markdown:
CNM365. Chào ngày mới 29 tháng 10. Wikipedia Ngày này năm xưa.
[1787](https://vi.wikipedia.org/wiki/1787) – [Nhạc kịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) * của Don Giovanni* [Mozart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart)được biểu diễn lần đầu tiên tại [Praha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Praha), [Đế quốc La Mã Thần thánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh). Năm [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– Cộng hòa Liên hiệp Tanganyika và Zanzibar đổi tên thành Cộng hòa Liên hiệp [Tanzania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania). Năm [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– ngày sinh [Nam Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao), Nhà văn [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)
# 29 tháng 10
Ngày
**29 tháng 10** là ngày thứ 302 (303 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 63 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_10) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_10) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_10) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_10) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_10) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_10) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_10) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_10) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_10) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_10) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_10) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_10) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_10) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_10) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_10) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_10) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_10) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_10) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10) **29** [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_10) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10)
## Mục lục
## Sự kiện
[555](https://vi.wikipedia.org/wiki/555)– Trước áp lực của [Trần Bá Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_Ti%C3%AAn), [Tiêu Uyên Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAu_Uy%C3%AAn_Minh)thoái vị hoàng đế của [triều Lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_L%C6%B0%C6%A1ng), kế vị là [Tiêu Phương Trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_K%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%BF). [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863)– Hội nghị đa quốc gia tại [Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%A8ve)của Thuỵ Sỹ kết thúc, thống nhất thành lập [Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– [Cách mạng Tân Hợi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_T%C3%A2n_H%E1%BB%A3i): [Sơn Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_%28Trung_Qu%E1%BB%91c%29)tuyên bố độc lập, [Diêm Tích Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAm_T%C3%ADch_S%C6%A1n)được tôn làm đô đốc, bắt đầu hơn 30 năm thống trị quân phiệt của ông trong tỉnh. [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– Quốc vương [Vittorio Emanuele III của Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vittorio_Emanuele_III_c%E1%BB%A7a_%C3%9D)bổ nhiệm [Benito Mussolini](https://vi.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini)làm thủ tướng. [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924)– Quốc hội Mông Cổ thông qua một nghị quyết đổi tên Niislel Khuree sang [Ulaanbaatar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ulaanbaatar), và hợp pháp hóa vị thế thủ đô của đô thị này. [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929)– [Sở giao dịch chứng khoán New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_giao_d%E1%BB%8Bch_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n_New_York)sụp đổ trong sự kiện có tên [Sụp đổ năm ’29](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_Wall_Street_1929&action=edit&redlink=1)hay “Thứ ba đen tối”, kết thúc thời kỳ Thị trường đi lên vĩ đại (Great Bull Market) vào cuối thập niên 1920 và bắt đầu thời kỳ [Đại suy thoái](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_suy_tho%C3%A1i). [1787](https://vi.wikipedia.org/wiki/1787)– [Nhạc kịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) *của* [Don Giovanni](https://vi.wikipedia.org/wiki/Don_Giovanni) [Mozart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart)được biểu diễn lần đầu tiên tại [Praha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Praha), [Đế quốc La Mã Thần thánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh). [1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Khủng hoảng Kênh đào Suez](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Suez)bắt đầu khi quân đội Israel tấn công vào [bán đảo Sinai](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Sinai)và đẩy lui quân đội Ai Cập về phía [kênh đào Suez](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Suez). [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– Cộng hòa Liên hiệp Tanganyika và Zanzibar đổi tên thành Cộng hòa Liên hiệp [Tanzania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania). [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– Bằng chiếc máy tính tại Viện nghiên cứu Stanford nằm tại [California](https://vi.wikipedia.org/wiki/California)của Hoa Kỳ, một sinh viên Đại học UCLA gửi tin nhắn đầu tiên qua mạng [ARPANET](https://vi.wikipedia.org/wiki/ARPANET), tiền thân của [Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Internet). [2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002)– Xảy ra [vụ hỏa hoạn ITC](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%A5_ho%E1%BA%A3_ho%E1%BA%A1n_ITC)– một trong rất ít vụ cháy được đánh giá là thảm khốc nhất tại [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
## Sinh
[1017](https://vi.wikipedia.org/wiki/1017)– [Henry III](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_III&action=edit&redlink=1)Hoàng đế La Mã cổ đại [1656](https://vi.wikipedia.org/wiki/1656)(O.S.) – [Edmond Halley](https://vi.wikipedia.org/wiki/Edmund_Halley), Nhà thiên văn học Anh [1682](https://vi.wikipedia.org/wiki/1682)– [Pierre François Xavier de Charlevoix](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Fran%C3%A7ois_Xavier_de_Charlevoix&action=edit&redlink=1), Sử gia [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1690](https://vi.wikipedia.org/wiki/1690)– [Martin Folkes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Folkes&action=edit&redlink=1), Nhà khảo cổ người Anh [1704](https://vi.wikipedia.org/wiki/1704)– [John Byng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Byng&action=edit&redlink=1), [Đô đốc Anh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c_Anh&action=edit&redlink=1) [1740](https://vi.wikipedia.org/wiki/1740)– [James Boswell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Boswell&action=edit&redlink=1), Người viết tiểu sử của [Samuel Johnson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Samuel_Johnson) [1815](https://vi.wikipedia.org/wiki/1815)– [Daniel Emmett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Daniel_Emmett&action=edit&redlink=1), Nhà soạn nhạc người [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1822](https://vi.wikipedia.org/wiki/1822)– [Mieczysław Cardinal Ledóchowski](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mieczys%C5%82aw_Cardinal_Led%C3%B3chowski&action=edit&redlink=1), Hồng y Thiên chúa giáo Ba Lan [1827](https://vi.wikipedia.org/wiki/1827)– [Marcellin Berthelot](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcellin_Berthelot&action=edit&redlink=1), Nhà hoá học Pháp [1855](https://vi.wikipedia.org/wiki/1855)– [Paul Bruchési](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Bruch%C3%A9si&action=edit&redlink=1), Giám mục Thiên chúa giáo [1861](https://vi.wikipedia.org/wiki/1861)– [Andrei Ryabushkin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrei_Ryabushkin&action=edit&redlink=1), Hoạ sĩ [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– [Wilfred Rhodes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilfred_Rhodes&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ [cricket](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cricket)Anh [1879](https://vi.wikipedia.org/wiki/1879)– [Alva B. Adams](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alva_B._Adams&action=edit&redlink=1), chính khách Mỹ
- 1879 –
[Franz von Papen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Franz_von_Papen&action=edit&redlink=1), Thủ tướng Đức [1880](https://vi.wikipedia.org/wiki/1880)– [Abram Ioffe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abram_Ioffe&action=edit&redlink=1), Nhà vật lý [Xô Viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) [1882](https://vi.wikipedia.org/wiki/1882)– [Jean Giraudoux](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Giraudoux&action=edit&redlink=1), Nhà văn Pháp [1891](https://vi.wikipedia.org/wiki/1891)– [Fanny Brice](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fanny_Brice&action=edit&redlink=1), Ca sĩ Mỹ [1894](https://vi.wikipedia.org/wiki/1894)– [Phạm Hán Kiệt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_H%C3%A1n_Ki%E1%BB%87t), tướng lĩnh người Trung Quốc (m. 1976) [1897](https://vi.wikipedia.org/wiki/1897)– [Joseph Goebbels](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paul_Joseph_G%C3%B6bbels), Bộ trưởng tuyên truyền Đảng Đức quốc xã [1899](https://vi.wikipedia.org/wiki/1899)– [Akim Tamiroff](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Akim_Tamiroff&action=edit&redlink=1), Diễn viên Nga [1907](https://vi.wikipedia.org/wiki/1907)– [Edwige Feuillère](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edwige_Feuill%C3%A8re&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên điện ảnh Pháp. [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Alfred Ayer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alfred_Ayer&action=edit&redlink=1), Triết học gia người British [1915](https://vi.wikipedia.org/wiki/1915)– [William Berenberg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Berenberg&action=edit&redlink=1), Bác sĩ Mỹ [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Eddie Constantine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eddie_Constantine&action=edit&redlink=1), Diễn viên ca sĩ Mỹ [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Nam Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao), Nhà văn [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [Baruj Benacerraf](https://vi.wikipedia.org/wiki/Baruj_Benacerraf), Nhà nghiên cứu hệ miễn dịch của con người, đạt giải Nobel y học
- 1920 –
[Catholicos Baselios Mar Thoma Didymos I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Catholicos_Baselios_Mar_Thoma_Didymos_I&action=edit&redlink=1), Tín đồ công giáo [Indian](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Indian&action=edit&redlink=1) [1921](https://vi.wikipedia.org/wiki/1921)– [Bill Mauldin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bill_Mauldin&action=edit&redlink=1), Người vẽ tranh biếm họa Mỹ [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– [Neil Hefti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Neil_Hefti&action=edit&redlink=1), Người thổi kèn trompet [nhạc Jazz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jazz) [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Carl Djerassi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carl_Djerassi&action=edit&redlink=1), Nhà hoá học Úc [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– [Dominick Dunne](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dominick_Dunne&action=edit&redlink=1), Tác gia Mỹ [1926](https://vi.wikipedia.org/wiki/1926)– [Jon Vickers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jon_Vickers&action=edit&redlink=1) [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Niki de Saint Phalle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Niki_de_Saint_Phalle&action=edit&redlink=1), Nhà điêu khắc Pháp [1935](https://vi.wikipedia.org/wiki/1935)– [Takahata Isao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Takahata_Isao), Đạo diễn phim [hoạt hình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_ho%E1%BA%A1t_h%C3%ACnh) [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [Akiko Kojima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kojima_Akiko), Nhà thiết kế người Nhật Bản [1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Ralph Bakshi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ralph_Bakshi&action=edit&redlink=1), Người vẽ tranh biếm hoạ, [Israeli](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israeli&action=edit&redlink=1)
- 1938 –
[Ellen Johnson-Sirleaf](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ellen_Johnson-Sirleaf&action=edit&redlink=1), Tổng thống [Liberia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Liberia) [1940](https://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [Frida Boccara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frida_Boccara&action=edit&redlink=1), Ca sĩ Pháp
- 1940 –
[Connie Mack](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Connie_Mack_III&action=edit&redlink=1)
- 1940 –
[José Ulises Macías Salcedo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Ulises_Mac%C3%ADas_Salcedo&action=edit&redlink=1), Giám mục Thiên Chúa Giáo [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Denny Laine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Denny_Laine&action=edit&redlink=1), Nhạc sĩ Anh ( [Moody Blues](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moody_Blues&action=edit&redlink=1), [Wings](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wings&action=edit&redlink=1))
- 1944 –
[Otto Wiesheu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Otto_Wiesheu&action=edit&redlink=1), Bộ trưởng Đức
- 1944 –
[Claude Brochu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Claude_Brochu&action=edit&redlink=1) [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Peter Green](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Green_%28musician%29&action=edit&redlink=1), Nghệ sĩ [ghita](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ghi-ta)( [Fleetwood Mac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fleetwood_Mac)) [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Richard Dreyfuss](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Dreyfuss&action=edit&redlink=1), Diễn viên Mỹ [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Kate Jackson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kate_Jackson&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Mỹ [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Denis Potvin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Denis_Potvin&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ môn [khúc côn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%BAc_c%C3%B4n_c%E1%BA%A7u) [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Roger O’Donnell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roger_O%27Donnell&action=edit&redlink=1), Nhà soạn nhạc người Anh ( [The Cure](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Cure&action=edit&redlink=1)) [1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Wilfredo Gomez](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilfredo_Gomez&action=edit&redlink=1), Võ sĩ quyền Anh [Puerto Rican](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Puerto_Rican&action=edit&redlink=1) [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Dan Castellaneta](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dan_Castellaneta&action=edit&redlink=1), Nam diễn viên Mỹ [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [David Remnick](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Remnick&action=edit&redlink=1), Nhà văn tổng biên tập của *, Mỹ* [The New Yorker](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_Yorker) [1959](https://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Mike Gartner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mike_Gartner&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ môn [khúc côn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%BAc_c%C3%B4n_c%E1%BA%A7u) [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Finola Hughes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Finola_Hughes&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên người Anh [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Randy Jackson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Randy_Jackson), Nhạc sĩ Mỹ
- 1961 –
[Joel Otto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joel_Otto&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ [hockey](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%BAc_c%C3%B4n_c%E1%BA%A7u)quốc tế [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Yasmin Le Bon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yasmin_Le_Bon&action=edit&redlink=1), Nhà thiết kế Anh [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– [Joely Fisher](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joely_Fisher&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Mỹ
- 1967 –
[Rufus Sewell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rufus_Sewell&action=edit&redlink=1), Nam diễn viên Anh [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Johann Olav Koss](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johann_Olav_Koss&action=edit&redlink=1), Tay trượt băng tốc độ [Na Uy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Edwin van der Sar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Edwin_van_der_Sar), Cầu thủ bóng đá [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)
- 1970 –
[Philip Cocu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Cocu&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá Hà Lan [1971](https://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Winona Ryder](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Winona_Ryder&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Mỹ [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Takafumi Horie](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Takafumi_Horie&action=edit&redlink=1), Nhà thầu người Nhật
- 1972 –
[Gabrielle Union](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gabrielle_Union&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Mỹ [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Robert Pirès](https://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Pir%C3%A8s), Cầu thủ bóng đá Pháp [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Michael Vaughan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Vaughan&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ [cricket](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cricket)Anh [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975)– [Kelly Lin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kelly_Lin&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Trung Quốc [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Stephen Craigan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephen_Craigan&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá Bắc Ireland [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Brendan Fehr](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brendan_Fehr&action=edit&redlink=1), Nam diễn viên Canada [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Travis Henry](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Travis_Henry&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá Mỹ [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Ben Foster](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ben_Foster), Nam diễn viên Mỹ
- 1980 –
[B.J. Sams](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B.J._Sams&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá Mỹ [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Amanda Beard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amanda_Beard&action=edit&redlink=1), Vận động viên bơi lội Mỹ
- 1981 –
[Jonathan Brown](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonathan_Brown&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá [Úc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Chelan Simmons](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chelan_Simmons&action=edit&redlink=1), Nữ diễn viên Canada [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Maurice Clarett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maurice_Clarett&action=edit&redlink=1), Cầu thủ bóng đá Mỹ
- 1983 –
[Dana Eveland](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dana_Eveland&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ bóng chày Mỹ
- 1983 –
[Richard Brancatisano](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Brancatisano&action=edit&redlink=1), Nam diễn viên Úc [1984](https://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Eric Staal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eric_Staal&action=edit&redlink=1), Tuyển thủ hockey Canada [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Makoto Ogawa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Makoto_Ogawa&action=edit&redlink=1), Ca sĩ Nhật Bản
## Mất
[1038](https://vi.wikipedia.org/wiki/1038)– [Aethelnoth](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aethelnoth&action=edit&redlink=1), [Tổng Giám mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) [1138](https://vi.wikipedia.org/wiki/1138)– [Bolesław III Krzywousty](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boleslaus_III_c%E1%BB%A7a_Ba_Lan&action=edit&redlink=1), [Công tước](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc)Ba Lan [1268](https://vi.wikipedia.org/wiki/1268)– [Conradin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Conradin&action=edit&redlink=1), Công tước của [Swabia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Swabia&action=edit&redlink=1)
- 1268 –
[Frederick I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frederick_I&action=edit&redlink=1), [Bá tước](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1_t%C6%B0%E1%BB%9Bc)của Baden (chém đầu) [1590](https://vi.wikipedia.org/wiki/1590)– [Dirck Volckertszoon Coornhert](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dirck_Volckertszoon_Coornhert&action=edit&redlink=1), chính khách Hà Lan [1618](https://vi.wikipedia.org/wiki/1618)– Sir [Walter Raleigh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Walter_Raleigh), Nhà thám hiểm người Anh [1650](https://vi.wikipedia.org/wiki/1650)– [David Calderwood](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Calderwood&action=edit&redlink=1)Sử gia Scotland [1666](https://vi.wikipedia.org/wiki/1666)– [Edmund Calamy the Elder](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Calamy_the_Elder&action=edit&redlink=1), Lãnh tụ giáo hội Anh
- 1666 –
[James Shirley](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Shirley&action=edit&redlink=1), Nhà viết kịch Anh [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783)– [Jean le Rond d’Alembert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jean_le_Rond_d%27Alembert), Nhà toán học Pháp [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– [Nathan Bedford Forrest](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nathan_Bedford_Forrest) [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)– [Leon Czolgosz](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leon_Czolgosz&action=edit&redlink=1), Kẻ ám sát [tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng)Mỹ [William McKinley](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_McKinley) [1905](https://vi.wikipedia.org/wiki/1905)– [Etienne Desmarteau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Etienne_Desmarteau&action=edit&redlink=1), Lực sĩ Canada [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– [Joseph Pulitzer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Pulitzer) [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919)– [A. B. Simpson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Albert_Benjamin_Simpson), Người thuyết giáo Canada [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932)– [Joseph Babiński](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Babi%C5%84ski&action=edit&redlink=1), Nhà thần kinh học Ba Lan-Pháp [1933](https://vi.wikipedia.org/wiki/1933)– [Albert Calmette](https://vi.wikipedia.org/wiki/Albert_Calmette), Bác sĩ Pháp
- 1933 –
[Paul Painlevé](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Painlev%C3%A9&action=edit&redlink=1), Nhà toán học, chính khách Người Pháp. [1940](https://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u), nhà yêu nước Việt Nam [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [G. I. Gurdjieff](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G._I._Gurdjieff&action=edit&redlink=1) [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– Vua Thuỵ Điển [Gustaf V](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gustaf_V&action=edit&redlink=1) [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [William Kapell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Kapell&action=edit&redlink=1), Nghệ sĩ [Piano](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m)Mỹ [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Louis B. Mayer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Louis_B._Mayer&action=edit&redlink=1), Nhà sản xuất phim người Mỹ [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Zoe Akins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zoe_Akins&action=edit&redlink=1), Nhà soạn kịch người Mỹ [1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Adolphe Menjou](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adolphe_Menjou&action=edit&redlink=1), Nam diễn viên Mỹ [1971](https://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Duane Allman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Duane_Allman&action=edit&redlink=1), Nhà soạn nhạc người Mỹ
- 1971 –
[Arne Tiselius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Arne_Tiselius), Nhà hoá học Thuỵ Điển, Đạt giải Nobel hoá học [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Georges Brassens](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georges_Brassens&action=edit&redlink=1), Ca sĩ Pháp [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Woody Herman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Woody_Herman&action=edit&redlink=1), Nhà soạn nhạc Người Mỹ [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)– [Anton LaVey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anton_LaVey&action=edit&redlink=1), Người sáng lập nhà thờ của quỷ Sa tăng, Mỹ [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998)– [Paul Misraki](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Misraki&action=edit&redlink=1), Nhạc sĩ Pháp [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [Michel Regnier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michel_Regnier&action=edit&redlink=1), Nghệ sĩ, nhà viết hài kịch người [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89)( [Achille Talon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Achille_Talon&action=edit&redlink=1)) [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– [Hal Clement](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hal_Clement&action=edit&redlink=1), Nhà văn Mỹ
- 2003 –
[Franco Corelli](https://vi.wikipedia.org/wiki/Franco_Corelli) [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004)– [Edward Oliver LeBlanc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Oliver_LeBlanc&action=edit&redlink=1), chính khách [Dominican](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dominican&action=edit&redlink=1)
- 2004 –
[Vaughn Meader](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vaughn_Meader&action=edit&redlink=1), Diễn viên hài kịch Mỹ
- 2004 –
[Peter Twinn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Twinn&action=edit&redlink=1), Nhà toán học Anh
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[29 tháng 10](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:29_October?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Wolfgang Amadeus Mozart
|Mozart|
|
|![]()
[27 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_1), [1756](https://vi.wikipedia.org/wiki/1756) [Salzburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Salzburg) [Nhạc cụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5) [Dương cầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m) [Mozart (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozart_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). **Wolfgang Amadeus Mozart** (phiên âm: **Vôn-găng A-ma-đêu Mô-da**, Tiếng Đức: [[ˈvɔlfɡaŋ amaˈdeus ˈmoːtsart]](https://en.wikipedia.org/wiki/WP:IPA_for_German), tên đầy đủ **Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart** ( [1] [27 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_1), [1756](https://vi.wikipedia.org/wiki/1756)– [5 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_12), [1791](https://vi.wikipedia.org/wiki/1791)) ông là một trong những nhà soạn nhạc nổi tiếng, quan trọng, và có nhiều ảnh hưởng nhất trong thể loại [nhạc cổ điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n) [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Các tác phẩm của ông được xem là đỉnh cao trong các lĩnh vực nhạc [piano](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m), [nhạc thính phòng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_th%C3%ADnh_ph%C3%B2ng), [nhạc giao hưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng), [nhạc tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BA%A1c_t%C3%B4n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1)và [opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera). Tuy đặc điểm nhạc của ông bị một số người chê trong thời đó, ông đã được nhiều nhà soạn nhạc sau này ngưỡng mộ và các tác phẩm của ông đã trở thành một phần quan trọng trong nhiều cuộc hoà nhạc. [Joseph Haydn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn)đã viết rằng “hậu thế sẽ không nhìn thấy một tài năng như vậy một lần nữa trong 100 năm.” [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-2)
## Mục lục
## Tiểu sử
### Thời thơ ấu
Wolfgang Amadeus Mozart sinh ngày 27 tháng giêng, 1756, tại
[Salzburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Salzburg), [Thánh chế La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) (nước [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o) hiện nay). [Leopold Mozart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leopold_Mozart), một nhạc sĩ [violin](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_c%E1%BA%A7m) và cũng là một giáo viên, đã đích thân giáo dục con trai của ông. Wolfgang không phải cắp sách đến trường; thay vào đó cậu được học tại nhà với cha và chị gái của cậu. [Âm nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c) là môn học chính. Tuy nhiên, cậu bé Mozart vẫn được học toán, môn học cậu rất thích, và các môn khác như [La tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh), [tiếng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p), [tiếng Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) và một ít [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Cậu cũng đọc rất nhiều văn học kịch nghệ, đó là chất liệu mà cậu sẽ dùng để viết [opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) sau này.
Wolfgang không thích chơi những trò chơi trẻ con bình thường, trừ phi có liên quan tới âm nhạc. Nhờ sự chăm lo dạy dỗ của người cha, vốn là một nhạc sĩ nổi tiếng của thành
[Viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn), đến năm 3 tuổi đã nghe hiểu được âm nhạc, 4 tuổi đánh được đàn dương cầm cổ và [organ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Organ_%28nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5%29). Cậu bắt đầu soạn nhạc cho đàn phím từ lúc năm tuổi, viết những bản nhạc hòa tấu khi cậu lên sáu. Những bản [sonata](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sonata) cho [violin](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_c%E1%BA%A7m) được xuất bản khi cậu lên tám. Thật ra có thể nói rằng Mozart đã khởi đầu sự nghiệp âm nhạc trước thời gian cậu lên năm và theo đuổi cho đến ngày qua đời, ngót ba mươi năm âm nhạc.
Học vấn của Mozart phát triển cùng những chuyến du lịch, được xem như những cột mốc trong cuộc đời cậu. Khi cậu lên sáu, Wolfgang và người chị
[Maria Anna Mozart](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_Anna_Mozart&action=edit&redlink=1), lớn hơn cậu năm tuổi và cũng là một thần đồng âm nhạc, cùng đi với cha của họ đến [München](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCnchen). Cuối năm đó họ chơi nhạc cho Hoàng hậu của [Viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn). Năm lên 7, cậu đã tổ chức những buổi diễn nhạc ở [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), và được một nhà xuất bản ở đây xuất bản một tập nhạc, gồm 4 bản [violin](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_c%E1%BA%A7m) và [organ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Organ_%28nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5%29) [. Sau đó, cha cậu lại dẫn cậu đi khắp các nước [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Anh Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland)…, gia đình Mozart nổi danh khắp những nơi cậu đến, và Wolfgang, với tài năng sớm phát triển của cậu, đã chinh phục mọi người. Quan trọng hơn, Mozart có cơ hội thưởng thức âm nhạc thịnh hành trong các thành phố này. Mozart đã gặp những nhạc sĩ khác và bắt đầu thành hình quan điểm về sự nghiệp của họ.
Mozart có ký ức chi tiết âm nhạc phi thường, ông có thể hợp nhất tinh hoa âm nhạc khác nhau của quốc gia này với quốc gia khác vào trong tác phẩm của mình. Tại
[Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n), Mozart gặp nhà soạn nhạc [Johann Christian Bach](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Christian_Bach), con trai của nhạc sĩ vĩ đại [Johann Sebastian Bach](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach). Christian trở thành người dẫn dắt nhạc sĩ Mozart trẻ và quan tâm theo dõi sự nghiệp của cậu. Trở về nước, Mozart nghiên cứu tổng phổ âm nhạc của J. C. Bach, và ảnh hưởng của Bach được thể hiện trong tác phẩm của Mozart vào thời gian ấy.
### Sự nghiệp
Khoảng cuối năm
[1769](https://vi.wikipedia.org/wiki/1769), năng khiếu âm nhạc sớm phát triển của Mozart đã bắt đầu nở rộ, tuy mới chỉ lên mười ba, cậu bắt đầu sự nghiệp sáng tác một cách nghiêm túc. Đức Tổng Giám mục tại Salzburg đã chấp nhận Mozart như một [nhạc trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng), bằng cách cấp một khoản thu nhập cho cậu. Hai cha con Mozart đã thực hiện ba chuyến viễn du sang Ý để công diễn, họ đã được công nhận và gây được sự chú ý đến sự nghiệp của cậu trong giới quý tộc ở đó. Tại [Milano](https://vi.wikipedia.org/wiki/Milano) Mozart được ủy nhiệm viết opera, vở *Mitridate*. Vở này sau đó, do chính Mozart chỉ huy, đã được tán thưởng nồng nhiệt. Trở về Salzburg, Mozart biên soạn một loạt symphony và nhạc phụng sự cho Giáo hội.
Việc trở về Salzburg của Wolfgang vào
[1773](https://vi.wikipedia.org/wiki/1773) là một trong những cột mốc, lúc ấy có một sự bùng nổ sáng tác khác thường, và một sự chuyển tiếp ra khỏi ảnh hưởng âm nhạc Ý để thiên về phong cách âm nhạc Đức, được đại diện bởi [Joseph Haydn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn).
Vị Tổng Giám mục mới, Ngài Hieronymus, Bá tước Colloredo, không mấy hài lòng với tần suất yêu cầu của Mozart. Về phần Mozart, khi thấy mức sống của Salzburg đã tăng lên nhiều, nhưng sự yêu chuộng nghệ thuật thì xuống dốc đáng đau buồn, lúc ấy, mối quan hệ của Mozart với Bá tước Colloredo ngày càng trở nên gay gắt.
Cuối cùng, vào tháng 8 năm
[1777](https://vi.wikipedia.org/wiki/1777), ở tuổi hai mươi mốt, Wolfgang xin từ nhiệm, và Bá tước Colloredo đã đồng ý. Thời gian này, Leopold quyết định rằng ông phải còn ở lại phục vụ nhà thờ. Cho nên Wolfgang cùng mẹ đã chuyển đi München, rồi đến [Mannheim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mannheim).
Trong những thành phố này, Mozart có cơ hội để trình diễn với một số những nhạc sĩ tinh tế nhất Châu Âu, nhưng không có việc làm lâu dài nào.
Tuy vậy, Mozart đã lưu lại Mannheim một ít lâu. Anh đã phải lòng một ca sĩ mười sáu tuổi vừa tài năng vừa xinh đẹp, tiểu thư Aloysia Weber. Wolfgang đã làm kinh hoảng người cha, khiến ông ấy phải ra sức thuyết phục con trai chuyển tới
[Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris).
Tại Paris, Mozart biên soạn giáo trình âm nhạc, tiếp xúc các nhà xuất bản, viết bất cứ cái gì anh có thể bán hoặc trình diễn – những bản sônat cho đàn violin và đàn phím, một concero cho
[sáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1o_%28nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5%29) và [thụ cầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harpsichord), những bản biến tấu đàn phím, và symphony *Paris* của anh. Nhưng thành phố này tỏ ra là sự chán nản khác. Mozart tiếp tục đánh vật với khoản tài chính eo hẹp và lại bị đè nặng thêm bằng cái chết của người mẹ. Buồn bã và miễn cưỡng, anh trở về Salzburg quê cha, mang theo nợ nần, nhưng tin tưởng rằng viễn cảnh của mình sẽ sáng sủa hơn. Người yêu của anh, tiểu thư Aloysia, trong thời gian ấy đã chuyển đi với gia đình tới thành Viên, nơi mà người ta muốn cô ấy kết hôn với một diễn viên kiêm họa sĩ tài tử, [Joseph Lange](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Lange&action=edit&redlink=1).
Khi nhận nhiệm vụ nhạc trưởng và đệm
[đại phong cầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_phong_c%E1%BA%A7m) cho nhà thờ lớn, Mozart cảm thấy những nhiệm vụ đó quá tẻ nhạt. Vào [1781](https://vi.wikipedia.org/wiki/1781) anh tới München để diễn opera, vở *Idomeneo*, một thành công rực rỡ. Sau đó, được tòa Tổng Giám mục triệu hồi về thành [Viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn), Mozart đã tìm thấy một công việc có uy tín. Nhưng mối quan hệ căng thẳng giữa vị giáo sĩ và nhạc sĩ đã khiến Mozart cuối cùng đã tự rút lui vào tháng 6 năm đó.
Có lẽ trong những tháng kế tiếp Mozart đã gặp Haydn lần thứ nhất, người nhạc sĩ này đang viếng thăm thành Viên. Tình bằng hữu phát triển đã mang lại ảnh hưởng cho tốt công việc của cả hai nhạc sĩ về sau. Mozart, trong thời gian ấy, đã cư ngụ với gia đình Weber, và rồi, vào năm
[1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782), kết hôn với tiểu thư Constanze, em gái của Aloysia, mặc dù gặp sự phản đối mạnh mẽ của cha ruột. Từ đó, có một sự lãnh đạm giữa Wolfgang và cha của anh mà không bao giờ hàn gắn được. Trong những vấn đề tài chánh, cả Wolfgang lẫn Constanze đều không thận trọng. Họ đã sớm rơi vào tình trạng khó khăn.
Không có khả năng để giữ một sự chỉ định lâu dài, Mozart lại soạn giáo trình và viết nhạc để kiếm tiền. Vì muốn được nêu danh như một người chơi piano, ông viết nhiều những concerto piano tuyệt vời cho chính mình.
Một thời gian sau, ông đạt được kết quả đáng kể. Thành công vang dội sau vở opera
* (Đám cưới Figaro), Mozart du lịch tới Le nozze di Figaro* [Praha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Praha), nơi ông được ủy nhiệm viết một opera mới. Hợp tác với văn hào [Lorenzo da Ponte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lorenzo_da_Ponte), trong năm [1787](https://vi.wikipedia.org/wiki/1787), Mozart hoàn thành vở *Don Giovanni*. Đa số mọi người khen ngợi, nhưng có nhiều ý kiến cho rằng âm nhạc của ông ngày càng khó tiếp cận hơn. Phong thái âm nhạc nhẹ nhàng trước đây của ông đang biến mất dần; nhạc công và thính giả có nhiều lời than phiền là ngày càng khó cảm thụ hơn.
Mười năm cuối đời của Mozart là một thời kỳ dài của cả sự đau khổ do tài chính kiệt quệ, lẫn sức mạnh sáng tạo khác thường. Ba bản symphony cuối cùng, được viết trong vòng sáu tuần lễ vào năm
[1788](https://vi.wikipedia.org/wiki/1788) đã không bao giờ được trình tấu lúc sinh thời của ông. Tổng cộng, những năm này ông đã sáng tác những hơn hai trăm tác phẩm thuộc nhiều thể loại khác nhau.
Năm
[1791](https://vi.wikipedia.org/wiki/1791) Mozart gặp khó khăn trong việc soạn nhạc cho vở opera * (Cây sáo thần), khi hợp tác với văn hào Die Zauberfloete* [Emanuel Schikaneder](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emanuel_Schikaneder&action=edit&redlink=1).
Công việc bị gián đoạn trong tháng 7 vì một chuyến viếng thăm của nhân vật lạ mặt huyền bí đã đưa ra đề nghị hậu hĩnh cho tác phẩm
*Requiem*. Tâm hồn bị chấn động với đề tài này vì cảm nghiệm sự suy tàn do sức khoẻ cạn kiệt, Mozart trở nên bị ám ảnh với nhạc đề lễ mồ dành cho sự ra đi của chính mình. Có nhiều giả thuyết cố lý giải rằng ai có thể đã ủy nhiệm một công việc như vậy. Một nhà sáng tác nào đó muốn sử dụng tác phẩm với tên của họ? Một người bạn già cố gắng bí mật giúp đỡ Mozart về mặt tài chính?
Tháng 9, tác phẩm
*Die Zauberfloete* được hoàn thành và trình diễn. Mozart viết tiếp *, nhưng không thể hoàn thành nó. Ông mất ngày 4 tháng 12 năm 1791. Hôm sau, bạn bè đến tham dự tang lễ ngoài trời; Constanze không đủ sức để có mặt. Sau đó, giữa một cơn bão tuyết dữ dội, thi hài được chuyên chở không có người đưa tiễn tới một đất thánh bên ngoài cổng thành phố. Gia đình Mozart vì khó khăn đã đưa thi hài chôn trong một nghĩa trang công cộng của người nghèo để Mozart yên giấc ngàn thu. Ở đó, mộ chôn chi chít và cho đến ngày nay người ta vẫn chưa xác định được mộ ông chôn ở chỗ nào. Requiem*
## Biên niên sử
|Năm||Tuổi||Sự kiện trong đời||Sự kiện trong sự nghiệp||Sự kiện lịch sử|
|
|[Salzburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Salzburg), [27 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_1). [Chiến tranh Bảy năm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)bùng nổ. [1758](https://vi.wikipedia.org/wiki/1758) [Domenico Scarlatti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Domenico_Scarlatti)và [Johann Stamitz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Stamitz)qua đời. [1759](https://vi.wikipedia.org/wiki/1759) [George Frederick Handel](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Frederick_Handel)qua đời. [1760](https://vi.wikipedia.org/wiki/1760) [George III](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_III_c%E1%BB%A7a_Anh)lên ngôi [vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua)tại Anh Quốc. [1761](https://vi.wikipedia.org/wiki/1761) [1762](https://vi.wikipedia.org/wiki/1762) [München](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCnchen)và [Viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn)và xuất hiện đầu tiên như một thần đồng. [minuet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minuet)và một [allegro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allegro&action=edit&redlink=1), K.1-5 (Xem: [Chỉ số K](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_K%C3%B6chel)). [Ekaterina II Đại Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga)lên ngôi Nữ hoàng [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga). [1763](https://vi.wikipedia.org/wiki/1763) [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)và [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan). [vĩ cầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_c%E1%BA%A7m), K.6-8. [1764](https://vi.wikipedia.org/wiki/1764) [Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n). Gặp [Johann Christian Bach](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Christian_Bach)và chơi nhạc cho vua George III. [1765](https://vi.wikipedia.org/wiki/1765) [1766](https://vi.wikipedia.org/wiki/1766) [Versailles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Versailles), [Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%A8ve)và München, quay về Salzburg. Cuộc hành trình đầu tiên đã kéo dài gần ba năm rưỡi. [1767](https://vi.wikipedia.org/wiki/1767) [bệnh đậu mùa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_m%C3%B9a). [concerto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Concerto)cho [dương cầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m), K.37, 39 và 41. [George Philipp Telemann](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Philipp_Telemann)qua đời. [1768](https://vi.wikipedia.org/wiki/1768) [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D_Habsburg) [Maria Theresia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maria_Theresia_c%E1%BB%A7a_%C3%81o)tại kinh đô Viên. [opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Opera) *La finta semplice*và *Bastien and Bastienne*. [1769](https://vi.wikipedia.org/wiki/1769) [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)với cha. Thành công rực rỡ tại [Verona](https://vi.wikipedia.org/wiki/Verona). [bộ lễ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_l%E1%BB%85&action=edit&redlink=1)đầu tiên và một số [giao hưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng). [Napoléon Bonaparte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte)ra đời. [1770](https://vi.wikipedia.org/wiki/1770) [tứ tấu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_t%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1) [đàn dây](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_d%C3%A2y&action=edit&redlink=1)đầu tiên, K.80, và opera *Mitridate*trình diễn được 21 lần. [Ludwig van Beethoven](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven)ra đời. [1771](https://vi.wikipedia.org/wiki/1771) *Ascanio in Alba*. [1772](https://vi.wikipedia.org/wiki/1772) *Lucio Silla*. [Cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chia_c%E1%BA%AFt_Ba_Lan_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) [1773](https://vi.wikipedia.org/wiki/1773) *của đại thi hào* [Faust](https://vi.wikipedia.org/wiki/Faust) [Goethe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe)xuất bản. [1774](https://vi.wikipedia.org/wiki/1774) [1775](https://vi.wikipedia.org/wiki/1775) [1776](https://vi.wikipedia.org/wiki/1776) *Haffner*, K.250 và concerto cho ba dương cầm, K.242. [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)tuyên bố độc lập. [1777](https://vi.wikipedia.org/wiki/1777) [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris). Dừng chân tại [Mannheim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mannheim), gặp và yêu Aloysia Weber. [1778](https://vi.wikipedia.org/wiki/1778) *Paris*, số 31 cung D, K.297. [Voltaire](https://vi.wikipedia.org/wiki/Voltaire)và [Jean-Jacques Rousseau](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jean-Jacques_Rousseau)qua đời.
Cuộc
[Chiến tranh Kế vị Bayern](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_Bayern)bùng nổ [1779](https://vi.wikipedia.org/wiki/1779) [1780](https://vi.wikipedia.org/wiki/1780) *Idomeneo*và bộ lễ cung C, K.317. [Joseph II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)lên kế vị. [1781](https://vi.wikipedia.org/wiki/1781) [Joseph Haydn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn). *Die Entfuehrung aus dem Serail*. *Phê phán lý tính thuần tuý*của [Emmanuel Kant](https://vi.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Kant)xuất bản. [1782](https://vi.wikipedia.org/wiki/1782) *Haffner*, K.385; và các concerto cho dương cầm, K. 413, K.415; tứ tấu đàn dây số 14, K.387, Tuyển tập dành cho Haydn đầu tiên. [Johann Christian Bach](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Christian_Bach)qua đời. [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783) *Linz*, số 36, K.425, và tứ tấu đàn dây khác dành cho Haydn, K.428. [1784](https://vi.wikipedia.org/wiki/1784) [1785](https://vi.wikipedia.org/wiki/1785) *. Hoàn thành bộ tứ tấu đàn dây và concerto cho dương cầm cho Haydn, K.466, K.467, K.482.* [Đám cưới Figaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A1m_c%C6%B0%E1%BB%9Bi_Figaro) [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) [Friedrich II Đại Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95)thiết lập “ [Liên minh các Vương hầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u)” chống Áo. [1786](https://vi.wikipedia.org/wiki/1786) [1787](https://vi.wikipedia.org/wiki/1787) [Praha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Praha)được mời viết một vở opera. Được Beethoven 17 tuổi viếng thăm khi đến thành Viên. Ông Leopold qua đời. Sinh con gái nhưng chết lúc sáu tháng tuổi. *và* [Don Giovanni](https://vi.wikipedia.org/wiki/Don_Giovanni) *.* [Eine kleine Nachtmusik](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eine_kleine_Nachtmusik) [Chiến tranh Áo-Thổ Nhĩ Kỳ (1787–1791)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C3%81o-Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3_%281787%E2%80%931791%29&action=edit&redlink=1)bùng nổ [1788](https://vi.wikipedia.org/wiki/1788) [số 40 Cung Gm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_40_%28Mozart%29), K.550; *Jupiter*, số 41 cung C, K.551. [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789) [Berlin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Berlin). Chơi các tác phẩm organ của Bach. Đứa con gái khác được sinh ra và chết. *Cosi fan tutte*. [Cách mạng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p)bùng nổ với việc phá ngục [Bastille](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bastille). [1790](https://vi.wikipedia.org/wiki/1790) [Mainz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mainz), [Mannheim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mannheim), München và [Frankfurt am Main](https://vi.wikipedia.org/wiki/Frankfurt_am_Main), nhưng chuyến đi bất lợi. Sức khỏe suy sụp. [1791](https://vi.wikipedia.org/wiki/1791) *(Cầu hồn). Praha mời viết một opera cho lễ đăng quang của Hoàng đế* [Requiem](https://vi.wikipedia.org/wiki/Requiem_%28Mozart%29) [Leopold II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leopold_II_c%E1%BB%A7a_Bohemia&action=edit&redlink=1). Người bạn, Schikaneder, hỏi về hoàn thành của tác phẩm “Die Zauberfloete”. Qua đời ngày [5 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_12). *La clemenza di Tito*( [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9)) và *(* [Die Zauberfloete](https://vi.wikipedia.org/wiki/Die_Zauberfloete) [30 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_9)). Bộ lễ Requiem không hoàn thành.
## Tác phẩm
Dưới đây là một số tác phẩm của Mozart theo một vài thể loại. “K.” hoặc “KV” là viết tắt của “Köchel Verzeichnis”, nghĩa là niên đại (theo ngày sáng tác) các tác phẩm của Mozart theo Ludwig von Köchel. Chú ý rằng danh mục này được cải thiện nhiều lần, dẫn đến một vài sự nhập nhằng ở một vài số KV.
### Hành khúc
*, K. 62* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.62&action=edit&redlink=1) *, K. 189* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.189&action=edit&redlink=1) *, K. 214* [March in C major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_%C4%90%C3%B4_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.214&action=edit&redlink=1) *, K. 237* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.237&action=edit&redlink=1) *, K. 248* [March in F major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_Fa_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.248&action=edit&redlink=1) *, K. 249* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.249&action=edit&redlink=1) *, K. 290* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.290&action=edit&redlink=1) *, K. 335, số 1* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.335,_s%E1%BB%91_1&action=edit&redlink=1) *, K. 335, số 2* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.335,_s%E1%BB%91_2&action=edit&redlink=1) *, K. 408, số 1* [March in C major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_%C4%90%C3%B4_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.408,_s%E1%BB%91_1&action=edit&redlink=1) *, K. 408, số 2* [March in D major](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_kh%C3%BAc_cung_R%C3%AA_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng,_K.408,_s%E1%BB%91_2&action=edit&redlink=1)
### Sonata dành cho dương cầm
[Piano Sonata số 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_1_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Đô trưởng, K. 279 ( [mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%C3%A8)tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm [1774](https://vi.wikipedia.org/wiki/1774)) [Piano Sonata số 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_2_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Fa trưởng, K. 280 (Mùa hè tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm 1774) [Piano Sonata số 3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_3_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Si giáng, K. 281 (Mùa hè tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm 1774) [Piano Sonata số 4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_4_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Mi giáng, K. 282 (Mùa hè tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm 1774) [Piano Sonata số 5](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_5_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Sol trưởng, K. 283 (Mùa hè tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm 1774) [Piano Sonata số 6](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_6_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Rê trưởng, K. 284 ( [mùa xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n)tại [Munich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Munich)năm [1775](https://vi.wikipedia.org/wiki/1775)) [Piano Sonata số 7](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_7_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Đô trưởng, K. 309 ( [tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_11)tại [Mannheim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mannheim)năm [1777](https://vi.wikipedia.org/wiki/1777)) [Piano Sonata số 8](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_8_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)La thăng, K. 310 (Mùa hè tại [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)năm 1778) [Piano Sonata số 9](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_9_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Rê trưởng, K. 311 (tháng 11 [Mannheim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mannheim)năm 1777) [Piano Sonata số 10](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_10_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Đô trưởng, K. 330 (năm [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783)) [Piano Sonata số 11 “Turkish Rondo”](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sonata_s%E1%BB%91_11_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29)La trưởng, K. 331 (năm 1783) [Piano Sonata số 12](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_12_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Fa trưởng, K. 332 (năm 1783) [Piano Sonata số 13](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_13_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Si giáng, K. 333 (năm 1783) [Piano Sonata số 14](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_14_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Đô thăng, K. 457 ( [tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_10)tại [Vienna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna)năm [1784](https://vi.wikipedia.org/wiki/1784)) [Piano Sonata số 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_15_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Fa trưởng, K. 533/494 ( [tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_1)tại [Vienna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna)năm [1788](https://vi.wikipedia.org/wiki/1788)) **Đô trưởng, K. 545 (ngày 26 tháng 6 năm** [Piano Sonata số 16](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sonata_s%E1%BB%91_16_d%C3%A0nh_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29) [1788](https://vi.wikipedia.org/wiki/1788)tại [Vienna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna)) [Piano Sonata số 17](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_17_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Si giáng, K. 570 (tháng 2 năm [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789)tại [Vienna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna)) [Piano Sonata số 18](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sonata_s%E1%BB%91_18_cho_d%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7m_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1)Rê trưởng, K. 576 (tháng 7 tại [Vienna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna)năm 1789)
### Concerto dành cho dương cầm
### Khiêu vũ
*7 Menuets*, K. 65a/61b *4 Contredanses*, K. 101/250a *20 Menuets*, K. 103 *6 Menuets*, K. 104/61e *6 Menuets*, K. 105/61f *Menuet in E-flat*, K. 122 *Contredanse in B-flat*, K. 123 *6 Menuets*, K. 164 *16 Menuets*, K. 176 *4 Contredanses*, K. 267/271c *Gavotte in B-flat*, K. 300 *3 Menuets*, K. 363 *5 Menuets*, K. 461 *6 Contredanses*, K. 462/448b *2 Quadrilles*, K. 463/448c *6 German Dances*, K. 509 *Contredanse in D, “Das Donnerwetter”*, K. 534 *Contredanse in C, “La Bataille”*, K. 535 *6 German Dances*, K. 536 *6 German Dances*, K. 567 *12 Menuets*, K. 568 *6 German Dances*, K. 571 *12 Menuets*, K. 585 *12 German Dances*, K. 586 *Contredanse in C, “Der Sieg vom Helden Koburg”*, K. 587 *6 Menuets*, K. 599 *6 German Dances*, K. 600 *4 Menuets*, K. 601 *4 German Dances*, K. 602 *2 Contredanses*, K. 603 *2 Menuets*, K. 604 *, K. 605* [3 German Dances](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Three_German_Dances_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1) *6 German Dances*, K. 606 *5 German Dances*, K. 609 *Contredanse in G*, K. 610
### Xônat nhà thờ
*K. 41h (1772)* [Church Sonata No. 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Church_Sonata_No._1_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1) *K. 68 (1772)* [Church Sonata No. 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Church_Sonata_No._2_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1) *K. 69 (1772)* [Church Sonata No. 3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Church_Sonata_No._3_%28Mozart%29&action=edit&redlink=1) *Church Sonata No. 4 in D*, K. 144 (1772) *Church Sonata No. 5 in F*, K. 145 (1772) *Church Sonata No. 6 in B*, K. 212 (1775) *Church Sonata No. 7 in F*, K. 241a (1776) *Church Sonata No. 8 in A*, K. 241b (1776) *Church Sonata No. 9 in G*, K. 241 (1776) *Church Sonata No. 10 in F*, K. 244 (1776) *Church Sonata No. 11 in D*, K. 245 (1776) *Church Sonata No. 12 in C*, K. 263 (1776) *Church Sonata No. 13 in G*, K. 274 (1777) *Church Sonata No. 14 in C*, K. 278 (1777) *Church Sonata No. 15 in C*, K. 328 (1779) *Church Sonata No. 16 in C*, K. 329 (1779) *Church Sonata No. 17 in C*, K. 336 (1780)
### Organ
*Fugue in E-flat major*, K. 153 (375f) *Fugue in G minor*, K. 154 (385k) *Ouverture in C major*, K. 399 (385i) *Fugue in G minor*, K. 401 (375e) *Eine kleine Gigue*, K. 574 *Adagio and Allegro in F minor for a Mechanical Organ*, K. 594 (1790) *Fantasia in F minor for a Mechanical Organ*, K. 608 (1791) *Andante in F for a Small Mechanical Organ*, K. 616 (1791)
### Opera
*, K. 35 (1767)* [Die Schuldigkeit des ersten Gebots](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Die_Schuldigkeit_des_ersten_Gebots&action=edit&redlink=1) *, K. 38 (1767)* [Apollo et Hyacinthus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Apollo_et_Hyacinthus&action=edit&redlink=1) *, K. 50=46b (1768)* [Bastien und Bastienne](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bastien_und_Bastienne) *, K. 51 (1768)* [La finta semplice](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_finta_semplice) *, K. 87 (1770)* [Mitridate, re di Ponto](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mitridate,_re_di_Ponto) *, K. 111 (1771)* [Ascanio in Alba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ascanio_in_Alba) *, K. 118=74c (1771)* [Betulia liberata](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Betulia_liberata&action=edit&redlink=1) *, K. 126 (1772)* [Il sogno di Scipione](https://vi.wikipedia.org/wiki/Il_sogno_di_Scipione) *, K. 135 (1772)* [Lucio Silla](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lucio_Silla) *(1773, 1775)* [Thamos, König in Ägypten](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thamos,_King_of_Egypt&action=edit&redlink=1) *, K. 196 (1774–75)* [La finta giardiniera](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_finta_giardiniera) *, K. 208 (1775)* [Il re pastore](https://vi.wikipedia.org/wiki/Il_re_pastore) *, K. 344 (1779)* [Zaide](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaide&action=edit&redlink=1) *, K. 366 (1781)* [Idomeneo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Idomeneo) *, K. 384 (1782)* [Die Entführung aus dem Serail](https://vi.wikipedia.org/wiki/Die_Entf%C3%BChrung_aus_dem_Serail) *, K. 422 (1783)* [L’oca del Cairo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27oca_del_Cairo&action=edit&redlink=1) *, K. 430* [Lo sposo deluso](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lo_sposo_deluso&action=edit&redlink=1) *, K. 486 (1786)* [Der Schauspieldirektor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Der_Schauspieldirektor&action=edit&redlink=1) *, K. 492 (1786)* [Le nozze di Figaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Marriage_of_Figaro) *, K. 527 (1787)* [Don Giovanni](https://vi.wikipedia.org/wiki/Don_Giovanni) *, K. 588 (1789)* [Così fan tutte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cos%C3%AC_fan_tutte) *, K. 620 (1791)* [Die Zauberflöte](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Magic_Flute) *, K. 621 (1791)* [La clemenza di Tito](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=La_clemenza_di_Tito&action=edit&redlink=1)
## Âm thanh
-
[K331](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Rondo_Alla_Turka.ogg)0:00 Piano Sonata No. 11 in A major (last movement) [K545](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:K545_allegro.ogg)0:00 Piano Sonata in C major, 1st movement [K545](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:K545_andante.ogg)0:00 Piano Sonata in C major, 2nd movement [K545](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:K545_rondo.ogg)0:00 Piano Sonata in C major, 3rd movement [K321, 1st movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._1._dixit_dominus.ogg)0:00 Vesperae de dominica – dixit dominus [K321, 2nd movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._2._confitebor.ogg)0:00 Vesperae de dominica – confitebor [K321, 3rd movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._3._beatus_vir.ogg)0:00 Vesperae de dominica – beatus vir [K321, 4th movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._4._laudate_pueri.ogg)0:00 Vesperae de dominica – laudate pueri [K321, 5th movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._5._laudate_dominum.ogg)0:00 Vesperae de dominica – laudate dominum [K321, 6th movement](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_vesperae_de_dominica._6._magnificat.ogg)0:00 Vesperae de dominica – magnificat [K378](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_Violin_Sonata_No._26,_K._378,_arranged_for_flute_and_piano.ogg)0:00 Violin Sonata No. 26, K. 378, arranged for flute and piano [The Marriage of Figaro overture](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Marriage_of_Figaro.ogg)0:00 Overture to the Marriage of Figaro [K314](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mozart_-_Concerto_in_D_for_Flute_K.314.ladybyron.ogg)0:00 Concerto in D for Flute [K622](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klarinettenkonzert_A-Dur_-_1._Allegro.ogg)0:00 Concerto in A major, 1st movement [K622](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klarinettenkonzert_A-Dur_-_2._Adagio.ogg)0:00 Concerto in A major, 2nd movement [K622](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klarinettenkonzert_A-Dur_-_3._Rondo_%28Allegro%29.ogg)0:00 Concerto in A major, 3rd movement [K503](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klaviersonate_C-Dur_KV_330_%28300h%29_-_2-_Andante_cantabile_-_Schmidt_2000.ogg)0:00 Piano Concerto No.25 In C Major [K364](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Sinfonia_Concertante_f%C3%BCr_Violine,_Viola_und_Orchester_-_3._Presto.ogg)0:00 Sinfonia Concertante in E flat [K550](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Symphony_40_g-moll_-_1._Molto_allegro.ogg)0:00 Giao hưởng số 40 của Mozart, chương 1 [K550](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Symphony_40_g-moll_-_2._Andante.ogg)0:00 Giao hưởng số 40 của Mozart, chương 2 [K550](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Symphony_40_g-moll_-_3._Menuetto,_Allegretto-Trio.ogg)0:00 Giao hưởng số 40 của Mozart, chương 3 [K550](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Symphony_40_g-moll_-_4._Allegro_assai.ogg)0:00 Giao hưởng số 40 của Mozart, chương 4 *Trục trặc khi nghe? Xem* [hướng dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:%C3%82m_thanh).
## Tham khảo
**Tên chính xác của Mozart liên quan đến nhiều điều phức tạp; xem chi tiết trong bài** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-1) [Tên của Mozart](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Mozart&action=edit&redlink=1). **Landon, Howard Chandler Robbins (1976).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-2) *Haydn: Chronicle and Works, Volume 2*. Indiana University Press. tr. 118. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780253370037](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780253370037).
### Sách
- Abert, Hermann (2007)
*W. A. Mozart*. Stewart Spencer dịch, kèm ghi chú của [Cliff Eisen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cliff_Eisen&action=edit&redlink=1). New Haven: Yale University Press. [ISBN 0300072236](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300072236) [Deutsch, Otto Erich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Otto_Erich_Deutsch&action=edit&redlink=1)(1966) *Mozart: A Documentary Biography*, Stanford University Press, [ISBN 0804702330](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804702330).
- Halliwell, Ruth (1998)
*The Mozart Family: Four Lives in a Social Context*, Oxford: Oxford University Press, [ISBN 0198163711](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198163711). [Robbins Landon, H. C.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H._C._Robbins_Landon&action=edit&redlink=1)(1990) *Mozart’s Last Year*, Luân Đôn, Fontana Paperbacks, [ISBN 0-00-654324-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0006543243)
- Rushton, Julian (1998)
*New Grove Dictionary of Opera*, Luân Đôn: Grove Publications, [ISBN 0-333-73432-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0333734327). [Sadie, Stanley (biên tập)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanley_Sadie&action=edit&redlink=1)(1980). *New Grove Dictionary of Music and Musicians*. Luân Đôn: Macmillan. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780333231111](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780333231111). [Solomon, Maynard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maynard_Solomon&action=edit&redlink=1)(1996) *Mozart: A Life*, Harper Perennial, [ISBN 0060926929](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0060926929).
- Steptoe, Andrew (1990)
*The Mozart—da Ponte Operas*, Oxford: Oxford University Press, [ISBN 0198162219](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198162219).
- Till, Nicholas (1994)
*Mozart and the Enlightenment: Truth, Virtue and Beauty in Mozart’s Operas*, W. W. Norton & Company, [ISBN 0393313956](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393313956).
## Đọc thêm
[Cairns, David](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Cairns_%28writer%29&action=edit&redlink=1)(2006) *Mozart and His Operas*, University of California Press, [ISBN 0520228987](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520228987). [Eisen, Cliff](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cliff_Eisen&action=edit&redlink=1)(2006) *The Cambridge Mozart Encyclopedia*, Cambridge University Press, [ISBN 0521856590](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521856590).
- Gutman, Robert W. (2000),
*Mozart: A Cultural Biography*, Harvest Books, [ISBN 0156011719](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0156011719), [Rosen, Charles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Rosen&action=edit&redlink=1)(1998) *The Classical Style: Haydn, Mozart, Beethoven*, W. W. Norton & Company, [ISBN 0393317129](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393317129).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Wolfgang Amadeus Mozart](https://commons.wikimedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart?uselang=vi)
|
|![]()
**có văn bản gốc Anh ngữ liên quan với bài:** [Wikisource](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource) [The Best of Mozart](http://www.youtube.com/watch?v=Rb0UmrCXxVA) [The Best of Mozart 1](http://www.youtube.com/watch?v=l153UtpCKEI) [The Best of Mozart 2](http://www.youtube.com/watch?v=lhfaX0yPYjc) [những giai điệu bất hủ của Mozart](http://www.nhaccuatui.com/tim_kiem?q=Mozart) [The last (and best) portrait of Mozart](http://web.telia.com/%7Eu57013916/Edlinger%20Mozart.htm)Chứng cớ sinh trắc hình của Edlinger từ khoảng 1790 là chân dung của Mozart [Các văn bản do Mozart viết](http://www.gutenberg.org/catalog/world/authrec?fk_authors=1368)(kể cả các lá thư ông đã viết), được [Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)xuất bản [Free recordings of Vesperae de Dominica by the MIT choir](http://hebb.mit.edu/FreeMusic/MIT_Music/Mozart/) [Mozart and pauses](http://www.centrebouddhisteparis.org/En_Anglais/Sangharakshita_en_anglais/Mozart_and_pauses/mozart_and_pauses.html) [Compact Mozart biography](http://www.mozartones.com/en)– at mozartones.com [The Mozart Project](http://www.mozartproject.org)– the life, times and music of Wolfgang Amadeus Mozart [Mozart’s Scores by Mutopia Project](http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=MozartWA&preview=1) [Wolfgang Amadeus Mozart, from Classical Music Pages](http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/mozart.html) [Free Mozart piano sheet music in PDF format.](http://www.pianopublicdomain.com) [Mozart Forum](http://www.mozartforum.com)Thăm dò thế giới nhạc cổ điển (1770-1827), gồm có nhạc, nhân vật, và các thành tích của Mozart và những người đương thời. [Mozart – Kraus](http://web.archive.org/20061101025549/www.geocities.com/mozartkraus)Một trang tưởng nhớ W.A.Mozart (1756-1791) and J.M.Kraus (1756-1792), và một số liên kết khác [Piano Sonatas K 533, 545, 570, 576](http://www.valeriodistefano.com/mozartpianosonatas.htm)MP3 Creative Commons Recording [Năm giả thiết về cái chết của Mozart](http://vietbao.vn/Van-hoa/5-gia-thuyet-ve-cai-chet-cua-thien-tai-am-nhac-Mozart/65047494/181/) [Văn bản liên kết](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_b%E1%BA%A3n_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)
|
|
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1756](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1756) [Mất 1791](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791) [Wolfgang Amadeus Mozart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Wolfgang_Amadeus_Mozart) [Nhạc sĩ cổ điển Áo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Nhà soạn nhạc opera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c_opera) [Nhạc công Áo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%A1c_c%C3%B4ng_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Nhà soạn nhạc Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c_%C3%81o) [Nhà soạn nhạc Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c_%C4%90%E1%BB%A9c) [Thần đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BB%93ng) [Người thuận tay trái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_thu%E1%BA%ADn_tay_tr%C3%A1i) [Nghệ sĩ piano cổ điển Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_piano_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n_%C4%90%E1%BB%A9c)
# Tanzania
|Cộng hoà Thống nhất Tanzania|
|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
|(tiếng Swahili)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Uhuru na Umoja
(
|Quốc ca|
|
|
(Chúa phù hộ châu Phi)
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Tanzania&action=edit&redlink=1)
•
[Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Tanzania&action=edit&redlink=1) [Jakaya Mrisho Kikwete](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jakaya_Mrisho_Kikwete&action=edit&redlink=1) [Mizengo Pinda](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mizengo_Pinda&action=edit&redlink=1) [Tiếng Swahili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili)( *)* [de facto](https://vi.wikipedia.org/wiki/De_facto) [Dodoma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dodoma) [6°00′N, 35°00′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Tanzania¶ms=6_00_S_35_00_E_type:country%28954.090%29) [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam) [hạng 30](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [MSK](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_Moskva&action=edit&redlink=1)( [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+3) **Độc lập** [Vương quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) [9 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12), [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961) [19 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_12), [1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/1963) [26 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_4), [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964) người ( [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-dano7212-1) [hạng 28](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 33](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 163](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2003) [HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 164](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Shilling Tanzania](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shilling_Tanzania&action=edit&redlink=1)(
)
[TZS] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.tz](https://vi.wikipedia.org/wiki/.tz) **Cộng hòa Thống nhất Tanzania** ( [tiếng Swahili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili): *Jamhuri ya Muungano wa Tanzania*) là một đất nước ở bờ biển phía đông [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Phía bắc giáp [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya) và [Uganda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uganda), phía đông giáp [Burundi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Burundi) và [Cộng hòa Dân chủ Congo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) ở phía tây, và phía nam giáp [Zambia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zambia), [Malawi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malawi) và [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique). Bờ biển phía đông là [Ấn Độ dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng).
## Mục lục
## Lịch sử
Vào khoảng
[thế kỉ 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1), [người Bantu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bantu&action=edit&redlink=1) đã đến định cư ở vùng này. Từ [thế kỉ 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), các thương gia [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), [Ba Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iran) và [Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) mang [tơ lụa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%A1_l%E1%BB%A5a&action=edit&redlink=1) và [vải bông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%A3i_b%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) đến vùng bờ biển và các đảo lân cận để đổi lấy [vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng), [ngà voi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1) và [nô lệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87). Sau khi [Vasco da Gama](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vasco_da_Gama) phát hiện ra xứ sở này năm [1498](https://vi.wikipedia.org/wiki/1498), [người Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) bắt đầu đến vùng bờ biển Tanzania và muốn giành quyền kiểm soát việc buôn bán đang thịnh đạt nơi đây. Suốt [thế kỉ 16](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) [người Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) nhiều lần nổi dậy chống lại, buộc [người Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) phải rút khỏi Tanzania. [Người Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) giành quyền thống trị từ năm [1652](https://vi.wikipedia.org/wiki/1652). Đầu [thế kỉ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), [vương quốc Hồi giáo Uman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Uman&action=edit&redlink=1) được thành lập tại đảo [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) và các vùng lãnh thổ ven biển. Vào thời đó, [người Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) kiểm soát các đường mậu dịch vùng nội địa, dân cư ở đây trao đổi [ngà voi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1) và [nô lệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) để lấy [vũ khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD). Từ năm [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890), [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) đặt quyền bảo hộ tại đảo Zanzibar và các vùng ven biển trong khi [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) kiểm soát vùng cao nguyên và lập thuộc địa [Đông Phi thuộc Đức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Phi_thu%E1%BB%99c_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1). Năm [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920), vùng lãnh thổ này đặt dưới sự ủy trị của [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) với tên gọi [Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanganyika).
Sau
[chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), phong trào dân tộc phát triển dưới sự dẫn dắt của [Julius Nyerere](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julius_Nyerere&action=edit&redlink=1), nhà lãnh đạo [Liên minh Dân tộc châu Phi Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_ch%C3%A2u_Phi_Tanganyika&action=edit&redlink=1). Năm 1961, trong khi [vương quốc Hồi giáo Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Zanzibar&action=edit&redlink=1) vẫn còn thuộc quyền bảo hộ của Anh, Tanganyika tuyên bố độc lập. Năm [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964), [Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanganyika) hợp nhất với [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar), hình thành nên **Cộng hòa Thống nhất Tanganyika và Zanzibar**, sau này đổi tên thành **Cộng hòa Thống nhất Tanzania**. Tanzania trở thành một thành viên của [Khối Thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) từ sau khi giành được độc lập năm [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961). Julius Nyerere trở thành nguyên thủ quốc gia. Năm 1965, Nyerere tiến hành quốc hữu hóa và thành lập các [hợp tác xã](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_x%C3%A3) [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Năm [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966), thủ đô của Tanzania được chính thức chuyển từ [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam) tới [Dodoma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dodoma), mặc dù nhiều cơ quan [chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) vẫn còn đặt ở thủ đô cũ. Năm [1985](https://vi.wikipedia.org/wiki/1985), [Ali Hassan Mwinyi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ali_Hassan_Mwinyi&action=edit&redlink=1) được bầu làm Tổng thống. Mwinyi theo đuổi chính sách tự do hóa nền [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF).
Năm
[1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995), [Benjamin Mikapa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Mikapa&action=edit&redlink=1) trở thành nhà lãnh đạo mới sau cuộc tuyển cử Tổng thống tự do lần đầu tiên. Mikapa tìm cách gia tăng hiệu quả [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường và nạn phá rừng. Với hơn 1.000.000 người bị nhiễm [HIV](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV), việc quan tâm và phòng ngừa bệnh [AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS) trở thành mục tiêu chính trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Trong chính sách đối ngoại, Tanzania đóng vai trò ngoại giao hàng đầu trong vùng [Đông Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi), đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình cho các phe tham chiến của nước [Burundi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Burundi) láng giềng. Năm 2000, Mikapa tái đắc cử Tổng thống. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-2) [Tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005), Tanzania vừa bầu cử [Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng). Ông Jakaya M. Kikwete trúng cử Tổng thống với hơn 80% phiếu bầu, đồng thời là Chủ tịch Đảng Cách mạng Tanzania (CCM-Đảng cầm quyền). Nội bộ Tanzania ổn định, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn về quyền lực giữa các bộ tộc, phe phái cũng như giữa [Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanganyika) và [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar). Zanzibar (dân số nửa triệu) có [chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), Tổng thống riêng. Tanganiyka cũng đang đòi có những cơ cấu tương tự.
Tanzania thực hiện chính sách không liên kết, sẵn sàng hợp tác với tất cả các nước, chống đế quốc, thực dân, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc.
Tanzania là thành viên của
[Tổ chức Thống nhất châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_ch%C3%A2u_Phi) (OUA), của [Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và [Phong trào không liên kết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt). Tanzania có vai trò quan trọng trong việc duy trì đoàn kết [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và tích cực góp phần thúc đẩy hợp tác Nam-Nam.
Tanzania có quan hệ tốt và nhận nhiều viện trợ của các nước
[phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y), nhất là [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Tanzania là thành viên của [Cộng đồng Đông Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_Phi) (East African Community-EAC) và [Cộng đồng Phát triển miền nam châu Phi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_mi%E1%BB%81n_nam_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1) (Southern Africa Development Community-SADC). Năm 2002, các nước EAC đã cố gắng để đi đến ký kết Nghị định thư về thành lập [Liên minh thuế quan EAC](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_thu%E1%BA%BF_quan_EAC&action=edit&redlink=1) vào [tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003), tiếp tục các thủ tục để mở [thị trường chứng khoán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) ở Dar es Salaam, [Nairobi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nairobi) và [Kampala](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kampala). Các nước EAC cũng đang cố gắng hoàn tất dự thảo Chiến lược phát triển ngành nông nghiệp EAC với mục tiêu tăng cường hợp tác trong lĩnh vực [nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và an ninh [lương thực](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m) và phân tích các cơ hội và thách thức trong việc phát triển vùng [hồ Victoria](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) thành một khu vực tăng trưởng kinh tế đặc biệt.
## Chính trị
Tanzania theo thể chế
[cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) tổng thống.
Theo Hiến pháp 1965, quyền lực chính quyền được tập trung vào tay
[Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) – được bầu trực tiếp cho nhiệm kỳ 5 năm. Tổng thống sẽ chỉ định 2 phó Tổng thống (một người là Tổng thống của [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) (bán đảo tự trị) và người kia là [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) của Chính phủ hợp nhất. [Quyền lập pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) được tập trung vào [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) – có nhiệm kỳ năm năm và gồm có 295 ghế trong đó 232 ghế đại biểu được bầu trực tiếp cùng một số đại biểu được bầu gián tiếp.
Tuy nhiên, do tình hình thay đổi và dưới sức ép của các lực lượng
[chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), tháng 2 năm 1992, CCM (Đảng Cách mạng Tanzania) đã nhất trí tán thành hệ thống [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [đa đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng) và ngày [17 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_6) năm [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992) đã thông qua đạo luật cho phép các chính đảng đối lập hoạt động.
Nội bộ Tanzania ổn định, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn về quyền lực giữa các bộ tộc, phe phái cũng như giữa
[Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanganyika) và [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar). Zanzibar là bán đảo tự trị (dân số nửa triệu) có chính phủ, Tổng thống riêng. Tanganiyka cũng đang đòi có những cơ cấu tương tự.
Tháng 12 năm 2005, Tanzania vừa bầu cử Tổng thống. Ông
[Jakaya M. Kikwete](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jakaya_M._Kikwete&action=edit&redlink=1) trúng cử Tổng thống với hơn 80% phiếu bầu, đồng thời là Chủ tịch Đảng Cách mạng Tanzania (CCM-Đảng Cầm quyền).
Quốc hội Tanzania gồm 274 thành viên, trong đó 232 thành viên được bầu trực tiếp theo phổ thông đầu phiếu, 37 thành viên được phân cho
[phụ nữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) do Tổng thống đề cử, 5 thành viên là thành viên của [Hạ nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) Zanzibar, các nghị sĩ Quốc hội có nhiệm kì 5 năm. Đảo Zanzibar có cơ quan lập pháp riêng: [Hạ nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) gồm 50 thành viên, được bầu trực tiếp theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 5 năm. [Cơ quan tư pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) là Tòa Thượng thẩm; Tòa án cấp cao, các thẩm phán do Tổng thống bổ nhiệm.
Các đảng phái chính gồm có: Đảng Cách mạng Tazania (CCM); Mặt trận Thống nhất nhân dân (CUF); Hiệp hội quốc gia xây dựng và cải cách (NCCR); Liên minh Dân chủ đa đảng phái (UMD); Đảng Dân chủ thống nhất (UDP), v.v..
## Địa lý
Tanzania nằm ở Đông Phi, gồm một phần lục địa (Tanganyika cũ) và các đảo
[Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) và [Pemba](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pemba&action=edit&redlink=1). Bắc giáp [Uganda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uganda) ( [hồ Victoria](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) làm thành một phần biên giới) và [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya), Nam giáp [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique) và [Malawi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Malawi), Đông giáp [Ấn Độ Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng), Tây giáp [Rwanda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rwanda), [Burundi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Burundi) và [Cộng hòa Dân chủ Congo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) (một phần hồ Tanganyika tạo thành biên giới chung giữa hai nước).
Cao nguyên miền Trung ít màu mỡ có độ cao trung bình 1.200 m, các con sông bắt nguồn từ vùng cao nguyên này đổ vào các
[hồ Malawi](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Malawi), [hồ Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Tanganyika) thuộc vùng lũng hẹp dài [Great Rift Valley](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thung_l%C5%A9ng_t%C3%A1ch_gi%C3%A3n_L%E1%BB%9Bn) ở phía Tây và hồ Victoria ở phía Bắc hoặc chảy băng qua vùng đồng bằng ven biển phía Đông. Các ngọn [núi lửa](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [Uhuru](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Uhuru&action=edit&redlink=1) (tên cũ: [Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro)) cao 5.895 m, [Meru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Meru) và [Ngorongoro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngorongoro&action=edit&redlink=1) tập trung ở vùng phía Bắc. Bờ biển ít bằng phẳng và có nhiều đá ngầm. Các vùng rừng thưa và thảo nguyên ở đây có một hệ động vật hoang dã rất phong phú
Tanzania có phần đông-bắc là vùng
[núi](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi), nơi có đỉnh [Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro), điểm cao nhất [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Phía nam và đông là [hồ Victoria](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) (hồ rộng nhất châu Phi) và [hồ Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Tanganyika). Miền trung Tanzania gồm [cao nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn) rộng lớn, với đồng bằng và vùng đất trồng trọt. Bờ biển phía đông nóng và ẩm ướt.
Tanzania có nhiều công viên sinh thái rộng và rất đẹp, trong đó nổi tiếng có
[công viên quốc gia Serengeti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_gia_Serengeti&action=edit&redlink=1) ở phía nam.
### Khí hậu
Tanzania có khí hậu nhệt đới. Ở các vùng cao, nhiệt độ phân bố giữa 10 và 20 °C (50 và 68 °F) tương ứng theo mùa đông và hè. Phần còn lại của đất nước, nhiệt độ hiếm khi nào dưới 20 °C (68 °F). Khoảng thời gian nóng nhất rơi vào tháng 11 đến tháng 2 (25–31 °C / 77,0–87,8 °F trong khi khoảng thời gian lạnh nhất rơi vào giữa tháng 5 và tháng 8 (15–20 °C / 59–68 °F). Nhiệt độ trung bình hàng năm là 20 °C (68,0 °F). Khi hậu lạnh hơn ở các vùng núi cao.
Tanzania có hai vùng mưa chính. Một vùng có một mùa mưa (tháng 12–tháng 4) và vùng còn lại có hai mùa mưa (tháng 10-tháng 12 và tháng 3–tháng 5). Vùng trước phân bố ở miền nam, tây nam, trung và những phần phía tây của đất nước, vùng còn lại ở phía bắc và vùng biển phía bắc.
Ở kiểu hai mùa mưa, tháng 3-tháng 5 được gọi là mùa mưa dài hay Masika, trong khi khoảng thời gian tháng 10-tháng 12 được gọi là mùa mưa ngắn hay Vuli. Đất nước nằm gần xích đạo nên khí hậu nóng và ẩm. Những cơn gió gây mưa đến sớm nhất ở vùng ven biển phía đông.
## Hành chính
Tanzania được chia thành 26 khu vực, 21 ở đất liền và 5 ở đảo
[Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) và 99 huyện.
Có 114 hội đồng điều hành trong 99 huyện, 22 là đô thị và 92 là nông thôn. 22 đơn vị đô thị được phân loại là hội đồng thành phố (
[Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam), [Mwanza](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mwanza)), Hội đồng thành phố trực thuộc Trung ương ( [Arusha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Arusha), [Dodoma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dodoma), [Iringa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Iringa&action=edit&redlink=1), [Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro), [Mbeya](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mbeya&action=edit&redlink=1), [Morogoro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1), [Shinyanga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shinyanga&action=edit&redlink=1), [Tabora](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tabora&action=edit&redlink=1), và [Tanga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanga)) hoặc Hội đồng thành phố (mười một cộng đồng còn lại).
Hai mươi sáu khu vực hành chính của Tanzania:
[Arusha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Arusha) **·** [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam) **·** [Dodoma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dodoma) **·** [Iringa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Iringa&action=edit&redlink=1) **·** [Kagera](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kagera) **·** [Kigoma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kigoma) **·** [Kilimanjaro](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro) **·** [Lindi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lindi&action=edit&redlink=1) **·** [Manyara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Manyara&action=edit&redlink=1) **·** [Mara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mara&action=edit&redlink=1) **·** [Mbeya](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mbeya&action=edit&redlink=1) **·** [Morogoro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1) **·** [Mtwara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mtwara&action=edit&redlink=1) **·** [Mwanza](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mwanza) **·** [Pemba North](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pemba_North&action=edit&redlink=1) **·** [Pemba South](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pemba_South&action=edit&redlink=1) **·** [Pwani](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pwani&action=edit&redlink=1) **·** [Rukwa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rukwa&action=edit&redlink=1) **·** [Ruvuma](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ruvuma&action=edit&redlink=1) **·** [Shinyanga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shinyanga&action=edit&redlink=1) **·** [Singida](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Singida_Region&action=edit&redlink=1) **·** [Tabora](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tabora&action=edit&redlink=1) **·** [Tanga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanga) **·** [Zanzibar North](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zanzibar_North&action=edit&redlink=1) **·** [Zanzibar Urban/West](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zanzibar_Urban/West&action=edit&redlink=1)
## Kinh tế
Kinh tế Tanzania phụ thuộc vào
[nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) (chiếm một nửa [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)) chiếm 90% nhân lực. Nông nghiệp là nguồn cung cấp chủ yếu cho thu nhập quốc dân và chiếm 85% lượng hàng xuất khẩu, nhưng kỹ thuật canh tác lạc hậu, sản lượng thấp nên hàng năm phải nhập khẩu lương thực… Cơ giới hóa chỉ tập trung ở các nông trường, đồn điền, trang trại của tư bản ngoại quốc. Các công ty của Tanzania nhập gạo của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đều đánh giá [gạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o) của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) có chất lượng tốt, giá cả phải chăng.
Với khí hậu tốt và đa dạng, đất đai màu mỡ, mặc dù ngành
[du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) và ngành mỏ trong những năm gần đây ngày càng trở nên quan trọng nhưng ngành nông nghiệp vẫn duy trì chỗ đứng trong nền kinh tế. Nó đóng góp đáng kể đối với tăng trưởng toàn diện, [xuất khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), việc làm, và các ngành khác. Tỷ lệ tăng trưởng ngành nông nghiệp năm 2001 và 2002 đạt 5% và ước tính đạt 5,5%.
Sự tăng trưởng thấp của ngành nông nghiệp phần lớn do điều kiện khí hậu không thuận lợi tại một số khu vực của đất nước. Nông nghiệp chiếm 54% GDP, 70% ngoại hối và sử dụng 80% lực lượng lao động của quốc gia. Vì vậy,
[Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) đề ra mục tiêu tỷ lệ tăng trưởng nông nghiệp duy trì ít nhất 10% do sự tác động của nó đến [xóa đói giảm nghèo](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%B3a_%C4%91%C3%B3i_gi%E1%BA%A3m_ngh%C3%A8o).
Do
[tư nhân hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%B0_nh%C3%A2n_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) một số ngành, Chính phủ hiện nay đã rút khỏi ngành sản xuất, [marketing](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marketing) và chế biến các sản phẩm nông nghiệp. Chính phủ cũng đã bỏ dần bao cấp và giảm đầu tư công cộng tới ngành này. Các khu vực tư nhân cần đầu tư vào khu vực nông nghiệp. Chính phủ cũng đã mở rộng và cải thiện cơ sở hạ tầng [xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) và [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), tạo ra thể chế thích hợp và đưa ra khung luật hợp lý để khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vốn, công nghệ và trình độ quản lý vào ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, khu vực tư nhân (bảo gồm các doanh nghiệp nông nghiệp và các trang trại quy mô vừa và nhỏ) chưa cụ thể hoá những việc làm trên nên tạo thành khoảng trống trong ngành nông nghiệp khi Chính phủ rút khỏi.
Hoạt động cho vay đối với khu vực này còn rất nhỏ do khung pháp luật chưa cho phép các hộ nông dân sử dụng đất để thế chấp. Chỉ 5% hộ nông dân Tanzania có thể tiếp cận được khoản tín dụng từ các nguồn vay từ quan hệ bên ngoài.
Thu hoạch ruộng đất tập trung vào các những cây hoa màu như vải côttton, cà phê,
[chè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A8), [đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), sợi sidan, [cacao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cacao), hạt điều, hạt giống dầu cải, [thuốc lá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), rau mùi, [hoa cúc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hoa_c%C3%BAc&action=edit&redlink=1), [gạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o), [ngô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4), [sắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFn), [chuối](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%E1%BB%91i) và [lúa mì](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC). Sản phẩm xuất khẩu truyền thống như [cà phê](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), côtton, sợi sidan, hạt điều, hạt giống dầu cải, [chè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A8) và [thuốc lá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1). Chính phủ Tanzania gần đây đã nhấn mạnh việc thay thế và đa dạng hoá các sản phẩm [xuất khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), chuyển từ những sản phẩm truyền thống sang phi truyền thống như nghề làm vườn, [gia vị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_v%E1%BB%8B), các sản phẩm [cá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1) và các mặt hàng đã qua sản xuất.
Ngành
[lâm nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m_nghi%E1%BB%87p) phục vụ [thương nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) cũng đang phát triển đặc biệt là các sản phẩm làm từ gỗ. Chính phủ Tanzania phối hợp với Ngân hàng Thế giới và Nhật xem xét việc phát triển các trang trại với quy mô lớn thông qua chương trình được gọi là “Dự án Phát triển nông nghiệp và tái thiết lại sự màu mỡ cho đất” (SOFRAIP). Mục đích của chương trình này là để xây dựng môi trường thuận lợi để đầu tư và tạo điều kiện sẵn có các sản phẩm đầu vào. [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) thông qua các chương trình PSOM tài trợ cho các dự án nông nghiệp (trồng trọt, nuôi cá, chế biến pplâm nghiệp [[và các loại tương tự.). Hiện nay, Chính phủ Tanzania đang thực hiện Chiến lược Phát triển khu vực kinh tế tư nhân quốc gia thực hiện tới năm 2003, chiến lược này tạo ra khuôn khổ đầu tư tư nhân trong lĩnh vực nông nghiệp.
Nông sản xuất khẩu chủ yếu của Tanzania là
[sisal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sisal&action=edit&redlink=1) (là một loại cây nhiệt đới, lá cây dùng để bện dây thừng và lợp nhà) với sản lượng xuất khẩu đứng đầu thế giới. Ngoài ra còn có [cà phê Arabica](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A0_ph%C3%AA_Arabica&action=edit&redlink=1), [bông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [đinh hương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90inh_h%C6%B0%C6%A1ng_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), cùi dừa, [điều](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_l%E1%BB%99n_h%E1%BB%99t), [thuốc lá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), [mía](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADa)… [Rừng](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng) cũng là một nguồn lợi lớn của Tanzania với sản lượng khai thác hàng năm hơn 30 triệu m3 [gỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97). Về khoáng sản, Tanzania có [kim cương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng), [thiếc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [magne](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Magne&action=edit&redlink=1), [niken](https://vi.wikipedia.org/wiki/Niken), [than đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%C4%91%C3%A1). Tanzania chủ trương phát triển [công nghiệp nhẹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_nh%E1%BA%B9), trước hết là công nghiệp địa phương, nhằm sử dụng nguyên liệu tại chỗ, nhưng trên thực tế Tanzania phụ thuộc nhiều vào [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các nước công nghiệp phát triển khác về phương tiện máy móc, kỹ thuật. Những năm gần đây Tanzania gặp nhiều khó khăn về [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) do nạn hạn hán ở khu vực gây ra. [Công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) chiếm 22,6% [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (năm 2009). Tanzania chủ trương phát triển công nghiệp nhẹ, trước hết là công nghiệp địa phương nhằm sử dụng nguyên liệu tại chỗ nhưng lại phụ thuộc nhiều vào các nước công nghiệp về máy móc, kỹ thuật. Mặc dù chương trình tư nhân hoá đã đem lại những nguồn đầu tư đối với ngành này, tỷ lệ tăng trưởng hàng năm vẫn thấp, mặc dù không phải chịu thuế, chi phí bán ra cao, hàng hoá đầu vào nhập khẩu rẻ.
Những yếu tố tác động đến các sản phẩm đã qua sản xuất như thép cuốn, pin khô, đồ trang sức, bia rượu, lưới đánh cá và dây cáp sợi sidan. Ngành công nghiệp Tanzania cũng chịu sự cung cấp điện không thể tin nổi. Những chi phí thanh toán tiêu thụ điện làm tăng chi phí kinh doanh. Các vấn đề thanh lý, quản lý yếu kém, thiếu phụ kiện, vốn nhập khẩu nguyên vật liệu thô và cạnh tranh với các mặt hàng nhập khẩu đã gây thiệt hại cho ngành này. Tăng trưởng vẫn thấp cho dù đã giảm sản xuất ở một số ngành công nghiệp; lừa đảo và bán hạ giá cũng làm suy yếu sự cạnh tranh trong ngành này. Sản phẩm công nghiệp gồm:
[đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [bia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bia), [thuốc lá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), sợi sisal, [vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng) và [kim cương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [giầy dép](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A7y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1), [xi măng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xi_m%C4%83ng), dệt may… Về khoáng sản, Tanzania có [kim cương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [đá quý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%8Dc), [thiếc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [phốt phát](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91t_ph%C3%A1t), quặng [sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFt), [niken](https://vi.wikipedia.org/wiki/Niken)… [Dịch vụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) chiếm 50,9% [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (năm 2009), trong đó [du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) là một trong những ngành thu ngoại tệ lớn nhất và tăng trưởng nhanh. [Du lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) là một trong những ngành đem lại nguồn ngoại hối lớn nhất cho Tanzania. Nhiều cơ hội phát triển ngành du lịch như tắm biển, leo núi, ngắm cảnh, săn bắn và săn ảnh. Tiềm năng du lịch của nước này rất lớn và được tận dụng hiệu quả so với các nước như [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya), [Zimbabwe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe) và [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi). Năm 2000, có 501,669 khách du lịch đến thăm đất nước này. Hiện nay, du lịch đem lại nguồn ngoại hối lớn nhất cho Tanzania. Vào năm 2000, ngành này đem lại 739,1 triệu ngoại hối và mở ra nhiều cơ hội việc làm cho 156,050 người. Bộ Du lịch và Tài nguyên do Chính phủ đảm trách với sự hỗ trợ của Văn phòng bảo lãnh đầu tư đa phương (MIGA) thuộc [Ngân hàng Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và [Ngân hàng Phát triển Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Nam_Phi&action=edit&redlink=1) bảo trợ cho việc phát triển đầu tư du lịch. Kế hoạch tổng thể về du lịch mang tính hội nhập được cập nhật. Trong đó tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng yếu kém.
Từ năm 1997, đầu tư du lịch của Tanzania tăng đáng kể. Trong khi đó, hầu hết các đầu tư tập trung vào khu vực phía bắc của đất nước mà khu vực được biết đến là địa phận phía bắc
[Safari](https://vi.wikipedia.org/wiki/Safari) (miệng [núi lửa](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [Ngorongoro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngorongoro&action=edit&redlink=1), các đồng bằng [Serengeti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Serengeti), [hồ Manyara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Manyara&action=edit&redlink=1)), Chính phủ đang cố gắng tạo mọi điều kiện mở cửa cho các nhà đầu tư quy mô lớn và nhỏ đầu tư vào địa phận phía Nam (khu vui chơi Selous, các [công viên quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia) [Mikumi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikumi&action=edit&redlink=1) và [Ruaha](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ruaha&action=edit&redlink=1))-nơi địa hình nghèo nàn và các điều kiện dịch vụ còn kém và cần phải có sự hỗ trợ vốn từ bên ngoài để đưa nơi này đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Các vùng khác cũng đem lại những cơ hội đầu tư rất tốt như các khu nghỉ mát bãi biển, khu hoang dã, những di tích
[lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), các công viên vui chơi giải trí, câu cá, săn bắn và du ngoạn trên biển, hồ. Một trong những biện pháp khuyến khích đầu tư cho du lịch là việc được hoãn trả [thuế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%BF) [VAT](https://vi.wikipedia.org/wiki/VAT) và chỉ phải trả 5% trên tư liệu sản xuất.
Về
[ngoại thương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), [kim ngạch xuất khẩu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_ng%E1%BA%A1ch_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u&action=edit&redlink=1) năm 2009 đạt 2,98 tỷ [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), Các mặt hàng xuất khẩu gồm [cà phê](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), bông, sisal, hạt điều, khoáng sản, [thuốc lá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1). Các bạn hàng xuất khẩu chủ yếu là [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c),….
Năm 2009, Tanzania nhập khẩu 5,78 tỷ USD. Các mặt hàng nhập khẩu gồm sản phẩm chế tạo (máy móc, hàng tiêu dùng, phương tiện), hóa chất,
[dược phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m), nguyên liệu công nghiệp, [dầu thô](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)… Bạn hàng [nhập khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) chủ yếu là [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [UAE](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_Ti%E1%BB%83u_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t)…
Về đầu tư nước ngoài, nhờ có các hoạt động cải cách kinh tế và những cải thiện trong môi trường đầu tư, điều kiện chính trị xã hội ổn định, hoạt động đầu tư nước ngoài không ngừng gia tăng. Những năm gần đây Tanzania được
[IMF](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), [WB](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và các nước tài trợ giúp về tài chính để cải thiện cơ sở hạ tầng. Các cuộc cải cách trong hệ thống ngân hàng gần đây giúp Tazania thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng trong lĩnh vực tư nhân. Với sự giúp đỡ của các nhà tài trợ và các chính sách kinh tế vĩ mô chắc chắn, nền kinh tế Tanzania có những bước tiến đáng kể.
Với kế hoạch “Tầm nhìn 2025” nhằm cải thiện mức sống người dân, kiện toàn hệ thống luật pháp, tăng tính hiệu quả của bộ máy lãnh đạo tạo ra một nền
[kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) mạnh mẽ đầy tính cạnh tranh để hướng ra [xuất khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), giảm sự phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài. Thực hiện tầm nhìn 2025, Tanzania sẽ triển khai một số dự án lớn như xây dựng [cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) nối từ Tanzania đến [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique), mở rộng quy mô [cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng) cửa ngõ [Dar Es Salaam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dar_Es_Salaam&action=edit&redlink=1), xây dựng mạng lưới [điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) nối từ [Zambia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zambia) tới [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya), hành lang phát triển kinh tế [Mtwara](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mtwara&action=edit&redlink=1)…
## Nhân khẩu học
Phần lục địa gồm có người bản xứ 99% (95% là dân tộc da đen thuộc sắc tộc Bantu gồm hơn 130 bộ lạc), dân tộc khác 1% (gồm
[người Châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C3%A2u_%C3%81), [Châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [người Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)); Vùng đảo [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar) -gồm có [người Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) và người bản xứ. Vào năm 2006, dân số ước đoán của Tanzania là 38.329.000, với tỉ lệ gia tăng dân số là 2 phần trăm. Dân số phân bố rất không đồng đều, với mật độ dân số từ 1 người tith density varrên một kilomet vuông ở những vùng khô hạn cho đến 51 người trên một kilomet vuông ở những vùng nhiều nước đến 134 người trên một kilomet vuông ở Zanzibar. Hơn 80 phần trăm dân số sống ở nông thôn. [3] [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam)là thành phố lớn nhất và cũng là trung tâm kinh tế.
### Tôn giáo
|Tôn giáo ở Tanzania|
|Religion||percent|
|
|[Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)
Mặc dù chính phủ Tanzania không thu thập dữ liệu nhận dạng tôn giáo trong điều tra dân số, nhưng
[Bộ Ngoại giao Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_M%E1%BB%B9) đã báo cáo rằng 62% dân số của Tanzania là [Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), 35% là người [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), và 3% là thành viên của các nhóm tôn giáo khác. Ngày [4] [18 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_12)năm [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012), trong một báo cáo về tôn giáo của Trung tâm nghiên cứu Pew cho biết trong năm 2010, 61,4% dân số Tanzania là Kitô giáo, 35,2% là người Hồi giáo, và 1,8% là tín đồ của tôn giáo bản địa. [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-5)
Kitô giáo ở Tanzania bao gồm nhiều giáo phái khác nhau như
[Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), [Giáo hội Luther](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther), [Anh giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_gi%C3%A1o), [Phong trào Ngũ Tuần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n), [Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%A5c_L%C3%A2m), [Mặc Môn](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7c_M%C3%B4n), và các thành viên [Nhân chứng Jehovah](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_ch%E1%BB%A9ng_Jehovah). [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-6)
Người Hồi giáo chiếm hơn 28% dân số của khu vực đất liền (
[Tanganyika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanganyika)) và chiếm đến hơn 99% dân số trên đảo [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar). Phần lớn là người [7] [Hồi giáo Sunni](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni),một số ít là [Hồi giáo Shia](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Shia)dòng giáo phái Ahmadi thiểu số. [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-8) [Ấn Độ giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) là một tôn giáo thiểu số ở Tanzania, với khoảng 30.000 tín đồ (1996). Hầu hết họ là con cháu của người [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ( [Gujarat](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gujarat)) di cư đến. Có một số ngôi đền Ấn Độ trong [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam), hầu hết trong số đó nằm tại trung tâm thành phố. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-9)
Đức tin
[Bahá’í](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD) ở Tanzania bắt đầu khi người tiên phong đầu tiên là Claire Gung mang đến đây năm 1950. Hội đồng tin thần tôn giáo Bahá’í địa phương đầu tiên được bầu vào năm 1952 ở [10] [Dar es Salaam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam). Đến năm 1964, Hội đồng tin thần tôn giáo Bahá’í quốc gia Tanzania được thành lập. Từ năm 1986 các tín đồ Baha’is đã thành lập trường Trung học Ruaha như là một trường học Bahá’í. Năm 2005, các tín đồ Baha’is ở Tanzania được ước tính khoảng 163.800 người. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-11)
### Giáo dục
Chương trình tiểu học được giảng dạy bằng
[tiếng Swahili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili), [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là [ngôn ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) thứ hai. Chương trình trung học dạy bằng [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Trẻ em trai được học nhiều hơn trẻ em gái. Tanzania có một trường Đại học Sư phạm. Ngoài ra còn có Trường Đại học Nông nghiệp Sokoine ở [Morogoro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1) và một vài trường khác.
Tỷ lệ biết chữ ở Tanzania được ước tính là 73%.
Giáo dục là bắt buộc trong bảy năm, cho đến 15 tuổi, nhưng hầu hết trẻ em không đi học, và một số không tham dự bất kỳ cấp bậc giáo nào. Trong năm 2000, có 57% trẻ em từ 5-14 tuổi được đi học. Đến năm 2006, 87,2% trẻ em bắt đầu đi học tiểu học và có khả năng học đến hết lớp 5. [12] [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_note-13)
### Y tế
**Y tế**: Chăm sóc sức khỏe theo các tiêu chuẩn tương đối cao chỉ có ở các thành phố lớn. Ở khu vực nông thôn cũng có các bệnh viện đa khoa, nhưng thường thiếu nhân viên y tế và trang thiết bị cần thiết để phục vụ việc chữa bệnh.
## Văn hóa
Người Tanzania nhìn chung rất lịch thiệp, thân thiện và sẵn sàng giúp đỡ người khác. Tính kiên nhẫn, cá tính và linh hoạt là các yếu tố cần thiết cho sự thành công của mọi người.
Để hiểu hơn về văn hoá Tanzania nói chung và văn hoá kinh doanh nói riêng, cần phải phá bỏ rào cản về
[ngôn ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), nghĩa là nên học một chút [tiếng Swahili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili). Học tiếng Swahili sẽ giải phóng khỏi việc lệ thuộc vào người phiên dịch văn hoá, đồng thời sẽ mở rộng mối quan hệ với người bản địa.
Bước đầu tiên để tạo các mối quan hệ tốt tại Tanzania là bạn phải đạt được sự tin tưởng từ những người xung quanh, trước hết là với các đồng nghiệp và hàng xóm của bạn. Nên dành thời gian tham gia vào một số sự kiện như đám cưới, lễ kỉ niệm…
Đối với người phiên dịch, không nên để họ biết chính xác ta đang muốn gì hoặc điều gì khiến ta đang quan tâm. Bởi vì thông thường những người này thường nói được ít nhất 3 ngôn ngữ (
[tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), [tiếng Swahili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili) và một ngôn ngữ địa phương khác), nếu ta cho họ thấy điều quan tâm chính của ta thì có thể họ sẽ chi phối bạn theo các ý kiến của họ.
Người Tanzania không thích bị nhầm lẫn với những người từ
[Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) hay [Kenya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kenya).
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-2) [“Thế giới”](http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=tanzania). Truy cập 16 tháng 8 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-3) [“Tanzania (12/07)”](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2843.htm). State.gov. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-4) [“Tanzania”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2009/127259.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-5) [“Table: Religious Composition by Country, in Percentages”](http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-6) [“Tanzania”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90124.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-7) [“CIA Site Redirect — Central Intelligence Agency”](http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html). Truy cập 26 tháng 9 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-8) [http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf](http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-9) [“List of Hindu temples outside India”](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hindu_temples_outside_India#Tanzania). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-10) [“Means and Materials”](http://www.teachingandprojects.com/meansandmaterials.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-11) [“Most Baha’i Nations (2005)”](http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40c.asp). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-12) [“Statistics”](http://www.unicef.org/infobycountry/tanzania_statistics.html). UNICEF Children’s Rights & Emergency Relief Organization. Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania#cite_ref-13) [http://www.dol.gov/ilab/programs/ocft/PDF/2008OCFTreport.pdf](http://www.dol.gov/ilab/programs/ocft/PDF/2008OCFTreport.pdf)
## Liên kết ngoài
[Website Quốc gia của Cộng hòa Thống nhất Tanzania](http://www.tanzania.go.tz/)(tiếng Anh, tiếng Swahili) [Trang chính của Nghị viện Tanzania](http://www.parliament.go.tz/)(tiếng Anh) [Tanzania.eu](http://www.tanzania.eu)
- Chính phủ
- Tổng quan
- Mục
[“Tanzania”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/tz.html)trên trang của [CIA World Factbook](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook). [Tanzania](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/tanzania.htm)from *UCB Libraries GovPubs* [The Citizen](http://www.thecitizen.co.tz/)from *The Citizen – Tanzania most preferred independent English Newspaper* [Mwananchi](http://www.mwananchi.co.tz/)from *Mwananchi – Tanzania’s most circulated daily Newspaper (Swahili)* [Mwanaspoti](http://www.mwanaspoti.co.tz/)from *Mwanaspoti – Tanzania most circulated biweekly sports and entertainment Newspaper* [Tanzania](http://dmoz.org/Regional/Africa/Tanzania)tại [DMOZ](https://vi.wikipedia.org/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Regional/Africa/Tanzania)) [Wikimedia Atlas của Tanzania](https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Tanzania), có một số bản đồ liên quan đến Tanzania.
- Văn hóa
- Du lịch
|
|![]()
[Wikivoyage](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikivoyage)có chỉ dẫn du lịch về [Tanzania](https://vi.wikivoyage.org/wiki/Tanzania)
|
|![]()
[Tanzania](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tanzania?uselang=vi)
|
|
|
|[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Tanzania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tanzania) [Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Quốc gia châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_Phi) [Các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)
# Nam Cao
|Nam Cao|
|
|![]()
[Nhà văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Truyện ngắn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_ng%E1%BA%AFn) [Đóng góp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B3ng_g%C3%B3p_%28k%E1%BB%8Bch%29&action=edit&redlink=1)
Tiểu thuyết:
[Truyện người hàng xóm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Truy%E1%BB%87n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_h%C3%A0ng_x%C3%B3m&action=edit&redlink=1), [Sống mòn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%91ng_m%C3%B2n&action=edit&redlink=1)
Truyện ngắn:
[Chí Phèo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AD_Ph%C3%A8o), [Lão Hạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3o_H%E1%BA%A1c), [Đôi mắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4i_m%E1%BA%AFt)
Trần Thị Minh (mẹ)
**Nam Cao** ( [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)) là một [nhà văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n) hiện thực lớn (trước Cách Mạng), một nhà báo kháng chiến (sau Cách Mạng), một trong những văn sĩ tiêu biểu nhất [thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Ông có nhiều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ở nửa đầu [thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20).
## Mục lục
[1 Thân thế và sự nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Th.C3.A2n_th.E1.BA.BF_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [2 Tham gia hoạt động cách mạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Tham_gia_ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_c.C3.A1ch_m.E1.BA.A1ng) [3 Quan điểm nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Quan_.C4.91i.E1.BB.83m_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [4 Các đề tài chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#C.C3.A1c_.C4.91.E1.BB.81_t.C3.A0i_ch.C3.ADnh) [5 Phong cách nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Phong_c.C3.A1ch_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [6 Tác phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [7 Danh hiệu tôn vinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Danh_hi.E1.BB.87u_t.C3.B4n_vinh) [8 Gia đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Gia_.C4.91.C3.ACnh) [9 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Thân thế và sự nghiệp
### Thời niên thiếu
**Nam Cao** tên thật là **Trần Hữu Tri** (có nguồn ghi là **Trần Hữu Trí** ), sinh năm [1] [1915](https://vi.wikipedia.org/wiki/1915), nhưng theo giấy khai sinh ghi thì là ngày [29 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10)năm [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917). [Quê ông tại làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lí Nhân (nay là xã *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Hòa Hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_H%E1%BA%ADu), huyện [Lý Nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nh%C3%A2n), [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam)). Ông đã ghép hai chữ của tên tổng và huyện làm bút danh: Nam Cao. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-2)
Ông xuất thân từ một gia đình
[Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) bậc trung. Cha ông là ông Trần Hữu Huệ, làm nghề thợ mộc và thầy lang trong làng. Mẹ ông là bà Trần Thị Minh, vừa là nội trợ, làm vườn, làm ruộng và dệt vải.
Thuở nhỏ, ông học sơ học ở trường làng. Đến cấp tiểu học và bậc trung học, gia đình gửi ông xuống
[Nam Định](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh) học ở trường Cửa Bắc rồi trường Thành Chung (nay là trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định). Nhưng vì thể chất yếu, chưa kịp thi [Thành Chung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_Chung&action=edit&redlink=1), ông đã phải về nhà chữa bệnh, rồi cưới vợ năm 18 tuổi.
### Đến với văn nghiệp
Nam Cao từng làm nhiều nghề, chật vật kiếm sống và đến với văn chương đầu tiên vì mục đích mưu sinh. Năm 18 tuổi vào
[Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), ông nhận làm thư ký cho một hiệu may, bắt đầu viết các truyện ngắn *Cảnh cuối cùng*, *Hai cái xác*. Ông gửi in trên tuần báo *, trên báo Tiểu thuyết thứ bảy* *Ích Hữu*các truyện ngắn *Nghèo*, *Đui mù*, *Những cánh hoa tàn*, *Một bà hào hiệp*với bút danh **Thúy Rư**. Có thể nói, các sáng tác “tìm đường” của Nam Cao thời kỳ đầu còn chịu ảnh hưởng của trào lưu [văn học lãng mạn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_l%C3%A3ng_m%E1%BA%A1n_Vi%C3%AAt_Nam&action=edit&redlink=1)đương thời.
Trở ra Bắc, sau khi tự học lại để thi lấy bằng
[Thành chung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_chung&action=edit&redlink=1), Nam Cao dạy học ở Trường tư thục Công Thành, trên [đường Thụy Khuê](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%E1%BB%A5y_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1), [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Ông đưa in truyện ngắn *Cái chết của con Mực* trên báo *Hà Nội tân văn* và in thơ cùng trên báo này với các bút danh **Xuân Du**, **Nguyệt**.
Năm
[1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941), tập truyện đầu tay *Đôi lứa xứng đôi*, tên trong bản thảo là *Cái lò gạch cũ*, với bút danh Nam Cao do Nhà xuất bản Đời mới Hà Nội ấn hành được đón nhận như là một hiện tượng văn học thời đó. Sau này khi in lại, Nam Cao đã đổi tên là *Chí Phèo*. [Phát xít](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt) [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) thâm nhập [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), trường sở bị trưng dụng, ông rời Hà Nội, về dạy học ở Trường tư thục Kỳ Giang, tỉnh [Thái Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh), rồi về lại làng quê Đại Hoàng. Thời kỳ này, Nam Cao cho ra đời nhiều tác phẩm. Ông in [truyện dài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Truy%E1%BB%87n_d%C3%A0i&action=edit&redlink=1) nhiều kỳ *Truyện người hàng xóm* trên tờ *Trung Bắc Chủ nhật*, viết xong [tiểu thuyết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) *Chết mòn*, sau đổi là *Sống mòn*…
## Tham gia hoạt động cách mạng
Tháng 4
[1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943), Nam Cao gia nhập [Hội Văn hóa cứu quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_V%C4%83n_h%C3%B3a_c%E1%BB%A9u_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) và là một trong số những thành viên đầu tiên của tổ chức này. Bị địch khủng bố gắt gao, ông phải lánh về quê.
Năm
[1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [Cách mạng tháng Tám](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) thành công. Nam Cao tham gia cướp chính quyền ở phủ Lý Nhân, rồi ông được cử làm Chủ tịch xã của chính quyền mới ở địa phương [. Ông cho in truyện ngắn [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] *Mò sâm banh*trên tạp chí *Tiên Phong*.
Năm
[1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946), Nam Cao ra Hà Nội hoạt động trong Hội Văn hóa Cứu quốc. Tiếp đó, ông vào [miền Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mi%E1%BB%81n_Nam&action=edit&redlink=1) với tư cách phóng viên. Tại [Nam Bộ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam), Nam Cao viết và gửi in truyện ngắn *Nỗi truân chuyên của khách má hồng* trên tạp chí *Tiên Phong*, in tập truyện ngắn *Cười* ở Nhà xuất bản Minh Đức, in lại tập truyện ngắn *Chí Phèo*. Ra Bắc, Nam Cao nhận công tác ở [Ty Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ty_V%C4%83n_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) Hà Nam, làm báo *Giữ nước* và *Cờ chiến thắng* của tỉnh này. [Mùa thu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu) năm [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947), Nam Cao lên [Việt Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc). Ông là thư ký tòa soạn báo *Cứu quốc* Việt Bắc, viết *Nhật ký ở rừng*. Tại chiến khu, năm 1948 Nam Cao gia nhập [Đảng cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Năm
[1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950) Nam Cao chuyển sang làm việc ở [Hội Văn nghệ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_V%C4%83n_ngh%E1%BB%87_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1), làm việc trong toà soạn tạp chí *Văn nghệ*. Tháng 6, ông thuyết trình về vấn đề ruộng đất trong hội nghị học tập của văn nghệ sỹ, sau đó ông được cử làm Ủy viên tiểu ban văn nghệ của [Trung ương Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng). Trong năm đó, ông tham gia [Chiến dịch Biên giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi).
Tháng 5 năm
[1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951), Nam Cao và [Nguyễn Huy Tưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Huy_T%C6%B0%E1%BB%9Fng) về dự Hội nghị văn nghệ [Liên khu 3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_khu_3&action=edit&redlink=1), sau đó hai nhà văn cùng vào công tác [khu 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_4). Nam Cao trở ra tham gia đoàn công tác thuế nông nghiệp, vào vùng địch hậu khu 3. Ông có ý định kết hợp lấy thêm tài liệu cho cuốn tiểu thuyết sẽ hoàn thành. [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-3)
### Qua đời
Trên đường đi công tác, ông bị quân Pháp phục kích và bắn chết vào ngày
[28 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_11) năm [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951) (30 tháng Mười âm lịch), tại Hoàng Đan ( [Ninh Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#endnote_song_mon) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-4)
Sau khi ông mất, mộ phần bị thất lạc. Mặc dù vậy, ảnh hưởng của ông đến văn học Việt Nam vẫn đáng kể. Năm
[1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956), tiểu thuyết *Sống mòn* của ông được xuất bản lần đầu . [2]
Đầu năm 1996, một chương trình có tên “Tìm lại Nam Cao” nhằm tìm lại mộ phần của ông được Hiệp hội Câu lạc bộ UNESCO Việt Nam tổ chức với sự tham gia của 35 đơn vị tham gia như Bộ Lao động Thương binh – Xã hội, Hội Nhà văn Việt Nam, Báo Nhân dân… Với sự giúp đỡ của 7
[nhà ngoại cảm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_c%E1%BA%A3m#Nh.C3.A0_ngo.E1.BA.A1i_c.E1.BA.A3m) mà Liên hiệp khoa học công nghệ tin học ứng dụng (UIA) mời dự, một ngôi mộ được cho là của Nam Cao đã được tìm thấy ở nghĩa trang huyện [Gia Viễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Vi%E1%BB%85n), ( [Ninh Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)) và quy tập về quê hương ông (xã Hòa Hậu, [Lý Nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nh%C3%A2n), [Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam)). [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-5)
Cũng trong năm 1996, Nam Cao được truy tặng
[Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) về văn học và nghệ thuật ngay trong đợt 1.
Một Nhà tưởng niệm Nam Cao cũng đã được thành lập từ ngày 30 tháng 11 năm 2004 tại Hà Nam, để tưởng niệm nhà văn
. [6]
## Quan điểm nghệ thuật
- Quan điểm nghệ thuật
[“](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%22v%C3%AC_nh%C3%A2n_sinh%22&action=edit&redlink=1) *“* __vì nhân sinh__
- Trong cuộc đời cầm bút, Nam Cao luôn suy nghĩ về vấn đề
*Sống và Viết*, rất có ý thức về quan điểm nghệ thuật của mình. Có thể nói, nhắc đến Nam Cao là nhắc đến chủ nghĩa hiện thực trong [Văn học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)từ [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)đến 1945.
- Thời gian đầu lúc mới cầm bút, ông chịu ảnh hưởng của văn học lãng mạn đương thời. Dần dần nhận ra thứ văn chương đó xa lạ với đời sống lầm than của người lao động, ông đã đoạn tuyệt với nó và tìm đến con đường nghệ thuật hiện thực chủ nghĩa. Tác phẩm
*Giăng sáng*( [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)); phê phán thứ văn chương thi vị hóa cuộc sống đen tối, bất công – Đó là thứ “ *Ánh trăng lừa dối*“. Nam Cao nhận thức nghệ thuật phải gắn bó với đời sống, nhìn thẳng vào sự thật “ *tàn nhẫn*“, phải nói lên nỗi khốn khổ, cùng quẫn của nhân dân và vì họ mà lên tiếng. *Đời thừa*( [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)); khẳng định một tác phẩm văn học phải vượt lên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn, phải là một tác phẩm chung cho cả loài người. *Nó phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi; ca tụng tình yêu, bác ái, công bằng*và “ *Văn chương không cần đến sự khéo tay, làm theo một cái khuôn mẫu. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo ra cái gì chưa có*“. Ông đòi hỏi nhà văn phải có lương tâm, có nhân cách xứng với nghề; và cho rằng sự cẩu thả trong văn chương chẳng những là *bất lương*mà còn là *đê tiện*.
- Sau 1945, tham gia kháng chiến chống Pháp, sẵn sàng hy sinh thứ
*nghệ thuật cao siêu*với ý nghĩ: lợi ích dân tộc là trên hết. Nhật ký *Ở rừng*( [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)) – tác phẩm có giá trị của văn xuôi thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp – thể hiện quan niệm “ *sống đã rồi hãy viết*” và “ *góp sức vào công việc không nghệ thuật lúc này chính là để sửa soạn cho tôi một nghệ thuật cao hơn*“.
## Các đề tài chính
**Trước cách mạng tháng 8** **Người Trí thức nghèo**: *Nam Cao*miêu tả sâu sắc tấn bi kịch tinh thần của người trí thức nghèo trong xã hội đương thời trước 1945, những “ *giáo khổ trường tư*“, những nhà văn nghèo, những viên chức nhỏ. Họ là những trí thức có ý thức sâu sắc về giá trị sự sống và nhân phẩm, có hoài bão, tâm huyết và tài năng, muốn xây dựng một sự nghiệp tinh thần cao quý; nhưng lại bị gánh nặng áo cơm và hoàn cảnh xã hội ngột ngạt làm cho “ *chết mòn*“, phải sống như “ *một kẻ vô ích, một người thừa*“. Phê phán sâu sắc xã hội ngột ngạt, phi nhân đạo bóp ngẹt sự sống, tàn phá tâm hồn con người, đồng thời nói lên khao khát một lẽ sống lớn, có ích, có ý nghĩa, xứng đáng là cuộc sống con người. **Người nông dân nghèo**: Nhà văn dựng lên một bức tranh chân thực về nông thôn Việt Nam trước 1945 nghèo đói, xơ xác trên con đường phá sản, bần cùng, hết sức thê thảm; càng hiền lành, càng nhẫn nhục thì càng bị chà đạp, hắt hủi, bất công, lăng nhục tàn nhẫn; người nông dân bị đẩy vào con đường tha hóa, lưu manh hóa. *Nam Cao*không hề bôi nhọ người nông dân, trái lại, đã đi sâu vào nội tâm nhân vật để khẳng định nhân phẩm và bản chất lương thiện ngay cả khi bị vùi dập, cướp mất cà nhân hình, nhân tính của người nông dân; Kết án đanh thép cái xã hội tàn bạo đó trước 1945. **Sau cách mạng tháng 8**
- “
*Đôi mắt*“, tác giả thể hiện một cái nhìn, một quan điểm, một sự thay đổi đối với thời cuộc, có đi nhiều tìm hiểu nhiều và quan sát nhiều mới có sự thay đổi cách nhìn cách nghĩ [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Sau
[cách mạng tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m)nhà văn tích cực tham gia vào kháng chiến có sự thay đổi trong quan niệm nghệ thuật và nhìn nhận hướng đi mới cho nhân vật [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Những tác phẩm văn chương của Nam Cao đã trở thành những tuyên ngôn nghệ thuật cho giới nghệ sĩ đương thời
[ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- “Trăng sáng” là một tuyên ngôn nghệ thuật của Nam Cao: “Chao ôi! Chao ôi! Nghệ thuật không cần là ánh trăng lừa dối,nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thế chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than”.
## Phong cách nghệ thuật
- Đề cao con người tư tưởng, đặc biệt chú ý tới hoạt động bên trong của con người, coi đó là nguyên nhân của những hoạt động bên ngoài – Đây là phong cách rất độc đáo của
*Nam Cao*. Quan tâm tới đời sống tinh thần của con người, luôn hứng thú khám phá “ *con người trong con người*“.
- Tâm lý nhân vật trở thành trung tâm của sự chú ý, là đối tượng trực tiếp của ngòi bút
*Nam Cao*.
- Thường viết về những cái nhỏ nhặt, xoàng xĩnh. Từ cái sự tầm thường quen thuộc trong đời sống hàng ngày của “
*Những truyện không muốn viết*“, tác phẩm của *Nam Cao*làm nổi bật vấn đề xã hội có ý nghĩa to lớn triết lý sâu sắc về *con người*, *cuộc sống*và *nghệ thuật*.
- Giọng điệu riêng,
*buồn thương*, *chua chát*.Ông có phong cách nghệ thuật triết lí trữ tình sắc lạnh. Có nhà nghiên cứu đã ví ông với nhà văn Lỗ Tấn của Trung Quốc với phong cách Téc-mốt (Phiên âm tiếng việt có nghĩa là cái phích nước)
Và quan niệm nghệ thuật của ông là ” Nghệ thuật vị nhân sinh (nghệ thuật phải viết về con người và hướng đến những điều tốt đẹp của con người); ông phê phán quan niệm ” nghệ thuật vị nghệ thuật” ông có nhiều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam trên quá trình hiện đại hóa ở nửa đầu thế kỉ XX
## Tác phẩm
### Kịch
*Đóng góp*(1951)
### Tiểu thuyết
*(1944) – Báo Trung văn Chủ nhật.* [Truyện người hàng xóm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Truy%E1%BB%87n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_h%C3%A0ng_x%C3%B3m_%28ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt%29&action=edit&redlink=1) *(viết xong 1944, xuất bản 1956)* [Sống mòn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%91ng_m%C3%B2n_%28ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt%29&action=edit&redlink=1) , ban đầu có tên [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#endnote_song_mon) *Chết mòn*– Nhà xuất bản Văn Nghệ.
- Và bốn tiểu thuyết bản thảo bị thất lạc:
*Cái bát, Một đời người, Cái miếu, Ngày lụt*.
### Truyện ngắn
|
||
||
|
Ngoài ra ông còn làm thơ và biên soạn sách địa lý với
*Văn Tân Địa dư các nước Châu Âu* (1948), *Địa dư các nước châu Á*, *châu Phi* (1969), *Địa dư Việt Nam* (1951).
## Danh hiệu tôn vinh
[Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)về Văn học Nghệ thuật năm [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996). [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-7)
- Tên
*Nam Cao*được đặt tên cho Đường phố tại Quận [Ba Đình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh), Thành phố [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i); [Quận 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_9), [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh); Thành phố Đà Nẵng ; Thành phố [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_note-8) [Biên Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), Tỉnh [Đồng Nai](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai); [Thành phố Rạch Giá](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29), Tỉnh [Kiên Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%AAn_Giang)và một số địa phương khác.
- Tên ông cũng được đặt cho một số trường học phổ thông và dự định cho tên một khu đại học tại
[Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Nam).
## Gia đình
Ông có một vợ và năm người con, trong đó một người đã mất trong
[nạn đói năm 1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_D%E1%BA%ADu,_1944-1945).
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-huyenlynhan_1-0) [Lễ tưởng niệm 60 năm ngày mất của Nhà văn Liệt sĩ Nam Cao (30/11/1951-30/11/2011)](http://hanam.gov.vn/vi-vn/lynhan/Pages/Article.aspx?ChannelId=9&articleID=235) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-2) [Nam Cao – Trang Website ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam](http://www.hanam.gov.vn/index.asp?newsID=252&language=tiengviet) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-3) [Nhà văn liệt sỹ Nam Cao và những đóng góp cho nền báo chí cách mạng – Trang Website ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam](http://www.hanam.gov.vn/index.asp?newsID=2369&language=tiengviet) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-4) [Tiểu sử Nam Cao – Trang Website fahasasg.com.vn](http://www.fahasasg.com.vn/authors/tacgia_tacpham/noidung/namcao.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-5) [Vụ VTV “vạch mặt” nhà ngoại cảm Phan Thị Bích Hằng: “Một sự phỉ báng cực kì vô luân”](http://ngoisao.vn/theo-dong-su-kien/dong-su-kien/vu-vtv-vach-mat-nha-ngoai-cam-phan-thi-bich-hang-mot-su-phi-bang-cuc-ki-vo-luan-114909.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-tim_mo_0) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-7) [Nam Cao – Trang Website Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?page=1¶m=15F9aWQ9MTk0MjEmZ3JvdXBpZD0ma2luZD1zdGFydCZrZXl3b3JkPW4=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#cite_ref-8) [Quy định về tốc độ tối đa trên các tuyến đường thuộc địa bàn thành phố Đà Nẵng, Trang Website Ủy ban nhân dân Thành phố](http://www.danang.gov.vn/TabID/65/CID/1106/ItemID/10654/default.aspx) [Đà Nẵng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)
## Chú thích
**Có** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#ref_tri-tr.C3.AD) [nhiều nguồn](http://www.google.com.vn/search?hl=vi&q=%22Nam+Cao%22+%22Tr%E1%BA%A7n+H%E1%BB%AFu+Tr%C3%AD%22&btnG=T%C3%ACm+ki%E1%BA%BFm&meta=)ghi Nam Cao tên thật **Trần Hữu Trí** **Theo Nguyễn Văn Hạnh,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cao#ref_song_mon) [[4]](http://www.suutap.com/default.asp?id=1434&muc=5)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikisource](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của: [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1915](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1915) [Mất 1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1951) [Nam Cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nam_Cao) [Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945-1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Người Hà Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_Nam) [Giải thưởng Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Nhà văn Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà báo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 28 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/30/chao-ngay-moi-28-thang-10/) [Chào ngày mới 27 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/30/chao-ngay-moi-27-thang-10/) [Minh triết sống thung dung phúc hậu](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/30/minh-triet-song-thung-dung-phuc-hau/) [Chào ngày mới 26 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/30/chao-ngay-moi-26-thang-10/) [Đến chốn thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/den-chon-thung-dung/) [Chào ngày mới 25 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/chao-ngay-moi-25-thang-10/) [Nghiên cứu Kinh Dược Sư](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/nghien-cuu-kinh-duoc-su/) [Chào ngày mới 24 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/chao-ngay-moi-24-thang-10/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/ban-co-the-su-9/) [Tình Mẹ và đức Nhẫn](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/tinh-me-va-duc-nhan/) [Chào ngày mới 23 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/29/chao-ngay-moi-23-thang-10/) [Năng lượng tích tụ và giải phóng](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/28/nang-luong-tich-tu-va-giai-phong/) [Chào ngày mới 22 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/28/chao-ngay-moi-22-thang-10/) [Tỉnh lặng với Osho](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/28/tinh-lang-voi-osho/) [Borlaug và Hemingway](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/28/borlaug-va-hemingway-2/) [Chào ngày mới 21 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/27/chao-ngay-moi-21-thang-10/) [Bảy ngày đêm tỉnh lặng](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/26/bay-ngay-dem-tinh-lang/) [Viếng mộ cha mẹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/26/vieng-mo-cha-me/) [Chào ngày mới 20 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/26/chao-ngay-moi-20-thang-10/) [Suối nhạc tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/26/suoi-nhac-tinh-yeu-cuoc-song/) [Ngủ ngon và tỉnh thức](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/18/ngu-ngon-va-tinh-thuc/) [Chào ngày mới 19 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/18/chao-ngay-moi-19-thang-10/) [Chào ngày mới 18 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/17/chao-ngay-moi-18-thang-10/) [Lời Thầy dặn](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/17/loi-thay-dan/) [Chào ngày mới 17 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/17/chao-ngay-moi-17-thang-10/) [Chào ngày mới 16 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/17/chao-ngay-moi-16-thang-10/) [Minh Không huyền thoại Bái Đính](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/17/minh-khong-huyen-thoai-bai-dinh/) [Dạo chơi non nước Việt](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/15/dao-choi-non-nuoc-viet/) [Chào ngày mới 15 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/14/chao-ngay-moi-15-thang-10/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/14/ban-co-the-su-8/) [Biển Đông vạn dặm](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/14/bien-dong-van-dam/) [Chào ngày mới 14 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/13/chao-ngay-moi-14-thang-10/) [Nghị lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/13/nghi-luc/) [Quang Dũng những bài thơ hay](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/13/quang-dung-nhung-bai-tho-hay/) [Chào ngày mới 13 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/12/chao-ngay-moi-13-thang-8-2/) [Em ơi em can đảm bước chân lên](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/12/em-oi-em-can-dam-buoc-chan-len/) [Chào ngày mới 12 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/12/chao-ngay-moi-12-thang-10/) [Thắp đèn lên đi em!](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/12/thap-den-len-di-em/) [Chào ngày mới 11 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/11/chao-ngay-moi-11-thang-10/) [Bài ca Trường Quảng Trạch](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/10/bai-ca-truong-quang-trach/) [Chào ngày mới 10 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/09/chao-ngay-moi-10-thang-10/) [Bàn cờ thế sự 7](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/09/ban-co-the-su-7/) [Vua Phổ Friedrich II Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/08/vua-pho-friedrich-ii/) [Chào ngày mới 9 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/08/chao-ngay-moi-9-thang-10/) [Chào ngày mới 8 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/08/chao-ngay-moi-8-thang-10/) [Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/07/buoc-ngoat-lich-su-chien-tranh-dong-duong/) [Chào ngày mới 7 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/chao-ngay-moi-7-thang-10/) [Phan Khôi nắng được thì cứ nắng](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/phan-khoi-nang-duoc-thi-cu-nang/) [Bàn cờ thế sự 6](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/ban-co-the-su-6/) [Chào ngày mới 6 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/05/chao-ngay-moi-6-thang-10/) [Quả táo Apple Steven Jobs](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/05/qua-tao-apple-steven-jobs/) [Chào ngày mới 5 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/04/chao-ngay-moi-5-thang-10/) [Vị tướng của lòng dân](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/04/vi-tuong-cua-long-dan/) [Chào ngày mới 4 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chao-ngay-moi-4-thang-10/) [Praha Goethe và lâu đài cổ](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chao-ngay-moi-4-thang-10/) [Chuyện vỉa hè 3](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chuyen-via-he-3/) [Cây Lương thực 10.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/cay-luong-thuc-10-2015/) [Chào ngày mới 3 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-3-thang-10/) [Chào ngày mới 2 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-2-thang-10/) [Sông Mekong tài liệu tổng hợp](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/song-mekong-tai-lieu-tong-hop/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 1 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-1-thang-10/) [Chào ngày mới 30 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-30-thang-9/) [Chào ngày mới 29 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/chao-ngay-moi-29-thang-9/) [Tiệp Khắc kỷ niệm một thời](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/28/tiep-khac-ky-niem-mot-thoi/) [Chào ngày mới 28 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-28-thang-9/) [Danh ngôn Albert Einstein](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/danh-ngon-albert-einstein/) [Bàn cờ thế sự 5](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/ban-co-the-su-5/) [Bàn cờ thế sự 4](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/ban-co-the-su-4/) [Chào ngày mới 27 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-27-thang-9-2/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/26/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 26 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chao-ngay-moi-26-thang-9/) [Chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chi-con-anh-va-em-cung-tinh-yeu-o-lai/) [Chào ngày mới 25 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-25-thang-9/) [Chào ngày mới 24 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-24-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/23/ban-co-the-su-3/) [Chào ngày mới 23 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/22/chao-ngay-moi-23-thang-9/) [Chào ngày mới 22 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/chao-ngay-moi-22-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/ban-co-the-su-2/) [Di sản Walter Scott](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/di-san-walter-scott/) [Chào ngày mới 21 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-21-thang-9/) [Chào ngày mới 20 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-20-thang-9/) [Tâm sáng Ức Trai trong tựa ngọc](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/19/tam-sang-uc-trai-trong-tua-ngoc/) [Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/binh-ngo-dai-cao-cua-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 19 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/chao-ngay-moi-19-thang-9/) [Đọc “nỗi ám ảnh của quá khứ”](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/noi-am-anh-cua-qua-khu-tran-quoc-vuong/) [Chào ngày mới 18 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-18-thang-9/) [Chào ngày mới 17 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-17-thang-9/) [Nguyễn Du 250 năm nhìn lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/nguyen-du-250-nhin-lai/) [Chào ngày mới 16 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/chao-ngay-moi-16-thang-9/) [Chào ngày mới 15 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/15/chao-ngay-moi-15-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/14/ban-co-the-su/) [Chào ngày mới 14 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/13/chao-ngay-moi-14-thang-9/) [Chào ngày mới 13 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-13-thang-9/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 12 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-12-thang-9/) [Tháp Tự Do giấc mơ Mỹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/11/thap-tu-do-giac-mo-my/) [Chào ngày mới 11 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/chao-ngay-moi-11-thang-9/) [Lương tri tỉnh thức](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/luong-tri-tinh-thuc/) [Chào ngày mới 10 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chao-ngay-moi-10-thang-9/) [Chiến tranh và hòa bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chien-tranh-va-hoa-binh/) [Chào ngày mới 9 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/chao-ngay-moi-9-thang-9/) [Những người Việt lỗi lạc ở FAO](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/nhung-nguoi-viet-loi-lac-o-fao/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he-2/) [Chào ngày mới 8 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chao-ngay-moi-8-thang-9/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he/) [Chào ngày mới 7 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-7-thang-9/) [Đến Neva nhớ Pie Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/neva-sankt-peterburg-pie-dai-de/) [Chào ngày mới 6 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-6-thang-9/) [Sấm ký đồng dao huyền thoại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/05/sam-ky-dong-dao-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 5 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-5-thang-9/) [Cây Lương thực 8.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/cay-luong-thuc-8-2015/) [Khoang trời thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/khoang-troi-thung-dung/) [Văn pháp Truyện Kiều](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/van-phap-truyen-kieu/) [Chào ngày mới 4 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-4-thang-9/) [Chào ngày mới 3 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/chao-ngay-moi-3-thang-9/comment-page-1/#comment-584) [Việt Nam Hồ Chí Minh](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/viet-nam-ho-chi-minh/) [Chào ngày mới 2 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/01/chao-ngay-moi-2-thang-9/) [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tá](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [m người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Chào ngày mới 30 tháng 10 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Tình yêu cuộc sống | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tình Mẹ và đức Nhẫn | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Đêm thu | Khát khao xanh
Pingback: Giống khoai lang ở Việt Nam | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông vạn dặm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lên Yên Tử sưu tầm thơ đức Nhân Tông | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sớm thu trên đồng rộng | Khát khao xanh
Pingback: Angkor nụ cười suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chuyện vỉa hè | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Im lặng mà bão giông | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Myanmar đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ký ức CIMMYT ở Mexico | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Gowda địa chỉ xanh ICRISAT Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trường tôi và tình yêu ở lại | Tình yêu cuộc sống
Pingback: 60 năm Đại học Nông Lâm TP. HCM | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ngày mới yêu thương | Khát khao xanh
Pingback: Ơn Thầy | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lời của Thầy theo mãi bước em đi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Công việc này trao lại cho em | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Kênh ông Kiệt giữa lòng dân | Tình yêu cuộc sống
Pingback: 24 tiết khí lịch nhà nông | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Sao Kim kỳ thú | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chu Văn Tiếp ở Đồng Xuân | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bàn cờ thế sự | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Mark Twain là Lincoln văn học Mỹ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: CNM365 Chào ngày mới 365 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học sử: Đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Connection: keep-alive

X-ac: 1.dca _dca