text:
Đồ án tốt nghiệp
Đồ án tốt nghiệp là một công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên các trường đại học thực hiện vào học kỳ cuối để tốt nghiệp ra trường.[1]
Ở Việt Nam cũng có một số trường lấy kết quả thi một số môn học mà không phải làm đồ án tốt nghiệp. Khái niệm đồ án tốt nghiệp cũng tương đương với luận văn tốt nghiệp, nhưng luận văn mang tính chất lý thuyết, nghiên cứu nhiều hơn, còn đồ án tốt nghiệp thì mang tính chất thực hành, có thể tạo thành sản phẩm phục vụ cho công việc nào đó.
Sau khi làm hoàn thành và bảo vệ xong đồ án tốt nghiệp, thì sinh viên có thể sẽ được phát bằng đại học; và có đủ điều kiện để xác nhận là đã đạt trình độ tốt nghiệp đại học. Những sinh viên có đồ án làm xuất sắc hay có kết quả học tập tốt có thể học tiếp lên cao học, tiến sỹ hoặc có thể được giữ lại trường làm trợ giảng, hoặc cả hai, sau một thời gian rèn luyện thì có thể trở thành giảng viên chính thức.
Mục lục
- 1 Hình thức của Đồ án
- 2 Nội dung của Đồ án
- 3 Bản quyền liên quan đến Đồ án
- 4 Quản trị Đồ án
- 5 Chú dẫn
- 6 Liên kết ngoài
Hình thức của Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Trình bày Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Đồ án phải được in trên giấy A4 với font chữ Unicode; và có quy định cụ thể về lề trên; lề dưới; lề trái; lề phải. Tổng chiều dài của đồ án thông thường khoảng 100 đến 200 trang (với quy định giãn dòng), không kể phần phụ lục.
Cách liệt kê và trích dẫn tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Có nhiều cách để liệt kê tài liệu thao khảo, thường sử dụng cách liệt kê tài liệu tham khảo theo quy định của IEEE. Tài liệu tham khảo được đánh số thứ tự, số thứ tự được đặt trong ngoặc vuông (ví dụ [1]). Thứ tự liệt kê là thứ tự tài liệu được trích dẫn trong đồ án. Về nguyên tắc chung, không phải dịch ra tiếng Việt tiêu đề cũng như nguồn gốc của tài liệu tham khảo có nguồn gốc tiếng nước ngoài;
- Ví dụ:
- [1] J. H. Watt and S. A. van der Berg, Research Methods for Communication Science. Boston, MA: Allyn and Bacon, 1995.
- [2] J. W. DuBois, S. Schuetze-Coburn, S. Cumming, and D. Paolino, "Outline of discourse transcription", in Talking Data: Transcription and Coding in Discourse Research (J. A. Edwards and M. D. Lampert, Eds.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1993, pp. 45–89.
- [3] Ngô Diên Tập, Lập trình bằng hợp ngữ, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật, Hà nội 1998.
- [4] http://www.dvb.org/, truy nhập cuối cùng ngày 10/1/2005.
- Ví dụ:
- Các nguồn tài liệu tham khảo chính là sách, bài báo trong các tạp chí, bài báo trong các hội nghị khoa học và các tài liệu tham khảo trên Internet. Các thông tin này phải đầy đủ để giúp cho người đọc có thể dễ dàng tìm lại được các tài liệu tham khảo trong trường hợp người đọc muốn tìm hiểu kỹ hơn về các thông tin được trích dẫn trong đồ án;
- Thông tin được trích dẫn nguyên văn phải được đặt trong dấu ngoặc kép;
- Số thứ tự của tài liệu được trích dẫn có thể được đặt ngay sau thông tin được trích dẫn hoặc đặt trước thông tin được trích dẫn;
- Nếu tham khảo tài liệu trên Internet phải ghi rõ url của trang web và ghi ngày truy cập cuối cùng mà trang web đấy vẫn còn có hiệu lực;
- Cách trình bày các tài liệu tham khảo phải nhất quán và theo một format chung. Ví dụ nếu đặt tên bài báo trong ngoặc kép thì phải nhất quán từ đầu đến cuối cho tất cả các bài báo, hoặc nếu tên tác giả nước ngoài có phần tên riêng được viết tắt thì không nên viết đầy đủ tên riêng của 1 tác giả nào.
Nội dung của Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Mục lục[sửa | sửa mã nguồn]
Mục lục của Đồ án tốt nghiệp: liệt kê tên và đánh số trang các chương, các mục lớn trong chương và các mục nhỏ trong các mục lớn. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo mục lục (Index and Table). Để sử dụng chức năng này, tiêu đề của chương và của các mục trong chương phải được định dạng kiểu Heading 1, 2, 3, → n.
Danh sách hình vẽ[sửa | sửa mã nguồn]
Danh sách hình vẽ: liệt kê tên và đánh số trang của các hình vẽ trong đồ án. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo danh sách hình vẽ (Index and Table).
Danh sách bảng biểu[sửa | sửa mã nguồn]
Danh sách bảng biểu: liệt kê tên và đánh số trang của các bảng biểu trong đồ án. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo danh sách bảng biểu (Index and Table).
Danh sách từ viết tắt[sửa | sửa mã nguồn]
Danh sách các từ viết tắt: liệt kê và giải thích nghĩa của các từ viết tắt dùng trong Đồ án.
Thông tin Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
- Thông tin về Đồ án tốt nghiệp:
- Tên đồ án;
- Tên tác giả, lớp, khóa học, khoa và trường của tác giả;
- Tên các giảng viên hướng dẫn (ghi đầy đủ học hàm và học vị);
- Tháng và năm viết đồ án.
- Nhiệm vụ: nêu rõ các nhiệm vụ của đề tài mà sinh viên phải hoàn thành trong đồ án.
Tóm tắt Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Trình bày mục đích và các kết luận quan trọng nhất của đồ án với chiều dài khoảng 1 trang. Riêng ở Việt Nam, quy định phải viết bằng tiếng Việt và cả tiếng Anh.[cần dẫn nguồn]
Nhận xét của giảng viên[sửa | sửa mã nguồn]
Nhận xét của giảng viên hướng dẫn sau khi sinh viên hoàn thành đồ án tốt nghiệp.
Phần mở đầu[sửa | sửa mã nguồn]
Giới thiệu được vấn đề mà Đồ án cần giải quyết, mô tả được các phương pháp hiện có để giải quyết vấn đề, trình bày mục đích của Đồ án cùng với việc giới hạn phạm vi của vấn đề mà Đồ án sẽ tập trung giải quyết. Phần này cũng sẽ giới thiệu tóm tắt các nội dung sẽ được trình bày trong các chương tiếp theo.
Các chương[sửa | sửa mã nguồn]
- Mỗi chương sẽ bắt đầu bằng một đoạn giới thiệu các phần chính sẽ được trình bày trong chương đó và kết thúc bằng một đoạn tóm tắt các kết luận chính của chương.
- Các nội dung trong một quyển Đồ án thường chia thành hai phần:
- Các chương đầu là phần cơ sở lý thuyết;
- Các chương sau là phần sinh viên tự phát triển, thí dụ như xây dựng thuật toán, xây dựng chương trình, mô phỏng, tính toán, thiết kế, v.v...
- Cần phân bố chiều dài mỗi chương cho hợp lý. Thông thường, các chương nên có chiều dài tương đương nhau.
Kết luận[sửa | sửa mã nguồn]
Phần kết luận của đồ án cần nhấn mạnh những vấn đề đã giải quyết đồng thời trình bày các vấn đề vẫn chưa được giải quyết và đưa ra kiến nghị, đề xuất.
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Phần này liệt kê danh sách các tài liệu đã được dùng để tham khảo trong quá trình làm đồ án.
Phụ lục[sửa | sửa mã nguồn]
Phần này bao gồm các thông tin quan trọng có liên quan đến đồ án nhưng nếu để trong phần chính sẽ gây rườm rà. Thông thường các chi tiết sau thường được để trong phần phụ lục: mã chương trình, các thông số kỹ thuật, chi tiết của các khối được sử dụng trong phần thiết kế, các kết quả chưa qua xử lý, v.v...
Bản quyền liên quan đến Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Đồ án tốt nghiệp thường được hiểu là có hai loại:
- Thực hiện một nhiệm vụ nào đó để hoàn thành quá trình học tập, nhận bằng tốt nghiệp. Sinh viên có thể tự tìm điều kiện làm việc để hoàn thành đồ án. Sinh viên có quyền khai thác và sử dụng đồ án của mình vào những việc khác. Mặt khác, Khoa nơi sinh viên học tập có toàn quyền sử dụng các kết quả của đồ án và chia sẻ các kết quả trong bản đồ án cho tất cả những ai quan tâm và có yêu cầu.
- Thực hiện một đề tài, một nhiệm vụ trong ý đồ chiến lược, trong chương trình và đề tài nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất của giảng viên hướng dẫn, của cơ sở đào tạo (Trung tâm, Viện nghiên cứu, các Công ty). Cơ sở đào tạo cung cấp các phương tiện và điều kiện làm việc khác: máy móc, sách vở, điện thoại, truy cập Internet, máy in, dụng cụ thiết bị thí nghiệm, kinh phí,... Trong trường hợp này, toàn bộ bản quyền không thuộc về sinh viên. Sinh viên chỉ là một người tham gia thực hiện. Sản phẩm làm ra, sinh viên không được tuỳ tiện sử dụng ở những nơi khác với mục đích khác. Trong trường hợp thực hiện một đề tài theo loại này, vai trò của giảng viên hướng dẫn là định hướng và cho ý tưởng đề tài, cung cấp các tài liệu tham khảo (nếu có), tạo điều kiện cơ sở vật chất (chỗ ngồi, máy tính, máy in, vật tư tiêu hao, phương tiện thông tin liên lạc, Internet,...) để hoàn thành công việc.
Quản trị Đồ án[sửa | sửa mã nguồn]
Đồ án tốt nghiệp nộp bao gồm 3 bản in và 2 đĩa CD. Đĩa CD kèm theo mỗi đồ án để lưu trữ cần có:
- Tệp văn bản của báo cáo đồ án;
- Chương trình nguồn;
- Hồ sơ sinh viên;
- Các tài liệu tham khảo, nếu các tài liệu này ở dạng file;
- Tệp hướng dẫn danh sách tên các tệp trên đĩa kèm theo mô tả ngắn gọn chức năng của từng tệp.
Để tránh thất lạc và nhầm lẫn, đĩa CD được để trong túi nilon và kẹp ghim hoặc dán vào trang bìa 3 của báo cáo. Trên nhãn đĩa cần ghi rõ: Họ và Tên sinh viên và Lớp. Một đĩa sẽ được nộp cho giảng viên hướng dẫn để lưu trữ, một đĩa sinh viên phải nộp trực tiếp ở giáo vụ Khoa.
Chú dẫn[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Khoa Điện tử - Viễn thông Trường ĐH Bách Khoa Hà Nội. “Hướng dẫn viết đồ án tốt nghiệp”. Faculty of Electronics and Telecomunication. Bản gốc lưu trữ
|url lưu trữ=cần
|ngày lưu trữ=(trợ giúp). Truy cập 25/7/2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(trợ giúp)

markdown:
# Đồ án tốt nghiệp
**Đồ án tốt nghiệp** là một công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên các trường đại học thực hiện vào học kỳ cuối để tốt nghiệp ra trường. [[1]](#cite_note-VTD-1)
Ở
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng có một số trường lấy kết quả thi một số môn học mà không phải làm đồ án tốt nghiệp. Khái niệm đồ án tốt nghiệp cũng tương đương với luận văn tốt nghiệp, nhưng luận văn mang tính chất lý thuyết, nghiên cứu nhiều hơn, còn đồ án tốt nghiệp thì mang tính chất thực hành, có thể tạo thành sản phẩm phục vụ cho công việc nào đó.
Sau khi làm hoàn thành và bảo vệ xong đồ án tốt nghiệp, thì sinh viên có thể sẽ được phát bằng đại học; và có đủ điều kiện để xác nhận là đã đạt
**trình độ tốt nghiệp đại học**. Những sinh viên có đồ án làm xuất sắc hay có kết quả học tập tốt có thể học tiếp lên [cao học](/wiki/Cao_h%E1%BB%8Dc), [tiến sỹ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%E1%BB%B9) hoặc có thể được giữ lại trường làm trợ giảng, hoặc cả hai, sau một thời gian rèn luyện thì có thể trở thành [giảng viên chính thức](/wiki/Gi%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c).
## Mục lục
[1 Hình thức của Đồ án](#H.C3.ACnh_th.E1.BB.A9c_c.E1.BB.A7a_.C4.90.E1.BB.93_.C3.A1n) [2 Nội dung của Đồ án](#N.E1.BB.99i_dung_c.E1.BB.A7a_.C4.90.E1.BB.93_.C3.A1n) [3 Bản quyền liên quan đến Đồ án](#B.E1.BA.A3n_quy.E1.BB.81n_li.C3.AAn_quan_.C4.91.E1.BA.BFn_.C4.90.E1.BB.93_.C3.A1n) [4 Quản trị Đồ án](#Qu.E1.BA.A3n_tr.E1.BB.8B_.C4.90.E1.BB.93_.C3.A1n) [5 Chú dẫn](#Ch.C3.BA_d.E1.BA.ABn) [6 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Hình thức của Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=1)]
### Trình bày Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=2)]
Đồ án phải được in trên giấy A4 với font chữ
[Unicode](/wiki/Unicode); và có quy định cụ thể về lề trên; lề dưới; lề trái; lề phải. Tổng chiều dài của đồ án thông thường khoảng 100 đến 200 trang (với quy định giãn dòng), không kể phần phụ lục.
### Cách liệt kê và trích dẫn tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=3)]
- Có nhiều cách để liệt kê tài liệu thao khảo, thường sử dụng cách liệt kê tài liệu tham khảo theo quy định của
[IEEE](/wiki/IEEE). Tài liệu tham khảo được đánh số thứ tự, số thứ tự được đặt trong ngoặc vuông (ví dụ [1]). Thứ tự liệt kê là thứ tự tài liệu được trích dẫn trong đồ án. Về nguyên tắc chung, không phải dịch ra tiếng Việt tiêu đề cũng như nguồn gốc của tài liệu tham khảo có nguồn gốc tiếng nước ngoài; *Ví dụ:*
- [1] J. H. Watt and S. A. van der Berg, Research Methods for Communication Science. Boston, MA: Allyn and Bacon, 1995.
- [2] J. W. DuBois, S. Schuetze-Coburn, S. Cumming, and D. Paolino, "Outline of discourse transcription", in Talking Data: Transcription and Coding in Discourse Research (J. A. Edwards and M. D. Lampert, Eds.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1993, pp. 45–89.
- [3] Ngô Diên Tập, Lập trình bằng hợp ngữ, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật, Hà nội 1998.
- [4]
[http://www.dvb.org/](http://www.dvb.org/), truy nhập cuối cùng ngày 10/1/2005.
-
- Các nguồn tài liệu tham khảo chính là sách, bài báo trong các tạp chí, bài báo trong các hội nghị khoa học và các tài liệu tham khảo trên Internet. Các thông tin này phải đầy đủ để giúp cho người đọc có thể dễ dàng tìm lại được các tài liệu tham khảo trong trường hợp người đọc muốn tìm hiểu kỹ hơn về các thông tin được trích dẫn trong đồ án;
- Thông tin được trích dẫn nguyên văn phải được đặt trong dấu ngoặc kép;
- Số thứ tự của tài liệu được trích dẫn có thể được đặt ngay sau thông tin được trích dẫn hoặc đặt trước thông tin được trích dẫn;
- Nếu tham khảo tài liệu trên Internet phải ghi rõ url của trang web và ghi ngày truy cập cuối cùng mà trang web đấy vẫn còn có hiệu lực;
- Cách trình bày các tài liệu tham khảo phải nhất quán và theo một format chung. Ví dụ nếu đặt tên bài báo trong ngoặc kép thì phải nhất quán từ đầu đến cuối cho tất cả các bài báo, hoặc nếu tên tác giả nước ngoài có phần tên riêng được viết tắt thì không nên viết đầy đủ tên riêng của 1 tác giả nào.
## Nội dung của Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=4)]
### Mục lục[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=5)]
Mục lục của Đồ án tốt nghiệp: liệt kê tên và đánh số trang các chương, các mục lớn trong chương và các mục nhỏ trong các mục lớn. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo mục lục (
*Index and Table*). Để sử dụng chức năng này, tiêu đề của chương và của các mục trong chương phải được định dạng kiểu Heading 1, 2, 3, → n.
### Danh sách hình vẽ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=6)]
Danh sách hình vẽ: liệt kê tên và đánh số trang của các hình vẽ trong đồ án. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo danh sách hình vẽ (
*Index and Table*).
### Danh sách bảng biểu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=7)]
Danh sách bảng biểu: liệt kê tên và đánh số trang của các bảng biểu trong đồ án. Trong phần mềm office, có thể sử dụng chức năng tự động tạo danh sách bảng biểu (
*Index and Table*).
### Danh sách từ viết tắt[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=8)]
Danh sách các từ viết tắt: liệt kê và giải thích nghĩa của các từ viết tắt dùng trong Đồ án.
### Thông tin Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=9)]
- Thông tin về Đồ án tốt nghiệp:
- Tên đồ án;
- Tên tác giả, lớp, khóa học, khoa và trường của tác giả;
- Tên các giảng viên hướng dẫn (ghi đầy đủ học hàm và học vị);
- Tháng và năm viết đồ án.
- Nhiệm vụ: nêu rõ các nhiệm vụ của đề tài mà sinh viên phải hoàn thành trong đồ án.
### Tóm tắt Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=10)]
Trình bày mục đích và các kết luận quan trọng nhất của đồ án với chiều dài khoảng 1 trang. Riêng ở Việt Nam, quy định phải viết bằng tiếng Việt và cả tiếng Anh.
[ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Nhận xét của giảng viên[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=11)]
Nhận xét của giảng viên hướng dẫn sau khi sinh viên hoàn thành đồ án tốt nghiệp.
### Phần mở đầu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=12)]
Giới thiệu được vấn đề mà Đồ án cần giải quyết, mô tả được các phương pháp hiện có để giải quyết vấn đề, trình bày mục đích của Đồ án cùng với việc giới hạn phạm vi của vấn đề mà Đồ án sẽ tập trung giải quyết. Phần này cũng sẽ giới thiệu tóm tắt các nội dung sẽ được trình bày trong các chương tiếp theo.
### Các chương[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=13)]
- Mỗi chương sẽ bắt đầu bằng một đoạn giới thiệu các phần chính sẽ được trình bày trong chương đó và kết thúc bằng một đoạn tóm tắt các kết luận chính của chương.
- Các nội dung trong một quyển Đồ án thường chia thành hai phần:
*Các chương đầu là phần cơ sở lý thuyết*; *Các chương sau là phần sinh viên tự phát triển, thí dụ như xây dựng thuật toán, xây dựng chương trình, mô phỏng, tính toán, thiết kế, v.v...*
-
- Cần phân bố chiều dài mỗi chương cho hợp lý. Thông thường, các chương nên có chiều dài tương đương nhau.
### Kết luận[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=14)]
Phần kết luận của đồ án cần nhấn mạnh những vấn đề đã giải quyết đồng thời trình bày các vấn đề vẫn chưa được giải quyết và đưa ra kiến nghị, đề xuất.
### Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=15)]
Phần này liệt kê danh sách các tài liệu đã được dùng để tham khảo trong quá trình làm đồ án.
### Phụ lục[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=16)]
Phần này bao gồm các thông tin quan trọng có liên quan đến đồ án nhưng nếu để trong phần chính sẽ gây rườm rà. Thông thường các chi tiết sau thường được để trong phần phụ lục: mã chương trình, các thông số kỹ thuật, chi tiết của các khối được sử dụng trong phần thiết kế, các kết quả chưa qua xử lý, v.v...
## Bản quyền liên quan đến Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=17)] *Đồ án tốt nghiệp thường được hiểu là có hai loại:*
- Thực hiện một nhiệm vụ nào đó để hoàn thành quá trình học tập, nhận bằng tốt nghiệp. Sinh viên có thể tự tìm điều kiện làm việc để hoàn thành đồ án. Sinh viên có quyền khai thác và sử dụng đồ án của mình vào những việc khác. Mặt khác,
**Khoa nơi sinh viên học tập có toàn quyền sử dụng các kết quả của đồ án và chia sẻ các kết quả trong bản đồ án cho tất cả những ai quan tâm và có yêu cầu**.
- Thực hiện một đề tài, một nhiệm vụ trong ý đồ chiến lược, trong chương trình và đề tài nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất của giảng viên hướng dẫn, của cơ sở đào tạo (Trung tâm, Viện nghiên cứu, các Công ty). Cơ sở đào tạo cung cấp các phương tiện và điều kiện làm việc khác: máy móc, sách vở, điện thoại, truy cập Internet, máy in, dụng cụ thiết bị thí nghiệm, kinh phí,... Trong trường hợp này,
**toàn bộ bản quyền không thuộc về sinh viên**. Sinh viên chỉ là một người tham gia thực hiện. Sản phẩm làm ra, sinh viên không được tuỳ tiện sử dụng ở những nơi khác với mục đích khác. Trong trường hợp thực hiện một đề tài theo loại này, vai trò của giảng viên hướng dẫn là định hướng và cho ý tưởng đề tài, cung cấp các tài liệu tham khảo (nếu có), tạo điều kiện cơ sở vật chất (chỗ ngồi, máy tính, máy in, vật tư tiêu hao, phương tiện thông tin liên lạc, Internet,...) để hoàn thành công việc.
## Quản trị Đồ án[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=18)]
Đồ án tốt nghiệp nộp bao gồm 3 bản in và 2 đĩa CD. Đĩa CD kèm theo mỗi đồ án để lưu trữ cần có:
- Tệp văn bản của báo cáo đồ án;
- Chương trình nguồn;
- Hồ sơ sinh viên;
- Các tài liệu tham khảo, nếu các tài liệu này ở dạng file;
- Tệp hướng dẫn danh sách tên các tệp trên đĩa kèm theo mô tả ngắn gọn chức năng của từng tệp.
*Để tránh thất lạc và nhầm lẫn, đĩa CD được để trong túi nilon và kẹp ghim hoặc dán vào trang bìa 3 của báo cáo. Trên nhãn đĩa cần ghi rõ: Họ và Tên sinh viên và Lớp. Một đĩa sẽ được nộp cho giảng viên hướng dẫn để lưu trữ, một đĩa sinh viên phải nộp trực tiếp ở giáo vụ Khoa*.
## Chú dẫn[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_t%E1%BB%91t_nghi%E1%BB%87p&action=edit§ion=19)] **Khoa Điện tử - Viễn thông Trường ĐH Bách Khoa Hà Nội.** [^](#cite_ref-VTD_1-0) [“Hướng dẫn viết đồ án tốt nghiệp”](http://fet.hut.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=109%3Ahuong-dan-viet-do-an-tot-nghiep&catid=68%3Athongbao&Itemid=94&lang=vi). Faculty of Electronics and Telecomunication. [Bản gốc](http://fet.hut.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=109%3Ahuong-dan-viet-do-an-tot-nghiep&catid=68%3Athongbao&Itemid=94&lang=vi)lưu trữ
|url lưu trữ=cần
|ngày lưu trữ=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#archive_missing_date)). Truy cập 25/7/2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 miss, cp1066 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


text:
Abos, Pyrénées-Atlantiques
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 43°21′32″B 0°33′43″T / 43,3588888889°B 0,561944444444°T
Abos là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Aquitaine, tây nam nước Pháp.
Tọa độ: 43°21′32″B 0°33′43″T / 43,3588888889°B 0,561944444444°T
Abos là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Aquitaine, tây nam nước Pháp.

markdown:
# Abos, Pyrénées-Atlantiques
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°21′32″B 0°33′43″T / 43,3588888889°B 0,561944444444°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Abos%2C_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques¶ms=43.3588888889_N_-0.561944444444_E_region:FR-64_type:city(474))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Oloron-Sainte-Marie](/wiki/Oloron-Sainte-Marie_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 123 m/404 ft)
1 2(3,1 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 1 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(150 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [64005](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=64005-COM)/ [64360](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Abos** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) của [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques), thuộc [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine), tây nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Abos,_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Abos,_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Abos,_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Abos,_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Cache: cp1055 miss, cp1066 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Bathi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bathi (tiếng Khmer: ស្រុកបាទី) là một huyện thuộc tỉnh Takéo, phía nam Campuchia. Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 113.693 người.[2]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ General Population Census of Cambodia, 1998: Village Gazetteer. National Institute of Statistics. Tháng 2 năm 2000. tr. 239–240.
- ^ “General Population Census of Cambodia 1998, Final Census Results” (PDF). National Institute of Statistics, Ministry of Planning, Cambodia. Tháng 8 năm 2002. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2010. See page 267.

markdown:
# Bathi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bathi
|
ស្រុកបាទី
|—
|) — [11°10′B 105°40′Đ / 11,167°B 105,667°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Bathi¶ms=11_10_N_105_40_E_type:city_region:KH) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [11°10′B 105°40′Đ / 11,167°B 105,667°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Bathi¶ms=11_10_N_105_40_E_type:city_region:KH) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/23px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](/wiki/Campuchia) [Tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Campuchia) [Takéo](/wiki/Tak%C3%A9o) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D)
|
|Bài viết này có chứa các Nếu không được **Bathi** ( [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): ស្រុកបាទី) là một huyện thuộc tỉnh [Takéo](/wiki/Tak%C3%A9o), phía nam [Campuchia](/wiki/Campuchia). Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 113.693 người. [[2]](#cite_note-2)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bathi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bathi&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) *General Population Census of Cambodia, 1998: Village Gazetteer*. National Institute of Statistics. Tháng 2 năm 2000. tr. 239–240. [^](#cite_ref-2) [“General Population Census of Cambodia 1998, Final Census Results”](http://www.nis.gov.kh/nis/uploadFile/pdf/CensusResult98.pdf)(PDF). National Institute of Statistics, Ministry of Planning, Cambodia. Tháng 8 năm 2002. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2010. See page 267.


text:
Nhiên liệu hóa thạch
Nhiên liệu hóa thạch là các loại nhiên liệu được tạo thành bởi quá trình phân hủy kỵ khí của các sinh vật chết bị chôn vùi cách đây hơn 300 triệu năm.[1] Các nguyên liệu này chứa hàm lượng cacbon và hydrocacbon cao.
Các nhiên liệu hóa thạch thay đổi trong dải từ chất dễ bay hơi với tỷ số cacbon:hydro thấp như methane, dầu hỏa dạng lỏng, đến các chất không bay hơi chứa toàn là cacbon như than đá. Methane có thể được tìm thấy trong các mỏ hydrocacbon ở dạng riêng lẻ hay đi cùng với dầu hỏa hoặc ở dạng methane clathrates. Về tổng quát chúng được hình thành từ các phần còn lại của thực vật và động vật bị hóa thạch[2] khi chịu áp suất và nhiệt độ bên trong vỏ Trái Đất hàng triệu năm.[3] Học thuyết phát sinh sinh vật được Georg Agricola đưa ra đầu tiên vào năm 1556 và sau đó là Mikhail Lomonosov vào thế kỷ 18.
Cơ quan thông tin năng lượng Hoa Kỳ (EIA) ước tính năm 2006 rằng nguồn năng lượng nguyên thủy bao gồm 36,8% dầu mỏ, than 26,6%, khí thiên nhiên 22,9%, chiếm 86% nhiên liệu nguyên thủy sản xuất trên thế giới. Các nguồn nhiên liệu không hóa thạch bao gồm thủy điện 6,3%, năng lượng hạt nhân 6,0%, và năng lượng địa nhiệt, năng lượng mặt trời, năng lượng gió, nhiên liệu gỗ, tái chế chất thải chiếm 0,9%.[4] Tiêu thụ năng lượng trên thế giới tăng mỗi năm khoảng 2,3%.
Các nhiên liệu hóa thạch là tài nguyên không tái tạo bởi vì trái đất mất hàng triệu năm để tạo ra chúng và lượng tiêu thụ đang diễn ra nhanh hơn tốc độ được tạo thành. Sản lượng và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch làm tăng các mối quan tâm về môi trường. Thế giới đang hướng tới sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo là một trong những cách giúp giải quyết vấn đề tăng nhu cầu năng lượng.[cần dẫn nguồn]
Việc đốt nhiên liệu hóa thạch tạo ra khoảng 21,3 tỉ tấn carbon dioxide hàng năm, nhưng người ta ước tính rằng các quá trình tự nhiên có thể hấp thu phân nửa lượng khí thải trên, vì vậy hàm lượng cacbon dioxit sẽ tăng 10,65 tỉ tấn mỗi năm trong khí quyển (một tấn cacbon tương đương 44/12 hay 3,7 tấn cacbon đioxit).[5] Cacbon đioxit là một trong những khí nhà kính làm tăng lực phóng xạ và góp phần vào sự nóng lên toàn cầu, làm cho nhiệt độ trung bình bề mặt của Trái Đất tăng.
Mục lục
Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiên liệu hóa thạch được hình thành từ quá trình phân hủy kỵ khí của xác các sinh vật, bao gồm thực vật phù du và động vật phù du lắng đọng xuống đáy biển (hồ) với số lượng lớn trong các điều kiện thiếu ôxy, cách đây hàng triệu năm. Trải qua thời gian địa chất, các hợp chất hữu cơ này trộn với bùn, và bị chôn vùi bên dưới các lớp trầm tích nặng. Trong điều kiện nhiệt độ và áp suất cao làm cho các vật chất hữu cơ bị biến đổi hóa học, đầu tiên là tạo ra kerogen ở dạng sáp. Chúng được tìm thấy trong các đá phiến sét dầu và sau đó khi bị nung ở nhiệt cao hơn sẽ tạo ra hydrocacbon lỏng và khí bởi quá trình phát sinh ngược.
Ngược lại, thực vật đất liền có xu hướng tạo thành than. Một vài mỏ than được xác định là có niên đại vào kỷ Phấn trắng.
Các ví dụ so sánh tương đối:
- 1 lít xăng tương đương 23,5 tấn vật chất hữu cơ cổ lắng đọng trên đáy biển.[6]
- Tổng nhiên liệu hóa thạch sử dụng trong năm 1997 tương đương khối lượng thực vật hóa thạch phát triển trong 422 năm trên bề mặt Trái Đất và các đại dương cổ.[6]
Tầm quan trọng[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiên liệu hóa thạch có vai trò rất quan trọng bởi vì chúng có thể được dùng làm chất đốt (bị ôxi hóa thành điôxít cacbon và nước) để tạo ra năng lượng. Việc sử dụng than làm nhiên liệu đã diễn ra rất lâu trong lịch sử. Than được sử dụng để nấu chảy quặng kim loại. Các hydrocacbon bán rắn rò rỉ lên mặt đất cũng được dùng làm chất đốt trong thời cổ đại,[7] nhưng các vật liệu này hầu hết được sử dụng làm chất chống thấm và ướp xác.[8] Khai thác dầu mỏ thương mại, phần lớn là sự thay thế cho dầu có nguồn gốc động vật (như dầu cá) để làm chất đốt cho các loại đèn dầu bắt đầu thừ thế kỷ 19.[9]
Khí thiên nhiên đã có thời kỳ bị đốt bỏ trên các giàn khoan dầu và được xem là sản phẩm không cần thiết của quá trình khai thác dầu mỏ, nhưng bây giờ được quan tâm rất nhiều và được xem là tài nguyên rất có giá trị.[10]
Dầu thô nặng là một loại dầu có độ nhớt lớn hơn dầu thô, còn được gọi là dầu cát. Dầu cát là loại bitumen bị trộn lẫn với cát và sét, và là nguồn nhiên liệu hóa thạch quan trọng.[11] Phiến sét dầu và các vật liệu tương tự là các đá trầm tích chứa kerogen, một hỗn hợp của các hợp chất hữu cơ cao phân tử, và là chất sinh ra dầu thô tổng hợp khi bị nhiệt phân. Các vật liệu này chưa được khai thác thương mại.[12] Các nhiên liệu này được dùng cho các động cơ đốt trong, nhà máy điện dùng nhiên liệu hóa thạch và các mục đích khác.
Trước nửa sau thế kỷ 18, cối xay gió hay cối xay nước đã cung cấp nhu cầu năng lượng cho ngành công nghiêp như nghiền bột mì, xẻ gỗ hoặc bơm nước, và đốt gỗ hoặc than bùn để cung cấp nhiệt dân dụng. Việc sử dụng nhiêu liệu hóa thạch ở phạm vi rộng, thì nhiên liệu đầu tiên là than, theo sau là dầu hỏa để vận hành các động cơ hơi nước, và là đóng góp rất lớn cho cuộc cách mạng công nghiệp. Vào cùng thời gian đó, khí đốt sử dụng khí thiên nhiên hoặc khí than cũng được sử dụng rộng rãi. Việc phát minh ra động cơ đốt trong và lắp đặt nó trong ô tô và xe tải đã làm tăng cao nhu cầu sử dụng xăng và dầu diesel, cả hai loại này đầu là sản phẩm chưng cất từ nhiên liệu hóa thạch. Các hình thức vận tải khác như đường sắt và hàng không cũng đòi hỏi sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Các nguồn tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch khác như nhà máy điện và công nghiệp hóa dầu. Hắc ín là sản phẩm còn lại sau khi chiết tách dầu, cũng được dùng làm vật liệu trải đường.
Hạn chế và nguyên liệu thay thế[sửa | sửa mã nguồn]
Theo nguyên tắc cung - cầu thì khi lượng cung cấp hydrocacbon giảm thì giá sẽ tăng. Dù vậy, giá càng cao sẽ làm tăng nhu cầu về nguồn cung ứng năng lượng tái tạo thay thế, khi đó các nguồn cung ứng không có giá trị kinh tế trước đây lại trở thành có giá trị để khai thác thương mại. Xăng nhân tạo và các nguồn năng lượng tái tạo hiện tại rất tốn kém về công nghệ sản xuất và xử lý so với các nguồn cung cấp dầu mỏ thông thường, nhưng có thể trở thành có giá trị kinh tế trong tương lai gần. Xem thêm phát triển năng lượng.
Các nguồn năng lượng thay thế khác gồm năng lượng hạt nhân, thủy điện, điện mặt trời, phong điện, điện thủy triều và địa nhiệt.
Các mức cấp và lưu lượng[sửa | sửa mã nguồn]
Mức cấp nguồn năng lượng chủ yếu là lượng dự trữ trong lòng đất. Lưu lượng là sản lượng khai thác. Phần quan trọng nhất của nguồn năng lượng chủ yếu là nguồn năng lượng hóa thạch gốc cacbon. Dầu mỏ, than và khí chiếm 79,6% sản lượng năng lượng chủ yếu trong năm 2002 (hay 34,9 + 23,5 + 21,2 tấn dầu quy đổi).
Mức cấp (dự trữ đã xác định)
- Dầu mỏ: 1.184 đến 1.342 tỉ[13] thùng (ước tính giai đoạn 2007-2009)
- Khí: 6.254-6.436 nghìn tỉ ft³ (177 - 182 nghìn tỉ m³)[13] hay 1.138-1.171 tỉ thùng dầu quy đổi (BBOE) giai đoạn 2007-2009 (hệ số 0,182)
- Than: 997,748 tỉ tấn Mỹ hay 904,957 tỉ tấn[14] hay 997.748 * 0,907186 * 4,879 = 4.416 BBOE (2005)
Lưu lượng (sản lượng tiêu thụ hàng năm) năm 2007
- Dầu mỏ: 85,896 triệu thùng/ngày[15]
- Khí: 104,425 nghìn tỉ ft³ (2,957 nghìn tỉ m³)[16] * 0,182 = 19 BBOE
- Than: 6,743 tỉ tấn Mỹ[17] * 0,907186 * 4,879 = 29,85 BBOE
Số năm khai thác còn lại với lượng dự trữ tối đa được xác định (Oil & Gas Journal, World Oil)
- Dầu mỏ: 1.342 tỉ thùng dự trữ / (85,896 triệu thùng nhu cầu một ngày * 365 ngày) = 43 năm
- Khí: 1.171 BBOE / 19 BBOE = 60 năm
- Than: 4.416 BBOE / 29,85 BBOE = 148 năm
Cách tính trên áp dụng cho sản lượng khai thác ở mức độ không đổi cho các năm sau và tất cả lượng dự trữ đã được xác định có thể được thu hồi hết. Nhưng trong thực tế, lượng tiêu thụ từ ba nguồn cung cấp này đã và đang tăng lên hàng năm thậm chí là tăng rất nhanh và thực tế là đường cong sản lượng khai thác theo hình chuông (giống đường phân phối chuẩn). Vào một vài thời điểm, sản lượng khai thác các tài nguyên này trong một khu vực, quốc gia hoặc trên thế giới sẽ đạt đến giá trị cực đại và sau đó sẽ giảm cho đến khi xuống đến điểm mà tại đó việc khai thác sẽ không còn đem lại lợi nhuận hoặc không thể khai thác được nữa. Quy luật này được Hubbert nêu ra trong học thuyết đỉnh điểm Hubbert về vấn đề dầu khí. Lưu ý rằng các ước tính lượng dự trữ đã xác định không bao gồm lượng dự trữ chiến lược. Dự trữ chiến lược trên toàn cầu là hơn 4,1 tỷ thùng nữa.
Các điểm nêu ở trên nhấn mạnh đến sự cân bằng năng lượng toàn cầu. Cũng thông qua đó có thể hiểu được tỉ lệ dự trữ phục vụ cho tiêu thụ hàng năm (R/C) theo khu vực và quốc gia. Ví dụ, chính sách năng lượng của Vương quốc Anh nêu rằng tỷ lệ R/C của châu Âu là 3,0, là một con số rất thấp so với chuẩn của thế giới. Điều này cho thấy rằng đây là khu vực có thể bị tổn thương về năng lượng. Các nguồn nhiên liệu thay thế đặc biệt là chủ đề tranh luận bức xúc trên toàn cầu.
Tác động môi trường[sửa | sửa mã nguồn]
Ở Hoa Kỳ, có hơn 90% lượng khí nhà kính thải vào môi trường từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch.[18] Đốt nhiên liệu hóa thạch cũng tạo ra các chất ô nhiễm không khí khác như các ôxít nitơ, điôxít lưu huỳnh, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và các kim loại nặng.
Theo Bộ Môi trường Canada:
"Ngành điện là duy nhất trong số những ngành công nghiệp trong đóng góp rất lớn của nó vào các phát thải liên quan đến hầu hết các vấn đề về không khí. Sản xuất điện thải ra một lượng lớn các ôxít nitơ và điôxít lưu huỳnh tại Canada, tạo ra sương mù và mưa axít và hình thành vật chất hạt mịn. Nó là nguồn thải thủy ngân công nghiệp lớn nhất không thể kiểm soát được tại Canada. Các nhà máy phát điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng phát thải vào môi trường điôxít cacbon, một trong những chất tham gia vào quá trình biến đổi khí hậu. Thêm vào đó, ngành này có những tác động quan trọng đến nước, môi trường sống và các loài. Cụ thể, các đập nước và các đường truyền tải cũng tác động đáng kể đến nước và đa dạng sinh học."[19]
Đốt nhiên liệu hóa thạch tạo ra các axít như sulfuric, cacbonic và nitric, các chất có nhiều khả năng tạo thành mưa axít và ảnh hưởng đến các vùng tự nhiên và hủy hoại môi trường. Các tượng điêu khắc làm bằng cẩm thạch và đá vôi cũng phần nào bị phá hủy do axít hòa tan cacbonat canxi.
Nhiên liệu hóa thạch cũng chứa các chất phóng xạ chủ yếu như urani và thori, chúng được phóng thích vào khí quyển. Năm 2000, có khoảng 12.000 tấn thori và 5.000 tấn urani đã bị thải ra từ việc đốt than.[20] Người ta ước tính rằng trong suốt năm 1982, Hoa Kỳ đốt than đã thải ra gấp 155 lần so với chất phóng xạ thải vào khí quyển của sự cố đảo Three Mile.[21]
Bốt than cũng tạo ra một lượng lớn xỉ và tro bay. Các chất này được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, chiếm khoảng 40% sản lượng của Hoa Kỳ.[22]
Việc khai thác, xử lý và phân phối nhiên liệu hóa thạch cũng gây ra các mối quan tâm về môi trường. Các phương pháp khai thác than đặc biệt là khai thác lộ thiên bốc lớp phủ của các đỉnh núi và khai thác từ trên xuống và khai thác dạng dải cũng gây những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, và các hoạt động khai thác dầu khí ngoài khơi cũng là hiểm họa đối với sinh vật thủy sinh. Các nhà máy lọc dầu cũng có những tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm nước và không khí. Việc vận chuyển than cần sử dụng các đầu máy xe lửa chạy bằng động cơ diesel, trong khi đó dầu thô thì được vận chuyển bằng các tàu dầu (có nhiều khoang chứa), các hoạt động này đòi hỏi phải đốt nhiên liệu hóa thạch truyền thống.
Các nguyên tắc môi trường được áp dụng để làm giảm thiểu lượng phát thải như yêu cầu và khống chế (yêu cầu về lượng chất thải hoặc yêu cầu về công nghệ sử dụng), khuyến khích kinh tế hoặc các chương trình tình nguyện.
Ví dụ về các nguyên tắc môi trường được sử dụng ở Hoa Kỳ nhu "EPA đưa ra các chính sách để giảm phát thải thủy ngân từ hoạt động hàng không. Theo các nguyên tắc được phê chuẩn năm 2005, các nhà máy phát điện sử dụng than cần phải cắt giảm lượng phát thải đến 70% vào năm 2018."[23].
Về thuật ngữ kinh tế, ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch được xem là một yếu tố bên ngoài tiêu cực. Thuế là cách áp dụng một chiều để thực hiện chi phí xã hội một cách rõ ràng hay nói cách khác là chi phí ô nhiễm. Mục đích này làm cho giá nhiên liệu tăng cao để làm giảm nhu cầu sử dụng tức giảm lượng chất gây ô nhiễm và đồng thời tăng quỹ để phục hồi môi trường.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Dầu khí nguồn gốc phi sinh học cho rằng dầu mỏ không phải là nhiên liệu hóa thạch
- Các nhà xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch
- Nhiên liệu gốc cacbon
- Xỉ tảng
- Dự trữ dầu
- Dầu khí
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ David Shannon, Osman Chughtai. “Fossil Fuels”. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2009.
- ^ Dr. Irene Novaczek. “Canada's Fossil Fuel Dependency”. Elements. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2007.
- ^ “Fossil fuel”. EPA. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2007.
- ^ “International Energy Annual 2006”. Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2009.
- ^ “US Department of Energy on greenhouse gases”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^ a ă “science show”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 12 năm 2003. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Encyclopedia Britannica, use of oil seeps in accient times”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^ Bilkadi, Zayn (1994), BULLS FROM THE SEA: Ancient Oil Industries, Aramco World, truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007
- ^ Ball, Max W.; Douglas Ball, Daniel S. Turner (1965). This Fascinating Oil Business. Indianapolis: Bobbs-Merrill. ISBN 0-672-50829-X.
- ^ Kaldany, Rashad, Director Oil, Gas, Mining and Chemicals Dept, World Bank (ngày 13 tháng 12 năm 2006). Global Gas Flaring Reduction: A Time for Action! (PDF). Global Forum on Flaring & Gas Utilization. Paris. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^ “Oil Sands Global Market Potential 2007”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^ “US Department of Energy plans for oil shale development”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^ a ă World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates
- ^ World Estimated Recoverable Coal
- ^ “International”. Truy cập 29 tháng 9 năm 2015.
- ^ http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table13.xls
- ^ http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table14.xls
- ^ “EPA Climate Change”. Truy cập 29 tháng 9 năm 2015.
- ^ “Electricity Generation”. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2007.
- ^ Đốt than: tài nguyên hay hiểm họa hạt nhân - Alex Gabbard
- ^ Sự gia tăng hạt nhân từ việc đốt than - Gordon J. Aubrecht, II, Đại học bang Ohio
- ^ American Coal Ash Association. “"CCP Production and Use Survey"” (PDF).
- ^ “Frequently Asked Questions, Information on Proper Disposal of Compact Fluorescent Light Bulbs (CFLs)” (PDF). Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2007.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- "Khủng hoảng năng lượng đang đến gần?" - bài viết của James L. Williams thuộc WTRG Economics và A. F. Alhajji thuộc Đại học Bắc Ohio
- "Năng lượng tương lai" - Michael Parfit (National Geographic)
- "Cung cấp nhiên liệu hóa thạch liên bang và phát thải khí nhà kính"
- Cung cấp nhiên liệu hóa thạch ở châu Âu

markdown:
# Nhiên liệu hóa thạch
**Nhiên liệu hóa thạch** là các loại nhiên liệu được tạo thành bởi quá trình [phân hủy kỵ khí](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%A7y_k%E1%BB%B5_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) của các [sinh vật](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt) chết bị chôn vùi cách đây hơn 300 triệu năm. Các nguyên liệu này chứa hàm lượng [1] [cacbon](/wiki/Cacbon)và [hydrocacbon](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4cacbon)cao.
Các nhiên liệu hóa thạch thay đổi trong dải từ
[chất dễ bay hơi](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_d%E1%BB%85_bay_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1) với tỷ số [cacbon](/wiki/Cacbon): [hydro](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4) thấp như [methane](/wiki/M%C3%AAtan), [dầu hỏa](/wiki/D%E1%BA%A7u_h%E1%BB%8Fa) dạng lỏng, đến các chất không bay hơi chứa toàn là cacbon như [than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1). Methane có thể được tìm thấy trong các mỏ hydrocacbon ở dạng riêng lẻ hay đi cùng với dầu hỏa hoặc ở dạng [methane clathrates](/w/index.php?title=Methane_clathrates&action=edit&redlink=1). Về tổng quát chúng được hình thành từ các phần còn lại của thực vật và động vật bị [hóa thạch](/wiki/H%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch) khi chịu áp suất và nhiệt độ bên trong vỏ Trái Đất hàng triệu năm. [2] [[3]](#cite_note-3) [Học thuyết phát sinh sinh vật](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F#Thuy.E1.BA.BFt_sinh_v.E1.BA.ADt_h.E1.BB.8Dc)được [Georg Agricola](/w/index.php?title=Georg_Agricola&action=edit&redlink=1)đưa ra đầu tiên vào năm 1556 và sau đó là [Mikhail Lomonosov](/wiki/Mikhail_Vasilyevich_Lomonosov)vào thế kỷ 18. [Cơ quan thông tin năng lượng Hoa Kỳ](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_th%C3%B4ng_tin_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) (EIA) ước tính năm 2006 rằng nguồn năng lượng nguyên thủy bao gồm 36,8% dầu mỏ, than 26,6%, khí thiên nhiên 22,9%, chiếm 86% nhiên liệu nguyên thủy sản xuất trên thế giới. Các nguồn nhiên liệu không hóa thạch bao gồm [thủy điện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) 6,3%, [năng lượng hạt nhân](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) 6,0%, và [năng lượng địa nhiệt](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_nhi%E1%BB%87t), [năng lượng mặt trời](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), [năng lượng gió](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_gi%C3%B3), [nhiên liệu gỗ](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_g%E1%BB%97&action=edit&redlink=1), [tái chế chất thải](/w/index.php?title=T%C3%A1i_ch%E1%BA%BF_ch%E1%BA%A5t_th%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) chiếm 0,9%. Tiêu thụ năng lượng trên thế giới tăng mỗi năm khoảng 2,3%. [4]
Các nhiên liệu hóa thạch là
[tài nguyên không tái tạo](/w/index.php?title=T%C3%A0i_nguy%C3%AAn_kh%C3%B4ng_t%C3%A1i_t%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) bởi vì trái đất mất hàng triệu năm để tạo ra chúng và lượng tiêu thụ đang diễn ra nhanh hơn tốc độ được tạo thành. Sản lượng và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch làm tăng các mối quan tâm về môi trường. Thế giới đang hướng tới sử dụng các nguồn [năng lượng tái tạo](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C3%A1i_t%E1%BA%A1o) là một trong những cách giúp giải quyết vấn đề tăng nhu cầu năng lượng. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Việc đốt nhiên liệu hóa thạch tạo ra khoảng 21,3 tỉ tấn
[carbon dioxide](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt) hàng năm, nhưng người ta ước tính rằng các quá trình tự nhiên có thể hấp thu phân nửa lượng khí thải trên, vì vậy hàm lượng cacbon dioxit sẽ tăng 10,65 tỉ tấn mỗi năm trong khí quyển (một tấn cacbon tương đương 44/12 hay 3,7 tấn cacbon đioxit). Cacbon đioxit là một trong những [5] [khí nhà kính](/wiki/Kh%C3%AD_nh%C3%A0_k%C3%ADnh)làm tăng [lực phóng xạ](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)và góp phần vào [sự nóng lên toàn cầu](/wiki/%E1%BA%A4m_l%C3%AAn_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u), làm cho [nhiệt độ trung bình bề mặt](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_trung_b%C3%ACnh_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1)của Trái Đất tăng.
## Mục lục
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=1)]
Nhiên liệu hóa thạch được hình thành từ quá trình
[phân hủy kỵ khí](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%A7y_k%E1%BB%B5_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) của xác các sinh vật, bao gồm [thực vật phù du](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ph%C3%B9_du) và [động vật phù du](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ph%C3%B9_du) lắng đọng xuống đáy biển (hồ) với số lượng lớn trong các [điều kiện thiếu ôxy](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n_thi%E1%BA%BFu_%C3%B4xy&action=edit&redlink=1), cách đây hàng triệu năm. Trải qua [thời gian địa chất](/wiki/Ni%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t), các [hợp chất hữu cơ](/wiki/H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1) này trộn với [bùn](/wiki/B%C3%B9n), và bị chôn vùi bên dưới các lớp trầm tích nặng. Trong điều kiện nhiệt độ và áp suất cao làm cho các vật chất hữu cơ bị [biến đổi](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_th%C3%A0nh_%C4%91%C3%A1_tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) hóa học, đầu tiên là tạo ra [kerogen](/wiki/Kerogen) ở dạng sáp. Chúng được tìm thấy trong các [đá phiến sét dầu](/wiki/%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_d%E1%BA%A7u) và sau đó khi bị nung ở nhiệt cao hơn sẽ tạo ra hydrocacbon lỏng và khí bởi quá trình [phát sinh ngược](/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_sinh_ng%C6%B0%E1%BB%A3c_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)&action=edit&redlink=1).
Ngược lại,
[thực vật đất liền](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_ph%C3%B4i) có xu hướng tạo thành [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). Một vài mỏ than được xác định là có niên đại vào [kỷ Phấn trắng](/wiki/K%E1%BB%B7_Creta).
Các ví dụ so sánh tương đối:
- 1 lít xăng tương đương 23,5 tấn vật chất hữu cơ cổ lắng đọng trên đáy biển.
[[6]](#cite_note-CBC-6)
- Tổng nhiên liệu hóa thạch sử dụng trong năm 1997 tương đương khối lượng thực vật hóa thạch phát triển trong 422 năm trên bề mặt Trái Đất và các đại dương cổ.
[[6]](#cite_note-CBC-6)
## Tầm quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=2)]
Nhiên liệu hóa thạch có vai trò rất quan trọng bởi vì chúng có thể được dùng làm chất đốt (bị
[ôxi hóa](/wiki/%C3%94xi_h%C3%B3a) thành [điôxít cacbon](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt) và nước) để tạo ra năng lượng. Việc sử dụng [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) làm nhiên liệu đã diễn ra rất lâu trong lịch sử. Than được sử dụng để nấu chảy quặng kim loại. Các hydrocacbon bán rắn rò rỉ lên mặt đất cũng được dùng làm chất đốt trong thời cổ đại, nhưng các vật liệu này hầu hết được sử dụng làm chất chống thấm và [7] [ướp xác](/wiki/X%C3%A1c_%C6%B0%E1%BB%9Bp). Khai thác [[8]](#cite_note-8) [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)thương mại, phần lớn là sự thay thế cho dầu có nguồn gốc động vật (như [dầu cá](/wiki/D%E1%BA%A7u_c%C3%A1)) để làm chất đốt cho các loại đèn dầu bắt đầu thừ thế kỷ 19. [[9]](#cite_note-9) [Khí thiên nhiên](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn) đã có thời kỳ bị đốt bỏ trên các giàn khoan dầu và được xem là sản phẩm không cần thiết của quá trình khai thác dầu mỏ, nhưng bây giờ được quan tâm rất nhiều và được xem là tài nguyên rất có giá trị. [[10]](#cite_note-10) [Dầu thô nặng](/w/index.php?title=D%E1%BA%A7u_th%C3%B4_n%E1%BA%B7ng&action=edit&redlink=1) là một loại dầu có độ nhớt lớn hơn dầu thô, còn được gọi là [dầu cát](/wiki/D%E1%BA%A7u_c%C3%A1t). Dầu cát là loại [bitumen](/w/index.php?title=Bitumen&action=edit&redlink=1) bị trộn lẫn với cát và sét, và là nguồn nhiên liệu hóa thạch quan trọng. [[11]](#cite_note-11) [Phiến sét dầu](/wiki/%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_d%E1%BA%A7u) và các vật liệu tương tự là các đá [trầm tích](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch) chứa [kerogen](/wiki/Kerogen), một hỗn hợp của các hợp chất hữu cơ cao phân tử, và là chất sinh ra [dầu thô tổng hợp](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) khi bị [nhiệt phân](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1). Các vật liệu này chưa được khai thác thương mại. Các nhiên liệu này được dùng cho các [12] [động cơ đốt trong](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_%C4%91%E1%BB%91t_trong), [nhà máy điện dùng nhiên liệu hóa thạch](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_d%C3%B9ng_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1)và các mục đích khác.
Trước nửa sau thế kỷ 18,
[cối xay gió](/wiki/C%E1%BB%91i_xay_gi%C3%B3) hay [cối xay nước](/w/index.php?title=C%E1%BB%91i_xay_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) đã cung cấp nhu cầu năng lượng cho ngành công nghiêp như nghiền [bột mì](/wiki/B%E1%BB%99t_m%C3%AC), [xẻ gỗ](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_c%C6%B0a_g%E1%BB%97&action=edit&redlink=1) hoặc bơm nước, và đốt gỗ hoặc [than bùn](/wiki/Than_b%C3%B9n) để cung cấp nhiệt dân dụng. Việc sử dụng nhiêu liệu hóa thạch ở phạm vi rộng, thì nhiên liệu đầu tiên là than, theo sau là dầu hỏa để vận hành các [động cơ hơi nước](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_h%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), và là đóng góp rất lớn cho cuộc [cách mạng công nghiệp](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Vào cùng thời gian đó, [khí đốt](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn) sử dụng khí thiên nhiên hoặc [khí than](/w/index.php?title=Kh%C3%AD_than&action=edit&redlink=1) cũng được sử dụng rộng rãi. Việc phát minh ra [động cơ đốt trong](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_%C4%91%E1%BB%91t_trong) và lắp đặt nó trong [ô tô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4) và [xe tải](/wiki/Xe_t%E1%BA%A3i) đã làm tăng cao nhu cầu sử dụng [xăng](/wiki/X%C4%83ng) và [dầu diesel](/wiki/D%E1%BA%A7u_diesel), cả hai loại này đầu là sản phẩm chưng cất từ nhiên liệu hóa thạch. Các hình thức vận tải khác như [đường sắt](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray) và [hàng không](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng) cũng đòi hỏi sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Các nguồn tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch khác như [nhà máy điện](/wiki/Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n) và công nghiệp [hóa dầu](/wiki/H%C3%B3a_d%E1%BA%A7u). [Hắc ín](/wiki/H%E1%BA%AFc_%C3%ADn) là sản phẩm còn lại sau khi chiết tách dầu, cũng được dùng làm vật liệu trải đường.
## Hạn chế và nguyên liệu thay thế[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Global_Carbon_Emissions.svg/200px-Global_Carbon_Emissions.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Global_Carbon_Emissions.svg/200px-Global_Carbon_Emissions.svg.png)
[cacbon](/wiki/Cacbon)hóa thạch theo loại nhiên liệu, 1800-2004. Tổng cộng (đen), dầu hỏa (xanh), than (lục), khí thiên nhiên (đỏ), sản xuất xi măng (lam).
Theo nguyên tắc cung - cầu thì khi lượng cung cấp hydrocacbon giảm thì giá sẽ tăng. Dù vậy, giá càng cao sẽ làm tăng nhu cầu về nguồn cung ứng
[năng lượng tái tạo](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C3%A1i_t%E1%BA%A1o) thay thế, khi đó các nguồn cung ứng không có giá trị kinh tế trước đây lại trở thành có giá trị để khai thác thương mại. Xăng nhân tạo và các nguồn [năng lượng tái tạo](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C3%A1i_t%E1%BA%A1o) hiện tại rất tốn kém về công nghệ sản xuất và xử lý so với các nguồn cung cấp dầu mỏ thông thường, nhưng có thể trở thành có giá trị kinh tế trong tương lai gần. Xem thêm [phát triển năng lượng](/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1).
Các nguồn năng lượng thay thế khác gồm
[năng lượng hạt nhân](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n), [thủy điện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n), [điện mặt trời](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di), [phong điện](/w/index.php?title=Phong_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), [điện thủy triều](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1) và [địa nhiệt](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_nhi%E1%BB%87t).
## Các mức cấp và lưu lượng[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=4)]
Mức cấp nguồn năng lượng chủ yếu là lượng dự trữ trong lòng đất. Lưu lượng là sản lượng khai thác. Phần quan trọng nhất của nguồn năng lượng chủ yếu là nguồn năng lượng hóa thạch gốc
[cacbon](/wiki/Cacbon). [Dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), than và khí chiếm 79,6% sản lượng năng lượng chủ yếu trong năm 2002 (hay 34,9 + 23,5 + 21,2 tấn dầu quy đổi).
Mức cấp (dự trữ đã xác định)
- Dầu mỏ: 1.184 đến 1.342 tỉ
[[13]](#cite_note-eia-13) [thùng](/w/index.php?title=Th%C3%B9ng_(d%E1%BA%A7u)&action=edit&redlink=1)(ước tính giai đoạn 2007-2009)
- Khí: 6.254-6.436 nghìn tỉ ft³ (177 - 182 nghìn tỉ m³)
hay 1.138-1.171 tỉ thùng dầu quy đổi (BBOE) giai đoạn 2007-2009 (hệ số 0,182) [[13]](#cite_note-eia-13)
- Than: 997,748 tỉ tấn Mỹ hay 904,957 tỉ
[tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n) hay 997.748 * 0,907186 * 4,879 = 4.416 BBOE (2005) [[14]](#cite_note-14)
Lưu lượng (sản lượng tiêu thụ hàng năm) năm 2007
- Dầu mỏ: 85,896 triệu thùng/ngày
[[15]](#cite_note-15)
- Khí: 104,425 nghìn tỉ ft³ (2,957 nghìn tỉ m³)
* 0,182 = 19 BBOE [[16]](#cite_note-16)
- Than: 6,743 tỉ tấn Mỹ
* 0,907186 * 4,879 = 29,85 BBOE [[17]](#cite_note-17)
Số năm khai thác còn lại với lượng dự trữ tối đa được xác định (Oil & Gas Journal, World Oil)
- Dầu mỏ: 1.342 tỉ thùng dự trữ / (85,896 triệu thùng nhu cầu một ngày * 365 ngày) = 43 năm
- Khí: 1.171 BBOE / 19 BBOE = 60 năm
- Than: 4.416 BBOE / 29,85 BBOE = 148 năm
Cách tính trên áp dụng cho sản lượng khai thác ở mức độ không đổi cho các năm sau và tất cả lượng dự trữ đã được xác định có thể được thu hồi hết. Nhưng trong thực tế, lượng tiêu thụ từ ba nguồn cung cấp này đã và đang tăng lên hàng năm thậm chí là tăng rất nhanh và thực tế là đường cong sản lượng khai thác theo hình chuông (giống đường phân phối chuẩn). Vào một vài thời điểm, sản lượng khai thác các tài nguyên này trong một khu vực, quốc gia hoặc trên thế giới sẽ đạt đến giá trị cực đại và sau đó sẽ giảm cho đến khi xuống đến điểm mà tại đó việc khai thác sẽ không còn đem lại lợi nhuận hoặc không thể khai thác được nữa. Quy luật này được Hubbert nêu ra trong
[học thuyết đỉnh điểm Hubbert](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_thuy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%89nh_%C4%91i%E1%BB%83m_Hubbert&action=edit&redlink=1) về vấn đề dầu khí. Lưu ý rằng các ước tính lượng dự trữ đã xác định không bao gồm lượng dự trữ chiến lược. Dự trữ chiến lược trên toàn cầu là hơn 4,1 tỷ thùng nữa.
Các điểm nêu ở trên nhấn mạnh đến sự cân bằng năng lượng toàn cầu. Cũng thông qua đó có thể hiểu được tỉ lệ dự trữ phục vụ cho tiêu thụ hàng năm (
[R/C](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_d%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_-_khai_th%C3%A1c&action=edit&redlink=1)) theo khu vực và quốc gia. Ví dụ, [chính sách năng lượng của Vương quốc Anh](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BB%A7a_V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh&action=edit&redlink=1) nêu rằng tỷ lệ R/C của châu Âu là 3,0, là một con số rất thấp so với chuẩn của thế giới. Điều này cho thấy rằng đây là khu vực có thể bị tổn thương về năng lượng. Các nguồn nhiên liệu thay thế đặc biệt là chủ đề tranh luận bức xúc trên toàn cầu.
## Tác động môi trường[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=5)]
Ở Hoa Kỳ, có hơn 90% lượng
[khí nhà kính](/wiki/Kh%C3%AD_nh%C3%A0_k%C3%ADnh) thải vào môi trường từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Đốt nhiên liệu hóa thạch cũng tạo ra các chất ô nhiễm không khí khác như các [18] [ôxít nitơ](/wiki/%C3%94x%C3%ADt_nit%C6%A1), [điôxít lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh_%C4%91i%C3%B4xit), [hợp chất hữu cơ dễ bay hơi](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1_d%E1%BB%85_bay_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1)và các [kim loại nặng](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_n%E1%BA%B7ng).
Theo Bộ Môi trường Canada:
"Ngành điện là duy nhất trong số những ngành công nghiệp trong đóng góp rất lớn của nó vào các phát thải liên quan đến hầu hết các vấn đề về không khí. Sản xuất điện thải ra một lượng lớn các ôxít nitơ và điôxít lưu huỳnh tại Canada, tạo ra sương mù và mưa axít và hình thành vật chất hạt mịn. Nó là nguồn thải thủy ngân công nghiệp lớn nhất không thể kiểm soát được tại Canada. Các nhà máy phát điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng phát thải vào môi trường điôxít cacbon, một trong những chất tham gia vào quá trình biến đổi khí hậu. Thêm vào đó, ngành này có những tác động quan trọng đến nước, môi trường sống và các loài. Cụ thể, các đập nước và các đường truyền tải cũng tác động đáng kể đến nước và đa dạng sinh học."
[[19]]
Đốt nhiên liệu hóa thạch tạo ra các axít như
[sulfuric](/wiki/Ax%C3%ADt_sunfuric), [cacbonic](/wiki/Axit_cacbonic) và [nitric](/wiki/Axit_nitric), các chất có nhiều khả năng tạo thành [mưa axít](/wiki/M%C6%B0a_ax%C3%ADt) và ảnh hưởng đến các vùng tự nhiên và hủy hoại môi trường. Các tượng điêu khắc làm bằng [cẩm thạch](/wiki/%C4%90%C3%A1_hoa) và đá vôi cũng phần nào bị phá hủy do axít hòa tan [cacbonat canxi](/wiki/Canxi_cacbonat).
Nhiên liệu hóa thạch cũng chứa các chất phóng xạ chủ yếu như
[urani](/wiki/Urani) và [thori](/wiki/Thori), chúng được phóng thích vào khí quyển. Năm 2000, có khoảng 12.000 tấn thori và 5.000 tấn urani đã bị thải ra từ việc đốt than. Người ta ước tính rằng trong suốt năm 1982, Hoa Kỳ đốt than đã thải ra gấp 155 lần so với chất phóng xạ thải vào khí quyển của sự cố [20] [đảo Three Mile](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3o_Three_Mile&action=edit&redlink=1). [[21]](#cite_note-21)
Bốt than cũng tạo ra một lượng lớn
[xỉ](/w/index.php?title=X%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) và [tro bay](/w/index.php?title=Tro_bay&action=edit&redlink=1). Các chất này được sử dụng với [nhiều mục đích](/w/index.php?title=Tro_bay&action=edit&redlink=1) khác nhau, chiếm khoảng 40% sản lượng của Hoa Kỳ. [[22]](#cite_note-22)
Việc khai thác, xử lý và phân phối nhiên liệu hóa thạch cũng gây ra các mối quan tâm về môi trường. Các phương pháp
[khai thác than](/w/index.php?title=Khai_th%C3%A1c_than&action=edit&redlink=1) đặc biệt là khai thác lộ thiên bốc lớp phủ của các đỉnh núi và khai thác từ trên xuống và khai thác dạng dải cũng gây những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, và các hoạt động khai thác dầu khí ngoài khơi cũng là hiểm họa đối với sinh vật thủy sinh. Các [nhà máy lọc dầu](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_l%E1%BB%8Dc_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) cũng có những tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm nước và không khí. Việc vận chuyển than cần sử dụng các đầu máy xe lửa chạy bằng động cơ diesel, trong khi đó dầu thô thì được vận chuyển bằng các tàu dầu (có nhiều khoang chứa), các hoạt động này đòi hỏi phải đốt nhiên liệu hóa thạch truyền thống.
Các
[nguyên tắc môi trường](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_t%E1%BA%AFc_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) được áp dụng để làm giảm thiểu lượng phát thải như yêu cầu và khống chế (yêu cầu về lượng chất thải hoặc yêu cầu về công nghệ sử dụng), khuyến khích kinh tế hoặc các chương trình tình nguyện.
Ví dụ về các nguyên tắc môi trường được sử dụng ở Hoa Kỳ nhu "EPA đưa ra các chính sách để giảm phát thải thủy ngân từ hoạt động hàng không. Theo các nguyên tắc được phê chuẩn năm 2005, các nhà máy phát điện sử dụng than cần phải cắt giảm lượng phát thải đến 70% vào năm 2018."
. [23]
Về thuật ngữ kinh tế, ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch được xem là một
[yếu tố bên ngoài](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_b%C3%AAn_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) tiêu cực. Thuế là cách áp dụng một chiều để thực hiện chi phí xã hội một cách rõ ràng hay nói cách khác là chi phí ô nhiễm. Mục đích này làm cho giá nhiên liệu tăng cao để làm giảm nhu cầu sử dụng tức giảm lượng chất gây ô nhiễm và đồng thời tăng quỹ để phục hồi môi trường.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=6)] [Dầu khí nguồn gốc phi sinh học](/w/index.php?title=D%E1%BA%A7u_kh%C3%AD_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_phi_sinh_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)cho rằng dầu mỏ không phải là nhiên liệu hóa thạch [Các nhà xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch](/w/index.php?title=C%C3%A1c_nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1) [Nhiên liệu gốc cacbon](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_g%E1%BB%91c_cacbon&action=edit&redlink=1) [Xỉ tảng](/w/index.php?title=X%E1%BB%89_t%E1%BA%A3ng&action=edit&redlink=1) [Dự trữ dầu](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) [Dầu khí](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)
|
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=7)] **David Shannon, Osman Chughtai.** [^](#cite_ref-umich_1-0) [“Fossil Fuels”](http://www.umich.edu/~gs265/society/fossilfuels.htm). Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2009. **Dr. Irene Novaczek.** [^](#cite_ref-2) [“Canada's Fossil Fuel Dependency”](http://www.elements.nb.ca/theme/fuels/irene/novaczek.htm). Elements. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2007. [^](#cite_ref-3) [“Fossil fuel”](http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&p_term_cd=TERM). EPA. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2007. [^](#cite_ref-4) [“International Energy Annual 2006”](http://www.eia.doe.gov/iea/overview.html). Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2009. [^](#cite_ref-5) [“US Department of Energy on greenhouse gases”](http://www.eia.doe.gov/oiaf/1605/ggccebro/chapter1.html). Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“science show”](http://web.archive.org/web/20031207011220/http://www.cbc.ca/quirks/archives/03-04/nov01.html). [Bản gốc](http://www.cbc.ca/quirks/archives/03-04/nov01.html)lưu trữ ngày 7 tháng 12 năm 2003. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2008. [^](#cite_ref-7) [“Encyclopedia Britannica, use of oil seeps in accient times”](http://www.britannica.com/ebc/article-50695). Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007. **Bilkadi, Zayn (1994),** [^](#cite_ref-8) [, Aramco World, truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007](http://www.gr8dubai.com/oil2.htm) *BULLS FROM THE SEA: Ancient Oil Industries* **Ball, Max W.; Douglas Ball, Daniel S. Turner (1965).** [^](#cite_ref-9) *This Fascinating Oil Business*. Indianapolis: Bobbs-Merrill. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-672-50829-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-672-50829-X). **Kaldany, Rashad, Director Oil, Gas, Mining and Chemicals Dept, World Bank (ngày 13 tháng 12 năm 2006).** [^](#cite_ref-10) [(PDF). Global Forum on Flaring & Gas Utilization. Paris. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.](http://www.worldbank.org/html/fpd/ggfrforum06/kadany.pdf) *Global Gas Flaring Reduction: A Time for Action!* [^](#cite_ref-11) [“Oil Sands Global Market Potential 2007”](http://www.prlog.org/10026386-oil-sands-global-market-potential-2007.html). Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-12) [“US Department of Energy plans for oil shale development”](http://www.fossil.energy.gov/programs/reserves/npr/NPR_Oil_Shale_Program.html). Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates](http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.xls) [^](#cite_ref-14) [World Estimated Recoverable Coal](http://www.eia.doe.gov/pub/international/iea2005/table82.xls) [^](#cite_ref-15) [“International”](http://www.eia.doe.gov/emeu/international/RecentPetroleumConsumptionBarrelsperDay.xls). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](#cite_ref-16) [http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table13.xls](http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table13.xls) [^](#cite_ref-17) [http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table14.xls](http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table14.xls) [^](#cite_ref-18) [“EPA Climate Change”](http://www.epa.gov/globalwarming). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](#cite_ref-19) [“Electricity Generation”](http://www.ec.gc.ca/cleanair-airpur/Electricity-WSDC4D330A-1_En.htm). Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2007. [^](#cite_ref-20) [Đốt than: tài nguyên hay hiểm họa hạt nhân](http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html)- Alex Gabbard [^](#cite_ref-21) [Sự gia tăng hạt nhân từ việc đốt than](http://www.physics.ohio-state.edu/~aubrecht/coalvsnucMarcon.pdf#page=8)- Gordon J. Aubrecht, II, Đại học bang Ohio **American Coal Ash Association.** [^](#cite_ref-22) [“"CCP Production and Use Survey"”](http://www.acaa-usa.org/PDF/2005_CCP_Production_and_Use_Figures_Released_by_ACAA.pdf)(PDF). [^](#cite_ref-23) [“Frequently Asked Questions, Information on Proper Disposal of Compact Fluorescent Light Bulbs (CFLs)”](http://www.energystar.gov/ia/partners/promotions/change_light/downloads/Fact_Sheet_Mercury.pdf)(PDF). Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2007.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch&action=edit§ion=8)] ["Khủng hoảng năng lượng đang đến gần?"](http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html)- bài viết của James L. Williams thuộc WTRG Economics và A. F. Alhajji thuộc Đại học Bắc Ohio ["Năng lượng tương lai"](http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html)- Michael Parfit ( *National Geographic*) ["Cung cấp nhiên liệu hóa thạch liên bang và phát thải khí nhà kính"](http://www.mindfully.org/Energy/Fossil-Fuel-Subsidies.htm) [Cung cấp nhiên liệu hóa thạch ở châu Âu](http://archive.greenpeace.org/comms/97/climate/eusub.html)

X-Cache: cp1053 miss, cp1068 miss


text:
Thể loại:Thực vật Đài Loan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Các trang trong thể loại “Thực vật Đài Loan”
170 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 170 trang.
A
B
C
E
F
I
L
M
P
S
- Sageretia randaiensis
- Sagittaria pygmaea
- Salix kusanoi
- Salvia nipponica
- Sanh
- Sassafras randaiense
- Sau sau
- Schefflera arboricola
- Scleria biflora
- Hải châu
- Sherardia arvensis
- Sida javensis
- Sim (thực vật)
- Son (thực vật)
- Sorbus alnifolia
- Sorbus randaiensis
- Sồi sim
- Spermacoce alata
- Spermacoce prostrata
- Spermacoce remota
- Strophanthus gratus
- Sung trổ
- Symplocos anomala
- Symplocos pendula
- Symplocos shilanensis
- Symplocos trichoclada

markdown:
# Thể loại:Thực vật Đài Loan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Các trang trong thể loại “Thực vật Đài Loan”
170 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 170 trang.
### A
### B
### C
### E
### F
### I
### L
### M
### P
### S
[Sageretia randaiensis](/wiki/Sageretia_randaiensis) [Sagittaria pygmaea](/wiki/Sagittaria_pygmaea) [Salix kusanoi](/wiki/Salix_kusanoi) [Salvia nipponica](/wiki/Salvia_nipponica) [Sanh](/wiki/Sanh) [Sassafras randaiense](/wiki/Sassafras_randaiense) [Sau sau](/wiki/Sau_sau) [Schefflera arboricola](/wiki/Schefflera_arboricola) [Scleria biflora](/wiki/Scleria_biflora) [Hải châu](/wiki/H%E1%BA%A3i_ch%C3%A2u) [Sherardia arvensis](/wiki/Sherardia_arvensis) [Sida javensis](/wiki/Sida_javensis) [Sim (thực vật)](/wiki/Sim_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)) [Son (thực vật)](/wiki/Son_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)) [Sorbus alnifolia](/wiki/Sorbus_alnifolia) [Sorbus randaiensis](/wiki/Sorbus_randaiensis) [Sồi sim](/wiki/S%E1%BB%93i_sim) [Spermacoce alata](/wiki/Spermacoce_alata) [Spermacoce prostrata](/wiki/Spermacoce_prostrata) [Spermacoce remota](/wiki/Spermacoce_remota) [Strophanthus gratus](/wiki/Strophanthus_gratus) [Sung trổ](/wiki/Sung_tr%E1%BB%95) [Symplocos anomala](/wiki/Symplocos_anomala) [Symplocos pendula](/wiki/Symplocos_pendula) [Symplocos shilanensis](/wiki/Symplocos_shilanensis) [Symplocos trichoclada](/wiki/Symplocos_trichoclada)

X-Cache: cp1066 miss, cp1067 miss