markdown:
# Vắc-xin
|
|![]()
|
|không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe.
Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia.
|Bài viết này
|không được . **Vaccine** (phiên âm [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Vắc-xin) là chế phẩm có tính [kháng nguyên](/wiki/Kh%C3%A1ng_nguy%C3%AAn) dùng để tạo [miễn dịch](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) [đặc hiệu](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch#miễn_dịch_đặc_hiệu) chủ động, nhằm tăng sức đề kháng của cơ thể đối với một (số) tác nhân gây bệnh cụ thể. Các nghiên cứu mới còn mở ra hướng dùng vaccine để điều trị một số bệnh ( [vaccine liệu pháp](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), một hướng trong các [miễn dịch liệu pháp](/w/index.php?title=Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1)). Thuật ngữ vaccine xuất phát từ [vaccinia](/w/index.php?title=Vaccinia&action=edit&redlink=1), loại [virus](/wiki/Virus) gây [bệnh đậu bò](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BA%ADu_b%C3%B2&action=edit&redlink=1) nhưng khi đem chủng cho người lại giúp ngừa được [bệnh đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a) ( [tiếng Latinh](/wiki/Latinh) *vacca* nghĩa là "con bò cái"). Việc dùng vaccine để phòng bệnh gọi chung là ** hay chủng ngừa** **tiêm phòng**hoặc **tiêm chủng**, mặc dù vaccine không những được cấy (chủng), tiêm mà còn có thể được đưa vào cơ thể qua đường miệng.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#Lịch_sử) [2 Cơ chế hoạt động của vaccine](#Cơ_chế_hoạt_động_của_vaccine) [3 Các loại vaccine](#Các_loại_vaccine) [4 Hạn chế của vaccine](#Hạn_chế_của_vaccine) [5 Chủng ngừa](#Chủng_ngừa) [6 Xem thêm](#Xem_thêm) [7 Tham khảo](#Tham_khảo) [8 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài) [9 Chú thích](#Chú_thích)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=1)] [Edward Jenner](/wiki/Edward_Jenner) được công nhận là người đầu tiên dùng vaccine để ngừa bệnh cho con người ngay từ khi người ta còn chưa biết bản chất của các tác nhân gây bệnh (năm 1796). [Louis Pasteur](/wiki/Louis_Pasteur) với các công trình nghiên cứu về vi sinh học và miễn dịch học đã mở đường cho những kiến thức hiện đại về vaccine.
### Truyền thuyết[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=2)]
Vào thế kỷ thứ nhất trước
[Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), vua [Mithridate VI](/w/index.php?title=Mithridate_VI&action=edit&redlink=1) mỗi ngày đều uống một lượng nhỏ độc chất cho cơ thể quen dần nhằm đương đầu với nguy cơ bị ám sát. Chuyện kể rằng cách này đã tỏ ra hiệu quả vì về sau, khi Mithridate thất trận và tự sát, liều thuốc độc ông ta uống vào chẳng có tác dụng gì.
Ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vào khoảng [thế kỷ thứ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), các thầy lang [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) đã bí mật dùng một kỹ thuật phòng [bệnh đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a). Đậu mùa là chứng bệnh hiểm nghèo, nếu không giết chết bệnh nhân thì nó cũng để lại những vết [sẹo](/w/index.php?title=S%E1%BA%B9o&action=edit&redlink=1) rỗ trên [mặt](/wiki/M%E1%BA%B7t). Các thầy lang đã lấy vẩy sẹo của người bị bệnh(chứa mầm bệnh), cho vào một chiếc hộp kín rồi giữ ở nhiệt độ nhất định trong một thời gian để giảm độc tính, sau đó nghiền nhỏ thổi vào [mũi](/wiki/M%C5%A9i) của người khỏe chưa từng mắc bệnh đậu mùa để ngừa bệnh.
Một phương pháp tương tự cũng được dùng ở
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) vào [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18).
### Khám phá khoa học[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=3)]
Những câu truyện cổ trên có thể được xem là những liều vaccine đầu tiên, nhưng chúng chưa hẳn là khái niệm về vaccine chúng ta biết ngày nay. vaccine đầu tiên gắn với tên tuổi của
[Edward Jenner](/wiki/Edward_Jenner), một [bác sĩ](/wiki/Th%E1%BA%A7y_thu%E1%BB%91c) [người Anh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh). Năm [1796](/wiki/1796), [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đang xảy ra dịch [đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a), Jenner đã thực hiện thành công thử nghiệm vaccine ngừa căn bệnh này. Kinh nghiệm dân gian cho thấy những nông dân vắt sữa [bò](/wiki/B%C3%B2) có thể bị lây [bệnh đậu bò](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BA%ADu_b%C3%B2&action=edit&redlink=1), nhưng sau khi khỏi bệnh, họ trở nên [miễn nhiễm](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) đối với bệnh đậu mùa. Dựa vào đó, Jenner chiết lấy dịch từ các vết đậu bò trên cánh tay của cô bệnh nhân Sarah Nelmes rồi cấy dịch này vào cánh tay của cậu bé 8 tuổi khỏe mạnh cùng làng tên là James Phipps. Sau đó Phipps đã có những triệu chứng của bệnh đậu bò. 48 ngày sau, Phipps khỏi hẳn bệnh đậu bò, Jenner liền tiêm chất có chứa mầm bệnh đậu mùa cho Phipps, nhưng Phipps không hề mắc căn bệnh này. Cách làm của Jenner xét theo các tiêu chuẩn [y đức](/wiki/Y_%C4%91%E1%BB%A9c) ngày nay là hoàn toàn sai trái, nhưng rõ ràng đó là một hành động có tính khai phá: Đứa trẻ được chủng ngừa đã đề kháng được bệnh.
Vào thời của Jenner, các
[virus](/wiki/Virus) vẫn chưa được khám phá, còn [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) tuy đã được tìm ra nhưng vai trò gây bệnh của chúng chưa được biết. Thời điểm 1798, khi Jenner công bố kết quả thí nghiệm của mình, người ta chỉ hình dung là có các "mầm bệnh" gây nên sự truyền nhiễm.
Tám mươi năm sau,
[Louis Pasteur](/wiki/Louis_Pasteur) nghiên cứu [bệnh tả](/wiki/B%E1%BB%87nh_t%E1%BA%A3) khi dịch tả đang tàn sát đàn [gà](/wiki/G%C3%A0). Ông cấy các [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) tả trong phòng thí nghiệm rồi đem tiêm cho gà: những con bị tiêm chết sạch. Mùa hè năm [1878](/wiki/1878), ông chuẩn bị một bình dung dịch nuôi cấy vi khuẩn dạng [huyền phù](/wiki/Huy%E1%BB%81n_ph%C3%B9), rồi để đó, đi nghỉ mát. Khi trở về, ông lại trích lấy huyền phù đó đem tiêm cho gà. Lần này thì bầy gà chỉ bị bệnh nhẹ rồi cả đàn cùng khỏe lại. Pasteur hiểu ra rằng khi ông đi vắng, đám vi khuẩn trong huyền phù đó đã bị biến tính, suy yếu đi. Ông bèn lấy vi khuẩn tả (bình thường) đem tiêm cho những con gà vừa trải qua thí nghiệm trên và những con chưa hề bị chích vi khuẩn. Kết quả là những con nào từng được chích vi khuẩn (biến tính) thì có khả năng đề kháng lại mầm [bệnh](/wiki/B%E1%BB%87nh), bọn còn lại chết hết. Qua đó, Pasteur đã xác nhận các giả thuyết của Jenner. Điều đó đã mở đường cho ngành [miễn dịch học](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_h%E1%BB%8Dc) hiện đại.
Từ đó,
[chủng ngừa](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin#Ch.E1.BB.A7ng_ng.E1.BB.ABa) đã đẩy lùi nhiều bệnh; Triệt tiêu bệnh đậu mùa trên toàn cầu, thanh toán gần như hoàn toàn [bệnh bại liệt](/wiki/B%E1%BB%87nh_b%E1%BA%A1i_li%E1%BB%87t), giảm đáng kể các bệnh [sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi), [bạch hầu](/wiki/B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u), [ho gà](/wiki/Ho_g%C3%A0), [bệnh ban đào](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_ban_%C4%91%C3%A0o&action=edit&redlink=1), [thủy đậu](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91%E1%BA%ADu), [quai bị](/wiki/Quai_b%E1%BB%8B), [thương hàn](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_h%C3%A0n) và [uốn ván](/wiki/U%E1%BB%91n_v%C3%A1n),... Nguyên tắc vẫn không có gì thay đổi: gây miễn dịch bằng một vi khuẩn hoặc virus giảm độc lực, hoặc với một [protein](/wiki/Protein) đặc hiệu có tính [kháng nguyên](/wiki/Kh%C3%A1ng_nguy%C3%AAn) để gây ra một [đáp ứng miễn dịch](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1), rồi tạo một [trí nhớ miễn dịch](/w/index.php?title=Tr%C3%AD_nh%E1%BB%9B_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) đặc hiệu, từ đó tạo ra hiệu quả đề kháng cho cơ thể về sau khi tác nhân gây bệnh xâm nhập với đầy đủ độc tính.
Người ta còn hướng tới triển vọng dùng vaccine để điều trị một số bệnh còn nan y như
[ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0), [AIDS](/wiki/HIV/AIDS),...
Tuy nhiên, nhiều bệnh vẫn còn đang thách thức con người, chưa có vaccine nào đủ hiệu quả để ngăn ngừa. Trong đó phải kể nhiều bệnh do
[ký sinh trùng](/wiki/K%C3%BD_sinh_tr%C3%B9ng) (Ví dụ [sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), [giun](/wiki/Giun), [sán](/w/index.php?title=S%C3%A1n&action=edit&redlink=1)), [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) ( [lao](/wiki/Lao)), [virus](/wiki/Virus) ( [cúm](/wiki/C%C3%BAm), [sốt xuất huyết](/wiki/S%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt), [AIDS](/wiki/HIV/AIDS),...). Một số lý do có thể là các tác nhân gây bệnh biến đổi thường xuyên khiến cho miễn dịch không còn hữu hiệu hoặc thậm chí tấn công ngay vào [hệ miễn dịch](/wiki/H%E1%BB%87_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) như trường hợp của [HIV](/wiki/HIV),... (Đã có lúc [bệnh lao](/wiki/Lao) được đẩy lùi bằng nhiều biện pháp phối hợp (thuốc, vaccine và các biện pháp phòng ngừa khác), nhưng sự xuất hiện của AIDS đã làm cho dịch lao bùng phát trở lại toàn cầu, nhất là tại các nước đang phát triển.
## Cơ chế hoạt động của vaccine[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=4)]
Hệ miễn dịch nhận diện vaccine là vật lạ nên hủy diệt chúng và "ghi nhớ" chúng. Về sau, khi tác nhân gây bệnh thực thụ xâm nhập cơ thể, hệ miễn dịch đã ở tư thế sẵn sàng để tấn công tác nhân gây bệnh nhanh chóng hơn và hữu hiệu hơn (bằng cách huy động nhiều thành phần của hệ miễn dịch, đặc biệt là đánh thức các tế bào lympho nhớ). Đây chính là các ưu điểm của đáp ứng
[miễn dịch đặc hiệu](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_%C4%91%E1%BA%B7c_hi%E1%BB%87u).
## Các loại vaccine[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=5)]
vaccine có thể là các
[virus](/wiki/Virus) hoặc [vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n) sống, giảm độc lực, khi đưa vào cơ thể không gây bệnh hoặc gây bệnh rất nhẹ. vaccine cũng có thể là các vi sinh vật bị bất hoạt, chết hoặc chỉ là những sản phẩm tinh chế từ vi sinh vật.
### Ba loại vaccine kinh điển[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=6)] [vaccine bất hoạt](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_b%E1%BA%A5t_ho%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)là các vi sinh vật độc hại bị giết bằng [hóa chất](/wiki/H%C3%B3a_ch%E1%BA%A5t)hoặc bằng [nhiệt](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_n%C4%83ng). Ví dụ: các vaccine chống [cúm](/wiki/C%C3%BAm), [tả](/wiki/B%E1%BB%87nh_t%E1%BA%A3), [dịch hạch](/wiki/D%E1%BB%8Bch_h%E1%BA%A1ch)và [viêm gan siêu vi A](/wiki/Vi%C3%AAm_gan_si%C3%AAu_vi_A). Hầu hết các vaccine loại này chỉ gây đáp ứng miễn dịch không hoàn toàn và ngắn hạn, cần phải tiêm nhắc nhiều lần. [vaccine sống, giảm độc lực](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin_s%E1%BB%91ng,_gi%E1%BA%A3m_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BB%B1c)là các vi sinh vật được nuôi cấy dưới những điều kiện đặc biệt nhằm làm giảm đặc tính độc hại của chúng. vaccine điển hình loại này thường gây được đáp ứng miễn dịch dài hạn và là loại vaccine được ưa chuộng dành cho người lớn khỏe mạnh. Các vaccine ngừa bệnh [sốt vàng](/wiki/S%E1%BB%91t_v%C3%A0ng), [sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi), [bệnh ban đào](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_ban_%C4%91%C3%A0o&action=edit&redlink=1)và [quai bị](/wiki/Quai_b%E1%BB%8B)đều thuộc loại này.
- Các "
[toxoid](/w/index.php?title=Toxoid&action=edit&redlink=1)" là các hợp chất độc bị bất hoạt trích từ các vi sinh vật (trong trường hợp chính các độc chất này là phương tiện gây bệnh của vi sinh vật). Ví dụ: các vaccine ngừa [uốn ván](/wiki/U%E1%BB%91n_v%C3%A1n)và [bạch hầu](/wiki/B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u).
vaccine sống ngừa
[bệnh lao](/wiki/Lao) không phải là dòng [vi khuẩn lao](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n_lao) gây bệnh, mà là một dòng lân cận được gọi là [BCG](/w/index.php?title=Bacillus_Calmette-Gu%C3%A9rin&action=edit&redlink=1).
### Một số loại vaccine mới đang nghiên cứu[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=7)]
Các vaccine này còn được xem là vaccine của tương lai, có 6 hướng phát triển chính hiện nay:
- Sử dụng các
[phụ gia](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5_gia&action=edit&redlink=1)( *adjuvant*) mới, nhằm gây ra loại đáp ứng miễn dịch mong muốn. Ví dụ, chất nhôm phosphate và các oligonucleotide chứa CpG demethyl hóa đưa vào vaccine khiến đáp ứng miễn dịch phát triển theo hướng [dịch thể](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_d%E1%BB%8Bch_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1)(tạo [kháng thể](/wiki/Kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83)) thay vì [tế bào](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1). [vaccine khảm](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_kh%E1%BA%A3m&action=edit&redlink=1): sử dụng một sinh thể quen biết để hạn chế hiện tượng "phản tác dụng", ví dụ dùng virus vaccinia mang một số yếu tố của virus [viêm gan B](/wiki/Vi%C3%AAm_gan_si%C3%AAu_vi_B)hay virus [dại](/wiki/B%E1%BB%87nh_d%E1%BA%A1i). [vaccine polypeptidique](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_polypeptidique&action=edit&redlink=1): tăng cường tính sinh miễn dịch nhờ liên kết tốt hơn với các phân tử [MHC](/wiki/Ph%E1%BB%A9c_h%E1%BB%A3p_ph%C3%B9_h%E1%BB%A3p_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ch%C3%ADnh): peptide nhân tạo 1/2 giống virus, 1/2 kia gắn MHC; đoạn peptide mô phỏng 1 [quyết định kháng nguyên](/w/index.php?title=Quy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%8Bnh_kh%C3%A1ng_nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1)( *epitope*). [Anti-idiotype](/w/index.php?title=Anti-idiotype&action=edit&redlink=1): [idiotype](/w/index.php?title=Idiotype&action=edit&redlink=1)là cấu trúc không gian của kháng thể tại vị trí gắn kháng nguyên, đặc hiệu với kháng nguyên tương ứng. Anti-idiotype là các kháng thể đặc hiệu đối với idiotype, do đó anti-idiotype xét về mặt đặc hiệu lại tương tự với kháng nguyên. Vậy, thay vì dùng kháng nguyên X làm vaccine, người ta dùng idiotype anti-anti-X.
- vaccine
[DNA](/wiki/ADN): DNA của tác nhân gây bệnh sẽ được biểu hiện bởi tế bào người được chủng ngừa. Lợi thế của DNA là rẻ, bền, dễ sản xuất ra số lượng lớn nên thích hợp cho những chương trình tiêm chủng rộng rãi. Ngoài ra, vaccine DNA còn giúp định hướng đáp ứng miễn dịch: tác nhân gây bệnh ngoại bào được trình diện qua [MHC](/wiki/Ph%E1%BB%A9c_h%E1%BB%A3p_ph%C3%B9_h%E1%BB%A3p_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ch%C3%ADnh)loại II, dẫn đến đáp ứng CD4 ( [dịch thể](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_d%E1%BB%8Bch_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1)và [tế bào](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1)). Khi kháng nguyên của tác nhân đó được chính cơ thể người biểu hiện, nó sẽ được trình diện qua MHC loại I, lúc này [đáp ứng miễn dịch tế bào](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1)qua CD8 được kích thích. Tuy nhiên phương pháp này là con dao hai lưỡi bởi lẽ tế bào mang DNA lạ có nguy cơ bị nhận diện là "không ta", sinh ra bệnh tự miễn.
- Sử dụng
[véc-tơ](/w/index.php?title=V%C3%A9c-t%C6%A1_(sinh_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1)tái tổ hợp – dùng các vi khuẩn thuần tính hoặc các [tế bào trình diện kháng nguyên](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o_tr%C3%ACnh_di%E1%BB%87n_kh%C3%A1ng_nguy%C3%AAn)như [tế bào tua](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o_tua)được chuyển gen để biểu hiện kháng nguyên mong muốn.
### vaccine dùng để điều trị[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=8)]
Một trong những hướng nghiên cứu mới là
[miễn dịch liệu pháp](/w/index.php?title=Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch_li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), bao gồm miễn dịch liệu pháp thụ động và chủ động (tức [vaccine liệu pháp](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1)). Người ta hy vọng là phương pháp này sẽ chữa được những bệnh như [ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0), [AIDS](/wiki/HIV/AIDS) và [bệnh Alzheimer](/wiki/B%E1%BB%87nh_Alzheimer).
## Hạn chế của vaccine[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=9)]
Những hạn chế của vaccine tập trung thành hai nhóm chính: hiệu quả kém và các tai biến đi kèm.
### Hạn chế về hiệu quả[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=10)]
Một số vaccine rất có hiệu quả, không kể vaccine
[đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a) nổi tiếng, ví dụ vaccine ngừa bệnh [uốn ván](/wiki/U%E1%BB%91n_v%C3%A1n), [sởi](/wiki/S%E1%BB%9Fi),.... Một số vaccine khác có hiệu quả vừa phải (hiệu quả của [BCG](/w/index.php?title=BCG&action=edit&redlink=1) chỉ vào khoảng 50%). Ngược lại, có những bệnh đến đầu [thế kỷ 21](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_21) vẫn chưa có vaccine thích hợp ( [AIDS](/wiki/HIV/AIDS), [sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t),....). Do vậy, vaccine chưa phải là vũ khí vạn năng để đối phó với bệnh tật.
Hiệu quả của vaccine cũng khó đánh giá chính xác. Kết quả nghiên cứu trên động vật không thể áp dụng 100% cho loài người, vì những đặc điểm riêng của từng loài. Trên lý thuyết, phương pháp duy nhất để chứng minh hiệu quả là lấy 2 nhóm người, một nhóm được tiêm chủng, một nhóm không rồi truyền mầm bệnh cho cả hai nhóm để xem kết quả. Dĩ nhiên phương pháp này không thể sử dụng được vì trái đạo đức. Do đó, người ta biến hóa đi một chút, cũng chia ra 2 nhóm được chủng và không được chủng như trên nhưng không truyền bệnh mà chỉ quan sát sự nhiễm bệnh qua các ngã thông thường. Hạn chế của phương pháp này là nếu một vaccine tỏ ra có hiệu quả, người ta không thể triển khai nghiên cứu trên quy mô rộng để tính chính xác hiệu quả vì như thế một số lớn quần chúng sẽ bị thiệt thòi do không được bảo vệ.
Bởi vậy, khi một vaccine được xem là có hiệu quả, người ta đem tiêm chủng cho mọi người và quan sát sự giảm số người mắc bệnh. Tuy nhiên, ngay cả khi một bệnh có chiều hướng giảm xuống, người ta cũng không biết vai trò thật sự của vaccine, ví dụ tần suất bệnh lao đã giảm rất nhiều, nhưng vai trò của các biện pháp vệ sinh, cách ly nguồn lây cũng rất đáng kể. (Để hiểu rõ hơn cách đánh giá hiệu quả, xem thêm bài
[khoa học thống kê](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA).)
Tính kém hiệu quả của vaccine có thể biểu hiện về mặt chất (
[đáp ứng miễn dịch](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) không thích hợp) hoặc về mặt lượng (không có đáp ứng miễn dịch). **Nguyên nhân gây kém hiệu quả về lượng**: *Các "lỗ hổng" trong kho tàng miễn dịch*: trên lý thuyết, các tế bào [lympho B](/w/index.php?title=Lympho_B&action=edit&redlink=1)có thể tạo ra hơn 10 12loại [kháng thể](/wiki/Kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83)đặc hiệu [[1]](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=The+Generation+of+Antibody+Diversity+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+375011%5Buid%5D&rid=mboc4.section.4476), còn [lympho T](/w/index.php?title=Lympho_T&action=edit&redlink=1)có thể nhận diện trên 10 15kháng nguyên khác nhau, những con số này tuy rất lớn nhưng **không**phải là vô hạn, hệ miễn dịch không thể chống lại mọi thứ.
- Hiệu quả của vaccine còn tùy thuộc vào
*thời gian bảo vệ*: trí nhớ miễn dịch có thể tồn tại suốt đời nhưng sự sản xuất kháng thể thì không nếu không được tái kích thích. *Đột biến của tác nhân gây bệnh*: đây là cơ chế sinh tồn của các tác nhân gây bệnh. Đột biến đẩy hệ miễn dịch vào một cuộc rượt đuổi trường kỳ. Tiêu biểu cho cơ chế này là [HIV](/wiki/HIV), [virus sốt xuất huyết](/w/index.php?title=Virus_s%E1%BB%91t_xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1), [virus cúm](/w/index.php?title=Virus_c%C3%BAm&action=edit&redlink=1)với nguy cơ đại dịch [cúm gia cầm](/wiki/C%C3%BAm_gia_c%E1%BA%A7m)hiện nay. **Nguyên nhân gây kém hiệu quả về chất**: *Vai trò của phụ gia*: để giảm tác dụng không mong muốn của vaccine, người ta thường tinh lọc các chế phẩm, nhưng có những vaccine quá tinh khiết lại trở nên kém hiệu quả. Đó là do hệ miễn dịch muốn được kích hoạt, phải nhận được một tín hiệu báo nguy, tín hiệu này thường không phải là [kháng nguyên](/wiki/Kh%C3%A1ng_nguy%C3%AAn)dùng làm vaccine. Để khắc phục, người ta dùng một số loại phụ gia trong chế phẩm vaccine. Ví dụ [phụ gia Freund](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5_gia_Freund&action=edit&redlink=1), nhôm hyđrôxít, nhôm phosphate hoặc trộn lẫn các văc-xin với nhau. *Loại phản ứng miễn dịch*và *hiện tượng chuyển hướng miễn dịch*: đối với các tác nhân gây bệnh ngoại bào, đáp ứng miễn dịch dịch thể là thích hợp (loại đáp ứng này được sự hỗ trợ của các tế bào [lympho Th1](/w/index.php?title=Lympho_Th1&action=edit&redlink=1)). Ngược lại, đáp ứng miễn dịch tế bào (cần sự hỗ trợ của [lympho Th2](/w/index.php?title=Lympho_Th2&action=edit&redlink=1)) lại hữu hiệu cho các tác nhân gây bệnh nội bào. Do đó, nếu vaccine gây được đáp ứng miễn dịch nhưng không đúng loại đáp ứng nên có, hiệu quả cũng không được bảo đảm. Th1 và Th2 có xu hướng khắc chế lẫn nhau. vaccine kinh điển có xu hướng tạo đáp ứng Th1. Do đó đối với những bệnh do tác nhân nội bào như nhiễm [leishmania](/w/index.php?title=Leishmania&action=edit&redlink=1), miễn dịch đặc hiệu sau lành bệnh lại tốt hơn vaccine, vì vaccine lại gây hiệu quả ngược, kiềm hãm phản ứng bảo vệ.
### Tai biến khi dùng vaccine[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=11)]
Có hai loại tai biến: nhiễm bệnh và các bệnh miễn dịch.
#### Nhiễm bệnh[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=12)] [vaccine sống, giảm độc lực](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin_s%E1%BB%91ng,_gi%E1%BA%A3m_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BB%B1c)có thể gây bệnh cho người bị suy giảm miễn dịch.
- Nguy cơ hồi phục của tác nhân vi sinh: một tác nhân bị làm giảm độc lực tìm lại được độc tính của mình. Nguy cơ này ở vaccine ngừa
[bại liệt](/wiki/B%E1%BA%A1i_li%E1%BB%87t)là 10 −7, nghĩa là cứ 10 triệu trẻ em uống [vaccine Sabin](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin_Sabin&action=edit&redlink=1)thì có 1 em bị tai nạn loại này. Điều không may này không ngăn cản được việc sử dụng vaccine này bởi lẽ tỷ lệ đó được xem là chấp nhận được.
- Nguy cơ nhiễm các tác nhân gây bệnh khác vào trong chế phẩm vaccine. Điều này có thể hạn chế bằng các quy trình sản xuất, bảo quản và sử dụng chặt chẽ.
#### Bệnh miễn dịch[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=13)]
- Thử nghiệm vaccine phòng
[bệnh dại](/wiki/B%E1%BB%87nh_d%E1%BA%A1i)trên [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0)cho thấy có xác suất gây [EAE](/w/index.php?title=EAE&action=edit&redlink=1), một bệnh tự miễn trên hệ thần kinh khoảng 1/3000-1/1000.Lý do có thể là vaccine chiết xuất từ não chó đã mang theo cả những mẩu protein của tế bào thần kinh, khi tạo miễn dịch, cơ thể (được tiêm)đã tạo ra cả kháng thể chống lại cấu trúc thần kinh của mình.
- vaccine ngừa
[ho gà](/wiki/Ho_g%C3%A0)có thể gây [sốc](/w/index.php?title=S%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)kèm [di chứng](/w/index.php?title=Di_ch%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1)thần kinh với xác suất 10 −4-10 −6. Việc tinh lọc vaccine này làm tăng mức an toàn nhưng một lần nữa, giảm hiệu quả.
## Chủng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=14)]
### Phương pháp[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=15)]
Chủng ngừa là cho vaccine tiếp xúc với hệ miễn dịch. Tùy bản chất ký sinh, bệnh sinh của tác nhân gây bệnh cũng như của chế phẩm vaccine mà người ta dùng các phương pháp khác nhau nhằm đạt hiệu quả cao nhất.
**Chủng**là cách tạo một vết rạch trên da (cho rớm máu) rồi cho tiếp xúc với vaccine. Phương pháp này trước đây được dùng cho vaccine [đậu mùa](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a)và [lao](/wiki/Lao). **dưới da, trong da,.... là phương pháp phổ thông nhất hiện nay, kể cả vaccine BCG phòng lao. Không được tiêm vào mạch máu.** [Tiêm](/wiki/Ti%C3%AAm) **Uống vaccine**là phương pháp dùng cho vaccine Sabin ngừa [bệnh bại liệt](/wiki/B%E1%BB%87nh_b%E1%BA%A1i_li%E1%BB%87t).
### Đánh giá hiệu quả và theo dõi[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=16)]
Trong một số trường hợp, ví dụ sau khi tiêm vaccine ngừa
[viêm gan siêu vi B](/wiki/Vi%C3%AAm_gan_si%C3%AAu_vi_B), người ta còn làm xét nghiệm huyết thanh tìm [hiệu giá kháng thể](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87u_gi%C3%A1_kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) qua đó đánh giá hiệu quả của vaccine trên cơ thể người được tiêm (có tạo được đáp ứng miễn dịch hữu hiệu không).
### Triển khai[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=17)] [Tổ chức Sức khỏe Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WHO) đã hỗ trợ nhiều [chương trình tiêm chủng mở rộng](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_ti%C3%AAm_ch%E1%BB%A7ng_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) trên phạm vi toàn cầu trong kế hoạch [chăm sóc sức khỏe ban đầu](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_s%C3%B3c_s%E1%BB%A9c_kh%E1%BB%8Fe_ban_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1). Trong khuôn khổ các chương trình này, người ta đã đề xuất các lịch tiêm chủng đối với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thường gặp.
Một trong những mục tiêu của y sinh học hiện nay là đẩy mạnh nghiên cứu nhằm tìm ra các vaccine mới, hiệu quả với giá thành phù hợp cho mục tiêu phổ cập cho mọi người, nhất là đối với những bệnh gây chết người nhiều như
[sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t) hay những bệnh nan y như [ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0), [AIDS](/wiki/HIV/AIDS).
### Phản đối[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=18)]
Tuy góp phần quan trọng đẩy lui nhiều bệnh dịch, chủng ngừa vẫn bị nhiều ý kiến phản đối, kể từ những chiến dịch tiêm chủng đầu tiên trong lịch sử:
[[2]](http://bmj.bmjjournals.com/cgi/reprint/325/7361/430?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=1&andorexacttitle=and&andorexacttitleabs=and&fulltext=anti-vaccinationists&andorexactfulltext=and&searchid=1113046719196_3655&stored_search=&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=1,2,3,4). Các ý kiến đó chủ yếu dựa trên các tác dụng không mong muốn của vaccine. Trong phần [Liên kết ngoài](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin#Liên_kết_ngoài) có một số địa chỉ thuộc nhóm này. **Lịch trình chủng ngừa tại Úc** [sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_b%E1%BA%A3n:L%E1%BB%8Bch_tr%C3%ACnh_ch%E1%BB%A7ng_ng%E1%BB%ABa_t%E1%BA%A1i_%C3%9Ac&action=edit)
|Tuổi||HBV||Tet||Diph||Pert||Polio||HIB||Pnm*||ROT||MMR||Men||Var||Flu||Ghi chú|
|Mới sinh||X||'
|HBV : Tet : Diph : Pert : Polio : HIB : Pnm* (loại 7vPCV) : Viêm màng não do Pnm* (loại 23vPPV): ROT : MMR : Men : Viêm màng não do Var Flu:
|2 tháng||X||X||X||X||X||X||X||X|
|4 tháng||X||X||X||X||X||X||X||X|
|6 tháng||X||X||X||X||X||X||X|
|12 tháng||X||X|
|18 tháng||X|
|4 tuổi||X||X||X||X||X|
|10-13 tuổi||X||X|
|15-17 tuổi||X||X||X|
|Trên 64 tuổi||X||X|
Nguồn:
[Trung tâm chủng ngừa Úc](http://www.immunise.health.gov.au/internet/immunise/publishing.nsf/Content/nips2)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=19)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=20)]
- L'immunité 100 ans après Pasteur. Ed Nathan 1995.
- Le système immunitaire. Peter Parham. Ed De Boek 2003.
- Atlas de poche d'immunologie. Gerd-Rüdiger Burmester & Antonio Pezzutto. Ed Médecine-Sciences Flammarion 2000.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=21)] [Vacxin và huyết thanh miễn dịch](http://www.hmu.edu.vn/tiengviet/content.asp?Code=736&id=NetTraining&idlg=Vietnam) [BMJJournals.com](http://bmj.bmjjournals.com/cgi/eletters/329/7473/1049#83016)- 'MMR: Science and Fiction. Exploring the Vaccine Crisis; MMR and Autism: What Parents Need to Know' ('Rapid Responses' to book review), [British Medical Journal](/w/index.php?title=British_Medical_Journal&action=edit&redlink=1) [Người ta thường tiêm phòng cho trẻ em những loại bệnh nào?](http://benhvienk.com/hoi-dap/benh-tre-em/nguoi-ta-thuong-tiem-phong-cho-tre-em-nhung-loai-benh-nao/)
### Những trang khuyến khích chủng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=22)] [Brian Deer.com](http://briandeer.com/mmr-lancet.htm)- 'mmr & autism investigation: part 1: the *Lancet*scandal', [Brian Deer](/w/index.php?title=Brian_Deer&action=edit&redlink=1) [CDC.gov](http://www.cdc.gov/nip)- 'National Immunization Program: leading the way to healthy lives', [US Centers for Disease Control](/w/index.php?title=Centers_for_Disease_Control&action=edit&redlink=1)(CDC information on vaccinations) [CDC.gov](http://www.cdc.gov/nip/vacsafe/concerns/thimerosal/default.htm)- 'Mercury and Vaccines (Thimerosal)', US Centers for Disease Control [Immunize.org](http://www.immunize.org/)- Immunization Action Coalition' (nonprofit working to increase immunization rates) [NYTimes.com](http://nytimes.com/2005/06/25/science/25autism.html)- 'On Autism's Cause, It's Parents vs. Research', Gardiner Harris, Anahad O'Connor, *New York Times*(front page; ngày 25 tháng 6 năm 2005) [ratbags.com](http://www.ratbags.com/)- 'RatbagsDotCom: Home of the Ratbags on the Net' [OpinionJournal.com](http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110004700)- 'Autism and vaccines: Activists wage a nasty campaign to silence scientists' (unsigned editorial opinion), *(ngày 16 tháng 2 năm 2004)* [Wall Street Journal](/wiki/The_Wall_Street_Journal) [SNHS.com](http://www.shns.com/shns/g_index2.cfm?action=detail&pk=FUMENTO-03-11-04)- 'Anti-vaccine activists get jabbed', Michael Fumento (ngày 11 tháng 3 năm 2004) [WHO.int](http://www.who.int/vaccines/)- 'Immunizations, vaccines and biologicals: Towards a World free of Vaccine Preventable Diseases', [World Health Organization](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WHO's global vaccination campaign website)
### Những trang phê phán chủng ngừa[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BA%AFc-xin&action=edit§ion=23)] [909Shot.com](http://www.909shot.com/)- 'National Vaccine Information Center: the oldest and largest national organization advocating reformation of the mass vaccination system' [About.com](http://autism.about.com/cs/autisminprint/a/wakefieldfired.htm)- "Killing the Messenger: Dr. Andrew Wakefield Fired", Floyd Tilton (ngày 5 tháng 12 năm 2001) [VaccinationDebate.com](http://www.vaccinationdebate.com/)- 'Vaccination Debate', Ian Sinclair

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1054 miss, cp1055 miss

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
Hãng sản xuất iPhone đã xin lỗi về vấn đề này hôm 28/12 đồng thời giảm giá thay thế pin và cho biết họ sẽ thay đổi phần mềm để hiển thị cho người dùng xem pin điện thoại của họ có tốt không.
![LooseusingiPhone - Ủy ban Thượng viện Mỹ vào cuộc vụ bê bối làm chậm iPhone của Apple LooseusingiPhone - Ủy ban Thượng viện Mỹ vào cuộc vụ bê bối làm chậm iPhone của Apple](https://vn-tek.com/wp-content/uploads/2018/01/LooseusingiPhone.jpg)
Thượng nghị sỹ John Thune thuộc đảng Cộng hòa, đứng đầu Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông vận tải của Thượng viện Mỹ cho biết trong một lá thư gửi ngày 9/1 cho Giám đốc điều hành Apple, ông Tim Cook rằng “có một số lượng lớn những lời chỉ trích từ người tiêu dùng dù công ty đã thừa nhận vấn đề, cho thấy cần có sự minh bạch tốt hơn. “
Apple cho biết họ sẽ giảm giá pin thay thế cho pin ngoài bảo hành từ 79 USD xuống còn 29 USD cho iPhone 6 trở lên. Hãng cũng sẽ cập nhật hệ điều hành iOS của mình để người dùng có thể xem liệu pin có ở tình trạng yếu và ảnh hưởng đến hiệu suất của điện thoại.
Người đứng đầu Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông vận tải của Thượng viện Mỹ đã yêu cầu Apple xem xét việc thay thế pin miễn phí hoặc giảm giá cho khách hàng đã trả đầy đủ cho pin thay thế.
Thượng Nghị sỹ John Thune cũng muốn biết liệu Apple có thông báo cho người tiêu dùng về tính năng điều tiết pin trong các cập nhật phần mềm, vốn làm chậm điện thoại, và liệu khách hàng có tùy chọn để từ chối cập nhật. Bức thư cũng hỏi liệu phần mềm tương tự đã được sử dụng trong các mẫu iPhone trước đó. Apple được yêu cầu trả lời câu hỏi này vào ngày 23/1.
Apple đã giải quyết những lo ngại về chất lượng và độ bền của sản phẩm trong bối cảnh hãng đang bán mẫu iPhone X cao cấp nhất với mức giá 999 USD. “Chúng tôi biết rằng một số người dùng cảm thấy Apple đã làm thất vọng,” đại diện Apple phát biểu vào tháng trước, “Chúng tôi xin lỗi.”
Apple thừa nhận hồi tháng 12 rằng phần mềm iPhone có thể làm chậm một số điện thoại có vấn đề về pin. Apple cho biết vấn đề là pin lão hóa đã cung cấp điện không đồng đều, có thể khiến iPhone bị tắt đột ngột để bảo vệ các vi mạch bên trong.
Ngay sau khi Apple đưa ra thừa nhận trên, một loạt các vụ kiện đã được mở ra nhằm vào hãng sản xuất iPhone. Các đơn kiện đã được nộp tại California, New York và Illinois cáo buộc tập đoàn này lừa gạt người dùng bằng cách làm chậm các thiết bị mà không báo trước. Apple cũng phải đối mặt với một khiếu nại pháp lý ở Pháp.
**VN-Tek**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare

Connection: close

Vary: Cookie,Accept-Encoding,User-Agent

Link: <https://vn-tek.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://vn-tek.com/?p=2060>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Là thị trấn thuộc huyện Thuận An, tỉnh Bình Dương, cách TP HCM khoảng 17 km, từ giữa thế kỷ 19, dân làng Lái Thiêu sống bằng nghề gốm truyền thống. Sản phẩm gắn liền với cuộc sống người dân như: lu ché, chum, lọ, chén, bát, bình trà... Những vật dụng này làm ra được vận chuyển lên Sài Gòn và khu vực Chợ Lớn để tiêu thụ. Khoảng 10 năm trở lại đây, quá trình đô thị hóa đã đẩy người làng gốm phải đi làm thuê trong các nhà máy gốm sứ mọc lên ở đây hoặc chuyển sang buôn bán. Một vài gia đình nghệ nhân còn lưu giữ nghề tổ như kế sinh nhai với sản phẩm chủ yếu chính là heo đất.
Dưới đây là những hình ảnh về gia đình làm nghề gốm thủ công còn lại ở Lái Thiêu.
![]()
|
|
Nghệ nhân Lưu Bao ở xã Thuận Giao, Lái Thiêu đang luyện đất trong một cái cối lớn. Ông Bao cho biết, để sản phẩm gốm đẹp đất phải được xay nhuyễn cho đến khi không còn gợn. Đất làm gốm phải mua từ Long An và thuê xe đưa về làm nguyên liệu.
![]()
|
|
Đất xay nhuyễn được đổ vào khuôn và đem phơi nắng cho đến khi đông lại thành phẩm, rồi bóc ra gác lên sàn cho đến khi thật khô mới được đem nung. Để sản phẩm gốm đạt yêu cầu, người nghệ nhân phải làm việc cả những lúc trời nắng to.
![]()
|Trước đây, gia đình ông Lưu Bao làm nhiều loại gốm như chén, bát, đĩa, bình hoa... nhưng những năm gần đây, chỉ làm duy nhất sản phẩm heo đất. "Giờ đã có tuổi không thể đi làm công nhân được nên cố duy trì nghề này", ông Lưu Bao chia sẻ. Bàn tay người nghệ nhân khéo léo tháo heo đất ra từ những cái khuôn và miết lại cho kín phần chân bị hở.|
|
|
|Nghệ nhân ngồi gọt những phần thừa của con heo đất sau khi được bóc ra khỏi khuôn. Mỗi con heo đất nung chín chỉ có giá 700 - 800 đồng. Sau khi sơn vẻ lại thì bán được từ vài nghìn đến vài chục nghìn, tùy vào từng kích cỡ và nước sơn khác nhau.|
![]()
|Ngoài sản phẩm heo đất, gia đình ông Ba ở xã Thuận Giao còn làm thêm một số vật dụng thông dụng khác như các loại bình hoa để có thêm thu nhập. Không có màu sắc sặc sỡ như những loại gốm sứ và gốm men khác, gốm Lái Thiêu mang đậm nét bình dị với những gam màu tối.|
![]()
|
|
Trước đây, ở Lái Thiêu những lò gốm lớn san sát nhau ngày đêm, nghi ngút khói, nhưng giờ đều bị phá hoặc bỏ hoang. Khu lò nung rộng hơn 30 m2 của gia đình nghệ nhân Lưu Bao, từng nung rất nhiều loại sản phẩm sau nhiều năm không sử dụng bị cây dây leo che lấp.
![]()
|
|
Chiếc lò mới xây lại của gia đình ông Bao chỉ nhỏ khoảng 10 m2 dùng để nung heo đất, nửa tháng mới có một mẻ được ra lò. Đây là một trong những cái lò ít ỏi còn lại ở làng gốm Lái Thiêu.
|
|
|
|
Cô bé Mi ngồi chơi bên những chú heo đất. Ông Lưu Bao cho biết, con cháu trong nhà lớn lên đều đi học để trở thành những cán bộ, nhân viên nhà nước. Người nghệ nhân cũng bày tỏ "không biết trong tương lai liệu có ai nối nghiệp công việc này của ông bà để lại".
![]()
|
|
Những vật dụng trong một gia đình vốn có truyền thống làm gốm lâu đời cũng dần được thay thế bằng những vật dụng bằng nhôm và đồ nhựa. Sự phát triển mạnh mẽ của các sản phẩm gốm sứ, gốm tráng men Trung Quốc với nước men trắng, mẫu mã đẹp hơn khiến gốm Lái Thiêu ngày càng khó tiêu thụ.
![]()
|Xã Phú Long nổi tiếng với nghề truyền thống làm heo đất. Hiện nay, nhiều gia đình ở đây đều bỏ nghề chuyển sang buôn bán. Quá trình đô thị hóa làm ngôi làng trước kia là những lò gốm san sát nhau, giờ đã trở thành khu phố nhộn nhịp, nhà cao tầng mọc lên hai bên. Những dấu tích về một làng gốm dường như đã bị xóa dần. Một số gia đình còn lấy heo đất từ những vùng khác như Biên Hòa Đồng Nai về sơn sửa lại rồi bán|**Hải Duyên**

Cache-Control: max-age=120, stale-while-revalidate=6, stale-if-error=864000, private

Set-Cookie: device_env_real=4; expires=Thu, 25-Jan-2018 23:23:21 GMT; path=/; domain=vnexpress.net

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8