text:
Những việc bạn cần làm ngay sau khi cài đặt WordPress.
Trong những bài viết trước, tôi đã hướng dẫn các bạn chi tiết cách cài đặt một blog/ website dựa trên mã nguồn WordPress thông qua việc sử dụng cPanel, DirectAdmin hay Softaculous. Tôi hy vọng, các bạn đã bước đầu tự cài đặt được cho mình một blog/ website theo phương pháp đơn giản và phù hợp nhất. Trong bài viết này, tôi sẽ tiếp tục giới thiệu đến các bạn một số thiết lập cơ bản và quan trọng, cần phải được tiến hành ngay sau khi cài đặt thành công mã nguồn WordPress. Các thiết lập này chủ yếu tập trung trong phần Settings của WordPress Dashboard.
Tham khảo thêm:
- Hướng dẫn cài đặt WordPress trên hosting có cPanel
- Hướng dẫn cài đặt WordPress trên hosting có DirectAdmin
- Hướng dẫn cài đặt nhanh WordPress với Softaculous
Những việc cần làm ngay sau khi cài đặt WordPress
Đầu tiên, các bạn cần phải đăng nhập vào giao diện quản trị của WordPress. Tiếp theo, tìm phần Settings trong thanh menu bên trái. Về cơ bản, phần Settings sẽ bao gồm có 6 mục nhỏ: General (Tổng quan), Writting (Viết), Reading (Đọc), Discussion (Thảo luận), Media (Đa phương tiện) và Permalinks (Cấu trúc đường dẫn).
1. General
Trong mục General, các bạn có thể thiết lập như sau:
Trong đó:
- Site Title: đặt tên cho blog/ website.
- Tagline: khẩu hiệu hoặc tiêu ngữ, giúp mô tả nội dung cho blog/website.
- WordPress Address (URL): (nên để mặc định).
- Site Address (URL): (nên để mặc định).
- E-mail Addresss: nhập địa chỉ email liên hệ của bạn.
- Membership: tick vào nếu bạn muốn bất kỳ ai cũng có thể đăng ký vào blog/ website của bạn. Tuy nhiên, theo tôi nên vô hiệu hóa tính năng này nếu bạn muốn tự mình tạo tài khoản cho thành viên hoặc cộng tác viên và ngăn chặn việc spam đăng ký.
- New User Default Role: chọn vai trò mặc định cho người dùng mới. Chỉ lựa chọn ở mục này nếu bạn đã tick vào mục Membership.
- Timezone: chọn múi giờ. Múi giờ mặc định của Việt Nam là UTC + 7.
- Date Format: chọn định dạng ngày, tháng, năm.
- Time Format: chọn định dạng thời gian (giờ, phút).
- Week Starts On: chọn ngày đầu tiên của tuần. Ở Việt Nam, thứ 2 là ngày đầu tuần.
- Site Language: chọn ngôn ngữ cho blog. Tôi khuyến khích các bạn nên để ngôn ngữ là tiếng Anh để tiện theo dõi các bài viết tiếp theo trong serie.
Sau khi hoàn tất, click vào nút “Save Changes” để lưu toàn bộ các thiết lập.
2. Writting
Mục này, theo tôi, các bạn nên để mặc định.
3. Reading
Với mục Reading, các bạn có thể thiết lập như sau:
Trong đó:
- Front page displays: nội dung sẽ được hiển thị ở trang chủ. Các bạn nên để mặc định và sẽ thiết lập lại cho phù hợp sau khi đã chọn được theme vừa ý.
- Blog page show at most: số lượng bài viết tối đa hiển thị trên mỗi trang của blog.
- Syndication feeds show the most recent: số lượng bài viết mới nhất hiển thị trên RSS feeds.
- For each article in a feed, show: lựa chọn hình thức hiển thị bài viết trên RSS feeds. Theo tôi, các bạn nên lựa chọn Summary (tóm tắt) thay vì Full text (đầy đủ) để tăng tỉ lệ click vào bài viết trên feeds và chống nạn crawl dữ liệu trái phép thông qua feeds.
- Search Engine Visibility: bỏ trống mục này nếu bạn muốn cho phép các công cụ tìm kiếm như Google, Bing… crawl và index các trang, bài viết trên blog của bạn.
Click vào “Save Changes” để lưu lại các thiết lập.
4. Discussion
Theo tôi, các bạn nên để mục này theo mặc định.
Tuy nhiên, các bạn cũng có thể:
- Bỏ tick trong mục “
- Tick vào mục “Break comments into pages with (…)” để phân trang bình luận nếu một bài viết có quá nhiều bình luận. Việc này sẽ giúp tăng tốc độ load cho bài viết của bạn.
Click vào “Save Changes” để hoàn tất.
5. Media
Trong mục này, các bạn nên chuyển các thông số về 0 giống như hình minh họa bên dưới. Bởi vì thông thường các giao diện (themes) hiện nay đã được tích hợp sẵn các kích thước hình ảnh mà chúng cần vào trong tập tin functions.php. Vậy nên việc để WordPress tự động crop thêm cách kích thước hình ảnh như mặc định là điều không cần thiết, hơn nữa chúng còn gây tốn dung lượng lưu trữ của host.
Click vào nút “Save Changes” để lưu lại các thiết lập.
6. Permalinks
Theo tôi đây là mục quan trọng nhất mà bạn cần phải chú ý, nó quyết định đến việc cấu trúc đường dẫn (links) bài viết của bạn trông như thế nào và chúng có tốt cho SEO hay không?
Các bạn có thể thiết lập cấu trúc permalinks theo hình bên dưới, giống như cách mà WP Căn bản đã làm.
Tham khảo thêm: Cấu trúc permalink nào tốt nhất dành cho WordPress?
Một số thiết lập quan trọng khác
Sau khi lựa chọn cấu trúc permalinks, một tập tin .htaccess sẽ tự động được tạo ra trong thư mục cài đặt gốc của WordPress với nội dung như sau:
Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là tập tin .htaccess tối ưu nhất dành cho WordPress. Các bạn có thể sử dụng File Manager của cPanel hoặc DirectAdmin để mở tập tin này ra, chỉnh sửa lại với nội dung như sau:
Với mẫu tập tin .htaccess như trên, chắc chắn blog/ website của bạn sẽ load nhanh hơn, đạt số điểm cao hơn trên các công cụ kiểm tra tốc độ web.
Ngoài ra, các bạn cũng cần tạo một tập tin robots.txt với nội dung như sau:
Tham khảo thêm: Mẫu file robots.txt chuẩn dành cho WordPress
Sau đó, upload tập tin robots.txt vào thư mục gốc của WordPress. Tập tin robots.txt sẽ giúp kiểm soát quá trình crawl và index dữ liệu của các công cụ tìm kiếm đối với blog/ website của bạn.
Việc tạo sitemap sẽ được hướng dẫn chi tiết và cụ thể trong những bài viết tiếp theo. Xong! Đơn giản vậy thôi. Chúc các bạn thành công. :)
Nếu bạn thích bài viết này, hãy subscribe blog của tôi để thường xuyên cập nhật những bài viết hay nhất, mới nhất qua email nhé. Cảm ơn rất nhiều. :)
Comments
Luân Trần (đã có 23 bình luận)
Phần 4. Discussion theo ý anh nên chỉnh lại một chút như sau:
– Bỏ chọn Attempt to notify any blogs linked to from the article và Allow link notifications from other blogs (pingbacks and trackbacks)
– Với những blog có lượng comment lớn thì có thể chia nhỏ danh sách comment thành trang bằng cách tick Break comments into pages with…
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Cũng là một sự lựa chọn hay. Cảm ơn anh Luân đã góp ý. :)
Luân Trần (đã có 23 bình luận)
Ví dụ như Chia Sẻ Coupon mà không phân trang comment thì mỗi bài viết cực kì dàiiiiiiiii luôn
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Em đã cập nhật lại bài viết. Cảm ơn anh Luân nhé. :D
Ivan (đã có 7 bình luận)
Thẻ General :
Tại mục Timezone : Có thể chọn luôn là Ho Chi Minh.
Tại mục Membership : Check vào để cho phép đăng ký thành viên.
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Cái Membership mình đã viết rõ trong bài rồi còn gì. :P
Ivan (đã có 7 bình luận)
À bài dài quá nên chắc không nhớ vì chỉ đọc lướt qua xem có chỗ nào mình chưa biết không thôi :)
ngoc van (đã có 35 bình luận)
Có những việc trong bài viết này mình chưa làm và cũng chưa từng biết, đọc bài viết này có thêm một số kinh nghiệm để tối ưu trang web
Centerglassbuilding (đã có 1 bình luận)
Đúng là những việc căn bản này cần phải làm gấp sau khi cài đặt WP : )
hhhanh (đã có 2 bình luận)
Cho hỏi wordpress của cháu không có mục plugin và lỗi font chữ, sửa như thế nào ạ
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Có 2 trường hợp không có mục plugins:
1. Bạn đang sử dụng WordPress.com. WordPress.com không cho phép cài thêm plugins.
2. Bạn đang sử dụng một bộ cài WordPress đã được tùy biến.
Còn vấn đề lỗi font chữ, bạn có thể khắc phục bằng cách chỉnh sửa file style.css của theme mà bạn đang sử dụng. :P
hhhanh (đã có 2 bình luận)
cảm ơn nhiều ạ
lufy (đã có 2 bình luận)
cho e hỏi sao wordpress của e lại không có mục site langues ạ :(
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Bạn dùng WordPress.com hay WordPress self-hosted? Nếu là WordPress self-hosted thì mã nguồn down trực tiếp từ WordPress.org hay là của bên nào cung cấp? :P
Lufy (đã có 2 bình luận)
Em không rõ nữa ạ. Làm sao để biết do bên nào cung cấp ạ. Với cả em không upload được tệp với hình ảnh e có lên mạng tìm hiểu các cách nhưng thử rồi cũng không được ạ. A giúp em với :(
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Ủa. Vậy bạn làm thế nào để có blog/website đó? :|
kiên (đã có 4 bình luận)
cho em hỏi tại sao khi em tải plugin lên wep mà nó lại báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
Có ai biết thì chỉ dùn em vs.
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Plugin bạn download ở đâu? Bạn upload thông qua FTP hay WP Admin?
kiên (đã có 4 bình luận)
anh ơi em cài trên wp-admin thì nó báo lỗi 500,còn em tải file .zip lên thì nó báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
anh có thể chỉ dúp em nhanh được không
kiên (đã có 4 bình luận)
em tải plugin thì em tải trên wordpress.org thôi.em mới bắt đầu nên nhiều cái khó hiểu quá
kiên (đã có 4 bình luận)
cho em hỏi tại sao khi em tải plugin lên wep mà nó lại báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
em cài plugin trên wp-admin thì nó báo lỗi 500,còn em tải file .zip lên thì nó báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ,
plugin thì em tải trên wordpress.org,em sử dụng hosting miễn phí trong hostinger
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Èo. Host miễn phí thì khó nói lắm, đặc biệt lại là của Hostinger nữa. Thằng này theo đánh giá của mình thì khá là phế, chẳng làm được gì nhiều. :)
Khoa Đăng (đã có 12 bình luận)
Cảm ơn anh, hôm qua e còn hì hục cài wp lên host, nay thì đã đọc tới bài này rồi.
Thật sự rất bổ ích!
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Chúc bạn nhanh chóng làm chủ WordPress. :)
Memory Q (đã có 229 bình luận)
chỉnh số kí tự tối đa của tóm tắt bài viết ở trang chủ thì chỉnh ở đâu a :v
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Cái này mình mới chỉ thấy trên Genesis Framework. Còn theme khác thì mình không rõ. :)
Oliver Q (đã có 229 bình luận)
e mới cái wordpress bằng trình cài sẵn của godaddy. chưa đụng gì đến file htaccess, vậy thì e chỉ cần dell hết trong đó và dán mẫu của a là đc hả a. nó có phụ thuộc vào yếu tố gì ko hay web nào cũng như web nào :P
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Chuẩn rồi. Nhưng nhớ tạo bản backup trước cho nó an toàn nhé. :P
Oliver Q (đã có 229 bình luận)
Error
Unable to save “html/.htaccess”.
File type not allowed.
e ko lưu đc nó báo như này a ơi
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Kiểm tra lại code đi. Hình như có định dạng file nào đó không được phép thêm vào trong .htaccess. :P
BinhDo (đã có 4 bình luận)
Cái file .htaccess nó nằm chỗ nào trong file manager vậy bạn ơi. Mình tìm hoài mà k thấy cái file đó.
Cảm ơn bạn :)
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Nó nằm ngang hàng với file wp-config.php đó bạn. Nhớ bật chết độ hiển thị file ẩn trong Files Manager lên nhé. :P
Anh Tuấn (đã có 3 bình luận)
Mình không làm về WP nên hỏi bạn lớ ngớ hy vọng bạn không trách. Mình có 3nội dung cần hỏi bạn trả lời giúp:
1. Mình có thuê 1 bên làm web cho mình. Mình yêu cầu bên làm họ cung cấp code để sau này có thể nếu để 1 bên khác họ sửa được tùy ý (cái này đã ok với nhau). Giờ xong rồi thì mình không biết đối với WP thì như thế nào là cấp code đầy đủ. Mình phải yêu cầu họ bàn giao những gì, kiểm tra thế nào để biết bàn giao đủ.
2. Hiện họ bàn giao cho mình một User name và pass để vào quản lý trang wp-admin. Trang này thấy bằng tiếng Việt. Xem trong mục thành viên thì tài khoản mình dùng là “Quản lý”. Như vậy đã là cao nhất chưa, đủ để ok chưa?
3. Trong trang quản lý mình không thấy có mục Plugin (vì mình định cài plugin sao lưu nên để ý mục này) và thấy bạn bảo nếu là wordpress.com thì không có. Có cách nào kiểm tra đâu là .com hay .org không? Nếu đúng đang là .com thì có thể chuyển thành .org được không?
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
1. Bàn giao đầy đủ ở đây là bàn giao quyền quản trị tên miền, quản trị hosting và quản trị WordPress. Sau khi nhận bàn giao, bạn nên đổi mật khẩu đăng nhập, đồng thời kiểm tra và loại bỏ các account phụ khác có quyền ngang hàng với bạn.
2. “Quản lý” hay “Administrator” chính là quyền cao nhất trong WordPress.
3. Nếu bạn không tìm thấy mục “Plugins” hoặc “Gói mở rộng” thì có 2 khả năng. 1 là họ đang sử dụng WordPress.com. 2 là họ sử dụng WordPress.org nhưng dùng code để ẩn mục plugins đi nhằm giới hạn việc chỉnh sửa gây lỗi giao diện. Nhưng thông thường nếu là đơn vị làm web thì họ sẽ sử dụng WordPress.org. Bạn liên hệ hỏi họ là cách đơn giản nhất.
Anh Tuấn (đã có 3 bình luận)
Cảm ơn bạn đã trả lời nhanh. Cho mình hỏi rõ thêm chút nữa.
Tên miền và hosting đều do mình tự mua của các bên khác nên mình tự quản lý riêng.
Còn với bên viết web, họ đã cung cấp cho mình tài khoản “Quản lý” như nói ở trên thì nghĩa là họ đã bàn giao WordPress đủ cho mình rồi đúng không. Vậy sau này nếu mình thuê 1 bên khác sửa trang web đó cho mình, hoặc mình làm gì đó (chuyển host, đổi tên miền) thì mình có chủ động hoàn toàn được chưa? Có còn phụ thuộc gì vào họ nữa không?
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Đúng rồi bạn. Mọi thứ đã nằm hết trong tầm tay của bạn. Và bạn nên đổi toàn bộ mật khẩu cho an toàn. :P
Duy Quân (đã có 28 bình luận)
Bạn có thể liên hệ hợp tác với bên dịch vụ của anh Hiếu để có được sự thống nhất dễ dàng nhất từ domain, hosting, thiết kế và support nhiệt tình. ^^ Có vấn đề gì cứ alo anh Hiếu là xong khỏi phải domain một chỗ, hosting một chỗ, thiết kế một chỗ rồi khi nâng cấp hay gặp sự cố lại một chỗ khác, như vậy rất bất tiện ^^
Anh Tuấn (đã có 3 bình luận)
Rất cám ơn mọi người đã hướng dẫn. Cái này mình đã thuê và làm xong rồi. Bây giờ đến lúc bàn giao nghiệm thu ^^ nên mình tìm hiểu để nhận bàn giao thôi. Hy vọng dịp khác được hợp tác với mọi người.
Luan (đã có 1 bình luận)
Mình lỡ nhấn public cho trang web mình đang làm, bạn giúp mình ẩn lại nhé! Thanks bạn.
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Trang nào bạn nhỉ? :O
Soju (đã có 229 bình luận)
trong tệp .htaccess file của em sau khi chỉnh đường dẫn vào xem thì có rất nhiều dòng. và phần cuối cùng có mấy dòng giống như demo của a nhưng có 2 cái liền http://sv1.upsieutoc.com/2017/03/08/11.png
e xóa cả 2 đi rồi thay bằng mẫu của a. những dòng bên trên thì để nguyên ạ
Nguyễn Văn Tiến (đã có 15 bình luận)
Sao website của mình nó bị mất ô bình luận bên dưới vậy bạn “TrungHiếu”.
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Bạn tham khảo bài viết “Làm thế nào để sửa lỗi Comment are closed trong WordPress?” xem sao nhé. :P
Nguyễn Văn Tiến (đã có 15 bình luận)
Mình làm theo hướng dẫn của Hiếu nhưng vẫn không được. Mình bị mất ô bình luận bên dưới ở tất cả các bài viết trên website chứ không phải bị một bài.. Có khi nào do cài nhiều plugin nó bị lỗi không nữa.. Mình chưa có nhiều kinh nghiệm.. Cảm ơn chia sẻ của bạn..
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Bạn kiểm tra xem đã bật tính năng cho phép bình luận trong WordPress chưa? Nếu rồi thì thử deactive toàn bộ plugin xem có hiển thị khung bình luận không? :P
Nguyễn Văn Tiến (đã có 15 bình luận)
Mình đã kiểm tra ra lỗi rồi..
Lý do là mình đã tick vào ô ” Automatically close comments on articles older than ..10… day”.
Và mặc định là tất cả bài viết cũ hơn 10 ngày đã bị đóng bình luận.
Đường dẫn: Setting –> Other comment settings.
Cảm ơn bạn đã nhiệt tình hỗ trợ giúp mình nhé..
Soju (đã có 229 bình luận)
hosted with ❤ by GitHub >>> cái này là plugin gì thế a
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Là module Shortcode Embeds của plugin Jetpack nhé. :P
Soju (đã có 229 bình luận)
a Hiếu ơi cái theme của e (Schema) khi e điền nội dung vào công cụ Meta description của Yoast SEO. thì bài viết ngoài trang chủ nó không tóm tắt giống thế mà nó cắt mất 1 đoạn đầu của bài viết của e. Như thế rất xấu vì dòng đầu tiên e đưa nguyên tiêu đề xuống giống a. A có cách nào khắc phục tình trạng này không ạ. Schema nó nổi tiếng vậy mà sao lại bị cái lỗi này không biết nữa @@
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Nếu muốn dùng tính năng tóm tắt bài viết thì phải điền phần tóm tắt vào khung “Exerpt” chứ sao lại điền vào “Meta Description” của Yoast SEO?
Soju (đã có 229 bình luận)
ặc ừ nhỉ @@ a xóa dùm comment e đi quê quá :(
Trung Hiếu (đã có 10255 bình luận)
Để đấy người khác còn rút kinh nghiệm. Quê 1 lần cho chừa. Haha. :D

markdown:
Những việc bạn cần làm ngay sau khi cài đặt WordPress.
Trong những bài viết trước, tôi đã hướng dẫn các bạn chi tiết cách cài đặt một blog/ website dựa trên mã nguồn
[ thông qua việc sử dụng WordPress](https://wpcanban.com/wordpress/) *cPanel*, *DirectAdmin*hay *Softaculous*. Tôi hy vọng, các bạn đã bước đầu tự cài đặt được cho mình một blog/ website theo phương pháp đơn giản và phù hợp nhất. Trong bài viết này, tôi sẽ tiếp tục giới thiệu đến các bạn một số thiết lập cơ bản và quan trọng, cần phải được tiến hành ngay sau khi cài đặt thành công mã nguồn *WordPress*. Các thiết lập này chủ yếu tập trung trong phần *Settings*của *WordPress Dashboard*.
Tham khảo thêm:
*Hướng dẫn cài đặt WordPress trên hosting có cPanel* *Hướng dẫn cài đặt WordPress trên hosting có DirectAdmin* *Hướng dẫn cài đặt nhanh WordPress với Softaculous*
## Những việc cần làm ngay sau khi cài đặt WordPress
Đầu tiên, các bạn cần phải đăng nhập vào giao diện quản trị của
*WordPress*. Tiếp theo, tìm phần *Settings* trong thanh menu bên trái. Về cơ bản, phần *Settings* sẽ bao gồm có 6 mục nhỏ: *General* (Tổng quan), *Writting* (Viết), *Reading* (Đọc), *Discussion* (Thảo luận), *Media* (Đa phương tiện) và *Permalinks* (Cấu trúc đường dẫn). **1. General**
Trong mục
*General*, các bạn có thể thiết lập như sau:
Trong đó:
*Site Title*: đặt tên cho blog/ website. *Tagline*: khẩu hiệu hoặc tiêu ngữ, giúp mô tả nội dung cho blog/website. *WordPress Address (URL)*: (nên để mặc định). *Site Address (URL)*: (nên để mặc định). *E-mail Addresss*: nhập địa chỉ email liên hệ của bạn. *Membership*: tick vào nếu bạn muốn bất kỳ ai cũng có thể đăng ký vào blog/ website của bạn. Tuy nhiên, theo tôi nên vô hiệu hóa tính năng này nếu bạn muốn tự mình tạo tài khoản cho thành viên hoặc cộng tác viên và ngăn chặn việc spam đăng ký. *New User Default Role*: chọn vai trò mặc định cho người dùng mới. Chỉ lựa chọn ở mục này nếu bạn đã tick vào mục *Membership*. *Timezone*: chọn múi giờ. Múi giờ mặc định của Việt Nam là UTC + 7. *Date Format*: chọn định dạng ngày, tháng, năm. *Time Format*: chọn định dạng thời gian (giờ, phút). *Week Starts On*: chọn ngày đầu tiên của tuần. Ở Việt Nam, thứ 2 là ngày đầu tuần. *Site Language*: chọn ngôn ngữ cho blog. Tôi khuyến khích các bạn nên để ngôn ngữ là tiếng Anh để tiện theo dõi các bài viết tiếp theo trong serie.
Sau khi hoàn tất, click vào nút “
*Save Changes*” để lưu toàn bộ các thiết lập. **2. Writting**
Mục này, theo tôi, các bạn nên để mặc định.
**3. Reading**
Với mục
*Reading*, các bạn có thể thiết lập như sau:
Trong đó:
*Front page displays*: nội dung sẽ được hiển thị ở trang chủ. Các bạn nên để mặc định và sẽ thiết lập lại cho phù hợp sau khi đã chọn được theme vừa ý. *Blog page show at most*: số lượng bài viết tối đa hiển thị trên mỗi trang của blog. *Syndication feeds show the most recent*: số lượng bài viết mới nhất hiển thị trên *RSS*feeds. *For each article in a feed, show*: lựa chọn hình thức hiển thị bài viết trên *RSS*feeds. Theo tôi, các bạn nên lựa chọn *Summary*(tóm tắt) thay vì *Full text*(đầy đủ) để tăng tỉ lệ click vào bài viết trên feeds và chống nạn crawl dữ liệu trái phép thông qua feeds. *Search Engine Visibility*: bỏ trống mục này nếu bạn muốn cho phép các công cụ tìm kiếm như Google, Bing… crawl và index các trang, bài viết trên blog của bạn.
Click vào “
*Save Changes*” để lưu lại các thiết lập. **4. Discussion**
Theo tôi, các bạn nên để mục này theo mặc định.
Tuy nhiên, các bạn cũng có thể:
- Bỏ tick trong mục “
- Tick vào mục “
*Break comments into pages with (…)*” để phân trang bình luận nếu một bài viết có quá nhiều bình luận. Việc này sẽ giúp tăng tốc độ load cho bài viết của bạn.
Click vào “
*Save Changes*” để hoàn tất. **5. Media**
Trong mục này, các bạn nên chuyển các thông số về 0 giống như hình minh họa bên dưới. Bởi vì thông thường các giao diện (themes) hiện nay đã được tích hợp sẵn các kích thước hình ảnh mà chúng cần vào trong tập tin
*functions.php*. Vậy nên việc để *WordPress* tự động crop thêm cách kích thước hình ảnh như mặc định là điều không cần thiết, hơn nữa chúng còn gây tốn dung lượng lưu trữ của host.
Click vào nút “
*Save Changes*” để lưu lại các thiết lập. **6. Permalinks**
Theo tôi đây là mục quan trọng nhất mà bạn cần phải chú ý, nó quyết định đến việc cấu trúc đường dẫn (links) bài viết của bạn trông như thế nào và chúng có tốt cho
[ hay không? SEO](https://wpcanban.com/tag/thu-thuat-seo/)
Các bạn có thể thiết lập cấu trúc permalinks theo hình bên dưới, giống như cách mà
*WP Căn bản* đã làm.
Tham khảo thêm:
*Cấu trúc permalink nào tốt nhất dành cho WordPress?* **Một số thiết lập quan trọng khác**
Sau khi lựa chọn cấu trúc permalinks, một tập tin
*.htaccess* sẽ tự động được tạo ra trong thư mục cài đặt gốc của *WordPress* với nội dung như sau:
Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là tập tin
*.htaccess* tối ưu nhất dành cho *WordPress*. Các bạn có thể sử dụng *File Manager* của *cPanel* hoặc *DirectAdmin* để mở tập tin này ra, chỉnh sửa lại với nội dung như sau:
Với mẫu tập tin
*.htaccess* như trên, chắc chắn blog/ website của bạn sẽ load nhanh hơn, đạt số điểm cao hơn trên các công cụ kiểm tra tốc độ web.
Ngoài ra, các bạn cũng cần tạo một tập tin
*robots.txt* với nội dung như sau:
Tham khảo thêm:
*Mẫu file robots.txt chuẩn dành cho WordPress*
Sau đó, upload tập tin
*robots.txt* vào thư mục gốc của *WordPress*. Tập tin *robots.txt* sẽ giúp kiểm soát quá trình crawl và index dữ liệu của các công cụ tìm kiếm đối với blog/ website của bạn.
Việc tạo sitemap sẽ được hướng dẫn chi tiết và cụ thể trong những bài viết tiếp theo. Xong! Đơn giản vậy thôi. Chúc các bạn thành công. :)
*Nếu bạn thích bài viết này, hãy subscribe blog của tôi để thường xuyên cập nhật những bài viết hay nhất, mới nhất qua email nhé. Cảm ơn rất nhiều.* :)
## Comments
Phần 4. Discussion theo ý anh nên chỉnh lại một chút như sau:
– Bỏ chọn Attempt to notify any blogs linked to from the article và Allow link notifications from other blogs (pingbacks and trackbacks)
– Với những blog có lượng comment lớn thì có thể chia nhỏ danh sách comment thành trang bằng cách tick Break comments into pages with…
Cũng là một sự lựa chọn hay. Cảm ơn anh Luân đã góp ý. :)
Ví dụ như Chia Sẻ Coupon mà không phân trang comment thì mỗi bài viết cực kì dàiiiiiiiii luôn
Em đã cập nhật lại bài viết. Cảm ơn anh Luân nhé. :D
Thẻ General :
Tại mục Timezone : Có thể chọn luôn là Ho Chi Minh.
Tại mục Membership : Check vào để cho phép đăng ký thành viên.
Cái Membership mình đã viết rõ trong bài rồi còn gì. :P
À bài dài quá nên chắc không nhớ vì chỉ đọc lướt qua xem có chỗ nào mình chưa biết không thôi :)
Có những việc trong bài viết này mình chưa làm và cũng chưa từng biết, đọc bài viết này có thêm một số kinh nghiệm để tối ưu trang web
Đúng là những việc căn bản này cần phải làm gấp sau khi cài đặt WP : )
Cho hỏi wordpress của cháu không có mục plugin và lỗi font chữ, sửa như thế nào ạ
Có 2 trường hợp không có mục plugins:
1. Bạn đang sử dụng WordPress.com. WordPress.com không cho phép cài thêm plugins.
2. Bạn đang sử dụng một bộ cài WordPress đã được tùy biến.
Còn vấn đề lỗi font chữ, bạn có thể khắc phục bằng cách chỉnh sửa file style.css của theme mà bạn đang sử dụng. :P
cảm ơn nhiều ạ
cho e hỏi sao wordpress của e lại không có mục site langues ạ :(
Bạn dùng WordPress.com hay WordPress self-hosted? Nếu là WordPress self-hosted thì mã nguồn down trực tiếp từ WordPress.org hay là của bên nào cung cấp? :P
Em không rõ nữa ạ. Làm sao để biết do bên nào cung cấp ạ. Với cả em không upload được tệp với hình ảnh e có lên mạng tìm hiểu các cách nhưng thử rồi cũng không được ạ. A giúp em với :(
Ủa. Vậy bạn làm thế nào để có blog/website đó? :|
cho em hỏi tại sao khi em tải plugin lên wep mà nó lại báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
Có ai biết thì chỉ dùn em vs.
Plugin bạn download ở đâu? Bạn upload thông qua FTP hay WP Admin?
anh ơi em cài trên wp-admin thì nó báo lỗi 500,còn em tải file .zip lên thì nó báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
anh có thể chỉ dúp em nhanh được không
em tải plugin thì em tải trên wordpress.org thôi.em mới bắt đầu nên nhiều cái khó hiểu quá
cho em hỏi tại sao khi em tải plugin lên wep mà nó lại báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ.
em cài plugin trên wp-admin thì nó báo lỗi 500,còn em tải file .zip lên thì nó báo:Không thể cài đặt gói được chỉ định,cấu trúc lưu trữ không hợp lệ,
plugin thì em tải trên wordpress.org,em sử dụng hosting miễn phí trong hostinger
Èo. Host miễn phí thì khó nói lắm, đặc biệt lại là của Hostinger nữa. Thằng này theo đánh giá của mình thì khá là phế, chẳng làm được gì nhiều. :)
Cảm ơn anh, hôm qua e còn hì hục cài wp lên host, nay thì đã đọc tới bài này rồi.
Thật sự rất bổ ích!
Chúc bạn nhanh chóng làm chủ WordPress. :)
chỉnh số kí tự tối đa của tóm tắt bài viết ở trang chủ thì chỉnh ở đâu a :v
Cái này mình mới chỉ thấy trên Genesis Framework. Còn theme khác thì mình không rõ. :)
e mới cái wordpress bằng trình cài sẵn của godaddy. chưa đụng gì đến file htaccess, vậy thì e chỉ cần dell hết trong đó và dán mẫu của a là đc hả a. nó có phụ thuộc vào yếu tố gì ko hay web nào cũng như web nào :P
Chuẩn rồi. Nhưng nhớ tạo bản backup trước cho nó an toàn nhé. :P
Error
Unable to save “html/.htaccess”.
File type not allowed.
e ko lưu đc nó báo như này a ơi
Kiểm tra lại code đi. Hình như có định dạng file nào đó không được phép thêm vào trong .htaccess. :P
Cái file .htaccess nó nằm chỗ nào trong file manager vậy bạn ơi. Mình tìm hoài mà k thấy cái file đó.
Cảm ơn bạn :)
Nó nằm ngang hàng với file wp-config.php đó bạn. Nhớ bật chết độ hiển thị file ẩn trong Files Manager lên nhé. :P
Mình không làm về WP nên hỏi bạn lớ ngớ hy vọng bạn không trách. Mình có 3nội dung cần hỏi bạn trả lời giúp:
1. Mình có thuê 1 bên làm web cho mình. Mình yêu cầu bên làm họ cung cấp code để sau này có thể nếu để 1 bên khác họ sửa được tùy ý (cái này đã ok với nhau). Giờ xong rồi thì mình không biết đối với WP thì như thế nào là cấp code đầy đủ. Mình phải yêu cầu họ bàn giao những gì, kiểm tra thế nào để biết bàn giao đủ.
2. Hiện họ bàn giao cho mình một User name và pass để vào quản lý trang wp-admin. Trang này thấy bằng tiếng Việt. Xem trong mục thành viên thì tài khoản mình dùng là “Quản lý”. Như vậy đã là cao nhất chưa, đủ để ok chưa?
3. Trong trang quản lý mình không thấy có mục Plugin (vì mình định cài plugin sao lưu nên để ý mục này) và thấy bạn bảo nếu là wordpress.com thì không có. Có cách nào kiểm tra đâu là .com hay .org không? Nếu đúng đang là .com thì có thể chuyển thành .org được không?
1. Bàn giao đầy đủ ở đây là bàn giao quyền quản trị tên miền, quản trị hosting và quản trị WordPress. Sau khi nhận bàn giao, bạn nên đổi mật khẩu đăng nhập, đồng thời kiểm tra và loại bỏ các account phụ khác có quyền ngang hàng với bạn.
2. “Quản lý” hay “Administrator” chính là quyền cao nhất trong WordPress.
3. Nếu bạn không tìm thấy mục “Plugins” hoặc “Gói mở rộng” thì có 2 khả năng. 1 là họ đang sử dụng WordPress.com. 2 là họ sử dụng WordPress.org nhưng dùng code để ẩn mục plugins đi nhằm giới hạn việc chỉnh sửa gây lỗi giao diện. Nhưng thông thường nếu là đơn vị làm web thì họ sẽ sử dụng WordPress.org. Bạn liên hệ hỏi họ là cách đơn giản nhất.
Cảm ơn bạn đã trả lời nhanh. Cho mình hỏi rõ thêm chút nữa.
Tên miền và hosting đều do mình tự mua của các bên khác nên mình tự quản lý riêng.
Còn với bên viết web, họ đã cung cấp cho mình tài khoản “Quản lý” như nói ở trên thì nghĩa là họ đã bàn giao WordPress đủ cho mình rồi đúng không. Vậy sau này nếu mình thuê 1 bên khác sửa trang web đó cho mình, hoặc mình làm gì đó (chuyển host, đổi tên miền) thì mình có chủ động hoàn toàn được chưa? Có còn phụ thuộc gì vào họ nữa không?
Đúng rồi bạn. Mọi thứ đã nằm hết trong tầm tay của bạn. Và bạn nên đổi toàn bộ mật khẩu cho an toàn. :P
Bạn có thể liên hệ hợp tác với bên dịch vụ của anh Hiếu để có được sự thống nhất dễ dàng nhất từ domain, hosting, thiết kế và support nhiệt tình. ^^ Có vấn đề gì cứ alo anh Hiếu là xong khỏi phải domain một chỗ, hosting một chỗ, thiết kế một chỗ rồi khi nâng cấp hay gặp sự cố lại một chỗ khác, như vậy rất bất tiện ^^
Rất cám ơn mọi người đã hướng dẫn. Cái này mình đã thuê và làm xong rồi. Bây giờ đến lúc bàn giao nghiệm thu ^^ nên mình tìm hiểu để nhận bàn giao thôi. Hy vọng dịp khác được hợp tác với mọi người.
Mình lỡ nhấn public cho trang web mình đang làm, bạn giúp mình ẩn lại nhé! Thanks bạn.
Trang nào bạn nhỉ? :O
trong tệp .htaccess file của em sau khi chỉnh đường dẫn vào xem thì có rất nhiều dòng. và phần cuối cùng có mấy dòng giống như demo của a nhưng có 2 cái liền http://sv1.upsieutoc.com/2017/03/08/11.png
e xóa cả 2 đi rồi thay bằng mẫu của a. những dòng bên trên thì để nguyên ạ
Sao website của mình nó bị mất ô bình luận bên dưới vậy bạn “TrungHiếu”.
Bạn tham khảo bài viết “Làm thế nào để sửa lỗi Comment are closed trong WordPress?” xem sao nhé. :P
Mình làm theo hướng dẫn của Hiếu nhưng vẫn không được. Mình bị mất ô bình luận bên dưới ở tất cả các bài viết trên website chứ không phải bị một bài.. Có khi nào do cài nhiều plugin nó bị lỗi không nữa.. Mình chưa có nhiều kinh nghiệm.. Cảm ơn chia sẻ của bạn..
Bạn kiểm tra xem đã bật tính năng cho phép bình luận trong WordPress chưa? Nếu rồi thì thử deactive toàn bộ plugin xem có hiển thị khung bình luận không? :P
Mình đã kiểm tra ra lỗi rồi..
Lý do là mình đã tick vào ô ” Automatically close comments on articles older than ..10… day”.
Và mặc định là tất cả bài viết cũ hơn 10 ngày đã bị đóng bình luận.
Đường dẫn: Setting –> Other comment settings.
Cảm ơn bạn đã nhiệt tình hỗ trợ giúp mình nhé..
hosted with ❤ by GitHub >>> cái này là plugin gì thế a
Là module Shortcode Embeds của plugin Jetpack nhé. :P
a Hiếu ơi cái theme của e (Schema) khi e điền nội dung vào công cụ Meta description của Yoast SEO. thì bài viết ngoài trang chủ nó không tóm tắt giống thế mà nó cắt mất 1 đoạn đầu của bài viết của e. Như thế rất xấu vì dòng đầu tiên e đưa nguyên tiêu đề xuống giống a. A có cách nào khắc phục tình trạng này không ạ. Schema nó nổi tiếng vậy mà sao lại bị cái lỗi này không biết nữa @@
Nếu muốn dùng tính năng tóm tắt bài viết thì phải điền phần tóm tắt vào khung “Exerpt” chứ sao lại điền vào “Meta Description” của Yoast SEO?
ặc ừ nhỉ @@ a xóa dùm comment e đi quê quá :(
Để đấy người khác còn rút kinh nghiệm. Quê 1 lần cho chừa. Haha. :D

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

X-Litespeed-Cache: miss


text:
Monday, June 3, 2013
Câu Chuyện Cảm Động Của Một Đại Tá Phi Công Hoa Kỳ Từng Bị Tù Cộng Sản
Lời nói đầu: Sau cuộc chiến Việt Nam, đã có nhiều huyền thoại đầy anh hùng tính viết về các chiến sĩ Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Và trong rất nhiều trường hợp, chỉ tới khi ấy, chúng ta mới giật mình nhận ra những người “anh hùng” được nhắc tới lại chính là những cấp chỉ huy, những đồng đội, những thuộc cấp rất bình thường của mình.
Một trong những con người rất bình thường ấy vừa được vinh danh là cựu Trung-úy hoa tiêu khu trục Nguyễn Văn Xanh, Phi Đoàn 530 Thái Dương, Không Đoàn 72 Chiến Thuật (Pleiku). Thời gian ấy – Mùa Hè Đỏ Lửa 1972, với tư cách Sĩ quan Thông Tin Báo Chí đơn vị, có nhiệm vụ báo cáo hàng tuần về tổng số phi vụ và kết quả hoạt động của đơn vị cho Phòng Thông Tin Báo Chí – BTL/KQ , có lẽ chúng tôi đã chỉ ghi ngắn gon trong phần tổn thất của quân bạn: “Phi Đoàn 530: một A-1 Skyraider bị phòng không địch bắn hạ ngày 9/5/1972 tại Kontum; phi công nhảy dù và được ghi nhận mất tích”. Chấm hết!
Nhưng với một phi công Đồng Minh xa lạ, tới đây câu chuyện của ông mới bắt đầu. Xin mời độc giả theo dõi câu chuyện cảm động ấy qua hồi ký của Đại-tá Lục Quân (hồi hưu) William S. Reeder, nguyên phi công trực thăng tấn công AH-1G Cobra, phục vụ tại Căn cứ Halloway, gần phi trường Cù Hanh, Pleiku, mới được phổ biến trên Internet. Cũng cần viết thêm, sau khi giải ngũ, ông Reeder đã trở lại trường đại học, và đạt tới học vị Tiến sĩ.
NHT
* * *
Tôi còn nhớ đợt phục vụ luân phiên (tour of duty) thứ nhì của tôi khởi đầu vào ngày 7 tháng 12 năm 1971. Lúc ấy, chương trình rút quân Mỹ theo kế hoạch “Việt Nam hóa chiến tranh” của Tổng thống Nixon đang được tiến hành một cách suông sẻ. Gánh nặng trong cuộc chiến đã được chuyển giao gần hết cho Quân Lực VNCH, và quân Mỹ đã được đưa về nước với một nhịp độ chóng mặt. Giờ này nhìn lại, phải công nhận chương trình Việt Nam hóa ngày ấy đã đạt kết quả tốt đẹp. Hoạt động của địch quân ở miền Nam đã giảm hẳn, và hình thức chiến tranh du kích của quân phiến cộng đã không còn hiện hữu. Thế nhưng, sự yên tĩnh ấy đã không kéo dài..
Mùa xuân 1972, quân Cộng Sản Bắc Việt bất thần mở những cuộc tấn công vũ bão chưa từng thấy trong cuộc chiến – đợt tấn công mà người Mỹ quen gọi là “Cuộc tổng công kích mùa Phục Sinh 1972″ (1972 Easter Offensive). Đây không phải là một cuộc tổng nổi dậy của Việt Cộng trong Nam như hồi Tết Mậu Thân 1968, mà là một chiến dịch quy mô với hàng loạt cuộc tấn công quy mô của quân CSBV băng qua vùng phi quân sự, và từ những căn cứ đóng quân trên lãnh thổ Lào và Căm-bốt, với mưu đồ cắt đôi lãnh thổ VNCH tại vùng Cao Nguyên, và tiến đánh Sài Gòn, thủ đô miền Nam. Kết quả, quân CSBV đã thất bại trước sức chiến đấu mãnh liệt của lục quân và không quân miền Nam, với sự trợ lực tận tình của những đơn vị Hoa Kỳ còn đồn trú tại đây.
[1972 Easter Offensive được phía Việt Nam gọi là Mùa Hè Đỏ Lửa 1972; và từ đoạn này, người dịch sẽ sử dụng "Mùa Hè Đỏ Lửa" thay cho "Easter Offensive"]
Cuộc tổng tấn công bắt đầu vào tháng Tư năm 1972 với các cuộc tấn công của quân chính quy Bắc Việt từ Căm-bốt tiến về hướng Sài gòn, và băng ngang vùng phi quân sự tiến chiếm cố đô Huế. Sau cùng là mặt trận mang tính cách quyết định của chiến dịch: quân CSBV từ miền Bắc Căm-bốt và Nam Lào vượt biên giới tiến đánh vùng Tây Nguyên, với mục đích giành quyền kiểm soát dải đất Trung phần, và tiêu diệt lực lượng VNCH tại đây – giống như Việt Minh đã thực hiện, và đã thành công trong chiến tranh với Pháp vào năm 1954. Lần này, quân cộng sản đã thành công trong bước đầu, tuy nhiên sau đó họ đã không chiếm được một mục tiêu quan trọng nào. Ở phía bắc, họ chỉ tiến chiếm tới Quảng Trị, và sau đó đã bị lực lượng Nhảy Dù của VNCH đánh bại. Tại Tây Nguyên, họ chỉ chiếm được một số tiền đồn chung quanh Kontum, nhưng sau đó cũng bị đẩy lui.
Câu chuyện tôi kể lại sau đây chính là bối cảnh của một bi kịch đời người diễn ra vào lúc ấy, với vai chính là tôi, và một phi công VNCH tên là Xanh Văn Nguyễn – hay gọi theo cách gọi của người Việt, họ luôn đứng trước tên gọi, thì là Nguyễn Văn Xanh. Vào thời gian Mùa Hè Đỏ Lửa 1972 khởi sự, tôi đang bay trực thăng tấn công AH-1G Cobra tại Căn cứ Halloway của Lục Quân Hoa Kỳ, ở gần tỉnh lỵ Pleiku. Trung-úy Nguyễn Văn Xanh thì bay khu trục cơ A-1 Skyraider ở Căn cứ Không Quân Pleiku. Chúng tôi không hề quen biết nhau, cũng chưa từng gặp gỡ bao giờ.
Hôm đó là ngày thứ hai 09 tháng 5, 1972, vào lúc hừng đông, tôi chỉ huy một phi vụ gồm 2 chiếc trực thăng Cobra yểm trợ một căn cứ bộ binh đang bị địch công hãm ở Polei Klang, ở cực tây tỉnh Kontum, gần biên giới Căm-bốt. Một lực lượng quân CSBV với sự yểm trợ của chiến xa đang tấn công căn cứ và tình hình thật bi đát. Sau nhiều vòng tấn công và sử dụng toàn bộ rocket, đạn M-79 và đạn đại liên, chúng tôi bay về phi trường Kontum để tái trang bị và lấy thêm nhiên liệu. Nhân viên phi hành bay chung với tôi, tức phi công phụ kiêm xạ thủ ngồi ghế trước của chiếc Cobra, là Thiếu-úy Tim Conry, quê ở Phoenix, tiểu bang Arizona. Tim là sĩ quan trẻ xuất sắc nhất mà tôi được biết, vì thế ngay sau khi anh tới đơn vị, tôi đã chọn anh vào phi đội do tôi chỉ huy, và luôn luôn để anh bay chung v ới tôi. Anh không chỉ là một nhân viên phi hành xuất chúng mà còn là một con người toàn hảo. Nhưng vào chiều ngày hôm ấy, anh đã trở thành người hùng thiên cổ!
Trở lại với phi vụ của chúng tôi, trên đường quay trở lại Polei Klang, chúng tôi được lệnh thay đổi mục tiêu tấn công: đó là tới yểm trợ cho một tiền đồn ở vùng Tam Biên – tức giao điểm của ba biên giới Việt Nam, Căm-bốt và Lào. Địa danh này có tên là Ben Het. Lực lượng trấn giữ là một tiểu đoàn Biệt Động Quân, với quân số khoảng 300 người, và hai cố vấn Mỹ. Lực lượng bé nhỏ ấy đang phải chống trả sức tấn công của hàng ngàn bộ đội thuộc hai sư đoàn CSBV có chiến xa tăng cường. Khi chúng tôi tới nơi, các chiến xa đã vượt qua hàng rào phong thủ, và bộ đội Bắc Việt đã chiếm gần hết căn cứ.
Trước đó, trên đường tới Ben Het, khi bay ngang qua Polei Klang, tôi nhìn xuống quan sát. Chiến sự đang sôi động, và tôi có thể thấy những chiếc khu trục A-1 Skyraider đang nhào xuống thả bom. Bỗng một chiếc A-1 bị trúng đạn phòng không, bốc cháy, đâm xuống đất nổ tung. Nhưng viên phi công đã kịp thời phóng ghế thoát hiểm vì tôi thấy cái dù của anh đang lơ lửng. Tôi liền gọi máy về xin được ở lại Polei Klang để yểm trợ cho cuộc cấp cứu. Lời thỉnh cầu của tôi bị từ chối. Tôi xin thêm một lần nữa, cũng bị từ chối. Và tới lần thứ ba thì bị từ chối một cách dứt khoát, cộc lốc. Lúc đó, chưa được biết tình hình ở Ben Het nguy kịch tới mức nào, cho nên tôi đã vô cùng phẫn nộ vì đã không được phép cứu giúp một phi công lâm nạn đang cần tới sự yểm trợ của mình.
Tôi bay vào Ben Het mà tưởng như đang bay vào một tổ ong bị động. Lúc đó, 5 chiến xa địch đã vượt qua hàng rào kẽm gai, và bộ đội Bắc Việt thì tràn ngập khắp nơi. Các quân nhân đồn trú còn sống sót đã rút vào hầm chỉ huy ở trung tâm để cố thủ. Chúng tôi tác xạ một hồi rồi yểm trợ cho một chiếc trực thăng đặc biệt được trang bị một loại hỏa tiễn chống chiến xa mới nhất. Sau khi sử dụng hết đạn dược, chúng tôi lại bay về Kontum để tái trang bị và lấy thêm nhiên liệu. Rồi quay trở lại Ben Het để thi hành phi vụ chiến đấu thứ ba trong ngày.
Sau khi cất cánh khỏi phi trường Kontum, chúng tôi được lệnh hộ tống một trực thăng có nhiệm vụ tiếp tế đạn dược cho Ben Het. Lúc đó, đạn của lực lượng cố thủ đã gần cạn, riêng hỏa tiễn chống chiến xa thì đã hết sạch.
Sau khi gặp nhau, chúng tôi hộ tống chiếc Huey (tức trực thăng UH-1) tới Ben Het, tất cả đều bay sát ngọn cây. Vừa bay tới Ben Het thì súng nổ như pháo Tết, súng của ta lẫn súng của định. Ở ghế trước trên chiếc Cobra của tôi, Thiếu-úy Tim Conry rải từng tràng mini-gun và những trái M-79 xuống thật chính xác. Tôi thì bắn từng cặp rocket. Chúng tôi càng tiến sâu thì hỏa lực phòng không của địch càng dày đặc. Nhưng rồi chiếc Huey cũng vào được tới nơi và hoàn tất nhiệm vụ cực kỳ khó khăn ấy, phần lớn là nhờ hỏa lực yểm trợ thật chính xác của Tim: sau khi lơ lửng tại chỗ ở cao độ gần sát mặt đất, và đạp các thùng đạn xuống, chiếc Huey bay ra dưới sự yểm trợ hỏa lực của chúng tôi. Cùng lúc, chiếc Cobra của tôi bị trúng vô số đạn đủ loại của địch, bốc cháy và đâm xuống theo đường xoáy trôn ốc.. Chỉ trong giây lát, chiếc trực thăng chạm đất, và phát nổ ngay sau khi tôi và Tim – dù bị thương nặng – tìm cách thoát ra khỏi phi cơ.
Tim chết vào chiều tối hôm đó. Riêng tôi thì bị gẫy xương lưng, phỏng ở mặt và phía sau cần cổ, một miểng đạn nằm sâu ở mắt cá, và vô số vết thương nhỏ ở mặt và đầu. Nhưng mặc dù phi cơ rớt ngay trong khu vực có hàng trăm địch quân đang tấn công căn cứ, tôi cũng lẩn tránh được ba ngày trước khi bị bắt.
* * *
Tôi bị tra khảo trong mấy ngày liền; và bị đối xử khá tàn bạo. Khi ấy tôi ở trong một tình trạng cực kỳ thê thảm về thể xác. Lưng tôi bị gẫy. Máu từ vết thương ở mắt cá chảy ra đầy chiếc giày bốt, giờ này đã khô lại thành một khối cứng ngắt. Đã ba ngày tôi không cạo râu. Tôi không còn khả năng điều khiển ruột già và bàng quang, cho nên tôi đã đại tiện, tiểu tiện ra đầy quần.. Tôi bị vô số vắt bám vào người để hút máu, và chúng đã bị tôi bứt ra hết, trừ một con đang chui vào lỗ mũi phía bên trái mà tôi không hề hay biết. Khi bắt được tôi và thấy cảnh này, đám bộ đội đã được một trận cười khoái trá.
Tôi bị tra khảo, đánh đập, hăm dọa. Hai tay tôi bị trói ngược ra phía sau bằng dây nhợ, và càng ngày càng bị xiết chặt theo thời gian bị tra khảo, cho tới khi hai vai tôi bị trật khớp, và hai cùi chỏ bị trói cứng với nhau, cấn vào chỗ xương lưng bị gẫy khiến tôi đau đớn khôn tả. Cuối cùng thì cuộc tra khảo cũng chấm dứt, và tôi được lệnh đi bộ trong ba ngày liên tiếp, để tới một trại giam trong rừng già – mà theo sự ước đoán của tôi, nằm ở phía bắc lãnh thổ Căm-bốt, ngay bên kia biên giới. Tôi đã được bọn họ trả lại trả lại đôi giày bốt, nhưng đã lấy mất hai sợi dây giày và đôi vớ. Sau ba ngày đi bộ, khi lết một cách đau đớn tới cổng trại giam, đôi bàn chân của tôi đã trở nên bầy hầy, giống như hai cái hamburger còn sống.
Trại giam này là một điển hình của những trại mà nhiều người đã từng sống qua. Trại được dựng trên một khoảnh đất trong rừng sâu, tất cả đều làm bằng tre. Chung quanh là một bức tường bằng tre, khiến người ta liên tưởng tới những tiền đồn của kỵ binh Mỹ vào thời khai phá miền Viễn Tây. Bên ngoài bức tường này lại có một bức tường khác. Giữa hai bức tường là một cái hào, giống như hào thành thời trung cổ. Dưới hào có vô số chông – là những thân tre vót nhọn, sắc bén như dao, cắm sâu dưới một lớp phân người.. Nếu rớt xuống đó, không chết vì bị chông đâm vào những bộ phận trọng yếu thì bạn cũng sẽ chết vì bị mất máu, hoặc nếu không chết ngay vì những vết thương thì cũ ng chết từ từ vì bị nhiễm trùng. Một thân cây được bắc ngang cái hào, mà phải cố gắng giữ thăng bằng, người ta mới có thể đi trên cái “cầu” này để vào trại.
Bên trong những bức tường tre ấy là những cái cũi, cũng bằng tre, để nhốt tù binh. Nào là quân nhân VNCH, nào là những người Thượng đồng minh của Biệt kích Mỹ; và hai người Mỹ – gồm tôi và một phi công trực thăng bị bắt trước đó một tháng. Tổng cộng, ít nhất cũng có vài trăm tù binh. Tình trạng trong trại giam thật tồi tệ. Chúng tôi sống như thú vật. Phần lớn những cái cũi để nhốt chúng tôi không đủ cao để có thể đứng dậy. Tuy nhiên điều đó cũng không cần thiết bởi vì chân chúng tôi đã bị cùm vào những cái cùm gỗ. Vì xương lưng bị gẫy, tôi không thể nằm mà phải ngồi để ngủ. Đêm đêm, lũ chuột chạy tới chạy lui trong cũi và gặm nhấm vết thương ở mắt cá chân của tôi. Vì hai chân bị cùm, tôi không thể nhúc nhích nên không có cách nào để đuổi chúng đi. Cho tới ngày nay, tôi vẫn còn ghét chuột!
Mỗi ngày, chúng tôi được ra khỏi cũi một lần để làm công việc thải cặn bã trong cơ thể ở nhà vệ sinh dành cho tù binh. Giờ giấc mỗi ngày đều khác nhau, cho nên tù binh nào không có khả năng chờ đợi, kiềm chế, đã tự phóng uế ra quần khi đang còn bị cùm trong cũi (rất nhiều người trong số chúng tôi bị tiêu chảy). Sau khi ra khỏi cũi, chúng tôi phải đi một khoảng mới tới nhà vệ sinh ở một góc trại.
“Nhà vệ sinh” này thực ra chỉ là vài cái hố xí để bạn phóng uế xuống. “Vấn đề” là có nhiều người trong số tù nhân bị đau yếu đã không thể nín trên đường tới hố xí, nên đã đại tiện ngay tại chỗ, khiến cả khu vực đầy rẫy những đống phân người. Một số tù nhân đau nặng, gần chết, thì được đặt trên những cái võng gần các hố xí. Khi có “nhu cầu”, người nào còn đủ sức thì ráng xuống khỏi võng để tới hố, người nào kiệt sức thì đành nằm trên võng mà phóng uế ra quần. Hậu quả là cả khu vực chung quanh mấy cái hố được mệnh danh là “nhà vệ sinh” ấy đầy rẫy phân người, mà những tù nhân còn tương đối khỏe mạnh, trên đường đi tới hố xí phải cẩn thận lắm mới né tránh được. Trên đường trở về cũi, không có bất cứ phương tiện nào để chúng tôi lau chùi, rửa ráy.
Theo ký ức của tôi thì nước uống không có “vấn đề”. Nước phân phát cho tù nhân được đựng trong những ống tre. Họ nói rằng nước đã được đun sôi, nhưng tôi vẫn bị tiêu chảy một cách thậm tệ. Nhưng lương thực thì có “vấn đề”.. Hầu như chỉ có một món duy nhất là cơm. Vào lúc gần trưa, mỗi người được một nắm to bằng trái cam, tới xế chiều được một nắm nữa. Thỉnh thoảng, chúng tôi được “chiêu đãi” bằng những khúc rễ cây có bột, gọi là sắn dây, tương tự như rễ cây “yucca” ở châu Mỹ La-tinh.. Chỉ trong vài tuần lễ, tôi đã sút mất hơn 20 ký-lô. Tôi giống như bộ xương cách trí với bộ râu dài. Trong khoảng thời gian 5 tháng, tôi không hề được cạo râu.
Tôi không hề được chăm sóc về y tế hay được cấp phát bất cứ thứ thuốc men nào cả. Nhưng người nào cũng thế thôi. Người tù binh Việt Nam bị nhốt chung cũi, nằm cạnh tôi bị một vết thương rất nặng ở ngực, không hiểu đã được băng từ đời nào, nhưng trong suốt thời gian bị nhốt chung cũi, tôi không hề thấy anh được thay băng. Cái lỗ sâu hoắm trên ngực anh không bao giờ lành. Anh còn trẻ và tương đối khỏe, nhưng tôi biết chắc chắn anh sẽ không qua khỏi.
Chúng tôi sống như thú vật, trong điều kiện môi trường nhơ bẩn, đói khổ, không một chút thuốc men, cho nên hầu như ngày nào cũng có người chết. Xác họ được chôn trên sườn đồi phía bên ngoài trại.
* * *
Ngày 2 tháng 7 năm 1972, tôi được đưa ra khỏi cũi và sắp hàng cùng với một toán tù binh. Có khoảng 25 người Việt và một người Mỹ khác. Chỉ một lát sau, tôi được biết trong toán tù binh này có một phi công bị bắn hạ cùng ngày với tôi, khi anh bay chiếc khu trục A-1 Skyraider yểm trợ cho trại Polei Klang. Tên anh là Trung-úy Xanh. Tôi sẽ không bao giờ quên tên anh. Không bao giờ!
Viên chỉ huy trại tới nói chuyện với chúng tôi, theo đó, chúng tôi sẽ di chuyển tới một trại mới, khá hơn. Nơi đó, chúng tôi sẽ được ăn uống đầy đủ hơn, và được chăm sóc về y tế; chúng tôi sẽ được nhận thư từ và bưu phẩm của gia đình gửi. Ông ta cho biết cuộc hành trình có thể sẽ kéo dài tới 11 ngày, vì thế chúng tôi phải cố gắng hết sức để đi cho tới nơi. Sau khi nghe ông ta nói, tôi tưởng tượng ra một trại nào đó cũng ở trong rừng, nhưng vị trí thuận tiện, có nhiều nhân viên và được tiếp tế đầy đủ hơn, nằm ở đâu đó phía bắc Căm-bốt hoặc ngay bên kia bên giới Lào. Riêng về lời cảnh giác của viên trại trưởng nói rằng chúng tôi “phải cố gắng hết sức để đi cho tới nơi”, tôi đã chẳng mấy quan tâm. Cho tới mấy ngày sau đó.
Với đôi chân trần, tôi bắt đầu cuộc hành trình. Các tù binh đều bị trói, người này bị cột lại với người kia bằng một sợi dây. Sau vài ngày, chúng tôi không còn bị trói nữa, vì bước đi còn không đủ sức nói gì tới chạy trốn. Tôi rất đuối, vì thiếu dinh dưỡng, vì đủ thứ bệnh không tên, và vì những vết thương lâu ngày không được chăm sóc nay đã làm độc, và ngày càng trở nên tệ hại hơn cùng với cuộc hành trình. Nhưng phải nói chính những con vắt mới là mối nguy hàng đầu; chúng không chỉ hút máu mà còn gây viêm nhiễm do các độc tố chúng truyền sang.
Trung-úy Xanh cũng ở trong tình trạng bi đát như tôi, mỗi bước đi là một sự phấn đấu cả về thể xác lẫn nội tâm, để đối phó với sự kiệt quệ của cơ thể, sự xuống dốc của tinh thần. Bởi nếu bạn không tiếp tục bước, bạn sẽ chết. Ở cuộc sống đời thường, muốn chết bạn phải có một hành động cương quyết nào đó. Bạn phải tự sát.. Nhưng một khi bạn là tù binh chiến tranh thì trong bất cứ tình huống nào, sự thể cũng trái n gược lại. Bạn phải phấn đấu từng ngày để sống sót. Còn muốn chết thì dễ quá. Cứ việc bình thản, đầu hàng một cách êm ái, là bạn sẽ chết. Nhiều người đã làm như thế. Họ chết trong trại tù đầu tiên, họ chết trên đường di chuyển. Ngay sau ngày đầu, một số người đã không chịu bò dậy nữa. Một số khác cố gắng tiếp tục cuộc hành trình nhưng rồi cũng lần lượt bỏ cuộc. Trong lúc đoàn người tiếp tục tiến bước, mỗi khi nghe một hay vài tiếng súng nổ ở phía sau, họ biết họ sẽ không bao giờ còn gặp người tù binh đáng thương ấy nữa. Toán 27 tù binh chúng tôi đã mất ít nhất là nửa tá trong hoàn cảnh nói trên, và tới lúc cuộc hành trình kết thúc, Wayne Finch, người tù binh Mỹ duy nhất ngoài tôi ra, cũng đã bỏ mạng.
* * *
Cuộc di chuyển không kéo dài 11 ngày, và đích tới cũng không phải là một trại tù nào đó nằm trong khu vực. Mà là một cuộc hành trình gian khổ kéo dài 3 tháng, đưa chúng tôi vượt gần 1000 cây số, ngược đường mòn Hồ Chí Minh, và cuối cùng hướng về Hà Nội, thủ đô của miền Bắc. Thật là một cơn ác mộng – một cơn ác mộng kinh hoàng nhất. Mỗi một bước, với tôi là một sự đau đớn tận cùng thân thể. Các vết thương làm độc ngày càng tệ hại. Tử thần đã kề bên. Cái chân bị thương đã sưng phù lên gấp đôi bình thường, với những vết nứt dài, từ đó chảy ra một thứ mủ cực kỳ hôi tanh.
Bệnh tiêu chảy của tôi càng thêm tồi tệ, tôi còn bị tới 3 loại sốt rét khác nhau cùng với vô số ký sinh trùng trong ruột. Mỗi cuối ngày, khi tôi kết thúc cuộc hành trình trên dưới 10 cây số, thần chết cứ lảng vảng bên cạnh. Mỗi buổi sáng, ngay sau khi thức giấc, tôi phải phấn đấu để cố đứng dậy, máu dồn xuống cái chân bị thương cùng với sức nặng của thân hình đè xuống, tạo ra một cảm giác đau đớn vô cùng tận. Và Trung-úy Xanh, mặc dù bản thân cũng trong tình trạng hết sức tệ hại, luôn luôn hiện diện để khích lệ tôi, giúp đỡ tôi với tất sức lực còn lại nơi anh. Tới bữa chiều, chúng tôi được phát một nắm cơm nhỏ. Xanh nói với tôi đây không phải là cách ăn uống bình thường của người Việt. Người Việt rất coi trọng bữa ăn, và có nhiều món ăn ngon. Đừng đánh giá văn minh ẩm thực của Việt Nam qua những gì chúng tôi đang được cấp phát. Tôi cố gắng duy trì đầu óc khôi hài. Đây là một việc rất khó khăn nhưng tối cần thiết. Tinh thần là yếu tố quan trọng nhất trong việc sống còn, và kể cả khi tình hình trở nên tuyệt vọng nhất, óc khôi hài sẽ giúp bạn giữ vững được tinh thần – từ đó nảy sinh hy vọng. Và trong việc này, Trung-úy Xanh cũng lại giúp đỡ tôi. Anh luôn luôn quan tâm tới tôi, và làm bất cứ những gì anh có thể làm để giúp tôi giữ được lạc quan, hy vọng. Vì thế, cho dù tình hình càng ngày tồi tệ, tôi chưa bao giờ mất hy vọng. Kể cả trong cái ngày mà đáng lẽ ra tôi đã chết, nếu như không có Xanh.
Mỗi ngày, tôi đã phải sử dụng toàn bộ ý chí để thức dậy, đứng lên và bước đi. Rồi tôi phải phấn đấu hết mình trong suốt ngày hôm đó để tiếp tục tiến bước trên con đường mòn dài vô tận. Tôi đã không còn đứng vững, nhưng bằng cách nào đó, tôi vẫn hoàn tất mục tiêu của mỗi ngày, để sáng hôm sau mở mắt chứng kiến thêm một bình minh nữa mà Thượng Đế đã ban cho.
Nhưng rồi tới một ngày tệ hại nhất trong đời. Tôi đã phấn đấu hết mình. Tôi lảo đảo muốn ngã xuống. Tôi cố gắng vận dụng hết sức lực.. Tôi loạng quạng bước đi. Rồi tôi lại lảo đảo, tôi cố gắng phấn đấu, tôi vận dụng toàn bộ sinh lực còn sót lại, và tôi cầu nguyện xin có thêm sức mạnh. Rồi tôi ngã gục, tôi bò dậy tiếp tục đi, nhưng rồi lại ngã gục. Tôi lại tiếp tục phấn đấu, phấn đấu với tất cả những gì còn lại trong cơ thể, trong trái tim, trong linh hồn.. Nhưng rồi tôi lại ngã gục, và lần này tôi không thể đứng dậy được nữa. Ý chí của tôi vẫn còn, nhưng cơ thể đã hoàn toàn kiệt lực. Cuộc đời của tôi đến đây là tận. Quân thù đến kia rồi; tên vệ binh nhìn xuống, ra lệnh cho tôi bò dậy, nhưng tôi không thể. Hắn quát tháo lớn hơn, tôi vẫn bất động. Coi như xong đời!
Nhưng Xanh đã tiến tới, vẻ mặt lo âu, cúi xuống nhìn tôi.. Mặc cho tên vệ binh quát tháo, xua đuổi, Xanh vẫn không chùn bước. Khi hắn quát tháo dữ dội hơn, nét mặt Xanh bỗng trở nên đanh thép lạ thường, và bất chấp những lời đe dọa của tên vệ binh, Xanh cúi xuống vực tôi dậ y, rồi kê cái lưng ốm yếu cho tôi gục lên, để hai cánh tay của tôi ôm vòng lấy cổ anh, hai cổ tay ghì chặt, và với tư thế ấy, anh đã kéo tôi lết theo cho tới cuối ngày.. Đôi lúc, có một tù nhân khác tạm thay thế Xanh, nhưng phải nói gánh nặng trong ngày hôm ấy dồn hết lên vai anh. Xanh là người đã bất chấp nguy hiểm tới tính mạng để lo lắng và chăm sóc tôi cho tới khi kết thúc cuộc hành trình ngày hôm đó.
* * *
Sáng hôm sau, tôi trải qua mọi đau đớn thường lệ trong việc thức dậy, đứng dậy và cố gắng lê lết cái chân bị thương trong những bước đầu tiên, để tạo quyết tâm cho một ngày sắp tới. Tôi cảm thấy đau đớn như chưa từng thấy nhưng vẫn cố gắng vận dụng ý chí để bước đi. Ngay phía bên ngoài cái trại vừa dừng chân là cây “cầu” bằng một thân cây lớn bắc ngang một dòng nước chảy xiết xen lẫn những tảng đá lớn. Tôi bắt đầu băng qua, cố gắng giữ thăng bằng nhưng không còn sức lực mà cũng chẳng còn một chút ý thức gì về thăng bằng nữa. Cái chân bị thương vô dụng kia đã hại tôi, kéo tôi nghiêng về một phía khiến tôi loạng quạng và cuối cùng rớt xuống sông. Xanh và Wayne đang đi phía trước, vội vàng quay trở lại phía bên này, lội xuống vào kéo tôi lên bờ. Họ năn nỉ đám cộng sản cho phép cả toán tù binh tạm dừng chân tại trại này cho tới khi nào tôi đủ sức tiếp tục cuộc hành trình, nhưng bị từ chối. Xanh và Wayne nhất định không chịu rời tôi. Cho tới khi đám vệ binh tiến tới, dí súng vào người và lôi cổ họ đi. Nhìn bóng hai người khuất dần cùng với toán tù binh, tôi biết mình sẽ không bao giờ gặp lại Xanh trên cõi đời này nữa!
Bởi vì, như các bạn tù đồng cảnh ngộ đều biết, trong trường hợp này, tôi bị bỏ lại trại để chết – như nhiều người khác đã chết. Thế nhưng không hiểu vì nguyên nhân hay lệnh lạc nào đó, đám cộng sản lại quyết định chích penecillin cho tôi trong mấy ngày liền. Tôi bắt đầu bình phục, và sau một khoảng thời gian ngắn, đã có thể đứng dậy. Và ngay sau khi tôi đủ sức bước đi, đám cộng sản đã ra lệnh cho tôi tiếp tục cuộc hành trình. Lần này, tôi đi chung với một đoàn bộ đội di chuyển về hướng Bắc, một tay vệ binh được chỉ định đi theo tôi làm công việc áp giải.
Cuộc hành trình cũng gian khổ như những đoạn đường đã qua, nhưng với tôi, những gì kinh hoàng nhất đã được bỏ lại sau lưng. Thậm chí tôi còn có cơ hội chạy trốn: một ngày nọ, khi đi tới một khúc quẹo và khuất tầm nhìn của tên vệ binh đi phía sau, tôi đã bỏ chạy vào rừng. Nhưng rồi hắn đã mau chóng lần ra dấu vết và đuổi kịp; mặc dù tỏ ra vô cùng giận dữ, hắn đã không bắn tôi chết, mà chỉ hung hăng chĩa súng ra lệnh cho tôi quay trở lại. Sau đó, khi bắt đầu tiến vào lãnh thổ Bắc Việt, tôi được cho nhập bọn với một đoàn tù binh VNCH, và cuối cùng, tới Hà Nội. Nơi đó, sau khi đã trải qua mọi thủ tục và nhiều nhà tù khác nhau, tôi được đưa tới “khách sạn Hilton – Hà Nội” lừng danh (tức nhà tù Hỏa Lò), và ở đó cho tới khi được trao trả vào giai đoạn cuối của cuộc chiến.
* * *
Ngay sau khi trở lại Hoa Kỳ, tôi đã đi tìm hỏi tin tức về Trung-úy Xanh nhưng không có kết quả. Tôi đã tìm gặp các quân nhân Việt Nam đang thụ huấn tại Mỹ, cũng không ai biết gì. Sau khi miền Nam rơi vào tay cộng sản năm 1975, tôi càng ra sức tìm kiếm, để rồi lại bị thất vọng.
Mấy năm sau, tôi được dịp tái ngộ với một quân nhân VNCH đi chung với tôi trong toán tù binh nhứ nhất, cùng với một người khác trong toán thứ hai, tên là Phạm Văn Tăng và Nghiêm Kế. Tôi nhờ họ giúp đỡ trong việc tìm kiếm tin tức về Trung-úy Xanh.. Lúc đầu, không có kết quả gì cả. Về sau thì có tin đồn nói rằng sau khi Sài Gòn thất thủ, Xanh đã bị cộng sản bắt lại và có lẽ đã chết sau nhiều năm gian khổ trong tù. Nhưng tôi vẫn nuôi hy vọng sẽ có ngày được biết đích xác những gì đã xảy ra cho Xanh, và có thể cả những tin tức liên quan tới gia đình anh.
Trong những năm gần đây, tôi ra sức tìm kiếm trên internet, nhưng luôn luôn thất bại. Thế rồi cách đây mấy tuần lễ, tôi tình cờ khám phá ra trang mạng của các hoa tiêu bay khu trục A-1 Skyraider của Không Quân VNCH, trong đó có một số người cùng phi đoàn với Xanh ngày trước. Tôi gửi cho “trang chủ” mấy lời nhắn tin, và chỉ vài ngày sau, tôi đã liên lạc được với Xanh bằng email, và sau đó qua điện thoại – lần đầu tiên sau 35 năm, chúng tôi mới được nói chuyện với nhau. Tôi sẽ gặp lại Xanh trong một ngày gần nhất, có thể là mùa thu này. Tôi sẽ được nhìn thấy anh lần đầu tiên kể từ cái ngày tôi nằm lại bên đường mòn Hồ Chí Minh, mắt nhìn theo con người đã cứu mạng mình – đang bị vệ binh dí súng cưỡng ép bước qua cây cầu, trong lòng đau đớn vì phải bỏ tôi ở lại để chờ chết.
Xanh đâu có ngờ chính những cố gắng giúp đỡ tận tình của anh trong những ngày đen tối nhất đời tôi, đã trở thành động lực để tôi phấn đấu cho sinh mạng của chính bản thân mình – tôi không thể để uổng phí công lao của Xanh. Tất cả những gì Xanh làm đã giúp tôi sống sót, và chính những hành động quên bản thân của anh đã giúp tôi có thêm nghị lực và quyết tâm để vượt qua bất cứ khó khăn, tr ngại nào trong thời gian chờ đợi ngày được trả tự do.
Xanh luôn luôn là một con người đáng ngưỡng phục. Và giờ đây anh còn là một công dân Mỹ đáng quý. Tôi cám ơn trời đã cho tôi gặp được một người bạn như Xanh – vào lúc mà tôi cần tới sự giúp đỡ của anh hơn lúc nào hết; và giờ đây, xin cám ơn trời một lần nữa, vì đã cho tôi tìm lại được người bạn quý mến ấy.
NGUYỄN VĂN XANH , một người như mọi người.
* William S. Reeder (Nguyễn Hữu Thiện phỏng dịch và đặt tựa)Câu Chuyện Cảm Động Của Một Đại Tá Phi Công Hoa Kỳ Từng Bị Tù Cộng Sản
* William S. Reeder (Nguyễn Hữu Thiện phỏng dịch và đặt tựa)
Subscribe to: Post Comments (Atom)
No comments:
Post a Comment

markdown:
**Lời nói đầu:**Sau cuộc chiến Việt Nam, đã có nhiều huyền thoại đầy anh hùng tính viết về các chiến sĩ Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Và trong rất nhiều trường hợp, chỉ tới khi ấy, chúng ta mới giật mình nhận ra những người “anh hùng” được nhắc tới lại chính là những cấp chỉ huy, những đồng đội, những thuộc cấp rất bình thường của mình. *Một trong những con người rất bình thường ấy vừa được vinh danh là cựu Trung-úy hoa tiêu khu trục Nguyễn Văn Xanh, Phi Đoàn 530 Thái Dương, Không Đoàn 72 Chiến Thuật (Pleiku). Thời gian ấy – Mùa Hè Đỏ Lửa 1972, với tư cách Sĩ quan Thông Tin Báo Chí đơn vị, có nhiệm vụ báo cáo hàng tuần về tổng số phi vụ và kết quả hoạt động của đơn vị cho Phòng Thông Tin Báo Chí – BTL/KQ , có lẽ chúng tôi đã chỉ ghi ngắn gon trong phần tổn thất của quân bạn: “Phi Đoàn 530: một A-1 Skyraider bị phòng không địch bắn hạ ngày 9/5/1972 tại Kontum; phi công nhảy dù và được ghi nhận mất tích”. Chấm hết!* *Nhưng với một phi công Đồng Minh xa lạ, tới đây câu chuyện của ông mới bắt đầu. Xin mời độc giả theo dõi câu chuyện cảm động ấy qua hồi ký của Đại-tá Lục Quân (hồi hưu) William S. Reeder, nguyên phi công trực thăng tấn công AH-1G Cobra, phục vụ tại Căn cứ Halloway, gần phi trường Cù Hanh, Pleiku, mới được phổ biến trên Internet. Cũng cần viết thêm, sau khi giải ngũ, ông Reeder đã trở lại trường đại học, và đạt tới học vị Tiến sĩ.* *NHT*
* * *
Tôi còn nhớ đợt phục vụ luân phiên (tour of duty) thứ nhì của tôi khởi đầu vào ngày 7 tháng 12 năm 1971. Lúc ấy, chương trình rút quân Mỹ theo kế hoạch “Việt Nam hóa chiến tranh” của Tổng thống Nixon đang được tiến hành một cách suông sẻ. Gánh nặng trong cuộc chiến đã được chuyển giao gần hết cho Quân Lực VNCH, và quân Mỹ đã được đưa về nước với một nhịp độ chóng mặt. Giờ này nhìn lại, phải công nhận chương trình Việt Nam hóa ngày ấy đã đạt kết quả tốt đẹp. Hoạt động của địch quân ở miền Nam đã giảm hẳn, và hình thức chiến tranh du kích của quân phiến cộng đã không còn hiện hữu. Thế nhưng, sự yên tĩnh ấy đã không kéo dài..
Mùa xuân 1972, quân Cộng Sản Bắc Việt bất thần mở những cuộc tấn công vũ bão chưa từng thấy trong cuộc chiến – đợt tấn công mà người Mỹ quen gọi là “Cuộc tổng công kích mùa Phục Sinh 1972″ (1972 Easter Offensive). Đây không phải là một cuộc tổng nổi dậy của Việt Cộng trong Nam như hồi Tết Mậu Thân 1968, mà là một chiến dịch quy mô với hàng loạt cuộc tấn công quy mô của quân CSBV băng qua vùng phi quân sự, và từ những căn cứ đóng quân trên lãnh thổ Lào và Căm-bốt, với mưu đồ cắt đôi lãnh thổ VNCH tại vùng Cao Nguyên, và tiến đánh Sài Gòn, thủ đô miền Nam. Kết quả, quân CSBV đã thất bại trước sức chiến đấu mãnh liệt của lục quân và không quân miền Nam, với sự trợ lực tận tình của những đơn vị Hoa Kỳ còn đồn trú tại đây.
[1972 Easter Offensive được phía Việt Nam gọi là Mùa Hè Đỏ Lửa 1972; và từ đoạn này, người dịch sẽ sử dụng "Mùa Hè Đỏ Lửa" thay cho "Easter Offensive"]
Cuộc tổng tấn công bắt đầu vào tháng Tư năm 1972 với các cuộc tấn công của quân chính quy Bắc Việt từ Căm-bốt tiến về hướng Sài gòn, và băng ngang vùng phi quân sự tiến chiếm cố đô Huế. Sau cùng là mặt trận mang tính cách quyết định của chiến dịch: quân CSBV từ miền Bắc Căm-bốt và Nam Lào vượt biên giới tiến đánh vùng Tây Nguyên, với mục đích giành quyền kiểm soát dải đất Trung phần, và tiêu diệt lực lượng VNCH tại đây – giống như Việt Minh đã thực hiện, và đã thành công trong chiến tranh với Pháp vào năm 1954. Lần này, quân cộng sản đã thành công trong bước đầu, tuy nhiên sau đó họ đã không chiếm được một mục tiêu quan trọng nào. Ở phía bắc, họ chỉ tiến chiếm tới Quảng Trị, và sau đó đã bị lực lượng Nhảy Dù của VNCH đánh bại. Tại Tây Nguyên, họ chỉ chiếm được một số tiền đồn chung quanh Kontum, nhưng sau đó cũng bị đẩy lui.
Câu chuyện tôi kể lại sau đây chính là bối cảnh của một bi kịch đời người diễn ra vào lúc ấy, với vai chính là tôi, và một phi công VNCH tên là Xanh Văn Nguyễn – hay gọi theo cách gọi của người Việt, họ luôn đứng trước tên gọi, thì là Nguyễn Văn Xanh. Vào thời gian Mùa Hè Đỏ Lửa 1972 khởi sự, tôi đang bay trực thăng tấn công AH-1G Cobra tại Căn cứ Halloway của Lục Quân Hoa Kỳ, ở gần tỉnh lỵ Pleiku. Trung-úy Nguyễn Văn Xanh thì bay khu trục cơ A-1 Skyraider ở Căn cứ Không Quân Pleiku. Chúng tôi không hề quen biết nhau, cũng chưa từng gặp gỡ bao giờ.
Hôm đó là ngày thứ hai 09 tháng 5, 1972, vào lúc hừng đông, tôi chỉ huy một phi vụ gồm 2 chiếc trực thăng Cobra yểm trợ một căn cứ bộ binh đang bị địch công hãm ở Polei Klang, ở cực tây tỉnh Kontum, gần biên giới Căm-bốt. Một lực lượng quân CSBV với sự yểm trợ của chiến xa đang tấn công căn cứ và tình hình thật bi đát. Sau nhiều vòng tấn công và sử dụng toàn bộ rocket, đạn M-79 và đạn đại liên, chúng tôi bay về phi trường Kontum để tái trang bị và lấy thêm nhiên liệu. Nhân viên phi hành bay chung với tôi, tức phi công phụ kiêm xạ thủ ngồi ghế trước của chiếc Cobra, là Thiếu-úy Tim Conry, quê ở Phoenix, tiểu bang Arizona. Tim là sĩ quan trẻ xuất sắc nhất mà tôi được biết, vì thế ngay sau khi anh tới đơn vị, tôi đã chọn anh vào phi đội do tôi chỉ huy, và luôn luôn để anh bay chung v ới tôi. Anh không chỉ là một nhân viên phi hành xuất chúng mà còn là một con người toàn hảo. Nhưng vào chiều ngày hôm ấy, anh đã trở thành người hùng thiên cổ!
Trở lại với phi vụ của chúng tôi, trên đường quay trở lại Polei Klang, chúng tôi được lệnh thay đổi mục tiêu tấn công: đó là tới yểm trợ cho một tiền đồn ở vùng Tam Biên – tức giao điểm của ba biên giới Việt Nam, Căm-bốt và Lào. Địa danh này có tên là Ben Het. Lực lượng trấn giữ là một tiểu đoàn Biệt Động Quân, với quân số khoảng 300 người, và hai cố vấn Mỹ. Lực lượng bé nhỏ ấy đang phải chống trả sức tấn công của hàng ngàn bộ đội thuộc hai sư đoàn CSBV có chiến xa tăng cường. Khi chúng tôi tới nơi, các chiến xa đã vượt qua hàng rào phong thủ, và bộ đội Bắc Việt đã chiếm gần hết căn cứ.
Trước đó, trên đường tới Ben Het, khi bay ngang qua Polei Klang, tôi nhìn xuống quan sát. Chiến sự đang sôi động, và tôi có thể thấy những chiếc khu trục A-1 Skyraider đang nhào xuống thả bom. Bỗng một chiếc A-1 bị trúng đạn phòng không, bốc cháy, đâm xuống đất nổ tung. Nhưng viên phi công đã kịp thời phóng ghế thoát hiểm vì tôi thấy cái dù của anh đang lơ lửng. Tôi liền gọi máy về xin được ở lại Polei Klang để yểm trợ cho cuộc cấp cứu. Lời thỉnh cầu của tôi bị từ chối. Tôi xin thêm một lần nữa, cũng bị từ chối. Và tới lần thứ ba thì bị từ chối một cách dứt khoát, cộc lốc. Lúc đó, chưa được biết tình hình ở Ben Het nguy kịch tới mức nào, cho nên tôi đã vô cùng phẫn nộ vì đã không được phép cứu giúp một phi công lâm nạn đang cần tới sự yểm trợ của mình.
Tôi bay vào Ben Het mà tưởng như đang bay vào một tổ ong bị động. Lúc đó, 5 chiến xa địch đã vượt qua hàng rào kẽm gai, và bộ đội Bắc Việt thì tràn ngập khắp nơi. Các quân nhân đồn trú còn sống sót đã rút vào hầm chỉ huy ở trung tâm để cố thủ. Chúng tôi tác xạ một hồi rồi yểm trợ cho một chiếc trực thăng đặc biệt được trang bị một loại hỏa tiễn chống chiến xa mới nhất. Sau khi sử dụng hết đạn dược, chúng tôi lại bay về Kontum để tái trang bị và lấy thêm nhiên liệu. Rồi quay trở lại Ben Het để thi hành phi vụ chiến đấu thứ ba trong ngày.
Sau khi cất cánh khỏi phi trường Kontum, chúng tôi được lệnh hộ tống một trực thăng có nhiệm vụ tiếp tế đạn dược cho Ben Het. Lúc đó, đạn của lực lượng cố thủ đã gần cạn, riêng hỏa tiễn chống chiến xa thì đã hết sạch.
Sau khi gặp nhau, chúng tôi hộ tống chiếc Huey (tức trực thăng UH-1) tới Ben Het, tất cả đều bay sát ngọn cây. Vừa bay tới Ben Het thì súng nổ như pháo Tết, súng của ta lẫn súng của định. Ở ghế trước trên chiếc Cobra của tôi, Thiếu-úy Tim Conry rải từng tràng mini-gun và những trái M-79 xuống thật chính xác. Tôi thì bắn từng cặp rocket. Chúng tôi càng tiến sâu thì hỏa lực phòng không của địch càng dày đặc. Nhưng rồi chiếc Huey cũng vào được tới nơi và hoàn tất nhiệm vụ cực kỳ khó khăn ấy, phần lớn là nhờ hỏa lực yểm trợ thật chính xác của Tim: sau khi lơ lửng tại chỗ ở cao độ gần sát mặt đất, và đạp các thùng đạn xuống, chiếc Huey bay ra dưới sự yểm trợ hỏa lực của chúng tôi. Cùng lúc, chiếc Cobra của tôi bị trúng vô số đạn đủ loại của địch, bốc cháy và đâm xuống theo đường xoáy trôn ốc.. Chỉ trong giây lát, chiếc trực thăng chạm đất, và phát nổ ngay sau khi tôi và Tim – dù bị thương nặng – tìm cách thoát ra khỏi phi cơ.
Tim chết vào chiều tối hôm đó. Riêng tôi thì bị gẫy xương lưng, phỏng ở mặt và phía sau cần cổ, một miểng đạn nằm sâu ở mắt cá, và vô số vết thương nhỏ ở mặt và đầu. Nhưng mặc dù phi cơ rớt ngay trong khu vực có hàng trăm địch quân đang tấn công căn cứ, tôi cũng lẩn tránh được ba ngày trước khi bị bắt.
* * *
Tôi bị tra khảo trong mấy ngày liền; và bị đối xử khá tàn bạo. Khi ấy tôi ở trong một tình trạng cực kỳ thê thảm về thể xác. Lưng tôi bị gẫy. Máu từ vết thương ở mắt cá chảy ra đầy chiếc giày bốt, giờ này đã khô lại thành một khối cứng ngắt. Đã ba ngày tôi không cạo râu. Tôi không còn khả năng điều khiển ruột già và bàng quang, cho nên tôi đã đại tiện, tiểu tiện ra đầy quần.. Tôi bị vô số vắt bám vào người để hút máu, và chúng đã bị tôi bứt ra hết, trừ một con đang chui vào lỗ mũi phía bên trái mà tôi không hề hay biết. Khi bắt được tôi và thấy cảnh này, đám bộ đội đã được một trận cười khoái trá.
Tôi bị tra khảo, đánh đập, hăm dọa. Hai tay tôi bị trói ngược ra phía sau bằng dây nhợ, và càng ngày càng bị xiết chặt theo thời gian bị tra khảo, cho tới khi hai vai tôi bị trật khớp, và hai cùi chỏ bị trói cứng với nhau, cấn vào chỗ xương lưng bị gẫy khiến tôi đau đớn khôn tả. Cuối cùng thì cuộc tra khảo cũng chấm dứt, và tôi được lệnh đi bộ trong ba ngày liên tiếp, để tới một trại giam trong rừng già – mà theo sự ước đoán của tôi, nằm ở phía bắc lãnh thổ Căm-bốt, ngay bên kia biên giới. Tôi đã được bọn họ trả lại trả lại đôi giày bốt, nhưng đã lấy mất hai sợi dây giày và đôi vớ. Sau ba ngày đi bộ, khi lết một cách đau đớn tới cổng trại giam, đôi bàn chân của tôi đã trở nên bầy hầy, giống như hai cái hamburger còn sống.
Trại giam này là một điển hình của những trại mà nhiều người đã từng sống qua. Trại được dựng trên một khoảnh đất trong rừng sâu, tất cả đều làm bằng tre. Chung quanh là một bức tường bằng tre, khiến người ta liên tưởng tới những tiền đồn của kỵ binh Mỹ vào thời khai phá miền Viễn Tây. Bên ngoài bức tường này lại có một bức tường khác. Giữa hai bức tường là một cái hào, giống như hào thành thời trung cổ. Dưới hào có vô số chông – là những thân tre vót nhọn, sắc bén như dao, cắm sâu dưới một lớp phân người.. Nếu rớt xuống đó, không chết vì bị chông đâm vào những bộ phận trọng yếu thì bạn cũng sẽ chết vì bị mất máu, hoặc nếu không chết ngay vì những vết thương thì cũ ng chết từ từ vì bị nhiễm trùng. Một thân cây được bắc ngang cái hào, mà phải cố gắng giữ thăng bằng, người ta mới có thể đi trên cái “cầu” này để vào trại.
Bên trong những bức tường tre ấy là những cái cũi, cũng bằng tre, để nhốt tù binh. Nào là quân nhân VNCH, nào là những người Thượng đồng minh của Biệt kích Mỹ; và hai người Mỹ – gồm tôi và một phi công trực thăng bị bắt trước đó một tháng. Tổng cộng, ít nhất cũng có vài trăm tù binh. Tình trạng trong trại giam thật tồi tệ. Chúng tôi sống như thú vật. Phần lớn những cái cũi để nhốt chúng tôi không đủ cao để có thể đứng dậy. Tuy nhiên điều đó cũng không cần thiết bởi vì chân chúng tôi đã bị cùm vào những cái cùm gỗ. Vì xương lưng bị gẫy, tôi không thể nằm mà phải ngồi để ngủ. Đêm đêm, lũ chuột chạy tới chạy lui trong cũi và gặm nhấm vết thương ở mắt cá chân của tôi. Vì hai chân bị cùm, tôi không thể nhúc nhích nên không có cách nào để đuổi chúng đi. Cho tới ngày nay, tôi vẫn còn ghét chuột!
Mỗi ngày, chúng tôi được ra khỏi cũi một lần để làm công việc thải cặn bã trong cơ thể ở nhà vệ sinh dành cho tù binh. Giờ giấc mỗi ngày đều khác nhau, cho nên tù binh nào không có khả năng chờ đợi, kiềm chế, đã tự phóng uế ra quần khi đang còn bị cùm trong cũi (rất nhiều người trong số chúng tôi bị tiêu chảy). Sau khi ra khỏi cũi, chúng tôi phải đi một khoảng mới tới nhà vệ sinh ở một góc trại.
“Nhà vệ sinh” này thực ra chỉ là vài cái hố xí để bạn phóng uế xuống. “Vấn đề” là có nhiều người trong số tù nhân bị đau yếu đã không thể nín trên đường tới hố xí, nên đã đại tiện ngay tại chỗ, khiến cả khu vực đầy rẫy những đống phân người. Một số tù nhân đau nặng, gần chết, thì được đặt trên những cái võng gần các hố xí. Khi có “nhu cầu”, người nào còn đủ sức thì ráng xuống khỏi võng để tới hố, người nào kiệt sức thì đành nằm trên võng mà phóng uế ra quần. Hậu quả là cả khu vực chung quanh mấy cái hố được mệnh danh là “nhà vệ sinh” ấy đầy rẫy phân người, mà những tù nhân còn tương đối khỏe mạnh, trên đường đi tới hố xí phải cẩn thận lắm mới né tránh được. Trên đường trở về cũi, không có bất cứ phương tiện nào để chúng tôi lau chùi, rửa ráy.
Theo ký ức của tôi thì nước uống không có “vấn đề”. Nước phân phát cho tù nhân được đựng trong những ống tre. Họ nói rằng nước đã được đun sôi, nhưng tôi vẫn bị tiêu chảy một cách thậm tệ. Nhưng lương thực thì có “vấn đề”.. Hầu như chỉ có một món duy nhất là cơm. Vào lúc gần trưa, mỗi người được một nắm to bằng trái cam, tới xế chiều được một nắm nữa. Thỉnh thoảng, chúng tôi được “chiêu đãi” bằng những khúc rễ cây có bột, gọi là sắn dây, tương tự như rễ cây “yucca” ở châu Mỹ La-tinh.. Chỉ trong vài tuần lễ, tôi đã sút mất hơn 20 ký-lô. Tôi giống như bộ xương cách trí với bộ râu dài. Trong khoảng thời gian 5 tháng, tôi không hề được cạo râu.
Tôi không hề được chăm sóc về y tế hay được cấp phát bất cứ thứ thuốc men nào cả. Nhưng người nào cũng thế thôi. Người tù binh Việt Nam bị nhốt chung cũi, nằm cạnh tôi bị một vết thương rất nặng ở ngực, không hiểu đã được băng từ đời nào, nhưng trong suốt thời gian bị nhốt chung cũi, tôi không hề thấy anh được thay băng. Cái lỗ sâu hoắm trên ngực anh không bao giờ lành. Anh còn trẻ và tương đối khỏe, nhưng tôi biết chắc chắn anh sẽ không qua khỏi.
Chúng tôi sống như thú vật, trong điều kiện môi trường nhơ bẩn, đói khổ, không một chút thuốc men, cho nên hầu như ngày nào cũng có người chết. Xác họ được chôn trên sườn đồi phía bên ngoài trại.
* * *
Ngày 2 tháng 7 năm 1972, tôi được đưa ra khỏi cũi và sắp hàng cùng với một toán tù binh. Có khoảng 25 người Việt và một người Mỹ khác. Chỉ một lát sau, tôi được biết trong toán tù binh này có một phi công bị bắn hạ cùng ngày với tôi, khi anh bay chiếc khu trục A-1 Skyraider yểm trợ cho trại Polei Klang. Tên anh là Trung-úy Xanh. Tôi sẽ không bao giờ quên tên anh. Không bao giờ!
Viên chỉ huy trại tới nói chuyện với chúng tôi, theo đó, chúng tôi sẽ di chuyển tới một trại mới, khá hơn. Nơi đó, chúng tôi sẽ được ăn uống đầy đủ hơn, và được chăm sóc về y tế; chúng tôi sẽ được nhận thư từ và bưu phẩm của gia đình gửi. Ông ta cho biết cuộc hành trình có thể sẽ kéo dài tới 11 ngày, vì thế chúng tôi phải cố gắng hết sức để đi cho tới nơi. Sau khi nghe ông ta nói, tôi tưởng tượng ra một trại nào đó cũng ở trong rừng, nhưng vị trí thuận tiện, có nhiều nhân viên và được tiếp tế đầy đủ hơn, nằm ở đâu đó phía bắc Căm-bốt hoặc ngay bên kia bên giới Lào. Riêng về lời cảnh giác của viên trại trưởng nói rằng chúng tôi “phải cố gắng hết sức để đi cho tới nơi”, tôi đã chẳng mấy quan tâm. Cho tới mấy ngày sau đó.
Với đôi chân trần, tôi bắt đầu cuộc hành trình. Các tù binh đều bị trói, người này bị cột lại với người kia bằng một sợi dây. Sau vài ngày, chúng tôi không còn bị trói nữa, vì bước đi còn không đủ sức nói gì tới chạy trốn. Tôi rất đuối, vì thiếu dinh dưỡng, vì đủ thứ bệnh không tên, và vì những vết thương lâu ngày không được chăm sóc nay đã làm độc, và ngày càng trở nên tệ hại hơn cùng với cuộc hành trình. Nhưng phải nói chính những con vắt mới là mối nguy hàng đầu; chúng không chỉ hút máu mà còn gây viêm nhiễm do các độc tố chúng truyền sang.
Trung-úy Xanh cũng ở trong tình trạng bi đát như tôi, mỗi bước đi là một sự phấn đấu cả về thể xác lẫn nội tâm, để đối phó với sự kiệt quệ của cơ thể, sự xuống dốc của tinh thần. Bởi nếu bạn không tiếp tục bước, bạn sẽ chết. Ở cuộc sống đời thường, muốn chết bạn phải có một hành động cương quyết nào đó. Bạn phải tự sát.. Nhưng một khi bạn là tù binh chiến tranh thì trong bất cứ tình huống nào, sự thể cũng trái n gược lại. Bạn phải phấn đấu từng ngày để sống sót. Còn muốn chết thì dễ quá. Cứ việc bình thản, đầu hàng một cách êm ái, là bạn sẽ chết. Nhiều người đã làm như thế. Họ chết trong trại tù đầu tiên, họ chết trên đường di chuyển. Ngay sau ngày đầu, một số người đã không chịu bò dậy nữa. Một số khác cố gắng tiếp tục cuộc hành trình nhưng rồi cũng lần lượt bỏ cuộc. Trong lúc đoàn người tiếp tục tiến bước, mỗi khi nghe một hay vài tiếng súng nổ ở phía sau, họ biết họ sẽ không bao giờ còn gặp người tù binh đáng thương ấy nữa. Toán 27 tù binh chúng tôi đã mất ít nhất là nửa tá trong hoàn cảnh nói trên, và tới lúc cuộc hành trình kết thúc, Wayne Finch, người tù binh Mỹ duy nhất ngoài tôi ra, cũng đã bỏ mạng.
* * *
Cuộc di chuyển không kéo dài 11 ngày, và đích tới cũng không phải là một trại tù nào đó nằm trong khu vực. Mà là một cuộc hành trình gian khổ kéo dài 3 tháng, đưa chúng tôi vượt gần 1000 cây số, ngược đường mòn Hồ Chí Minh, và cuối cùng hướng về Hà Nội, thủ đô của miền Bắc. Thật là một cơn ác mộng – một cơn ác mộng kinh hoàng nhất. Mỗi một bước, với tôi là một sự đau đớn tận cùng thân thể. Các vết thương làm độc ngày càng tệ hại. Tử thần đã kề bên. Cái chân bị thương đã sưng phù lên gấp đôi bình thường, với những vết nứt dài, từ đó chảy ra một thứ mủ cực kỳ hôi tanh.
Bệnh tiêu chảy của tôi càng thêm tồi tệ, tôi còn bị tới 3 loại sốt rét khác nhau cùng với vô số ký sinh trùng trong ruột. Mỗi cuối ngày, khi tôi kết thúc cuộc hành trình trên dưới 10 cây số, thần chết cứ lảng vảng bên cạnh. Mỗi buổi sáng, ngay sau khi thức giấc, tôi phải phấn đấu để cố đứng dậy, máu dồn xuống cái chân bị thương cùng với sức nặng của thân hình đè xuống, tạo ra một cảm giác đau đớn vô cùng tận. Và Trung-úy Xanh, mặc dù bản thân cũng trong tình trạng hết sức tệ hại, luôn luôn hiện diện để khích lệ tôi, giúp đỡ tôi với tất sức lực còn lại nơi anh. Tới bữa chiều, chúng tôi được phát một nắm cơm nhỏ. Xanh nói với tôi đây không phải là cách ăn uống bình thường của người Việt. Người Việt rất coi trọng bữa ăn, và có nhiều món ăn ngon. Đừng đánh giá văn minh ẩm thực của Việt Nam qua những gì chúng tôi đang được cấp phát. Tôi cố gắng duy trì đầu óc khôi hài. Đây là một việc rất khó khăn nhưng tối cần thiết. Tinh thần là yếu tố quan trọng nhất trong việc sống còn, và kể cả khi tình hình trở nên tuyệt vọng nhất, óc khôi hài sẽ giúp bạn giữ vững được tinh thần – từ đó nảy sinh hy vọng. Và trong việc này, Trung-úy Xanh cũng lại giúp đỡ tôi. Anh luôn luôn quan tâm tới tôi, và làm bất cứ những gì anh có thể làm để giúp tôi giữ được lạc quan, hy vọng. Vì thế, cho dù tình hình càng ngày tồi tệ, tôi chưa bao giờ mất hy vọng. Kể cả trong cái ngày mà đáng lẽ ra tôi đã chết, nếu như không có Xanh.
Mỗi ngày, tôi đã phải sử dụng toàn bộ ý chí để thức dậy, đứng lên và bước đi. Rồi tôi phải phấn đấu hết mình trong suốt ngày hôm đó để tiếp tục tiến bước trên con đường mòn dài vô tận. Tôi đã không còn đứng vững, nhưng bằng cách nào đó, tôi vẫn hoàn tất mục tiêu của mỗi ngày, để sáng hôm sau mở mắt chứng kiến thêm một bình minh nữa mà Thượng Đế đã ban cho.
Nhưng rồi tới một ngày tệ hại nhất trong đời. Tôi đã phấn đấu hết mình. Tôi lảo đảo muốn ngã xuống. Tôi cố gắng vận dụng hết sức lực.. Tôi loạng quạng bước đi. Rồi tôi lại lảo đảo, tôi cố gắng phấn đấu, tôi vận dụng toàn bộ sinh lực còn sót lại, và tôi cầu nguyện xin có thêm sức mạnh. Rồi tôi ngã gục, tôi bò dậy tiếp tục đi, nhưng rồi lại ngã gục. Tôi lại tiếp tục phấn đấu, phấn đấu với tất cả những gì còn lại trong cơ thể, trong trái tim, trong linh hồn.. Nhưng rồi tôi lại ngã gục, và lần này tôi không thể đứng dậy được nữa. Ý chí của tôi vẫn còn, nhưng cơ thể đã hoàn toàn kiệt lực. Cuộc đời của tôi đến đây là tận. Quân thù đến kia rồi; tên vệ binh nhìn xuống, ra lệnh cho tôi bò dậy, nhưng tôi không thể. Hắn quát tháo lớn hơn, tôi vẫn bất động. Coi như xong đời!
Nhưng Xanh đã tiến tới, vẻ mặt lo âu, cúi xuống nhìn tôi.. Mặc cho tên vệ binh quát tháo, xua đuổi, Xanh vẫn không chùn bước. Khi hắn quát tháo dữ dội hơn, nét mặt Xanh bỗng trở nên đanh thép lạ thường, và bất chấp những lời đe dọa của tên vệ binh, Xanh cúi xuống vực tôi dậ y, rồi kê cái lưng ốm yếu cho tôi gục lên, để hai cánh tay của tôi ôm vòng lấy cổ anh, hai cổ tay ghì chặt, và với tư thế ấy, anh đã kéo tôi lết theo cho tới cuối ngày.. Đôi lúc, có một tù nhân khác tạm thay thế Xanh, nhưng phải nói gánh nặng trong ngày hôm ấy dồn hết lên vai anh. Xanh là người đã bất chấp nguy hiểm tới tính mạng để lo lắng và chăm sóc tôi cho tới khi kết thúc cuộc hành trình ngày hôm đó.
* * *
Sáng hôm sau, tôi trải qua mọi đau đớn thường lệ trong việc thức dậy, đứng dậy và cố gắng lê lết cái chân bị thương trong những bước đầu tiên, để tạo quyết tâm cho một ngày sắp tới. Tôi cảm thấy đau đớn như chưa từng thấy nhưng vẫn cố gắng vận dụng ý chí để bước đi. Ngay phía bên ngoài cái trại vừa dừng chân là cây “cầu” bằng một thân cây lớn bắc ngang một dòng nước chảy xiết xen lẫn những tảng đá lớn. Tôi bắt đầu băng qua, cố gắng giữ thăng bằng nhưng không còn sức lực mà cũng chẳng còn một chút ý thức gì về thăng bằng nữa. Cái chân bị thương vô dụng kia đã hại tôi, kéo tôi nghiêng về một phía khiến tôi loạng quạng và cuối cùng rớt xuống sông. Xanh và Wayne đang đi phía trước, vội vàng quay trở lại phía bên này, lội xuống vào kéo tôi lên bờ. Họ năn nỉ đám cộng sản cho phép cả toán tù binh tạm dừng chân tại trại này cho tới khi nào tôi đủ sức tiếp tục cuộc hành trình, nhưng bị từ chối. Xanh và Wayne nhất định không chịu rời tôi. Cho tới khi đám vệ binh tiến tới, dí súng vào người và lôi cổ họ đi. Nhìn bóng hai người khuất dần cùng với toán tù binh, tôi biết mình sẽ không bao giờ gặp lại Xanh trên cõi đời này nữa!
Bởi vì, như các bạn tù đồng cảnh ngộ đều biết, trong trường hợp này, tôi bị bỏ lại trại để chết – như nhiều người khác đã chết. Thế nhưng không hiểu vì nguyên nhân hay lệnh lạc nào đó, đám cộng sản lại quyết định chích penecillin cho tôi trong mấy ngày liền. Tôi bắt đầu bình phục, và sau một khoảng thời gian ngắn, đã có thể đứng dậy. Và ngay sau khi tôi đủ sức bước đi, đám cộng sản đã ra lệnh cho tôi tiếp tục cuộc hành trình. Lần này, tôi đi chung với một đoàn bộ đội di chuyển về hướng Bắc, một tay vệ binh được chỉ định đi theo tôi làm công việc áp giải.
Cuộc hành trình cũng gian khổ như những đoạn đường đã qua, nhưng với tôi, những gì kinh hoàng nhất đã được bỏ lại sau lưng. Thậm chí tôi còn có cơ hội chạy trốn: một ngày nọ, khi đi tới một khúc quẹo và khuất tầm nhìn của tên vệ binh đi phía sau, tôi đã bỏ chạy vào rừng. Nhưng rồi hắn đã mau chóng lần ra dấu vết và đuổi kịp; mặc dù tỏ ra vô cùng giận dữ, hắn đã không bắn tôi chết, mà chỉ hung hăng chĩa súng ra lệnh cho tôi quay trở lại. Sau đó, khi bắt đầu tiến vào lãnh thổ Bắc Việt, tôi được cho nhập bọn với một đoàn tù binh VNCH, và cuối cùng, tới Hà Nội. Nơi đó, sau khi đã trải qua mọi thủ tục và nhiều nhà tù khác nhau, tôi được đưa tới “khách sạn Hilton – Hà Nội” lừng danh (tức nhà tù Hỏa Lò), và ở đó cho tới khi được trao trả vào giai đoạn cuối của cuộc chiến.
* * *
Ngay sau khi trở lại Hoa Kỳ, tôi đã đi tìm hỏi tin tức về Trung-úy Xanh nhưng không có kết quả. Tôi đã tìm gặp các quân nhân Việt Nam đang thụ huấn tại Mỹ, cũng không ai biết gì. Sau khi miền Nam rơi vào tay cộng sản năm 1975, tôi càng ra sức tìm kiếm, để rồi lại bị thất vọng.
Mấy năm sau, tôi được dịp tái ngộ với một quân nhân VNCH đi chung với tôi trong toán tù binh nhứ nhất, cùng với một người khác trong toán thứ hai, tên là Phạm Văn Tăng và Nghiêm Kế. Tôi nhờ họ giúp đỡ trong việc tìm kiếm tin tức về Trung-úy Xanh.. Lúc đầu, không có kết quả gì cả. Về sau thì có tin đồn nói rằng sau khi Sài Gòn thất thủ, Xanh đã bị cộng sản bắt lại và có lẽ đã chết sau nhiều năm gian khổ trong tù. Nhưng tôi vẫn nuôi hy vọng sẽ có ngày được biết đích xác những gì đã xảy ra cho Xanh, và có thể cả những tin tức liên quan tới gia đình anh.
Trong những năm gần đây, tôi ra sức tìm kiếm trên internet, nhưng luôn luôn thất bại. Thế rồi cách đây mấy tuần lễ, tôi tình cờ khám phá ra trang mạng của các hoa tiêu bay khu trục A-1 Skyraider của Không Quân VNCH, trong đó có một số người cùng phi đoàn với Xanh ngày trước. Tôi gửi cho “trang chủ” mấy lời nhắn tin, và chỉ vài ngày sau, tôi đã liên lạc được với Xanh bằng email, và sau đó qua điện thoại – lần đầu tiên sau 35 năm, chúng tôi mới được nói chuyện với nhau. Tôi sẽ gặp lại Xanh trong một ngày gần nhất, có thể là mùa thu này. Tôi sẽ được nhìn thấy anh lần đầu tiên kể từ cái ngày tôi nằm lại bên đường mòn Hồ Chí Minh, mắt nhìn theo con người đã cứu mạng mình – đang bị vệ binh dí súng cưỡng ép bước qua cây cầu, trong lòng đau đớn vì phải bỏ tôi ở lại để chờ chết.
Xanh đâu có ngờ chính những cố gắng giúp đỡ tận tình của anh trong những ngày đen tối nhất đời tôi, đã trở thành động lực để tôi phấn đấu cho sinh mạng của chính bản thân mình – tôi không thể để uổng phí công lao của Xanh. Tất cả những gì Xanh làm đã giúp tôi sống sót, và chính những hành động quên bản thân của anh đã giúp tôi có thêm nghị lực và quyết tâm để vượt qua bất cứ khó khăn, tr ngại nào trong thời gian chờ đợi ngày được trả tự do.
Xanh luôn luôn là một con người đáng ngưỡng phục. Và giờ đây anh còn là một công dân Mỹ đáng quý. Tôi cám ơn trời đã cho tôi gặp được một người bạn như Xanh – vào lúc mà tôi cần tới sự giúp đỡ của anh hơn lúc nào hết; và giờ đây, xin cám ơn trời một lần nữa, vì đã cho tôi tìm lại được người bạn quý mến ấy.
NGUYỄN VĂN XANH , một người như mọi người.
* William S. Reeder (Nguyễn Hữu Thiện phỏng dịch và đặt tựa)Câu Chuyện Cảm Động Của Một Đại Tá Phi Công Hoa Kỳ Từng Bị Tù Cộng Sản
* William S. Reeder (Nguyễn Hữu Thiện phỏng dịch và đặt tựa)
## No comments:
## Post a Comment

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
Trung Tâm Đào Tạo Bàn Hàng Chuyên Nghiệp K.A.S
56 Ðào Duy Anh, Phường 9, Quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh
Giới Thiệu Khóa Học Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
Phỏng vấn là một khâu quan trọng trong quy trình tuyển dụng nhân sự của các doanh nghiệp hiện nay. Thông qua phỏng vấn, nhà tuyển dụng có thể đánh giá được những kỹ năng, kinh nghiệm cũng như trình độ chuyên môn của các ứng viên. Tuy nhiên, không phải cuộc phỏng vấn nào cũng có thể chọn lựa được những ứng viên phù hợp. Qua khóa học “Kỹ năng phỏng vấn và tuyển dụng”, chúng tôi mong muốn cung cấp những tư duy, nhận thức và cách thức để quá trình tuyển dụng của doanh nghiệp được thực hiện thành công và mang lại hiệu quả. Khóa học giúp bạn nhận rõ tầm quan trọng của việc phỏng vấn và phỏng vấn ứng viên để tuyển dụng, giúp bạn có phương pháp phỏng vấn hiệu quả và chuyên nghiệp, lựa chọn ứng viên thích hợp.
Đối Tượng Tham Gia
- Các cấp lãnh đạo công ty
- Thành phần tham dự như Giám sát, Tổ trưởng, Trưởng, Phó phòng
Thời Lượng
Theo chương trình đào tạo của trường
Nội Dung Khóa Học Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
- Mục tiêu của cuộc phỏng vấn
+ Tuyển dụng nhân viên
+ Đánh giá công việc
+ Kỷ luật nhân viên
+ Tư vấn
- Lập kế hoạch phỏng vấn
+ Nội dung câu hỏi
+ Thông tin
+ Thời gian
+ Địa điểm
+ Phương pháp
- Tiến hành phỏng vấn
+ Mở đầu cuộc phỏng vấn
+ Thực hiện nội dung phỏng vấn
+ Kết thúc cuộc phỏng vấn
+ Đánh giá sau khi phỏng vấn
- Đặt câu hỏi phỏng vấn
+ Hỏi theo mục tiêu cuộc phỏng vấn
+ Hỏi theo vị trí tuyển dụng
+ Hỏi về kinh nghiệm, kiến thức, thái độ
+ Hỏi về mục tiêu nghề nghiệp
+ Hỏi để tìm hiểu vấn đề
- Đánh giá ứng viên
- Những điều nên tránh
Kỹ năng phỏng vấn, Kỹ năng mềm, Kỹ năng giao tiếp, Tuyển dụng nhân viên, Kỹ năng tuyển dụng
56 Ðào Duy Anh, Phường 9, Quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh
Người liên hệ: Phòng đào tạo
Điện thoại: Tel (08)54491242
Website: http://www.kas.edu.vn - Email: training@kas.edu.vn
KAS Training là đối tác duy nhất tại Việt Nam được tập đoàn đào tạo quốc tế QBIAN tại Hồng Kông chỉ định đào tạo cho các tập đoàn đa quốc gia tại Việt nam.
Ngày khai giảng
- Liên hệ
Địa điểm học
Ngành nghề đào tạo
Lượt xem
- 24055

markdown:
# Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
[Trung Tâm Đào Tạo Bàn Hàng Chuyên Nghiệp K.A.S](http://khaigiang.vn/dvdt/trung-tam-dao-tao-ban-hang-chuyen-nghiep-k-a-s-403.html)
56 Ðào Duy Anh, Phường 9, Quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh
## Giới Thiệu Khóa Học Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
Phỏng vấn là một khâu quan trọng trong quy trình tuyển dụng nhân sự của các doanh nghiệp hiện nay. Thông qua phỏng vấn, nhà tuyển dụng có thể đánh giá được những kỹ năng, kinh nghiệm cũng như trình độ chuyên môn của các ứng viên. Tuy nhiên, không phải cuộc phỏng vấn nào cũng có thể chọn lựa được những ứng viên phù hợp. Qua khóa học “Kỹ năng phỏng vấn và tuyển dụng”, chúng tôi mong muốn cung cấp những tư duy, nhận thức và cách thức để quá trình tuyển dụng của doanh nghiệp được thực hiện thành công và mang lại hiệu quả. Khóa học giúp bạn nhận rõ tầm quan trọng của việc phỏng vấn và phỏng vấn ứng viên để tuyển dụng, giúp bạn có phương pháp phỏng vấn hiệu quả và chuyên nghiệp, lựa chọn ứng viên thích hợp.
## Đối Tượng Tham Gia
- Các cấp lãnh đạo công ty
- Thành phần tham dự như Giám sát, Tổ trưởng, Trưởng, Phó phòng
## Thời Lượng
Theo chương trình đào tạo của trường
## Nội Dung Khóa Học Kỹ Năng Phỏng Vấn Và Tuyển Dụng
- Mục tiêu của cuộc phỏng vấn
+ Tuyển dụng nhân viên
+ Đánh giá công việc
+ Kỷ luật nhân viên
+ Tư vấn
- Lập kế hoạch phỏng vấn
+ Nội dung câu hỏi
+ Thông tin
+ Thời gian
+ Địa điểm
+ Phương pháp
- Tiến hành phỏng vấn
+ Mở đầu cuộc phỏng vấn
+ Thực hiện nội dung phỏng vấn
+ Kết thúc cuộc phỏng vấn
+ Đánh giá sau khi phỏng vấn
- Đặt câu hỏi phỏng vấn
+ Hỏi theo mục tiêu cuộc phỏng vấn
+ Hỏi theo vị trí tuyển dụng
+ Hỏi về kinh nghiệm, kiến thức, thái độ
+ Hỏi về mục tiêu nghề nghiệp
+ Hỏi để tìm hiểu vấn đề
- Đánh giá ứng viên
- Những điều nên tránh
[Kỹ năng phỏng vấn](http://khaigiang.vn/search/kỹ+năng+phỏng+vấn.html), [Kỹ năng mềm](http://khaigiang.vn/search/kỹ+năng+mềm.html), [Kỹ năng giao tiếp](http://khaigiang.vn/khoa-hoc-ky-nang-giao-tiep-ung-xu.html), [Tuyển dụng nhân viên](http://khaigiang.vn/search/tuyển+dụng+nhân+viên.html), [Kỹ năng tuyển dụng](http://khaigiang.vn/khoa-hoc-nghe-thuat-tuyen-dung.html) ![](http://image.khaigiang.vn/school/logo/95x40/403/257595kas.jpg)
[Trung Tâm Đào Tạo Bàn Hàng Chuyên Nghiệp K.A.S](http://khaigiang.vn/dvdt/trung-tam-dao-tao-ban-hang-chuyen-nghiep-k-a-s-403.html)
56 Ðào Duy Anh, Phường 9, Quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh
Người liên hệ:
**Phòng đào tạo**
Điện thoại:
**Tel (08)54491242**
Website:
**http://www.kas.edu.vn**- Email: **training@kas.edu.vn**
KAS Training là đối tác duy nhất tại Việt Nam được tập đoàn đào tạo quốc tế QBIAN tại Hồng Kông chỉ định đào tạo cho các tập đoàn đa quốc gia tại Việt nam.
![](images/ngaykg26x26.png)
### Ngày khai giảng
- Liên hệ
![](images/location26x26.png)
### Địa điểm học
![](images/folder26x26.png)
### Ngành nghề đào tạo
![](images/luotxem26x26.png)
### Lượt xem
- 24055

Connection: close

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding


text:
Trong thời gian qua, người nuôi cá tra ở ĐBSCL liên tục thua lỗ. Trước vấn đề này, người dân ở các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinhg, Hậu Giang… đã chuyển sang mô hình nuôi cá thác lác.
Cá thác lác. Ảnh: Internet
Tuy nhiên, cách đây khoảng vài tháng, giá cá thác lác xuống tới đáy, người nuôi gặp nhiều khó khăn. Một người dân nuôi cá thác lác cho biết: Năm 2015, cá thác lác loại 3 – 4 con/kg (loại I) có giá lên tới 55.000 đồng/kg; trung bình cũng từ 45.000 – 50.000 đồng/kg.
Từ tháng 3/2016, giá cá bắt đầu giảm khá mạnh. Đến thời điểm cách đây khoảng 2 tháng, giá thấp kỷ lục, chỉ còn 27.000 đồng/kg. Đến nay, đã nhích lên được trên dưới 32.000 đồng/kg. Theo tính toán của người nuôi, với giá này vẫn chưa có lời. Tuy nhiên, hộ nào có thả xen cá sặc rằn trong ao, sẽ kiếm được đồng ra đồng vào. Người nuôi cá thác lác kỳ vọng vào vụ thu cận Tết Nguyên đán, giá cá sẽ tăng như mọi năm.
Quang Thuận (T/H)

markdown:
Trong thời gian qua, người nuôi cá tra ở ĐBSCL liên tục thua lỗ. Trước vấn đề này, người dân ở các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinhg, Hậu Giang… đã chuyển sang mô hình nuôi cá thác lác.
**Cá thác lác. Ảnh: Internet**
Tuy nhiên, cách đây khoảng vài tháng, giá cá thác lác xuống tới đáy, người nuôi gặp nhiều khó khăn. Một người dân nuôi cá thác lác cho biết: Năm 2015, cá thác lác loại 3 – 4 con/kg (loại I) có giá lên tới 55.000 đồng/kg; trung bình cũng từ 45.000 – 50.000 đồng/kg.
Từ tháng 3/2016, giá cá bắt đầu giảm khá mạnh. Đến thời điểm cách đây khoảng 2 tháng, giá thấp kỷ lục, chỉ còn 27.000 đồng/kg. Đến nay, đã nhích lên được trên dưới 32.000 đồng/kg. Theo tính toán của người nuôi, với giá này vẫn chưa có lời. Tuy nhiên, hộ nào có thả xen cá sặc rằn trong ao, sẽ kiếm được đồng ra đồng vào. Người nuôi cá thác lác kỳ vọng vào vụ thu cận Tết Nguyên đán, giá cá sẽ tăng như mọi năm.
**Quang Thuận (T/H)**

X-Cache: MISS from xCache11-01

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8