text:
Chiêm Thành
Chiêm Thành (chữ Hán: 占城) là tên gọi của vương quốc Chăm Pa (tiếng Phạn: Campanagara) trong sử sách Việt Nam từ 877 đến 1693[1]. Trước 859 Việt Nam gọi vương quốc này là Hoàn Vương. Đầu thế kỷ thứ 11, Chiêm Thành bao gồm 4 tiểu vương quốc là: Amaravati (vùng Quảng Nam, Đà Nẵng ngày nay, và vùng Bình - Trị - Thiên nhưng sau này bị sáp nhập vào Đại Việt), Vijaya (vùng Quảng Ngãi, Bình Định ngày nay), Kauthara (vùng Phú Yên, Khánh Hòa ngày nay) và Panduranga (vùng Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay).
Mục lục
- 1 Các vương triều Chiêm Thành
- 1.1 Vương triều thứ sáu (875-991)
- 1.2 Vương triều thứ bảy (991-1044)
- 1.3 Vương triều thứ tám (1044-1074)
- 1.4 Vương triều thứ chín (1074-1139)
- 1.5 Vương triều thứ mười (1139-1145)
- 1.6 Vương triều thứ mười một (1145-1318)
- 1.7 Vương triều thứ mười hai (1318-1390)
- 1.8 Vương triều thứ mười ba (1390-1458)
- 1.9 Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)
- 1.10 1471 - 1694
- 2 Tham khảo
Các vương triều Chiêm Thành[sửa | sửa mã nguồn]
(Các vương triều trước xin xem bài nhà nước Lâm Ấp và nhà nước Hoàn Vương)
Từ năm 875, sử Việt Nam gọi Chăm pa là Chiêm Thành Quốc. Riêng, vùng Phan Rang (Panduranga) ngày nay được gọi là Tân Đồng Long.
Vương triều thứ sáu (875-991)[sửa | sửa mã nguồn]
Sống mãi trong xa hoa, vương triều Panduranga trở nên yếu đuối. Sau hơn 20 năm chinh chiến với Angkor quyền hành trong nước lọt dần vào tay các dòng vương tôn miền Bắc, chính họ đã chống trả lại các đợt xâm lăng của đế quốc Angkor.
Năm 859, một vương tôn mang nhiều chiến công, tên Laksmindra Bhumisvara Gramasvamin, được triều thần đưa lên ngôi, hiệu Indravarman II.
Trong những năm 861, 862 và 865, quân Chiêm Thành tổ chức nhiều cuộc tấn công vào phủ An Nam, mang về rất nhiều lương thực và của cải. Năm 889 vua Angkor là Yasovarman hai lần tiến quân vào Chiêm Thành nhưng đều bị đánh bại và chết trong rừng sâu (năm 890), một phần đất trên Đồng Nai thượng và lãnh thổ đông-bắc Angkor (cao nguyên Rattanakiri và Mondolkiri) đặt dưới quyền kiểm soát của Chiêm Thành.
- Indravarman II. Kinh đô chính là Đồng Dương - Quảng Nam ngày nay. Thời gian của triều đại này là từ 875 - 889.
- Jaya Sinhavarman. Thời gian của triều đại này là từ 898 - 903. Ông là cháu gọi Indravarman II là cậu.
- Jaya Caktivarman.
- Bhadravarman II(vào khoảng những năm 908 đến năm 910).
- Indravarman III. Vào năm 918, Indravarman III cho đúc tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng dựng tại Tháp Bà. Năm 945 vua Khmer là Rajendravarman II cùng binh sĩ băng rừng từ Angkor vào Kauthara, cướp tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng - vị thần bảo vệ xứ sở và là biểu tượng uy quyền của Chiêm Thành - trong tháp Yan Po Nagara mang về nước. Năm 965, Jaya Indravarman I cho dựng lại tượng nữ thần Bhagavati bằng đá ở Kauthara. Lúc này đạo Bà La Môn trở thành quốc giáo. Cũng trong giai đoạn này, đọa Hồi được truyền bá thông qua một quý tộc từ Java đến tị nạn là Rahdar Ahmed Abu Kamil (Naqid Amr Ali).
- Paramesvaravarman I (Ba Mỹ Thuế hay Tốt Lợi Đà Bàn Ấn Đồ hoặc Ba Mĩ Thế Hạt Ấn Bồ). Năm 979, hay tin Đinh Tiên Hoàng bị ám sát, Ngô Nhật Khánh, một sứ quân Đại Cồ Việt, thuyết phục vua Paramesvaravarman I, dẫn hơn một ngàn chiến thuyền từ Chiêm Thành vào chiếm Hoa Lư, nhưng không thành. Ngô Nhật Khánh bị giết, quân Chăm phải rút về. Năm 982, vì bắt giữ sứ giả của Lê Đại Hành nên Lê Đại Hành đánh Chiêm Thành, chém Ba Mỹ Thuế tại trận, phá hủy thành trì tông miếu.
- Indravarman IV (Xá Lợi Đà Ngô Nhựt Hoàn) lên ngôi năm 982 và trốn vào Phan Rang và kết thúc trị vì vào năm 986.
- Năm 983, một quản giáp (trưởng làng) người Kinh sinh sống trên lãnh thổ Bắc Chiêm Thành tên Lưu Kỳ Tông nổi lên chém đầu một người con nuôi của Lê Đại Hành, lúc đó là một quan cai trị trực tiếp, xây thêm thành lũy quanh Phật Thành (Fo Che) phòng thủ lãnh thổ Bắc Chiêm Thành, rồI mộ hơn 10.000 người và nhiều voi ngựa đánh Đại Cồ Việt. Lê Đại Hành tiến quân xuống đánh nhưng cuộc chiến đã không xảy ra, vì sau khi vượt núi Đông Cổ và sông Bà Hòa (Thanh Hóa), đại quân của nhà Tiền Lê chịu không nổi sương lam chướng khí phải rút về.
- Năm 986, hay tin vua Indravartman IV (Ngô Nhựt Hoàn) của người Chăm từ trần, Lưu Kỳ Tông liền tự xưng vương và xin nhà Tống thừa nhận. Sự tiếm quyền này xúc phạm đến tín ngưỡng của người Chăm vì Lưu Kỳ Tông không xuất thân từ vương tộc hay đẳng cấp tôn giáo nào, và là một đe dọa cho cộng đồng người Hoa địa phương. Một người Chăm gốc Hoa tên Poulo Ngo dẫn theo khoảng 150 người đổ bộ lên đảo Hải Nam và vùng duyên hải nam Quảng Châu tị nạn. Năm 988, thêm 300 người khác do Ho Siuan dẫn đầu đổ bộ lên bờ biển Quảng Châu. Người Chăm gốc Nam Đảo còn lại theo Bằng Vương La (Cu-thì-lợi Hà-thanh-bài Ma-la), một người Champa sinh sống tại Phật Thành, kháng chiến chống Lưu Kỳ Tông.
Vương triều thứ bảy (991-1044)[sửa | sửa mã nguồn]
- Năm 989 Harivarman II (Dương-to-pai hay Dương Đà Bài) lật đổ Lưu Kỳ Tông, xưng vương tại Phật Thành (Vijaya). Lê Đại Hành đánh châu Địa Lý ngay sau khi Harivarman II lên ngôi. Năm 992, Lê Đại Hành sai mở con đường bộ đầu tiên khai thông với Chiêm Thành ở vùng biển Hà Tĩnh ngày nay. Sau đó Cu Thi Lợi lên ngôi vào năm 991 và trị vì cho đến năm 997.
- Yan Pu Ku Vijaya (Dương Phô Củ). Cho dời đô về Vijaya(Đồ Bàn, Bình Định). Trị vì từ năm 997 đến năm 1007.
- Sri. Bi Trà (Xà Lời) lên ngôi.
- Harivarman III
- Paramecvaravarman II(phiên âm là Thi Nặc Bài Ma Diệp) tồn tại khoảng trước và sau năm 1021.
- Vikrantvarman IV.
- Jaya Sinhavarman II(phiên âm chữ Hán là Hình Bốc Tộc Li Trị Tinh Ba Phật). Trị vì từ 1041 đến năm 1044. Vua Lý Thái Tông đã đánh thành Phật Thệ, chém được Sạ Đẫu, bắt các vợ và cung nữ của Sạ Đẩu, trong đó có nàng Mỵ Ê.
Vương triều thứ tám (1044-1074)[sửa | sửa mã nguồn]
- Jaya Paramesvaravavarman I. Ứng Ni lên ngôi vào năm 1044, kết thúc trị vì năm 1060.Ông đàn áp sự chống đối của dân Panduragan.
- Bhadravarman III, làm vua khoảng 2 năm 1060 đến 1061.
- Rudravarman III. Chế Củ (Dương Bộc Thi Lợi Luật Đà Bàn Ma Đề Bà) lên ngôi vào năm 1061. Năm 1069, vua Lý Thánh Tông đánh Chiêm Thành. Chế Củ dâng ba châu Bố Chính, Địa Lý (Quảng Bình), Ma Linh (Quảng Trị). Năm 1074 đưa vợ con và 3000 lính sang cư trú ở Đại Việt.
Vương triều thứ chín (1074-1139)[sửa | sửa mã nguồn]
- Harivarman IV. Nhà vua bắt đầu trị vì vào năm 1074, đánh phá biên giới Đại Việt, đánh Chân Lạp đến Cambhupura, đốt phá nhiều đền điện của Chân Lạp. Năm 1075, Lý Thường Kiệt đi đánh Chiêm Thành nhưng không thu được kết quả. Harivarman IV dựng lại kinh đô Indrapura (Quảng Nam) đã bị bỏ từ lâu và cho xây nhiều đền tại Mỹ Sơn.
- Jaya Indravarman II(lần thứ nhất) từ năm 1080 đến 1081. Ông bị chú là Paramabhodistava truất quyền.
- Paramabhodistava. Bắt đầu vào năm 1081, bị giết năm 1086 nên Jaya Indravarman II lên ngôi lần 2.
- Jaya Indravarman II(lần thứ 2). Chế Ma Na bắt đầu trị vì năm 1086. Năm 1104, Chế Ma Na đánh ba châu Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính, nhưng bị Lý Thường Kiệt đánh bại.
- Harivarman V (1114-1129)là cháu gọi Jaya Indravarman II là chú.
Vương triều thứ mười (1139-1145)[sửa | sửa mã nguồn]
- Jaya Indravarman III (1139-1145). Năm 1145, vua Chân Lạp là Suryavarman II đánh chiếm Vijaya, Jaya Indravarman III mất tích và triều đại này kết thúc.
Vương triều thứ mười một (1145-1318)[sửa | sửa mã nguồn]
- Rudravarman IV. Kinh đô chính là Panduranga. Kết thúc vào năm 1145.
- Jaya Harivarman I (Chế Bì La Bút). Ông là hoàng tử Civanandana,con vua Rudravarman IV
- Jaya Harivarman II. Ông là con vua Jaya Harivarman I. Làm vua khoảng 4 năm thì bị cướp ngôi.
- Jaya Indravarman IV (1167-1190). Tên hiệu khác là Po Klong Garai. Ông đã tấn công nước Angkor bằng một trận thủy chiến ngược dòng sông Mêkong. Có giả thuyết ông bị vua Cao Miên bắt trong 1 cuộc hành quân vào Chiêm Thành.
Sau đó vào năm 1190, Chiêm Thành chia thành hai tiểu vương quốc riêng: Vương quốc Vijaya và Vương quốc Panduranga. Vào năm 1192 thì lại hợp nhất lại.
- Jaya Paramecvaravarman II lên ngôi năm 1226, từ đây người Chân Lạp tự ý rút khỏi Chiêm Thành. Ông là con cả vua Jaya Harivarman II.
- Jaya Indravarman VI. Jaya Indravarman VI là vị vua có mối quan hệ giao hảo với Đại Việt. Ông bị ám sát và cướp ngôi năm 1257.
- Indravarman V (1265-1285). Indravarman V có tên thật là Cri Harideva, người cháu đã ám sát vua Jaya Indravarman VI, và đến năm 1266 thì làm lễ đăng quang. Nhường ngôi cho thái tử Harifit tức vua Jaya Sinhavarman III
- Jaya Sinhavarman III (Chế Mân). Năm 1305 - 1306, Chế Mân đem vàng bạc và hai châu: châu Ô, châu Lý làm lễ cưới công chúa Huyền Trân. Năm 1307, Chế Mân chết, nhà Trần dùng kế đưa Huyền Trân trở về.
- Jaya Sinhavarman IV (Chế Chí) (1307-1312). Vua Trần Anh Tông sai quân đi đánh Chiêm Thành, bắt được Chế Chí đem về hành cung ở Gia Lâm, phong Chế Chí làm Hiệu Trung Vương, sau đó đổi thành Hiệu Thuận Vương. Chế Chí mất năm 1313. Tác Chí lên ngôi sau Chế Chí. Vào năm 1312 thì Chế Năng (Chế Đà A Bà Niêm) lên ngôi, trị vì cho đến năm 1318. Năm 1318, Chế Năng đánh chiếm hai châu Ô, Lý, nhưng bị thua và phải chạy sang Java.
Vương triều thứ mười hai (1318-1390)[sửa | sửa mã nguồn]
- Chế A Nan lên ngôi, trị vì từ năm 1318 đến năm 1342. Năm 1342, vua Trần Minh Tông sai Huệ Túc Vương Đại Niên đem quân đi đánh Chiêm Thành nhưng không được.
- Trà Hoa Bồ Đề, con rể của Chế A Nan và là hậu duệ của Chế Mân, trị vì từ năm 1342 đến năm 1360. Khi lên ngôi bị con của Chế A Nan là Chế Mỗ phản đối dẫn đến cuộc chiến suốt 10 năm để tranh giành quyền lực. Năm 1360, Trà Hoa Bồ Đề chết.
- Chế Bồng Nga (A Đáp A Giả). Em của Chế A Nan, trị vì từ năm 1360 đến năm 1390. Chế Bồng Nga đem quân đi đánh châu Hoá vào các năm 1361, 1362, 1366, 1368. Ông chết trận vào ngày 23 tháng 1 năm 1390.
Vương triều thứ mười ba (1390-1458)[sửa | sửa mã nguồn]
- La Khải (1390-1397?, 1400?). Ông là tướng của Chế Bồng Nga và đã đoạt ngôi sau khi Chế Bồng Nga chết. Năm 1394, nhà Trần thu lại đất châu Hoá. Trong năm 1400, nhà Trần (thực chất là nhà Hồ) đem quân đi đánh Chiêm Thành, La Khải chết. Biên niên sử Hoàng gia Chăm gọi là Po Parichan. Năm con trâu (1397), sau khi vua Po Parichan mất, thủ đô Angwei bị thất thủ về tay quân Việt. Dân tỵ nạn Chăm Pa đổ vào vùng Parang (Panduranga, vùng Phan Rang ngày nay). Năm 1428, sau khi quân đội nhà Minh rút về. Vương quốc Vijaya Chăm Pa (Đồ Bàn) được phục hồi. Năm 1433, Vương quốc Panduranga Chăm Pa (Phan Rang) cũng được phục hồi.
- Jaya Sinhavarman V (Ba Đích Lai, ?-1441). Nhà Hồ chiếm được đất Chiêm Động và Cổ Lũy. Năm 1403, nhà Hồ vây đánh thành Chà Bàn hơn một tháng nhưng không được. Năm 1434 và 1435, Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa) lại sang đánh Hoá Châu.
- Maha Vijaya (Ma Ha Bí Ca, 1441-1446). Ông là cháu gọi Jaya Sinhavarman V là cậu. Năm 1446 bị quân nhà Lê bắt về Thăng Long.
- Ma Ha Quý Lai (1446-1449). Ông là cháu của Maha Vijaya, bị em là Ma Ha Quý Do bắt giam và giành lấy ngôi vua.
- Ma Ha Quý Do (1449-1458). Bị Bàn La Trà Nguyệt giết chết vào cuối năm 1457 đầu năm 1458
Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)[sửa | sửa mã nguồn]
- Ban La Trà Nguyệt
- Ba La Trà Toàn.
Năm 1470, vua Chiêm là Trà Toàn cầu viện nhà Minh, năm 1469, 1470 Trà Toàn sai quân đi đánh Hoá Châu. Năm 1471, vua Lê Thánh Tông (1460 1497) thân chinh đi đánh Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa), hạ thành Đồ Bàn, giết 60.000 người, bắt Trà Toàn và hơn 30.000 tù nhân, kết thúc triều đại thứ mười bốn của Chiêm Thành. Tướng Chiêm là Bô Trì Trì sai sứ vào cống xin xưng thần.
1471 - 1694[sửa | sửa mã nguồn]
- Năm 1472: Bô Trì Trì ở Phan Rang tự xưng vương, giữ được 1/5 đất cũ Chiêm Thành. Lúc đó Chiêm Thành còn lại chia thành ba nước là Đại Chiêm (Đại Chiêm nghĩa là Chiêm Thành ở vùng xa), Hoa Anh (có khả năng là viết sai của chữ Trà Lai bởi vì tất cả 4 chữ Hán Hoa, Anh, Trà, Lai đều thuộc bộ Thảo) và Nam Phan (có khả năng là viết sai của chữ Nam Ban). Bồ Trì Trì được phong đất từ núi Thạch Bi trở vào. Thạch Bi Sơn là ranh giới Đại Việt – Hậu Chiêm Thành (Vương quốc Panduranga Chăm Pa). Vùng đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi các chúa Chăm Pa vẫn duy trì cho đến đời chúa Nguyễn Hoàng).
- Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng đem quân vào đánh Chiêm Thành, lấy phần đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi, đặt làm Phủ Phú Yên.
- Năm 1627 đến năm 1651. Pô Rome xưng vương. Vợ thứ ba của Pô Rome là công chúa Ngọc Hoa (Ngọc Khoa, tiếng Chăm gọi là Bia Ut - hoàng hậu xứ Bắc), con gái chúa Nguyễn Phúc Nguyên.
- Năm 1653. Bà Tấm đem quân đánh Phú Yên, bị quân chúa Nguyễn Phúc Tần đánh đuổi đến sông Phan Rang. Đất Chiêm Thành giới hạn từ phía Tây sông Phan Rang trở vào.
- Năm 1692. Bà Tranh đem quân đi cướp phá. Đến năm 1693, bị quân chúa Nguyễn Phúc Chu đánh bại. Bà Tranh bị bắt, giam tại Hòn Chén đến năm 1694 thì mất. Đổi Chiêm Thành Quốc thành Thuận Thành Trấn, rồi thành Bình Thuận Phủ.
- Năm 1694. Quý tộc người Chăm Ốc Nha Đát và tướng người La Vũ (sử Việt ghi là người Mãn Thanh) A Ban phản công, đánh bại quân đội chúa Nguyễn. Theo Đại Nam Thực Lục Tiền Biên (1848) và Hoa Di Biến Thái (1694), hơn 1.000 lính và 13 tướng Nguyễn bị giết chết.
- Năm 1695. Chúa Nguyễn Phúc Chu cầu hòa với quân đội Chăm, cho phép lập lại Thuận Thành Trấn vương, phong Kế Bá Tử làm Trấn Vương, cai trị Thuận Thành Dân (người Chăm và các dân tộc miền núi Cực Nam Trung Bộ - Nam Tây Nguyên – Đông Nam Bộ).
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Việt Nam Sử lược của Trần Trọng Kim - Bản điện tử
- Nguyễn Văn Huy. Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt. Nam

markdown:
# Chiêm Thành
|Loạt bài
|
|
|![]()
[Văn hóa Bàu Tró](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_B%C3%A0u_Tr%C3%B3&action=edit&redlink=1)5.000 TCN–4.500 TCN [Văn hóa Xóm Cồn](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_X%C3%B3m_C%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)1.800 TCN–1.200 TCN [Văn hóa Tiền Sa Huỳnh](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Ti%E1%BB%81n_Sa_Hu%E1%BB%B3nh&action=edit&redlink=1)1.500 TCN–500 TCN [Văn hóa Long Thạnh](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Long_Th%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1)1.500 TCN–980 TCN [Văn hóa Bình Châu](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_B%C3%ACnh_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1)1.000 TCN–900 TCN
-
[Văn hóa Sa Huỳnh](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Sa_Hu%E1%BB%B3nh)500 TCN–Thế kỷ I SCN [Hồ Tôn Tinh](/wiki/H%E1%BB%93_T%C3%B4n_Tinh)trước thế kỷ 1 TCN [Tượng Lâm](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_L%C3%A2m)592–710 [Lâm Ấp](/wiki/L%C3%A2m_%E1%BA%A4p)192-605 [Hoàn Vương](/wiki/Ho%C3%A0n_V%C6%B0%C6%A1ng)192–749 [Chiêm Thành]875–1471 [Panduranga-Chăm Pa](/wiki/Panduranga-Ch%C4%83m_Pa)1471–1697 [Thuận Thành trấn](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh_tr%E1%BA%A5n)1697–1832 **Chiêm Thành** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n#Vi.E1.BB.87t_Nam): 占城) là tên gọi của [vương quốc Chăm Pa](/wiki/Ch%C4%83m_Pa) ( [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *Campanagara*) trong sử sách Việt Nam từ [877](/wiki/877) đến [1693](/wiki/1693) . Trước 859 Việt Nam gọi vương quốc này là [1] [Hoàn Vương](/wiki/Ho%C3%A0n_V%C6%B0%C6%A1ng). Đầu thế kỷ thứ 11, Chiêm Thành bao gồm 4 tiểu vương quốc là: Amaravati (vùng [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)ngày nay, và vùng [Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh)- [Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B)- [Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF)nhưng sau này bị sáp nhập vào [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t)), Vijaya (vùng [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ngày nay), Kauthara (vùng [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a)ngày nay) và Panduranga (vùng [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn)và [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn)ngày nay).
## Mục lục
[1 Các vương triều Chiêm Thành](#C.C3.A1c_v.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_Chi.C3.AAm_Th.C3.A0nh) [1.1 Vương triều thứ sáu (875-991)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_s.C3.A1u_.28875-991.29) [1.2 Vương triều thứ bảy (991-1044)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_b.E1.BA.A3y_.28991-1044.29) [1.3 Vương triều thứ tám (1044-1074)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_t.C3.A1m_.281044-1074.29) [1.4 Vương triều thứ chín (1074-1139)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_ch.C3.ADn_.281074-1139.29) [1.5 Vương triều thứ mười (1139-1145)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_m.C6.B0.E1.BB.9Di_.281139-1145.29) [1.6 Vương triều thứ mười một (1145-1318)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_m.C6.B0.E1.BB.9Di_m.E1.BB.99t_.281145-1318.29) [1.7 Vương triều thứ mười hai (1318-1390)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_m.C6.B0.E1.BB.9Di_hai_.281318-1390.29) [1.8 Vương triều thứ mười ba (1390-1458)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_m.C6.B0.E1.BB.9Di_ba_.281390-1458.29) [1.9 Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)](#V.C6.B0.C6.A1ng_tri.E1.BB.81u_th.E1.BB.A9_m.C6.B0.E1.BB.9Di_b.E1.BB.91n_.281458-1471.29) [1.10 1471 - 1694](#1471_-_1694)
-
[2 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Các vương triều Chiêm Thành[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=1)]
(
*Các vương triều trước xin xem bài nhà nước Lâm Ấp và nhà nước Hoàn Vương*)
Từ năm 875, sử
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) gọi [Chăm pa](/wiki/Ch%C4%83m_Pa) là Chiêm Thành Quốc. Riêng, vùng Phan Rang (Panduranga) ngày nay được gọi là Tân Đồng Long.
### Vương triều thứ sáu (875-991)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=2)]
Sống mãi trong xa hoa, vương triều Panduranga trở nên yếu đuối. Sau hơn 20 năm chinh chiến với Angkor quyền hành trong nước lọt dần vào tay các dòng vương tôn miền Bắc, chính họ đã chống trả lại các đợt xâm lăng của đế quốc Angkor.
Năm 859, một vương tôn mang nhiều chiến công, tên Laksmindra Bhumisvara Gramasvamin, được triều thần đưa lên ngôi, hiệu Indravarman II.
Trong những năm 861, 862 và 865, quân Chiêm Thành tổ chức nhiều cuộc tấn công vào phủ An Nam, mang về rất nhiều lương thực và của cải. Năm 889 vua Angkor là Yasovarman hai lần tiến quân vào Chiêm Thành nhưng đều bị đánh bại và chết trong rừng sâu (năm 890), một phần đất trên Đồng Nai thượng và lãnh thổ đông-bắc Angkor (cao nguyên Rattanakiri và Mondolkiri) đặt dưới quyền kiểm soát của Chiêm Thành.
- Indravarman II. Kinh đô chính là Đồng Dương - Quảng Nam ngày nay. Thời gian của triều đại này là từ 875 - 889.
- Jaya Sinhavarman. Thời gian của triều đại này là từ 898 - 903. Ông là cháu gọi Indravarman II là cậu.
- Jaya Caktivarman.
- Bhadravarman II(vào khoảng những năm 908 đến năm 910).
- Indravarman III. Vào năm 918, Indravarman III cho đúc tượng nữ thần Bhagavati bằng
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng)dựng tại [Tháp Bà](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Nagar). Năm 945 vua Khmer là Rajendravarman II cùng binh sĩ băng rừng từ Angkor vào Kauthara, cướp tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng - vị thần bảo vệ xứ sở và là biểu tượng uy quyền của Chiêm Thành - trong tháp Yan Po Nagara mang về nước. Năm 965, Jaya Indravarman I cho dựng lại tượng nữ thần Bhagavati bằng [đá](/wiki/%C4%90%C3%A1)ở Kauthara. Lúc này đạo Bà La Môn trở thành quốc giáo. Cũng trong giai đoạn này, đọa Hồi được truyền bá thông qua một quý tộc từ Java đến tị nạn là Rahdar Ahmed Abu Kamil (Naqid Amr Ali).
- Paramesvaravarman I (Ba Mỹ Thuế hay Tốt Lợi Đà Bàn Ấn Đồ hoặc Ba Mĩ Thế Hạt Ấn Bồ). Năm 979, hay tin Đinh Tiên Hoàng bị ám sát, Ngô Nhật Khánh, một sứ quân Đại Cồ Việt, thuyết phục vua Paramesvaravarman I, dẫn hơn một ngàn chiến thuyền từ Chiêm Thành vào chiếm Hoa Lư, nhưng không thành. Ngô Nhật Khánh bị giết, quân Chăm phải rút về. Năm 982, vì bắt giữ sứ giả của
[Lê Đại Hành](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0nh)nên Lê Đại Hành đánh Chiêm Thành, chém Ba Mỹ Thuế tại trận, phá hủy thành trì tông miếu.
- Indravarman IV (Xá Lợi Đà Ngô Nhựt Hoàn) lên ngôi năm 982 và trốn vào
[Phan Rang](/wiki/Phan_Rang_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))và kết thúc trị vì vào năm 986.
- Năm 983, một quản giáp (trưởng làng) người Kinh sinh sống trên lãnh thổ Bắc Chiêm Thành tên Lưu Kỳ Tông nổi lên chém đầu một người con nuôi của Lê Đại Hành, lúc đó là một quan cai trị trực tiếp, xây thêm thành lũy quanh Phật Thành (Fo Che) phòng thủ lãnh thổ Bắc Chiêm Thành, rồI mộ hơn 10.000 người và nhiều voi ngựa đánh Đại Cồ Việt. Lê Đại Hành tiến quân xuống đánh nhưng cuộc chiến đã không xảy ra, vì sau khi vượt núi Đông Cổ và sông Bà Hòa (Thanh Hóa), đại quân của nhà Tiền Lê chịu không nổi sương lam chướng khí phải rút về.
- Năm 986, hay tin vua Indravartman IV (Ngô Nhựt Hoàn) của người Chăm từ trần, Lưu Kỳ Tông liền tự xưng vương và xin nhà Tống thừa nhận. Sự tiếm quyền này xúc phạm đến tín ngưỡng của người Chăm vì Lưu Kỳ Tông không xuất thân từ vương tộc hay đẳng cấp tôn giáo nào, và là một đe dọa cho cộng đồng người Hoa địa phương. Một người Chăm gốc Hoa tên Poulo Ngo dẫn theo khoảng 150 người đổ bộ lên đảo Hải Nam và vùng duyên hải nam Quảng Châu tị nạn. Năm 988, thêm 300 người khác do Ho Siuan dẫn đầu đổ bộ lên bờ biển Quảng Châu. Người Chăm gốc Nam Đảo còn lại theo Bằng Vương La (Cu-thì-lợi Hà-thanh-bài Ma-la), một người Champa sinh sống tại Phật Thành, kháng chiến chống Lưu Kỳ Tông.
### Vương triều thứ bảy (991-1044)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=3)]
- Năm 989 Harivarman II (Dương-to-pai hay Dương Đà Bài) lật đổ Lưu Kỳ Tông, xưng vương tại Phật Thành (Vijaya). Lê Đại Hành đánh châu Địa Lý ngay sau khi Harivarman II lên ngôi. Năm 992, Lê Đại Hành sai mở con đường bộ đầu tiên khai thông với Chiêm Thành ở vùng biển
[Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)ngày nay. Sau đó Cu Thi Lợi lên ngôi vào năm 991 và trị vì cho đến năm 997.
- Yan Pu Ku Vijaya (Dương Phô Củ). Cho dời đô về Vijaya(
[Đồ Bàn](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)). Trị vì từ năm 997 đến năm 1007.
- Sri. Bi Trà (Xà Lời) lên ngôi.
- Harivarman III
- Paramecvaravarman II(phiên âm là Thi Nặc Bài Ma Diệp) tồn tại khoảng trước và sau năm 1021.
- Vikrantvarman IV.
- Jaya Sinhavarman II(phiên âm chữ
[Hán](/wiki/H%C3%A1n)là Hình Bốc Tộc Li Trị Tinh Ba Phật). Trị vì từ 1041 đến năm 1044. Vua [Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)đã đánh thành Phật Thệ, chém được Sạ Đẫu, bắt các vợ và cung nữ của Sạ Đẩu, trong đó có nàng [Mỵ Ê](/wiki/M%E1%BB%B5_%C3%8A).
### Vương triều thứ tám (1044-1074)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=4)]
- Jaya Paramesvaravavarman I. Ứng Ni lên ngôi vào năm 1044, kết thúc trị vì năm 1060.Ông đàn áp sự chống đối của dân
[Panduragan](/w/index.php?title=Panduragan&action=edit&redlink=1).
- Bhadravarman III, làm vua khoảng 2 năm 1060 đến 1061.
- Rudravarman III. Chế Củ (Dương Bộc Thi Lợi Luật Đà Bàn Ma Đề Bà) lên ngôi vào năm 1061. Năm 1069, vua
[Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)đánh Chiêm Thành. Chế Củ dâng ba châu Bố Chính, Địa Lý (Quảng Bình), Ma Linh (Quảng Trị). Năm 1074 đưa vợ con và 3000 lính sang cư trú ở [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t).
### Vương triều thứ chín (1074-1139)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=5)]
- Harivarman IV. Nhà vua bắt đầu trị vì vào năm 1074, đánh phá biên giới
[Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t), đánh Chân Lạp đến Cambhupura, đốt phá nhiều đền điện của Chân Lạp. Năm 1075, [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t)đi đánh Chiêm Thành nhưng không thu được kết quả. Harivarman IV dựng lại kinh đô Indrapura (Quảng Nam) đã bị bỏ từ lâu và cho xây nhiều đền tại [Mỹ Sơn](/wiki/Th%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n).
- Jaya Indravarman II(lần thứ nhất) từ năm 1080 đến 1081. Ông bị chú là Paramabhodistava truất quyền.
- Paramabhodistava. Bắt đầu vào năm 1081, bị giết năm 1086 nên Jaya Indravarman II lên ngôi lần 2.
- Jaya Indravarman II(lần thứ 2).
[Chế Ma Na](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_Ma_Na&action=edit&redlink=1)bắt đầu trị vì năm 1086. Năm 1104, Chế Ma Na đánh ba châu Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính, nhưng bị Lý Thường Kiệt đánh bại.
- Harivarman V (1114-1129)là cháu gọi Jaya Indravarman II là chú.
### Vương triều thứ mười (1139-1145)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=6)]
- Jaya Indravarman III (1139-1145). Năm 1145, vua Chân Lạp là Suryavarman II đánh chiếm Vijaya, Jaya Indravarman III mất tích và triều đại này kết thúc.
### Vương triều thứ mười một (1145-1318)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=7)]
- Rudravarman IV. Kinh đô chính là Panduranga. Kết thúc vào năm 1145.
- Jaya Harivarman I (Chế Bì La Bút). Ông là hoàng tử Civanandana,con vua Rudravarman IV
- Jaya Harivarman II. Ông là con vua Jaya Harivarman I. Làm vua khoảng 4 năm thì bị cướp ngôi.
- Jaya Indravarman IV (1167-1190). Tên hiệu khác là
[Po Klong Garai](/wiki/Po_Klong_Garai). Ông đã tấn công nước Angkor bằng một [trận thủy chiến](/wiki/Th%E1%BB%A7y_chi%E1%BA%BFn_Tonl%C3%A9_Sap)ngược dòng [sông Mêkong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long). Có giả thuyết ông bị vua [Cao Miên](/wiki/Campuchia)bắt trong 1 cuộc hành quân vào Chiêm Thành.
Sau đó vào năm 1190, Chiêm Thành chia thành hai tiểu vương quốc riêng:
[Vương quốc Vijaya](/wiki/Vijaya_(Ch%C4%83m_Pa)) và [Vương quốc Panduranga](/wiki/Panduranga-Ch%C4%83m_Pa). Vào năm 1192 thì lại hợp nhất lại.
- Jaya Paramecvaravarman II lên ngôi năm 1226, từ đây người Chân Lạp tự ý rút khỏi Chiêm Thành. Ông là con cả vua Jaya Harivarman II.
- Jaya Indravarman VI. Jaya Indravarman VI là vị vua có mối quan hệ giao hảo với Đại Việt. Ông bị ám sát và cướp ngôi năm 1257.
- Indravarman V (1265-1285). Indravarman V có tên thật là Cri Harideva, người cháu đã ám sát vua Jaya Indravarman VI, và đến năm 1266 thì làm lễ đăng quang. Nhường ngôi cho thái tử Harifit tức vua Jaya Sinhavarman III
- Jaya Sinhavarman III (
[Chế Mân](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n)). Năm 1305 - 1306, Chế Mân đem vàng bạc và hai châu: [châu Ô](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%94), [châu Lý](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD)làm lễ cưới [công chúa Huyền Trân](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n). Năm 1307, Chế Mân chết, [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n)dùng kế đưa Huyền Trân trở về.
- Jaya Sinhavarman IV (
[Chế Chí](/wiki/Ch%E1%BA%BF_Ch%C3%AD)) (1307-1312). Vua [Trần Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng)sai quân đi đánh Chiêm Thành, bắt được Chế Chí đem về hành cung ở Gia Lâm, phong Chế Chí làm Hiệu Trung Vương, sau đó đổi thành Hiệu Thuận Vương. Chế Chí mất năm 1313. Tác Chí lên ngôi sau Chế Chí. Vào năm 1312 thì [Chế Năng](/wiki/Ch%E1%BA%BF_N%C4%83ng)(Chế Đà A Bà Niêm) lên ngôi, trị vì cho đến năm 1318. Năm 1318, Chế Năng đánh chiếm hai châu Ô, Lý, nhưng bị thua và phải chạy sang [Java](/wiki/Java).
### Vương triều thứ mười hai (1318-1390)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=8)] [Chế A Nan](/wiki/Ch%E1%BA%BF_A_Nan)lên ngôi, trị vì từ năm 1318 đến năm 1342. Năm 1342, vua [Trần Minh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Minh_T%C3%B4ng)sai Huệ Túc Vương Đại Niên đem quân đi đánh Chiêm Thành nhưng không được. [Trà Hoa Bồ Đề](/wiki/Tr%C3%A0_Hoa_B%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%81), con rể của Chế A Nan và là hậu duệ của Chế Mân, trị vì từ năm 1342 đến năm 1360. Khi lên ngôi bị con của Chế A Nan là Chế Mỗ phản đối dẫn đến cuộc chiến suốt 10 năm để tranh giành quyền lực. Năm 1360, Trà Hoa Bồ Đề chết. [Chế Bồng Nga](/wiki/Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga)(A Đáp A Giả). Em của Chế A Nan, trị vì từ năm 1360 đến năm 1390. Chế Bồng Nga đem quân đi đánh châu Hoá vào các năm 1361, 1362, 1366, 1368. Ông chết trận vào ngày [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1)năm [1390](/wiki/1390).
### Vương triều thứ mười ba (1390-1458)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=9)]
- La Khải (1390-1397?, 1400?). Ông là tướng của
[Chế Bồng Nga](/wiki/Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga)và đã đoạt ngôi sau khi Chế Bồng Nga chết. Năm 1394, [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n)thu lại đất châu Hoá. Trong năm 1400, nhà Trần (thực chất là nhà Hồ) đem quân đi đánh Chiêm Thành, La Khải chết. Biên niên sử Hoàng gia Chăm gọi là Po Parichan. Năm con trâu ( [1397](/wiki/1397)), sau khi vua Po Parichan mất, thủ đô Angwei bị thất thủ về tay quân Việt. Dân tỵ nạn Chăm Pa đổ vào vùng Parang (Panduranga, vùng Phan Rang ngày nay). Năm [1428](/wiki/1428), sau khi quân đội [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh)rút về. Vương quốc Vijaya Chăm Pa (Đồ Bàn) được phục hồi. Năm [1433](/wiki/1433), Vương quốc Panduranga Chăm Pa (Phan Rang) cũng được phục hồi.
- Jaya Sinhavarman V (Ba Đích Lai, ?-1441).
[Nhà Hồ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BB%93)chiếm được đất Chiêm Động và Cổ Lũy. Năm 1403, nhà Hồ vây đánh thành Chà Bàn hơn một tháng nhưng không được. Năm 1434 và 1435, Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa) lại sang đánh Hoá Châu.
- Maha Vijaya (Ma Ha Bí Ca, 1441-1446). Ông là cháu gọi Jaya Sinhavarman V là cậu. Năm 1446 bị quân nhà Lê bắt về
[Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long).
- Ma Ha Quý Lai (1446-1449). Ông là cháu của Maha Vijaya, bị em là Ma Ha Quý Do bắt giam và giành lấy ngôi vua.
- Ma Ha Quý Do (1449-1458). Bị Bàn La Trà Nguyệt giết chết vào cuối năm 1457 đầu năm 1458
### Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=10)]
- Ban La Trà Nguyệt
- Ba La Trà Toàn.
Năm 1470, vua Chiêm là Trà Toàn cầu viện nhà Minh, năm 1469, 1470 Trà Toàn sai quân đi đánh Hoá Châu. Năm 1471, vua
[Lê Thánh Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) (1460 1497) thân chinh đi đánh Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa), hạ thành Đồ Bàn, giết 60.000 người, bắt Trà Toàn và hơn 30.000 tù nhân, kết thúc triều đại thứ mười bốn của Chiêm Thành. Tướng Chiêm là [Bô Trì Trì](/w/index.php?title=B%C3%B4_Tr%C3%AC_Tr%C3%AC&action=edit&redlink=1) sai sứ vào cống xin xưng thần.
### 1471 - 1694[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=11)]
- Năm 1472: Bô Trì Trì ở Phan Rang tự xưng vương, giữ được 1/5 đất cũ Chiêm Thành. Lúc đó Chiêm Thành còn lại chia thành ba nước là Đại Chiêm (Đại Chiêm nghĩa là Chiêm Thành ở vùng xa), Hoa Anh (có khả năng là viết sai của chữ Trà Lai bởi vì tất cả 4 chữ Hán Hoa, Anh, Trà, Lai đều thuộc bộ Thảo) và Nam Phan (có khả năng là viết sai của chữ Nam Ban). Bồ Trì Trì được phong đất từ núi Thạch Bi trở vào. Thạch Bi Sơn là ranh giới Đại Việt – Hậu Chiêm Thành (Vương quốc Panduranga Chăm Pa). Vùng đất từ
[đèo Cù Mông](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%C3%B9_M%C3%B4ng)đến núi Thạch Bi các chúa Chăm Pa vẫn duy trì cho đến đời chúa [Nguyễn Hoàng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng)).
- Năm 1611, chúa
[Nguyễn Hoàng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng)đem quân vào đánh Chiêm Thành, lấy phần đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi, đặt làm Phủ Phú Yên.
- Năm 1627 đến năm 1651. Pô Rome xưng vương. Vợ thứ ba của Pô Rome là
[công chúa Ngọc Hoa](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_Ng%E1%BB%8Dc_Hoa&action=edit&redlink=1)(Ngọc Khoa, tiếng Chăm gọi là Bia Ut - hoàng hậu xứ Bắc), con gái chúa [Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn).
- Năm 1653.
[Bà Tấm](/w/index.php?title=B%C3%A0_T%E1%BA%A5m&action=edit&redlink=1)đem quân đánh [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), bị quân chúa [Nguyễn Phúc Tần](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_T%E1%BA%A7n)đánh đuổi đến sông Phan Rang. Đất Chiêm Thành giới hạn từ phía Tây sông Phan Rang trở vào.
- Năm 1692.
[Bà Tranh](/w/index.php?title=B%C3%A0_Tranh&action=edit&redlink=1)đem quân đi cướp phá. Đến năm 1693, bị quân chúa [Nguyễn Phúc Chu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Chu)đánh bại. Bà Tranh bị bắt, giam tại [Hòn Chén](/w/index.php?title=H%C3%B2n_Ch%C3%A9n&action=edit&redlink=1)đến năm 1694 thì mất. Đổi Chiêm Thành Quốc thành Thuận Thành Trấn, rồi thành Bình Thuận Phủ.
- Năm 1694. Quý tộc người Chăm
[Ốc Nha Đát](/w/index.php?title=%E1%BB%90c_Nha_%C4%90%C3%A1t&action=edit&redlink=1)và tướng người La Vũ (sử Việt ghi là người Mãn Thanh) [A Ban](/w/index.php?title=A_Ban&action=edit&redlink=1)phản công, đánh bại quân đội chúa Nguyễn. Theo Đại Nam Thực Lục Tiền Biên (1848) và Hoa Di Biến Thái (1694), hơn 1.000 lính và 13 tướng Nguyễn bị giết chết.
- Năm 1695. Chúa Nguyễn Phúc Chu cầu hòa với quân đội Chăm, cho phép lập lại
[Thuận Thành](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh)Trấn vương, phong Kế Bá Tử làm Trấn Vương, cai trị Thuận Thành Dân (người Chăm và các dân tộc miền núi Cực Nam Trung Bộ - Nam Tây Nguyên – Đông Nam Bộ).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh&action=edit§ion=12)] [^](#cite_ref-1) [Việt Nam Sử lược](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/vnsl/index.html)của [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)- Bản điện tử *Nguyễn Văn Huy*. *Tìm hiểu cộng đồng*người *Chăm*tại Việt. Nam

X-Cache-Status: miss

X-Cache: cp2016 miss, cp2013 miss


text:
Harvey, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Harvey là một thành phố thuộc quận Cook, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 25282 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 30000 người.
- Năm 2010: 25282 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Harvey, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Harvey|
|— Thành phố —|
|Harvey, Illinois|
|
|![]()
![ =](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Cook_County_Illinois_incorporated_and_unincorporated_areas_Harvey_highlighted.svg/250px-Cook_County_Illinois_incorporated_and_unincorporated_areas_Harvey_highlighted.svg.png)
![ =](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Cook_County_Illinois_incorporated_and_unincorporated_areas_Harvey_highlighted.svg/250px-Cook_County_Illinois_incorporated_and_unincorporated_areas_Harvey_highlighted.svg.png)
=
![ Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Map_of_USA_IL.svg/250px-Map_of_USA_IL.svg.png)
![ Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Map_of_USA_IL.svg/250px-Map_of_USA_IL.svg.png)
Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận Cook](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cook,_Illinois) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) **Harvey** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) thuộc [quận Cook](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cook,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của thành phố này là 25282 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Harvey,_Illinois&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Harvey,_Illinois&action=edit§ion=1)]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 30000 người.
- Năm 2010: 25282 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Harvey,_Illinois&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Harvey,_Illinois&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: hit

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp2016 hit/2, cp2013 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Los Molares
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Los Molares là một thành phố ở tỉnh Sevilla, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha năm 2005, đô thị này có dân số 2,874 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Los Molares - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

markdown:
# Los Molares
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Los Molares, Tây Ban Nha|
|
|
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Ấn chương chính thức của Los Molares, Tây Ban Nha](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Coats_of_arms_of_None.svg/100px-Coats_of_arms_of_None.svg.png)
![ Ấn chương chính thức của Los Molares, Tây Ban Nha](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Coats_of_arms_of_None.svg/100px-Coats_of_arms_of_None.svg.png)
**Ấn chương** [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Sevilla](/wiki/Sevilla_(t%E1%BB%89nh)) [Đô thị](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_t%E1%BA%A1i_Sevilla) 2(17 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(1,730/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **Los Molares** là một thành phố ở [tỉnh Sevilla](/wiki/Sevilla_(t%E1%BB%89nh)), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Theo điều tra dân số của [Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) năm [2005](/wiki/2005), đô thị này có dân số 2,874 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Los_Molares&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Los_Molares&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Los_Molares&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Los_Molares&action=edit§ion=2)] [Los Molares](http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41063.htm)- Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

X-Cache: cp2023 hit/1, cp2013 miss


text:
Trợ giúp
Thể loại:41
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thể loại này được thay thế bằng
Thể loại:Năm 41
.
Lưu ý:
Thể loại này nên để trống để tránh trùng lặp. Các bài liên quan đến chủ đề này nên cho vào
Thể loại:Năm 41
.
Thể loại này hiện không có trang hay tập tin nào.
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:41&oldid=23811188
”
Thể loại
:
Thể loại đổi hướng
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên lạc
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Thêm liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 05:24 ngày 22 tháng 6 năm 2016.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
# Thể loại:41
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
**Thể loại này được thay thế bằng** [Thể loại:Năm 41](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%C4%83m_41). **Lưu ý:**Thể loại này nên để trống để tránh trùng lặp. Các bài liên quan đến chủ đề này nên cho vào [Thể loại:Năm 41](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%C4%83m_41). *Thể loại này hiện không có trang hay tập tin nào.*

WARC-Truncated: length

X-Cache: cp2001 miss, cp2013 miss


text:
Thể loại:Chi Cỏ duyên linh
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Chi Cỏ duyên linh
Danh sách dưới đây được xếp theo tên khoa học của chúng.
Các trang trong thể loại “Chi Cỏ duyên linh”
51 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 51 trang.
T
- Trillium albidum
- Trillium amabile
- Trillium angustipetalum
- Trillium camschatcense
- Trillium catesbaei
- Trillium cernuum
- Trillium channellii
- Trillium chloropetalum
- Trillium crockerianum
- Trillium cuneatum
- Trillium decipiens
- Trillium decumbens
- Trillium discolor
- Trillium erectum
- Trillium flexipes
- Trillium foetidissimum
- Trillium govanianum
- Trillium gracile
- Trillium grandiflorum
- Trillium hagae
- Trillium komarovii
- Trillium kurabayashii
- Trillium lancifolium
- Trillium ludovicianum
- Trillium luteum
- Trillium maculatum
- Trillium miyabeanum
- Trillium nivale
- Trillium ovatum
- Trillium parviflorum
- Trillium persistens
- Trillium petiolatum
- Trillium pusillum
- Trillium recurvatum
- Trillium reliquum
- Trillium rivale
- Trillium rugelii
- Trillium sessile
- Trillium simile
- Trillium smallii
- Trillium stamineum
- Trillium sulcatum
- Trillium taiwanense
- Trillium tschonoskii
- Trillium underwoodii
- Trillium undulatum
- Trillium vaseyi
- Trillium viride
- Trillium viridescens
- Trillium yezoense

markdown:
# Thể loại:Chi Cỏ duyên linh
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Chi Cỏ duyên linh](/wiki/Chi_C%E1%BB%8F_duy%C3%AAn_linh)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
Danh sách dưới đây được xếp theo tên khoa học của chúng.
## Các trang trong thể loại “Chi Cỏ duyên linh”
51 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 51 trang.
### T
[Trillium albidum](/wiki/Trillium_albidum) [Trillium amabile](/wiki/Trillium_amabile) [Trillium angustipetalum](/wiki/Trillium_angustipetalum) [Trillium camschatcense](/wiki/Trillium_camschatcense) [Trillium catesbaei](/wiki/Trillium_catesbaei) [Trillium cernuum](/wiki/Trillium_cernuum) [Trillium channellii](/wiki/Trillium_channellii) [Trillium chloropetalum](/wiki/Trillium_chloropetalum) [Trillium crockerianum](/wiki/Trillium_crockerianum) [Trillium cuneatum](/wiki/Trillium_cuneatum) [Trillium decipiens](/wiki/Trillium_decipiens) [Trillium decumbens](/wiki/Trillium_decumbens) [Trillium discolor](/wiki/Trillium_discolor) [Trillium erectum](/wiki/Trillium_erectum) [Trillium flexipes](/wiki/Trillium_flexipes) [Trillium foetidissimum](/wiki/Trillium_foetidissimum) [Trillium govanianum](/wiki/Trillium_govanianum) [Trillium gracile](/wiki/Trillium_gracile) [Trillium grandiflorum](/wiki/Trillium_grandiflorum) [Trillium hagae](/wiki/Trillium_hagae) [Trillium komarovii](/wiki/Trillium_komarovii) [Trillium kurabayashii](/wiki/Trillium_kurabayashii) [Trillium lancifolium](/wiki/Trillium_lancifolium) [Trillium ludovicianum](/wiki/Trillium_ludovicianum) [Trillium luteum](/wiki/Trillium_luteum) [Trillium maculatum](/wiki/Trillium_maculatum) [Trillium miyabeanum](/wiki/Trillium_miyabeanum) [Trillium nivale](/wiki/Trillium_nivale) [Trillium ovatum](/wiki/Trillium_ovatum) [Trillium parviflorum](/wiki/Trillium_parviflorum) [Trillium persistens](/wiki/Trillium_persistens) [Trillium petiolatum](/wiki/Trillium_petiolatum) [Trillium pusillum](/wiki/Trillium_pusillum) [Trillium recurvatum](/wiki/Trillium_recurvatum) [Trillium reliquum](/wiki/Trillium_reliquum) [Trillium rivale](/wiki/Trillium_rivale) [Trillium rugelii](/wiki/Trillium_rugelii) [Trillium sessile](/wiki/Trillium_sessile) [Trillium simile](/wiki/Trillium_simile) [Trillium smallii](/wiki/Trillium_smallii) [Trillium stamineum](/wiki/Trillium_stamineum) [Trillium sulcatum](/wiki/Trillium_sulcatum) [Trillium taiwanense](/wiki/Trillium_taiwanense) [Trillium tschonoskii](/wiki/Trillium_tschonoskii) [Trillium underwoodii](/wiki/Trillium_underwoodii) [Trillium undulatum](/wiki/Trillium_undulatum) [Trillium vaseyi](/wiki/Trillium_vaseyi) [Trillium viride](/wiki/Trillium_viride) [Trillium viridescens](/wiki/Trillium_viridescens) [Trillium yezoense](/wiki/Trillium_yezoense)


text:
Thiers-sur-Thève
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°09′11″B 2°34′23″Đ / 49.1530555556°B 2.57305555556°Đ
Thiers-sur-Thève là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Picardie phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 63 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Thiers-sur-Thève
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°09′11″B 2°34′23″Đ / 49.1530555556°B 2.57305555556°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Thiers-sur-Th%C3%A8ve¶ms=49.1530555556_N_2.57305555556_E_region:FR-60_type:city(979))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardy](/wiki/Picardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Oise](/wiki/Oise) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Quận Senlis](/wiki/Senlis_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Senlis](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Senlis&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001–2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 63 m/207 ft)
1 2(2,41 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(410 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [60631](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=60631-COM)/ [60520](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Thiers-sur-Thève** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Oise](/wiki/Oise) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardie](/wiki/Picardie) phía bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 63 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).

X-Cache: cp2007 miss, cp2013 miss


text:
hocus
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Ngoại động từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˈhoʊ.kəs/
Ngoại động từ
[
sửa
]
hocus
ngoại động từ
/ˈhoʊ.kəs/
Đánh lừa
,
lừa phỉnh
;
chơi khăm
chơi
xỏ
.
Đánh thuốc mê
.
Bỏ
thuốc mê
vào (rượu).
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=hocus&oldid=1607808
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Ngoại động từ
Động từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Magyar
Հայերեն
Kurdî
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 18:22 ngày 28 tháng 8 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
# hocus
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **hocus** *ngoại động từ* [/ˈhoʊ.kəs/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **hocus** *ngoại động từ* [/ˈhoʊ.kəs/](/wiki/Wiktionary:IPA)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp2013 hit/1, cp2004 miss


text:
Kem dưỡng da Za Deep Hydration Cream là loại kem giữ ẩm với công nghệ giữ ẩm Moist Up (x3) dễ dàng thấm sâu vào từng lớp biểu bì. Sản phẩm được chiết xuất từ những thành phần tự nhiên dịu nhẹ cùng gấp đôi thành phần Axit Hyaluronic siêu dưỡng ẩm, giúp da ẩm mượt đến 180%. Kem dưỡng da Za tăng cường hoạt chất dưỡng ẩm có tác dụng lưu lại một lượng nước cần thiết trên da, giúp da căng mịn và đủ nước suốt 12h.
Đồng thời, thành phần vitamin E trong Za Deep Hydration Cream còn giúp tăng sức đề kháng cho da, cải thiện nếp nhăn và sự khô da một cách nhanh chóng và hoạt động như một màn khóa bảo vệ da không bị mất độ ẩm. Nhờ đó, các dấu hiệu lão hóa cũng dần được loại bỏ, mang lại làn da tươi trẻ, căng tràn sức sống.
Hướng dẫn sử dụng
Thông tin thương hiệu
Za là thương hiệu của Shiseido đến từ Nhật Bản, được nghiên cứu và phát triển độc quyền bởi viện nghiên cứu Tokyo. Mỗi sản phẩm của Za đều được thiết kế với công thức nhẹ nhàng, nuôi dưỡng làn da ngay từ bên trong và được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng dành riêng cho từng loại da. Hiện nay, Za đã có cửa hàng bán lẻ tại 14 nước trên thế giới trong đó có Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan, Singapore và Việt Nam.
Đánh giá & Bình luận

markdown:
![](https://static.vingroup.net/vgh_static/assets/images/modules/line/vingroup-card.dropdown.text.gif)
|
|Hạn sử dụng |3 năm từ ngày sản xuất|
|
|Hướng dẫn bảo quản |Bảo quản nơi khô ráo thoáng mát, đậy nắp sau khi sử dụng|
|
|Thành phần |Chiết xuất từ thảo dược, vitamin E, Axit Hyaluronic|
|
|Công dụng |Dưỡng ẩm cho da, cải thiện nếp nhăn|**Kem dưỡng da Za Deep Hydration Cream** là loại kem giữ ẩm với công nghệ giữ ẩm Moist Up (x3) dễ dàng thấm sâu vào từng lớp biểu bì. Sản phẩm được chiết xuất từ những thành phần tự nhiên dịu nhẹ cùng gấp đôi thành phần Axit Hyaluronic siêu dưỡng ẩm, giúp da ẩm mượt đến 180%. Kem dưỡng da Za tăng cường hoạt chất dưỡng ẩm có tác dụng lưu lại một lượng nước cần thiết trên da, giúp da căng mịn và đủ nước suốt 12h.
Đồng thời, thành phần vitamin E trong Za Deep Hydration Cream còn giúp tăng sức đề kháng cho da, cải thiện nếp nhăn và sự khô da một cách nhanh chóng và hoạt động như một màn khóa bảo vệ da không bị mất độ ẩm. Nhờ đó, các dấu hiệu lão hóa cũng dần được loại bỏ, mang lại làn da tươi trẻ, căng tràn sức sống.
**Hướng dẫn sử dụng** **Thông tin thương hiệu**
Za là thương hiệu của Shiseido đến từ Nhật Bản, được nghiên cứu và phát triển độc quyền bởi viện nghiên cứu Tokyo. Mỗi sản phẩm của Za đều được thiết kế với công thức nhẹ nhàng, nuôi dưỡng làn da ngay từ bên trong và được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng dành riêng cho từng loại da. Hiện nay, Za đã có cửa hàng bán lẻ tại 14 nước trên thế giới trong đó có Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan, Singapore và Việt Nam.
## Đánh giá & Bình luận

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
Tép rang khế chua ngon cơm
Nếu bạn đã quá chán với các món thịt cá hàng ngày thì hãy thử thay đổi khẩu vị gia đình với món tép rang khế chua này nhé. Tép giòn, béo ngậy, thi thoảng gắp cùng miếng khế chua chua ăn rất ngon miệng lại không ngán.
- Thời gian nấu: 15 phút
- Thời gian chuẩn bị: 10 phút
- Số người ăn: 2 người
- Cách chế biến: Xào
- Loại món ăn: Món mặn
- Thành phần dinh dưỡng: Canxi, Vitamin C
- Nguyên liệu: Thủy hải sản
Nguyên liệu
- 300 g tép đồng
- 100 g thịt ba chỉ
- 1 quả khế chua
Hướng dẫn nấu ănNếu bạn đã quá chán với các món thịt cá hàng ngày thì hãy thử thay đổi khẩu vị gia đình với món tép rang khế chua này nhé. Tép giòn, béo ngậy, thi thoảng gắp cùng miếng khế chua chua ăn rất ngon miệng lại không ngán.
1 Sơ chế tép
Tép rửa sạch, để ráo nước rồi xóc với 1 thìa cà phê bột canh.
2 Thái khế
Khế chua rửa sạch, thái miếng mỏng.
3 Xào thịt ba chỉ
Thịt ba chỉ thái nhỏ, ướp với 1/2 thìa cà phê bột canh, rang hơi xém cạnh.
4 Rang tép
Cho tép vào rang cùng thịt, ban đầu khi mới cho tép vào bạn hãy để lửa thật to cho tép bay hết hơi nước, đến khi thấy cạn nước thì thêm 2 thìa canh dầu ăn vào, nêm lại gia vị vừa ăn, hạ lửa nhỏ rang đến khi tép giòn.
5 Cho khế vào rang
Cho khế vào rang cùng tép, khế sẽ tiết ra nước chua và chuyển màu vàng, tiếp tục rang thêm vài phút để khế hơi mềm và thêm 1/2 thìa dầu ăn cho tép bóng, rang thêm 1 - 2 phút rồi tắt bếp.

markdown:
![](https://static.vingroup.net/vgh_static/assets/images/modules/line/vingroup-card.dropdown.text.gif)
![ Tép rang khế chua ngon cơm](https://cdn02.static-adayroi.com/resize/504_380/100/0/2015/12/25/1451012198356_9166040.jpg)
# Tép rang khế chua ngon cơm
![ loading](/images/ajax-loader.gif)
Nếu bạn đã quá chán với các món thịt cá hàng ngày thì hãy thử thay đổi khẩu vị gia đình với món tép rang khế chua này nhé. Tép giòn, béo ngậy, thi thoảng gắp cùng miếng khế chua chua ăn rất ngon miệng lại không ngán.
-
Thời gian nấu:
**15 phút**
-
Thời gian chuẩn bị:
**10 phút**
-
Số người ăn:
**2 người**
-
Cách chế biến:
**Xào**
-
Loại món ăn:
**Món mặn**
-
Thành phần dinh dưỡng:
**Canxi, Vitamin C**
-
Nguyên liệu:
**Thủy hải sản** [Mua nguyên liệu]
## Nguyên liệu
-
300 g tép đồng
-
100 g thịt ba chỉ
-
1 quả khế chua
## Hướng dẫn nấu ănNếu bạn đã quá chán với các món thịt cá hàng ngày thì hãy thử thay đổi khẩu vị gia đình với món tép rang khế chua này nhé. Tép giòn, béo ngậy, thi thoảng gắp cùng miếng khế chua chua ăn rất ngon miệng lại không ngán.
###
*1* Sơ chế tép
Tép rửa sạch, để ráo nước rồi xóc với 1 thìa cà phê bột canh.
![ Sơ chế tép](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2015/12/25/1451012232019_7631992.jpg)
###
*2* Thái khế
Khế chua rửa sạch, thái miếng mỏng.
![ Thái khế](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2015/12/25/1451012249328_4703596.jpg)
###
*3* Xào thịt ba chỉ
Thịt ba chỉ thái nhỏ, ướp với 1/2 thìa cà phê bột canh, rang hơi xém cạnh.
![ Xào thịt ba chỉ](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2015/12/25/1451012894602_5168387.jpg)
###
*4* Rang tép
Cho tép vào rang cùng thịt, ban đầu khi mới cho tép vào bạn hãy để lửa thật to cho tép bay hết hơi nước, đến khi thấy cạn nước thì thêm 2 thìa canh dầu ăn vào, nêm lại gia vị vừa ăn, hạ lửa nhỏ rang đến khi tép giòn.
![ Rang tép](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2015/12/25/1451012933824_7162483.jpg)
###
*5* Cho khế vào rang
Cho khế vào rang cùng tép, khế sẽ tiết ra nước chua và chuyển màu vàng, tiếp tục rang thêm vài phút để khế hơi mềm và thêm 1/2 thìa dầu ăn cho tép bóng, rang thêm 1 - 2 phút rồi tắt bếp.
![ Cho khế vào rang](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2015/12/25/1451012968219_6225268.jpg)


text:
Đã đóng
data entry
Dự án này đã được trao cho root91 với giá ₹27777 INR.Nhận tin báo giá cho dự án tương tự
Ngân sách dự án₹12500 - ₹37500 INR
Tổng đặt giá43
Mô tả dự án
I have some work, in an Excel spreadsheet.
Được trao cho:
Các kỹ năng được yêu cầu
Muốn kiếm tiến?
- Hạn định ngân sách và khung thời gian
- Mô tả đề xuất của bạn
- Nhận thanh toán cho công việc của bạn
Thuê những Freelancer đã đặt giá trong dự án này
Bạn đang tìm việc làm?
Làm việc cho những dự án như dự án này và kiếm tiền tại nhà!Đăng ký ngay
- Forbes
- The New York Times
- Time
- Wall Street Journal
- Times Online

markdown:
Đã đóng
Dự án này đã được trao cho
# data entry
Dự án này đã được trao cho
**root91** với giá **₹27777 INR**.
[Nhận tin báo giá cho dự án tương tự](/buyers/repost.php?id=13796666)
###### Ngân sách dự án₹12500 - ₹37500 INR
###### Tổng đặt giá43
###### Mô tả dự án
I have some work, in an Excel spreadsheet.
###### Được trao cho:
![](https://cdn2.f-cdn.com/ppic/54247678/logo/24012457/profile_logo_24012457.jpg)
###### Các kỹ năng được yêu cầu
### Muốn kiếm tiến?
- Hạn định ngân sách và khung thời gian
- Mô tả đề xuất của bạn
- Nhận thanh toán cho công việc của bạn
## Thuê những Freelancer đã đặt giá trong dự án này
## Bạn đang tìm việc làm?
### Làm việc cho những dự án như dự án này và kiếm tiền tại nhà!
[Đăng ký ngay](/signup)
- Forbes
- The New York Times
- Time
- Wall Street Journal
- Times Online

X-Cache: MISS

Server: nginx

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding, X-Authenticated


text: Con nhớ về cha Trương Thế Bạch --Bạn chọn giúp điệu nhạc cho bài này nhé-- Điệu Blues (0 người chọn) Điệu Ballad (0 người chọn) Điệu Slow (0 người chọn) Điệu Slow Rock (0 người chọn) Điệu Boston (0 người chọn) Điệu Valse (0 người chọn) Điệu Chachacha (0 người chọn) Điệu Disco (0 người chọn) Điệu Rhumba (0 người chọn) Điệu Bollero (0 người chọn) Điệu Fox (0 người chọn) Điệu Pop (0 người chọn) Điệu Rock (0 người chọn) Điệu Tango (0 người chọn) Bossa Nova (0 người chọn) Nguồn: thanhcavietnam.net Ghim bài https://www.facebook.com/vnmylife

Server: cloudflare-nginx

X-Powered-By: Phusion Passenger 5.1.0

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding


text:
Tin bất động sản cập nhật
- Kinh nghiệm tìm thuê chung cư giá rẻ tại TP.HCM
Dân số không ngừng gia tăng kéo theo đó là nhu cầu nhà ở cũng tăng cao. Tại Việt Nam hiện nay, bình quân thu nhập đầu người và giá cả rao bán nhà đất luôn có sự chênh lệch khá lớn, không phải ai cũng đủ khả năng mua nhà. Vì vậy, thuê nhà, thuê chung cư để ở đang là giải pháp chung cho vấn đề xã hội bức thiết này.
- Muôn kiểu lừa đảo phòng trọ sinh viên tại TP.HCM
Thuê được phòng trọ, nhà trọ giá rẻ là mong ước của tất cả sinh viên xa quê đến thành phố Hồ Chí Minh học tập. Tuy nhiên, để tìm được phòng trọ, nhà trọ tốt, giá cả phải chăng không phải điều đơn giản.
- Nhà trọ sinh viên: 4 bước để thuê căn nhà ưng ý
Một năm học mới lại đến, các bạn tân sinh viên từ khắp các tỉnh thành đổ về những đô thị lớn để chuẩn bị cho năm học Đại học đầu tiên của mình. Bên cạnh những bỡ ngỡ của một cuộc sống tự lập xa gia đình, việc tìm kiếm chỗ trọ an ninh với giá cả hợp lý luôn là một khó khăn lớn với các bạn sinh viên.
Xác định khu vực ở và giá thuê / Tìm kiếm thông tin / Tìm người ở ghép

markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
[Kinh nghiệm tìm thuê chung cư giá rẻ tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/bi-quyet-tim-thue-chung-cu-gia-re/)
Dân số không ngừng gia tăng kéo theo đó là nhu cầu nhà ở cũng tăng cao. Tại Việt Nam hiện nay, bình quân thu nhập đầu người và giá cả rao bán nhà đất luôn có sự chênh lệch khá lớn, không phải ai cũng đủ khả năng mua nhà. Vì vậy, thuê nhà, thuê chung cư để ở đang là giải pháp chung cho vấn đề xã hội bức thiết này.
[Muôn kiểu lừa đảo phòng trọ sinh viên tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/muon-kieu-lua-dao-phong-tro-sinh-vien-tai-tphcm/)
Thuê được phòng trọ, nhà trọ giá rẻ là mong ước của tất cả sinh viên xa quê đến thành phố Hồ Chí Minh học tập. Tuy nhiên, để tìm được phòng trọ, nhà trọ tốt, giá cả phải chăng không phải điều đơn giản.
[Nhà trọ sinh viên: 4 bước để thuê căn nhà ưng ý](/tin-tuc/2016/09/nha-tro-sinh-vien-tim-nha-ung-y/)
Một năm học mới lại đến, các bạn tân sinh viên từ khắp các tỉnh thành đổ về những đô thị lớn để chuẩn bị cho năm học Đại học đầu tiên của mình. Bên cạnh những bỡ ngỡ của một cuộc sống tự lập xa gia đình, việc tìm kiếm chỗ trọ an ninh với giá cả hợp lý luôn là một khó khăn lớn với các bạn sinh viên.
**Xác định khu vực ở và giá thuê**/ **Tìm kiếm thông tin**/ **Tìm người ở ghép**

X-Powered-By: Phusion Passenger

Server: nginx + Phusion Passenger

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains