu đế](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u_tr%E1%BA%AFng).
## Mắm kho trong thơ văn[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=5)]
-
*Mắm kho chấm với dưa bồng*
-
*Nồi cơm vét sạch mẹ chồng khen ngon*
-
-
-
-
-
- (Ca dao Việt Nam)
-
-
-
-
-
-
*Muốn ăn bông súng mắm kho*
-
*Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm*
-
-
-
-
-
- (Ca dao Việt Nam)
-
-
-
-
-
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=6)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFm_kho&action=edit§ion=7)]
- Lê Tân,
*Văn hóa ẩm thực Trà Vinh*, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2003.


text:
Sphiggurus mexicanus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sphiggurus mexicanus là một loài động vật có vú trong họ Erethizontidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Kerr mô tả năm 1792.[2]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Pino, J., Vázquez, E., Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008). Sphiggurus mexicanus. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày ngày 5 tháng 1 năm 2009.
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Sphiggurus mexicanus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Sphiggurus mexicanus tại Wikimedia Commons

markdown:
*Sphiggurus mexicanus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sphiggurus mexicanus
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Erethizontidae](/wiki/Erethizontidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sphiggurus](/wiki/Sphiggurus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. mexicanus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Sphiggurus mexicanus*
(
[Kerr](/w/index.php?title=Robert_Kerr_(nh%C3%A0_v%C4%83n)&action=edit&redlink=1), 1792) [[2]](#cite_note-msw3-2) * là một loài Sphiggurus mexicanus* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Erethizontidae](/wiki/Erethizontidae), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được Kerr mô tả năm 1792. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&action=edit§ion=2)] **Pino, J., Vázquez, E., Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/20629) *Sphiggurus mexicanus* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 5 tháng 1 năm 2009.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** *Sphiggurus mexicanus*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13400120) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sphiggurus_mexicanus&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Sphiggurus mexicanus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sphiggurus_mexicanus) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1055 miss, cp1067 miss


text:
UTC+12:45
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Giờ
UTC+12:45
tương ứng
Giờ chuẩn
Quần đảo Chatham
(xem
giờ tại New Zealand
)
Tham khảo
[
sửa
|
sửa mã nguồn
]
Liên kết ngoài
[
sửa
|
sửa mã nguồn
]
Find cities currently in UTC+12:45
Xem thêm
[
sửa
|
sửa mã nguồn
]
Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày
x
t
s
Bảng điều chỉnh giờ dựa vào
Giờ phối hợp quốc tế
(UTC)
−12
•
−11
•
−10
•
−9:30
•
−9
•
−8
•
−7
•
−6
•
−5
•
−4
•
−3:30
•
−3
•
−2:30
•
−2
•
−1
•
-0:44
•
-0:25
•
UTC (0)
•
+0:20
•
+0:30
•
+1
•
+2
•
+3
•
+3:30
•
+4
•
+4:30
•
+4:51
•
+5
•
+5:30
•
+5:40
•
+5:45
•
+6
•
+6:30
•
+7
•
+7:20
•
+7:30
•
+8
•
+8:30
•
+8:45
•
+9
•
+9:30
•
+10
•
+10:30
•
+11
•
+11:30
•
+12
•
+12:45
•
+13
•
+13:45
•
+14
Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày
(
Daylight Saving Time
): * tại
Bắc Bán Cầu
** tại
Nam Bán Cầu
Bài viết này vẫn còn
sơ khai
. Bạn có thể giúp Wikipedia bằng cách
mở rộng nội dung
để bài được hoàn chỉnh hơn.
x
t
s
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=UTC%2B12:45&oldid=22371373
”
Thể loại
:
Sơ khai
Múi giờ
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Bài viết
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên hệ
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
Trích dẫn trang này
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Afrikaans
Azərbaycanca
Bahasa Indonesia
Bahasa Melayu
বাংলা
Bân-lâm-gú
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
Català
Deutsch
Ελληνικά
English
Español
Euskara
فارسی
Français
한국어
हिन्दी
Hrvatski
Ilokano
Italiano
Kurdî
Latviešu
Lietuvių
मराठी
მარგალური
မြန်မာဘာသာ
Nederlands
日本語
Norsk bokmål
Occitan
Polski
Português
Română
Русский
Slovenščina
Српски / srpski
Srpskohrvatski / српскохрватски
ไทย
Türkçe
Українська
اردو
粵語
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 02:13 ngày 7 tháng 11 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
# UTC+12:45
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Giờ
**UTC+12:45** tương ứng **Giờ chuẩn Quần đảo Chatham** (xem [giờ tại New Zealand](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_t%E1%BA%A1i_New_Zealand&action=edit&redlink=1))
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B12:45&action=edit§ion=3)]
|
|

X-Cache: cp1052 miss, cp1066 miss


text:
Đăng nhập
5giay - Mạng thương mại điện tử
Trang chủ
5Giay
>
Tìm kiếm bài viết theo id
5giay - Mạng thương mại điện tử
Trình duyệt của bạn không hỗ trợ iframe.
Login with Facebook
Tên tài khoản hoặc địa chỉ Email:
Bạn đã có tài khoản rồi?
Click vào đây để đăng ký
Vâng, Mật khẩu của tôi là:
Bạn đã quên mật khẩu?
Duy trì đăng nhập
5giay - Mạng thương mại điện tử
Trang chủ
5Giay
>
Tình hình diễn đàn
nhox_kid00
,
Dark_Kid_297
,
ueuna
,
snap123
,
changtraicodon
,
nghiakhoi
,
thanks2share
,
dung_pham
,
AlvissG
,
GiaHoa.fermented Tofu
,
SIM SINH VIÊN 120
,
tncc.shop
,
Tùy duyên
,
TrangVoHoi
,
dienmaynguyenlinh
,
jimiminh
,
calisto
,
fat_vangem
,
tuyen1311
,
Malice
,
pc.cương.
,
raymond11233
,
angel_140288
,
hoainhon_it
,
BVH
,
tibinhminh
,
banhbaomobile
,
thanhapache
,
xHunterx
,
vuquoctuan
,
tuank83
,
DOAREMON
,
lenghia
,
amd.athlon
,
Zendy
,
Thiên Hào 120
,
SIMVIP6789
,
ERIC KHƯƠNG
,
sad_memory01
,
Thương Khung
,
Taurus81
,
kimanh0412
,
iMi Shop
,
Trái tim Tráiđất
,
over68
,
sang123456789
,
binhbuon_1988
,
cuongncnb
,
GạtTànĐầy
,
pe_Duong
...
and 20 more
Tổng: 856 (Thành viên: 74, Khách: 768, Robots: 14)
5Giay
5Giay
Liên kết nhanh
Bài viết của tôi
Chuyển đến box
Bài viết gần đây
SOHOT
PR News
HARAPAGE
Menu
Tìm kiếm
Chỉ tìm trong tiêu đề
Được gửi bởi thành viên:
Dãn cách tên bằng dấu phẩy(,).
Mới hơn ngày:
Tìm kiếm hữu ích
Bài viết gần đây
Thêm...

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: 5s_session=f35d2c46fd5c4cf14368f7de8f198fb2; path=/; domain=www.5giay.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

X-Powered-By: nhatnguyet-