text:
-
Không có phim này. Vui lòng tìm từ khóa khác. Hoặc xem video bên dưới
No results.
Kết quả tìm phim xem phim sieu nhan than kiem tap 23
Xin chờ...
-
Người Đàn Bà Cuồng Dâm
-
Lan Quế Phường 3
-
Bí Mật Một Gia Đình
-
Lie With me
-
Tình Thầy Trò
-
Cô Hàng Xóm
-
Người Hầu Gái
-
Mẹ kế 2
-
Vương Quốc Dục Cảm
-
Bà Mẹ Trẻ
-
Mùa hè rực cháy
-
Bí Ẩn Hình Xăm
-
Vũ Khí Siêu Hạng
-
Một Thời Hoàng Kim
-
Truy Sát Ông Trùm 2
-
Sắc giới
-
Phim cấp 3
-
Bậc Thầy Chia Tay
-
Kẻ Tống Tình
-
Vợ Chồng Dân Chơi
-
Hot Girl Siêu Quậy
-
Cô Hàng Xóm
-
Cô Nàng Bá Đạo
-
30 Vẫn Còn Xuân
-
Em Đẹp Nhất Đêm Nay
-
Đêm vui bất ngờ
-
Tuổi Nổi Loạn Phần 2
-
Truy Sát Ông Trùm 2

markdown:
-
Không có phim này. Vui lòng tìm từ khóa khác. Hoặc xem video bên dưới
No results.
#### Kết quả tìm phim xem phim sieu nhan than kiem tap 23
Xin chờ...
-
[Người Đàn Bà Cuồng Dâm](/movie/nguoi-dan-ba-cuong-dam)
-
[Lan Quế Phường 3](/movie/lan-que-phuong-3)
-
[Bí Mật Một Gia Đình](/movie/bi-mat-mot-gia-dinh)
-
[Lie With me](/movie/lie-with-me)
-
[Tình Thầy Trò](/movie/tinh-thay-tro)
-
[Cô Hàng Xóm](/movie/co-hang-xom-hq)
-
[Người Hầu Gái](/movie/nguoi-hau-gai)
-
[Mẹ kế 2](/movie/me-ke-2)
-
[Vương Quốc Dục Cảm](/movie/vuong-quoc-duc-cam)
-
[Bà Mẹ Trẻ](/movie/ba-me-tre)
-
[Mùa hè rực cháy](/movie/mua-he-nong-bong)
-
[Bí Ẩn Hình Xăm](/movie/bi-an-hinh-xam)
-
[Vũ Khí Siêu Hạng](/movie/vu-khi-sieu-hang)
-
[Một Thời Hoàng Kim](/movie/mot-thoi-hoang-kim)
-
[Truy Sát Ông Trùm 2](/movie/truy-sat-ong-trum-2)
-
[Sắc giới](/movie/sac-gioi)
-
[Phim cấp 3](/movie/phim-cap-3)
-
[Bậc Thầy Chia Tay](/movie/bac-thay-chia-tay)
-
[Kẻ Tống Tình](/movie/ke-tong-tinh)
-
[Vợ Chồng Dân Chơi](/movie/vo-chong-dan-choi)
-
[Hot Girl Siêu Quậy](/movie/hot-girl-sieu-quay)
-
[Cô Hàng Xóm](/movie/co-hang-xom-hq)
-
[Cô Nàng Bá Đạo](/movie/co-nang-ba-dao)
-
[30 Vẫn Còn Xuân](/movie/30-van-con-xuan)
-
[Em Đẹp Nhất Đêm Nay](/movie/em-dep-nhat-dem-nay)
-
[Đêm vui bất ngờ](/movie/mot-dem-vui-ve)
-
[Tuổi Nổi Loạn Phần 2](/movie/tuoi-noi-loan-2)
-
[Truy Sát Ông Trùm 2](/movie/truy-sat-ong-trum-2)


text:
TB chuyển hồ sơ sinh hoạt Đoàn khóa 38 Đại học chính quy năm 2016
Khám phá hộp kín online số 154
Kế hoạch đào tạo hè các lớp năng khiếu tháng 7 tại Nhà văn hóa Sinh viên năm 2016
Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập CLB Dân ca
Lòng nhân ái đưa Trang vào đại học
QĐ công nhận kết quả Hội nghị Ban Chấp hành Đoàn khoa
Thông báo kết quả Đợt 1 của Hội thi “Tự hào Sử Việt” lần 3, năm 2016 do Thành Đoàn và Báo Tuổi Trẻ tổ chức
TB Cộng điểm cho các sinh viên K36, K37, K38 đạt giải thưởng Nhà Kinh Tế Trẻ UEH 2013”
TB đăng ký và sơ duyệt các tiết mục văn nghệ chương trình “Hội trại Sức trẻ Kinh tế 2016”
Chương trình giao lưu lập nghiệp và làm giàu
KHOA - KÝ TÚC XÁ - VIỆN
CLB - ĐỘI - NHÓM
Kế hoạch đào tạo hè các lớp năng khiếu...
Kế hoạch đào tạo hè các lớp năng khiếu tháng 7 tại Nhà văn hóa Sinh viên năm 2016
Ban chỉ huy chiến dịch tình nguyện Sinh viên Kinh tế năm 2016 thông báo danh sách chính thức được chọn tham dự chặng 1 chiến dịch năm 2016 như sau: (Đã đọc:5017)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Set-Cookie: NVS=jqqpctdg45ah4ncoa71d53r844; path=/

Connection: close

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Shop ZEX chuyên ht điều trị, cách chống xuat tinh som tốt nhất cho nam giới đồng thời làm tăng kích thước dương vật cho nam giới với Gel Titan MAXMAN từ USA cải thiện kích thước dương vật trong vòng 4 tuần bạn sẽ cảm nhận được kết quả. Bên cạnh đó với các loại nước hoa kích dục nữ tự nhiên của Mỹ làm thăng hoa tình của bạn.
-Tăng kích thước cậu nhỏ hiệu quả và những sự thật về gel titan. Bán gel titan ngoại nhập , Hổ trợ chữa xuất tinh sớm hiệu quả
Cách giảm cân nhanh, chữa xuất tinh sớm hiệu quả. thuốc trị xuất tinh sớm
Titan gel của Mỹ như thế nào? hiệu quả ra sao từ những đánh giá titan gel của các chuyên gia.
ZEX VN - Chăm sóc sức khỏe và làm đẹp
Xuất tinh sớm không hề là một vấn đề đơn giản với một nguyên nhân và một cách chữa trị dễ dàng. Quả thật, có đến 9 dạng xuất tinh sớm. Rối loạn này hàm chứa những khía cạnh tâm sinh lý và quan hệ lứa đôi, cả về nguyên nhân lẫn hậu quả. Một chương trình thay đổi hữu hiệu phải nhắm đến tất cả các yếu tố liên quan. Và cũng phải bao gồm một kế hoạch ngăn ngừa tái phát chống xuất tinh sớm. Cách tiếp cận của chúng tôi là hiệu quả vì có thể giúp bạn giải quyết tất cả những vấn đề này.
Làm sao để chống xuất tinh sớm? Đó là câu hỏi mà nhiều nam giới quan tâm nhất hiện nay trong vấn đề tình dục. Họ muốn cuộc "yêu" được diễn ra một cách êm đẹp nhất, kéo dài lâu nhất có thể.
Chống xuất tinh sớm là việc làm tế nhị đối với nam giới nhưng đó là việc vần phải làm cho những ai mắc phải chứng bệnh này. Chữa trị xuất tinh sớm là mục tiêu hàng đầu cho những quý ông vì nó ảnh hưởng rất nhiêu đến cuộc sống tình dục lứa đôi, giữa nam và nữ hoặc giữa vợ và chồng.
chống xuất tinh sớm nhanh và hiệu quả lâu dài với Cravimax
Nguyên nhân gây ra hiện tượng xuất tinh sớm
Nguyên nhân chính xác của bệnh xuất tinh sớm là không biết đến. Trong khi nó đã từng được cho là yếu tố tâm lý, nhưng cũng do nhiều yếu tố khác như yếu tố bẩm thần kinh, do bệnh tật, do tổn thương thần kinh,... Trong bài viết này chúng tôi không đi sâu vào những nguyên nhân gây ra xuất tinh sớm mà sẽ tập trung vào cách chống xuất tinh sớm hiệu quả nhất.
điều trị xuất tinh sớm
- Mang bao cao su khi "chiến đấu", khi sử bao cao su sẽ làm giảm kích thích tới cậu nhỏ. Một số quý ông nói rằng cuộc chinh chiến được diễn ra lâu hơn nếu sử dụng hai "áo mưa".
- Thủ dâm trước khi vào cuộc. Có một bí quyết được coi là không lành mạnh nhưng lại rất hiệu quả là trước cuộc "yêu" 2 - 3 tiếng, nếu nam giới chịu khó thủ dâm thì sẽ kéo dài được 5 - 10 phút ( thậm chí có thể hơn nữa).
- Tăng cường tần suất giao ban để ngăn chặn tình trạng xuất tinh sớm. Một tuần nên "yêu" từ 2 - 3 lần là tốt nhất. Nếu bạn lười "yêu" thì khả năng xảy ra xuất tinh sớm càng cao do ham muốn tăng.
- Để nàng ở trên. "Cậu nhỏ" sẽ thoải mái và thích thú hơn khi ở dưới "cô bé" như vậy sẽ làm giảm kích thích tối đa đến cậu nhỏ của bạn. Khi nàng làm phi công trên trời cao hãy để nàng có những đường lượn lờ và chậm rãi, thỉnh thoảng có những pha mạo hiểm để tăng khả năng chịu đựng cho bạn.
- Áp dụng kỹ thuật "dừng lại và bắt đầu" của Seman hay "kỹ xảo ép" của Johnson. Ngừng kích thích khi bạn đạt đến mức khoái cảm cao hơn, gần với độ cực khoái. Ngưng vài giây, nhưng không quá lâu, dễ mất hiện tượng cương nhưng đủ dài để sự hưng phấn của bạn giảm đi một chút. Sau đó, bắt đầu lại việc kích thích dương vật và đầu dương vật theo nhịp. Thực hiện ba lần chu kỳ trên. Cuối cùng, bạn có thể tiếp tục lần thứ tư nhanh và thoải mái tùy theo khả năng của bạn. Trong giai đoạn này, cố gắng tập trung vào khoái cảm của dương vật. Đừng cố gắng kiềm chế hay ngăn cản nó.
- Ngoài ra quý ông có thể kết hợp những bài tập trên với một loại thuốc chống xuất tinh sớm CRAVIMAX mà trong website zex.vn chúng tôi giới thiệu.
chống xuất tinh sớm
Trên đây là các cách chống xuất tinh sớm mà chúng tôi giới thiệu được coi là hiệu quả nhất. Nếu bạn có những thắc mắc có thể liên hệ qua đường dây nóng 0938037010 gặp Mr. Tình để được tư vấn trực tiếp.
Tư vấn Zex nam nữ
Tư vấn nữ giới
Tư vấn sinh lý nữ
Tư Vấn Sử dụng Sản Phẩm
Tư vấn - Đặt Hàng
ĐIỆN THOẠI:
0943.342.824
chua xuat tinh som hiệu quả
SHOP ZEX.VN CHUYÊN CUNG CẤP SẢN PHẨM HỖ TRỢ VỀ SINH LÝ NAM NỮ CHÍNH HÃNG NHẬP TỪ (USA) HOA KỲ
TP. HCM: Địa chỉ gần Vincom Quang Trung, P10, Q. Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh
Website: www.zex.vn
Cố vấn chuyên môn cấp cao: Thạc sĩ Nguyễn (Health Center VN)

Cache-Control: private


text:
Khu tự trị Thái
Xứ Thái (tiếng Thái: ꪹꪊꪱ ꪼꪕ - Chau Tai; tiếng Pháp: Pays Taï), hoặc Khu Tự trị Thái (tiếng Thái: ꪎꪲꪚ ꪶꪬꪀ꪿ ꪹꪊꪱ ꪼꪕ - Siphoc Chautai / Mười sáu xứ Thái; tiếng Pháp: Territoire autonome Taï, TAT) là một lãnh địa tự trị tồn tại trên phần lớn khu vực Tây Bắc Việt Nam từ năm 1948 đến 1954. Miền đất này từng là nơi chồng lấn của nhiều thế lực chính trị tại khu vực phía Nam Trung Hoa, trước khi trở thành một phần của Liên bang Đông Dương và tiếp đến là Quốc gia Việt Nam, cũng như Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Mục lục
Lược sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thời phong kiến Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Theo David Wyatt, trong cuốn Thailand: A short history, người Thái xuất xứ từ phía Nam Trung Hoa, có cùng nguồn gốc với người Choang, Tày, và Nùng. Dưới sức ép của người Hán và người Việt ở phía Đông và Bắc, người Thái dần di cư về phía Nam và Tây Nam. Người Thái xâm nhập Miền Bắc Việt Nam từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 13[1]. Trung tâm của dân tộc Thái khi đó là Mường Thanh; từ đó họ tỏa đi khắp nơi ở Đông Nam Á như Lào, Xiêm, Shan, sang tận Đông Bắc Ấn Độ cũng như Vân Nam[2].
Theo sử sách Việt Nam, vào thời nhà Lý, đạo Đà Giang, (ꪠꪴ꫁ ꪼꪕ - ꪉꪴ ꪹꪬ꪿ꪱ) man Ngưu Hống (tức người Thái) đến từ Vân Nam, đã triều cống lần đầu tiên vào năm 1067. Vào thế kỷ 13, người Ngưu Hống kết hợp với người Ai Lao chống lại nhà Trần và bị đánh bại năm 1280, lãnh tụ là Trịnh Giác Mật phải đầu hàng; xứ Ngưu Hống bị đặt dưới quyền cai trị của quan quân nhà Trần. Năm 1337, lãnh tụ Xa Phần bị giết sau một cuộc xung đột; xứ Ngưu Hống bị sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt và đổi tên thành Mường Lễ, hay Ninh Viễn (Lai Châu ngày nay) và giao cho họ Đèo cai quản. Năm 1431, lãnh tụ Đèo Cát Hãn, người Thái Trắng tại Mường Lễ, nổi lên chống lại triều đình, chiếm hai lộ Quy Hóa (Lào Cai) và Gia Hưng (giữa sông Mã và sông Đà), tấn công Mường Mỗi (Sơn La). Đèo Mạnh Vượng (con của Đèo Cát Hãn) lên làm tri châu. Năm 1466, lãnh thổ của người Thái được tổ chức lại thành vùng (thừa tuyên) Hưng Hóa, gồm 3 phủ: An Tây (tức Phục Lễ), Gia Hưng và Quy Hóa, 4 huyện và 17 châu.
Những lãnh tụ Thái được gọi là phìa tạo, được phép cai quản một số lãnh địa và trở thành quý tộc của vùng đó, như dòng họ Đèo cai quản các châu Lai, Chiêu Tấn, Tuy Phụ, Hoàng Nham; dòng họ Cầm các châu Phù Hoa, Mai Sơn, Sơn La, Tuần Giáo, Luân, Ninh Biên; dòng họ Xa cai quản châu Mộc; dòng họ Hà cai quản châu Mai, dòng họ Bạc ở châu Thuận; họ Hoàng ở châu Việt...
Năm 1841, trước sự đe dọa của người Xiêm La, triều đình nhà Nguyễn kết hợp ba châu Ninh Biên, Tuần Giáo và Lai Châu bên bờ tả ngạn sông Mekong thành phủ Điện Biên.
Liên bang Đông Dương[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1890, Auguste Pavie, lúc bấy giờ là đại diện của Pháp tại Luang Prabang đề nghị với chính phủ bên chính quốc công nhận Đèo Văn Trị, một thủ lĩnh người Thái Trắng, sau khi giúp người Pháp xác định khu vực biên giới giữa Việt Nam với Trung Quốc và Lào, được làm lãnh chúa xứ Thái vùng Sip Song Chau Tai - ꪎꪲꪚ ꪎꪮꪉ ꪹꪊꪱ ꪼꪕ.[3]. Triều đình Việt Nam phong cho Đèo Văn Trị chức tri châu, được phép thế tập (cha truyền con nối) tại Điện Biên, cai quản đạo Lai Châu, một lãnh thổ rộng lớn từ Điện Biên Phủ đến Phong Thổ.
Vào thập niên 1940 khi tình hình Chiến tranh Pháp-Việt ngày càng lan rộng, người Pháp quyết định tách xứ Thái ra khỏi Bắc Kỳ và chính thức thiết lập Khu tự trị Thái vào tháng 7 năm 1948. Nằm trong đơn vị này là các sắc dân Lô Lô, Khơ-mú, Dao và H'Mông đều thuộc quyền cai quản của lãnh chúa Thái.[4] Chủ tâm của người Pháp là để tranh thủ sự ủng hộ của dân địa phương trong khi đánh dẹp Việt Minh.[5] Khu tự trị Thái bao gồm tỉnh Lai Châu, Sơn La và Phong Thổ.[3] Thủ phủ đặt ở thị xã Lai Châu cũ, nay là thị xã Mường Lay.[6] Tiếng Thái và tiếng Pháp là hai ngôn ngữ chính thức của xứ Thái.[7]
Quốc gia Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1950 dưới chính thể Quốc gia Việt Nam của Quốc trưởng Bảo Đại, chiếu theo Dụ số 6 ký ngày 15 Tháng Tư thì Khu Tự trị Thái được gom vào cùng với tỉnh Hải Ninh và Xứ Thượng Nam Đông Dương ở Cao nguyên Trung phần để thành Hoàng triều Cương thổ (tiếng Pháp: Domaine de la Couronne).[8] Theo đó thì xứ Thái có vị khâm mạng cai trị nhân danh hoàng đế Bảo Đại.[9] Khi người Pháp thất trận tại Đông Dương thì khu tự trị này cũng tan rã.
Hành chính 1948 - 1954[sửa | sửa mã nguồn]
- Cơ quan lập pháp là hội đồng đại biểu của các châu, có nhiệm kỳ là bốn năm.[7]
- Hành pháp có chủ tịch hành pháp xứ Thái do các đại biểu tri châu, tri trưởng bầu lên với 2/3 số phiếu; chức vụ này có nhiệm kỳ năm năm. Chủ tịch hành pháp có một cố vấn người Pháp giúp sức.[7]
- Tư pháp thì chiếu theo tục lệ cổ truyền.[7]
Tiểu khu[sửa | sửa mã nguồn]
Tên gọi qua các thời kỳ[sửa | sửa mã nguồn]
- ? - 1067: ꪹꪣꪉ ꪢꪺ꫁ꪥ - ꪕꪱ꫁ꪫ ꪉꪴ ꪹꪬ꪿ꪱ Mường Ngưu Hống (thuộc vương quốc Đại Lý)
- 1067 - 1280: Mường Ngưu Hống
- 1337 - 1466: Mường Lễ (ꪹꪣꪉ ꪼꪩ)
- 1466 - 1490: Thừa tuyên Hưng Hóa
- 1490 - 1509: Xứ Hưng Hóa
- 1509 - 1831: Trấn Hưng Hóa
- 1831 - 1841: Tỉnh Hưng Hóa
- 1841 - 1890: Phủ Điện Biên (thuộc Liên bang Đông Dương)
- 1890 - 1947: Sipsong Chautai (Mười hai xứ Thái / Pays Taï)
- 1947 - 1948: Liên bang Thái (Fédération Taï), Khu Tự trị Tây Bắc (Zone autonome du Nord Ouest) hoặc Xứ Thượng Bắc Đông Dương (Pays Montagnard du Nord Indochinois)
- 1948 - 1950: Khu Tự trị Thái (Territoire autonome Taï) hoặc Siphoc Chautai (Mười sáu xứ Thái)
- 1950 - 1954: Khu Tự trị Thái (Hoàng triều Cương thổ)
- 1954 - 1955: Khu Tự trị Thái (thuộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa)
- 1955 - 1962: Khu Tự trị Thái-Mèo
- 1962 - 1975: Khu Tự trị Tây Bắc
- 1975 - 1976: Vùng Tây Bắc
- 1976 - nay: Vùng Tây Bắc (thuộc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam)
Thứ tự các đời lãnh chúa[sửa | sửa mã nguồn]
- Trịnh Giác Mật (nửa sau thế kỷ XIII)
- Xa Phần (nửa đầu thế kỷ XIV)
- Đèo Cát Hãn (nửa sau thế kỷ XIV - nửa đầu thế kỷ XV)
- Đèo Mạnh Vượng (giữa thế kỷ XV)
- Đèo Cầm Công (1650 - 1675)
- Đèo Kim Cát (? - ?)
- Đèo Văn Ân (? - 1869)
- Đèo Văn Sanh (1869 - 1878)
- Đèo Văn Trị (1878 - 1908)
- Đèo Văn Kháng (1908 - 1927)
- Đèo Văn Long[10] (1927 - 1975)
- Đèo Văn An (? - ?)
- Đèo Nàng Tơi[11] (1975 - 2008)
-
Dấu triện của chúa Thái thuộc hoàng triều Việt Nam
-
Chúa Đèo Văn Trị.
-
Chúa Đèo Văn Long.
-
Chúa Đèo Nàng Tơi.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Mai Lý Quảng. Glimpses of Vietnam. Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội 2004, tr. 89
- ^ Wyatt, trang 6.
- ^ a ă Evans, Grant et al. Where China Meets Southeast Asia: social & cultural change in the border regions. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies, 2000. tr 106-109.
- ^ Michaud, Jean. Historical dictionary of the peoples of the Southeast Asian massif. Lanham, MD: Scarecrow Press, 2006. tr 228.
- ^ Ellinwood, DeWitt. Ethnicity and the military in Asia. New Brunswick, NJ: Transaction, 1981. tr 156.
- ^ White Tai or Tai Don
- ^ a ă â b Lê Đình Chi. Người Thượng Miền Nam Việt Nam. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. tr 401-449
- ^ Luong, Hy. Postwar Vietnam: dynamics of a transforming society. Lanham, MD: Rowman and Littlefield, 2003. tr 134.
- ^ Lê Đình Chi. Người Thượng Miền Nam Việt Nam. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. tr 569-612.
- ^ Kể từ 1954 chỉ mang tính tượng trưng, không có thực quyền.
- ^ Chỉ mang tính tượng trưng, không có thực quyền.

markdown:
# Khu tự trị Thái
|
|
![]()
|
|[Thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Mường So - ꪹꪣꪉ ꪎꪷ](/w/index.php?title=M%C6%B0%E1%BB%9Dng_So_-_%EA%AA%B9%EA%AA%A3%EA%AA%89_%EA%AA%8E%EA%AA%B7&action=edit&redlink=1) [Tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) [Tín ngưỡng cổ truyền](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Chính thể](/wiki/Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%83) [Tự trị](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) **Lịch sử** [Tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%A1c_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) **Xứ Thái** ( [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): ꪹꪊꪱ ꪼꪕ - *Chau Tai*; [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *Pays Taï*), hoặc **Khu Tự trị Thái** ( [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): ꪎꪲꪚ ꪶꪬꪀ꪿ ꪹꪊꪱ ꪼꪕ - *Siphoc Chautai* / **Mười sáu xứ Thái**; [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *Territoire autonome Taï*, **TAT**) là một [lãnh địa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1) [tự trị](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) tồn tại trên phần lớn khu vực [Tây Bắc Việt Nam](/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) từ năm 1948 đến 1954. Miền đất này từng là nơi chồng lấn của nhiều thế lực [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) tại khu vực phía Nam [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), trước khi trở thành một phần của [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và tiếp đến là [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), cũng như [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a).
## Mục lục
## Lược sử[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=1)]
### Thời phong kiến Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=2)]
Theo
[David Wyatt](/w/index.php?title=David_Wyatt&action=edit&redlink=1), trong cuốn *Thailand: A short history*, người Thái xuất xứ từ phía Nam [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa), có cùng nguồn gốc với người [Choang](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tr%C3%A1ng), [Tày](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), và [Nùng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_N%C3%B9ng). Dưới sức ép của người Hán và người Việt ở phía Đông và Bắc, người Thái dần di cư về phía Nam và Tây Nam. Người Thái xâm nhập Miền Bắc Việt Nam từ [thế kỷ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7) đến [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13) . Trung tâm của dân tộc Thái khi đó là [1] [Mường Thanh](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Dng_Thanh); từ đó họ tỏa đi khắp nơi ở [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)như [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Xiêm](/wiki/Xi%C3%AAm), [Shan](/wiki/Shan), sang tận Đông Bắc [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)cũng như [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam) . [[2]](#cite_note-2)
Theo sử sách
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), vào thời [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), đạo Đà Giang, (ꪠꪴ꫁ ꪼꪕ - ꪉꪴ ꪹꪬ꪿ꪱ) man Ngưu Hống (tức [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_(Vi%E1%BB%87t_Nam))) đến từ Vân Nam, đã triều cống lần đầu tiên vào năm 1067. Vào [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13), người Ngưu Hống kết hợp với người Ai Lao chống lại [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n) và bị đánh bại năm 1280, lãnh tụ là [Trịnh Giác Mật](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Gi%C3%A1c_M%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) phải đầu hàng; xứ Ngưu Hống bị đặt dưới quyền cai trị của quan quân nhà Trần. Năm 1337, lãnh tụ Xa Phần bị giết sau một cuộc xung đột; xứ Ngưu Hống bị sáp nhập vào lãnh thổ [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) và đổi tên thành Mường Lễ, hay Ninh Viễn ( [Lai Châu](/wiki/Lai_Ch%C3%A2u) ngày nay) và giao cho họ Đèo cai quản. Năm 1431, lãnh tụ [Đèo Cát Hãn](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%C3%A1t_H%C3%A3n), người Thái Trắng tại Mường Lễ, nổi lên chống lại triều đình, chiếm hai lộ Quy Hóa ( [Lào Cai](/wiki/L%C3%A0o_Cai)) và Gia Hưng (giữa sông Mã và sông Đà), tấn công Mường Mỗi ( [Sơn La](/wiki/S%C6%A1n_La)). [Đèo Mạnh Vượng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_M%E1%BA%A1nh_V%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) (con của Đèo Cát Hãn) lên làm tri châu. Năm 1466, lãnh thổ của người Thái được tổ chức lại thành vùng (thừa tuyên) Hưng Hóa, gồm 3 phủ: An Tây (tức Phục Lễ), Gia Hưng và Quy Hóa, 4 huyện và 17 châu.
Những lãnh tụ Thái được gọi là
[phìa tạo](/w/index.php?title=Ph%C3%ACa_t%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1), được phép cai quản một số lãnh địa và trở thành quý tộc của vùng đó, như dòng họ Đèo cai quản các châu Lai, Chiêu Tấn, Tuy Phụ, Hoàng Nham; dòng họ Cầm các châu Phù Hoa, Mai Sơn, Sơn La, Tuần Giáo, Luân, Ninh Biên; dòng họ Xa cai quản châu Mộc; dòng họ Hà cai quản châu Mai, dòng họ Bạc ở châu Thuận; họ Hoàng ở châu Việt...
Năm
[1841](/wiki/1841), trước sự đe dọa của người [Xiêm La](/wiki/Xi%C3%AAm), triều đình [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) kết hợp ba châu [Ninh Biên](/w/index.php?title=Ninh_Bi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [Tuần Giáo](/wiki/Tu%E1%BA%A7n_Gi%C3%A1o) và Lai Châu bên bờ tả ngạn sông [Mekong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) thành phủ Điện Biên.
### Liên bang Đông Dương[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=3)]
Năm
[1890](/wiki/1890), [Auguste Pavie](/wiki/Auguste_Pavie), lúc bấy giờ là đại diện của Pháp tại [Luang Prabang](/wiki/Luangprabang) đề nghị với chính phủ bên chính quốc công nhận [Đèo Văn Trị](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Tr%E1%BB%8B), một thủ lĩnh người [Thái Trắng](/wiki/Th%C3%A1i_Tr%E1%BA%AFng), sau khi giúp người Pháp xác định khu vực biên giới giữa Việt Nam với Trung Quốc và Lào, được làm lãnh chúa xứ Thái vùng *Sip Song Chau Tai - ꪎꪲꪚ ꪎꪮꪉ ꪹꪊꪱ ꪼꪕ*. . Triều đình Việt Nam phong cho [3] [Đèo Văn Trị](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Tr%E1%BB%8B)chức [tri châu](/w/index.php?title=Tri_ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1), được phép thế tập (cha truyền con nối) tại Điện Biên, cai quản đạo Lai Châu, một lãnh thổ rộng lớn từ [Điện Biên Phủ](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)đến [Phong Thổ](/wiki/Phong_Th%E1%BB%95).
Vào thập niên
[1940](/wiki/1940) khi tình hình [Chiến tranh Pháp-Việt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t-Ph%C3%A1p) ngày càng lan rộng, người Pháp quyết định tách xứ Thái ra khỏi Bắc Kỳ và chính thức thiết lập Khu tự trị Thái vào tháng 7 năm [1948](/wiki/1948). Nằm trong đơn vị này là các sắc dân [Lô Lô](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%B4_L%C3%B4), [Khơ-mú](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C6%A1_M%C3%BA), [Dao](/wiki/Dao) và [H'Mông](/wiki/H%27M%C3%B4ng) đều thuộc quyền cai quản của lãnh chúa Thái. Chủ tâm của người Pháp là để tranh thủ sự ủng hộ của dân địa phương trong khi đánh dẹp [4] [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh). Khu tự trị Thái bao gồm tỉnh [[5]](#cite_note-Ellinwood-5) [Lai Châu](/wiki/Lai_Ch%C3%A2u), [Sơn La](/wiki/S%C6%A1n_La)và [Phong Thổ](/wiki/Phong_Th%E1%BB%95). Thủ phủ đặt ở thị xã Lai Châu cũ, nay là thị xã [[3]](#cite_note-Evans-3) [Mường Lay](/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Dng_Lay). [[6]](#cite_note-6) [Tiếng Thái](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i_(Vi%E1%BB%87t_Nam)&action=edit&redlink=1)và [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p)là hai [ngôn ngữ chính thức](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c)của xứ Thái. [[7]](#cite_note-Chi-7)
### Quốc gia Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=4)]
Năm
[1950](/wiki/1950) dưới chính thể [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) của [Quốc trưởng](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i), chiếu theo Dụ số 6 ký ngày [15 Tháng Tư](/wiki/15_th%C3%A1ng_4) thì Khu Tự trị Thái được gom vào cùng với tỉnh [Hải Ninh](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ninh) và [Xứ Thượng Nam Đông Dương](/wiki/X%E1%BB%A9_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Nam_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) ở [Cao nguyên Trung phần](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Trung_ph%E1%BA%A7n) để thành [Hoàng triều Cương thổ](/wiki/Ho%C3%A0ng_tri%E1%BB%81u_C%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%95) (tiếng Pháp: *Domaine de la Couronne*). Theo đó thì xứ Thái có vị khâm mạng cai trị nhân danh hoàng đế Bảo Đại. [8] Khi người Pháp thất trận tại [[9]](#cite_note-9) [Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)thì khu tự trị này cũng tan rã.
## Hành chính 1948 - 1954[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=5)]
- Cơ quan
[lập pháp](/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p)là hội đồng đại biểu của các châu, có nhiệm kỳ là bốn năm. [[7]](#cite_note-Chi-7) [Hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p)có chủ tịch hành pháp xứ Thái do các đại biểu [tri châu](/w/index.php?title=Tri_ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1), [tri trưởng](/w/index.php?title=Tri_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1)bầu lên với 2/3 số phiếu; chức vụ này có nhiệm kỳ năm năm. Chủ tịch hành pháp có một cố vấn người Pháp giúp sức. [[7]](#cite_note-Chi-7) [Tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p)thì chiếu theo tục lệ cổ truyền. [[7]](#cite_note-Chi-7)
### Tiểu khu[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=6)]
## Tên gọi qua các thời kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=7)]
- ? - 1067: ꪹꪣꪉ ꪢꪺ꫁ꪥ - ꪕꪱ꫁ꪫ ꪉꪴ ꪹꪬ꪿ꪱ Mường
**Ngưu Hống**(thuộc [vương quốc Đại Lý](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD))
- 1067 - 1280: Mường
**Ngưu Hống**
- 1337 - 1466: Mường
**Lễ**(ꪹꪣꪉ ꪼꪩ)
- 1466 - 1490: Thừa tuyên
**Hưng Hóa**
- 1490 - 1509: Xứ
**Hưng Hóa**
- 1509 - 1831: Trấn
**Hưng Hóa**
- 1831 - 1841: Tỉnh
**Hưng Hóa**
- 1841 - 1890: Phủ
**Điện Biên**(thuộc [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng))
- 1890 - 1947:
**Sipsong Chautai**( *Mười hai xứ Thái*/ *Pays Taï*)
- 1947 - 1948:
**Liên bang Thái**( *Fédération Taï*), **Khu Tự trị Tây Bắc**( *Zone autonome du Nord Ouest*) hoặc **Xứ Thượng Bắc Đông Dương**( *Pays Montagnard du Nord Indochinois*)
- 1948 - 1950:
**Khu Tự trị Thái**( *Territoire autonome Taï*) hoặc **Siphoc Chautai**( *Mười sáu xứ Thái*)
- 1950 - 1954:
**Khu Tự trị Thái**( [Hoàng triều Cương thổ](/wiki/Ho%C3%A0ng_tri%E1%BB%81u_C%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%95))
- 1954 - 1955:
**Khu Tự trị Thái**(thuộc [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a))
- 1955 - 1962:
**Khu Tự trị Thái-Mèo**
- 1962 - 1975:
**Khu Tự trị Tây Bắc**
- 1975 - 1976: Vùng
**Tây Bắc**
- 1976 - nay: Vùng
**Tây Bắc**(thuộc [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam))
## Thứ tự các đời lãnh chúa[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=8)] [Trịnh Giác Mật](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Gi%C3%A1c_M%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)(nửa sau [thế kỷ XIII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)) [Xa Phần](/w/index.php?title=Xa_Ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(nửa đầu [thế kỷ XIV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14)) [Đèo Cát Hãn](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%C3%A1t_H%C3%A3n)(nửa sau [thế kỷ XIV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14)- nửa đầu [thế kỷ XV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)) [Đèo Mạnh Vượng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_M%E1%BA%A1nh_V%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)(giữa [thế kỷ XV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)) [Đèo Cầm Công](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_C%E1%BA%A7m_C%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)(1650 - 1675) [Đèo Kim Cát](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_Kim_C%C3%A1t&action=edit&redlink=1)(? - ?) [Đèo Văn Ân](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_%C3%82n&action=edit&redlink=1)(? - 1869) [Đèo Văn Sanh](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Sanh&action=edit&redlink=1)(1869 - 1878) [Đèo Văn Trị](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Tr%E1%BB%8B)(1878 - 1908) [Đèo Văn Kháng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Kh%C3%A1ng&action=edit&redlink=1)(1908 - 1927) [Đèo Văn Long](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Long) (1927 - 1975) [[10]](#cite_note-10) [Đèo Văn An](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_An&action=edit&redlink=1)(? - ?) [Đèo Nàng Tơi](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_N%C3%A0ng_T%C6%A1i&action=edit&redlink=1) (1975 - 2008) [[11]](#cite_note-11)
-
Dấu
[triện](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)của chúa Thái thuộc hoàng triều Việt Nam
-
Chúa
[Đèo Văn Trị](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Tr%E1%BB%8B).
-
Chúa
[Đèo Văn Long](/wiki/%C4%90%C3%A8o_V%C4%83n_Long).
-
Chúa
[Đèo Nàng Tơi](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_N%C3%A0ng_T%C6%A1i&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i&action=edit§ion=10)] **Mai Lý Quảng.** [^](#cite_ref-1) *Glimpses of Vietnam*. Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội 2004, tr. 89 **Wyatt, trang 6.** [^](#cite_ref-2)
- ^
**a** [Evans, Grant et al.](#cite_ref-Evans_3-1) **ă** *Where China Meets Southeast Asia: social & cultural change in the border regions.*Singapore: Institute of Southeast Asian Studies, 2000. tr 106-109. **Michaud, Jean.** [^](#cite_ref-Michaud_4-0) *Historical dictionary of the peoples of the Southeast Asian massif*. Lanham, MD: Scarecrow Press, 2006. tr 228. **Ellinwood, DeWitt.** [^](#cite_ref-Ellinwood_5-0) *Ethnicity and the military in Asia*. New Brunswick, NJ: Transaction, 1981. tr 156. [^](#cite_ref-6) [White Tai or Tai Don](http://taisea.org/eng/history/wt1.html)
- ^
**a** **ă** **â** [Lê Đình Chi.](#cite_ref-Chi_7-3) **b** *Người Thượng Miền Nam Việt Nam*. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. tr 401-449 **Luong, Hy.** [^](#cite_ref-Hy_8-0) *Postwar Vietnam: dynamics of a transforming society*. Lanham, MD: Rowman and Littlefield, 2003. tr 134. **Lê Đình Chi.** [^](#cite_ref-9) *Người Thượng Miền Nam Việt Nam*. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. tr 569-612. **Kể từ 1954 chỉ mang tính tượng trưng, không có thực quyền.** [^](#cite_ref-10) **Chỉ mang tính tượng trưng, không có thực quyền.** [^](#cite_ref-11)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1053 miss, cp1055 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
McDonnell F-101 Voodoo
Chiếc McDonnell F-101 Voodoo là một kiểu máy bay tiêm kích siêu thanh được sử dụng trong Không quân Hoa Kỳ và Không quân Hoàng gia Canada. Ban đầu được thiết kế như là một máy bay tiêm kích hộ tống tầm xa (được biết đến như là máy bay tiêm kích xâm nhập) dành cho Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược, chiếc Voodoo phục vụ trong nhiều vai trò khác, bao gồm máy bay tiêm kích-ném bom, máy bay tiêm kích đánh chặn hoạt động trong mọi thời tiết và máy bay trinh sát hình ảnh. Kiểu máy bay Voodoo trinh sát hình ảnh là phương tiện được sử dụng trong Sự kiện tên lửa Cuba và được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Việt Nam, khởi đầu trong Sự kiện Pueblo.[2]
Mục lục
- 1 Thiết kế và phát triển
- 2 Lịch sử hoạt động
- 3 Các phiên bản
- 4 Các nước sử dụng
- 5 Đặc điểm kỹ thuật (F-101B)
- 6 Đặc điểm kỹ thuật (P-40E)
- 7 Tham khảo
- 8 Liên kết ngoài
- 9 Nội dung liên quan
Thiết kế và phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Những thiết kế ban đầu sau này sẽ trở thành chiếc Voodoo được khởi sự ngay sau khi kết thúc Thế Chiến II nhằm đáp ứng một gói thầu cạnh tranh của Không lực Lục quân Hoa Kỳ về chương trình Máy bay Tiêm kích Xâm nhập năm 1946 để làm một máy bay tiêm kích tầm xa tính năng cao để hộ tống máy bay ném bom, có chức năng giống như chiếc P-51 Mustang đang thực hiện lúc đó. Sau khi thắng được hợp đồng (AC-14582), McDonnell đã chế tạo hai chiếc nguyên mẫu đặt tên là XF-88. Chiếc nguyên mẫu đầu tiên (số hiệu 46-6525), trang bị hai động cơ phản lực Westinghouse XJ-34-WE-13, công suất 3000 mã lực (2240 kW) cất cánh lần đầu tiên tại Muroc vào ngày 20 tháng 10 năm 1948. Những thử nghiệm sơ khởi cho thấy chiếc máy bay đạt được tốc độ tối đa đáng thất vọng chỉ đặt được 1.030 km/h (640 mph) ở mặt nước biển. Sau khi được gắn thêm bộ đốt sau động cơ do McDonnell thiết kế, lực đẩy được gia tăng thêm 30% giúp cải thiện tính năng bay về tốc độ tối đa, tốc độ lên cao và rút ngắn quãng đường băng cất cánh.
Cho dù chiếc XF-88 đã chiến thắng trong cuộc bay loại cạnh tranh cùng các kiểu Lockheed XF-90 và North American XF-93, Không quân Hoa Kỳ (thành lập năm 1947) đã đánh giá lại nhu cầu về một kiểu máy bay hộ tống ném bom và kết thúc chương trình Máy bay Tiêm kích Xâm nhập năm 1950. Tuy nhiên, việc phân tích những phi vụ trong Chiến tranh Triều Tiên, cho thấy những máy bay ném bom chiến lược hiện đại của Không quân Hoa Kỳ vẫn tỏ ra mong manh trước những máy bay tiêm kích đánh chặn. Năm 1951, Không quân Hoa Kỳ công bố một yêu cầu mới về một kiểu máy bay tiêm kích hộ tống cho mọi hãng sản xuất máy bay Mỹ chủ yếu. Thiết kế của McDonnell là một phiên bản XF-88 to và mạnh hơn, và chiến thắng gói thầu vào tháng 5 năm 1951. Chiếc F-88 được đặt lại tên là F-101 Voodoo vào tháng 11 năm 1951.
Chiếc máy bay có kích thước to hơn đáng kể, chứa một lượng nhiên liệu nhiều hơn gấp ba lần so với trước, và được thiết kế chung quanh kiểu động cơ J57 turbo phản lực to hơn, mạnh mẽ hơn. Kích thước to hơn của những động cơ J57 đòi hỏi phải cải tạo khoang động cơ cũng như các cửa hút gió để cho có thể hút một lượng khí nhiều hơn vào động cơ. Cửa hút gió mới cũng được thiết kế để có hiệu quả hơn ở tốc độ Mach cao. Thiết kế được chấp nhận, và một đơn đặt hàng 39 chiếc F-101A được đưa ra vào tháng 5 năm 1953 mà không có chiếc nguyên mẫu nào được chế tạo.
Chiếc F-101A số hiệu 53-2418 là máy bay đầu tiên thuộc phiên bản A được giao đến Căn cứ Không quân Edwards vào tháng 8 năm 1954. Chuyến bay đầu tiên diễn ra vào ngày 29 tháng 9 năm 1954, do phi công thử nghiệm của McDonnell là Robert C. Little điều khiển. Kết quả bay thử nghiệm đạt được tốc độ Mach 0,9 ở độ cao 35.000 feet, và tốc độ tối đa đạt được là Mach 1,4[3]. Chiếc máy bay này hiện được trưng bày tại Bảo tàng Hàng không Pueblo Weisbrod, sân bay Pueblo Memorial, Pueblo, Colorado.
Việc chấm dứt chiến sự tại Triều Tiên và việc phát triển kiểu máy bay ném bom chiến lược B-52 đã phủ định nhu cầu cần có một kiểu máy bay tiêm kích hộ tống và Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược đã rút lui khỏi chương trình. Chiếc máy bay được sử dụng chủ yếu như là máy bay tiêm kích đánh chặn hai chỗ ngồi dùng trong phòng không (F-101B), máy bay tiêm kích-ném bom nguyên tử (F-101A/F-101C) và nền tảng trinh sát hình ảnh (RF-101A/RF-101C) được sử dụng tại Cuba và Việt Nam.
Chiếc Voodoo được thay thế trong vai trò máy bay tiêm kích-ném bom bởi chiếc McDonnell Douglas F-4 Phantom II. Trong khi chiếc Voodoo có được một thành công vừa phải, nó có vai trò quan trọng hơn như là một bước tiến hoá đến kiểu Phantom II, một trong những thiết kế máy bay tiêm kích Phương Tây thành công nhất trong những năm 1960. Chiếc Phantom II đã giữ lại thiết kế hai động cơ, đội bay hai người cho những nhiệm vụ đánh chặn, và một thiết kế đuôi bên trên và đàng sau những ống xả động cơ phản lực. Cả hai chiếc máy bay đều chịu ảnh hưởng của thiết kế chiếc F-3 Demon thuộc cùng công ty, một máy bay tiêm kích đánh chặn hoạt động trên tàu sân bay phục vụ trong những năm 1950 và đầu những năm 1960.
Lịch sử hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]
F-101A / RF-101G[sửa | sửa mã nguồn]
Dù cho không còn sự quan tâm của Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược, chiếc máy bay vẫn thu hút được sự quan tâm của Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật, và chiếc F-101 được cấu hình lại thành một kiểu máy bay tiêm kích-ném bom, được dự định để mang một vũ khí nguyên tử duy nhất để sử dụng chống lại các mục tiêu trên chiến trường như các sân bay. Dưới sự hỗ trợ của Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật, việc thử nghiệm được tái tục bắt đầu vào đầu năm 1955. Một số vấn đề được nhận ra trong khi phát triển, và nhiều trong số đó được khắc phục. Chiếc máy bay có một xu hướng nguy hiểm sẽ bị ngóc mũi nặng ở góc tấn lớn mà chưa bao giờ được giải quyết triệt để. Có khoảng 2.300 cải tiến đã được đưa ra trong khoảng thời gian giữa những năm 1955 - 1956 trước khi việc sản xuất hằng loạt được bắt đầu vào tháng 11 năm 1956.
Chiếc F-101A đầu tiên được giao vào tháng 5 năm 1957 đến Phi đoàn Tiêm kích Chiến lược 27, thay thế những chiếc F-84F Thunderstreak. Chiếc F-101A, được trang bị hai động cơ turbo phản lực P&W J57-P-13 cho phép có gia tốc và tốc độ lên cao tốt, dễ dàng vượt tốc độ âm thanh khi bay ngang, và đạt đến tốc độ tối đa Mach 2,25. Trữ lượng nhiên liệu bên trong của chiếc F-101 lớn nên cho phép có tầm bay xa đến khoảng 3.000 dặm không nghỉ. Chiếc máy bay được trang bị một radar kiểm soát hỏa lực MA-7 sử dụng cho cả không-đối-không và không-đối-đất, được bổ sung bởi một Hệ thống ném bom tầm thấp (LABS) MA-2 để phóng vũ khí nguyên tử, và được thiết kế để mang một bom nguyên tử Mk 28. Trong khi trên lý thuyết nó có thể mang bom thông thường hay rocket, chiếc Voodoo chưa bao giờ sử dụng vũ khí này trong hoạt động. Nó được trang bị bốn khẩu pháo M39 20 mm, và một khẩu thường được tháo bỏ khi phục vụ để lấy chỗ cho một bộ cảm biến tín hiệu dẫn đường TACAN.
Chiếc F-101 đã đạt được một số kỷ lục về tốc độ, bao gồm: một chiếc JF-101A đã lập kỷ lục tốc độ thế giới 1.942 km/h (1.207 dặm mỗi giờ) vào ngày 12 tháng 12 năm 1957, phá kỷ lục cũ của Fairey Delta 2 trước đây, một chiếc RF-101A bay chuyến bay khứ hồi Los Angeles-New York-Los Angeles trong vòng 6 giờ 46 phút, và một chiếc F-101A bay từ Carswell, Texas đến Bermuda không tiếp thêm nhiên liệu.
Có tổng cộng 77 chiếc F-101A được chế tạo. Chúng được dần dần rút khỏi phục vụ bắt đầu từ năm 1966. Hai mươi chín chiếc còn lại được cải biến thành tiêu chuẩn RF-101G, với mũi máy bay được cải tiến chứa các máy ảnh trinh sát thay chỗ cho các khẩu súng máy và radar. Những chiếc này phục vụ cho Không lực Vệ binh Quốc gia cho đến năm 1972.
RF-101A[sửa | sửa mã nguồn]
Vào tháng 10 năm 1953, Không quân Hoa Kỳ yêu cầu hai chiếc F-101A được chế tạo như là chiếc nguyên mẫu cho kiểu máy bay trinh sát chiến thuật YRF-101A. Những chiếc này được tiếp nối bởi 35 chiếc RF-101A sản xuất hằng loạt. Chiếc RF-101A vẫn chia sẻ cùng kiểu khung máy bay của chiếc F-101A, bao gồm giới hạn gia tốc G 6,33 (62 m/s²), nhưng thay thế radar và pháo bằng sáu máy ảnh trong mũi máy bay được thiết kế lại. Nó thật bất thường khi được trang bị cả hai kiểu tiếp nhiên liệu trên không kiểu "ống bay" và kiểu "vòi và phểu". Nó được đưa vào hoạt động từ tháng 5 năm 1957, thay thế chiếc RB-57 Canberra. Những chiếc RF-101A của Không quân Hoa Kỳ thuộc Phi đoàn Trinh sát Chiến thuật 363 đã thực hiện những phi vụ trinh sát bên trên lãnh thổ Cuba trong Sự kiện tên lửa Cuba vào tháng 10 năm 1962.[2] Vào tháng 10 năm 1959, tám chiếc RF-101A đã được chuyển cho Đài Loan, và đã được sử dụng trong những chuyến bay bên trên lãnh thổ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Có hai chiếc đã bị bắn rơi.
F-101B / CF-101B / EF-101B[sửa | sửa mã nguồn]
Vào cuối những năm 1940, Không quân đã bắt đầu một đề án nghiên cứu về một kiểu máy bay tiêm kích đánh chặn trong tương lai mà sau đó tiến triển thành gói thầu được biết dưới tên gọi Đề án máy bay tiêm kích đánh chặn 1954. Hợp đồng của gói thầu này đã lựa chọn kiểu máy bay F-102 Delta Dagger, nhưng đến năm 1952 điều hiển nhiên là không có phần nào trong đề án này ngoại trừ khung máy bay có thể kịp sẵn sàng vào năm 1954: động cơ, vũ khí và hệ thống kiểm soát hỏa lực đều còn phải mất rất lâu trước khi có thể đưa vào sử dụng. Một nỗ lực được bắt đầu thực hiện nhằm nhanh chóng sản xuất một máy bay tiêm kích siêu thanh trung gian nhằm thay thế nhiều kiểu máy bay tiêm kích đánh chặn dưới tốc độ âm thanh đang hoạt động, và khung của chiếc F-101 đã được lựa chọn làm điểm xuất phát.
Cho dù McDonnell đề nghị tên gọi F-109 cho chiếc máy bay mới (là kiểu phát triển mới hơn dựa trên căn bản của chiếc Voodoo), Không quân Mỹ chỉ gọi nó là F-101B. Chiếc Voodoo mới có buồng lái được cải tiến mang một đội bay gồm hai người, phần thân trước to và tròn hơn để mang một radar kiểm soát hỏa lực Hughes MG-13. Nó được trang bị bộ thu phát nối với hệ thống SAGE (Semi-Automatic Ground Environment, hệ thống môi trường mặt đất bán tự động), cho phép các kiểm soát viên trên mặt đất lái chiếc máy bay hướng đến mục tiêu bằng cách hiệu chỉnh hệ thống lái tự động của máy bay. Chiếc F-101B được trang bị động cơ P & W J57-P-55 mạnh mẽ hơn, khiến nó là phiên bản Voodoo duy nhất không sử dụng kiểu động cơ J57-P-13. Động cơ mới có bộ đốt sau dài hơn so với kiểu J57-P-13, và để tránh phải thiết kế lại toàn diện, bộ đốt sau kéo dài được đơn giản cho nhô ra khỏi thân một khoảng gần 2,4 m (8 ft). Động cơ mạnh mẽ hơn và các tinh chỉnh khí động học cho phép gia tăng tốc độ tối đa lên đến Mach 2,4.
Chiếc F-101B không được trang bị pháo; thay vào đó nó mang bốn tên lửa không-đối-không Falcon bố trí thành cặp trên một mâm xoay bên trong khoang vũ khí. Cấu hình ban đầu thường trang bị là hai tên lửa dẫn đường bằng radar GAR-1 (AIM-4A) và hai tên lửa tầm nhiệt GAR-2 (AIM-4D) với mỗi chiếc được mang trên một phía của mâm xoay. Sau khi hai tên lửa đầu tiên đã được phóng, cửa khoang sẽ lật ra để lộ diện cặp thứ hai. Trong thực tế, tên lửa kiểu này thường được bắn kết hợp một cặp tên lửa radar/hồng ngoại để tăng xác suất bắn trúng. Những kiểu sản xuất sau này được trang bị để mang hai tên lửa hạt nhân MB-1/AIR-2 Genie mạnh 1,7 kiloton thay cho hai tên lửa Falcon, và Kế hoạch "Kitty Car" nâng cấp đa số những chiếc F-101B trước đó lên tiêu chuẩn này bắt đầu từ năm 1961. Từ năm 1961 đến năm 1966, những chiếc F-101B được nâng cấp trong Kế hoạch "Bright Horizon" trang bị hệ thống quan sát và dẫn đường hồng ngoại FLIR (IRST) trước mũi thay cho vòi tiếp nhiên liệu trên không tiêu chuẩn.
Phiên bản F-101B được chế tạo với số lượng nhiều hơn phiên bản F-101A, với tổng cộng 479 chiếc được giao cho đến khi việc sản xuất kết thúc vào năm 1961. Đa số chúng được giao cho Bộ chỉ huy Phòng không (ADC) bắt đầu từ tháng 1 năm 1959. Khách hàng nước ngoài duy nhất sử dụng phiên bản F-101B là Canada dưới phiên bản có tên gọi CF-101 Voodoo. Chiếc F-101B được rút khỏi hoạt động thường trực của Bộ chỉ huy Phòng không từ năm 1969 đến năm 1972. Những chiếc máy bay còn lại được chuyển cho Không lực Vệ binh Quốc gia, nơi chúng phục vụ cho đến năm 1982.
TF-101B / F-101F / CF-101F[sửa | sửa mã nguồn]
Một số chiếc F-101B được chế tạo với bộ điều khiển kép dùng làm máy bay huấn luyện được đặt tên là TF-101B, nhưng sau đó được đổi tên thành F-101F. Có 79 chiếc F-101F được chế tạo mới và 152 chiếc máy bay có sẵn được cải biến trang bị bộ điều khiển kép. Có mười chiếc được cung cấp cho Canada dưới tên gọi CF-101F. Những chiếc này sau đó được thay thế bằng mười chiếc máy bay nâng cấp vào năm 1971.
RF-101B[sửa | sửa mã nguồn]
Vào đầu những năm 1970, một lô 22 chiếc CF-101B nguyên của Không quân Hoàng gia Canada được trả về cho Không quân Hoa Kỳ và được cải biến thành kiểu máy bay trinh sát RF-101B với radar và khoang vũ khí được thay thế bằng một gói gồm ba máy ảnh KS-87B và hai máy ảnh AXQ-2 TV. Nó được trang bị thêm một trạm tiếp nhận kiểu "cần bay" của hệ thống tiếp nhiên liệu trên không. Những máy bay này đã phục vụ trong Phi đội Trinh sát Chiến thuật 192 thuộc Không lực Vệ binh Quốc gia cho đến năm 1975. Việc sử dụng và bảo trì chúng khá tốn kém và chúng chỉ có thời gian phục vụ ngắn ngủi.
F-101C / RF-101H[sửa | sửa mã nguồn]
Chiếc máy bay tiêm kích-ném bom F-101A được đưa vào phục vụ cùng Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật cho dù có một số vấn đề. Một trong số đó là khung máy bay chỉ có thể chịu đựng được gia tốc tối đa khi cơ động là 6,33 G (62 m/s²) so với dự kiến 7,33 G (72 m/s²). Phiên bản cải tiến F-101C được giới thiệu vào năm 1957. Nó có cấu trúc khung nặng hơn 500 lb (227 kg) cho phép cơ động với gia tốc 7,33 G như dự kiến, cũng như thay đổi hệ thống nhiên liệu để gia tăng thời gian bay tối đa cùng bộ đốt sau. Không có khác biệt gì giữa hai phiên bản F-101A và F-101C ở bên ngoài ngoại trừ số hiệu. Đã có 47 chiếc được sản xuất.
Ban đầu phục vụ với Không đoàn Tiêm kích Chiến thuật 27 tại Căn cứ Không quân Bergstrom ở Texas, chiếc máy bay được chuyển cho Không đoàn Tiêm kích Chiến thuật 1 vào năm 1958 vốn có ba phi đội hoạt động tại hai căn cứ của Không quân Hoàng gia Anh ở Bentwaters và Woodbridge. Phi đội Tiêm kích Chiến thuật 78 đặt căn cứ tại Woodbridge, trong khi các phi đội 91 và 92 trú đóng tại Bentwaters. Phi đội 81 hoạt động như là lực lượng răn đe hạt nhân chiến lược, với tầm hoạt động xa của chiếc Voodoo có khả năng với đến tất cả những mục tiêu của những nước trong Khối Vác-xa-va, và những mục tiêu trong phạm vi 500 dặm trong lãnh thổ Liên Xô trong tầm ngắm.
Những máy bay thuộc cả phiên bản A và C được bố trí đến Phi đoàn Tiêm kích Chiến thuật 81, và được sử dụng thay thế lẫn nhau trong ba phi đội. Những chiếc F-101A/C hoạt động được nâng cấp trong phục vụ với các thiết bị Hệ thống ném bom cản góc thấp (LADD) và Hệ thống ném bom tầm thấp (LABS) nhằm cho vai trò chủ yếu mang vũ khí nguyên tử ở tầm rất thấp. Phi công được huấn luyện để thực hiện những phi vụ xâm nhập tốc độ cao tầm rất thấp vào lãnh thổ Xô Viết hay khối Đông Âu, với các mục tiêu chính là các sân bay. Cho dù không được đề cập đến như là phi vụ một chiều (không có đường về), đó là điều được mọi người liên quan giả định vì cơ hội dành cho phi công quay trở về sau khi ném bom hầu như không có.
Chiếc F-101C chưa từng tham gia chiến đấu và được thay thế vào năm 1966 bằng chiếc F-4C Phantom II. Có 32 máy bay sau đó được cải biến thành phiên bản trinh sát hình ảnh không vũ trang dưới tên gọi RF-101H. Chúng phục vụ cho các đơn vị thuộc Không lực Vệ binh Quốc gia cho đến năm 1972.
RF-101C[sửa | sửa mã nguồn]
Sử dụng khung máy bay F-101C được gia cố chắc chắn hơn, chiếc RF-101C đã bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 12 tháng 7 năm 1957 và được đưa vào hoạt động từ năm 1958. Giống như chiếc RF-101A, chiếc RF-101C cũng có sáu máy ảnh gắn ở vị trí của radar và pháo trong mũi được cải tiến. Không như chiếc RF-101A, chiếc RF-101C giữ lại khả năng mang một vũ khí nguyên tử dưới đế giữa thân. Có 166 chiếc phiên bản RF-101C được chế tạo, bao gồm 96 chiếc ban đầu được dự định chế tạo thành phiên bản F-101C tiêm kích-ném bom. Chương trình Toy Tiger năm 1964 trang bị cho một số chiếc RF-101C gói máy ảnh mới và một cụm giữa thân mang vỏ pháo sáng chụp ảnh. Một số còn được tiếp tục nâng cấp theo chương trình Mod 1181 để kiểm soát tự động các máy ảnh.
Chiếc RF-101C đã tham gia phục vụ trong Sự kiện tên lửa Cuba và đã được gửi sang Việt Nam vào năm 1961, trở thành máy bay phản lực đầu tiên của Không quân Hoa Kỳ phục vụ tại đây. RF-101C đã phục vụ rộng rãi trong Chiến tranh Việt Nam, và đã bị thiệt hại chiếc máy bay F-101 đầu tiên vào tháng11 năm 1964 do hỏa lực từ mặt đất. Từ năm 1965 cho đến tháng 11 năm 1970, vai trò của nó dần dần được thay thế bởi chiếc RF-4C Phantom II. Trong khoảng 35.000 phi vụ đã thực hiện, đã có 44 máy bay bị mất: 31 chiếc do hỏa lực pháo phòng không, năm chiếc do tên lửa SAM, một chiếc do phi trường bị tấn công, sáu chiếc do tai nạn khi hoạt động, và một chiếc bị máy bay tiêm kích MiG-21 bắn rơi vào tháng 9 năm 1967. Tốc độ của chiếc RF-101C làm cho nó hầu như không thể bị máy bay MiG đánh chặn. Vào tháng 4 năm 1967, một cụm phản công điện tử (ECM) ALQ-71 được trang bị nhằm giúp bảo vệ chống lại tên lửa SAM. Cho dù chiếc Voodoo lại có được khả năng hoạt động ở độ cao tầm trung, lực cản gia tăng đã làm giảm tốc độ của chiếc RF-101 đến mức nó trở nên mong manh trước các máy bay MiG và cần có máy bay tiêm kích theo hộ tống. Sau khi được rút khỏi Việt Nam, chiếc RF-101C tiếp tục phục vụ với các đơn vị Không quân Hoa Kỳ cho đến tận năm 1979. Trong phục vụ, chiếc RF-101C được mang biệt danh "Long Bird", và nó là kiểu Voodoo duy nhất tham gia chiến đấu.
Các phiên bản[sửa | sửa mã nguồn]
Nguồn: Baugher's F-101 Voodoo Aircraft
- F-101A
- Phiên bản sản xuất máy bay tiêm kích-ném bom. Có 77 chiếc được chế tạo.
- NF-101A
- Một chiếc F-101A được General Electric sử dụng để thử nghiệm động cơ General Electric J79.
- YRF-101A
- Hai chiếc F-101A được chế tạo như chiếc nguyên mẫu của.
- RF-101A
- Phiên bản trinh sát hình ảnh đầu tiên. Có 35 chiếc được chế tạo.
- F-101B
- Phiên bản máy bay tiêm kích đánh chặn hai chỗ ngồi. Có 479 chiếc được chế tạo.
- CF-101B
- Phiên bản F-101B chế tạo cho Không quân Hoàng gia Canada (RCAF). Có 112 chiếc được chế tạo.
- RF-101B
- 22 chiếc CF-101B cũ của Không quân Hoàng gia Canada được cải biến thành máy bay trinh sát.
- TF-101B
- Phiên bản F-101B huấn luyện có bộ điều khiển bay kép, được đặt lại tên là F-101F. Có 79 chiếc được chế tạo.
- EF-101B
- Một chiếc F-101B được cải biến để dùng làm mục tiêu radar và cho Canada thuê.
- NF-101B
- Chiếc nguyên mẫu F-101B dựa trên khung máy bay F-101A; chiếc nguyên mẫu thứ hai được chế tạo với kiểu mũi khác biệt.
- F-101C
- Phiên bản máy bay tiêm kích-ném bom cải tiến. Có 47 chiếc được chế tạo.
- RF-101C
- Phiên bản máy bay trinh sát hình ảnh dựa trên khung máy bay F-101C. Có 166 chiếc được chế tạo.
- F-101D
- Phiên bản được đề nghị trang bị động cơ General Electric J79, không được chế tạo.
- F-101E
- Một phiên bản được đề nghị khác trang bị động cơ J79, không được chế tạo.
- F-101F
- Phiên bản F-101B huấn luyện có bộ điều khiển bay kép. Có 79 chiếc TF-101B được đặt lại tên và 152 chiếc F-101B được cải biến.
- CF-101F
- 20 chiếc phiên bản huấn luyện TF-101B/F-101F có bộ điều khiển bay kép dành cho Không quân Hoàng gia Canada.
- TF-101F
- 24 chiếc phiên bản huấn luyện F-101B có bộ điều khiển bay kép, được đặt lại tên là F-101F (bao gồm trong tổng số phiên bản F).
- RF-101G
- 29 chiếc phiên bản F-101A được cải biến làm máy bay trinh sát cho Không lực Vệ binh Quốc gia.
- RF-101H
- 32 chiếc phiên bản F-101C được cải biến làm máy bay trinh sát.
Các nước sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Đặc điểm kỹ thuật (F-101B)[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo: The Great Book of Fighters[4]
Đặc điểm kỹ thuật (P-40E)[sửa | sửa mã nguồn]
Đặc tính chung[sửa | sửa mã nguồn]
- Đội bay: 02 người
- Chiều dài: 20,55 m (67 ft 5 in)
- Sải cánh: 12,09 m (39 ft 8 in)
- Chiều cao: 5,49 m (18 ft 0 in)
- Diện tích bề mặt cánh: 34,20 m² (368 ft²)
- Kiểu cánh: NACA 65A007 mod root, 65A006 mod tip
- Lực nâng của cánh: 607 kg/m² (124 lb/ft²)
- Trọng lượng không tải: 12.925 kg (28.495 lb)
- Trọng lượng có tải: 20.715 kg (45.665 lb)
- Trọng lượng cất cánh tối đa: 23.770 kg (52.400 lb)
- Trữ lượng nhiên liệu bên trong: 7.771 L (2.053 US gal); 11.178 L (2.953 US gal) với hai thùng nhiên liệu phụ bên ngoài.
- Động cơ: 2 x động cơ Pratt & Whitney J57-P-55 turbo phản lực có đốt sau, lực đẩy 11.990 lbf (53,3 kN), lực đẩy có đốt sau 16.900 lbf (75,2 kN) mỗi động cơ.
Đặc tính bay[sửa | sửa mã nguồn]
- Tốc độ lớn nhất: 1.825 km/h (Mach 1,72, 1.134 mph) ở 10.500 m (35.000 ft)
- Tầm bay tối đa: 2.450 km (1.320 nm, 1.520 mi)
- Trần bay: 17.800 m (58.400 ft)
- Tốc độ lên cao: 250 m/s (49.200 ft/min)
- Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,74
Vũ khí[sửa | sửa mã nguồn]
- 4 × tên lửa AIM-4 Falcon
- 2 × tên lửa nguyên tử AIR-2 Genie
Thiết bị điện tử[sửa | sửa mã nguồn]
- Hệ thống kiểm soát hỏa lực Hughes MG-13
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Knaack 1978
- ^ a ă Global's RF-101 History
- ^ Joe Baugher's F-101A Voodoo History
- ^ Green and Swanborough 2001
- Francillon, Réne J. "It's Witchcraft: McDonnell's F-101 Voodoo." Airpower: Vol. 10, no. 3. tháng 5 năm 1980.
- Green, William and Swanborough, Gordon. The Great Book of Fighters. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing, 2001. ISBN 0-7603-1194-3.
- Hobson, Chris. Vietnam Air Losses: United States Air Force, Navy and Marine Corps Fixed-Wing Aircraft Losses in Southeast Asia, 1961-73. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2002. ISBN 1-85780-115-6.
- Knaack, Marcelle Size. Encyclopedia of US Air Force Aircraft and Missile Systems: Volume 1 Post-World War II Fighters 1945-1973. Washington, DC: Office of Air Force History, 1978. ISBN 0-912799-59-5.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Baugher's F-101 Voodoo Aircraft
- USAF National Museum site: XF-88 page
- McDonnell F-101 "Voodoo" history & information
- F-101 Voodoo Survivors List of static displays, location, serial numbers, and links.

markdown:
# McDonnell F-101 Voodoo
|F-101 Voodoo|
|
|![]()
[Máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [McDonnell Aircraft](/w/index.php?title=McDonnell_Aircraft&action=edit&redlink=1) [29 tháng 9](/wiki/29_th%C3%A1ng_9)năm [1954](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1954) [tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957) [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) [Không lực vệ binh Quốc gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_v%E1%BB%87_binh_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) [Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-knaack-1)
1.754.066 Đô la Mỹ (F-101B)
[XF-88 Voodoo](/w/index.php?title=XF-88_Voodoo&action=edit&redlink=1)
Chiếc
** là một kiểu McDonnell F-101 Voodoo** [máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) [siêu thanh](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_si%C3%AAu_thanh)được sử dụng trong [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)và [Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1). Ban đầu được thiết kế như là một [máy bay tiêm kích hộ tống](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1)tầm xa (được biết đến như là *máy bay tiêm kích xâm nhập*) dành cho [Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1), chiếc Voodoo phục vụ trong nhiều vai trò khác, bao gồm [máy bay tiêm kích-ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADch), [máy bay tiêm kích đánh chặn](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n)hoạt động trong mọi thời tiết và [máy bay trinh sát hình ảnh](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_trinh_s%C3%A1t_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1). Kiểu máy bay Voodoo trinh sát hình ảnh là phương tiện được sử dụng trong [Sự kiện tên lửa Cuba](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba&action=edit&redlink=1)và được sử dụng rộng rãi trong [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), khởi đầu trong [Sự kiện Pueblo](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Pueblo&action=edit&redlink=1). [[2]](#cite_note-Global-2)
## Mục lục
[1 Thiết kế và phát triển](#Thi.E1.BA.BFt_k.E1.BA.BF_v.C3.A0_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n) [2 Lịch sử hoạt động](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng) [3 Các phiên bản](#C.C3.A1c_phi.C3.AAn_b.E1.BA.A3n) [4 Các nước sử dụng](#C.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_s.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng) [5 Đặc điểm kỹ thuật (F-101B)](#.C4.90.E1.BA.B7c_.C4.91i.E1.BB.83m_k.E1.BB.B9_thu.E1.BA.ADt_.28F-101B.29) [6 Đặc điểm kỹ thuật (P-40E)](#.C4.90.E1.BA.B7c_.C4.91i.E1.BB.83m_k.E1.BB.B9_thu.E1.BA.ADt_.28P-40E.29) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i) [9 Nội dung liên quan](#N.E1.BB.99i_dung_li.C3.AAn_quan)
## Thiết kế và phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=1)]
Những thiết kế ban đầu sau này sẽ trở thành chiếc Voodoo được khởi sự ngay sau khi kết thúc
[Thế Chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) nhằm đáp ứng một gói thầu cạnh tranh của [Không lực Lục quân Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) về chương trình Máy bay Tiêm kích Xâm nhập năm [1946](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1946) để làm một máy bay tiêm kích tầm xa tính năng cao để hộ tống máy bay ném bom, có chức năng giống như chiếc [P-51 Mustang](/wiki/North_American_P-51_Mustang) đang thực hiện lúc đó. Sau khi thắng được hợp đồng (AC-14582), [McDonnell](/w/index.php?title=McDonnell&action=edit&redlink=1) đã chế tạo hai chiếc nguyên mẫu đặt tên là [XF-88](/w/index.php?title=XF-88_Voodoo&action=edit&redlink=1). Chiếc nguyên mẫu đầu tiên (số hiệu 46-6525), trang bị hai động cơ phản lực Westinghouse XJ-34-WE-13, công suất 3000 mã lực (2240 kW) cất cánh lần đầu tiên tại [Muroc](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Edwards&action=edit&redlink=1) vào ngày [20 tháng 10](/wiki/20_th%C3%A1ng_10) năm [1948](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1948). Những thử nghiệm sơ khởi cho thấy chiếc máy bay đạt được tốc độ tối đa đáng thất vọng chỉ đặt được 1.030 km/h (640 mph) ở mặt nước biển. Sau khi được gắn thêm bộ đốt sau động cơ do McDonnell thiết kế, lực đẩy được gia tăng thêm 30% giúp cải thiện tính năng bay về tốc độ tối đa, tốc độ lên cao và rút ngắn quãng đường băng cất cánh.
Cho dù chiếc XF-88 đã chiến thắng trong cuộc bay loại cạnh tranh cùng các kiểu
[Lockheed XF-90](/wiki/Lockheed_XF-90) và [North American XF-93](/w/index.php?title=North_American_XF-93&action=edit&redlink=1), [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) (thành lập năm [1947](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1947)) đã đánh giá lại nhu cầu về một kiểu máy bay hộ tống ném bom và kết thúc chương trình Máy bay Tiêm kích Xâm nhập năm [1950](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1950). Tuy nhiên, việc phân tích những phi vụ trong [Chiến tranh Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), cho thấy những máy bay ném bom chiến lược hiện đại của Không quân Hoa Kỳ vẫn tỏ ra mong manh trước những máy bay tiêm kích đánh chặn. Năm [1951](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1951), Không quân Hoa Kỳ công bố một yêu cầu mới về một kiểu máy bay tiêm kích hộ tống cho mọi hãng sản xuất máy bay Mỹ chủ yếu. Thiết kế của McDonnell là một phiên bản XF-88 to và mạnh hơn, và chiến thắng gói thầu vào [tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1951](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1951). Chiếc **F-88** được đặt lại tên là **F-101 Voodoo** vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1951](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1951).
Chiếc máy bay có kích thước to hơn đáng kể, chứa một lượng nhiên liệu nhiều hơn gấp ba lần so với trước, và được thiết kế chung quanh kiểu động cơ
[J57](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_JT3C&action=edit&redlink=1) [turbo phản lực](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_turbo_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) to hơn, mạnh mẽ hơn. Kích thước to hơn của những động cơ J57 đòi hỏi phải cải tạo khoang động cơ cũng như các cửa hút gió để cho có thể hút một lượng khí nhiều hơn vào động cơ. Cửa hút gió mới cũng được thiết kế để có hiệu quả hơn ở tốc độ [Mach](/wiki/Mach) cao. Thiết kế được chấp nhận, và một đơn đặt hàng 39 chiếc F-101A được đưa ra vào [tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1953](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1953) mà không có chiếc nguyên mẫu nào được chế tạo.
Chiếc F-101A số hiệu 53-2418 là máy bay đầu tiên thuộc phiên bản A được giao đến
[Căn cứ Không quân Edwards](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Edwards&action=edit&redlink=1) vào [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [1954](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1954). Chuyến bay đầu tiên diễn ra vào ngày [29 tháng 9](/wiki/29_th%C3%A1ng_9) năm [1954](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1954), do phi công thử nghiệm của McDonnell là Robert C. Little điều khiển. Kết quả bay thử nghiệm đạt được tốc độ [Mach](/wiki/Mach) 0,9 ở độ cao 35.000 feet, và tốc độ tối đa đạt được là Mach 1,4 . Chiếc máy bay này hiện được trưng bày tại [3] [Bảo tàng Hàng không Pueblo Weisbrod](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Pueblo_Weisbrod&action=edit&redlink=1), [sân bay Pueblo Memorial](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Pueblo_Memorial&action=edit&redlink=1), [Pueblo, Colorado](/wiki/Pueblo,_Colorado).
Việc chấm dứt chiến sự tại Triều Tiên và việc phát triển kiểu
[máy bay ném bom chiến lược](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) [B-52](/wiki/Boeing_B-52_Stratofortress) đã phủ định nhu cầu cần có một kiểu [máy bay tiêm kích hộ tống](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) và [Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) đã rút lui khỏi chương trình. Chiếc máy bay được sử dụng chủ yếu như là [máy bay tiêm kích đánh chặn](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n) hai chỗ ngồi dùng trong phòng không (F-101B), [máy bay tiêm kích-ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADch) nguyên tử (F-101A/F-101C) và nền tảng [trinh sát hình ảnh](/w/index.php?title=Trinh_s%C3%A1t_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) (RF-101A/RF-101C) được sử dụng tại [Cuba](/wiki/Cuba) và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Chiếc Voodoo được thay thế trong vai trò máy bay tiêm kích-ném bom bởi chiếc
[McDonnell Douglas](/wiki/McDonnell_Douglas) [F-4 Phantom II](/wiki/McDonnell_Douglas_F-4_Phantom_II). Trong khi chiếc Voodoo có được một thành công vừa phải, nó có vai trò quan trọng hơn như là một bước tiến hoá đến kiểu Phantom II, một trong những thiết kế máy bay tiêm kích Phương Tây thành công nhất trong những năm [1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960). Chiếc Phantom II đã giữ lại thiết kế hai động cơ, đội bay hai người cho những nhiệm vụ đánh chặn, và một thiết kế đuôi bên trên và đàng sau những ống xả động cơ phản lực. Cả hai chiếc máy bay đều chịu ảnh hưởng của thiết kế chiếc [F-3 Demon](/wiki/McDonnell_F3H_Demon) thuộc cùng công ty, một máy bay tiêm kích đánh chặn hoạt động trên [tàu sân bay](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay) phục vụ trong những năm [1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950) và đầu những năm [1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960).
## Lịch sử hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=2)]
### F-101A / RF-101G[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=3)]
Dù cho không còn sự quan tâm của Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược, chiếc máy bay vẫn thu hút được sự quan tâm của
[Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Chi%E1%BA%BFn_thu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), và chiếc F-101 được cấu hình lại thành một kiểu [máy bay tiêm kích-ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADch), được dự định để mang một [vũ khí nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) duy nhất để sử dụng chống lại các mục tiêu trên chiến trường như các sân bay. Dưới sự hỗ trợ của Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật, việc thử nghiệm được tái tục bắt đầu vào đầu năm [1955](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1955). Một số vấn đề được nhận ra trong khi phát triển, và nhiều trong số đó được khắc phục. Chiếc máy bay có một xu hướng nguy hiểm sẽ bị [ngóc mũi](/w/index.php?title=Ng%C3%B3c_m%C5%A9i&action=edit&redlink=1) nặng ở [góc tấn](/wiki/G%C3%B3c_t%E1%BA%A5n) lớn mà chưa bao giờ được giải quyết triệt để. Có khoảng 2.300 cải tiến đã được đưa ra trong khoảng thời gian giữa những năm [1955](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1955) - [1956](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1956) trước khi việc sản xuất hằng loạt được bắt đầu vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1956](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1956).
Chiếc F-101A đầu tiên được giao vào
[tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957) đến Phi đoàn Tiêm kích Chiến lược 27, thay thế những chiếc [F-84F Thunderstreak](/w/index.php?title=F-84_Thunderstreak&action=edit&redlink=1). Chiếc F-101A, được trang bị hai động cơ [turbo phản lực](/w/index.php?title=Turbo_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) [P&W J57-P-13](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_JT3C&action=edit&redlink=1) cho phép có gia tốc và tốc độ lên cao tốt, dễ dàng vượt tốc độ âm thanh khi bay ngang, và đạt đến tốc độ tối đa [Mach](/wiki/Mach) 2,25. Trữ lượng nhiên liệu bên trong của chiếc F-101 lớn nên cho phép có tầm bay xa đến khoảng 3.000 dặm không nghỉ. Chiếc máy bay được trang bị một [radar](/wiki/Ra_%C4%91a) kiểm soát hỏa lực MA-7 sử dụng cho cả không-đối-không và không-đối-đất, được bổ sung bởi một [Hệ thống ném bom tầm thấp](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_n%C3%A9m_bom_t%E1%BA%A7m_th%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) (LABS) MA-2 để phóng [vũ khí nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n), và được thiết kế để mang một [bom nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) [Mk 28](/w/index.php?title=Mk_28&action=edit&redlink=1). Trong khi trên lý thuyết nó có thể mang bom thông thường hay rocket, chiếc Voodoo chưa bao giờ sử dụng vũ khí này trong hoạt động. Nó được trang bị bốn khẩu pháo [M39](/wiki/Messier_39) 20 mm, và một khẩu thường được tháo bỏ khi phục vụ để lấy chỗ cho một bộ cảm biến tín hiệu dẫn đường [TACAN](/w/index.php?title=TACAN&action=edit&redlink=1).
Chiếc F-101 đã đạt được một số kỷ lục về tốc độ, bao gồm: một chiếc
**JF-101A** đã lập kỷ lục tốc độ thế giới 1.942 km/h (1.207 dặm mỗi giờ) vào ngày [12 tháng 12](/wiki/12_th%C3%A1ng_12) năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957), phá kỷ lục cũ của [Fairey Delta 2](/w/index.php?title=Fairey_Delta_2&action=edit&redlink=1) trước đây, một chiếc **RF-101A** bay chuyến bay khứ hồi [Los Angeles](/wiki/Los_Angeles)- [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)-Los Angeles trong vòng 6 giờ 46 phút, và một chiếc **F-101A** bay từ [Carswell, Texas](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Carswell&action=edit&redlink=1) đến [Bermuda](/wiki/Bermuda) không tiếp thêm nhiên liệu.
Có tổng cộng 77 chiếc F-101A được chế tạo. Chúng được dần dần rút khỏi phục vụ bắt đầu từ năm
[1966](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1966). Hai mươi chín chiếc còn lại được cải biến thành tiêu chuẩn **RF-101G**, với mũi máy bay được cải tiến chứa các máy ảnh [trinh sát](/w/index.php?title=Trinh_s%C3%A1t_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) thay chỗ cho các khẩu súng máy và radar. Những chiếc này phục vụ cho [Không lực Vệ binh Quốc gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_V%E1%BB%87_binh_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) cho đến năm [1972](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1972).
### RF-101A[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=4)]
Vào
[tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [1953](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1953), Không quân Hoa Kỳ yêu cầu hai chiếc F-101A được chế tạo như là chiếc nguyên mẫu cho kiểu máy bay [trinh sát](/w/index.php?title=Trinh_s%C3%A1t_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) chiến thuật **YRF-101A**. Những chiếc này được tiếp nối bởi 35 chiếc **RF-101A** sản xuất hằng loạt. Chiếc RF-101A vẫn chia sẻ cùng kiểu khung máy bay của chiếc F-101A, bao gồm giới hạn gia tốc [ 6,33 (62 m/s²), nhưng thay thế radar và pháo bằng sáu máy ảnh trong mũi máy bay được thiết kế lại. Nó thật bất thường khi được trang bị cả hai kiểu G](/wiki/L%E1%BB%B1c_G) [tiếp nhiên liệu trên không](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFp_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)kiểu "ống bay" và kiểu "vòi và phểu". Nó được đưa vào hoạt động từ [tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957), thay thế chiếc [RB-57 Canberra](/wiki/B-57_Canberra). Những chiếc RF-101A của [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)thuộc Phi đoàn Trinh sát Chiến thuật 363 đã thực hiện những phi vụ trinh sát bên trên lãnh thổ [Cuba](/wiki/Cuba)trong [Sự kiện tên lửa Cuba](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba&action=edit&redlink=1)vào [tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di)năm [1962](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1962). Vào [[2]](#cite_note-Global-2) [tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di)năm [1959](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1959), tám chiếc RF-101A đã được chuyển cho [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), và đã được sử dụng trong những chuyến bay bên trên lãnh thổ nước [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Có hai chiếc đã bị bắn rơi.
### F-101B / CF-101B / EF-101B[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=5)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/CF-101B_CFB_Moose_Jaw_1982.JPG/220px-CF-101B_CFB_Moose_Jaw_1982.JPG)
[Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1)tại [Căn cứ Moose Jaw](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada_Moose_Jaw&action=edit&redlink=1)vào mùa Xuân năm 1982.
Vào cuối những năm
[1940](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1940), Không quân đã bắt đầu một đề án nghiên cứu về một kiểu [máy bay tiêm kích đánh chặn](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n) trong tương lai mà sau đó tiến triển thành gói thầu được biết dưới tên gọi [Đề án máy bay tiêm kích đánh chặn 1954](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81_%C3%A1n_m%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch_%C4%91%C3%A1nh_ch%E1%BA%B7n_1954&action=edit&redlink=1). Hợp đồng của gói thầu này đã lựa chọn kiểu máy bay [F-102 Delta Dagger](/wiki/Convair_F-102_Delta_Dagger), nhưng đến năm [1952](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1952) điều hiển nhiên là không có phần nào trong đề án này ngoại trừ khung máy bay có thể kịp sẵn sàng vào năm [1954](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1954): động cơ, vũ khí và hệ thống kiểm soát hỏa lực đều còn phải mất rất lâu trước khi có thể đưa vào sử dụng. Một nỗ lực được bắt đầu thực hiện nhằm nhanh chóng sản xuất một máy bay tiêm kích siêu thanh trung gian nhằm thay thế nhiều kiểu máy bay tiêm kích đánh chặn dưới tốc độ âm thanh đang hoạt động, và khung của chiếc F-101 đã được lựa chọn làm điểm xuất phát.
Cho dù McDonnell đề nghị tên gọi
**F-109** cho chiếc máy bay mới (là kiểu phát triển mới hơn dựa trên căn bản của chiếc Voodoo), Không quân Mỹ chỉ gọi nó là **F-101B**. Chiếc Voodoo mới có buồng lái được cải tiến mang một đội bay gồm hai người, phần thân trước to và tròn hơn để mang một [radar](/wiki/Ra_%C4%91a) kiểm soát hỏa lực [Hughes](/w/index.php?title=Hughes_Aircraft&action=edit&redlink=1) MG-13. Nó được trang bị bộ thu phát nối với hệ thống [SAGE](/w/index.php?title=SAGE&action=edit&redlink=1) (Semi-Automatic Ground Environment, hệ thống môi trường mặt đất bán tự động), cho phép các kiểm soát viên trên mặt đất lái chiếc máy bay hướng đến mục tiêu bằng cách hiệu chỉnh hệ thống lái tự động của máy bay. Chiếc F-101B được trang bị động cơ [P & W J57-P-55](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_JT3C&action=edit&redlink=1) mạnh mẽ hơn, khiến nó là phiên bản Voodoo duy nhất không sử dụng kiểu động cơ J57-P-13. Động cơ mới có bộ đốt sau dài hơn so với kiểu J57-P-13, và để tránh phải thiết kế lại toàn diện, bộ đốt sau kéo dài được đơn giản cho nhô ra khỏi thân một khoảng gần 2,4 m (8 ft). Động cơ mạnh mẽ hơn và các tinh chỉnh khí động học cho phép gia tăng tốc độ tối đa lên đến Mach 2,4.
Chiếc F-101B không được trang bị pháo; thay vào đó nó mang bốn
[tên lửa không-đối-không](/w/index.php?title=T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng-%C4%91%E1%BB%91i-kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Falcon](/wiki/AIM-4_Falcon) bố trí thành cặp trên một mâm xoay bên trong khoang vũ khí. Cấu hình ban đầu thường trang bị là hai tên lửa [dẫn đường bằng radar](/w/index.php?title=D%E1%BA%ABn_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BA%B1ng_radar_b%C3%A1n_ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) GAR-1 (AIM-4A) và hai tên lửa [tầm nhiệt](/w/index.php?title=D%E1%BA%ABn_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BA%B1ng_h%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) GAR-2 (AIM-4D) với mỗi chiếc được mang trên một phía của mâm xoay. Sau khi hai tên lửa đầu tiên đã được phóng, cửa khoang sẽ lật ra để lộ diện cặp thứ hai. Trong thực tế, tên lửa kiểu này thường được bắn kết hợp một cặp tên lửa radar/hồng ngoại để tăng xác suất bắn trúng. Những kiểu sản xuất sau này được trang bị để mang hai [tên lửa](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa) [hạt nhân](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) MB-1/ [AIR-2](/w/index.php?title=AIR-2&action=edit&redlink=1) Genie mạnh 1,7 kiloton thay cho hai tên lửa Falcon, và **Kế hoạch "Kitty Car"** nâng cấp đa số những chiếc F-101B trước đó lên tiêu chuẩn này bắt đầu từ năm [1961](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1961). Từ năm [1961](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1961) đến năm [1966](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1966), những chiếc F-101B được nâng cấp trong **Kế hoạch "Bright Horizon"** trang bị hệ thống quan sát và dẫn đường hồng ngoại [FLIR](/w/index.php?title=FLIR&action=edit&redlink=1) (IRST) trước mũi thay cho vòi [tiếp nhiên liệu trên không](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFp_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) tiêu chuẩn.
Phiên bản F-101B được chế tạo với số lượng nhiều hơn phiên bản F-101A, với tổng cộng 479 chiếc được giao cho đến khi việc sản xuất kết thúc vào năm
[1961](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1961). Đa số chúng được giao cho [Bộ chỉ huy Phòng không](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Ph%C3%B2ng_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) (ADC) bắt đầu từ [tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [1959](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1959). Khách hàng nước ngoài duy nhất sử dụng phiên bản F-101B là [Canada](/wiki/Canada) dưới phiên bản có tên gọi [CF-101 Voodoo](/w/index.php?title=CF-101_Voodoo&action=edit&redlink=1). Chiếc F-101B được rút khỏi hoạt động thường trực của Bộ chỉ huy Phòng không từ năm [1969](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1969) đến năm [1972](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1972). Những chiếc máy bay còn lại được chuyển cho [Không lực Vệ binh Quốc gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_V%E1%BB%87_binh_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1), nơi chúng phục vụ cho đến năm [1982](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1982).
### TF-101B / F-101F / CF-101F[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=6)]
Một số chiếc F-101B được chế tạo với bộ điều khiển kép dùng làm
[máy bay huấn luyện](/wiki/M%C3%A1y_bay_hu%E1%BA%A5n_luy%E1%BB%87n) được đặt tên là **TF-101B**, nhưng sau đó được đổi tên thành **F-101F**. Có 79 chiếc F-101F được chế tạo mới và 152 chiếc máy bay có sẵn được cải biến trang bị bộ điều khiển kép. Có mười chiếc được cung cấp cho Canada dưới tên gọi **CF-101F**. Những chiếc này sau đó được thay thế bằng mười chiếc máy bay nâng cấp vào năm [1971](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1971).
### RF-101B[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=7)]
Vào đầu những năm
[1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970), một lô 22 chiếc CF-101B nguyên của [Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1) được trả về cho [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) và được cải biến thành kiểu [máy bay trinh sát](/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_trinh_s%C3%A1t&action=edit&redlink=1) **RF-101B** với radar và khoang vũ khí được thay thế bằng một gói gồm ba máy ảnh KS-87B và hai máy ảnh AXQ-2 TV. Nó được trang bị thêm một trạm tiếp nhận kiểu "cần bay" của hệ thống [tiếp nhiên liệu trên không](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFp_nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_tr%C3%AAn_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1). Những máy bay này đã phục vụ trong Phi đội Trinh sát Chiến thuật 192 thuộc Không lực Vệ binh Quốc gia cho đến năm [1975](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1975). Việc sử dụng và bảo trì chúng khá tốn kém và chúng chỉ có thời gian phục vụ ngắn ngủi.
### F-101C / RF-101H[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=8)]
Chiếc máy bay tiêm kích-ném bom F-101A được đưa vào phục vụ cùng
[Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_ch%E1%BB%89_huy_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Chi%E1%BA%BFn_thu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) cho dù có một số vấn đề. Một trong số đó là khung máy bay chỉ có thể chịu đựng được gia tốc tối đa khi cơ động là 6,33 G (62 m/s²) so với dự kiến 7,33 G (72 m/s²). Phiên bản cải tiến **F-101C** được giới thiệu vào năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957). Nó có cấu trúc khung nặng hơn 500 lb (227 kg) cho phép cơ động với gia tốc 7,33 G như dự kiến, cũng như thay đổi hệ thống nhiên liệu để gia tăng thời gian bay tối đa cùng bộ [đốt sau](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91t_sau&action=edit&redlink=1). Không có khác biệt gì giữa hai phiên bản F-101A và F-101C ở bên ngoài ngoại trừ số hiệu. Đã có 47 chiếc được sản xuất.
Ban đầu phục vụ với
*Không đoàn Tiêm kích Chiến thuật 27* tại [Căn cứ Không quân Bergstrom](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Bergstrom&action=edit&redlink=1) ở [Texas](/wiki/Texas), chiếc máy bay được chuyển cho *Không đoàn Tiêm kích Chiến thuật 1* vào năm [1958](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1958) vốn có ba phi đội hoạt động tại hai căn cứ của [Không quân Hoàng gia Anh](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) ở [Bentwaters](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Bentwaters&action=edit&redlink=1) và [Woodbridge](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Woodbridge&action=edit&redlink=1). Phi đội Tiêm kích Chiến thuật 78 đặt căn cứ tại Woodbridge, trong khi các phi đội 91 và 92 trú đóng tại Bentwaters. Phi đội 81 hoạt động như là lực lượng răn đe hạt nhân chiến lược, với tầm hoạt động xa của chiếc Voodoo có khả năng với đến tất cả những mục tiêu của những nước trong [Khối Vác-xa-va](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa), và những mục tiêu trong phạm vi 500 dặm trong lãnh thổ Liên Xô trong tầm ngắm.
Những máy bay thuộc cả phiên bản A và C được bố trí đến
*Phi đoàn Tiêm kích Chiến thuật 81*, và được sử dụng thay thế lẫn nhau trong ba phi đội. Những chiếc F-101A/C hoạt động được nâng cấp trong phục vụ với các thiết bị [Hệ thống ném bom cản góc thấp](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_n%C3%A9m_bom_c%E1%BA%A3n_g%C3%B3c_th%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) (LADD) và [Hệ thống ném bom tầm thấp](/w/index.php?title=N%C3%A9m_bom_qu%C4%83ng&action=edit&redlink=1) (LABS) nhằm cho vai trò chủ yếu mang vũ khí nguyên tử ở tầm rất thấp. Phi công được huấn luyện để thực hiện những phi vụ xâm nhập tốc độ cao tầm rất thấp vào lãnh thổ Xô Viết hay khối Đông Âu, với các mục tiêu chính là các sân bay. Cho dù không được đề cập đến như là phi vụ một chiều (không có đường về), đó là điều được mọi người liên quan giả định vì cơ hội dành cho phi công quay trở về sau khi ném bom hầu như không có.
Chiếc F-101C chưa từng tham gia chiến đấu và được thay thế vào năm
[1966](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1966) bằng chiếc [F-4C Phantom II](/wiki/McDonnell_Douglas_F-4_Phantom_II). Có 32 máy bay sau đó được cải biến thành phiên bản [trinh sát hình ảnh](/w/index.php?title=Trinh_s%C3%A1t_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) không vũ trang dưới tên gọi **RF-101H**. Chúng phục vụ cho các đơn vị thuộc [Không lực Vệ binh Quốc gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_V%E1%BB%87_binh_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) cho đến năm [1972](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1972).
### RF-101C[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=9)]
Sử dụng khung máy bay F-101C được gia cố chắc chắn hơn, chiếc
**RF-101C** đã bay chuyến bay đầu tiên vào ngày [12 tháng 7](/wiki/12_th%C3%A1ng_7) năm [1957](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1957) và được đưa vào hoạt động từ năm [1958](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1958). Giống như chiếc RF-101A, chiếc RF-101C cũng có sáu máy ảnh gắn ở vị trí của radar và pháo trong mũi được cải tiến. Không như chiếc RF-101A, chiếc RF-101C giữ lại khả năng mang một [vũ khí nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) dưới đế giữa thân. Có 166 chiếc phiên bản RF-101C được chế tạo, bao gồm 96 chiếc ban đầu được dự định chế tạo thành phiên bản F-101C tiêm kích-ném bom. Chương trình **Toy Tiger** năm [1964](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1964) trang bị cho một số chiếc RF-101C gói máy ảnh mới và một cụm giữa thân mang vỏ pháo sáng chụp ảnh. Một số còn được tiếp tục nâng cấp theo chương trình **Mod 1181** để kiểm soát tự động các máy ảnh.
Chiếc RF-101C đã tham gia phục vụ trong
[Sự kiện tên lửa Cuba](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba&action=edit&redlink=1) và đã được gửi sang [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) vào năm [1961](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1961), trở thành máy bay phản lực đầu tiên của [Không quân Hoa Kỳ](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) phục vụ tại đây. RF-101C đã phục vụ rộng rãi trong [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), và đã bị thiệt hại chiếc máy bay F-101 đầu tiên vào [tháng11](/w/index.php?title=Th%C3%A1ng11&action=edit&redlink=1) năm [1964](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1964) do hỏa lực từ mặt đất. Từ năm [1965](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1965) cho đến [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1970](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1970), vai trò của nó dần dần được thay thế bởi chiếc [RF-4C Phantom II](/wiki/McDonnell_Douglas_F-4_Phantom_II). Trong khoảng 35.000 phi vụ đã thực hiện, đã có 44 máy bay bị mất: 31 chiếc do hỏa lực pháo phòng không, năm chiếc do [tên lửa SAM](/w/index.php?title=T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BB%91i-kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), một chiếc do phi trường bị tấn công, sáu chiếc do tai nạn khi hoạt động, và một chiếc bị máy bay tiêm kích [MiG-21](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-21) bắn rơi vào [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [1967](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1967). Tốc độ của chiếc RF-101C làm cho nó hầu như không thể bị máy bay MiG đánh chặn. Vào [tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [1967](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1967), một cụm [phản công điện tử](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_c%C3%B4ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) (ECM) ALQ-71 được trang bị nhằm giúp bảo vệ chống lại tên lửa SAM. Cho dù chiếc Voodoo lại có được khả năng hoạt động ở độ cao tầm trung, lực cản gia tăng đã làm giảm tốc độ của chiếc RF-101 đến mức nó trở nên mong manh trước các máy bay MiG và cần có máy bay tiêm kích theo hộ tống. Sau khi được rút khỏi Việt Nam, chiếc RF-101C tiếp tục phục vụ với các đơn vị Không quân Hoa Kỳ cho đến tận năm [1979](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1979). Trong phục vụ, chiếc RF-101C được mang biệt danh " **Long Bird**", và nó là kiểu Voodoo duy nhất tham gia chiến đấu.
## Các phiên bản[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=10)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/RF-101C_Voodoo.jpg/220px-RF-101C_Voodoo.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/RF-101C_Voodoo.jpg/220px-RF-101C_Voodoo.jpg)
[tên lửa đất-đối-không](/w/index.php?title=T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BB%91i-kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)SAM bắn rơi tại Bắc Việt Nam vào ngày [7 tháng 3](/wiki/7_th%C3%A1ng_3)năm [1966](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1966), làm phi công thiệt mạng.
Nguồn:
[Baugher's F-101 Voodoo Aircraft](http://home.att.net/~jbaugher1/f101.html)
- F-101A
- Phiên bản sản xuất máy bay tiêm kích-ném bom. Có 77 chiếc được chế tạo.
- NF-101A
- Một chiếc F-101A được
[General Electric](/wiki/General_Electric)sử dụng để thử nghiệm động cơ [General Electric J79](/w/index.php?title=General_Electric_J79&action=edit&redlink=1).
- YRF-101A
- Hai chiếc F-101A được chế tạo như chiếc nguyên mẫu của.
- RF-101A
- Phiên bản trinh sát hình ảnh đầu tiên. Có 35 chiếc được chế tạo.
- F-101B
- Phiên bản máy bay tiêm kích đánh chặn hai chỗ ngồi. Có 479 chiếc được chế tạo.
- CF-101B
- Phiên bản F-101B chế tạo cho
[Không quân Hoàng gia Canada](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Canada&action=edit&redlink=1)(RCAF). Có 112 chiếc được chế tạo.
- RF-101B
- 22 chiếc CF-101B cũ của Không quân Hoàng gia Canada được cải biến thành máy bay trinh sát.
- TF-101B
- Phiên bản F-101B huấn luyện có bộ điều khiển bay kép, được đặt lại tên là
**F-101F**. Có 79 chiếc được chế tạo.
- EF-101B
- Một chiếc F-101B được cải biến để dùng làm mục tiêu radar và cho Canada thuê.
- NF-101B
- Chiếc nguyên mẫu F-101B dựa trên khung máy bay F-101A; chiếc nguyên mẫu thứ hai được chế tạo với kiểu mũi khác biệt.
- F-101C
- Phiên bản máy bay tiêm kích-ném bom cải tiến. Có 47 chiếc được chế tạo.
- RF-101C
- Phiên bản máy bay trinh sát hình ảnh dựa trên khung máy bay F-101C. Có 166 chiếc được chế tạo.
- F-101D
- Phiên bản được đề nghị trang bị động cơ
[General Electric J79](/w/index.php?title=General_Electric_J79&action=edit&redlink=1), không được chế tạo.
- F-101E
- Một phiên bản được đề nghị khác trang bị động cơ J79, không được chế tạo.
- F-101F
- Phiên bản F-101B huấn luyện có bộ điều khiển bay kép. Có 79 chiếc TF-101B được đặt lại tên và 152 chiếc F-101B được cải biến.
- CF-101F
- 20 chiếc phiên bản huấn luyện TF-101B/F-101F có bộ điều khiển bay kép dành cho Không quân Hoàng gia Canada.
- TF-101F
- 24 chiếc phiên bản huấn luyện F-101B có bộ điều khiển bay kép, được đặt lại tên là F-101F (bao gồm trong tổng số phiên bản F).
- RF-101G
- 29 chiếc phiên bản F-101A được cải biến làm máy bay trinh sát cho Không lực Vệ binh Quốc gia.
- RF-101H
- 32 chiếc phiên bản F-101C được cải biến làm máy bay trinh sát.
## Các nước sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=11)]
## Đặc điểm kỹ thuật (F-101B)[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=12)]
Tham khảo: The Great Book of Fighters
[[4]](#cite_note-Green-4)
## Đặc điểm kỹ thuật (P-40E)[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=13)]
### Đặc tính chung[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=14)]
- Đội bay: 02 người
- Chiều dài: 20,55 m (67 ft 5 in)
[Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh): 12,09 m (39 ft 8 in)
- Chiều cao: 5,49 m (18 ft 0 in)
- Diện tích bề mặt cánh: 34,20 m² (368 ft²)
[Kiểu cánh](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83u_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1): [NACA 65A007 mod](/w/index.php?title=NACA_airfoil&action=edit&redlink=1)root, 65A006 mod tip [Lực nâng của cánh](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_n%C3%A2ng_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1): 607 kg/m² (124 lb/ft²)
- Trọng lượng không tải: 12.925 kg (28.495 lb)
- Trọng lượng có tải: 20.715 kg (45.665 lb)
[Trọng lượng cất cánh tối đa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1): 23.770 kg (52.400 lb)
- Trữ lượng nhiên liệu bên trong: 7.771 L (2.053 US gal); 11.178 L (2.953 US gal) với hai thùng nhiên liệu phụ bên ngoài.
- Động cơ: 2 x động cơ
[Pratt & Whitney J57-P-55](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_JT3C&action=edit&redlink=1) [turbo phản lực](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_turbo_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)có đốt sau, lực đẩy 11.990 lbf (53,3 kN), lực đẩy có đốt sau 16.900 lbf (75,2 kN) mỗi động cơ.
### Đặc tính bay[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=15)] [Tốc độ lớn nhất](/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1): 1.825 km/h ( [Mach](/wiki/Mach)1,72, 1.134 mph) ở 10.500 m (35.000 ft) [Tầm bay tối đa](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7m_bay_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1): 2.450 km (1.320 nm, 1.520 mi) [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1): 17.800 m (58.400 ft) [Tốc độ lên cao](/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1): 250 m/s (49.200 ft/min) [Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng](/w/index.php?title=T%E1%BB%89_l%E1%BB%87_l%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y/kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1): 0,74
### Vũ khí[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=16)]
- 4 × tên lửa
[AIM-4 Falcon](/wiki/AIM-4_Falcon)
- 2 × tên lửa nguyên tử
[AIR-2 Genie](/w/index.php?title=AIR-2_Genie&action=edit&redlink=1)
### Thiết bị điện tử[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=17)]
- Hệ thống kiểm soát hỏa lực Hughes MG-13
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=18)] **Knaack 1978** [^](#cite_ref-knaack_1-0)
- ^
**a** **ă** [Global's RF-101 History](http://www.globalsecurity.org/intell/systems/rf-101.htm) [^](#cite_ref-3) [Joe Baugher's F-101A Voodoo History](http://home.att.net/~jbaugher1/f101_1.html) **Green and Swanborough 2001** [^](#cite_ref-Green_4-0)
- Francillon, Réne J. "It's Witchcraft: McDonnell's F-101 Voodoo."
*Airpower: Vol. 10, no. 3*. tháng 5 năm 1980.
- Green, William and Swanborough, Gordon.
*The Great Book of Fighters*. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing, 2001. [ISBN 0-7603-1194-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0760311943).
- Hobson, Chris.
*Vietnam Air Losses: United States Air Force, Navy and Marine Corps Fixed-Wing Aircraft Losses in Southeast Asia, 1961-73*. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2002. [ISBN 1-85780-115-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1857801156).
- Knaack, Marcelle Size.
*Encyclopedia of US Air Force Aircraft and Missile Systems: Volume 1 Post-World War II Fighters 1945-1973*. Washington, DC: Office of Air Force History, 1978. [ISBN 0-912799-59-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0912799595).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=19)] [Baugher's F-101 Voodoo Aircraft](http://home.att.net/~jbaugher1/f101.html) [USAF National Museum site: XF-88 page](http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=2332) [McDonnell F-101 "Voodoo" history & information](http://www.fisrg.com/F101info.html) [F-101 Voodoo Survivors](http://www.aero-web.org/locator/manufact/mcdonnel/f-101.htm)List of static displays, location, serial numbers, and links.
## Nội dung liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=20)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
### Máy bay liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=21)]
### Máy bay tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=22)]
### Trình tự thiết kế[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=23)]
### Danh sách liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=McDonnell_F-101_Voodoo&action=edit§ion=24)]
|
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1066 miss, cp1055 miss


text:
Vụ Co Lớn
Trong vũ trụ học, Vụ Co Lớn (tiếng Anh: the Big Crunch) là một giả thuyết về sự quy tụ của vũ trụ trở lại một điểm sau khi nó ngừng nở ra sau Vụ Nổ Lớn.
Nếu lực hấp dẫn của tất cả vật chất trong vòng vũ trụ quan sát được đủ lớn, nó có thể làm chậm dần quá trình nở ra của vũ trụ, đến mức ngừng hẳn rồi sau đó bắt đầu co trở lại. Sau khoảng thời gian gần bằng thời gian giãn nở, vũ trụ co trở về một điểm kỳ dị, tương tự như một hố đen khổng lồ chứa tất cả mọi vật chất. Không thể nói gì được về chuyện gì sẽ xảy ra sau Vụ Co Lớn, vì thời gian ngừng tại điểm kỳ dị này.
Để xảy ra Vụ Co Lớn, mật độ vật chất trong vũ trụ phải đủ lớn để làm độ cong của không-thời gian là dương (tương tự như bề mặt của hình cầu). Nếu mật độ trung bình nhỏ hơn một giá trị, gọi là mật độ tới hạn, độ cong sẽ là âm (tương tự hình yên ngựa) và lực hấp dẫn tuy vẫn làm chậm quá trình giãn nở nhưng sẽ không bao giờ khiến quá trình này ngừng hẳn. Các trường hợp độ cong vũ trụ âm, dương hay bằng 0 tương ứng với 3 mô hình Friedmann. Các mô hình này giả thiết hằng số vũ trụ học bằng 0.
Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm (các quan sát về các siêu tân tinh được lấy làm ngọn nến mốc, hay nền vi sóng vũ trụ) cho thấy sự giãn nở của vũ trụ không bị chậm lại mà còn đang tăng tốc. Đa số các nhà thiên văn đã công nhận kết quả thực nghiệm về vũ trụ nở nhanh dần từ năm 2002.
Theo thuyết tương đối rộng, mô hình đơn giản nhất tương ứng với một vũ trụ đang nở nhanh dần là hằng số vũ trụ học dương, có thể được giải thích là chân không lượng tử đang sinh ra một lực đẩy chống lại lực hút hấp dẫn. Sự tăng tốc của quá trình giãn nở gây ra bởi năng lượng tối và hằng số vũ trụ học có thể biến đổi theo thời gian chứ không là một hằng số vật lý. Trên lý thuyết, điều này tương đương với việc hằng số vũ trụ học có thể sẽ không giữ giá trị như hiện nay nữa và trở thành âm một ngày nào đó, để sinh ra Vụ Co Lớn. Lý thuyết tương đối rộng vẫn cho phép xảy ra Vụ Co Lớn, nhưng thời gian diễn ra của một Vụ Co Lớn bị giới hạn.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Vụ Nổ Lớn
- Phương trình trường Einstein
- Kết cục nhiệt động lực của vũ trụ
- Kết cục của vũ trụ
- Lịch sử vũ trụ
- Suy sụp hấp dẫn
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Anh:
- "Cosmic doomsday delayed" (news@nature.com)
- "Current Observational Constraints on Cosmic Doomsday" (Wang, Kratochvil, Linde, and Shmakova)

markdown:
# Vụ Co Lớn
|Bài viết này
|cần thêm .
Trong
[vũ trụ học](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_h%E1%BB%8Dc), **Vụ Co Lớn** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *the Big Crunch*) là một [giả thuyết](/wiki/Gi%E1%BA%A3_thuy%E1%BA%BFt) về sự quy tụ của [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5) trở lại một điểm sau khi nó ngừng nở ra sau [Vụ Nổ Lớn](/wiki/V%E1%BB%A5_N%E1%BB%95_L%E1%BB%9Bn).
Nếu
[lực hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) của tất cả [vật chất](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t) trong vòng vũ trụ quan sát được đủ lớn, nó có thể làm chậm dần quá trình nở ra của vũ trụ, đến mức ngừng hẳn rồi sau đó bắt đầu co trở lại. Sau khoảng thời gian gần bằng thời gian giãn nở, vũ trụ co trở về một điểm kỳ dị, tương tự như một [hố đen](/wiki/L%E1%BB%97_%C4%91en) khổng lồ chứa tất cả mọi vật chất. Không thể nói gì được về chuyện gì sẽ xảy ra *sau* Vụ Co Lớn, vì thời gian ngừng tại điểm kỳ dị này.
Để xảy ra Vụ Co Lớn,
[mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99) vật chất trong vũ trụ phải đủ lớn để làm độ cong của [không-thời gian](/wiki/Kh%C3%B4ng-th%E1%BB%9Di_gian) là [dương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng) (tương tự như bề mặt của [hình cầu](/wiki/Qu%E1%BA%A3_c%E1%BA%A7u)). Nếu mật độ trung bình nhỏ hơn một giá trị, gọi là **, độ cong sẽ là âm (tương tự hình mật độ tới hạn** [yên ngựa](/w/index.php?title=Y%C3%AAn_ng%E1%BB%B1a&action=edit&redlink=1)) và lực hấp dẫn tuy vẫn làm chậm quá trình giãn nở nhưng sẽ không bao giờ khiến quá trình này ngừng hẳn. Các trường hợp độ cong vũ trụ âm, dương hay bằng 0 tương ứng với 3 [mô hình Friedmann](/w/index.php?title=Friedmann-Lema%C3%AEtre-Robertson-Walker&action=edit&redlink=1). Các mô hình này giả thiết [hằng số vũ trụ học](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)bằng 0.
Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm (các quan sát về các
[siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh) được lấy làm [ngọn nến mốc](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dn_n%E1%BA%BFn_m%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), hay [nền vi sóng vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_ph%C3%B4ng_vi_s%C3%B3ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)) cho thấy sự giãn nở của vũ trụ không bị chậm lại mà còn đang tăng tốc. Đa số các nhà thiên văn đã công nhận kết quả thực nghiệm về vũ trụ nở nhanh dần từ [năm](/wiki/N%C4%83m) 2002.
Theo
[thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng), mô hình đơn giản nhất tương ứng với một vũ trụ đang nở nhanh dần là [hằng số vũ trụ học](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) dương, có thể được giải thích là [chân không lượng tử](/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_kh%C3%B4ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) đang sinh ra một lực đẩy chống lại lực hút hấp dẫn. Sự tăng tốc của quá trình giãn nở gây ra bởi [năng lượng tối](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%91i) và hằng số vũ trụ học có thể biến đổi theo thời gian chứ không là một [hằng số vật lý](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD). Trên lý thuyết, điều này tương đương với việc hằng số vũ trụ học có thể sẽ không giữ giá trị như hiện nay nữa và trở thành âm một ngày nào đó, để sinh ra Vụ Co Lớn. [Lý thuyết tương đối rộng](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_r%E1%BB%99ng) vẫn cho phép xảy ra Vụ Co Lớn, nhưng thời gian diễn ra của một Vụ Co Lớn bị giới hạn.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&action=edit§ion=1)] [Vụ Nổ Lớn](/wiki/V%E1%BB%A5_N%E1%BB%95_L%E1%BB%9Bn) [Phương trình trường Einstein](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Einstein) [Kết cục nhiệt động lực của vũ trụ](/w/index.php?title=K%E1%BA%BFt_c%E1%BB%A5c_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_c%E1%BB%A7a_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) [Kết cục của vũ trụ](/wiki/S%E1%BB%91_ph%E1%BA%ADn_sau_c%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Lịch sử vũ trụ](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) [Suy sụp hấp dẫn](/wiki/Suy_s%E1%BB%A5p_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_Co_L%E1%BB%9Bn&action=edit§ion=3)]
Tiếng Anh:
["Cosmic doomsday delayed"](http://www.nature.com/news/2004/041101/full/041101-15.html)(news@nature.com) ["Current Observational Constraints on Cosmic Doomsday"](http://arXiv.org/abs/astro-ph/0409264)(Wang, Kratochvil, Linde, and Shmakova)

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1055 miss