text:
Địa vật lý
Địa vật lý là một ngành của khoa học Trái Đất nghiên cứu về các quá trình vật lý và tính chất vật lý của Trái Đất và môi trường không gian xung quanh của nó. Khảo sát địa vật lý nghiên cứu một loạt các hiện tượng tự nhiên, bao gồm cả hình dạng, sự vận động trong lòng Trái Đất, và các quá trình trong thạch quyển, thủy quyển và khí quyển.
Địa vật lý có hai phân ngành là Vật lý Địa cầu nghiên cứu cơ bản về Trái Đất và môi trường xung quanh, và Địa vật lý Thăm dò ứng dụng các phương pháp địa vật lý vào mục đích tìm kiếm thăm dò tài nguyên hay khảo sát môi trường ở vỏ ngoài Trái Đất.
Các phương pháp nghiên cứu của địa vật lý được ứng dụng vào nghiên cứu các thiên thể trong vũ trụ.
Mục lục
- 1 Tổng quan
- 2 Lịch sử
- 3 Các hiện tượng vật lý
- 4 Các khu vực của Trái Đất
- 5 Các phương pháp
- 6 Đối tượng nghiên cứu
- 7 Tham khảo
- 8 Xem thêm
- 9 Liên kết ngoài
Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]
Theo truyền thống, Địa vật lý đôi khi được coi là một nhánh độc lập của các ngành khoa học tự nhiên, khác biệt với địa chất và vật lý đơn thuần, mặc dù có sự nhấn mạnh đến tính liên ngành. Liên đoàn Quốc tế về Trắc địa và Địa vật lý (IUGG) đại diện cho địa vật lý trong Hội đồng Khoa học Quốc tế (International Council for Science, ICSU) ở mức độ tương tự như sinh học, hóa học, vật lý và toán học. Nhiều trường đại học có khoa Địa vật lý riêng biệt, và có một hệ thống độc lập của hiệp hội địa vật lý, các ấn phẩm, và các hội nghị.
Địa vật lý được áp dụng cho các nhu cầu xã hội, chẳng hạn như tìm tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường và giảm nhẹ thiên tai. Dữ liệu Khảo sát địa vật lý được sử dụng để phân tích tiềm năng chứa dầu khí, khoáng sản, tìm nước ngầm, tìm di vật khảo cổ học, tìm vật chưa nổ (UXO), xác định độ dày của băng hà và đất, và đánh giá các vị trí xây dựng để xử lý môi trường,...[1]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Địa vật lý được công nhận là một lĩnh vực khoa học riêng biệt từ thế kỷ 19, tuy vậy nguồn gốc của nó đã có từ thời cổ đại.
La bàn từ tính đầu tiên đã được chế từ đá nam châm (Lodestone), và sau đó la bàn từ tính đóng vai trò quan trọng trong hàng hải. Các dụng cụ quan sát địa chấn đầu tiên được chế từ năm 132 BC ở Trung Hoa.
Isaac Newton áp dụng lý thuyết tương tác hấp dẫn của ông để giải thích về cơ chế thủy triều. Sau đó các công cụ được phát triển để đo hình dạng, mật độ và trọng trường Trái Đất, cũng như các thành phần trong vòng tuần hoàn nước.
Trong thế kỷ 20, các phương pháp địa vật lý đã được phát triển cho thăm dò thạch quyển và thủy quyển Trái Đất. Địa vật lý cũng đóng một vai trò thiết yếu trong sự phát triển của lý thuyết kiến tạo mảng.
Các hiện tượng vật lý[sửa | sửa mã nguồn]
Địa vật lý đề cao tính liên ngành, đóng góp vào mọi lĩnh vực của vật lý và các khoa học Trái Đất. Để cung cấp một ý tưởng rõ ràng hơn về những gì cấu thành địa vật lý, phần này mô tả hiện tượng được nghiên cứu trong vật lý và cách chúng liên quan đến Trái Đất và môi trường xung quanh của nó.
Trọng lực[sửa | sửa mã nguồn]
Lực hấp dẫn làm cho tảng đá trên đè lên đá sâu hơn, làm cho mật độ của chúng tăng khi tăng chiều sâu.[2] Lực hấp dẫn cùng với lực ly tâm do sự tự xoay của Trái Đất, tạo ra trọng trường Trái Đất, tác động lên các vật thể. Mặt đẳng thế của trọng trường ứng với mực nước biển trung bình yên tĩnh, được gọi là Geoid và là một trong các định nghĩa về hình dạng của Trái Đất.
Các lực hấp dẫn của mặt trăng và mặt trời làm xuất hiện thủy triều.[3]
Các phép đo gia tốc trọng trường và thế hấp dẫn trên bề mặt Trái Đất để xác định dị thường trọng lực, là nội dung của thăm dò trọng lực, được sử dụng để tìm kiếm các mỏ khoáng sản[4], cũng như cung cấp thông tin về sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo.
Dòng nhiệt[sửa | sửa mã nguồn]
Trái Đất hình thành và nguội dần, dẫn đến xuất hiện lớp vỏ ngoài rắn, làm giảm bớt quá trình thoát nhiệt. Phần nhiệt lượng trong lòng Trái Đất làm cho vật chất ở một phần lõi là thể lỏng. Các dòng nhiệt dẫn đến những chuyển động ở lõi lỏng, tạo ra từ trường Trái Đất theo thuyết geodynamo, còn vận động đối lưu manti dẫn đến chuyển động của các mảng kiến tạo nêu trong thuyết kiến tạo mảng [5]. Các nguồn nhiệt chính gồm có nhiệt nguyên thủy và phân rã phóng xạ, và đóng góp nhỏ của chuyển đổi pha vật chất (như sự kết tinh).
Nhiệt chủ yếu được vận chuyển đến bề mặt bằng đối lưu nhiệt (Thermal convection). Tuy nhiên có hai lớp ranh giới nhiệt, là ranh giới lõi - quyển manti (core-mantle) hay Điểm gián đoạn Gutenberg, và thạch quyển (lithosphere), tại đó là dẫn nhiệt.[6] Một phần nhiệt được đưa lên từ đáy quyển manti bởi các chùm manti.
Các dòng nhiệt lên bề mặt của Trái Đất là khoảng 4,2 × 1013 W, và nó là một nguồn tiềm năng của năng lượng địa nhiệt.[7]
Chấn động[sửa | sửa mã nguồn]
Sóng địa chấn (Seismic wave) là rung động truyền qua lòng Trái Đất hoặc dọc theo bề mặt của nó. Toàn bộ Trái Đất cũng có thể dao động ở dạng gọi là chế độ bình thường (normal mode) hay dao động tự do của Trái Đất. Chuyển động mặt đất do sóng địa chấn hoặc chế độ bình thường được đo bằng địa chấn kế. Nếu các sóng đến từ một nguồn cục bộ như một trận động đất, vụ nổ, các phép đo tại nhiều địa điểm khác nhau cho phép xác định vị trí nguồn. Vị trí của trận động đất cung cấp thông tin về kiến tạo mảng và đối lưu manti.[8]
Quan sát các sóng địa chấn là nguồn thông tin về các khu vực mà sóng đi qua. Nếu mật độ hoặc thành phần đá thay đổi đột ngột thì xảy ra sóng phản xạ. Phản xạ có thể cung cấp thông tin về cấu trúc gần bề mặt. Những thay đổi trong hướng đi, gọi là khúc xạ, được sử dụng để suy ra các cấu trúc sâu của Trái Đất.[9]
Sử dụng sóng địa chấn với nguồn sóng tự nhiên hay nhân tạo để nghiên cứu cấu trúc thạch quyển và thủy quyển, là nội dung các phương pháp thăm dò địa chấn.
Động đất gây nguy hiểm cho con người. Hiểu được cơ chế của nó, tùy thuộc vào loại động đất (ví dụ, nội mảng kiến tạo hoặc tiêu điểm sâu), có thể dẫn đến các ước tính tốt hơn về nguy cơ động đất và cải tiến trong kỹ thuật công trình chịu động đất (Earthquake engineering).
Điện[sửa | sửa mã nguồn]
Hiện tượng điện được thấy đầu tiên là sét trong mưa giông. Trái Đất là thể rắn, khí quyển bao quanh bị bắn phá bởi các bức xạ vũ trụ nên có điện tích dương. Nó tạo ra một điện trường gần mặt đất, trung bình là 120 V/m, và dòng điện khoảng 1800 A chạy trong mạch toàn cầu. Các dòng này thể hiện bởi sét bên dưới những đám mây.[10]
Trong đất đá thì các quá trình điện hóa tạo ra điện thế thiên nhiên. Các cảm ứng điện từ trong thạch quyển và thủy quyển, gọi là dòng tellur, có nguồn gốc từ nhiễu động trong tầng điện ly, nhiễu từ trường, hoặc do chuyển động của các khối nước. Ngoài ra, nếu phát nguồn điện nhân tạo phát vào đất đá, thì tính chất điện khác nhau của các đất đá khác nhau sẽ cho ra phản ứng khác nhau. Nghiên cứu các quá trình này là cơ sở cho một loạt các phương pháp thăm dò điện, để nghiên cứu thạch quyển và thủy quyển với nhiều chủ đích.
Điện từ[sửa | sửa mã nguồn]
Sóng điện từ xảy ra trong tầng điện ly, từ quyển và ở lõi ngoài Trái Đất. Đồng ca bình minh (Dawn chorus) được cho là gây ra bởi các điện tử năng lượng cao bị mắc kẹt trong vành đai bức xạ Van Allen. Ngoài ra sét đánh trong khí quyển, các nguồn phát sóng tần thấp (300 Hz – 10 kHz) từ các lò plasma trong tầng điện ly, trong từ quyển,... tạo ra sóng điện từ kiểu “tiếng huýt gió”. Sóng điện từ cũng có thể được tạo ra bởi động đất (xem Seismo-electromagnetics).
Tại lõi ngoài Trái Đất, dòng điện trong sắt lỏng có độ dẫn điện tạo ra từ trường bằng cảm ứng điện từ theo thuyết geodynamo. Sóng Alfvén là sóng từ thủy động lực trong từ quyển hoặc lõi Trái Đất. Trong lõi, chúng có thể có hiệu ứng rất nhỏ để quan sát được trong từ trường Trái Đất, nhưng sóng chậm như sóng từ Rossby (Magnetic Rossby waves) có thể là một trong các nguồn gốc của sự biến đổi từ trường Trái Đất theo thời gian.[11]
Phương pháp điện từ được sử dụng trongkhảo sát địa vật lý bao gồm điện từ Tellur (Magnetotellurics) và điện từ miền thời gian (Transient Electromagnetics, TDEM).
Từ trường[sửa | sửa mã nguồn]
Từ trường Trái Đất đã được biết đến từ lâu, và đã được sử dụng để định hướng bằng la bàn. Ngày nay ta biết từ trường lái các hạt tích điện của gió mặt trời ra xa Trái Đất, bảo vệ sinh giới trên Trái Đất. Một phần nhỏ các hạt tích điện này xâm nhập được thượng tầng khí quyển và dẫn đến cực quang.
Từ trường Trái Đất được giải thích bằng thuyết geodynamo, coi rằng có nguồn gốc từ sự chuyển động của chất lỏng ở lõi ngoài Trái Đất.[11]
Từ trường Trái Đất có dạng như một lưỡng cực nghiêng, và nó thay đổi theo thời gian, gọi là biến thiên địa từ thế kỷ. Các cực địa từ nằm gần các cực địa lý, nhưng trong khoảng thời gian ngẫu nhiên, trung bình 440.000 đến một triệu năm hoặc lâu hơn, cực tính của Từ trường Trái Đất đảo ngược. Những nghiên cứu Cổ địa từ, tập hợp và phân tích trong Đảo cực địa từ (Geomagnetic Polarity Time Scale), xác định có 184 đảo cực trong 83 triệu năm qua.
Sự đảo cực quan sát rõ trong địa tầng gần đây nhất, xảy ra vào giữa kỷ Đệ tứ, 781000 năm trước, là Đảo ngược Brunhes-Matuyama (Brunhes–Matuyama reversal).[12] Sự đảo cực ngắn gần đây nhất là sự kiện Laschamp xảy ra 41.000 năm trước, trong thời kỳ băng hà cuối cùng, trong đó thời gian đảo cực dài cỡ 440 năm.[13]
Các nhà địa chất quan sát đảo cực địa từ ghi lại trong đá núi lửa thông qua hiện tượng từ hóa dư tự nhiên, và lập ra tương quan Địa tầng từ tính (Magnetostratigraphy). Các dấu vết của chúng thể hiện rõ ở sự song song tuyến tính của các sọc dị thường từ ở đáy đại dương. Những sọc này cung cấp thông tin định lượng về sự lan rộng đáy đại dương, một phần quan trọng của thuyết kiến tạo mảng. Chúng là cơ sở của Địa tầng từ tính, dựng tương quan giữa đảo cực địa từ với các môn địa tầng học khác để xây dựng thang thời gian địa chất.[14]
Từ hóa của các khoáng vật trong các loại đất đá được sử dụng để đo chuyển động của các lục địa. Nó cũng là cơ sở của thăm dò từ, thông qua đo đạc và xác định dị thường từ để giải đoán ra cấu trúc, thành phần, tính chất, trạng thái của đất đá trong thạch quyển, phục vụ nghiên cứu địa chất, môi trường và tìm kiếm khoáng sản.
Phóng xạ[sửa | sửa mã nguồn]
Phân rã phóng xạ cấp khoảng 80% của nội nhiệt Trái Đất, tạo năng lượng cho geodynamo và kiến tạo mảng. Các nguồn cấp nhiệt chính có các đồng vị Kali K40, Urani U238, U235 và Thori Th232.[15]
Nguyên tố phóng xạ được sử dụng trong định tuổi bằng đồng vị phóng xạ], là phương pháp chính để thiết lập khoảng thời gian tuyệt đối trong Địa thời học.[16]
Đo phóng xạ, gồm đo tổng và đo phổ tia gamma, đo hơi Radon, sẽ xác định phân bố của các đồng vị phóng xạ gần bề mặt Trái Đất, phục vụ cho lập bản đồ thạch học, tìm quặng phóng xạ, hay xác định ô nhiễm phóng xạ của môi trường tự nhiên.[17]
Thủy động lực học[sửa | sửa mã nguồn]
Chuyển động chất lỏng xảy ra trong từ quyển, khí quyển, đại dương, quyển manti và lõi Trái Đất. Ngay cả trong lớp phủ rắn mặc dù có một độ nhớt rất lớn, vẫn có sự chảy giống như một chất lỏng nếu xem xét trong khoảng thời gian dài (xem Địa động lực).
Địa vật lý Thủy động lực học là một công cụ chính trong vật lý hải dương học và khí tượng học. Sự quay của Trái Đất có ảnh hưởng sâu sắc đến thủy động lực học của Trái Đất, thường là do hiệu ứng Coriolis. Trong bầu không khí nó làm phát sinh chuỗi dòng xoáy quy mô lớn như sóng Rossby (Rossby waves) và xác định các mô hình lưu thông cơ bản của các cơn bão. Trong đại dương nó định hướng các lưu thông xoáy quy mô lớn như sóng Kelvin (Kelvin wave) và xoắn ốc Ekman (Ekman spirals) ở bề mặt đại dương.
Trong lõi Trái Đất, sự lưu thông xoáy của sắt nóng chảy được cấu trúc bởi các cột Taylor (Taylor column).[18]
Sóng và những hiện tượng khác trong từ quyển có thể được mô phỏng bằng Từ thủy động lực học.
Vật lý khoáng vật[sửa | sửa mã nguồn]
Các tính chất vật lý của khoáng vật được nghiên cứu để từ những nguồn thông tin địa chấn, các gradient địa nhiệt và các nguồn khác, suy ra các thành phần bên trong Trái Đất, cũng như những vận động có thể xảy ra. Chịu ảnh hưởng nhiệt độ và áp suất cao, các đặc tính khoáng vật thay đổi về pha vật chất, điểm nóng chảy, các đặc tính lưu biến, hoặc khả năng chảy, độ nhớt,... thay đổi. Nó tác động đến mức độ các mảng kiến tạo di chuyển.
Nước là một chất rất phức tạp và tính độc đáo của nó là rất cần thiết cho cuộc sống. Tính chất vật lý của nó hình thành thủy quyển và là phần thiết yếu của vòng tuần hoàn nước và khí hậu. Tính chất nhiệt động của nước quyết định sự bốc hơi và gây ra gradient nhiệt trong khí quyển. Các loại mưa liên quan đến một hỗn hợp phức tạp các quá trình như sự kết dính, siêu lạnh và quá bão hòa.[19] Một phần nước thấm xuống đất trở thành nước ngầm, và dòng chảy nước ngầm dẫn đến những hiện tượng như thấm lọc, tăng độ dẫn điện của nước, làm cho phương pháp địa vật lý điện và điện từ hữu ích cho việc theo dõi lưu lượng nước ngầm.
Trong đại dương thì độ mặn có ảnh hưởng tới tính chất vật lý của nước, và tới chuyển động của nó.
Nhiều giai đoạn của băng được hình thành ra quyển băng và có mặt các dạng như tảng băng, sông băng, biển băng, băng nước ngọt, tuyết và tầng đất đóng băng vĩnh cửu. Chúng là đối tượng nghiên cứu của Băng quyển học.
Các khu vực của Trái Đất[sửa | sửa mã nguồn]
Kích thước và hình dạng của Trái Đất[sửa | sửa mã nguồn]
Ở dạng khái quát cao nhất, thì coi Trái Đất có dạng hình cầu.
Sự quay quanh trục dẫn đến lực ly tâm, làm nó phình ra về phía xích đạo. Vì vậy nó được khái quát có hình dạng của một ellipsoid có bề mặt là xấp xỉ của Geoid trên đại dương. Nó được gọi là Ellipsoid quy chiếu (Reference ellipsoid), là nền tảng trong môn Trắc địa để lập ra Hệ tọa độ địa lý gồm vĩ độ (latitude), kinh độ (longitude), cao độ (elevation), lập ra khung chiếu (Projection) cho thành lập Bản đồ địa hình (Topographic Map) trên Trái Đất. Tuy nhiên vì cách xấp xỉ với Geoid và chọn điểm mốc kinh tuyến gốc khác nhau, nên hiện có nhiều Hệ tọa độ địa lý.
Trong số đó hệ WGS84 (World Geodetic System 1984) có xuất phát từ Mỹ, đang là cơ sở của Hệ thống định vị toàn cầu GPS, được dùng phổ biến nhất. Hệ WGS84 sử dụng mô hình geoid EGM96 (Earth Gravitational Model 1996) hiệu đính năm 2004, với bán kính tại xích đạo a = 6378137 m và tại địa cực b = 6356752.3142 m, độ dẹt f = 1/298.257223563.[20]
Các chi tiết hình dạng Trái Đất thì bị ảnh hưởng bởi sự phân bố của các lục địa và bồn đại dương, và trong chừng mực nào bởi sự di động của các mảng kiến tạo.[21]
Hình dạng Trái Đất đầy đủ nhất, là bề mặt vật lý gồm đất liền và vùng nước, tức địa hình với độ cao so với bề mặt của ellipsoid quy chiếu, và biểu diễn trên Bản đồ địa hình. Trên bản đồ các vùng nước được biều diễn bằng mực nước trung bình, ví dụ mặt Biển Chết là -429 m, mặt hồ Ba Bể ở Việt Nam là +145 m, tuy nhiên các vùng phủ băng vĩnh cửu thường bị bỏ trống.
Cấu trúc bên trong[sửa | sửa mã nguồn]
Các bằng chứng địa chấn học, dòng nhiệt bề mặt, và vật lý khoáng vật được kết hợp với khối lượng và lực quán tính của Trái Đất để suy ra các mô hình bên trong Trái Đất - thành phần, mật độ, nhiệt độ, áp suất của nó.
Ví dụ, về trung bình của Trái Đất có khối lượng riêng (5,515) cao hơn rất nhiều so với các loại đá trên bề mặt (2,7-3,3). Nó cho thấy rằng các vật chất ở sâu hơn là dày đặc hơn. Mô men quán tính của Trái Đất thấp, 0.33 MR2, so với một khối tương đương có mật độ không đổi là 0,4 MR2. Đương nhiên có sự gia tăng mật độ nén dưới áp suất rất lớn trong lòng đất, tuy nhiên các ảnh hưởng của áp suất có thể được tính toán bằng cách sử dụng phương trình Adams-Williamson (Adams–Williamson equation). Kết luận là chỉ riêng áp suất không thể giải thích cho sự gia tăng mật độ. Thay vào đó, chúng ta biết rằng lõi của Trái Đất bao gồm hợp kim của sắt và các chất khác.[2]
Việc tái hiện các sóng địa chấn ở bên trong Trái Đất cho thấy không có sóng ngang S truyền qua lõi ngoài. Vì chất lỏng không truyền sóng ngang, nên lõi ngoài là dạng lỏng, và chuyển động của chất lỏng có độ dẫn điện này tạo ra từ trường Trái Đất theo thuyết geodynamo. Tuy nhiên lõi trong là rắn do áp suất rất lớn.
Tái hiện phản xạ địa chấn ở phần sâu bên trong cho thấy một số gián đoạn lớn trong tốc độ truyền sóng địa chấn, phân chia ranh giới các vùng chính của Trái Đất: lõi trong, lớp lõi ngoài, quyển manti (Mantle), thạch quyển và lớp vỏ (Crust).
Quyển manti được chia thành các manti trên, vùng chuyển tiếp, manti dưới và lớp D". Giữa quyển manti trên và lớp vỏ ngoài cùng là Bề mặt Mohorovičić (Mohorovičić discontinuity).
Từ quyển[sửa | sửa mã nguồn]
Khi từ trường của hành tinh đủ mạnh, nó tương tác với gió mặt trời tạo thành một Từ quyển.[22] Đo trên phi thuyền không gian đã vẽ được kích cỡ của từ trường Trái Đất. Nó kéo dài về phía Mặt trời khoảng 10 lần bán kính Trái Đất.
Luồng hạt mang điện tích do mặt trời phóng ra, gọi là gió mặt trời, tương tác vói từ trường Trái Đất, dẫn đến đuôi từ quyển kéo dài hàng trăm lần bán kính Trái Đất về hướng đối diện. Từ quyển và khí quyển chặn các hạt này, bảo vệ sự sống trên Trái Đất.
Bên trong từ quyển, có những vùng tương đối dày đặc của các hạt gió mặt trời được gọi là vành đai bức xạ Van Allen.[23]
Các phương pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Trắc địa[sửa | sửa mã nguồn]
Tàu thăm dò không gian[sửa | sửa mã nguồn]
Thăm dò trong không gian cho phép quan sát ở các vùng phổ khác nhau của sóng điện từ và ánh sáng kể cả vùng không nhìn thấy, cũng như sự thay đổi trọng trường và từ trường.
Đo sự thay đổi trọng trường và từ trường bằng tàu vũ trụ trên quỹ đạo cho phép xác định các chi tiết tinh tế của trường ở hành tinh được quan sát. Ví dụ, trong năm 1970, các nhiễu động trọng trường trên biển của Mặt trăng (Lunar maria) đã được đo lường thông qua tàu vũ trụ mặt trăng, dẫn đến việc phát hiện sự tập trung mật độ (mascons), bên dưới các bồn trũng Imbrium, Crisium, Nectaris và Humorum.[24]
Đối tượng nghiên cứu[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ International Union of Geodesy and Geophysics (IUGG). Retrieved 4 Mar 2015.
- ^ a ă Poirier J.-P., 2000. Introduction to the Physics of the Earth's Interior. Cambridge Topics in Mineral Physics & Chemistry. Cambridge University Press. ISBN 0-521-66313-X.
- ^ Ross D.A., 1995. Introduction to Oceanography. HarperCollins. ISBN 0-13-491408-2.
- ^ Telford W. M., Geldart L. P., Sheriff R. E., 1990. Applied geophysics. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33938-4.
- ^ Davies G. F., 2001. Dynamic Earth: Plates, Plumes and Mantle Convection. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59067-1.
- ^ Fowler C.M.R., 2005. The Solid Earth: An Introduction to Global Geophysics (2 ed.). Cambridge University Press. ISBN 0-521-89307-0.
- ^ Pollack H. N., Hurter S. J., Johnson J. R., 1993. Heat flow from the Earth's interior: Analysis of the global data set. Reviews of Geophysics 31 (3), p. 267–280.
- ^ Shearer P. M., 2000. Introduction to seismology (2nd ed.). Cambridge, Cambridge University Press. ISBN 9780521708425.
- ^ Stein S., Wysession M., 2003. An introduction to seismology, earthquakes, and earth structure. Wiley-Blackwell. ISBN 0-86542-078-5.
- ^ Harrison R. G., Carslaw K. S., 2003. Ion-aerosol-cloud processes in the lower atmosphere. Reviews of Geophysics 41 (3), p. 1012.
- ^ a ă Merrill R. T., McElhinny M. W., McFadden P. L., 1998. The Magnetic Field of the Earth: Paleomagnetism, the Core, and the Deep Mantle. International Geophysics Series 63. Academic Press. ISBN 978-0124912458.
- ^ McElhinny M. W., McFadden P. L., 2000. Paleomagnetism: Continents and Oceans. Academic Press. ISBN 0-12-483355-1.
- ^ Bonhommet N., Zähringer J., 1969. Paleomagnetism and potassium argon age determinations of the Laschamp geomagnetic polarity event. Earth and Planetary Science Letters 6, p. 43–46. doi:10.1016/0012-821x(69)90159-9.
- ^ Opdyke N. D., Channell J. T., 1996. Magnetic Stratigraphy. Academic Press. ISBN 0-12-527470-X.
- ^ Sanders R., 2003. Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core. UC Berkeley News. Truy cập 3 Mar 2015.
- ^ Renne P.R., Ludwig K.R., Karner D.B., 2000. Progress and challenges in geochronology. Science Progress 83: 107–121. PMID 10800377.
- ^ Radiometrics. Geoscience Australia. Commonwealth of Australia. Truy cập 3 Mar 2015.
- ^ Pedlosky J., 1987. Geophysical Fluid Dynamics (Second ed.). Springer-Verlag. ISBN 0-387-96387-1.
- ^ Sirvatka P., 2003. Cloud Physics: Collision/Coalescence; The Bergeron Process. College of DuPage. Truy cập Aug 2011.
- ^ National Imagery and Mapping Agency Technical Report TR 8350.2 Third Edition, Amendment 1, 1 Jan 2000, Department of Defense World Geodetic System 1984.
- ^ Lowrie W., 2004. Fundamentals of Geophysics. Cambridge University Press. ISBN 0-521-46164-2.
- ^ NASA-Magnetosphere
- ^ Kivelson M. G., Russell C. T., 1995. Introduction to Space Physics. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-45714-9.
- ^ Muller P., Sjogren W., 1968. Mascons: lunar mass concentrations. Science 161 (3842): 680–684.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Khảo sát địa vật lý
- Địa vật lý thăm dò
- Liên đoàn Quốc tế về Trắc địa và Địa vật lý (IUGG)
- Geodynamo (Dynamo theory)
- Bồn đại dương (Oceanic basin)
- Earth ellipsoid

markdown:
# Địa vật lý
**Địa vật lý** là một ngành của * nghiên cứu về các quá trình vật lý và khoa học Trái Đất* [tính chất vật lý](/wiki/T%C3%ADnh_ch%E1%BA%A5t_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)và môi trường không gian xung quanh của nó. **nghiên cứu một loạt các hiện tượng tự nhiên, bao gồm cả hình dạng, sự vận động trong lòng** [Khảo sát địa vật lý](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%91%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), và các quá trình trong [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n), [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n)và [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n).
Địa vật lý có hai phân ngành là
** nghiên cứu cơ bản về Vật lý Địa cầu** [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)và môi trường xung quanh, và **ứng dụng các phương pháp địa vật lý vào mục đích tìm kiếm thăm dò** [Địa vật lý Thăm dò](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_Th%C4%83m_d%C3%B2) [tài nguyên](/wiki/T%C3%A0i_nguy%C3%AAn_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)hay khảo sát [môi trường](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn)ở [vỏ ngoài](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t).
Các phương pháp nghiên cứu của địa vật lý được ứng dụng vào nghiên cứu các
* trong vũ trụ. thiên thể*
## Mục lục
[1 Tổng quan](#T.E1.BB.95ng_quan) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Các hiện tượng vật lý](#C.C3.A1c_hi.E1.BB.87n_t.C6.B0.E1.BB.A3ng_v.E1.BA.ADt_l.C3.BD) [4 Các khu vực của Trái Đất](#C.C3.A1c_khu_v.E1.BB.B1c_c.E1.BB.A7a_Tr.C3.A1i_.C4.90.E1.BA.A5t) [5 Các phương pháp](#C.C3.A1c_ph.C6.B0.C6.A1ng_ph.C3.A1p) [6 Đối tượng nghiên cứu](#.C4.90.E1.BB.91i_t.C6.B0.E1.BB.A3ng_nghi.C3.AAn_c.E1.BB.A9u) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=1)]
Theo truyền thống,
**Địa vật lý** đôi khi được coi là một nhánh độc lập của các ngành [khoa học tự nhiên](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn), khác biệt với [địa chất](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t) và [vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD) đơn thuần, mặc dù có sự nhấn mạnh đến tính liên ngành. * (IUGG) đại diện cho địa vật lý trong Liên đoàn Quốc tế về Trắc địa và Địa vật lý* *(International Council for Science, ICSU) ở mức độ tương tự như* [Hội đồng Khoa học Quốc tế](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [sinh học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc), [hóa học](/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc), [vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD)và [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc). Nhiều trường đại học có *khoa Địa vật lý*riêng biệt, và có một hệ thống độc lập của hiệp hội địa vật lý, các ấn phẩm, và các hội nghị.
Địa vật lý được áp dụng cho các nhu cầu xã hội, chẳng hạn như tìm tài nguyên
[khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n), [bảo vệ môi trường](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) và giảm nhẹ thiên tai. Dữ liệu * được sử dụng để phân tích tiềm năng chứa Khảo sát địa vật lý* [dầu khí](/wiki/D%E1%BA%A7u_kh%C3%AD), [khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n), tìm [nước ngầm](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ng%E1%BA%A7m), tìm di vật [khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc), tìm [vật chưa nổ](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%C6%B0a_n%E1%BB%95)(UXO), xác định độ dày của [băng hà](/wiki/B%C4%83ng_h%C3%A0)và đất, và đánh giá các vị trí xây dựng để xử lý môi trường,... [[1]](#cite_note-1)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=2)]
Địa vật lý được công nhận là một lĩnh vực khoa học riêng biệt từ thế kỷ 19, tuy vậy nguồn gốc của nó đã có từ thời cổ đại.
[La bàn](/wiki/La_b%C3%A0n) từ tính đầu tiên đã được chế từ đá [nam châm](/wiki/Nam_ch%C3%A2m) (Lodestone), và sau đó [la bàn](/wiki/La_b%C3%A0n) từ tính đóng vai trò quan trọng trong hàng hải. Các dụng cụ quan sát [địa chấn](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) đầu tiên được chế từ năm 132 BC ở Trung Hoa. [Isaac Newton](/wiki/Isaac_Newton) áp dụng lý thuyết [tương tác hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) của ông để giải thích về cơ chế [thủy triều](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u). Sau đó các công cụ được phát triển để đo hình dạng, [mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) và [trọng trường Trái Đất](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), cũng như các thành phần trong [vòng tuần hoàn nước](/wiki/V%C3%B2ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n_n%C6%B0%E1%BB%9Bc).
Trong thế kỷ 20, các
[phương pháp địa vật lý](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%91%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) đã được phát triển cho thăm dò [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) và [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Địa vật lý cũng đóng một vai trò thiết yếu trong sự phát triển của lý thuyết [kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng).
## Các hiện tượng vật lý[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=3)]
Địa vật lý đề cao tính liên ngành, đóng góp vào mọi lĩnh vực của
[vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD) và các *. Để cung cấp một ý tưởng rõ ràng hơn về những gì cấu thành địa vật lý, phần này mô tả hiện tượng được nghiên cứu trong khoa học Trái Đất* [vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD)và cách chúng liên quan đến [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)và môi trường xung quanh của nó.
### Trọng lực[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=4)]
Lực hấp dẫn làm cho tảng đá trên đè lên đá sâu hơn, làm cho
[mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) của chúng tăng khi tăng chiều sâu. Lực hấp dẫn cùng với lực ly tâm do sự tự xoay của Trái Đất, tạo ra [2] [trọng trường Trái Đất](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), tác động lên các vật thể. [Mặt đẳng thế](/wiki/M%E1%BA%B7t_%C4%91%E1%BA%B3ng_th%E1%BA%BF)của [trọng trường](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)ứng với [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n)trung bình yên tĩnh, được gọi là *và là một trong các định nghĩa về hình dạng của* [Geoid](/wiki/Geoid) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t).
Các lực hấp dẫn của
[mặt trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) và [mặt trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) làm xuất hiện [thủy triều](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u). [[3]](#cite_note-3)
Các phép đo
[gia tốc trọng trường](/wiki/Gia_t%E1%BB%91c_tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và thế hấp dẫn trên bề mặt [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) để xác định [dị thường trọng lực](/wiki/D%E1%BB%8B_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_tr%E1%BB%8Dng_l%E1%BB%B1c), là nội dung của [thăm dò trọng lực](/wiki/Th%C4%83m_d%C3%B2_tr%E1%BB%8Dng_l%E1%BB%B1c), được sử dụng để tìm kiếm các mỏ [khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n) , cũng như cung cấp thông tin về sự dịch chuyển của các [4] [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o).
### Dòng nhiệt[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=5)]
Trái Đất hình thành và nguội dần, dẫn đến xuất hiện lớp vỏ ngoài rắn, làm giảm bớt quá trình thoát nhiệt. Phần nhiệt lượng trong lòng Trái Đất làm cho vật chất ở một phần lõi là thể lỏng. Các dòng nhiệt dẫn đến những chuyển động ở lõi lỏng, tạo ra
[từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) theo thuyết *, còn vận động geodynamo* [đối lưu manti](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u_manti)dẫn đến chuyển động của các [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o)nêu trong thuyết [kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng) . Các nguồn nhiệt chính gồm có nhiệt nguyên thủy và [[5]](#cite_note-5) [phân rã phóng xạ](/wiki/Ph%C3%A2n_r%C3%A3_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1), và đóng góp nhỏ của chuyển đổi [pha vật chất](/wiki/Pha_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t)(như sự kết tinh).
Nhiệt chủ yếu được vận chuyển đến bề mặt bằng
[đối lưu nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u) (Thermal convection). Tuy nhiên có hai lớp ranh giới nhiệt, là ranh giới *lõi - quyển manti* (core-mantle) hay *, và Điểm gián đoạn Gutenberg* [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n)(lithosphere), tại đó là [dẫn nhiệt](/wiki/D%E1%BA%ABn_nhi%E1%BB%87t). Một phần nhiệt được đưa lên từ đáy [[6]](#cite_note-6) [quyển manti](/wiki/Quy%E1%BB%83n_manti)bởi các *.* [chùm manti](/wiki/Ch%C3%B9m_manti)
Các dòng nhiệt lên bề mặt của
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) là khoảng 4,2 × 10 13 W, và nó là một nguồn tiềm năng của [năng lượng địa nhiệt](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_nhi%E1%BB%87t). [[7]](#cite_note-7)
### Chấn động[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=6)] [Sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) (Seismic wave) là rung động truyền qua lòng [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) hoặc dọc theo bề mặt của nó. Toàn bộ [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) cũng có thể dao động ở dạng gọi là *chế độ bình thường* (normal mode) hay *dao động tự do* của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Chuyển động mặt đất do [sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) hoặc chế độ bình thường được đo bằng [địa chấn kế](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n_k%E1%BA%BF). Nếu các sóng đến từ một nguồn cục bộ như một [trận động đất](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t), [vụ nổ](/wiki/V%E1%BB%A5_n%E1%BB%95), các phép đo tại nhiều địa điểm khác nhau cho phép xác định vị trí nguồn. Vị trí của [trận động đất](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) cung cấp thông tin về [kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng) và [đối lưu manti](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u_manti). [[8]](#cite_note-8)
Quan sát các
[sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) là nguồn thông tin về các khu vực mà sóng đi qua. Nếu [mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) hoặc thành phần đá thay đổi đột ngột thì xảy ra sóng [phản xạ](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1). Phản xạ có thể cung cấp thông tin về cấu trúc gần bề mặt. Những thay đổi trong hướng đi, gọi là [khúc xạ](/wiki/Kh%C3%BAc_x%E1%BA%A1), được sử dụng để suy ra các cấu trúc sâu của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). [[9]](#cite_note-9)
Sử dụng
[sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) với nguồn sóng tự nhiên hay nhân tạo để nghiên cứu cấu trúc [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) và [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n), là nội dung các phương pháp *thăm dò địa chấn*. * gây nguy hiểm cho con người. Hiểu được cơ chế của nó, tùy thuộc vào loại Động đất* [động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t)(ví dụ, nội [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o)hoặc tiêu điểm sâu), có thể dẫn đến các ước tính tốt hơn về nguy cơ [động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t)và cải tiến trong *kỹ thuật công trình chịu động đất*(Earthquake engineering).
### Điện[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=7)]
Hiện tượng điện được thấy đầu tiên là
[sét](/wiki/Tia_s%C3%A9t) trong mưa giông. Trái Đất là thể rắn, khí quyển bao quanh bị bắn phá bởi các [bức xạ vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) nên có điện tích dương. Nó tạo ra một điện trường gần mặt đất, trung bình là 120 V/m, và dòng điện khoảng 1800 A chạy trong mạch toàn cầu. Các dòng này thể hiện bởi sét bên dưới những đám mây. [[10]](#cite_note-10)
Trong đất đá thì các quá trình
[điện hóa](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_h%C3%B3a) tạo ra *điện thế thiên nhiên*. Các [cảm ứng điện từ](/wiki/C%E1%BA%A3m_%E1%BB%A9ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB) trong [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) và [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n), gọi là *dòng tellur*, có nguồn gốc từ nhiễu động trong [tầng điện ly](/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91i%E1%BB%87n_ly), nhiễu từ trường, hoặc do chuyển động của các khối nước. Ngoài ra, nếu phát nguồn điện nhân tạo phát vào đất đá, thì tính chất điện khác nhau của các đất đá khác nhau sẽ cho ra phản ứng khác nhau. Nghiên cứu các quá trình này là cơ sở cho một loạt các phương pháp *thăm dò điện*, để nghiên cứu [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) và [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n) với nhiều chủ đích.
### Điện từ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=8)] [Sóng điện từ](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB) xảy ra trong [tầng điện ly](/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91i%E1%BB%87n_ly), [từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n) và ở [lõi ngoài Trái Đất](/wiki/L%C3%B5i_ngo%C3%A0i_(Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)). * ( Đồng ca bình minh* [Dawn chorus](//en.wikipedia.org/wiki/Dawn_chorus_(electromagnetic))) được cho là gây ra bởi các [điện tử](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD)năng lượng cao bị mắc kẹt trong [vành đai bức xạ Van Allen](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_b%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_Van_Allen). Ngoài ra [sét](/wiki/S%C3%A9t)đánh trong khí quyển, các nguồn phát sóng tần thấp (300 Hz – 10 kHz) từ các lò [plasma](/wiki/Plasma)trong [tầng điện ly](/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91i%E1%BB%87n_ly), trong [từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n),... tạo ra sóng điện từ kiểu “tiếng huýt gió”. Sóng điện từ cũng có thể được tạo ra bởi [động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t)(xem [Seismo-electromagnetics](//en.wikipedia.org/wiki/Seismo-electromagnetics)).
Tại
[lõi ngoài Trái Đất](/wiki/L%C3%B5i_ngo%C3%A0i_(Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)), dòng điện trong sắt lỏng có độ dẫn điện tạo ra [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) bằng [cảm ứng điện từ](/wiki/C%E1%BA%A3m_%E1%BB%A9ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB) theo thuyết [geodynamo](/w/index.php?title=Geodynamo&action=edit&redlink=1). [Sóng Alfvén](/wiki/S%C3%B3ng_Alfv%C3%A9n) là *sóng từ thủy động lực* trong [từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n) hoặc lõi [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Trong lõi, chúng có thể có hiệu ứng rất nhỏ để quan sát được trong [từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), nhưng sóng chậm như [sóng từ Rossby](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_t%E1%BB%AB_Rossby&action=edit&redlink=1) (Magnetic Rossby waves) có thể là một trong các nguồn gốc của sự biến đổi [từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) theo thời gian. [[11]](#cite_note-Merrill_1998-11)
Phương pháp điện từ được sử dụng trong
[khảo sát địa vật lý](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%91%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) bao gồm [điện từ Tellur](/wiki/Th%C4%83m_d%C3%B2_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB_Tellur) (Magnetotellurics) và [điện từ miền thời gian](/wiki/Th%C4%83m_d%C3%B2_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB_mi%E1%BB%81n_th%E1%BB%9Di_gian) (Transient Electromagnetics, TDEM).
### Từ trường[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=9)] [Từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) đã được biết đến từ lâu, và đã được sử dụng để định hướng bằng [la bàn](/wiki/La_b%C3%A0n). Ngày nay ta biết [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) lái các hạt tích điện của [gió mặt trời](/wiki/Gi%C3%B3_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) ra xa Trái Đất, bảo vệ sinh giới trên [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Một phần nhỏ các hạt tích điện này xâm nhập được thượng tầng khí quyển và dẫn đến [cực quang](/wiki/C%E1%BB%B1c_quang). [Từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) được giải thích bằng thuyết *, coi rằng có nguồn gốc từ sự chuyển động của chất lỏng ở geodynamo* [lõi ngoài Trái Đất](/wiki/L%C3%B5i_ngo%C3%A0i_(Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)). [[11]](#cite_note-Merrill_1998-11) [Từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) có dạng như một *lưỡng cực* nghiêng, và nó thay đổi theo thời gian, gọi là *biến thiên địa từ thế kỷ*. Các cực địa từ nằm gần các cực địa lý, nhưng trong khoảng thời gian ngẫu nhiên, trung bình 440.000 đến một triệu năm hoặc lâu hơn, cực tính của [Từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) đảo ngược. Những nghiên cứu *, tập hợp và phân tích trong Cổ địa từ* [Đảo cực địa từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_c%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BB%AB)(Geomagnetic Polarity Time Scale), xác định có 184 đảo cực trong 83 triệu năm qua.
Sự đảo cực quan sát rõ trong địa tầng gần đây nhất, xảy ra vào giữa
[kỷ Đệ tứ](/wiki/K%E1%BB%B7_%C4%90%E1%BB%87_t%E1%BB%A9), 781000 năm trước, là * (Brunhes–Matuyama reversal). Đảo ngược Brunhes-Matuyama* Sự đảo cực ngắn gần đây nhất là [[12]](#cite_note-12) *xảy ra 41.000 năm trước, trong* [sự kiện Laschamp](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Laschamp) [thời kỳ băng hà](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_b%C4%83ng_h%C3%A0)cuối cùng, trong đó thời gian đảo cực dài cỡ 440 năm. [[13]](#cite_note-13)
Các nhà địa chất quan sát
[đảo cực địa từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_c%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BB%AB) ghi lại trong [đá núi lửa](/wiki/%C4%90%C3%A1_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) thông qua hiện tượng [từ hóa dư tự nhiên](/wiki/T%E1%BB%AB_h%C3%B3a_d%C6%B0_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn), và lập ra tương quan * (Magnetostratigraphy). Các dấu vết của chúng thể hiện rõ ở sự song song tuyến tính của các sọc Địa tầng từ tính* [dị thường từ](/wiki/D%E1%BB%8B_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%AB)ở [đáy đại dương](/wiki/%C4%90%C3%A1y_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng). Những sọc này cung cấp thông tin định lượng về sự lan rộng [đáy đại dương](/wiki/%C4%90%C3%A1y_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng), một phần quan trọng của thuyết [kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng). Chúng là cơ sở của [Địa tầng từ tính](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng_t%E1%BB%AB_t%C3%ADnh), dựng tương quan giữa [đảo cực địa từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_c%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BB%AB)với các môn [địa tầng học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng_h%E1%BB%8Dc)khác để xây dựng [thang thời gian địa chất](/wiki/Ni%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t). [[14]](#cite_note-14)
Từ hóa của các
[khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) trong các loại đất đá được sử dụng để đo chuyển động của các lục địa. Nó cũng là cơ sở của *, thông qua đo đạc và xác định thăm dò từ* *để giải đoán ra cấu trúc, thành phần, tính chất, trạng thái của đất đá trong* [dị thường từ](/wiki/D%E1%BB%8B_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%AB) [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n), phục vụ nghiên cứu [địa chất](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t), môi trường và tìm kiếm [khoáng sản](/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n).
### Phóng xạ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=10)] [Phân rã phóng xạ](/wiki/Ph%C3%A2n_r%C3%A3_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) cấp khoảng 80% của [nội nhiệt Trái Đất](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_nhi%E1%BB%87t_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), tạo năng lượng cho * và geodynamo* [kiến tạo mảng](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o_m%E1%BA%A3ng). Các nguồn cấp nhiệt chính có các đồng vị Kali K 40, Urani U 238, U 235và Thori Th 232. [[15]](#cite_note-15)
Nguyên tố
[phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) được sử dụng trong *, là phương pháp chính để thiết lập khoảng thời gian tuyệt đối trong định tuổi bằng đồng vị phóng xạ]* [Địa thời học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_th%E1%BB%9Di_h%E1%BB%8Dc). [[16]](#cite_note-16)
Đo
[phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1), gồm đo tổng và đo phổ [tia gamma](/wiki/Tia_gamma), đo hơi [Radon](/wiki/Radon), sẽ xác định phân bố của các đồng vị [phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) gần bề mặt Trái Đất, phục vụ cho lập bản đồ thạch học, tìm quặng [phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1), hay xác định [ô nhiễm phóng xạ](/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) của [môi trường tự nhiên](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn). [[17]](#cite_note-17)
### Thủy động lực học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=11)]
Chuyển động chất lỏng xảy ra trong
[từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n), [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n), [đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng), [quyển manti](/wiki/Quy%E1%BB%83n_manti) và [lõi Trái Đất](/wiki/L%C3%B5i_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Ngay cả trong [lớp phủ rắn](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) mặc dù có một độ nhớt rất lớn, vẫn có sự chảy giống như một chất lỏng nếu xem xét trong khoảng thời gian dài (xem [Địa động lực](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c)).
Địa vật lý
[Thủy động lực học](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc) là một công cụ chính trong vật lý [hải dương học](/wiki/H%E1%BA%A3i_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BB%8Dc) và [khí tượng học](/wiki/Kh%C3%AD_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BB%8Dc). Sự quay của Trái Đất có ảnh hưởng sâu sắc đến thủy động lực học của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), thường là do *. Trong bầu không khí nó làm phát sinh chuỗi dòng xoáy quy mô lớn như hiệu ứng Coriolis* *(* [sóng Rossby](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_Rossby&action=edit&redlink=1) [Rossby waves](//en.wikipedia.org/wiki/Rossby_waves)) và xác định các mô hình lưu thông cơ bản của các cơn bão. Trong đại dương nó định hướng các lưu thông xoáy quy mô lớn như *(* [sóng Kelvin](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_Kelvin&action=edit&redlink=1) [Kelvin wave](//en.wikipedia.org/wiki/Kelvin_wave)) và *(* [xoắn ốc Ekman](/wiki/Xo%E1%BA%AFn_%E1%BB%91c_Ekman) [Ekman spirals](//en.wikipedia.org/wiki/Ekman_spirals)) ở bề mặt [đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng).
Trong
[lõi Trái Đất](/wiki/L%C3%B5i_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), sự lưu thông xoáy của sắt nóng chảy được cấu trúc bởi các * ( cột Taylor* [Taylor column](//en.wikipedia.org/wiki/Taylor_column)). [[18]](#cite_note-18)
Sóng và những hiện tượng khác trong
[từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n) có thể được mô phỏng bằng [Từ thủy động lực học](/wiki/T%E1%BB%AB_th%E1%BB%A7y_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc).
### Vật lý khoáng vật[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=12)]
Các tính chất vật lý của
[khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) được nghiên cứu để từ những nguồn thông tin [địa chấn](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n), các [gradient địa nhiệt](/wiki/Gradient_%C4%91%E1%BB%8Ba_nhi%E1%BB%87t) và các nguồn khác, suy ra các thành phần bên trong [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), cũng như những vận động có thể xảy ra. Chịu ảnh hưởng nhiệt độ và áp suất cao, các đặc tính khoáng vật thay đổi về [pha vật chất](/wiki/Pha_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t), điểm nóng chảy, các đặc tính lưu biến, hoặc khả năng chảy, độ nhớt,... thay đổi. Nó tác động đến mức độ các [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o) di chuyển.
Nước là một chất rất phức tạp và tính độc đáo của nó là rất cần thiết cho cuộc sống. Tính chất vật lý của nó hình thành
[thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n) và là phần thiết yếu của [vòng tuần hoàn nước](/wiki/V%C3%B2ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) và [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu). Tính chất nhiệt động của nước quyết định sự bốc hơi và gây ra gradient nhiệt trong khí quyển. Các loại mưa liên quan đến một hỗn hợp phức tạp các quá trình như *sự kết dính*, [ và siêu lạnh](/wiki/Si%C3%AAu_l%E1%BA%A1nh_(nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc)) *quá bão hòa*. Một phần nước thấm xuống đất trở thành [[19]](#cite_note-19) [nước ngầm](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ng%E1%BA%A7m), và dòng chảy nước ngầm dẫn đến những hiện tượng như thấm lọc, tăng độ dẫn điện của nước, làm cho phương pháp *địa vật lý điện*và *điện từ*hữu ích cho việc theo dõi lưu lượng nước ngầm.
Trong đại dương thì
[độ mặn](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_m%E1%BA%B7n) có ảnh hưởng tới tính chất vật lý của nước, và tới chuyển động của nó.
Nhiều giai đoạn của băng được hình thành ra
*quyển băng* và có mặt các dạng như tảng băng, [sông băng](/wiki/S%C3%B4ng_b%C4%83ng), biển băng, băng nước ngọt, [tuyết](/wiki/Tuy%E1%BA%BFt) và [tầng đất đóng băng vĩnh cửu](/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91%E1%BA%A5t_%C4%91%C3%B3ng_b%C4%83ng_v%C4%A9nh_c%E1%BB%ADu). Chúng là đối tượng nghiên cứu của *. Băng quyển học*
## Các khu vực của Trái Đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=13)]
### Kích thước và hình dạng của Trái Đất[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=14)]
Ở dạng khái quát cao nhất, thì coi
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) có dạng hình cầu.
Sự quay quanh trục dẫn đến
[lực ly tâm](/wiki/L%E1%BB%B1c_ly_t%C3%A2m), làm nó phình ra về phía [xích đạo](/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o). Vì vậy nó được khái quát có hình dạng của một ellipsoid có bề mặt là xấp xỉ của [Geoid](/wiki/Geoid) trên [đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng). Nó được gọi là * (Reference ellipsoid), là nền tảng trong môn Ellipsoid quy chiếu* [Trắc địa](/wiki/Tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba)để lập ra [Hệ tọa độ địa lý](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD)gồm [vĩ độ](/wiki/V%C4%A9_%C4%91%E1%BB%99)(latitude), [kinh độ](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99)(longitude), [cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)(elevation), lập ra khung chiếu (Projection) cho thành lập [Bản đồ địa hình](/wiki/B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8Ba_h%C3%ACnh)( [Topographic Map](//en.wikipedia.org/wiki/Topographic_Map)) trên Trái Đất. Tuy nhiên vì cách xấp xỉ với [Geoid](/wiki/Geoid)và chọn điểm mốc kinh tuyến gốc khác nhau, nên hiện có nhiều [Hệ tọa độ địa lý](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD).
Trong số đó hệ WGS84 (
[World Geodetic System](//en.wikipedia.org/wiki/World_Geodetic_System) 1984) có xuất phát từ Mỹ, đang là cơ sở của * GPS, được dùng phổ biến nhất. Hệ WGS84 sử dụng mô hình Hệ thống định vị toàn cầu* [geoid](/wiki/Geoid) [EGM96](//en.wikipedia.org/wiki/EGM96)(Earth Gravitational Model 1996) hiệu đính năm 2004, với bán kính tại xích đạo a = 6378137 m và tại địa cực b = 6356752.3142 m, độ dẹt f = 1/298.257223563. [[20]](#cite_note-20)
Các chi tiết hình dạng
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) thì bị ảnh hưởng bởi sự phân bố của các [lục địa](/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) và *, và trong chừng mực nào bởi sự di động của các bồn đại dương* [mảng kiến tạo](/wiki/M%E1%BA%A3ng_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1o). [[21]](#cite_note-21)
Hình dạng
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) đầy đủ nhất, là bề mặt vật lý gồm đất liền và [vùng nước](/wiki/V%C3%B9ng_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), tức [địa hình](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_h%C3%ACnh) với [độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) so với bề mặt của [ellipsoid quy chiếu](/wiki/Ellipsoid_quy_chi%E1%BA%BFu), và biểu diễn trên [Bản đồ địa hình](/wiki/B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8Ba_h%C3%ACnh). Trên bản đồ các * được biều diễn bằng vùng nước* *mực nước trung bình*, ví dụ mặt [Biển Chết](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Ch%E1%BA%BFt)là -429 m, mặt [hồ Ba Bể](/wiki/H%E1%BB%93_Ba_B%E1%BB%83)ở Việt Nam là +145 m, tuy nhiên các vùng phủ băng vĩnh cửu thường bị bỏ trống.
### Cấu trúc bên trong[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=15)]
Các bằng chứng
[địa chấn học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n_h%E1%BB%8Dc), dòng nhiệt bề mặt, và vật lý [khoáng vật](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt) được kết hợp với khối lượng và [lực quán tính](/wiki/L%E1%BB%B1c_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh) của Trái Đất để suy ra các [mô hình bên trong Trái Đất](/wiki/C%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) - thành phần, [mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng), [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99), áp suất của nó.
Ví dụ, về trung bình của Trái Đất có
[khối lượng riêng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) (5,515) cao hơn rất nhiều so với các loại đá trên bề mặt (2,7-3,3). Nó cho thấy rằng các vật chất ở sâu hơn là dày đặc hơn. [Mô men quán tính](/wiki/M%C3%B4_men_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh) của Trái Đất thấp, 0.33 MR 2, so với một khối tương đương có [mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) không đổi là 0,4 MR 2. Đương nhiên có sự gia tăng mật độ nén dưới [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) rất lớn trong lòng đất, tuy nhiên các ảnh hưởng của [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) có thể được tính toán bằng cách sử dụng * ( phương trình Adams-Williamson* [Adams–Williamson equation](//en.wikipedia.org/wiki/Adams%E2%80%93Williamson_equation)). Kết luận là chỉ riêng [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t)không thể giải thích cho sự gia tăng mật độ. Thay vào đó, chúng ta biết rằng lõi của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)bao gồm hợp kim của [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt)và các chất khác. [[2]](#cite_note-Poirier_J_2000-2)
Việc tái hiện các
[sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n) ở bên trong [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) cho thấy không có sóng ngang S truyền qua [lõi ngoài](/wiki/L%C3%B5i_ngo%C3%A0i). Vì chất lỏng không truyền sóng ngang, nên lõi ngoài là dạng lỏng, và chuyển động của chất lỏng có độ dẫn điện này tạo ra [từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) theo thuyết [geodynamo](/w/index.php?title=Geodynamo&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên lõi trong là rắn do áp suất rất lớn.
Tái hiện phản xạ địa chấn ở phần sâu bên trong cho thấy một số gián đoạn lớn trong tốc độ truyền
[sóng địa chấn](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5n), phân chia ranh giới các vùng chính của Trái Đất: *lõi trong*, lớp *lõi ngoài*, * (Mantle), quyển manti* *và* [thạch quyển](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_quy%E1%BB%83n) *(Crust).* [lớp vỏ](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) [Quyển manti](/wiki/Quy%E1%BB%83n_manti) được chia thành các *manti trên*, *vùng chuyển tiếp*, *manti dưới* và *lớp D"*. Giữa quyển manti trên và [lớp vỏ](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) ngoài cùng là [Bề mặt Mohorovičić](/wiki/B%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t_Mohorovi%C4%8Di%C4%87) ( [Mohorovičić discontinuity](//en.wikipedia.org/wiki/Mohorovi%C4%8Di%C4%87_discontinuity)).
### Từ quyển[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=16)]
Khi
[từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) của [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) đủ mạnh, nó tương tác với [gió mặt trời](/wiki/Gi%C3%B3_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) tạo thành một *. Từ quyển* Đo trên [[22]](#cite_note-NASA-22) [phi thuyền không gian](/wiki/Phi_thuy%E1%BB%81n_kh%C3%B4ng_gian)đã vẽ được kích cỡ của [từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Nó kéo dài về phía Mặt trời khoảng 10 lần bán kính [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t).
Luồng hạt mang điện tích do
[mặt trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) phóng ra, gọi là *, tương tác vói gió mặt trời* [từ trường Trái Đất](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), dẫn đến đuôi [từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n)kéo dài hàng trăm lần bán kính [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)về hướng đối diện. [Từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n)và [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n)chặn các hạt này, bảo vệ sự sống trên [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t).
Bên trong
[từ quyển](/wiki/T%E1%BB%AB_quy%E1%BB%83n), có những vùng tương đối dày đặc của các hạt gió mặt trời được gọi là *. vành đai bức xạ Van Allen* [[23]](#cite_note-23)
## Các phương pháp[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=17)]
### Trắc địa[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=18)]
### Tàu thăm dò không gian[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=19)]
Thăm dò trong không gian cho phép quan sát ở các vùng phổ khác nhau của
[sóng điện từ](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB) và ánh sáng kể cả vùng không nhìn thấy, cũng như sự thay đổi [trọng trường](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng).
Đo sự thay đổi
[trọng trường](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) bằng [tàu vũ trụ](/wiki/T%C3%A0u_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) trên quỹ đạo cho phép xác định các chi tiết tinh tế của trường ở hành tinh được quan sát. Ví dụ, trong năm 1970, các nhiễu động [trọng trường](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) trên *biển của Mặt trăng* ( [Lunar maria](//en.wikipedia.org/wiki/Lunar_maria)) đã được đo lường thông qua *tàu vũ trụ mặt trăng*, dẫn đến việc phát hiện sự tập trung mật độ ( [), bên dưới các](//en.wikipedia.org/wiki/Mass_concentration_(astronomy)) *mascons* [bồn trũng](/w/index.php?title=B%E1%BB%93n_tr%C5%A9ng&action=edit&redlink=1) [Imbrium](//en.wikipedia.org/wiki/Mare_Imbrium), [Crisium](/wiki/Mare_Crisium), [Nectaris](//en.wikipedia.org/wiki/Mare_Nectaris)và [Humorum](//en.wikipedia.org/wiki/Mare_Humorum). [[24]](#cite_note-24)
## Đối tượng nghiên cứu[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=20)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=21)] [^](#cite_ref-1) [International Union of Geodesy and Geophysics (IUGG).](http://www.iugg.org/about/)Retrieved 4 Mar 2015.
- ^
**a** [Poirier J.-P., 2000. Introduction to the Physics of the Earth's Interior. Cambridge Topics in Mineral Physics & Chemistry. Cambridge University Press.](#cite_ref-Poirier_J_2000_2-1) **ă** [ISBN 0-521-66313-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/052166313X). **Ross D.A., 1995. Introduction to Oceanography. HarperCollins.** [^](#cite_ref-3) [ISBN 0-13-491408-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0134914082). **Telford W. M., Geldart L. P., Sheriff R. E., 1990. Applied geophysics. Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-4) [ISBN 978-0-521-33938-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521339384). **Davies G. F., 2001. Dynamic Earth: Plates, Plumes and Mantle Convection. Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-5) [ISBN 0-521-59067-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521590671). **Fowler C.M.R., 2005. The Solid Earth: An Introduction to Global Geophysics (2 ed.). Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-6) [ISBN 0-521-89307-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521893070). **Pollack H. N., Hurter S. J., Johnson J. R., 1993. Heat flow from the Earth's interior: Analysis of the global data set. Reviews of Geophysics 31 (3), p. 267–280.** [^](#cite_ref-7) **Shearer P. M., 2000. Introduction to seismology (2nd ed.). Cambridge, Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-8) [ISBN 9780521708425](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521708425). **Stein S., Wysession M., 2003. An introduction to seismology, earthquakes, and earth structure. Wiley-Blackwell.** [^](#cite_ref-9) [ISBN 0-86542-078-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0865420785). **Harrison R. G., Carslaw K. S., 2003. Ion-aerosol-cloud processes in the lower atmosphere. Reviews of Geophysics 41 (3), p. 1012.** [^](#cite_ref-10)
- ^
**a** [Merrill R. T., McElhinny M. W., McFadden P. L., 1998. The Magnetic Field of the Earth: Paleomagnetism, the Core, and the Deep Mantle. International Geophysics Series 63. Academic Press.](#cite_ref-Merrill_1998_11-1) **ă** [ISBN 978-0124912458](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780124912458). **McElhinny M. W., McFadden P. L., 2000. Paleomagnetism: Continents and Oceans. Academic Press.** [^](#cite_ref-12) [ISBN 0-12-483355-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0124833551). **Bonhommet N., Zähringer J., 1969. Paleomagnetism and potassium argon age determinations of the Laschamp geomagnetic polarity event. Earth and Planetary Science Letters 6, p. 43–46. doi:10.1016/0012-821x(69)90159-9.** [^](#cite_ref-13) **Opdyke N. D., Channell J. T., 1996. Magnetic Stratigraphy. Academic Press.** [^](#cite_ref-14) [ISBN 0-12-527470-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/012527470X). **Sanders R., 2003.** [^](#cite_ref-15) [Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core.](http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml)UC Berkeley News. Truy cập 3 Mar 2015. **Renne P.R., Ludwig K.R., Karner D.B., 2000. Progress and challenges in geochronology. Science Progress 83: 107–121.** [^](#cite_ref-16) [PMID 10800377](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10800377?dopt=Abstract). [^](#cite_ref-17) [Radiometrics.](http://www.ga.gov.au/scientific-topics/disciplines/geophysics/radiometrics)Geoscience Australia. Commonwealth of Australia. Truy cập 3 Mar 2015. **Pedlosky J., 1987. Geophysical Fluid Dynamics (Second ed.). Springer-Verlag.** [^](#cite_ref-18) [ISBN 0-387-96387-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0387963871). **Sirvatka P., 2003. Cloud Physics: Collision/Coalescence; The Bergeron Process. College of DuPage. Truy cập Aug 2011.** [^](#cite_ref-19) **National Imagery and Mapping Agency Technical Report TR 8350.2 Third Edition, Amendment 1, 1 Jan 2000, Department of Defense World Geodetic System 1984.** [^](#cite_ref-20) **Lowrie W., 2004. Fundamentals of Geophysics. Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-21) [ISBN 0-521-46164-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521461642). [^](#cite_ref-NASA_22-0) [NASA-Magnetosphere](http://science.nasa.gov/heliophysics/focus-areas/magnetosphere-ionosphere/) **Kivelson M. G., Russell C. T., 1995. Introduction to Space Physics. Cambridge University Press.** [^](#cite_ref-23) [ISBN 978-0-521-45714-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521457149). **Muller P., Sjogren W., 1968. Mascons: lunar mass concentrations. Science 161 (3842): 680–684.** [^](#cite_ref-24)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=22)] [Khảo sát địa vật lý](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%91%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [Địa vật lý thăm dò](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_th%C4%83m_d%C3%B2) [Liên đoàn Quốc tế về Trắc địa và Địa vật lý](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_v%E1%BB%81_Tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba_v%C3%A0_%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)(IUGG) [Geodynamo](/w/index.php?title=Geodynamo&action=edit&redlink=1)( [Dynamo theory](//en.wikipedia.org/wiki/Dynamo_theory)) [Bồn đại dương](/w/index.php?title=B%E1%BB%93n_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)( [Oceanic basin](//en.wikipedia.org/wiki/Oceanic_basin)) [Earth ellipsoid](//en.wikipedia.org/wiki/Earth_ellipsoid)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit§ion=23)]
|
|![]()
[Địa vật lý](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Geophysics?uselang=vi)
|
|
|Văn hóa, nghệ thuật
|
và xã hội
|Tâm linh
|
và mục đích luận
|Khác
|
|
|
|
|
Khoa học vật lý
và
Vật lý và

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Glenn L. Martin Company
Công ty Glenn L. Martin là một công ty sản xuất máy bay và hàng không vũ trụ Hoa Kỳ được thành lập bởi nhà tiên phong trong lĩnh vực hàng không Glenn L. Martin. Công ty Martin sản xuất nhiều máy bay quan trọng đối với quốc phòng của Hoa Kỳ và các đồng minh của Hoa Kỳ, đặc biệt là trong thế chiến II và chiến tranh lạnh. Ngoài ra, trong những năm 1950 và 60, Công ty Martin di chuyển dần ra của ngành công nghiệp máy bay và vào các tên lửa dẫn đường, thăm dò không gian, và các ngành công nghiệp sử dụng không gian.
Năm 1961, Công ty Martin sáp nhập với American-Marietta Corporation, một công ty khai thác mỏ cát lớn và sỏi, hình thành các Martin Marietta Corporation. Sau đó, vào năm 1995, Martin Marietta sáp nhập với hàng không vũ trụ khổng lồ Lockheed để hình thành các Lockheed Martin Corporation[1][2].
Mục lục
Sản phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay huấn luyện[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay tấn công[sửa | sửa mã nguồn]
Máy bay ném bom[sửa | sửa mã nguồn]
- Martin MB
- Martin B-10
- Martin XB-16
- Martin 167 Maryland
- Martin 187 Baltimore
- Martin B-26 Marauder
- Martin XB-33 Super Marauder
- Martin XB-48
- Martin XB-51
- Martin B-57 under license from English Electric (British)
- Martin Model 316 (XB-68)
Military seaplanes[sửa | sửa mã nguồn]
- Martin PM
- Martin P3M
- Martin PBM Mariner
- Martin JRM Mars
- Martin P4M Mercator (land plane)
- Martin P5M Marlin
- Martin P6M SeaMaster
- Martin P7M SubMaster
Máy bay dân dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Động cơ máy bay[sửa | sửa mã nguồn]
- Martin 333, a four-cylinder inverted in-line piston engine
Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa[sửa | sửa mã nguồn]
Booster rockets[sửa | sửa mã nguồn]
- The four-stage Vanguard rocket
- Titan III
- Titan IV
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ "Lockheed Martin History." lockheedmartin.com. Retrieved: ngày 30 tháng 7 năm 2011.
- ^ Lockheed Martin Company history." fundinguniverse.com. Retrieved: ngày 30 tháng 7 năm 2011.

markdown:
# Glenn L. Martin Company
|Glenn L. Martin Company|
|
|[Aerospace](/w/index.php?title=Aerospace&action=edit&redlink=1) [Martin Marietta](/w/index.php?title=Martin_Marietta&action=edit&redlink=1) [Hàng không năm 1912](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1912) [Hàng không năm 1961](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1961) [Santa Ana, California](/wiki/Santa_Ana,_California) [Sản phẩm](/wiki/S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m) [Khí cụ bay](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BB%A5_bay) **Công ty Glenn L. Martin** là một công ty sản xuất máy bay và hàng không vũ trụ Hoa Kỳ được thành lập bởi nhà tiên phong trong lĩnh vực hàng không [Glenn L. Martin](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin&action=edit&redlink=1). Công ty Martin sản xuất nhiều máy bay quan trọng đối với quốc phòng của Hoa Kỳ và các đồng minh của Hoa Kỳ, đặc biệt là trong [thế chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) và [chiến tranh lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh). Ngoài ra, trong những năm 1950 và 60, Công ty Martin di chuyển dần ra của ngành công nghiệp máy bay và vào các tên lửa dẫn đường, thăm dò không gian, và các ngành công nghiệp sử dụng không gian.
Năm 1961, Công ty Martin sáp nhập với
[American-Marietta Corporation](/w/index.php?title=American-Marietta_Corporation&action=edit&redlink=1), một công ty khai thác mỏ cát lớn và sỏi, hình thành các [Martin Marietta Corporation](/w/index.php?title=Martin_Marietta_Corporation&action=edit&redlink=1). Sau đó, vào năm 1995, Martin Marietta sáp nhập với hàng không vũ trụ khổng lồ [Lockheed](/w/index.php?title=Lockheed&action=edit&redlink=1) để hình thành các [Lockheed Martin Corporation](/w/index.php?title=Lockheed_Martin_Corporation&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-Lockheed_1910s-1) . [2]
## Mục lục
## Sản phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=1)]
### Máy bay huấn luyện[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=2)]
[Máy bay tấn công](/wiki/M%C3%A1y_bay_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%ADch)[ [sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=3)]
[Máy bay ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom)[ [sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=4)] [Martin MB](/w/index.php?title=Martin_MB&action=edit&redlink=1) [Martin B-10](/wiki/Martin_B-10) [Martin XB-16](/wiki/Martin_XB-16) [Martin 167 Maryland](/w/index.php?title=Martin_167_Maryland&action=edit&redlink=1) [Martin 187 Baltimore](/wiki/Martin_Baltimore) [Martin B-26 Marauder](/wiki/Martin_B-26_Marauder) [Martin XB-33 Super Marauder](/wiki/Martin_XB-33_Super_Marauder) [Martin XB-48](/wiki/Martin_XB-48) [Martin XB-51](/wiki/Martin_XB-51) [Martin B-57](/wiki/Martin_B-57_Canberra)under license from English Electric (British) [Martin Model 316](/wiki/Martin_Model_316)(XB-68)
### Military
[seaplanes](/w/index.php?title=Seaplane&action=edit&redlink=1)[ [sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=5)] [Martin PM](/wiki/Naval_Aircraft_Factory_PN) [Martin P3M](/wiki/Consolidated_P2Y) [Martin PBM Mariner](/wiki/Martin_PBM_Mariner) [Martin JRM Mars](/wiki/Martin_JRM_Mars) [Martin P4M Mercator](/wiki/Martin_P4M_Mercator)(land plane) [Martin P5M Marlin](/wiki/Martin_P5M_Marlin) [Martin P6M SeaMaster](/wiki/Martin_P6M_SeaMaster)
- Martin P7M SubMaster
### Máy bay dân dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=6)]
### Động cơ máy bay[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=7)]
- Martin 333, a four-cylinder inverted in-line piston engine
[Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_li%C3%AAn_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)[ [sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=8)]
[Booster rockets](/w/index.php?title=Booster_rocket&action=edit&redlink=1)[ [sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=9)]
- The four-stage
[Vanguard rocket](/w/index.php?title=Vanguard_(rocket)&action=edit&redlink=1) [Titan III](/w/index.php?title=Titan_III&action=edit&redlink=1) [Titan IV](/w/index.php?title=Titan_IV&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=10)] [^](#cite_ref-Lockheed_1910s_1-0) ["Lockheed Martin History."](http://www.lockheedmartin.com/aboutus/history/index.html) *lockheedmartin.com.*Retrieved: ngày 30 tháng 7 năm 2011. [^](#cite_ref-fuhist_2-0) [Lockheed Martin Company history."](http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Lockheed-Martin-Corporation-Company-History.html) *fundinguniverse.com.*Retrieved: ngày 30 tháng 7 năm 2011.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Glenn_L._Martin_Company&action=edit§ion=11)]
|
|![]()

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=04-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 05 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
Grevillea acerata
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Grevillea acerata là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được McGill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Grevillea acerata”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Grevillea acerata tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Grevillea acerata tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Grevillea acerata”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.

markdown:
*Grevillea acerata*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Grevillea acerata
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Proteales](/wiki/B%E1%BB%99_Qu%E1%BA%AFn_hoa) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Proteaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Qu%E1%BA%AFn_hoa) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Grevillea](/w/index.php?title=Grevillea&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. acerata** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Grevillea acerata*
McGill., 1986
* là một loài Grevillea acerata* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Quắn hoa](/wiki/H%E1%BB%8D_Qu%E1%BA%AFn_hoa). Loài này được McGill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Grevillea_acerata&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grevillea_acerata&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2832060). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013. *Grevillea acerata*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Grevillea_acerata&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grevillea_acerata&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Grevillea acerata](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Grevillea_acerata)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Grevillea acerata](//species.wikimedia.org/wiki/Grevillea_acerata)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Grevillea acerata”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=929586-1). *. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
Microtus liechtensteini
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Microtus liechtensteinii là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Wettstein mô tả năm 1927.[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Spitzenberger, F., Amori, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsain, G. & Muñoz, L.J.P. (2008). Microtus liechtensteinii. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày 22 June 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Microtus liechtensteini”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.

markdown:
*Microtus liechtensteini*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Microtus liechtensteinii
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cricetidae](/wiki/Cricetidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Microtus](/wiki/Microtus) [Phân chi](/wiki/Ph%C3%A2n_chi)( *subgenus*) *Terricola* [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. liechtensteinii** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Microtus liechtensteinii*
(Wettstein, 1927)
[[2]](#cite_note-msw3-2) * là một loài Microtus liechtensteinii* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Cricetidae](/wiki/Cricetidae), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được Wettstein mô tả năm 1927. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Microtus_liechtensteini&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Microtus_liechtensteini&action=edit§ion=1)] **Spitzenberger, F., Amori, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsain, G. & Muñoz, L.J.P. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/136498/1) *Microtus liechtensteinii* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày 22 June 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005).](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13000271). *Microtus liechtensteini*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Sân vận động Ninh Bình
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sân vận động Ninh Bình (còn được gọi là sân vận động Tràng An) nằm trên địa bàn phường Tân Thành của thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Sân nằm cách Hà Nội 93 km và kề ngay sát quốc lộ 1A. Toàn bộ sân có trên 22.000 chỗ ngồi, khán đài A của sân có 2 tầng với kết cấu mái che bằng thép. Từ năm 2003, do sân là một trong những sân vận động tại Việt Nam được chọn là sân dự bị cho SEA Games 22 (Xem quyết định) nên mặt sân đã được tu sửa, hệ thống đèn chiếu sáng được nâng cấp.
- Từ năm 2007 sân chính thức trở thành sân nhà của đội tuyển câu lạc bộ bóng đá Xi măng The Vissai Ninh Bình.
- Từ năm 2006, năm 2007 sân vận động Ninh Bình là nơi diễn ra trận chung kết cúp bóng đá Việt Nam (còn gọi là "cúp quốc gia").
- Năm 2008, sân vận động Ninh Bình là nơi diễn ra giải bóng đá Ninh Bình mở rộng với sự tham gia của 11 Câu lạc bộ bóng đá Việt Nam.

markdown:
# Sân vận động Ninh Bình
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sân vận động Ninh Bình
|
|![]()
**Sân vận động Ninh Bình** [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)) [Xi măng The Vissai Ninh Bình](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Xi_m%C4%83ng_The_Vissai_Ninh_B%C3%ACnh) **Sân vận động Ninh Bình** (còn được gọi là *sân vận động Tràng An*) nằm trên địa bàn phường Tân Thành của [thành phố Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)), tỉnh [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh). Sân nằm cách [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) 93 km và kề ngay sát [quốc lộ 1A](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_1A). Toàn bộ sân có trên 22.000 chỗ ngồi, khán đài A của sân có 2 tầng với kết cấu mái che bằng thép. Từ năm 2003, do sân là một trong những sân vận động tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) được chọn là sân dự bị cho [SEA Games](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_Th%E1%BB%83_thao_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) 22 ( [Xem quyết định](http://www.seagames22.hochiminhcity.gov.vn/data/news/2003/4/402/qdinhddiemthidau.htm\)) nên mặt sân đã được tu sửa, hệ thống đèn chiếu sáng được nâng cấp.
- Từ năm 2007 sân chính thức trở thành sân nhà của đội tuyển
[câu lạc bộ bóng đá Xi măng The Vissai Ninh Bình](/wiki/C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Xi_m%C4%83ng_The_Vissai_Ninh_B%C3%ACnh).
- Từ năm 2006, năm 2007 sân vận động
[Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)là nơi diễn ra trận chung kết [cúp bóng đá Việt Nam](/wiki/C%C3%BAp_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam)(còn gọi là "cúp quốc gia").
- Năm 2008, sân vận động
[Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)là nơi diễn ra giải bóng đá [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)mở rộng với sự tham gia của 11 Câu lạc bộ bóng đá [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Thư viện ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Ninh_B%C3%ACnh&action=edit§ion=3)]
|
|

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
Siêu nhân Trung Quốc
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Siêu nhân Trung Quốc (tiếng Trung: 中國超人, Inframan) là một bộ phim nhựa siêu anh hùng dạng tokusatsu của Hồng Kông[2] sản xuất bởi Hãng phim Anh em Shaw 1975[1]. Phim dựa trên những chương trình tokusatsu thành công lớn của Nhật Bản là Ultraman và Kamen Rider.
Bộ phim có vai trò quan trọng:
- Là phim siêu anh hùng đầu tiên của Trung Quốc
- Là phim đầu tiên ở Hồng Kông dùng khí cầu khí nóng
Đạo diễn bộ phim là Hua Shan, viết bởi nhà văn viễn tưởng Ni Kuang, sản xuất bởi Runme Shaw và thuật quay phim bởi Tadashi Nishimoto (vai Lan Shan Ho). Có một sự giúp đỡ nhỏ từ Nhật Bản, như nhạc phim lấy từ Ultra Seven (1967) và Mirrorman (1971)
Năm tiếp theo, Joseph Brenner mang phim này tới Mỹ, và đổi tên thành Infra-Man (hay Inframan).
Nhân vật[sửa | sửa mã nguồn]
Vai chính[sửa | sửa mã nguồn]
- Lei Ma/Inframan (雷馬/中国超人) Anh hùng. Thể hiện bởi Danny Lee (vai Li Hsiu Hsien)
- Giaó sư Liu Ying De (劉英徳) Thể hiện bởi Wang Hsieh
- Mei Mei (美美) Diễn bởi Yuen Man Chi
- Xiao Hu (小虎)
- Lin Lin (琳琳)
- Zhu Qi Guang (朱啓光)
- Lu Xiao Long (呂小龍) Thể hiện bởi Bruce Le
- Zhu Ming (祝明) Thể hiện bởi Lam Man Wai
Phản diện[sửa | sửa mã nguồn]
- Công chúa quỷ Elzebub (冰河魔主) Phản diện chính, thủ lãnh của Inner-Earth.
- Diễn bởi Terry Lau Wai Yue
- Mắt phù thuỷ (電眼魔女)
- Cốt tinh (白骨幽靈)
Băng quái (冰河怪獸)[sửa | sửa mã nguồn]
- Hoả Long (噴火龍)
- Nhện tinh (蜘蛛怪)
- Mộc tinh (植物怪)
- Tay khoan (穿山怪)
- Yêu quái tóc dài (長髮怪)
- Thiết giáp tinh (鐵甲怪)

markdown:
*Siêu nhân Trung Quốc*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Siêu nhân Trung Quốc|
|Thông tin phim|
|Đạo diễn||
|[Run Me Shaw](/w/index.php?title=Run_Me_Shaw&action=edit&redlink=1) [Kuang Ni](/w/index.php?title=Kuang_Ni&action=edit&redlink=1) [Danny Lee](/w/index.php?title=Danny_Lee&action=edit&redlink=1), [Terry Liu](/w/index.php?title=Terry_Liu&action=edit&redlink=1), [Hap Wong](/w/index.php?title=Hap_Wong&action=edit&redlink=1), [Yuan Man-Tzu](/w/index.php?title=Yuan_Man-Tzu&action=edit&redlink=1), [Lin Wen-wei](/w/index.php?title=Lin_Wen-wei&action=edit&redlink=1), [Shu-Yi Tsen](/w/index.php?title=Shu-Yi_Tsen&action=edit&redlink=1), [Chien-Lung Huang](/w/index.php?title=Chien-Lung_Huang&action=edit&redlink=1), [Lu Sheng](/w/index.php?title=Lu_Sheng&action=edit&redlink=1) [1975](/wiki/1975) [[1]](#cite_note-HP-1) [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) [Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [Quan thoại](/wiki/Quan_tho%E1%BA%A1i)
|The Super Inframan|
|
|[Giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83)
|Phiên âm|
|
|[Bính âm Hán ngữ](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF) [Tiếng Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) [Việt bính](/wiki/Vi%E1%BB%87t_b%C3%ADnh) [La tinh hóa Yale](/w/index.php?title=La_tinh_h%C3%B3a_Yale&action=edit&redlink=1) * ( Siêu nhân Trung Quốc* [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 中國超人, *Inframan*) là một bộ [phim nhựa](/wiki/Phim_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) [siêu anh hùng](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_anh_h%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)dạng [tokusatsu](/wiki/Tokusatsu)của [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) sản xuất bởi [[2]](#cite_note-2) [Hãng phim Anh em Shaw](/w/index.php?title=H%C3%A3ng_phim_Anh_em_Shaw&action=edit&redlink=1) [1975](/wiki/1975) . Phim dựa trên những chương trình [[1]](#cite_note-HP-1) [tokusatsu](/wiki/Tokusatsu)thành công lớn của [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)là *và* [Ultraman](/wiki/Ultraman) *.* [Kamen Rider](/w/index.php?title=Kamen_Rider&action=edit&redlink=1)
Bộ phim có vai trò quan trọng:
- Là phim
[siêu anh hùng](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_anh_h%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)đầu tiên của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)
- Là phim đầu tiên ở
[Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)dùng [khí cầu](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u)khí nóng
Đạo diễn bộ phim là
[Hua Shan](/w/index.php?title=Hua_Shan&action=edit&redlink=1), viết bởi nhà văn viễn tưởng [Ni Kuang](/w/index.php?title=Ni_Kuang&action=edit&redlink=1), sản xuất bởi [Runme Shaw](/w/index.php?title=Runme_Shaw&action=edit&redlink=1) và thuật quay phim bởi [Tadashi Nishimoto](/w/index.php?title=Tadashi_Nishimoto&action=edit&redlink=1) (vai Lan Shan Ho). Có một sự giúp đỡ nhỏ từ [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), như nhạc phim lấy từ * ( Ultra Seven* [1967](/wiki/1967)) và *(* [Mirrorman](/w/index.php?title=Mirrorman_(truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh)&action=edit&redlink=1) [1971](/wiki/1971))
Năm tiếp theo,
[Joseph Brenner](/w/index.php?title=Joseph_Brenner&action=edit&redlink=1) mang phim này tới Mỹ, và đổi tên thành * (hay Infra-Man* *).* **Inframan**
## Nhân vật[
[sửa](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
### Vai chính[
[sửa](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)] **Lei Ma/Inframan**(雷馬/中国超人) Anh hùng. Thể hiện bởi [Danny Lee](/w/index.php?title=Danny_Lee&action=edit&redlink=1)(vai Li Hsiu Hsien) **Giaó sư Liu Ying De**(劉英徳) Thể hiện bởi [Wang Hsieh](/w/index.php?title=Wang_Hsieh&action=edit&redlink=1) **Mei Mei**(美美) Diễn bởi [Yuen Man Chi](/w/index.php?title=Yuen_Man_Chi&action=edit&redlink=1) **Xiao Hu**(小虎) **Lin Lin**(琳琳) **Zhu Qi Guang**(朱啓光) **Lu Xiao Long**(呂小龍) Thể hiện bởi [Bruce Le](/w/index.php?title=Bruce_Le&action=edit&redlink=1) **Zhu Ming**(祝明) Thể hiện bởi [Lam Man Wai](/w/index.php?title=Lam_Man_Wai&action=edit&redlink=1)
### Phản diện[
[sửa](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)] **Công chúa quỷ Elzebub**(冰河魔主) Phản diện chính, thủ lãnh của Inner-Earth.
- Diễn bởi
[Terry Lau Wai Yue](/w/index.php?title=Terry_Lau_Wai_Yue&action=edit&redlink=1)
- Diễn bởi
**Mắt phù thuỷ**(電眼魔女) **Cốt tinh**(白骨幽靈)
### Băng quái (冰河怪獸)[
[sửa](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Si%C3%AAu_nh%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)] **Hoả Long**(噴火龍) **Nhện tinh**(蜘蛛怪) **Mộc tinh**(植物怪) **Tay khoan**(穿山怪) **Yêu quái tóc dài**(長髮怪) **Thiết giáp tinh**(鐵甲怪)

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Thể loại:2011
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 24 thể loại con sau, trên tổng số 24 thể loại con.
*
- ► Châu Á 2011 (5 t.l., 1 tr.)
2
- ► 2011 theo ngày (31 tr.)
- ► 2011 theo quốc gia (9 t.l.)
Â
- ► Âm nhạc 2011 (5 t.l., 3 tr.)
B
- ► Bắc Mỹ 2011 (2 t.l.)
C
- ► Chấm dứt năm 2011 (3 tr.)
- ► Chính trị 2011 (2 t.l.)
Đ
- ► 2011 trong điện ảnh (3 t.l.)
G
- ► 2011 trong các tác phẩm giả tưởng (1 t.l.)
- ► Giải thưởng năm 2011 (1 t.l.)
- ► Giáo dục năm 2011 (trống)
K
- ► Khoa học năm 2011 (5 t.l., 4 tr.)
- ► Khởi đầu năm 2011 (1 t.l., 8 tr.)
- ► Kinh tế năm 2011 (3 tr.)
L
- ► Luật năm 2011 (1 tr.)
M
- ► Mất 2011 (128 tr.)
- ► Môi trường năm 2011 (trống)
S
- ► Sân khấu năm 2011 (trống)
- ► Sinh 2011 (2 tr.)
- ► Syria 2011 (2 tr.)
T
- ► Tác phẩm 2011 (9 t.l.)
- ► Thảm họa 2011 (2 t.l.)
- ► Thể thao năm 2011 (2 t.l., 2 tr.)
X
- ► Xung đột năm 2011 (4 t.l., 11 tr.)
Các trang trong thể loại “2011”
33 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 33 trang.

markdown:
# Thể loại:2011
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[2011](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:2011?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 24 thể loại con sau, trên tổng số 24 thể loại con.
### *
- ►
[Châu Á 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%A2u_%C3%81_2011) (5 t.l., 1 tr.)
### 2
- ►
[2011 theo ngày](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:2011_theo_ng%C3%A0y) (31 tr.)
- ►
[2011 theo quốc gia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:2011_theo_qu%E1%BB%91c_gia) (9 t.l.)
### Â
- ►
[Âm nhạc 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_2011) (5 t.l., 3 tr.)
### B
- ►
[Bắc Mỹ 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9_2011) (2 t.l.)
### C
- ►
[Chấm dứt năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BA%A5m_d%E1%BB%A9t_n%C4%83m_2011) (3 tr.)
- ►
[Chính trị 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_2011) (2 t.l.)
### Đ
- ►
[2011 trong điện ảnh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:2011_trong_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) (3 t.l.)
### G
- ►
[2011 trong các tác phẩm giả tưởng](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:2011_trong_c%C3%A1c_t%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_gi%E1%BA%A3_t%C6%B0%E1%BB%9Fng) (1 t.l.)
- ►
[Giải thưởng năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_n%C4%83m_2011) (1 t.l.)
- ►
[Giáo dục năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_n%C4%83m_2011) (trống)
### K
- ►
[Khoa học năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_n%C4%83m_2011) (5 t.l., 4 tr.)
- ►
[Khởi đầu năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%9Fi_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C4%83m_2011) (1 t.l., 8 tr.)
- ►
[Kinh tế năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kinh_t%E1%BA%BF_n%C4%83m_2011) (3 tr.)
### L
- ►
[Luật năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lu%E1%BA%ADt_n%C4%83m_2011) (1 tr.)
### M
- ►
[Mất 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_2011) (128 tr.)
- ►
[Môi trường năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_n%C4%83m_2011) (trống)
### S
- ►
[Sân khấu năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%A2n_kh%E1%BA%A5u_n%C4%83m_2011) (trống)
- ►
[Sinh 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_2011) (2 tr.)
- ►
[Syria 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Syria_2011) (2 tr.)
### T
- ►
[Tác phẩm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_2011) (9 t.l.)
- ►
[Thảm họa 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_2011) (2 t.l.)
- ►
[Thể thao năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%83_thao_n%C4%83m_2011) (2 t.l., 2 tr.)
### X
- ►
[Xung đột năm 2011](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_2011) (4 t.l., 11 tr.)
## Các trang trong thể loại “2011”
33 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 33 trang.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Nữ diễn viên
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Nữ diễn viên
Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
K
- ► Nữ diễn viên khiêu dâm (16 tr.)
N
- ► Nữ diễn viên thiếu nhi (2 t.l.)
P
- ► Nữ diễn viên Power Rangers (1 tr.)
- ► Nữ diễn viên theo phương tiện (6 t.l.)
T
- ► Nữ diễn viên theo thành phố hoặc thị trấn (1 t.l.)
- ► Nữ diễn viên theo thế kỷ (4 t.l.)
- ► Nữ diễn viên truyền hình (1 t.l., 5 tr.)
Các trang trong thể loại “Nữ diễn viên”
12 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 12 trang.

markdown:
# Thể loại:Nữ diễn viên
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Nữ diễn viên](/w/index.php?title=N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1)
|
|![]()
[Nữ diễn viên](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Actresses?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
### K
- ►
[Nữ diễn viên khiêu dâm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_khi%C3%AAu_d%C3%A2m) (16 tr.)
### N
- ►
[Nữ diễn viên thiếu nhi](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_thi%E1%BA%BFu_nhi) (2 t.l.)
### P
- ►
[Nữ diễn viên Power Rangers](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_Power_Rangers) (1 tr.)
- ►
[Nữ diễn viên theo phương tiện](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_theo_ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n) (6 t.l.)
### T
- ►
[Nữ diễn viên theo thành phố hoặc thị trấn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_theo_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_ho%E1%BA%B7c_th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n) (1 t.l.)
- ►
[Nữ diễn viên theo thế kỷ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_theo_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7) (4 t.l.)
- ►
[Nữ diễn viên truyền hình](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) (1 t.l., 5 tr.)
## Các trang trong thể loại “Nữ diễn viên”
12 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 12 trang.


text:
Trois-Rivières, Guadeloupe
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 15°59′00″B 61°39′00″T / 15,98334°B 61,65°T
Trois-Rivières là một xã thuộc tỉnh Guadeloupe vùng lãnh thổ hải ngoại Guadeloupe của Pháp ở biển Caribbean.
Tọa độ: 15°59′00″B 61°39′00″T / 15,98334°B 61,65°T
Trois-Rivières là một xã thuộc tỉnh Guadeloupe vùng lãnh thổ hải ngoại Guadeloupe của Pháp ở biển Caribbean.

markdown:
# Trois-Rivières, Guadeloupe
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [15°59′00″B 61°39′00″T / 15,98334°B 61,65°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Trois-Rivi%C3%A8res%2C_Guadeloupe¶ms=15.98334_N_-61.65000_E_region:FR-GP_type:city(9081))
|
|
|
|![]()
[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng và tỉnh hải ngoại](/wiki/T%E1%BB%89nh_h%E1%BA%A3i_ngo%E1%BA%A1i) [Guadeloupe](/wiki/Guadeloupe) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Basse-Terre](/wiki/Basse-Terre_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(12 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(760 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [97132](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=97132-COM)/ [97114](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Trois-Rivières** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Guadeloupe](/wiki/Guadeloupe) vùng lãnh thổ hải ngoại Guadeloupe của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) ở biển [Caribbean](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe).
## Thành phố kết nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&action=edit§ion=1)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Trois-Rivi%C3%A8res,_Guadeloupe&action=edit§ion=4)]
|
|

X-Cache: cp1065 hit (2), cp1053 frontend miss (0)