markdown:
# Các phương pháp và kĩ thuật lên men
Chia sẻ: Pham Khanh Dung | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:20
![](images/blank.gif)
![](images/blank.gif)
246
lượt xem 106
download
lượt xem 106
download
![](http://image1.tlvnimg.com/document/thumbnail/2011/20110725/nhocbuonthich/80x100/ccphngphpkithutlnmen_409.jpg)
##
Các phương pháp và kĩ thuật lên men
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Để chọn được giống vi sinh vật thuần chủng, bước đầu tiên phải phân lập chúng từ các nguồn tự nhiên như nước, không khí, đất, các vật liệu hữu cơ, vô cơ đã bị phân hủy...
Chủ đề:
![](images/graphics/blank.gif)
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Các phương pháp và kĩ thuật lên men
- Các phương pháp và kĩ thuật lên men I. Quá trình lên men 1. Quy trình lên men (hình 4.1) Hình 4.1 Sơ đồ quá trình lên men 2. Chủng giống Để chọn được giống vi sinh vật thuần chủng, bước đầu tiên phải phân lập chúng từ các nguồn tự nhiên như nước, không khí, đất, các vật liệu hữu cơ, vô cơ đã bị phân hủy... Từ những kĩ thuật vi sinh vật học cổ điển từ thời L. Pasteur và R. Koch đề ra, nhiều phương pháp đặc biệt dùng để phân lập chủng giống thuần khiết dùng cho công nghiệp đã được phát triển, nhất là trong việc tìm chủng sản xuất những chất kháng sinh mới. Từ những ổ sinh thái tự nhiên sẽ phân lập được các chủng hoang dại. Các chủng này có một số hoạt tính sinh enzyme, tích tụ các chất trao đổi bậc 1, bậc 2 ... nhưng thường cho năng suất thấp. Theo kĩ thuật vi sinh vật cổ điển việc phân lập các chủng thuần khiết mất nhiều công sức và chậm. Ngày nay, người ta dùng phương pháp sàng lọc vừa nhanh vừa có hiệu quả. Phương pháp sàng lọc chủ yếu được sử dụng trong việc tìm chủng sản các chất kháng sinh. Từ nguyên lí cơ bản phương pháp đã được cải tiến ngày một phong phú. Để chọn các chủng sản sinh aminoacidngười ta đã sử dụng kiểu chọn lọc theo kĩ thuật penicillin. Trong phương pháp này các điều kiện được lựa chọn sao cho các tế bào hoang dại có thể phát triển trong môi trường dinh dưỡng thiếu một aminoacidnào đó và bị giết chết bằng penicillin. Các tế bào cần aminoacid(tự dưỡng acid amin) không sinh trưởng được nên sẽ sống sót. Đối với vi khuẩn không mẫn cảm với penicillin thì dùng chất kháng sinh khác, như canamycin hay xycloserin, đối với n ấm men thì dùng nystatin là thích hợp. Để phân lập những chủng có tính chất đặc biệt, ví dụ như chuyển hóa steroid, người ta dùng hỗn hợp của nhiều chủng vi sinh vật đem nuôi cấy trong cùng một môi trường có chất mà ta muốn thực hiện sự biến đổi. Sau khi nuôi, chiết xuất và tách sản phẩm phân tích theo phương pháp sắc kí. 3. Nguyên liệu cấy Giống sản xuất thường được bảo quản để tránh giảm hoạt tính. Do đó, việc cấy giống trên môi trường thạch nghiêng trước khi nhân giống là việc làm rất cần thiết. Có thể coi đây là việc “đánh thức” chủng giống đồng thời để kiểm tra hoạt tính của giống sau một thời gian bảo quản ở nhiệt độ thấp. Từ những những tế bào hoặc bào tử riêng rẽ của chủng bảo quản, cấy ra một số culture, những culture này được nhân giống trong phòng thí nghiệm và được kiểm tra hoạt tính. Nếu có sự khác nhau thì dùng culture có hoạt tính mạnh nhất để gây nguyên liệu cấy và tạo thành chủng mới. 4. Nhân giống
- Cũng giống như trong phòng thí nghiệm và qui mô pilot, muốn thực hiện một quá trình lên men ở qui mô công nghiệp phải tiến hành nhân gi ống, đảm bảo s ố l ượng t ế bào với tuổi sinh lí đang ở thời kỳ hoạt động mạnh nhất để c ấy vào môi tr ường lên men. Nhân giống ở đây có thể phải qua 2-3 bước, ta thường gọi là nhân gi ống c ấp 1, cấp 2, cấp 3 v.v... tuỳ thuộc vào quy mô sản xuất. Vi ệc nhân gi ống th ường di ễn ra bằng cách nuôi chìm. Các điều kiện nuôi được lựa chọn sao cho ch ỉ xảy ra s ự sinh trưởng chứ không xảy ra sự tạo thành sản phẩm. Khi sử dụng n ấm sinh bào tử và xạ khuẩn, trước khi nuôi chìm, người ta thực hi ện nhân bào t ử trên môi tr ường đ ặc nh ư môi trường cám, bột ngô... Nhân giống cấp 1 được tiến hành trên máy lắc với nhiệt độ và thời gian tuỳ thuộc vào nồi nhân giống (tương tự nồi lên men) có sục khí và ổn nhi ệt. T ỷ l ệ nhân giống từ ống nghiệm vào bình tam giác có thể chỉ một vòng que cấy hoặc cả dịch huyền phù của một ống giống. Từ nhân giống c ấp 1 sang c ấp 2 (ho ặc t ừ c ấp 2 sang cấp 3) tỉ lệ giống thường là 1- 10% thể tích dịch lên men hoặc là cao h ơn, t ừ d ịch nhân giống cuối cùng vào nồi lên men khoảng 0,5-10% tuỳ thuộc vào đặc tính từng chủng vi sinh vật. Hình 4.2: Máy lắc ổn nhiệt (Personal-11 , TAITEC) Thành phần môi trường nhân giống và môi trường lên men gần giống nhau. Thông thường thì hàm lượng carbon ở môi trường nhân giống thấp hơn môi trường lên men, nhưng các thành phần khác thì giàu hơn, đặc biệt là các chất sinh trưởng để phục vụ cho sinh sản và phát triển của giống vi sinh vật. Chế độ nuôi đặc biệt là nhiệt độ giữa nhân giống và lên men cũng khác nhau (nếu cùng chế độ nhiệt độ thì không cần phải quan tâm lắm). Nhưng n ếu nhi ệt đ ộ lên men thấp (như lên men bia) thì cần phải nhân gi ống v ới nhi ệt đ ộ gi ảm d ần đ ể khi vào lên men, giống không bị choáng sốc. Chế độ sục khí ở các công đo ạn này cũng khác nhau, thường thì trong thời gian nhân giống nhu cầu về ôxy cao nh ư trong pha sinh trưởng của lên men hoặc cao hơn. Nói chung một chủng vi sinh vật nhân giống để đưa vào lên men đảm bảo các yêu cầu công nghệ như sau: - Dịch giống không được tạp nhiễm, đặc biệt là thực khuẩn thể (Bacteriophage). - Các tế bào đảm bảo ở độ tuổi sinh lí ở thời gian sinh trưởng tốt nh ất, có ho ạt tính cao nhất, thường là nữa sau của pha chỉ số. - Các thông số kĩ thuật như OD, pH, màu sắc, mùi vị... đúng như quy đ ịnh c ủa từng dây chuyền công nghệ. 5. Nồi lên men Các nồi lên men được thiết kế và chế tạo sao cho có thể tạo đ ược những đi ều kiện tối ưu cho từng quá trình lên men. Những yêu cầu có th ể đ ạt đ ược ho ạt tính t ối đa của vi sinh vật được thực hiện thông qua một số nguyên tắc kĩ thuật. Nồi lên men chứa môi trường nuôi có khả năng tạo thành sản phẩm với năng suất cao. Trong qúa trình lên men cần theo dõi liên tục sự tạo thành sản phẩm và trạng thái vô trùng để dừng quá trình đúng vào thời điểm thu hoạch tốt nhất.
- Hình 4.3: Nồi lên men 75 lít ở Trung tâm CNSH-ĐHQGHN 6. Thu nhận sản phẩm và xử lí sau thu hoạch Việc thu nhận sản phẩm được bắt đầu bằng cách tách riêng tế bào ra kh ỏi môi trường dinh dưỡng. Nếu là những cơ thể có dạng hệ sợi thì người ta th ường l ọc, còn đối với vi khuẩn và nấm men thì li tâm. Vi ệc xử lý ti ếp theo là tuỳ theo s ản ph ẩm được tiết ra môi trường dinh dưỡng hay tồn tại trong tế bào. Bản chất hoá học của sản phẩm quy định các biện pháp xử lý ti ếp theo. Các biện pháp được sử dụng là chiết rút, hấp phụ, sàng phân tử và kết tủa. Các bước tinh chế tiếp theo được tiến hành kế tiếp ngay sau bước tách sản ph ẩm th ường ph ải qua nhiều cấp, trước khi sản phẩm cuối cùng được đóng gói. Việc thu nhận sản phẩm với hiệu suất cao có ý nghĩa quyết đ ịnh đ ối v ới tính kinh tế của một phương pháp. Bởi vậy, vấn đề tách và cô lập sản phẩm ph ải đ ược chú ý ngay từ khi chọn chủng và chọn dịch dinh dưỡng. Vi ệc tối ưu hoá ph ương pháp có liên quan đến tất cả các bước. Việc loại bỏ và sử dụng các phế và ph ụ phẩm cũng cần được chú ý tránh gây ô nhiễm môi trường. Hình 4.4: Máy li tâm ( centrifuge) II. Vi sinh vật 1. Sinh vật nhân chuẩn 1.1. Nấm men Nấm men (Yeast, Levure) thường tồn tại ở dạng đơn bào, đa số sinh sản theo lối nảy chồi, cũng có khi theo hình thức phân c ắt tế bào, nhiều lo ại có khả năng lên men đường và thích nghi với môi trường chứa đường cao, có tính acid cao. N ấm men phân bố rộng rãi trong tự nhiên, nhất là trong môi trường có ch ứa đ ường, có pH th ấp, chẳng hạn như trong hoa quả, rau dưa, rỉ đường, trong đất tr ồng các lo ại cây ăn qu ả, trong đất có nhiễm dầu mỏ. Nhiều loài nấm men có ứng dụng cao trong sản xuất công nghiệp như lên men bia rượu, glycerine, sản xuất nấm men bánh mì, thức ăn gia súc... 1.2. Nấm sợi Nấm sợi (Microfilamentous fungi) là tất cả các nấm không phải nấm men và cũng không sinh mũ nấm. Nấm sợi còn gọi là nấm m ốc, có d ạng s ợi phân nhánh, không hoặc có vách ngăn, lối sống hiếu khí, chủ yếu là ho ại sinh. N ấm sợi phân b ố rộng rãi trong tự nhiên, tham gia tích cực vào các vòng tu ần hoàn vật ch ất, nh ất là quá trình phân giải chất hữu cơ và hình thành chất mùn. Rất nhiều loài n ấm đ ược s ử d ụng rộng rãi trong công nghiệp chế biến thực phẩm, công nghi ệp enzyme, công nghi ệp
- dược phẩm, sản xuất thuốc trừ sâu sinh học, kích thích tố sinh tr ưởng th ực v ật... Nhiều nấm sợi kí sinh trên người, động vật và thực v ật gây ra các b ệnh n ấm nguy hiểm. Một số nấm sợi phát triển nhanh trên các chất hữu c ơ gây h ư h ỏng l ương th ực, thực phẩm, nguyên vật liệu... 1.3. Tảo (Algae) Vi tảo (Microalgae) gồm các đại diện có khả năng quang hợp, có dạng đơn bào sống thành tập đoàn, phân bố chủ yếu ở môi trường n ước ngọt, nước m ặn và ở đ ất ẩm. Vi tảo có thể sinh sản theo hình thức dinh dưỡng, vô tính và hữu tính. Nhi ều loài vi tảo có ứng dụng trong sản xuất và đời sống như thu sinh kh ối giàu protein làm th ức ăn cho người và gia súc (Chlorella), nuôi tảo silic (Skeletonema costatum) làm thức ăn cho ấu trùng tôm, tách acid béo không no. S ử d ụng vi t ảo cho x ử lí môi tr ường (Scenedesmus) hoặc làm sinh vật chỉ thị trong môi trường nghèo calcium (calcium) (t ảo lục Desmid). 1.4. Nấm quả thể Nhiều loài nấm có quả thể được sử dụng để làm thực phẩm, do nấm giàu protein, chất khoáng, các vitamin A, B 1, B2, C, D, E. Ngoài ra chúng còn có nhi ều đặc tính của biệt dược, có khả năng phòng và chữa bệnh hạ huyết áp, ch ống béo phì, đường ruột, hỗ trợ chữa ung thư. Đa số nấm ăn thuộc ngành n ấm đ ảm (Basidiomycota), thường gặp nấm ăn thuộc bộ Agaricales như nấm rơm Volvariella volvaceae, Agaricus bisporus... Ngoài giá trị tài nguyên, thực phẩm và dược phẩm, nhiều loài nấm có ý nghĩa trong công nghệ sinh học và đ ời sống do chúng có kh ả năng sản sinh ra nhiều chất có ích như eter, acid acetic, acid tanic, các chất kháng sinh... Nhiều loài nấm có khả năng hấp thụ và đào thải các chất phóng xạ, m ột s ố loài n ấm được sử dụng để phân giải các chất thải độc hại và các nguồn phế li ệu gây ô nhi ễm môi trường. 2. Sinh vật nhân sơ 2.1.Vi khuẩn Vi khuẩn (Bacteria) có nhiều hình thái và cách sắp xếp khác nhau, kích thước khá nhỏ so với nấm sợi và nấm men. Phần lớn vi khuẩn thuộc nhóm dị dưỡng, đời sống có thể hiếu khí, kị khí hoặc là dạng sống tuỳ nghi. Nhiều vi khuẩn có ứng dụng trong sản xuất công nghiệp. Điển hình như các loài vi khuẩn lên men các acid hữu cơ (lactic, propionic...), sản sinh enzyme, acid acetic, acid glutamic, lysine, vitamin, lên men methane, sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu sinh học... 2.2. Xạ khuẩn Xạ khuẩn (Actinomycetes) thuộc nhóm vi khuẩn thật (Eubacteria) phân bố rộng rãi trong tự nhiên. Phần lớn xạ khuẩn là hiếu khí, hoại sinh, có cấu tạo dạng sợi phân nhánh (khuẩn ti). Xạ khuẩn là một trong những nhóm vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong tự nhiên. Chúng tham gia vào các quá trình chuyển hóa nhiều hợp chất trong tự nhiên. Trên 80% chất kháng sinh được phát hiện là do xạ khuẩn sinh ra. Xạ khuẩn còn được dùng để sản xuất nhiều loại enzyme, vitamin, acid hữu cơ...
- 2.3. Vi khuẩn lam Trước đây vi khuẩn lam (Cyanobacteria) được gọi là tảo lam (Cyanophyta) hay tảo lam lục. Thực ra đây là một nhóm vi sinh vật nhân nguyên th ủy thu ộc vi khu ẩn thật. Vi khuẩn lam có khả năng tự dưỡng quang năng nhờ có ch ứa sắc t ố quang h ợp. Vi khuẩn lam phân bố rộng rãi trong tự nhiên, nhiều loài có ý nghĩa trong sản xu ất sinh khối giàu protein, cố định đạm hay sử dụng trong công nghiệp xử lí nước thải... 3. Các tiêu chuẩn của một vi sinh vật dùng trong công nghiệp 3.1. Khả năng sử dụng nguyên liệu Tính kinh tế của một quá trình sản xuất đòi hỏi phải sử dụng các nguồn nguyên liệu rẻ tiền, đơn giản và các chủng vi sinh vật không đòi hỏi quá cao về nhu cầu dinh dưỡng. Thông thường, nguồn carbon và nitơ (nitrogen) dùng cho sản xuất là những nguồn thông dụng như các loại rỉ đường, tinh bột, dịch kiềm sulfid, nguồn nitơ kĩ thuật như cao ngô, bột đậu tương. 3.2. Tính chất sản phẩm phụ Yêu cầu các chủng vi sinh vật dùng trong sản xuất là không tạo thành các sản phẩm phụ không mong muốn. Thực ra thì trong quá trình sống vi sinh vật luôn tạo thành nhiều sản phẩm trao đổi chất tích luỹ trong môi trường, một số sản phẩm trao đổi chất có thể không có lợi cho chính trao đổi chất của tế bào và có thể gây ức chế tế bào. Sự tích luỹ nhiều các sản phẩm phụ trong môi trường một mặt làm giảm hiệu suất tạo thành sản phẩm chính, mặt khác gây nhiều khó khăn cho quá trình thu nhận và tinh khiết sản phẩm. 3.3. Mức độ mẫn cảm với sự lây tạp và khả năng tách sản phẩm khỏi môi trường Trong quá trình lên men thường bị nhiễm các vi sinh vật lạ. Nguồn lây nhiễm có thể từ nguyên liệu, không khí hay từ thiết bị lên men. Nếu các vi sinh vật lạ cũng thích nghi với điều kiện sống trong môi trường lên men thì chúng sẽ cạnh tranh với chủng sản xuất đồng thời tạo ra các chất có tác dụng ức chế hoặc gây chết đối với chủng sản xuất. Do đó, các chủng sản xuất phải được lựa chọn sao cho không mẫn cảm với sự tạp nhiễm do các vi sinh vật lạ và đặc biệt là với bacteriophage. Trong trường hợp bị nhiễm bacteriophage lượng giống trong môi trường lên men có thể giảm rất nhanh. Ví dụ trong môi trường bị nhiễm vi khuẩn butiric có thể ảnh hưởng mạnh đến sức sống của giống bởi vì một lượng nhỏ của acid butiric tạo thành đã gây độc đối với tế bào. Ngoài các chỉ tiêu trên, khả năng tách sản phẩm ra khỏi môi trường lên men cũng là một tiêu chuẩn để chọn chủng vi sinh vật cho sản xuất, bởi vì có nhiều quá trình sản xuất cho sản phẩm nhiều nhưng việc tách sản phẩm khó thực hiện và hiệu quả kinh tế thấp. III. Cơ chất dinh dưỡng 1. Nguyên tố đại lượng C, O, N, H, P, S, Mg, Ca, Fe Môi trường dinh dưỡng phải chứa tất cả các nguyên tố cần thiết cho sinh trưởng và tạo thành sản phẩm. Các môi trường để nuôi cấy vi sinh vật cần thiết bổ sun g các nguyên tố khoáng. Những nguyên tố khoáng mà vi sinh vật đòi hỏi phải được cung c ấp với liều lượng lớn được gọi là các nguyên tố đại lượng, bao gồm các nguyên tố như C, O, N, H, P, S, Mg, Ca, Fe. Nhu cầu về chất khoáng của vi sinh vật khác nhau phụ
- thuộc loài, giai đoạn sinh trưởng phát triển. Nồng độ cần thiết về muối khoáng của các nấm, vi khuẩn và xạ khuẩn thường thay đổi trong các phạm vi sau (bảng 4.1). 2. Nguyên tố vi lượng Mn, Na, B, Mo, Zn, Cu, Ni, Va, Cl, Si Bảng 4.1: Nồng độ cần thiết về muối khoáng của nấm, vi khuẩn và xạ khuẩn Nồng độ cần thiết (g/l) Muối khoáng Đối với nấm và xạ Đối với vi khuẩn khuẩn K2HPO4.3H2O 0,2 - 0,5 1-2 KH2PO4 0,2 - 0,5 1-2 MgSO4.7H2O 0,1 - 0,2 0,2 - 0,5 MnSO4.4H2O 0,005 - 0,01 0,02 - 0,1 FeSO4.7H2O 0,005 - 0,01 0,05 - 0,2 Na2MoO4 0,001 -0,005 0,01 - 0,02 ZnSO4.7H2O - 0,02 - 0,1 tới 0,03 tới 0,06 CoCl2 CaCl2 0,01 - 0,03 0,02 - 0,1 CaSO4.5H2O 0,001 - 0,005 0,01 - 0,05 Những nguyên tố khoáng mà vi sinh vật chỉ đòi hỏi với liều lượng rất nhỏ được gọi là các nguyên tố vi lượng, bao gồm các nguyên tố như Mn, Na, B, Mo, Zn, Cu, Ni, Va, Cl, Si... Nồng độ cần thiết của từng nguyên tố vi lượng trong môi trường thường chỉ vào khoảng 10-6 - 10-8 M. Thông thường, khi chế tạo môi trường nuôi cấy vi sinh vật không cần bổ sung các nguyên tố vi lượng vì trong các thành phần khoáng đại lượng hoặc trong nguyên liệu hay nước để pha chế môi trường đã có đủ thành phần vi lượng. Ngoại trừ một số trường hợp như bổ sung Zn vào môi trường nuôi cấy nấm mốc, Co vào môi trường nuôi cấy vi khuẩn sinh tổng hợp vitamin B12 nhưng với hàm lượng thấp (khoảng 3-5 µg/l). 3. Dịch dinh dưỡng cho các vi sinh vật dị dưỡng Trong quá trình lên men, một môi trường nuôi cấy tốt nhất phải là môi trường đảm bảo cho sản xuất với hiệu suất cao trong thời gian ngắn nhất và giá thành thấp nhất đối với chủng giống vi sinh vật.
- Những chủng vi sinh vật dùng cho công nghiệp đều là các giống dị dưỡng, trừ các chủng tảo thuộc giống tự dưỡng. Các chủng của tảo thường được nuôi cấy trong các quá trình khử bẩn cho nước thải hoặc nuôi tảo thu sinh khối. Những vi sinh vật dị dưỡng chỉ sản sinh năng lượng trong ATP dùng cho sinh trưởng nhờ quá trình ôxy hoá những hợp chất hữu cơ. ATP là thành phần quan trọng nhất mà tế bào dùng để vận chuyển năng lượng. Trong những phản ứng không thuận lợi về phương diện nhiệt động, ATP cho phép thực hiện những phản ứng với tốc độ thích hợp. Trong công nghệ vi sinh, môi trường nuôi cấy những chủng dị dưỡng thường có các thành phần như sau: 3.1. Nguồn carbon và năng lượng Nguồn carbon và năng lượng thường được sử dụng là tinh bột, mật rỉ, saccharose, glucose, dịch đường thuỷ phân từ bột hoặc gỗ v.v... Một số loài vi sinh vật có khả năng sử dụng cellulose, hemicellulose đặt biệt là carbuahydro (alkan, methane). Chủ yếu nguồn carbon sử dụng là carbohydrate. Lượng carbon được bổ sung vào môi trường tuỳ thuộc chủng giống vi sinh vật. Một số chủng hiếu khí sử dụng khoảng 50% cơ chất, còn các chủng kỵ khí tuỳ tiện chỉ dùng tới 10% cho sinh trưởng. 3.2. Nguồn nitơ Nguồn nitơ chủ yếu trong công nghệ lên men là nước amoniac và muối ammon. Dùng vào mục đích này còn có các nguồn nitơ hữu cơ như cao ngô, dịch thuỷ phân nấm men, thuỷ phân khô lạc, đậu tương, hạt bông, các bã thải của công nghệ bia (dịch ngâm malt hoặc rễ mầm malt), bã thải rau quả, khoai tây, sữa loại bỏ mỡ, phụ phẩm khi chế biến pho mát, thịt cá... Các nguồn nitơ hữu cơ với vai trò làm nguồn nitơ và cả nguồn carbon, đồng thời còn cung cấp các chất sinh trưởng. Vì vậy, khi sử dụng các nguồn nitơ hữu cơ, vi sinh vật thường phát triển mạnh hơn. 3.3. Nguồn phospho (phosphorus) Nguồn phospho cung cấp cho môi trường lên men ở dạng muối phosphate hoặc acid phosphoric. Phospho hữu cơ (phytin) còn có trong cao ngô, bột đậu tương, trong các loại cám.... 3.4. Các nguồn khoáng khác - Nguồn lưu huỳnh bổ sung vào dịch lên men ở dạng muối sulfate. - Nguồn Mg và K thường được đưa vào dưới dạng cation của muối phosphate và sulfate. Trong một số quá trình lên men, calcium được đưa vào môi trường ở dạng muối carbonate để duy trì pH ở vùng trung tính hoặc gần trung tính khi acid được tạo thành (ví dụ như lên men tạo các acid hữu cơ) - Nguồn Fe: thông thường trong các nguyên liệu sử dụng đã có đủ sắt, nên ít khi phải bổ sung. 3.5. Vitamin và các yếu tố sinh trưởng khác Trong các môi trường dinh dưỡng dùng cho công nghiệp, vitamin và các yếu tố sinh trưởng thường được bổ sung ở dạng nguyên liệu làm giàu vitamin như cao ngô, rỉ đường, cao nấm men. Chúng chứa hỗn hợp các acid amin, vitamin và cả một số yếu tố khác chưa biết rõ, ví dụ như các dịch chiết động vật hay thực vật. Lượng có ích của các yếu tố đặt biệt đó đôi khi chỉ cần rất ít. Ví dụ α - alanine có hiệu lực ở nồng độ 1/100.000.000, còn acid pantotenic có hiệu lực ở nồng độ 1/50.000. Những yếu tố chưa biết rõ đó gọi chung là các yếu tố sinh trưởng.
- Cao ngô, cao nấm men, dịch thủy phân từ nguồn protein thực vật, động vật vừa đóng vai trò là nguồn nitơ hữu cơ vừa là nguồn cung cấp các chất sinh trưởng cần thiết. Ngoài ra, trong công nghệ vi sinh còn dùng nước chiết cám, dịch ép khoai tây, dịch ép giá đậu, dịch ép cà chua, bắp cải hoặc một số rau quả khác cũng chứa nhiều vitamin và dùng làm nguồn kích thích sinh trưởng trong nuôi cấy vi sinh vật. Dịch dinh dưỡng chứa các chất dinh dưỡng ở một nồng độ đủ đảm bảo suốt quá trình nuôi. Như vậy, nguồn carbon và năng lượng được đưa vào ở ph ạm vi 10-100g/l. Ở nhiều cơ thể, nồng độ cần thiết để duy trì tốc độ sinh trưởng c ực đ ại là r ất nh ỏ; đối với đường thì khoảng 1-10mg/l. Với aminoacid và vitamin thì tế bào ch ỉ c ần n ồng độ 1-100 µg/l. Các trị số có tính đặc hiệu cơ thể và đặc hiệu quá trình. Dịch dinh dưỡng dùng trong lên men chứa các thành phần c ần thi ết thường không ở m ột t ỷ l ệ cân đối mà sinh trưởng đòi hỏi. Nhờ những điều kiện như tỷ lệ C : N c ực tr ị ho ặc s ự thiếu phosphate mà trao đổi chất có thể được điều khiển theo hướng có ý nghĩa cho việc tổng hợp sản phẩm mong muốn. Điều đó đúng với các nguyên t ố đ ại l ượng cũng như vi lượng. Chẳng hạn bằng cách đưa Co vào mà đạt đ ược thu ho ạch cao về vitamin B12, hay sự thiếu sắt kích thích quá trình tổng hợp acid citric. 4. Nguồn carbon kĩ thuật và nguồn nitơ kĩ thuật 4.1. Rỉ đường Trong công nghiệp đường thường thu được mật rỉ là dịch đường sau khi đã kết tinh. Các loại mật rỉ gồm có: - Mật rỉ hydrol: dịch thu được sau khi kết tinh glucose ở các xí nghiệp thủy phân bột bằng acid để sản xuất glucose. Trong hydrol có tới 40 - 50% glucose và có một hàm lượng đáng kể NaCl. - Rỉ đường: ở các nhà máy đường sản xuất saccharose có một phụ phẩm với tỉ lệ khá lớn, đó là rỉ đường. Đây là một loại nước cốt được tách ra sau khi kết tinh đường. Có hai loại rỉ đường là rỉ đường củ cải và rỉ đường mía (tùy thuộc vào nguồn nguyên liệu của nhà máy đường). Cả hai loại rỉ này đều có màu nâu sẩm do được nấu và cô nhiều lần nên có nhiều caramen và melanoid tạo thành. Trong rỉ đường có tới 70 - 80% chất khô, trong đó chủ yếu là đường saccharose 46 - 54%, đường khử 6 - 9%, rafinose 1- 2%, N tổng 0,45 - 2,88% và chất khoáng 3 - 4%. Các chất hữu cơ có trong rỉ đường là các acid, rượu, acid amin, purine và các vitamin. Hàm lượng các muối phosphate trong rỉ đường thường rất thấp. Phần lớn các hợp chất phospho nằm ở phần cặn lắng. Do đó, khi dùng rỉ đường đã xử lí và loại bỏ cặn thì nhất thiết phải bổ sung nguồn phospho vào môi trường dinh dưỡng. Trong rỉ đường có chứa các hợp chất có tác dụng kích thích sinh trưởng vi sinh vật, nhưng nếu dùng rỉ đường với nồng độ cao thì sinh trưởng của các chủng sản xuất sẽ bị kìm hãm, vì trong rỉ đường có chứa các chất có tác dụng ức chế như SO2, hydroxy-methyl-fucfural hay kalium - imido - disulfonate, chất này có thể sinh ra từ sulfate và nitrate do vi khuẩn tạo thành. Trong rỉ đường có chứa hàm lượng lớn biotine (vitamin H) là chất sinh trưởng rất cần thiết đối với nhiều loài vi sinh vật và là chất điều hòa trong quá trình sinh tổng hợp acid amin, hàm lượng khoảng 20 - 120 mg/kg trong rỉ đường mía và 0,01 - 0,13 mg/kg trong rỉ đường củ cải. Các vitamin trong rỉ đường ngoài biotine còn có vitamin B1, B2, PP, acid pantotenic... 4.2. Dịch kiềm sulfid
- Trong công nghiệp men còn sử dụng dung dịch thủy phân từ gỗ - dịch kiềm sulfid là phế thải của công nghiệp giấy. Thành phần chính của dịch kiềm sulfid là linhosunfonate và các đường pentose. Thành phần của dịch kiềm sulfid từ gỗ của cây lá bản và cây lá kim là khác nhau. Ngoài ra, thành phần này cũng thay đổi nhiều tuỳ theo mức độ khai thác. Dịch kiềm sulfid của gỗ cây lá bản chiếm tỉ lệ cao các đường pentose (khoảng 80% đường) thường sử dụng để nuôi cấy thu sinh khối nấm men. Còn dịch kiềm sulfid gỗ cây lá kim thì các hexose lại chiếm ưu thế (khoảng 70% đường) dùng để lên men thu rượu. Việc tiền xử lý chất thải này trước lên men là tối thiểu. Bơm hơi nước hoặc thông khí ở pH 1,5 - 3,0 là cần thiết để loại SO2 là chất vốn kìm hãm sinh trưởng của vi sinh vật. Sau đó pH sẽ được điều chỉnh tới tối ưu (pH khoảng 5) và môi trường được bổ sung các chất dinh dưỡng chứa nitơ và phosphate. 4.3. Các nguyên liệu thủy phân tinh bột Để cung cấp nguồn carbon chủ yếu là glucose thì bột sắn có lẽ là nguồn nguyên liệu tốt nhất. Trong bột sắn chứa chủ yếu là tinh bột, hàm lượng N hữu cơ, chất khoáng, vitamin có với lượng rất nhỏ. Thủy phân các loại tinh bột thường thực hiện theo hai cách: - Thủy phân bằng acid với áp lực dư. Dịch thủy phân thu được qua trung hòa bằng Na2CO3 hoặc NaOH, nếu dùng H2SO4 làm tác nhân thủy phân thì có thể dùng CaCO3 hoặc nước vôi để trung hòa, sau đó đem lọc qua lọc ép khung bản với than hoạt tính khử màu. Dịch thủy phân này chứa chủ yếu là đường glucose, một lượng nhỏ các acid amin, có mặt các chất bẩn, khoáng được dùng để chuẩn bị môi trường nuôi cấy hoặc đem cô đặc tới 60 - 70% chất khô để sử dụng dần. - Thủy phân bằng enzyme: Các chế phẩm enzyme chủ yếu là từ nấm mốc được nuôi cấy bề mặt hoặc bề sâu, dùng với tư cách là phức hệ amylase gồm có α, β - amylase và glucoamylase. Sản phẩm thu được là hỗn hợp maltose và glucose. Cũng có trường hợp dùng phối hợp chế phẩm enzyme từ mốc và chế phẩm enzyme từ vi khuẩn nuôi bề sâu (α - amylase chịu nhiệt) nên hiệu quả của quá trình sẽ cao hơn. Phương pháp thủy phân các loại bột (bột sắn, gạo, ngô, bột mì, cao lương, khoai tây) bằng các chế phẩm enzyme này được dùng trong công nghiệp sản xuất rượu cồn. 4.4. Hạt và bột ngũ cốc Các loại bột ngũ cốc thường được dùng là bột gạo, bột ngô được tách phôi, bột mỳ, bột đại mạch... Ngoài thành phần chủ yếu là tinh bột, các loại bột này còn chứa khoảng vài phần trăm các hợp chất protein, các chất xơ (chủ yếu là cellulose) và các chất khoáng. Bột sắn là loại nguyên liệu khá rẻ tiền so với các loại bột khác hiện nay đang được sử dụng nhiều cho công nghệ lên men đặc biệt là lên men cồn. Các nguyên liệu tinh bột trong lên men có thể dùng trực tiếp làm thành phần của môi trường dinh dưỡng cho các chủng sinh ra enzyme amylase ngoại bào, đặc biệt là trong phương pháp nuôi cấy bề mặt. Ngoài ra, nguồn nguyên liệu này còn qua một giai đoạn thủy phân thành dung dịch các loại đường rồi mới dùng chuẩn bị môi trường dinh dưỡng. Ngoài ra, các parafin có mạch từ C8 - C18, khí methane... có thể được sử dụng làm nguồn carbon nuôi cấy vi sinh vật thu cồn hoặc protein đơn bào cho sản xuất thức ăn gia súc.
- 4.5. Nguồn nitơ kĩ thuật - Bột đậu tương được dùng như là một nguồn nitơ kĩ thuật tương đối phổ biến trong nhiều môi trường dinh dưỡng. Trong bột đậu tương có tới gần 40% là protein và khoảng 19% chất béo, có đủ các acid amin. Đối với sinh tổng hợp nhiều chất kháng sinh không những chỉ có các hợp chất protein mới có tác dụng mà còn phải kể đến các chất béo có trong đậu tương. Cùng với bột đậu tương hoặc khô dầu đậu tương người ta còn dùng bột khô lạc (lạc sau khi ép dầu), bột hoặc khô dầu các loại hạt bông, hạt hướng dương... vào trong mục đích này. - Nước chiết ngô và cao ngô là sản phẩm phụ trong công nghiệp chế biến bột ngô. Trước khi xay, ngô được ngâm với dung dịch natrium sulfid. Trong khi ngâm, các acid amin, vitamin được chiết ra và hòa tan vào dung dịch. Nước chiết ngô có thể dùng trực tiếp để pha chế môi trường dinh dưỡng, nhưng thông thường người ta cô trong điều kiện chân không tới 50% chất khô ở dạng sệt gọi là cao ngô. Trong cao ngô có 6,4 - 8% N tổng số, khoảng một phần nửa là các acid amin, phần còn lại là peptide và protein, hàm lượng carbohydrate dao động trong phạm vi khá rộng do có liên quan đến lên men lactic, hàm lượng tro 15 - 20%, nhiều vitamin đặc biệt là vitamin nhóm B và biotine. - Nước chiết nấm men và cao nấm men: sinh khối men bia hoặc men rượu được rửa sạch và cho tự phân ở 48 – 520C trong 2 - 3 ngày, lọc bỏ bã, thu được dịch thủy phân gọi là nước chiết nấm men, cô đặc có cao nấm men. Các sản phẩm này giàu acid amin, peptid cùng nhiều vitamin nhóm B và các chất khoáng. Trong cao nấm men có 40 - 50% chất khô, 0,6 - 1,5 N tổng số, 0,3 - 0,5 N - amin (trong đó có mặt 18 loại acid amin). - Dịch thủy phân các loại khô dầu (đậu tương, lạc, bông, hướng dương) và thịt, cá giàu nitơ hữu cơ, nhiều acid amin. Nếu thủy phân bằng acid thì nhiều vitamin và một hay hai aminoacidbị phá hủy (như triptophan và một phần cysteine), còn thủy phân bằng enzyme thì các thành phần này đầy đủ hơn. Dùng các dịch thủy phân này làm nguồn nitơ hữu cơ trong môi trường nuôi cấy vi sinh vật và một phần là nguồn chất dinh dưỡng. IV. Nhu cầu về ôxy và sự thông khí trong quá trình lên men 1. Độ hoà tan của ôxy trong nước Tế bào sử dụng ôxy để hô hấp và làm giảm lượng ôxy trong môi trường. Vì thế trong nuôi cấy hiếu khí phải cung cấp ôxy một cách đều đặn. Thiếu ôxy nhất thời tại một thời điểm nào đó trong môi trường sẽ dẫn đến sự phá vỡ quá trình trao đổi chất của tế bào. Vi sinh vật sử dụng ôxy trong môi trường lỏng. Lượng ôxy hoà tan trong nước thường là rất ít. Phải cung cấp ôxy sao cho tốc độ hoà tan của nó bằng tốc độ tiêu thụ ôxy của vi sinh vật. Tốc độ hoà tan của ôxy vào môi trường lỏng được tính theo công thức: R= = K. (C - C1) Trong đó: R- tốc độ hoà tan ôxy, C - nồng độ ôxy bảo hoà ở áp suất riêng đã biết, C1- nồng độ ôxy hoà tan ở thời điểm lựa chọn, K - hằng số tỉ lệ, t - thời gian. Độ hoà tan ôxy còn phụ thuộc vào nhiệt độ khi nuôi cấy, vào nồng độ các chất hợp phần và độ nhớt của môi trường. Khi nhiệt độ tăng lên thì độ hoà tan của ôxy
- giảm. Độ hoà tan của ôxy trong môi trường giảm đi 2 lần khi nhiệt độ tăng từ 30 - 370C. Điều này có thể khắc phục bằng cách cho sục khí mạnh hơn trong quá trình lên men. Nồng độ ôxy hoà tan cũng sẽ giảm khi dùng các chất hoạt động bề mặt, các chất phá bọt và hàm lượng sinh khối vi sinh vật tăng. Trong quá trình nuôi cấy không khí nén được thổi vào thùng lên men có hệ thống cánh khuấy. Tốc độ sục khí mạnh sẽ tăng tốc độ hoà tan ôxy và trộn đều cơ chất dinh dưỡng trong môi trường. Nhưng không nên khuấy quá mạnh vì có thể dẫn đến sự hư hỏng cơ học các tế bào và dẫn đến hiện tượng tự phân. 2. Nồng độ ôxy giới hạn Ôxy rất cần đối với đời sống của vi sinh vật hiếu khí. Tăng thông khí đến giới hạn nhất định thì sự phát triển của vi sinh vật cũng tăng lên theo. Đối với nhiều vi sinh vật, thông khí sẽ làm tăng tốc độ sinh trưởng, rút ngắn pha tiềm phát, nâng cao lượng sinh khối. Khi tăng tốc độ hoà tan ôxy từ 0 - 5 milimol O2 /l.phút, lượng sinh khối cuối cùng của Serratia marsescens sẽ tăng một cách đáng kể; sinh khối cực đại đạt được khi cường độ thông khí khoảng 5 milimol O2/l.phút. Nếu tiếp tục tăng thông khí hơn nữa thì lượng sinh khối cuối cùng sẽ giảm. Hiện tượng này còn gặp ở rất nhiều giống vi sinh vật. Để duy trì việc cung cấp ôxy tối thích cho tế bào không c ần thi ết phải làm bão hoà môi trường bằng ôxy hoà tan. Chỉ c ần m ột n ồng đ ộ ôxy nh ỏ h ơn r ất nhi ều cũng đủ để cung cấp cho các enzyme phản ứng với cơ chất đó. Nồng độ ôxy gây ra hô h ấp tối đa được gọi là nồng độ ôxy tới hạn (hoặc áp suất riêng ph ần c ủa ôxy). Đó không phải là một đại lượng cố định mà là một hàm số của tốc độ sinh tr ưởng ho ặc c ủa t ốc độ hô hấp có liên quan với nó. Trị số này vào kho ảng 10 µmol/l. Khi sự vận chuyển ôxy bị cản trở bởi những tập hợp tế bào (các cục sợi nấm) hoặc bởi lớp chất nhầy bao quanh các tế bào thì nồng độ ôxy giới hạn có trị số cao hơn. 3. Sự cung cấp ôxy cho các tế bào chìm Sự cung cấp ôxy cho các tế bào chìm là một quá trình chuyển d ịch chất, trong đó ôxy được chuyển từ bóng không khí vào môi trường dinh d ưỡng và t ừ đó vào t ế bào. Quá trình xảy ra nhờ dòng chảy và sự khuếch tán. Lực đẩy là s ự chênh l ệch n ồng đ ộ ôxy. Sự chuyển dịch chất từ tướng khí sang tướng lỏng được quy đ ịnh b ởi b ề m ặt giới hạn giữa hai tướng và do vậy bởi số lượng và kích thước các bóng không khí. Chỉ một phần nhỏ của không khí được cung cấp đi vào dung dịch. Bởi vậy trong thực ti ễn, người ta thường sử dụng tỷ số của thể tích không khí/thể tích nồi lên men/phút. Đối với mỗi quá trình lên men cần phải nghiên cứu ảnh hưởng c ủa c ường đ ộ thông khí đối với hiệu suất tạo thành sản phẩm. Trong sản xuất công nghi ệp không khí được nén qua máy nén, qua một hệ thống làm nguội, qua hệ thống l ọc để lo ại h ết tạp khuẩn rồi thổi vào các thùng lên men. Trong các thùng lên men và các thùng nuôi cấy nhân giống đều có hệ thống khuấy tuỳ thuộc vào yêu cầu c ủa từng loại vi sinh vật, vào từng điều kiện nuôi cấy để nhằm thu được hiệu suất tối đa. V. Khử trùng 1. Lên men không vô trùng Để cho qúa trình lên men diễn ra có kết quả thì cần phải ngăn cản sự phát triển của các cơ thể lạ. Trong nhiều qúa trình lên men (sản xuất acid amin, enzyme, chất
- kháng sinh...) điều đó được thực hiện thông qua việc khử trùng môi trường dinh dưỡng, không khí và các thiết bị lên men (lên men vô trùng). Trái lại trong việc sản xuất sinh khối như sinh khối nấm men, sinh khối vi khuẩn, tảo thường tiến hành lên men không vô trùng. Sự phát triển của các cơ thể lạ bị ngăn cản mạnh mẽ bằng cách tạo ra những điều kiện nuôi sao cho chủng sản xuất có thể sinh trưởng trội hơn, ví dụ nhờ cơ chất đặc hiệu hay pH môi trường. 2. Lên men vô trùng Nhiệm vụ thanh trùng là diệt hết vi sinh vật có mặt trong môi trường do có sẵn từ trong thành phần như nước, nguyên liệu, không khí và trên bề mặt các thiết bị tiếp xúc với môi trường. Những vi sinh vật này còn sống sót sẽ phát triển cạnh tranh với chủng sản xuất, làm hỏng quá trình lên men. Các vi sinh vật thường có sức bền với nhiệt, một số có mặt trong nguyên liệu dưới dạng bào tử, muốn diệt được chúng phải gia nhiệt tới 120 – 1210C trong vài chục phút. 3. Khử trùng bằng nồi hấp Hình 4.5:Nồi hấp áp lực cho lên men xốp ( Autoclaver) Hình 4.6:Thiết bị khử trùng Pasteur Hiện nay phương pháp thanh trùng trong công nghệ vi sinh phổ biến là dùng hơi nước quá nhiệt do nồi hơi cung cấp. Trong lên men từng mẻ các thiết bị sau khi làm vệ sinh được khử trùng bằng hơi nóng tới 120 – 1300C, sau đó mới cho môi trường lỏng vào các nồi lên men khử trùng môi trường cùng với cả hệ thống khuấy và các đoạn đường ống, van tiếp cận. Việc gia nhiệt cao có thể dẫn đến sự phá huỷ các thành phần dinh dưỡng mẫn cảm với nhiệt và caramen hoá các nguồn đường cũng như xảy ra các phản ứng melanoid giữa đường với aminoacidhoặc các vitamin bị phá hỏng. Những thành phần mẫn cảm với nhiệt có khi phải khử trùng riêng, sau đó mới trộn lẫn hoặc khử trùng theo phương pháp khác như lọc qua phin vô trùng. Ngoài cách khử trùng theo phương pháp hơi nước gián đoạn này, người ta còn dùng phương pháp khử trùng bằng hơi liên tục bằng cách cho môi trường chảy qua thiết bị khử trùng chuyên dùng ở nhiệt độ 1400C trong vài phút. * Khử trùng môi trường nuôi cấy bề mặt Môi trường nuôi cấy bề mặt thường là những hợp chất rắn, gồm có cám, bột và các chất dinh dưỡng. Trong sản xuất công nghiệp môi trường rắn được khử trùng bằng hơi nóng trong thiết bị chuyên dùng với áp suất dư 0,05 Mpa để đạt nhiệt độ 104 - 1100C. Điều chỉnh pH môi trường thích hợp bằng acid clohydric, sulfuric hoặc lactic. Thanh trùng bằng hơi nóng có thể qua 2 giai đoạn. Giai đoạn đầu nâng nhiệt độ tới 1000C và đảo khối môi trường liên tục trong 15 - 20 phút. Giai đoạn sau nâng nhiệt độ tới 1100C khoảng 60 - 90 phút và cứ sau 15 phút lại đảo môi trường 3 - 5 phút. * Khử trùng môi trường lỏng để lên men bề sâu
- Khử trùng môi trường lỏng có thể chọn một trong những phương pháp gián đoạn hoặc liên tục. Phương pháp gián đoạn thường dùng trong trường hợp khối dịch không lớn, thí dụ dịch dùng trong các bình lên men thí nghiệm, các nồi nhân giống và các nồi lên men không quá lớn. Tiến hành lên men từng mẻ ngay ở trong nồi theo nguyên lí nồi hấp áp lực qua một số giai đoạn: - Khử trùng nồi lên men và hệ thống đường ống tiếp xúc với môi trường bằng hơi nóng trực tiếp hoặc gián tiếp. - Cho dịch môi trường đã pha chế vào nồi (lượng dịch bằng 3/4 thể tích của nồi và phải tính thêm phần nước ngưng khi cho hơi trực tiếp vào môi trường). - Gia nhiệt tới nhiệt độ thanh trùng. Có 2 bước gia nhiệt: cho hơi vào vỏ nồi hoặc ống xoắn trao đổi nhiệt khi dịch tới gần 1000C thì cho hơi vào nồi trực tiếp với dịch để nâng nhiệt đến nhiệt độ tới hạn. - Giữ ở nhiệt độ này trong khoảng thời gian thanh trùng cần thiết. - Làm nguội dịch ở ngay trong nồi bằng cách cho nước vào vỏ hoặc ống xoắn trao đổi nhiệt cùng với hệ thống khuấy làm việc. Phương pháp khử trùng này tương đối lâu và để tránh biến đổi trong thành phần dinh dưỡng của môi trường nên chỉ tiến hành ở áp suất 0,05 - 0,1Mpa với nhiệt độ 110 - 1200C trong khoảng 1 - 1,5 giờ từ lúc đạt được nhiệt độ tới hạn. Ngoài ra, có thể tiến hành thanh trùng liên tục ở nhiệt độ cao hơn (140 - 1450C) và giữ ở thời gian ngắn hơn (5 - 15 phút) ở nhiệt độ này. 4. Khử trùng bằng hoá chất Đối với những chất kém bền nhiệt dễ bị phân huỷ ở nhiệt độ cao thì việc khử trùng có thể bằng cách lọc qua phin lọc hoặc bằng các hoá chất diệt khuẩn. Nhưng việc sử dụng các hoá chất diệt khuẩn cần phải cân nhắc kĩ càng về tính gây độc cho vi sinh vật nuôi cấy, cho người sử dụng sản phẩm cũng như về vệ sinh an toàn lao động. Một số hoá chất được dùng để khử trùng trong một số trường hợp ngoại lệ, như etylenoxyl, propiolacton rất thích hợp cho việc khử trùng các chất kém bền nhiệt như enzyme chẳng hạn. Ethylenoxyl hỗn hợp với không khí theo tỉ lệ 3 - 8 % sẽ gây nổ, vì vậy khi dùng phải trộn lẫn với CO2 hoặc N2. β - propiolacton có tác dụng mạnh hơn nhưng có độc tính (có thể gây ung thư đối với người). 5. Lọc khử trùng Không khí dùng để cung cấp oxy được khử trùng bằng cách lọc khử trùng. Nguyên liệu lọc thường dùng là bông đá, bông thủy tinh hoặc bông. Hiện nay trong công nghệ vi sinh còn phổ biến loại lọc màng. Lọc khử trùng có thể sử dụng để làm sạch không khí. Cung cấp khí sạch cho nuôi cấy bề mặt là một bộ phận những máy điều hoà và làm sạch khí đặt ở bên trên hoặc bên cạnh phòng nuôi cấy. Trong các xí nghiệp sản xuất quy mô lớn có thể thiết kế để sử dụng khí tuần hoàn. Không khí sau khi qua phòng nuôi cấy được đưa trở lại các máy điều hoà riêng chỉ bay ra khí quyển khoảng 10%. Đồng thời với việc cung cấp khí sạch còn có bộ phận điều nhiệt và điều ẩm để đảm bảo nhiệt độ và độ ẩm tối ưu cho quá trình nuôi cấy tránh làm khô môi trường. Cung cấp khí sạch cho môi trường nuôi cấy chìm khá phức tạp. Đó là hệ thống các máy nén khí và phin lọc, ngoài ra còn có các bộ phận khác như lọc sơ bộ, làm
- nguội khí, thùng chứa khí. Không khí sạch vô trùng được đưa vào nồi lên men qua các bộ phận phun tia kết hợp với khuấy đảo hoặc ống hồi lưu để tăng thêm độ hoà tan của ôxy trong môi trường. VI. Phương pháp nuôi 1. Nuôi không liên tục Trong phương pháp nuôi không liên tục (batch - culture) hay còn gọi là nuôi gián đoạn, thông thường vi sinh vật sinh trưởng đến chừng nào m ột thành phần chủ yếu của môi trường dinh dưỡng bị giới hạn. Khi đó culture chuyển t ừ pha lu ỹ thừa sang pha cân bằng. Sinh trưởng gắn liền với sự thay đổi kéo dài c ủa đi ều kiện nuôi, sự giảm chất dinh dưỡng và sự tăng khối lượng tế bào. Trong quá trình đó tr ạng thái sinh lí của tế bào cũng thay đổi. Thông thường vi ệc t ạo thành s ản ph ẩm mong muốn liên quan với một trạng thái sinh lí nhất định trong pha sinh tr ưởng. Không th ể duy trì được trạng thái này trong một thời gian dài. Phương pháp nuôi gián đoạn được sử dụng trước hết cho sự lên men vô trùng,vì cách nuôi này là dễ dàng về mặt kỹ thuật. 1.1. Nuôi chìm Phương pháp này dùng cho cả vi sinh vật kị khí và hiếu khí. Đối với nuôi vi sinh vật kị khí trong quá trình nuôi không cần sục khí chỉ thỉnh thoảng khuấy trộn còn với vi sinh vật hiếu khí thì phải sục khí liên tục. Đây là phương pháp hiện đại đã được dùng trong khoảng nửa cuối thế kỉ XX và cho kết quả rất to lớn đối với công nghệ vi sinh. Nuôi cấy chìm hay nuôi cấy bề sâu dùng môi trường dịch thể. Chủng vi sinh vật cấy vào môi trường được phân tán khắp mọi điểm và chung quanh bề mặt tế bào được tiếp xúc với dịch dinh dưỡng. Đặc điểm này đòi hỏi trong suốt quá trình nuôi cấy phải khuấy và cung cấp ôxy bằng cách sục khí liên tục. Ngày nay phương pháp nuôi cấy chìm được dùng phổ biến trong công nghệ vi sinh để sản xuất men bánh mì, protein đơn bào, các chế phẩm vi sinh làm phân bón, thuốc trừ sâu, các enzyme, các acid amin, vitamin, các chất kháng sinh, các chất kích thích sinh học v.v... Phương pháp nuôi cấy chìm có một số ưu điểm: - Tốn ít mặt bằng trong xây dựng và lắp đặt dây chuyền. - Chi phí điện năng, nhân lực và các khoản phụ cho một đơn vị sản phẩm thấp. - Dễ tổ chức được xí nghiệp có sản lượng lớn. - Các thiết bị lên men chìm dễ cơ khí hoá, tự động hoá . Song phương pháp chìm cũng có một số nhược điểm sau: Hình 4.7: Sơ đồ nuôi chìm 1.Thùng trộn môi trường, 2.Nồi thanh trùng, 3.Thùng chứa, 4.Van xả, 5.Thiết bị trao đổi nhiệt, 6.Bơm li tâm, 7.Thùng chứa dịch, 8.Thùng lên men, 9.Lọc khí sơ bộ, 10.Nén khí, 11.Lọc khí bước một, 12.Lọc khí bước hai, 13.Thùng canh trường thành phẩm. - Đòi hỏi trang bị kĩ thuật cao, dễ bị nhiễm trùng toàn bộ. Vì vậy, những thiết bị lên men chìm cần phải chế tạo đặc biệt cẩn thận, chịu áp lực cao, đòi hỏi kín và làm
- việc với điều kiện vô trùng tuyệt đối (trong nuôi cấy bề mặt có thể loại bỏ phần đã nhiễm trùng, các phần khác vẫn còn dùng được). - Trong lên men chìm cần phải khuấy và sục khí liên tục vì vi sinh vật chỉ sử dụng được ôxy hoà tan trong môi trường. Khí được nén qua một hệ thống lọc sạch tạp trùng, hệ thống này tương đối phức tạp và dễ gây nhiễm cho môi trường nuôi cấy 1.2. Nuôi bề mặt Hình 4.8: Sơ đồ nuôi bề mặt 1.Gầu tải cám, 2.Thùng chứa cám, 3.Thiết bị khử trùng, 4.Nồi hấp, 5.Tủ chứa khay mốc giống đã vô trùng, 6.Bàn trung gian, 7.Phòng nuôi giống, 8.Thùng chuẩn bị môi trường, 9.Phòng hấp khay đ ựng giống, 10.Bàn trung gian, 11.Tủ chứa khay đã cấy giống, 12.Phòng nuôi giống sản xuất, 13.Tủ đựng khay giống sau sản xuất, 14.Máy nghiền, 15.Phòng sấy,16.Lọc khí, 17.Quạt nén khí. Trong phương pháp nuôi bề mặt hay nuôi nổi các cơ thể tồn tại ở bề m ặt môi trường, do đó mà các tế bào hướng về khoảng không khí được cung c ấp đầy đ ủ ôxy. Ở các váng nấm, chất dinh dưỡng của môi trường chỉ được hấp thu nhờ các tế bào chìm và được chuyển vào sợi nấm khí sinh. Sự tạo váng trong phương pháp nuôi bề mặt dẫn tới một trạng thái sinh lí có ý nghĩa quan trọng đối với vi ệc sản xu ất các ch ất trao đổi nhất định của nấm, ví dụ như sản xuất acid citric hay các enzyme. Tuy nhiên người ta vẫn cố gắng đạt đến trạng thái sinh lí tương ứng v ới nuôi c ấy chìm (hình 4.9). 1.3. Nuôi cấy xốp Phương pháp nuôi cấy này thường thích hợp cho một số nấm m ốc và xạ khuẩn. Việc nuôi thường được tiến hành trên các khay phẳng xếp chồng lên nhau và ủ trong các buồng chứa vô trùng đóng kín, giống được c ấy vào bằng cách th ổi bào t ử vào bên trong buồng chứa. Một hình thức khác là nuôi hệ sợi n ấm trên các c ơ ch ất r ắn nh ư lúa mì, cám hoặc lúa nước trong các thùng quay chậm. Ph ương pháp này đ ược dùng đ ể sản xuất một số enzyme. Theo phương pháp này, giống vi sinh vật hiếu khí sau khi cấy sẽ phát triển trên bề mặt và dần dần lan xuống phía dưới theo các kẽ hở giữa các cấu tử thành phần môi trường. Vi sinh vật sử dụng ôxy của không khí để hô hấp đồng thời thải CO2 ra môi trường xung quanh và toả nhiệt. Phương pháp này thường thích hợp cho các quá trình nuôi cấy nấm mốc, một số xạ khuẩn và vi khuẩn cũng có thể sản xuất theo phương pháp này. Nuôi cấy vi sinh vật trên bề mặt môi trường rắn hoặc bán rắn có cơ chất dinh dưỡng là cám có trộn các loại bột ngũ cốc, đậu tương và một số thành phần dinh dưỡng khác. Nguồn carbon cho môi trường dinh dưỡng là các loại hạt như ngô, gạo, mì, đại mạch, đậu tương... được nghiền vỡ thành mảnh kích thước khoảng 1 - 3 mm. Độ ẩm của môi trường khoảng 55 - 60%. Khi vi sinh vật phát triển sẽ thải CO2 gây hiện tượng toả nhiệt làm nóng và khô môi trường. Cần phải thông gió, phun mù hoặc làm ẩm trực tiếp để giữ cho độ ẩm tương đối của không khí khoảng 90%. Nhược điểm của phương pháp: - Tốn nhiều diện tích mặt bằng, khó cơ khí hoá và tự động hoá.
- - Chi phí nhân công, điện nước... cho một đơn vị sản phẩm cao. 2. Nuôi cấy liên tục Các phương pháp nuôi cấy liên tục có thể là: - Phương pháp đơn cấp: nuôi vi sinh vật trong một nồi lên men, môi trường dinh dưỡng được bổ sung cũng như môi trường đã lên men rút ra khỏi nồi lên men một cách liên tục với cùng một tốc độ. Phương pháp này đơn giản, dễ ứng dụng vào sản xuất đối với tế bào nấm men để thu sinh khối hoặc sản phẩm là các chất chuyển hoá gắn trực tiếp với sự phát triển của tế bào. - Phương pháp nhiều cấp: Vi sinh vật được nuôi ở hệ thống nồi lên men đặt làm nhiều cấp. Nồi thứ nhất được dùng cho vi sinh vật phát triển tốt nhất, các nồi sau để các tế bào tiết ra chất chuyển hoá. Môi trường dinh dưỡng mới được bổ sung vào nồi thứ nhất và từ đó lần lượt chảy vào nồi tiếp theo. Trong các hệ thống hở của phương pháp nuôi liên tục thì n ồi lên men th ường xuyên được cung cấp thêm dung dịch dinh dưỡng mới, và cũng v ới m ức đ ộ nh ư v ậy, môi trường đã bị sử dụng một phần và các tế bào đã được rút đi. Vi ệc khuấy và thông khí nhằm trộn đều chất chứa trong nồi lên men (hệ thống đồng nhất). Nh ờ v ậy các t ế bào trong nồi lên men luôn luôn sinh trưởng theo hàm số mũ và luôn luôn t ồn tại trong cùng những điều kiện sinh lí. Tuy nhiên, các tế bào đang phân chia và các t ế bào không phân chia cùng tồn tại vì không có sự sinh sản đồng bộ. Hệ thống liên tục được điều khiển bởi các yếu tố hoá học chemostas. Khi chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác thì trạng thái cân b ằng m ới đ ạt đ ược sau một thời gian. Nhờ việc tăng tốc độ dòng vào mà sinh trưởng có th ể đ ược tăng gần tốc độ cực đại. Tốc độ pha loãng (D) và tốc độ sinh tr ưởng ( µ) là bằng nhau trong phạm vi của tốc độ pha loãng tiêu chuẩn. Các hệ thống liên tục có ý nghĩa công nghiệp. Đặc điểm của những hệ thống này là ở chỗ, các tế bào ở lại trong hệ thống hoặc đưa trở lại đó, trong khi môi trường chảy đi không ngừng. Vì các tế bào chỉ hoạt động trong một thời gian nhất định nên sau một thời gian nào đó cần phải thay thế hoặc bổ sung chúng. Thực chất thì hệ thống này là sự kéo dài pha cân bằng của sự nuôi gián đoạn nhờ việc đưa cơ chất vào một cách liên tục. Các tế bào, hoặc được giữ lại trong hệ thống như trường hợp của vi khuẩn acetic sinh trưởng trên vỏ bào gỗ của phương pháp lên men nhanh, hoặc được tách ra và đưa trở lại như trong sản xuất bia rượu. Trong việc làm sạch nước thải, các đám vi khuẩn cũng bị giữ lại trong các bể bùn sống. Một kiểu khác là cho dòng dung dịch dinh dưỡng chảy vào những váng nấm. Đó là kiểu nuôi nổi của hệ thống liên tục kín. Ở quy mô phòng thí nghiệm, các hệ thống được kiểm tra, trong đó tế bào và cơ chất được tách riêng bằng các màng hoặc dụng cụ lọc (nồi lên men - màng). Hiện nay việc nuôi liên tục được ứng dụng nhiều trong công nghiệp để sản xuất sinh khối và các sản phẩm lên men. Việc sản xuất các chất trao đ ổi b ậc m ột và b ậc hai cũng như các enzyme thường được tiến hành theo cách không liên tục. Ưu điểm của phương pháp nuôi cấy liên tục: - Giảm bớt thời gian làm vệ sinh thiết bị, khử khuẩn và làm nguội. - Giảm bớt thể tích của toàn bộ thiết bị. - Lao động dễ dàng và có khả năng tự động hoá các thao tác.
- - Tăng hiệu suất của toàn bộ quá trình công nghệ nhờ chọn lọc tốt nhất các điều kiện thao tác. Nhược điểm: - Đòi hỏi cán bộ và công nhân thành thạo chuyên môn. Khi hoạt động, cùng một lúc phải có đủ các dạng năng lượng cần thiết, giá thành cao đối với tự động hoá và dụng cụ đo lường hiện đại. - Trong quá trình nuôi cấy tế bào vi sinh vật có thể có những đột biến bất ngờ xảy ra làm hỏng cả quá trình. - Phải vô khuẩn tuyệt đối trong toàn bộ thời gian thao tác. Vì trong quá trình nuôi liên tục đã tạo ra các điều kiện tối ưu cho chủng nuôi cấy thì cũng tối ưu đối với nhiều loài tạp khuẩn. - Đối với các vi sinh vật sinh hệ sợi như nấm mốc và xạ khuẩn rất khó tách hệ sợi một cách vô khuẩn và đặc biệt là hiệu suất chuyển hoá thường thấp hơn so với nuôi cấy từng mẻ với những chủng sản ra chất chuyển hoá không gắn với sự phát triển. VII. Nồi lên men 1. Sơ đồ chung Nồi lên men công nghiệp có hình trụ, có tỷ lệ chiều cao với đường kính của n ồi thích hợp, thể có thể từ vài m 3 đến khoảng 100m3 hoặc có khi đến 500m3 tuỳ thuộc vào quy mô sản xuất. Nồi thường được làm bằng thép không rỉ. Đ ối v ới quá trình lên men vô trùng thì nồi lên men và cả các van đường ống phải có tính ch ịu áp su ất đ ể có thể khử trùng ở áp suất cao và trong thời gian lên men áp suất d ư đ ược duy trì su ốt c ả quá trình ngăn cản sự xâm nhập của vi sinh vật lạ. Các nồi lên men được thiết kế và chế tạo sao cho có thể tạo được những điều kiện tối ưu cho từng quá trình lên men. Những yêu cầu có thể đạt được hoạt tính tối đa của vi sinh vật được thực hiện thông qua một số nguyên tắc kĩ thuật. Về chi tiết có sự khác nhau rất lớn giữa các kiểu nồi lên men. Mỗi một loại lên men đều có một số yêu cầu riêng biệt. Đối với lên men chìm vô trùng những yêu cầu đó là giống nhau. Vì vậy, ở đây chủ yếu giới thiệu nồi lên men thuộc dạng nuôi cấy hiếu khí (chìm, vô trùng và sục khí). Ngoài hệ thống thông khí và hệ thống làm nóng và làm lạnh, trong nồi lên men còn có các hệ thống ống cấy, ống nạp môi trường, ống lấy mẫu, ống nạp chất chống bọt hoặc các chất khác. Ngoài ra còn có một số máy đo như các điện cực đo pH, điện cực đo ôxy hoà tan, điện cực chống bọt, ống nhiệt kế nối với nhiệt kế tự ghi và một áp kế đặt trên ống thoát. Sau cùng có các cửa quan sát để kiểm soát bên trong nồi và một cửa để thường kỳ tổng vệ sinh nồi . Hình 4.9: Nồi lên men liên tục thu sinh phẩm Đáy dưới ở phần cuối cùng là ống thải có đường kính lớn để tháo bã dịch, gồm bã môi trường và xác vi sinh vật. Nồi lên men được đặt trên các chân chữ y, bằng sắt hoặc các bệ gắn vào nền nhà và hàn chắc vào vỏ nồi. Chiều cao của chân đỡ này phải đảm bảo cho người ta vào xem xét phần đáy nồi một cách dễ dàng. Ở phần trên, có
- sàn lửng với lan can và cầu thang cho phép nhân viên đi lại kiểm tra sự hoạt động của thiết bị, gọi là giàn thao tác. 2. Hệ thống thông khí và hệ thống khuấy Sự thông khí được thực hiện nhờ việc cung cấp và phân bố không khí cùng v ới sự khuấy trộn. Các hệ thống thông khí và khuấy trộn rất đa dạng. Nhi ều ki ểu thông khí nhờ các trục khuấy rỗng, ống thông khí đặc biệt, phân tán khí thành các tia nh ỏ nhờ các ống hình vành khuyên hoặc lắp thành giàn có khoan các lỗ nh ỏ... Cũng có n ồi lên men không bố trí cánh khuấy mà dùng nguyên lý b ơm vòng liên t ục kh ối d ịch k ết hợp với sục khí có ống hồi lưu. Khuấy trộn và thông khí cũng làm cho các tế bào và cơ chất được phân bố đồng đều và các bọt sinh ra bị phá vỡ. Trong lên men kỵ khí việc khuấy trộn cũng cần thiết để đảm bảo sự phân bố đồng đều và ngăn cản sự lắng đọng của tế bào. Bên trong nồi lên men, ngoài trục khuấy có gắn máy khu ấy n ằm ngang còn có thiết bị thông khí. Những bọt không khí thoát ra từ các lỗ khoan trên mặt ống hình vành khuyên được phân tán vào môi trường nhờ cánh khuấy nằm ngang đặt ở phía trên. Ngoài công cụ đó, ống hình vành khuyên dùng thông khí cũng còn đ ược dùng đ ể d ẫn hơi vào nồi khi khử khuẩn. Các tấm chắn hàn dọc theo thành trong c ủa n ồi đ ược dùng để tăng độ khuấy trộn và thông khí. 3. Hệ thống làm nóng và làm nguội Nhiệt độ lên men tối ưu được điều chỉnh bằng cách cho n ước nóng ho ặc n ước lạnh vào vỏ kép hay đưa vào trong nồi nhờ các ống xo ắn ruột gà. Trong lên men công nghiệp thường phải bơm nước lạnh để làm nguội khối dịch vì trong quá trình hoạt động của vi sinh vật toả nhiệt rất lớn. Những nồi lên men hiếu khí làm việc ở điều kiện vô trùng được chế tạo bằng thép cuốn tròn, bề dày đủ chịu đựng áp lực của hơi nước dùng khử trùng, hàn v ới đáy bánh bán cầu như trong chế tạo nồi hơi. Vì dùng h ơi n ước nên các n ồi lên men cũng được kiểm tra như nồi hơi. Nắp trên thường hàn giá đỡ khoẻ để đỡ động c ơ máy khuấy và hộp giảm tốc. Trục khuấy đứng được lắp ghép với bộ phận giảm tốc và đi vào nồi lên men thông qua một hộp đệm trục có gioăng h ơi n ước đ ể ngăn t ạp khu ẩn gây nhiễm môi trường. Trên những nồi lên men thể tích nhỏ, có làm thêm vỏ dẫn nước làm nguội, còn ở những nồi lớn hơn 10m3 có các ống cuộn tròn theo thành nồi để dẫn chất lỏng điều chỉnh nhiệt độ và để dẫn hơi nóng dùng khử trùng. Ở những nồi có thể tích lớn, ống ruột gà cuộn theo chiều đứng của thành nồi. 4. Các thiết bị kiểm tra - Kiểm soát sự tạo thành bọt: Những môi trường dùng trong công nghiệp vi sinh, khi thông khí và khuấy mạnh liên tục tạo ra rất nhiều bọt, có thể tràn ra khỏi nồi lên men và gây nhiễm tạp môi trường. Việc sử dụng những thiết bị phá bọt là những cánh khuấy đặt trên trục khuấy ở phần trên của nồi lên men không đem lại kết quả, nên người ta thiên về dùng những chất phá bọt. Những chất chống bọt thiên nhiên hay tổng hợp là những dầu thực vật, mỡ cá voi, những alcol đồng đẳng cao, những silicon hay các chất hoạt động bề mặt. Những chất đó được dùng riêng hay hỗn hợp hoặc pha thành dung dịch. Trước khi có các máy tự động phá bọt, bắt buộc phải thường xuyên theo dõi sự tạo bọt và cho chất phá bọt vào một cách thủ công.
- Hiện nay tất cả các nồi lên men đều được lắp thiết bị tự động, ngay khi bọt bắt đầu hình thành là máy tự động nạp vào nồi một lượng nhất định chất phá bọt. - Đo công suất tiêu thụ: Trong các cơ sở công nghiệp, công suất tiêu thụ thường được đo bằng một oát-mét biểu thị công suất của động cơ máy khuấy. Công suất tiêu thụ này thay đổi trong quá trình lên men cùng với sự gia tăng của độ nhớt môi trường. Trong những nồi lên men quy mô phòng thí nghiệm, việc đo lường này cũng đặc biệt quan trọng bởi vì nó cho phép xác định những trị số cần thiết cho việc tính toán thiết kế những nồi lên men công nghiệp. Những số lượng đo được bằng oát-mét đối với nồi lên men nhỏ không chính xác vì ma sát của trục với hộp đệm trục, vì thế người ta dùng những lực kế dựa theo nguyên tắc của cầu Uytson cho phép đo rất chính xác lực kéo, điện trở của nhánh cầu đặt trong trục biến đổi với sự biến dạng rất nhỏ do lực kéo trục gây nên. - Đo ôxy hoà tan: Đo ôxy hoà tan trong nồi lên men có tầm quan trọng hàng đầu. Đo ôxy hoà tan theo phương pháp cực phổ rất chính xác nhưng đòi hỏi phải làm trên những mẫu vô khuẩn lấy từ nồi lên men. Việc sử dụng các màng mỏng bằng teflon có thể khử khuẩn ở nhiệt độ cao và có độ thấm ôxy khá đủ, cho phép thiết kế những thiết bị đo ôxy hoà tan trong môi trường. Trong quá trình lên men, nhu cầu ôxy của môi trường nuôi cấy luôn thay đổi theo thời gian, vì vậy có thể điều chỉnh thông số này bằng máy tự động thay đổi lưu lượng không khí và tốc độ khuấy để giữ cho lượng ôxy hoà tan cần thiết trong môi trường. - Đo độ nhớt: trong quá trình phát triển của vi sinh vật, nhất là của các nấm sợi, môi trường lỏng trở thành nhớt và có đặc tính “giả dẻo” gây cản trở cho việc khuấy trộn và thông khí. Độ nhớt của môi trường được đo bằng một máy quay có tốc độ không đổi ở một nhiệt độ xác định, khi tốc độ giảm là do độ nhớt tăng lên. -Đo mật độ quang học được thực hiện bằng quang kế điện. Một trong hai cốc của máy so màu được đậy kín và có dòng môi trường vô khuẩn đi qua rồi trở về nồi nhờ một bơm nhu động. Mặt khác, người ta thử dùng máy đo độ đục có bộ phận quang điện bọc kín, đặt ngay bên trong nồi lên men để đo mật độ quang. Cũng theo nguyên tắc đó, việc đo lường liên tục số lượng đường do vi sinh vật tiêu thụ trong quá trình phát triển được thực hiện bằng khúc xạ kế. Hình 4.10:Máy so màu tử ngoại (spectrophotometter Shimazdu) Câu hỏi ôn tập
- 1.Những điều kiện cần thiết cho một quá trình lên men trong sản xuất công nghiệp? 2. Yêu cầu chung của giống vi sinh vật dùng cho công nghệ lên men? 3. Các phương pháp khử trùng thường sử dụng trong sản xuất công nghiệp? 4. Những ưu và nhược điểm của phương pháp nuôi cấy gián đoạn và liên tục ?
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD


markdown:
![ :macuoi:](http://tapchiamnhac.net/forum//public/style_emoticons/default/g_nongqua.gif)
**Cuộc sống này luôn có những ngày buồn. Hãy kiên nhẫn, rồi mọi chuyện sẽ qua"**Ừ, cuộc sống là chuỗi ngày buồn/vui nối tiếp nhau, là một quy luật tất yếu. Nếu vì một điều gì đó, bạn cảm thấy thật buồn và muốn khóc, có gì đó trĩu nặng trong tim , thì hãy nhớ rằng cảm giác ấy rồi sẽ qua, chắc chắn rồi sẽ có lúc nhiều niềm vui tới với bạn .Đó có thể là ngày mai, ngày mốt, ngày kia hoặc có thể là vài phút nữa thôi, một tin vui cực lớn ập tới và bạn sung sướng đến nghẹt thở! Cứ kiên nhẫn. Cứ chờ đợi. Những ngày buồn rồi sẽ qua. Ngày vui sẽ lại tới. Có thể để bạn cảm nhận được hết hạnh phúc của niềm vui nên nỗi buồn "xung phong" tới trước đấy!!! Chứ bạn nghĩ lại xem, nếu niềm vui tới trước rồi nỗi buồn tới sau, bạn chắc chắn sẽ quên hết mọi niềm vui. Không tin à? Thử kiểm chứng, nếu bạn bây giờ đang buồn, bạn có nhớ niềm vui nào gần nhất không? Không à? Hay có? Nếu không thì...bingo, mình đúng rồi! Còn có thì bạn có vơi bớt nỗi buồn không? Nếu không thì mình đúng tiếp, hà hà. Còn câu trả lời là có thì....tèn tén ten, mục đích của mình đã thành công. Chúc mừng bạn đã hết buồn ![ :lovely:](http://tapchiamnhac.net/forum//public/style_emoticons/default/tongue.png)
![ :macuoi:](http://tapchiamnhac.net/forum//public/style_emoticons/default/lovely.gif)
**Turn me on - Norah Jones** [Như bông hoa chờ hé nụNhư ánh đèn trong căn phòng tốiEm ngồi đây chờ đợi anh đếnvà thắp lên ánh sáng tình yêuNhư sa mạc chờ mưa rơiNhư cậu học trò chờ xuân vềEm ngồi đây chờ đợi anh đếnvà thắp sáng em...](http://stream.nctmail.com/917744f139f5df09fd0a12904050cc7e/4b4ad8e3/NCT09/Turn%20me%20on%20-%20Norah%20Jones%20%5BNCT%209718041277%5D.mp3)
down nhạc
![](/forum/images/icon_download.png)
**Both sides now - Joni Mitchell** [Oh but now old friends they're acting strangeAnd they shake their headsAnd they tell me that I've changed](http://media02.nhaccuatui.com/632816637e950438869af961b2515d2c/4b4ad8e3/NhacCuaTui61/Both%20Sides%20Now%20-%20Joni%20Mitchell%20%5BNCT%207625964964%5D.mp3)
down nhạc
![](/forum/images/icon_download.png)
**Well something's lost but something's gained**In living every dayI've looked at life from both sides nowFrom win and lose and still somehowIt's life's illusions I recallI really don't know life at allIt's life's illusions I recallI really don't know lifeI really don't know life at all>> lời bài nì cũng triết hèCòn bài Song birds của Eva Cassidy nữa!!!
Bài viết này được chỉnh sửa bởi
**chinhxitrum**: 11 January 2010 - 04:00 PM

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: Apache

Content-Encoding: gzip

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Set-Cookie: modpids=deleted; expires=Sun, 26-Jan-2014 04:21:23 GMT; path=/

Connection: close


markdown:
# CARBIMAZOLE
**Nhóm Dược lý:**
Hocmon, Nội tiết tố
**Thành phần:**
Carbimazole
**Chỉ định:**
Các bệnh tuyến giáp có tăng năng tuyến giáp kèm theo.
**Chống chỉ định:**
Ung thư tuyến giáp phụ thuộc hormon kích giáp. Bệnh huyết học nặng. Suy gan. Đang cho con bú.
**Tác dụng phụ:**
Bất kỳ lượng tăng thể tích tuyến giáp nào cũng phải làm ta ngờ tới chứng giảm năng tuyến giáp do dùng quá liều. Có thể xảy ra giảm bạch cầu cùng với sốt, viêm họng, nhiễm khuẩn hay mất bạch cầu hạt hoặc bất sản tủy xương, đôi khi đột xuất. Lúc đó phải ngừng dùng thuốc và khẩn cấp thực hiện đếm
[huyết cầu](http://thaoduocmoi.com/thiet-bi-y-te.html). Phản ứng dị ứng da (ngứa, mẩn da, ban), sốt, ban đỏ, đau khớp, đau cơ hay cứng cơ cũng đòi hỏi phải ngừng điều trị. ****
Chú ý đề phòng:
Chú ý đề phòng:
- Chú ý đề phòng:
Mọi bệnh nhân dùng thuốc phải được biết là nếu xảy ra sốt, viêm họng hay bất kỳ chứng nhiễm khuẩn nào, cần thực hiện đếm huyết cầu ngay. Không dùng thuốc nếu chưa khẳng định sinh học về tăng năng tuyến giáp. Giám sát đếm huyết cầu toàn phần và lượng chênh lệch trước khi bắt đầu điều trị, sau đó thực hiện hằng tuần (nguy cơ tần số mất bạch cầu hạt dao động quanh 0,7% trong sáu tuần đầu của liệu trình).
- Lúc có thai:
Tuyến giáp của thai nhi phát triển rất sớm nhưng bắt đầu gắn iod vào tuần thứ 12 của thai kỳ. Mặc dù có nguy cơ giảm sút chức năng tuyến giáp của thai, khi cần thiết vẫn duy trì điều trị bằng cách chỉ định liều dùng thích hợp cho thai phụ. Điều trị được tiếp tục ở liều thấp nhất có thể, để giữ tuyến giáp của người mẹ được bình thường và tránh giảm năng tuyến giáp của thai do lượng Carbimazol nào đó khuếch tán qua nhau thai. Trong thực tế, cung cấp them L-thyoxin cho người mẹ thường không tác dụng lên thai vì hormone này rất ít đi qua nhau thai. Mặt khác trong bối cảnh này cần tạo cân bằng tuyếp giáp cho trẻ sơ sinh.
Cần tránh cho con bú vì thuốc đi vào sữa mẹ.
**Liều lượng:**
Khởi đầu: liều tải trong 1 - 2 tháng, sau đó giảm dần xuống liều duy trì trong 3 - 4 tháng, tiếp tục theo dõi trong 12 - 18 tháng.
Liều lượng và thời gian điều trị được gia giảm với từng trường hợp với từng trường hợp, phụ thuộc vào khám bệnh lâm sàng và kết quả khám nghiệm sinh học.

Server: Apache/2.2.27 (CentOS)

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Content-Encoding: x-gzip

X-Content-Encoded-By: Joomla! 1.5

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
![B?nh vi?n da khoa tu nhân H?ng Ng?c ](http://tinbaohiem.com/wp-content/uploads/2012/03/T7-benh-vien-tu-nhan-1-250x200.jpg)
Nội soi có gây mê chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân tại Bệnh viện đa khoa tư nhân Hồng Ngọc (Hà Nội). Ảnh: Hữu Oai -TTXVN
[1.001 chiêu “rút ruột” Quỹ Bảo hiểm Y tế: Bài 2: “Ép” người bệnh… dùng thêm thuốc, thủ thuật](http://tinbaohiem.com/2012/1-001-chieu-rut-ruot-quy-bao-hiem-y-te-bai-2-ep-nguoi-benh-dung-them-thuoc-thu-thuat/)
[1.001 chiêu “rút ruột” Quỹ Bảo hiểm Y tế: Bài 1: Nửa đêm… đi chụp cộng hưởng từ](http://tinbaohiem.com/2012/1-001-chieu-rut-ruot-quy-bao-hiem-y-te-bai-1-nua-dem-di-chup-cong-huong-tu/) **“Căn bệnh” lạm dụng quỹ bảo hiểm y tế hiện cũng lây lan từ bệnh viện công sang bệnh viện tư nhân.** **Khám bệnh cũng được khuyến mãi**
Một đại diện của
[ Bảo hiểm Xã hội Việt Nam (BHXH VN)](http://tinbaohiem.com) cho biết, các cán bộ của ngành giờ có thêm một mối lo mới, đó là làm thế nào để hạn chế tình trạng lạm dụng quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) ở khối các bệnh viện (BV) tư nhân. Bởi vì, với số lượng nhân lực của ngành bảo hiểm có hạn, mà các BV tư nhân thì “trăm hoa đua nở” nên việc kiểm soát các hành vi cố tình lạm dụng quỹ BHYT là rất khó khăn.
Thời gian gần đây, rất nhiều bệnh viện tư nhân vượt quỹ khám chữa bệnh BHYT. Kiểm tra cuối năm 2011 cho thấy, năm 2010-2011 hầu hết các cơ sở y tế tư nhân tại tỉnh Bắc Giang đều vượt
[quỹ BHYT](http://tinbaohiem.com), nhiều cơ sở y tế tư nhân tại tỉnh Thanh Hóa cũng có tình trạng tương tự.
Theo một cán bộ làm công tác giám định của BHXH VN, các BV tư cũng tăng cường chỉ định thực hiện siêu âm, xét nghiệm, thậm chí nhiều nơi còn khuyến mãi cho người dân có thẻ BHYT nếu đến khám tại cơ sở đó.
Tại tỉnh Bắc Giang, BHXH VN xác định thấy nhiều phòng khám đa khoa tư nhân có mức chi cho các dịch vụ xét nghiệm lên tới 70% tổng chi phí khám,
[chữa bệnh BHYT](http://tinbaohiem.com), trong khi đó, tỷ lệ chi cho thuốc chỉ còn chiếm khoảng 30%.
“Phòng khám đa khoa tư nhân chỉ là nơi điều trị các bệnh thông thường, nghĩa là người bệnh cần thuốc để điều trị bệnh chứ không cần thiết phải xét nghiệm nhiều như thế”, ông Nguyễn Tá Tỉnh, Phó Trưởng ban thực hiện chính sách BHYT, BHXH VN, bức xúc nói.
Đặc biệt, tại Phòng khám Đa khoa Cuộc sống, tỉnh Thái Bình, còn có tình trạng lập khống phiếu thanh toán ra viện để thanh toán với quỹ BHYT hàng trăm triệu đồng. Ngành BHXH đã dừng ngay việc ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT, đề nghị cơ quan công an làm rõ sự việc, xử lý hành vi lạm dụng quỹ BHYT của phòng khám này.
**Tăng cường “tuýt còi”**
Để hạn chế tình trạng lạm dụng quỹ BHYT tại các cơ sở y tế tư nhân, BHXH VN đã tăng cường chỉ đạo các địa phương quản lý vấn đề này.
“Mặc dù, Sở Y tế được phép công nhận đối với các BV tư về điều kiện khám chữa bệnh (KCB) ban đầu, cấp chứng chỉ hành nghề nhưng chúng tôi yêu cầu cơ quan BHXH cấp tỉnh, huyện cùng tham gia thẩm định chặt chẽ theo đúng các quy định của ngành y tế và Luật Khám chữa bệnh. Yêu cầu là cơ sở đó phải đáp ứng đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế, nhân lực, trình độ chuyên môn… để đảm bảo chất lượng KCB cho người bệnh và thanh toán chi phí KCB theo Luật BHYT”, ông Nguyễn Tá Tỉnh khẳng định.
Tuy nhiên, theo phản ánh của nhiều cán bộ giám định BHYT thì chỉ ngành BHXH nỗ lực quản lý việc sử dụng quỹ BHYT thôi chưa đủ vì họ chỉ có chức năng kiểm tra chứ chưa có chức năng xử phạt. Nghĩa là, khi phát hiện hành vi sai phạm, các cán bộ BHXH chỉ có quyền thông báo với ngành y tế và cơ quan chức năng có thẩm quyền, trong khi việc xử lý, xử phạt các cơ sở vi phạm còn nhiều bất cập. Khi các hành vi sai phạm không bị xử lý triệt để, đương nhiên sẽ lại tái diễn, gây tổn thất cho quỹ BHYT.
“Khi phát hiện sai phạm, BHXH chỉ có thể tạm thời dừng hợp đồng khám chữa bệnh bằng BHYT tại cơ sở y tế đó”, ông Nguyễn Tá Tỉnh lý giải.
Để hạn chế tình trạng lạm dụng quỹ BHYT tại các cơ sở y tế, những người làm công tác giám định BHYT đang rất mong mỏi BHXH sẽ được giao thêm chức năng xử phạt các hành vi vi phạm trong lĩnh vực BHYT. Đồng thời, chính quyền các cấp cũng cần chung tay với cơ quan BHXH, hỗ trợ và tăng cường vai trò quản lý đối với các cơ sở KCB trên địa bàn, chấn chỉnh xử lý kiên quyết các cơ sở KCB để xảy ra sai phạm lạm dụng quỹ BHYT.
Phương Liên
Báo Tin tức-Thông tấn xã Việt Nam.

Vary: Accept-Encoding, Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Cache-Control: public, max-age=3


markdown:
##
[
Cho bé từ 2 - 5 tuổi](/to-chuc-sinh-nhat/cho-be-tu-2-5-tuoi.html)
- Chi tiết
-
Chuyên mục:
[Cho bé từ 2 - 5 tuổi](/to-chuc-sinh-nhat/cho-be-tu-2-5-tuoi/9-to-chuc-sinh-nhat/cho-be-tu-2-den-5-tuoi.html)
- Xem: 11295
*Ở độ tuổi 2-5, bé còn nhỏ, rất ít bạn bè. Để không khí bữa tiệc thêm vui, bố mẹ nên mời một vài người bạn có con trong độ tuổi với bé, để bé có bạn cùng vui đùa.* * Sinh nhật là cột mốc đánh dấu thời điểm bé bước sang tuổi mới. Trước khi lên kế hoạch tổ chức, bạn cần xác định rõ, đây là bữa tiệc sinh nhật dành cho bé yêu. Vì thế bạn phải hết sức cẩn thận trọng khâu chuẩn bị chi tiết. Có như thế, bạn mới tránh được những sai phạm và không biến bữa tiệc của bé thành "party" cho phụ huynh.*
Lên danh sách người thân và bạn bè của trẻ.
Tìm địa chỉ tổ chức tiệc sinh nhật cho con nếu bạn không muốn bày tiệc ở nhà.
Yêu cầu trong đĩa nhạc thiếu nhi có bài "Happy birthday".
Chọn thực đơn những món trẻ yêu thích. Đừng quên vài món dành cho khách người lớn. Chọn loại thức uống phù hợp với lứa tuổi của trẻ như nước trái cây, sữa tươi.
Đặt thiệp mời hoặc chọn mua thiệp. Viết thiệp mời. Gửi thiệp mời đến mọi người trước 5-6 ngày.
Mua bánh, kẹo. Đặt bánh kem, mua nến. Mua quà cho bé. Kiểm tra lại với nơi đặt tiệc lần cuối.
Đối với trẻ 2-5 tuổi
Ở độ tuổi này, bé ăn uống rất ít, chủ yếu là vui và được nhận quà. Không nên tổ chức tiệc rườm rà, chỉ cần tiệc ngọt và tổ chức tại gia.
Bé còn nhỏ, rất ít bạn bè. Để không khí bữa tiệc thêm vui, nên mời một vài người bạn có con trong độ tuổi với bé, để bé có bạn cùng vui đùa. Đừng quên dõi mắt theo bọn trẻ.
**Nếu bạn chỉ muốn dành riêng bất ngờ cho bé, hoặc muốn tặng cho con mình những món quà ý nghĩa sau đây là vài cách đơn giản mà hiệu quả :** *Nền và trần nhà đầy bóng bay*
Nếu con bạn đã được 4 tuổi rồi thì có thể làm theo cách sau. Đêm trước hôm sinh nhật con, mẹ hãy nhẹ nhàng thổi bóng bay và để thật nhiều trong phòng ngủ của bé. Đảm bảo sáng hôm sau, bé sẽ vô cùng hạnh phúc khi tỉnh dậy giữa một không gian tràn ngập màu sắc cổ tích như thế.
**Bức tranh kỉ niệm**
Hãy làm một bức tranh gắn hình mà con bạn phát triển theo từng mốc thời gian từ khi sinh ra. Sau đó, dán thêm bức hình chụp con bạn gần đây nhất và để con trang trí bức tranh đó theo trí tưởng tượng tự do của con.
**Quà tặng đặc biệt**
Hãy tìm trong thùng đồ để những vật dụng từ hồi ấu thơ của bạn để lấy thứ đồ chơi có ý nghĩa với bạn khi còn là một cô bé. Sau đó, hãy kể về lịch sử món quà và tặng lại cho con. Đó sẽ là món quà ngọt ngào và đầy ý nghĩa đối với bé đấy!
**Hoa mừng sinh nhật bé**
Hãy trồng một loại hoa thường nở vào khoảng thời gian trùng với sinh nhật của con. Bạn hãy cùng con chăm sóc, tưới nước cho cây. Vào đúng ngày sinh nhật, con bạn sẽ được chiêm ngưỡng những bông hoa do hai mẹ con chăm sóc nở rực rỡ. Cách này giúp con bạn biết yêu lao động và gần gũi với thiên nhiên hơn.
**Thiệp mừng sinh nhật**
Mẹ có thể tặng cho con một cuốn sổ và gắn những tấm thiệp với những lời chúc được viết bằng tay vào đó. Con bạn sẽ có một bộ sưu tập đáng nhớ để sau này xem lại và nhớ về những sinh nhật đã qua.
**Bữa tiệc tìm kiếm**
Biến trò tặng quà sinh nhật thành một trò chơi. Cho trẻ một vài gợi ý để trẻ tìm ra món quà mà bạn giấu ở xung quanh nhà hay sân vườn.
**Nếu bạn có thể hãy Tự làm bánh cho con**
Mẹ hãy tự làm cho con bánh sinh nhật, với thật nhiều màu sắc sặc sỡ. Cắm nến và dạy con thổi. Bé sẽ rất thích cho mà xem.
*Bạn cũng đừng quên thêm đồ ăn cho bữa tiệc sinh nhật của bé yêu mình nhé*
Sinh nhật bé chắc chắn không thể thiếu bánh sinh nhật được. Mẹ nên đặt một chiếc bánh từ sáng để chiều đi làm về mẹ sẽ lấy được bánh mới, mẹ nhớ chọn bánh mềm, mịn, thơm phức để ai cũng thích thưởng thức.
Ngoài ra mẹ có thể chọn thêm các loại bánh kẹo khác bầy vào các đĩa nhỏ để xung quanh. Mẹ chọn thêm các loại hoa quả dễ bày biện, ngọt mát, dễ ăn như táo ta, lê, cam, quýt, bưởi, dưa hấu…
**Mọi chi tiết xin liên hệ ::: CÔNG TY CP CHÚC MỪNG SINH NHẬT:: Địa chỉ : 7 - 9 Nguyễn Hiền, P.4, Q.3, HCM:: Điện thoại : :(08) 383 29 819; Fax: (08) 383 29 727 ** **:: Hotline : 090 84 84 369**
::Email : This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. website:
::Email : This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. website:

Server: Apache/2.2.26 (CentOS)

Cache-Control: no-cache


markdown:
**Em tên là Phương Trinh dáng chuẩn anh nào có nhu cầu xin liên lạc số điện thoại 0167 3254097 Em chỉ nhận tin nhắn. anh nào rãnh chát với em hiện tại em rất buồn và đang thất tình em đang muốn có bạn trai để quan hệ**
Wap Đọc truyện trên điện Thoại, truyện sex, wap TRUYỆN Teen hay ,truyện teen full, đọc truyện sex, Truyện Tiểu Thuyết hay, Truyện ngắn hay.Là trang đọc truyện Lớn nhất Việt Nam các bạn có thể tìm thấy bất cứ truyện nào
**- Truyện: Nhà nàng ở cạnh nhà tôi.**
- Tác giả: edunguyen.
- Tình trạng: Đã hoàn thành.
- Post bởi: www.topkute.net
- Đọc offline: Download Truyện
-------------------------
Chap 1.
Mới sáng sớm đã bị bấm chuông inh ỏi. Bực mình. Mình lật chăn vùng dậy, chạy xuống nhà với cái quần đùi không thể chóe hơn.
Tưởng nhà có thư hay điện báo hay thu tiền điện gì gì đó. Ai dè nhỏ hàng xóm. Mình mừng thầm chắc bác nhà bên nấu xôi chè gì đó bảo nhỏ đem sang cho nhà mình chút. Chưa kịp nói gì nhỏ đã đẩy cửa cổng bước vào, mặt mũi hằm hằm như thịt bằm nấu cháo, tát mình cái BỐP!
Rồi chẳng để cho mình kịp la lối gì, nhỏ hét luôn một chàng. Lúc này mình vừa xoa mồm vừa tròn mắt nhìn nhỏ. Nhỏ này hôm nay bị khùng sao ý, sáng sớm bấm chuông vô nhà tát người ta xong còn chửi. Mình thề là nhà mình có chó là mình chạy vào thả cho nó đuổi nhỏ chạy chết luôn. Mặt mình lúc này chắc kinh hãi lắm. Nhỏ thì cứ xa xả. "Anh bị điên hay sao? Anh là thằng vô duyên nhất trên đời. Anh không gỡ ngay nó xuống thì đừng trách tôi, thần kinh..." bla bla.
Mình cá cả mạng sống cùng cái quần đùi hoa mình đang mặc là mình hiểu nhỏ nói gì thì mình bị sét đánh ngay. Hay nhỏ này đánh ghen nhầm người?
Nhỏ về rồi mà mình vẫn run. Bình thường ỏn à ỏn ẻn nói không nên câu mà sao hôm nay như vừa mới uống phải đống thuốc lắc vậy trời
Tỉnh luôn cả ngủ. Mình vừa bật máy tính, vừa vặn vẹo hàm xem có gãy cái răng nào không. Đau như trèo cau bị ngã. Vào trang cá nhân, tá hỏa, có cái ảnh của mình vừa bị báo cáo vi phạm. Mình nhớ là hôm qua mình có đăng ảnh nude hay sex gì đâu . Nhấn vào thư thông báo. Xém té ghế.
Trời ơi, sao mình quên nhanh thế. Sáng qua mắt nhắm mắt mở ra ban công vươn vai, nhìn thấy ngay em hàng xóm bắc ghế ngồi ngoài ban công nhà ẻm... nhổ lông nách. Hứng lên chụp cho em một tấm. Mang vào post lên face kèm theo caption: "Mới sáng ra đã thấy em hàng xóm nhổ lông nách". Sau đó lũ bạn mình vào chém nhau tơi tả, cười rũ rượi.
Thôi xong rồi.
Cái ảnh có rõ mặt đâu Ai biết em nó là ai mà hùng hổ sang tát mình lệch mặt thế này. Đã thế, không gỡ ảnh xuống đấy. Xem làm gì được nhau. Nói năng nhẹ nhàng đây còn nghe. Đã châm mìn thì anh phải ném.
Mình mắm môi mắm lợi viết cái sờ tát tút mới: "Vừa bị ẻm hàng xóm tát. Cuộc chiến chính thức bắt đầu!"
Xong đâu đó, mình bỏ xuống bếp ăn sáng. Nghĩ mình có khốn nạn quá không ta? . Thôi kệ, thỉnh thoảng quậy cho vui. Sống cạnh nhà nhỏ mấy năm trời mà chả được lần chào hỏi bắt chuyện. Nhất là cay cú mối thù vừa bị tát nổ đom đóm mắt. Không cho qua được.
Ngày mai, cái gì đến sẽ phải đến.
Chap 2.
Từ ngày hôm đó đi học, mỗi lần bước ra khỏi cổng mà mình phải ngó trước ngó sau mãi mới dám phóng ra đường. Gì chứ, con gái mà bị dìm hàng khùng lắm. Nhỡ đâu em ý điên lên lựa thời cơ lao ra phang cho mình một gậy lăn quay ra trấn thương não thì mình biết ăn vạ ai? Vì mấy cái lông nách mà sống đời sống thực vật chết không cam lòng
Facebook của mình tự nhiên tăng lượt theo dõi vùn vụt, yêu cầu kết bạn đến mấy chục người. Hầu hết là bạn bè anh em nhà nhỏ. Nhỏ này định spam cho mình ăn hành đến khi mình gỡ ảnh hay sao ý. Chiều lòng nhỏ, mình cho cái ảnh thành tin nổi bật trong trang facebook, ngày nào cũng đổi thời gian về hiện tại cho nó cứ hiện lên đầu trang cá nhân.
Mới hai ngày mà cái ảnh của mình mấy trăm lượt like và hơn nghìn comment. Chẳng có lấy cái comment nào của mình và nhỏ. Hầu hết là phe của mình và phe của nhỏ chửi nhau. Phe của nhỏ thì toàn mấy nhóc lít nhít, có cả mấy nhà người lớn vào chửi mình vô đạo đức vô văn hóa thậm tệ. Phe của mình thì cười sằng sặc cãi: “Mới đầu chả biết ẻm là ai, nhờ người của ẻm mà giờ ẻm ra đường ai cũng biết, chúc mừng =))”. Người ngoài cuộc cứ múa may quay cuồng còn người trong cuộc thì im ỉm đóng cửa. Người đau khổ, kẻ hả hê.
Sáng sáng ra vươn vai không thấy nhỏ hàng xóm nữa. Cửa phòng nhỏ cứ đóng im ỉm. Mình vươn vai, ngó ngó vài cái rồi đi vào.
Hôm nay ăn cũng không thấy ngon nữa. Cảm giác tội lỗi thế nào ý. Mình gặm nốt cái bánh mì, định bụng lát lên gỡ cái ảnh xuống để mai em ý ra đường còn dám ngẩng mặt lên với bạn bè. Cứ thế này, mọi chuyện quá lên, em đi kiện mình xâm phạm đời tư cá nhân thì bỏ xừ.
Mẹ bảo mình lên gác rút cho mẹ ít quần áo. Ừ thì lên rút xong xuống giải quyết hậu quả. Mở cửa ban công, giật bắn mình. Nhỏ đang rút quần áo. Mình lúi cúi vơ đống quần áo nhà mình vào để nhanh chạy xuống nhà. Nhỏ này tát đau lắm, suýt gãy răng, nhỡ đâu điên quá bẻ cong song sắt chạy sang xử mình thì tàn đời trai.
Quay sang nhìn trộm nhỏ. Muốn khóc thét. Trên tay nhỏ là đống quần đùi hoa của mình. Chả biết nhỏ thò tay rút trộm, hay là gió bay sang. Nhìn mặt nhỏ vẫn hằm hằm như hôm trước. Chắc đống quần của mình bị xé tan nát quá. Mình đứng đờ người. Cố gắng lắm mới dám mở lời: “Đằng ấy cho tớ xin..”
“Mơ nha cu! Dám chơi chị à?”
Mình nghe xong tí ngất. Ít ra mình cũng hơn nhỏ 2 tuổi. Ăn nói hàm hồ vậy trời ! Chưa kịp phản ứng, nhỏ cúi xuống nhét đống quần đùi của mình vào lỗ ống thoát nước luôn. Mình khóc không nổi. Nay lại phải nhờ mẹ đi mua quần đùi cho. Mà đống quần kia mới mua chứ lâu đâu.
Facebook của mình hôm nay có stt mới.
‘‘Chỉ vì mấy cái lông nách mà mất quần đùi’’.
Chap 3.
Mấy ngày nay, 2 thứ xuất hiện nhiều nhất trong những giấc mơ của mình là cái nhíp và quần đùi hoa. Cái nhíp khỉ gió kia thì mình chả quan tâm. Nhưng cứ nhắc đến quả quần đùi hoa thì ruột lại đau như cắt, nước mắt lại đầm đìa. Tất cả tài sản của mình đã ra đi vào cái ngày chả mưa chả nắng. Hôm đó mặc quần kẻ sọc của bố mà không dám bước ra cửa phòng. Mà các cụ già cũng có cái mốt đẹp thật. Mặc quần đùi kẻ sọc trông không khác gì tù nhân.
Sáng sớm mình lại ra cửa vươn vai. Mình thề rằng nếu được trả lại đống quần, mình nguyện sẽ mua nhíp cho em hàng xóm dùng cả đời, bao giờ không có lông nách mà nhổ nữa thì thôi. Đang suy nghĩ miên man thì giật mình vì bên ban công nhà nhỏ có tiếng động. Quay sang vẫn thấy cửa phòng đóng im ỉm. Thấy ghê !
Hôm nay ra ngoài chẳng cần ngó nghiêng nữa. Nhỏ mà xông ra là mình chiến luôn. Bây giờ là nỗi đau ngang nhau, hận thù bằng phẳng.
Tối đi học về, mẹ đã mua cho mấy quần đùi rồng bay
## Đọc truyện , truyện sex, Truyện ngắn, Truyện Tiểu thuyết, truyện sex hay truyện teen,
truyện tình yêu, đọc truyện ma, ![truyen full, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
truyện cười ![doc truyen teen, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
**Bài Viết Tương Tự** » [Lượt xem: 2694] » **Truyện Cảm Động - Hứa Yêu Em Anh Nhé** [Lượt xem: 84141] » **Đọc Truyện Hay - Cô Dâu 17 Tuổi Rưỡi** [Lượt xem: 331905] » **Đọc Truyện Hay - Cưa Nhầm Chị Hai Được Nhầm Em Gái** [Lượt xem: 189] » **Truyện Hay : VÌ EM LÀ CON GÁI, NÊN ĐỪNG TIN NHỮNG GÌ EM NÓI.....** [Lượt xem: 2068] **Truyện Cảm Động - Anh Sẽ Chép Phạt Vì ...** **Chủ đề ngẫu nhiên** » [Lượt xem: 310] » **Truyện ngắn- Chờ đợi ai đó có mệt mỏi không?** [Lượt xem: 1515] » **Truyện sex Mai lại chơi em nữa anh nhé** [Lượt xem: 572] » **Truyện Sex Hoa Thắm Giữa Đời** [Lượt xem: 628] » **Truyện Cười - Lưỡi Đen** [Lượt xem: 640] **Truyện tiểu thuyết- Nữ Sát Thủ Cứng Đầu**
Hỗ Trợ
Email:
**congtri4444@yahoo.com** **- Truyện: Nhà nàng ở cạnh nhà tôi.**
- Tác giả: edunguyen.
- Tình trạng: Đã hoàn thành.
- Post bởi: www.topkute.net
- Đọc offline: Download Truyện
-------------------------
Chap 1.
Mới sáng sớm đã bị bấm chuông inh ỏi. Bực mình. Mình lật chăn vùng dậy, chạy xuống nhà với cái quần đùi không thể chóe hơn.
Tưởng nhà có thư hay điện báo hay thu tiền điện gì gì đó. Ai dè nhỏ hàng xóm. Mình mừng thầm chắc bác nhà bên nấu xôi chè gì đó bảo nhỏ đem sang cho nhà mình chút. Chưa kịp nói gì nhỏ đã đẩy cửa cổng bước vào, mặt mũi hằm hằm như thịt bằm nấu cháo, tát mình cái BỐP!
Rồi chẳng để cho mình kịp la lối gì, nhỏ hét luôn một chàng. Lúc này mình vừa xoa mồm vừa tròn mắt nhìn nhỏ. Nhỏ này hôm nay bị khùng sao ý, sáng sớm bấm chuông vô nhà tát người ta xong còn chửi. Mình thề là nhà mình có chó là mình chạy vào thả cho nó đuổi nhỏ chạy chết luôn. Mặt mình lúc này chắc kinh hãi lắm. Nhỏ thì cứ xa xả. "Anh bị điên hay sao? Anh là thằng vô duyên nhất trên đời. Anh không gỡ ngay nó xuống thì đừng trách tôi, thần kinh..." bla bla.
Mình cá cả mạng sống cùng cái quần đùi hoa mình đang mặc là mình hiểu nhỏ nói gì thì mình bị sét đánh ngay. Hay nhỏ này đánh ghen nhầm người?
Nhỏ về rồi mà mình vẫn run. Bình thường ỏn à ỏn ẻn nói không nên câu mà sao hôm nay như vừa mới uống phải đống thuốc lắc vậy trời
Tỉnh luôn cả ngủ. Mình vừa bật máy tính, vừa vặn vẹo hàm xem có gãy cái răng nào không. Đau như trèo cau bị ngã. Vào trang cá nhân, tá hỏa, có cái ảnh của mình vừa bị báo cáo vi phạm. Mình nhớ là hôm qua mình có đăng ảnh nude hay sex gì đâu . Nhấn vào thư thông báo. Xém té ghế.
Trời ơi, sao mình quên nhanh thế. Sáng qua mắt nhắm mắt mở ra ban công vươn vai, nhìn thấy ngay em hàng xóm bắc ghế ngồi ngoài ban công nhà ẻm... nhổ lông nách. Hứng lên chụp cho em một tấm. Mang vào post lên face kèm theo caption: "Mới sáng ra đã thấy em hàng xóm nhổ lông nách". Sau đó lũ bạn mình vào chém nhau tơi tả, cười rũ rượi.
Thôi xong rồi.
Cái ảnh có rõ mặt đâu Ai biết em nó là ai mà hùng hổ sang tát mình lệch mặt thế này. Đã thế, không gỡ ảnh xuống đấy. Xem làm gì được nhau. Nói năng nhẹ nhàng đây còn nghe. Đã châm mìn thì anh phải ném.
Mình mắm môi mắm lợi viết cái sờ tát tút mới: "Vừa bị ẻm hàng xóm tát. Cuộc chiến chính thức bắt đầu!"
Xong đâu đó, mình bỏ xuống bếp ăn sáng. Nghĩ mình có khốn nạn quá không ta? . Thôi kệ, thỉnh thoảng quậy cho vui. Sống cạnh nhà nhỏ mấy năm trời mà chả được lần chào hỏi bắt chuyện. Nhất là cay cú mối thù vừa bị tát nổ đom đóm mắt. Không cho qua được.
Ngày mai, cái gì đến sẽ phải đến.
Chap 2.
Từ ngày hôm đó đi học, mỗi lần bước ra khỏi cổng mà mình phải ngó trước ngó sau mãi mới dám phóng ra đường. Gì chứ, con gái mà bị dìm hàng khùng lắm. Nhỡ đâu em ý điên lên lựa thời cơ lao ra phang cho mình một gậy lăn quay ra trấn thương não thì mình biết ăn vạ ai? Vì mấy cái lông nách mà sống đời sống thực vật chết không cam lòng
Facebook của mình tự nhiên tăng lượt theo dõi vùn vụt, yêu cầu kết bạn đến mấy chục người. Hầu hết là bạn bè anh em nhà nhỏ. Nhỏ này định spam cho mình ăn hành đến khi mình gỡ ảnh hay sao ý. Chiều lòng nhỏ, mình cho cái ảnh thành tin nổi bật trong trang facebook, ngày nào cũng đổi thời gian về hiện tại cho nó cứ hiện lên đầu trang cá nhân.
Mới hai ngày mà cái ảnh của mình mấy trăm lượt like và hơn nghìn comment. Chẳng có lấy cái comment nào của mình và nhỏ. Hầu hết là phe của mình và phe của nhỏ chửi nhau. Phe của nhỏ thì toàn mấy nhóc lít nhít, có cả mấy nhà người lớn vào chửi mình vô đạo đức vô văn hóa thậm tệ. Phe của mình thì cười sằng sặc cãi: “Mới đầu chả biết ẻm là ai, nhờ người của ẻm mà giờ ẻm ra đường ai cũng biết, chúc mừng =))”. Người ngoài cuộc cứ múa may quay cuồng còn người trong cuộc thì im ỉm đóng cửa. Người đau khổ, kẻ hả hê.
Sáng sáng ra vươn vai không thấy nhỏ hàng xóm nữa. Cửa phòng nhỏ cứ đóng im ỉm. Mình vươn vai, ngó ngó vài cái rồi đi vào.
Hôm nay ăn cũng không thấy ngon nữa. Cảm giác tội lỗi thế nào ý. Mình gặm nốt cái bánh mì, định bụng lát lên gỡ cái ảnh xuống để mai em ý ra đường còn dám ngẩng mặt lên với bạn bè. Cứ thế này, mọi chuyện quá lên, em đi kiện mình xâm phạm đời tư cá nhân thì bỏ xừ.
Mẹ bảo mình lên gác rút cho mẹ ít quần áo. Ừ thì lên rút xong xuống giải quyết hậu quả. Mở cửa ban công, giật bắn mình. Nhỏ đang rút quần áo. Mình lúi cúi vơ đống quần áo nhà mình vào để nhanh chạy xuống nhà. Nhỏ này tát đau lắm, suýt gãy răng, nhỡ đâu điên quá bẻ cong song sắt chạy sang xử mình thì tàn đời trai.
Quay sang nhìn trộm nhỏ. Muốn khóc thét. Trên tay nhỏ là đống quần đùi hoa của mình. Chả biết nhỏ thò tay rút trộm, hay là gió bay sang. Nhìn mặt nhỏ vẫn hằm hằm như hôm trước. Chắc đống quần của mình bị xé tan nát quá. Mình đứng đờ người. Cố gắng lắm mới dám mở lời: “Đằng ấy cho tớ xin..”
“Mơ nha cu! Dám chơi chị à?”
Mình nghe xong tí ngất. Ít ra mình cũng hơn nhỏ 2 tuổi. Ăn nói hàm hồ vậy trời ! Chưa kịp phản ứng, nhỏ cúi xuống nhét đống quần đùi của mình vào lỗ ống thoát nước luôn. Mình khóc không nổi. Nay lại phải nhờ mẹ đi mua quần đùi cho. Mà đống quần kia mới mua chứ lâu đâu.
Facebook của mình hôm nay có stt mới.
‘‘Chỉ vì mấy cái lông nách mà mất quần đùi’’.
Chap 3.
Mấy ngày nay, 2 thứ xuất hiện nhiều nhất trong những giấc mơ của mình là cái nhíp và quần đùi hoa. Cái nhíp khỉ gió kia thì mình chả quan tâm. Nhưng cứ nhắc đến quả quần đùi hoa thì ruột lại đau như cắt, nước mắt lại đầm đìa. Tất cả tài sản của mình đã ra đi vào cái ngày chả mưa chả nắng. Hôm đó mặc quần kẻ sọc của bố mà không dám bước ra cửa phòng. Mà các cụ già cũng có cái mốt đẹp thật. Mặc quần đùi kẻ sọc trông không khác gì tù nhân.
Sáng sớm mình lại ra cửa vươn vai. Mình thề rằng nếu được trả lại đống quần, mình nguyện sẽ mua nhíp cho em hàng xóm dùng cả đời, bao giờ không có lông nách mà nhổ nữa thì thôi. Đang suy nghĩ miên man thì giật mình vì bên ban công nhà nhỏ có tiếng động. Quay sang vẫn thấy cửa phòng đóng im ỉm. Thấy ghê !
Hôm nay ra ngoài chẳng cần ngó nghiêng nữa. Nhỏ mà xông ra là mình chiến luôn. Bây giờ là nỗi đau ngang nhau, hận thù bằng phẳng.
Tối đi học về, mẹ đã mua cho mấy quần đùi rồng bay
- Tác giả: edunguyen.
- Tình trạng: Đã hoàn thành.
- Post bởi: www.topkute.net
- Đọc offline: Download Truyện
-------------------------
Chap 1.
Mới sáng sớm đã bị bấm chuông inh ỏi. Bực mình. Mình lật chăn vùng dậy, chạy xuống nhà với cái quần đùi không thể chóe hơn.
Tưởng nhà có thư hay điện báo hay thu tiền điện gì gì đó. Ai dè nhỏ hàng xóm. Mình mừng thầm chắc bác nhà bên nấu xôi chè gì đó bảo nhỏ đem sang cho nhà mình chút. Chưa kịp nói gì nhỏ đã đẩy cửa cổng bước vào, mặt mũi hằm hằm như thịt bằm nấu cháo, tát mình cái BỐP!
Rồi chẳng để cho mình kịp la lối gì, nhỏ hét luôn một chàng. Lúc này mình vừa xoa mồm vừa tròn mắt nhìn nhỏ. Nhỏ này hôm nay bị khùng sao ý, sáng sớm bấm chuông vô nhà tát người ta xong còn chửi. Mình thề là nhà mình có chó là mình chạy vào thả cho nó đuổi nhỏ chạy chết luôn. Mặt mình lúc này chắc kinh hãi lắm. Nhỏ thì cứ xa xả. "Anh bị điên hay sao? Anh là thằng vô duyên nhất trên đời. Anh không gỡ ngay nó xuống thì đừng trách tôi, thần kinh..." bla bla.
Mình cá cả mạng sống cùng cái quần đùi hoa mình đang mặc là mình hiểu nhỏ nói gì thì mình bị sét đánh ngay. Hay nhỏ này đánh ghen nhầm người?
Nhỏ về rồi mà mình vẫn run. Bình thường ỏn à ỏn ẻn nói không nên câu mà sao hôm nay như vừa mới uống phải đống thuốc lắc vậy trời
Tỉnh luôn cả ngủ. Mình vừa bật máy tính, vừa vặn vẹo hàm xem có gãy cái răng nào không. Đau như trèo cau bị ngã. Vào trang cá nhân, tá hỏa, có cái ảnh của mình vừa bị báo cáo vi phạm. Mình nhớ là hôm qua mình có đăng ảnh nude hay sex gì đâu . Nhấn vào thư thông báo. Xém té ghế.
Trời ơi, sao mình quên nhanh thế. Sáng qua mắt nhắm mắt mở ra ban công vươn vai, nhìn thấy ngay em hàng xóm bắc ghế ngồi ngoài ban công nhà ẻm... nhổ lông nách. Hứng lên chụp cho em một tấm. Mang vào post lên face kèm theo caption: "Mới sáng ra đã thấy em hàng xóm nhổ lông nách". Sau đó lũ bạn mình vào chém nhau tơi tả, cười rũ rượi.
Thôi xong rồi.
Cái ảnh có rõ mặt đâu Ai biết em nó là ai mà hùng hổ sang tát mình lệch mặt thế này. Đã thế, không gỡ ảnh xuống đấy. Xem làm gì được nhau. Nói năng nhẹ nhàng đây còn nghe. Đã châm mìn thì anh phải ném.
Mình mắm môi mắm lợi viết cái sờ tát tút mới: "Vừa bị ẻm hàng xóm tát. Cuộc chiến chính thức bắt đầu!"
Xong đâu đó, mình bỏ xuống bếp ăn sáng. Nghĩ mình có khốn nạn quá không ta? . Thôi kệ, thỉnh thoảng quậy cho vui. Sống cạnh nhà nhỏ mấy năm trời mà chả được lần chào hỏi bắt chuyện. Nhất là cay cú mối thù vừa bị tát nổ đom đóm mắt. Không cho qua được.
Ngày mai, cái gì đến sẽ phải đến.
Chap 2.
Từ ngày hôm đó đi học, mỗi lần bước ra khỏi cổng mà mình phải ngó trước ngó sau mãi mới dám phóng ra đường. Gì chứ, con gái mà bị dìm hàng khùng lắm. Nhỡ đâu em ý điên lên lựa thời cơ lao ra phang cho mình một gậy lăn quay ra trấn thương não thì mình biết ăn vạ ai? Vì mấy cái lông nách mà sống đời sống thực vật chết không cam lòng
Facebook của mình tự nhiên tăng lượt theo dõi vùn vụt, yêu cầu kết bạn đến mấy chục người. Hầu hết là bạn bè anh em nhà nhỏ. Nhỏ này định spam cho mình ăn hành đến khi mình gỡ ảnh hay sao ý. Chiều lòng nhỏ, mình cho cái ảnh thành tin nổi bật trong trang facebook, ngày nào cũng đổi thời gian về hiện tại cho nó cứ hiện lên đầu trang cá nhân.
Mới hai ngày mà cái ảnh của mình mấy trăm lượt like và hơn nghìn comment. Chẳng có lấy cái comment nào của mình và nhỏ. Hầu hết là phe của mình và phe của nhỏ chửi nhau. Phe của nhỏ thì toàn mấy nhóc lít nhít, có cả mấy nhà người lớn vào chửi mình vô đạo đức vô văn hóa thậm tệ. Phe của mình thì cười sằng sặc cãi: “Mới đầu chả biết ẻm là ai, nhờ người của ẻm mà giờ ẻm ra đường ai cũng biết, chúc mừng =))”. Người ngoài cuộc cứ múa may quay cuồng còn người trong cuộc thì im ỉm đóng cửa. Người đau khổ, kẻ hả hê.
Sáng sáng ra vươn vai không thấy nhỏ hàng xóm nữa. Cửa phòng nhỏ cứ đóng im ỉm. Mình vươn vai, ngó ngó vài cái rồi đi vào.
Hôm nay ăn cũng không thấy ngon nữa. Cảm giác tội lỗi thế nào ý. Mình gặm nốt cái bánh mì, định bụng lát lên gỡ cái ảnh xuống để mai em ý ra đường còn dám ngẩng mặt lên với bạn bè. Cứ thế này, mọi chuyện quá lên, em đi kiện mình xâm phạm đời tư cá nhân thì bỏ xừ.
Mẹ bảo mình lên gác rút cho mẹ ít quần áo. Ừ thì lên rút xong xuống giải quyết hậu quả. Mở cửa ban công, giật bắn mình. Nhỏ đang rút quần áo. Mình lúi cúi vơ đống quần áo nhà mình vào để nhanh chạy xuống nhà. Nhỏ này tát đau lắm, suýt gãy răng, nhỡ đâu điên quá bẻ cong song sắt chạy sang xử mình thì tàn đời trai.
Quay sang nhìn trộm nhỏ. Muốn khóc thét. Trên tay nhỏ là đống quần đùi hoa của mình. Chả biết nhỏ thò tay rút trộm, hay là gió bay sang. Nhìn mặt nhỏ vẫn hằm hằm như hôm trước. Chắc đống quần của mình bị xé tan nát quá. Mình đứng đờ người. Cố gắng lắm mới dám mở lời: “Đằng ấy cho tớ xin..”
“Mơ nha cu! Dám chơi chị à?”
Mình nghe xong tí ngất. Ít ra mình cũng hơn nhỏ 2 tuổi. Ăn nói hàm hồ vậy trời ! Chưa kịp phản ứng, nhỏ cúi xuống nhét đống quần đùi của mình vào lỗ ống thoát nước luôn. Mình khóc không nổi. Nay lại phải nhờ mẹ đi mua quần đùi cho. Mà đống quần kia mới mua chứ lâu đâu.
Facebook của mình hôm nay có stt mới.
‘‘Chỉ vì mấy cái lông nách mà mất quần đùi’’.
Chap 3.
Mấy ngày nay, 2 thứ xuất hiện nhiều nhất trong những giấc mơ của mình là cái nhíp và quần đùi hoa. Cái nhíp khỉ gió kia thì mình chả quan tâm. Nhưng cứ nhắc đến quả quần đùi hoa thì ruột lại đau như cắt, nước mắt lại đầm đìa. Tất cả tài sản của mình đã ra đi vào cái ngày chả mưa chả nắng. Hôm đó mặc quần kẻ sọc của bố mà không dám bước ra cửa phòng. Mà các cụ già cũng có cái mốt đẹp thật. Mặc quần đùi kẻ sọc trông không khác gì tù nhân.
Sáng sớm mình lại ra cửa vươn vai. Mình thề rằng nếu được trả lại đống quần, mình nguyện sẽ mua nhíp cho em hàng xóm dùng cả đời, bao giờ không có lông nách mà nhổ nữa thì thôi. Đang suy nghĩ miên man thì giật mình vì bên ban công nhà nhỏ có tiếng động. Quay sang vẫn thấy cửa phòng đóng im ỉm. Thấy ghê !
Hôm nay ra ngoài chẳng cần ngó nghiêng nữa. Nhỏ mà xông ra là mình chiến luôn. Bây giờ là nỗi đau ngang nhau, hận thù bằng phẳng.
Tối đi học về, mẹ đã mua cho mấy quần đùi rồng bay
## Đọc truyện , truyện sex, Truyện ngắn, Truyện Tiểu thuyết, truyện sex hay truyện teen,
truyện tình yêu, đọc truyện ma, ![truyen full, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
truyện cười ![doc truyen teen, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
![truyen full, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
![doc truyen teen, doc truyen wap truyen-down](http://topkute.net.net/theme/vbb/images/dot.gif)
**Bài Viết Tương Tự** [[Lượt xem: 2694]](http://topkute.net/forum/truyen-cam-dong-hua-yeu-em-anh-nhe_8203.html) **Truyện Cảm Động - Hứa Yêu Em Anh Nhé** [[Lượt xem: 84141]](http://topkute.net/forum/doc-truyen-hay-co-dau-17-tuoi-ruoi_1801.html) **Đọc Truyện Hay - Cô Dâu 17 Tuổi Rưỡi** [[Lượt xem: 331905]](http://topkute.net/forum/doc-truyen-hay-cua-nham-chi-hai-duoc-nham-em-gai_1631.html) **Đọc Truyện Hay - Cưa Nhầm Chị Hai Được Nhầm Em Gái** [[Lượt xem: 189]](http://topkute.net/forum/truyen-hay-vi-em-la-con-gai-nen-dung-tin-nhung-gi-em-noi_12614.html) **Truyện Hay : VÌ EM LÀ CON GÁI, NÊN ĐỪNG TIN NHỮNG GÌ EM NÓI.....** [[Lượt xem: 2068]](http://topkute.net/forum/truyen-cam-dong-anh-se-chep-phat-vi-_7105.html) **Truyện Cảm Động - Anh Sẽ Chép Phạt Vì ...** **Chủ đề ngẫu nhiên** [[Lượt xem: 310]](http://topkute.net/forum/truyen-ngan-cho-doi-ai-do-co-met-moi-khong_14727.html) **Truyện ngắn- Chờ đợi ai đó có mệt mỏi không?** [[Lượt xem: 1515]](http://topkute.net/forum/truyen-sex-mai-lai-choi-em-nua-anh-nhe_15913.html) **Truyện sex Mai lại chơi em nữa anh nhé** [[Lượt xem: 572]](http://topkute.net/forum/truyen-sex-hoa-tham-giua-doi_14183.html) **Truyện Sex Hoa Thắm Giữa Đời** [[Lượt xem: 628]](http://topkute.net/forum/truyen-cuoi-luoi-den_6322.html) **Truyện Cười - Lưỡi Đen** [[Lượt xem: 640]](http://topkute.net/forum/truyen-tieu-thuyet-nu-sat-thu-cung-dau_14449.html) **Truyện tiểu thuyết- Nữ Sát Thủ Cứng Đầu**
Hỗ Trợ
![ truyen teen, truyen tieu thuyet](/images/icon/support.png)
![ truyen teen, truyen tieu thuyet, doc truyen, truyen, truyen sex](/images/icon/mail.png)
**congtri4444@yahoo.com**

Server: nginx

Set-Cookie: hosty=1; expires=Tue, 27-Jan-2015 00:00:00 GMT

X-Cache: HIT from Backend


markdown:
Word Display Range
Trend Language
Không cảm xúc. Thấy cái gì cũng đơn giản, nhẹ nhàng, không thái quá... Lên chùa được mất thôi...
Xinh chết đi được??? ,parkshinhye ,traixinhgáiđẹpmìnhđềuthích ,tócđẹpmặtxinhmôihồng http://t.co/asW2GVMSuJ
#MUSVN - Tiền vệ Luis Nani đã tiết lộ anh sẽ được đảm bảo tương lai ở Old Trafford sau mùa giải này, mặc dù đang... http://t.co/7TgeoKK0rO
Tịnh tâm một ngàn lần. =)) Được rồi, được rồi, đừng xúc động Rét ơi. =)) Ngực Cú ngon hơn, ngực Cú ngon hơn. =))
Exotic, gigantic molecules fit inside each other like Russian nesting dolls http://t.co/IMPLjRQ0zI
- Bánh dâu Victoria - Bánh dâu Victoria được đặt theo tên Nữ hoàng Victoria và khá phổ biến trong những bữa tiệc... http://t.co/BIOpD5Hiss
Apple Watch sẽ ra mắt vào tháng 3, MacBook Air 12 Retina có mặt ngay trong quý này? Thông tin nói trên được đề... http://t.co/vuKrZBOaEp
#30thJaeJoongDay Lại một tuổi nữa qua đi, mình lại được cùng nhau đi qua những tháng ngày tuổi trẻ thêm 365... http://t.co/fvSTKfm0Mr
Đến với đất nước Hoa Kỳ vào tháng 4, Quý khách sẻ cảm nhận được một khung cảnh lãng mạn bởi sắc hoa anh đào trên... http://t.co/UfHPUuSkUQ
Hôm qua, trước sự cổ cũ của hơn 500 người, tại Hà Nội, Long Thành Phạm và Nguyễn Vĩnh Cường đã ký hiệp ước ngừng... http://t.co/ql5QeYF6H2
|
|
Free
|
|
Basic
$9/month, $90/year
|
|
Plus
$19/month, $190/year
|Latest global and local trends||
|![]()
|
|![]()
|5x more trends|
|Ad free||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|Top users, videos, images and links||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|Detailed zoom||
|![]()
|
|![]()
|4 more levels|
|7 day history||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|Filter by words, users and hashtags||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|Top videos, images and links for each local trend||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|Enhanced user interface functionality||
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|
Please
Already have an account?
|
|
N/A
Your current access
Usage limits apply
|
|
Start Trial
|
|
Start Trial

Vary: Accept-Encoding

X-Powered-By: Phusion Passenger 4.0.19

Server: nginx + Phusion Passenger 4.0.19


markdown:
|
|
## "Thái sư Trần Thủ Độ" đang mắc... sóng
Thứ Tư, ngày 27/03/2013 08:43 AM (GMT+7)
Sự kiện:
Phim truyền hình lịch sử dài 33 tập Thái sư Trần Thủ Độ hoàn thành hơn năm nay nhưng chưa biết lúc nào ra mắt công chúng, theo chia sẻ của đạo diễn Đào Duy Phúc.
Thuyền to thì sóng lớn, sóng liên tục nhiều lần tưởng lật thuyền chứ không chỉ là vài phen lận đận. Tôi hài lòng vì đã cùng NSƯT Tất Bình chèo lái con thuyền vượt qua giông bão và nay đã cập bến.
Tôi vui vì những giọt mồ hôi của tất cả những người làm nên bộ
Phim được hội đồng của Hà Nội nghiệm thu đã lâu, hiện Sở VHTT&DL Hà Nội vẫn đang nỗ lực tìm hướng để phim lên sóng, còn vướng ở khâu nào thì… chắc là khâu sóng. (cười)
“Thái sư Trần Thủ Độ” chưa biết ngày nào lên sóng
Trường quay luôn là hạng mục tốn kém nhất khi làm phim lịch sử, và là thách thức đầu tiên cho nhà sản xuất. Còn việc tạo dựng không khí lịch sử trong phim thì có vô số thách thức, và thách thức nào cũng là…nhất, vì không thể thiếu bất kỳ hạng mục nào.
Như nhiều bậc đạo diễn đàn anh trong nghề nhận định, thì hạ tầng cơ sở để làm phim lịch sử ở Việt Nam vẫn đang là số 0. Vì vậy hầu như đoàn phim nào bắt tay làm phim lịch sử đều phải chuẩn bị lại từ đầu, rất khó khăn, tốn kém và lãng phí (khi chỉ sử dụng một lần). Nếu có trường quay chuyên nghiệp, chắc chắn nhiều nhà sản xuất, nhiều nhà sáng tác sẽ say mê với đề tài lịch sử.
Tôi rất hài lòng về dàn diễn viên của mình. Tất cả đều nỗ lực, toàn tâm toàn ý chăm chút cho vai diễn, dù cho điều kiện sản xuất phim lịch sử rất khó khăn, thời tiết vô cùng khắc nghiệt.
Dù là diễn viên chuyên nghiệp hay diễn viên mới, họ đều có điểm chung- yêu nhân vật của mình. Việc thay nữ diễn viên chính tôi không muốn nhắc lại, nhưng bản chất sự cố là nữ diễn viên đã không được tiếp tục vai diễn.
Kinh nghiệm trong tư duy sáng tạo từ việc sản xuất phim- tôi luyện trong quãng thời gian thực hiện cả 4 phim điện ảnh quay bằng phim âm bản, cùng với kiến thức về văn hóa, lịch sử, sự từng trải trong cuộc sống- giúp tôi tự tin để gánh vác bộ phim truyền hình lịch sử quan trọng và đầy áp lực này. Anh em đồng nghiệp thường nói vui, 5 năm làm 4 phim nhựa, còn nghìn năm tôi mới được làm 1 phim truyền hình.
Theo Toan Toan (Tiền Phong)
![]()
|
|
Thông tin cần biết
Sự kiện tiêu điểm

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

Cache-Control: public


markdown:
|
|
Giá:
|
|48.000 ₫
Cập nhật: 284 ngày 19 giờ trước
|Số lượng:||
|
Hiện có 1 sản phẩm
| Thanh toán
|
an toàn
| Giao hàng
|
đúng hẹn
| Hoàn tiền
|
nếu sai giá
| Nhiều ưu đãi
|
hấp dẫn
|Cập nhật: 16/04/2014 - 16:27||Tình trạng: Mới|
|Bảo hành: Không có||Xuất xứ: Xách tay|
|
Hãng sản xuất:
|
|1 tuần gần đây||1 tháng gần đây||6 tháng gần đây||Lâu hơn 6 tháng||Tổng số đánh giá|
|Rất tốt||0||0||0||0||0|
|Bình thường||0||0||0||0||0|
|Tệ||0||0||0||0||0|
|Tổng số đánh giá||0||0||0||0||0|

Set-Cookie: history_product=1444459%7C0; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


markdown:
Đồng hồ xách tay giá rẻ nhất và tốt nhất thị trường hiện tại SHOP EVEREST
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|Siêu VIP còn trống
|
Liên hệ Q.Cáo
0906.85.69.59
|
|
Tin rao vặt này đã hết hạn!
Bạn hãy vào mục
|
|
|
|
|
|
|Đăng bởi :||
|![]()
|Thông tin chung||
|
|Hãng sản xuất|
|Thông tin chi tiết||
|**SHOP MỸ PHẨM CHÂU ÂU THƯƠNG HIỆU ORIFLAME** **UY TÍN - CHẤT LƯỢNG – GIÁ THÀNH HỢP LÝ**
**Gía ưu đãi cho quý khách mua hàng của shop:** *** Mua dưới 1.000.000 giá catalogue** **giảm giá gốc**. **(giàm 23% = giá catalog chia 1,3)** *** Mua trên 1.000.000 giá catalogue** **giảm dưới giá gốc**. **(giảm 25%)**
*** Mua hàng với số lượng lớn vui lòng liên hệ trực tiếp để có giá tốt nhất.** **1/ Khách Hàng Đến Nhà Để Lấy Hàng.** ** 2/Giao Hàng Tận Nơi Cho Khách:**
*** Giao hàng tận nơi miễn phí trong phạm vi quận Phú Nhuận. * Đối với các quận khác trong TP.HCM sẽ tính phí giao hàng từ 10.000 vnd -> 20.000 vnd. * Thời gian và địa điểm giao hàng sẽ thỏa thuận với khách hàng.**
**Chính Sách Đổi & Trả Hàng Cho Khách:** *** Sản phẩm bị lỗi kỹ thuật.** *** Khách hàng bị dị ứng với sản phẩm (có giấy xác nhận của bác sĩ).**
**Dịch Vụ Đảm Bảo Chất Lượng Cho Sản Phẩm:** *** Sản phẩm khách mua là hàng mới 100%,chất lượng đảm bảo tốt nhất,hàng được lấy trực tiếp từ công ty.** *** Nếu sản phẩm là hàng cũ,hàng kém chất lượng,hàng nhái,hàng đã qua sử dụng** **Khách Hàng Sẽ Được Hoàn Tiền Gấp Đôi.**
**Liên Hệ:** **-ĐTDĐ: 090806 2353 ( Tài ,mình 20t )** **-Yahoo: myphamoriflamegiagoc** **-Email: myphamoriflamegiagoc@yahoo.com** **-Website: myphamoriflamegiagoc.weebly.com** **-Địa Chỉ Nhà: 86/19/20c Thích Quảng Đức,Phường 5,Q.Phú Nhuận,TP.Hố Chí Minh.** **VÀO WEBSITE ĐỂ XEM THÊM CÁC CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN MÃI ĐẶC BIỆT KHÁC CỦA ORIFLAME** [myphamoriflamegiagoc.weebly.com](http://myphamoriflamegiagoc.weebly.com/) **Chính hãng ORIFLAME**
**Có thể xem thử sản phầm tại nhà trước khi mua.**
**Liên Hệ:** **-ĐTDĐ: 090806 2353 ( Tài ,mình 20t )** **-Yahoo: myphamoriflamegiagoc** **-Email: myphamoriflamegiagoc@yahoo.com** **-Website: myphamoriflamegiagoc.weebly.com** **-Địa Chỉ Nhà: 86/19/20c Thích Quảng Đức,Phường 5,Q.Phú Nhuận,TP.Hố Chí Minh.** **VÀO WEBSITE ĐỂ XEM THÊM CÁC CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN MÃI ĐẶC BIỆT KHÁC CỦA ORIFLAME**
Đồng hồ Romanson TM4131H MW BK
Đồng hồ Omega Seamaster 5004
Đồng hồ Omega De VillE 5014T
Đồng hồ Romanson TM6521 MW BK
Đồng hồ omega lady matic om 004
Đồng hồ chopard nữ
Đồng hồ Rolex Day Just Automatic HÀNG SUPER máy RADO Thụy Sỹ
Đồng hồ xách tay giá rẻ nhất và tốt nhất thị trường hiện tại SHOP EVEREST
Bộ túi xách, bóp cầm tay, mắt kính Thời Trang giảm đến 63% Big Sale
Bộ túi xách, bóp cầm tay, mắt kính Thời Trang giảm đến 63% Big Sale
Bộ Túi Xách,Bóp Cầm Tay,Mắt Kính Thời Trang Giảm Đến 63% Big Sale
Bộ Túi Xách,Bóp Cầm Tay,Mắt Kính Thời Trang Giảm Đến 63% Big Sale

Set-Cookie: history_raovat=4861810%7C0; path=/


markdown:
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

Server: Cowboy

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Xss-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: max-age=3600, public

Via: 1.1 varnish

X-Served-By: cache-iad2124-IAD, cache-jfk1032-JFK

X-Cache: MISS, MISS


markdown:
Top Definition
Secks ballons is somthing you put on your penis, also called; condoms
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

X-Served-By: cache-iad2136-IAD, cache-atl6234-ATL


markdown:
Top Definition
Old English for "kiss my ass."
x: What's your E-mail?
X: ASK MY ARSE!
X: ASK MY ARSE!
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

X-Cache: MISS


markdown:
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
[](/add.php) [](/random.php) [](/users.php)
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate