markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ Mother Teresa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/MotherTeresa_090.jpg/220px-MotherTeresa_090.jpg)
[1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– ngày sinh [Mẹ Teresa](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_Teresa), nhà nhân đạo đoạt [giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)(mất năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)). Năm [1770](https://vi.wikipedia.org/wiki/1770)– ngày sinh [Georg Wilhelm Friedrich Hegel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel), nhà triết học người [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(mất năm [1831](https://vi.wikipedia.org/wiki/1831)). Năm [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– [Krakatoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krakatau), ngọn núi lửa tại Indonesia phun trào làm 1.000 người chết. Ngoài ra làn sóng tạo ra sau vụ nổ đã gây nên sóng thần cao 30 mét làm chết 36.000 người trên khắp thế giới. Vụ nổ cuối cùng cũng tạo nên âm thanh to nhất từng đo được là 180 [dBSPL](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=DBSPL&action=edit&redlink=1).
# 27 tháng 8
Ngày
**27 tháng 8** là ngày thứ 239 (240 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 126 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_8) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_8) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_8) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_8) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_8) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_8) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_8) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_8) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_8) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_8) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_8) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_8) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_8) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_8) **27** [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_8) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_8)
## Mục lục
## Sự kiện
[1689](https://vi.wikipedia.org/wiki/1689)– [Hòa ước Nerchinsk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nerchinsk&action=edit&redlink=1)được kí giữa [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)và [Đế quốc Mãn Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) [1776](https://vi.wikipedia.org/wiki/1776)– [Trận đảo Long](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A3o_Long&action=edit&redlink=1): Tại [Brooklyn, New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brooklyn), quân [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh)do tướng [William Howe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Howe&action=edit&redlink=1)chỉ huy đã đánh bại quân [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)của [George Washington](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington) [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813)– [Hoàng đế Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_v%C3%A0_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_Ph%C3%A1p) [Napoléon Bonaparte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte)đánh bại liên quân Nga- [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)– [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)trong [Trận Dresden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Dresden) [1828](https://vi.wikipedia.org/wiki/1828)– Quân [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)đánh bại quân [Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)trong [Trận Akhalzic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Akhalzic&action=edit&redlink=1) [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– [Krakatoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krakatau), ngọn núi lửa tại Indonesia phun trào làm 1.000 người chết. Ngoài ra làn sóng tạo ra sau vụ nổ đã gây nên sóng thần cao 30 mét làm chết 36.000 người trên khắp thế giới. Vụ nổ cuối cùng cũng tạo nên âm thanh to nhất từng đo được là 180 [dBSPL](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=DBSPL&action=edit&redlink=1). [1896](https://vi.wikipedia.org/wiki/1896)– [Chiến tranh Anh-Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Anh-Zanzibar): cuộc chiến tranh ngắn nhất trong lịch sử thế giới (chỉ diễn ra trong 45 phút từ 09:00 tới 09:45) giữa Anh và [Zanzibar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Zanzibar). [1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [România](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia)tuyên chiến với [Đế quốc Áo-Hung](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung)và chính thức tham gia vào [Thế chiến thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)theo phe [Entente](https://vi.wikipedia.org/wiki/Entente). [1921](https://vi.wikipedia.org/wiki/1921)– Anh đưa con trai của [Sharif Hussein bin Ali](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sharif_Hussein_bin_Ali&action=edit&redlink=1)(lãnh đạo của [Khởi nghĩa Ả Rập](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)năm [1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916)chống lại [Đế quốc Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)) làm vua [Faisal I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Faisal_I_c%E1%BB%A7a_Iraq&action=edit&redlink=1)của [Iraq](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq) [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Hiệp ước Briand-Kellogg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Briand-Kellogg&action=edit&redlink=1)đã được ký kết mà theo đó, các quốc gia có trách nhiệm giải quyết các mâu thuẫn bằng con đường hòa giải, không dùng vũ lực. Cho đến cuối năm [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929), có 54 nước đã tham gia ký hiệp ước này. [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– Quân [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)di tản khỏi [đảo New Georgia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=New_Georgia&action=edit&redlink=1)tại [Mặt trận Thái Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)trong [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Cách mạng tháng Tám](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m): khởi nghĩa giành chính quyền tại các tỉnh lỵ: [Rạch Giá](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1), [Quảng Ngãi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i)
- 1945 – Chính phủ lâm thời của
[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)được thành lập. Tiền thân của nó là [Ủy ban Giải phóng Dân tộc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1), nay thêm một số nhân sĩ tham gia. [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Bưu chính Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1)phát hành chiếc [tem thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tem_th%C6%B0)đầu tiên mang hình [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [1962](https://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– Bắt đầu cho thực hiện [Mariner 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mariner_2&action=edit&redlink=1), chuyến thám hiểm không gian không người lái đến [Sao Kim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Kim)do [NASA](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASA)tiến hành [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– Lực lượng [IRA](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=IRA&action=edit&redlink=1)đã dùng bom giết chết [đô đốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c) [người Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh) [Louis Mountbatten](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Louis_Mountbatten&action=edit&redlink=1)tại [Sligo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sligo&action=edit&redlink=1), [Cộng hòa Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). Một quả bom khác gần [Warrenpoint](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Warrenpoint&action=edit&redlink=1), [Bắc Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland)đã giết 18 lính Anh. [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– Cộng đồng Châu Âu [EC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD)công nhận độc lập của 3 quốc gia vùng [Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic): [Estonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Estonia), [Latvia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latvia)và [Litva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Litva)
- 1991 –
[Moldova](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moldova)tuyên bố độc lập từ [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [Tháp Ostankino](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_Ostankino)cao 504 mét tại [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)xảy ra hỏa hoạn làm 3 người chết [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– [Sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa)tiến đến khoảng cách gần [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)nhất trong 60.000 năm: 34.646.418 dặm (hay 55.758.005 km) [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– Chuyến bay Comair 5191 gặp tai nạn khi vừa cất cánh từ [phi trường Blue Grass](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phi_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Blue_Grass&action=edit&redlink=1)tại [Lexington, Kentucky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lexington,_Kentucky). 49 trên 50 người trên chuyến bay đã được xác nhận là chết sau tai nạn.
## Sinh
[1407](https://vi.wikipedia.org/wiki/1407)– [Ashikaga Yoshikazu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ashikaga_Yoshikazu&action=edit&redlink=1), [shogun](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sh%C5%8Dgun) [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(m. [1425](https://vi.wikipedia.org/wiki/1425)) [1487](https://vi.wikipedia.org/wiki/1487)– [Anna của Brandenburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_c%E1%BB%A7a_Brandenburg&action=edit&redlink=1), nữ hoàng [Đan Mạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)(m. [1514](https://vi.wikipedia.org/wiki/1514)) [1677](https://vi.wikipedia.org/wiki/1677)– [Otto Ferdinand von Abensberg und Traun](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Otto_Ferdinand_von_Abensberg_und_Traun&action=edit&redlink=1), [thống chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_so%C3%A1i) [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)(m. [1748](https://vi.wikipedia.org/wiki/1748)) [1770](https://vi.wikipedia.org/wiki/1770)– [Georg Wilhelm Friedrich Hegel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel), nhà triết học người [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1831](https://vi.wikipedia.org/wiki/1831)) [1809](https://vi.wikipedia.org/wiki/1809)– [Hannibal Hamlin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hannibal_Hamlin&action=edit&redlink=1), [Phó tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1891](https://vi.wikipedia.org/wiki/1891)) [1865](https://vi.wikipedia.org/wiki/1865)– [Charles G. Dawes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_G._Dawes&action=edit&redlink=1), [Phó tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3)và là người đoạt giải [Nobel Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)(m. [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)) [1874](https://vi.wikipedia.org/wiki/1874)– [Carl Bosch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carl_Bosch), nhà hóa học [người Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c)đoạt giải [Nobel Hóa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)(m. [1940](https://vi.wikipedia.org/wiki/1940)) [1884](https://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– [Vincent Auriol](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincent_Auriol&action=edit&redlink=1), [tổng thống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p)(m. [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)) [1908](https://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– [Lyndon B. Johnson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lyndon_B._Johnson), [tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)) [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Mẹ Teresa](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_Teresa), nhà nhân đạo đoạt [giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)(m. [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)) [1915](https://vi.wikipedia.org/wiki/1915)– [Norman F. Ramsey](https://vi.wikipedia.org/wiki/Norman_Foster_Ramsey,_Jr.), nhà vật lý người Mỹ, đoạt [giải Nobel Vật lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Jelle Zijlstra](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jelle_Zijlstra&action=edit&redlink=1), [thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)(m. [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)) [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Sergei Krikalev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sergei_Krikalev&action=edit&redlink=1), nhà du hành vũ trụ người Nga [1971](https://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Julian Cheung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julian_Cheung&action=edit&redlink=1), [ca sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ca_s%C4%A9)và [diễn viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn) [Hồng Kông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Dietmar Hamann](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dietmar_Hamann), [cầu thủ bóng đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1)Đức [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Deco](https://vi.wikipedia.org/wiki/Deco), cầu thủ bóng đá [Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)gốc [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Wilson Chen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilson_Chen&action=edit&redlink=1), diễn viên [Đài Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) [1984](https://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [David Bentley](https://vi.wikipedia.org/wiki/David_Bentley), cầu thủ bóng đá người Anh
- 1984 –
[Sulley Muntari](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sulley_Muntari&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người Ghana [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)– [Alexa Vega](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexa_Vega&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)
## Mất
[542](https://vi.wikipedia.org/wiki/542)– [Thánh Caesarius của Arles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_Caesarius_c%E1%BB%A7a_Arles&action=edit&redlink=1) [827](https://vi.wikipedia.org/wiki/827)– [Giáo hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) [Eugene II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C3%8Aug%C3%AAni%C3%B4_II) [1394](https://vi.wikipedia.org/wiki/1394)– [Nhật hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng) [Chokei](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chokei&action=edit&redlink=1)(s. [1343](https://vi.wikipedia.org/wiki/1343)) [1572](https://vi.wikipedia.org/wiki/1572)– [Claude Goudimel](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Claude_Goudimel&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1577](https://vi.wikipedia.org/wiki/1577)– [Titian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tiziano_Vecelli), [họa sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Da_s%C4%A9)người [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) [1773](https://vi.wikipedia.org/wiki/1773)– [Friedrich Wilhelm von Seydlitz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Wilhelm_von_Seydlitz), tướng [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)(s. 1721) [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Ernest Lawrence](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Lawrence), nhà vật lý [người Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9), đoạt [giải Nobel Vật Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%E1%BA%ADt_l%C3%BD)(s. [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)) [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Le Corbusier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Le_Corbusier), [kiến trúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc)sư [Thụy Sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)(s. [1887](https://vi.wikipedia.org/wiki/1887)) [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Luois Mountbatten](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Luois_Mountbatten&action=edit&redlink=1), [đô đốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c)Anh (bị ám sát) (s. [1900](https://vi.wikipedia.org/wiki/1900))
## Ngày lễ và kỷ niệm
[Lễ hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i) [La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)– [Volturnalia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Volturnalia&action=edit&redlink=1)để vinh danh [Volturnus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Volturnus&action=edit&redlink=1)
- Lễ thánh –
- Thánh
[Joseph Calasanctius](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Calasanctius&action=edit&redlink=1)
- Thánh
[Monica của Hippo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Monica_c%E1%BB%A7a_Hippo&action=edit&redlink=1)
- Thánh
[Caesarius của Arles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesarius_c%E1%BB%A7a_Arles&action=edit&redlink=1)
- Saints
[Rufus và Carpophorus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rufus_v%C3%A0_Carpophorus&action=edit&redlink=1)
- Saints
[Margaret Barefooted](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaret_Barefooted&action=edit&redlink=1)
- Thánh
[Moldova](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moldova)– [Ngày quốc khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)(từ [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)) [Texas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Texas)– [Ngày Lyndon Baines Johnson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_Lyndon_Baines_Johnson&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo
|
|
|
|![]()
[27 tháng 8](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:27_August?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Lich Vạn Niên ngày 27 tháng 8 năm 2015
![ ](https://i0.wp.com/vietbao.vn/images/v2014/lichvannien/images/lichvn-bg-5.png)
|
|
|Mẹ Teresa|
|
|![]()
[Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) [Dòng Thừa sai Bác Ái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%B2ng_Th%E1%BB%ABa_sai_B%C3%A1c_%C3%81i&action=edit&redlink=1) [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [26 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_8), [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910) [Üsküp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Csk%C3%BCp&action=edit&redlink=1), [Đế quốc Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)(nay là Skopje, [Cộng hòa Macedonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Macedonia)) [5 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)(87 tuổi) [Calcutta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Nirmala Joshi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nirmala_Joshi&action=edit&redlink=1) **Mẹ Teresa** ( [Tiếng Albania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Albania): Agnes Gonxha Bojaxhiu, [tiếng Macedonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Macedonia): Агнес Гонџа Бојаџиу, Latinic: Agnes Gondža Bojadžiu; IPA: [‘agnɛs ‘gɔndʒa bɔ’jadʒu]), còn được gọi là **Mẹ Teresa Calcutta** ( [26 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_8), [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910) – [5 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)) là nữ tu [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) người Albania, và là nhà sáng lập [Dòng Thừa sai Bác Ái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%B2ng_Th%E1%BB%ABa_sai_B%C3%A1c_%C3%81i&action=edit&redlink=1) ở [Kolkata](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata) (Calcutta), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) năm [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950). Trong hơn bốn mươi năm, bà chăm sóc người nghèo, bệnh tật, trẻ mồ côi, người hấp hối, trong khi hoàn tất nhiệm vụ lãnh đạo dòng tu phát triển khắp Ấn Độ, và đến các quốc gia khác.
Năm
[1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970), Mẹ Teresa trở nên một nhân vật toàn cầu nổi tiếng với các hoạt động nhân đạo cứu giúp người nghèo và những người sống trong hoàn cảnh tuyệt vọng, một phần là nhờ một quyển sách và cuốn phim tư liệu tựa đề *Something Beautiful for God* của Malcome Muggeridge. Bà được trao [Giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh) năm [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979) như một sự vinh danh cho các hoạt động nhân đạo của bà.
Dòng Thừa sai Bác ái của Mẹ Teresa tiếp tục phát triển, đến thời điểm bà từ trần, tổ chức từ thiện này đang điều hành 610 cơ sở truyền giáo tại 123 quốc gia, trong đó có các nhà trọ và nhà tình thương có người mắc bệnh
[HIV](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV)/ [AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS), cũng như bệnh nhân phong và lao, các bếp ăn từ thiện, các chương trình tư vấn cho gia đình và trẻ em, các trại mồ côi, và trường học.
Mặc dù Teresa được tôn vinh bởi nhiều cá nhân, chính quyền và các tổ chức, bà cũng là mục tiêu của không ít chỉ trích từ những người như
[Christopher Hitchens](https://vi.wikipedia.org/wiki/Christopher_Hitchens), [Aroup Chatterjee](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aroup_Chatterjee&action=edit&redlink=1), và [Vishva Hindu Parishad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vishva_Hindu_Parishad&action=edit&redlink=1). Thường thì những phê phán này nhắm vào nỗ lực cải đạo trong công tác từ thiện, trong đó có việc rửa tội cho những người sắp chết; lập trường cứng rắn chống phá thai, và niềm tin cho rằng sự nghèo khó sản sinh những lợi ích tâm linh.
Sau khi mất, bà được
[Giáo hoàng Gioan Phaolô II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Gioan_Phaol%C3%B4_II) phong [chân phước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2n_ph%C6%B0%E1%BB%9Bc). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-2)
## Mục lục
## Thiếu thời
Agnes Gonxha (tiếng Albania nghĩa là “chồi hồng”) Bojaxhiu chào đời ngày 26 tháng 8 năm 1910 tại
[Skopje](https://vi.wikipedia.org/wiki/Skopje), lúc đó là thủ phủ của tỉnh [Kossovo Vilayet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kossovo_Vilayet&action=edit&redlink=1) thuộc [Đế quốc Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman); nay là thủ đô Cộng hòa Macedonia. là con út của một gia đình đến từ Shkodër, [3] [Albania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Albania), cha mẹ của cô là Nikola và Dranafile (tiếng Albania nghĩa là “hoa hồng”) Bojaxhiu. Nikola có hoạt động chính trị tại Albania. Năm [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919), sau một cuộc hội họp ông ngã bệnh và qua đời khi Agnes mới lên tám. Sau khi bố mất, mẹ nuôi dưỡng cô trong đức tin [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-MToC-3) [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Theo người viết tiểu sử Teresa, Joan Graff Clucas, từ khi còn thơ ấu, Agnes đã ham thích đọc các câu chuyện về cuộc đời các thừa sai và hoạt động của họ, đến tuổi 12 cô tin rằng nên hiến mình cho đời sống [tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o). Năm 18 tuổi, cô gia nhập Dòng Nữ tu Loreto, từ đó cô không bao giờ gặp lại mẹ và chị. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-4) [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-5)
Trước tiên, Agnes đến Tu viện Loreto ở Rathfarnham,
[Ái Nhĩ Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) để học [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), ngôn ngữ dòng Loreto dùng để dạy học tại Ấn Độ. Cô đến Ấn Độ năm [6] [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929), và bắt đầu cuộc đời nữ tu tập sinh tại Darjeeling, gần dãy [Himalaya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Himalaya). Ngày [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-7) [24 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5)năm [1931](https://vi.wikipedia.org/wiki/1931), cô làm lễ tiên khấn để trở thành nữ tu. Cô chọn tên Teresa theo tên [Thérèse de Lisieux](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAr%C3%AAsa_th%C3%A0nh_Lisieux), thánh bổn mệnh của các thừa sai. Ngày [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-8) [14 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5)năm [1937](https://vi.wikipedia.org/wiki/1937), Teresa khấn trọn đời, khi ấy cô đang dạy học tại trường Loreto ở phía đông Calcutta. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-9) [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-10)
Mặc dù bận rộn với nhiệm vụ giảng dạy tại trường, Teresa ngày càng quan tâm đến cuộc sống nghèo khổ nhan nhản chung quanh cô tại Calcutta.
Nạn đói năm [11] [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)mang nhiều điều bất hạnh và chết chóc đến thành phố; rồi các cuộc bạo động giữa người [Hindu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o)và người [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)trong tháng 8 năm 1946 nhấn chìm thành phố này trong nỗi kinh hoàng và sự tuyệt vọng. [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-12)
## Dòng Thừa sai Bác ái
Ngày
[10 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) năm [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946), Teresa trải nghiệm điều mà cô miêu tả là “ơn gọi trong ơn gọi” khi cô đang trên đường đến Tu viện Loreto ở Darjeering cho thời kỳ tĩnh tâm hằng năm. “Tôi phải rời tu viện để giúp đỡ người nghèo và sống chung với họ. Đó là mệnh lệnh. Không chịu tuân theo có nghĩa là đánh đổ đức tin.” Năm [13] [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948), Teresa khởi đầu công tác thừa sai giữa người nghèo, cô thay bộ áo truyền thống của dòng Loreto bằng trang phục *chira*giản dị bằng vải *cotton*viền màu lam. Cô nhập tịch Ấn, và đi vào các khu nhà ổ chuột. [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-14) Trước tiên, Teresa mở một trường học ở Motjhil, rồi bắt đầu chăm sóc những người bần cùng đói khát. [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-15) [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-16)
Teresa viết trong nhật ký rằng năm đầu tiên cô gặp vô số khó khăn. Vì không có nguồn cung ứng tài chính, cô phải phụ thuộc vào hoạt động quyên góp thực phẩm và nhu yếu phẩm. Trong những tháng đầu, cô phải đấu tranh với sự hoài nghi, đơn độc và sự cám dỗ quay trở lại cuộc sống tiện nghi trong tu viện. Teresa ghi lại trong nhật ký:
Chúa chúng ta muốn tôi phải là một nữ tu tự do ẩn mình dưới sự nghèo khó của thập tự giá. Hôm nay tôi học được một bài học hay. Sự nghèo khổ của người nghèo thật là nghiệt ngã. Trong khi tìm kiếm một ngôi nhà, tay chân tôi đau nhức vì đi bộ. Tôi suy nghĩ, người nghèo còn chịu đựng sự nhức nhối bội phần hơn trong thể xác và linh hồn khi tìm kiếm một chỗ trú thân, thức ăn và sức khỏe. Khi ấy, cuộc sống tiện nghi tại Loreto xuất hiện đầy quyến rũ. ‘Chỉ cần nói một lời, tất cả sẽ trở lại với cô,’ Kẻ cám dỗ cứ tiếp tục nói…. Chúa ôi, đây là sự tự nguyện, vì con yêu Chúa, con muốn ở lại và làm bất cứ điều gì theo Thánh Ý. Con không khóc đâu, dù chỉ một giọt lệ. [[17]]
Ngày
[7 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_10) năm [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950), [Vatican](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vatican) chấp thuận cho Teresa khởi đầu một dòng tu sau này trở thành Dòng Thừa sai Bác ái. Sứ mạng của dòng là chăm sóc, theo lời Teresa, “người đói khát, trần truồng, kẻ không nhà, người tàn tật, người mù, bệnh nhân phong, bất cứ ai đang cảm thấy thừa thãi, bị căm ghét, ruồng bỏ trong xã hội, những người đang là gánh nặng của xã hội và bị mọi người xa lánh.” Tiên khởi chỉ là một dòng tu nhỏ với 13 tập sinh ở Calcutta; ngày nay có hơn 4 000 nữ tu điều hành các cô nhi viện, trại điều dưỡng AIDS, và các trung tâm từ thiện trên khắp thế giới. Dòng tu cũng chăm sóc người tị nạn, [18] [người khuyết tật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_khuy%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADt), già lão, nghiện rươu, người nghèo và người vô gia cư, nạn nhân lũ lụt, dịch bệnh, và nạn đói. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-19)
Năm
[1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952), Mẹ Teresa mở ngôi nhà đầu tiên chăm sóc người sắp chết. Với sự hỗ trợ từ các viên chức Ấn, bà cho sửa một ngôi đền [Ấn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) hoang phế thành Nhà Kalighat cho người Hấp hối, một trại điều dưỡng miễn phí cho người nghèo. Sau này bà đổi tên thành *Kalighat*, Nhà Thanh Tâm ( *Nirmal Hriday*). Những người được mang đến đây được chăm sóc y tế và được chết trong nhân phẩm, được chôn cất theo niềm tin tôn giáo của họ; người Hồi giáo được đọc kinh [20] [Quran](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an), người Hindu được tẩy rửa bằng nước [sông Hằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%B1ng), và người Công giáo được làm lễ xức dầu thánh. “Một cái chết đẹp”, bà nói, cho những người từng sống kiếp thấp hèn như những con vật, nhưng chết như những thiên thần – được yêu thương và được trọng vọng.” [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Spink55-21) Không lâu sau đó, bà mở một ngôi nhà cho những người mắc bệnh [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Spink55-21) *Hansen*( [phong cùi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_c%C3%B9i)), đặt tên là Shanti Nagar (Thành phố Hòa bình). Dòng Thừa sai Bác ái cũng thành lập một số cơ sở y tế mở rộng trên khắp Calcutta, cung cấp thuốc men, thực phẩm. [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-22)
Năm
[1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955), Teresa mở *Nirmala Shishu Bhavan*, Nhà Trái tim Vô nhiễm đón tiếp trẻ mồ côi và thanh thiếu niên vô gia cư. [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-23)
Dòng tu ngày càng thu hút nhiều tập sinh và nhận nhiều đóng góp từ thiện. Đến
[thập niên 1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), Dòng Thừa sai Bác ái thành lập các nhà điều dưỡng, trại mồ côi, và trại phong trên khắp Ấn Độ, rồi phát triển trên khắp thế giới. Ngôi nhà đầu tiên ngoài Ấn Độ được thành lập ở [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) năm [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965) với năm nữ tu. Năm [24] [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968), đến [La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), [Tanzania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tanzania), và [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o). Trong [thập niên 1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970), dòng tu thiết lập các ngôi nhà và tổ chức trong hơn mười quốc gia ở [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), và [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-25)
Tuy nhiên, triết lý hành động của bà gặp phải một số chỉ trích. Trong khi nhìn nhận rằng không có nhiều chứng cứ được đưa ra để chống lại Teresa, David Scott nhận xét rằng bà tự giới hạn mình trong phạm vi hoạt động nhằm cứu sống người khác thay vì nỗ lực giải quyết nạn nghèo đói.
Quan điểm của Teresa về sự đau khổ cũng bị phê phán bởi một bài viết đăng trên tuần báo Alberta Report của Canada, vì bà cho rằng sự đau khổ sẽ đem con người đến gần [26] [Chúa Giê-xu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su)hơn. Các tạp chí [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-27) [y khoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc), nhất là [The Lancet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Lancet&action=edit&redlink=1)và [British Medical Journal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=British_Medical_Journal&action=edit&redlink=1), tỏ ra quan ngại về cách chăm sóc bệnh nhân thời kỳ cuối tại những nhà dành cho người hấp hối, ghi nhận việc tái sử dụng kim tiêm dưới da, điều kiện sống tồi tệ, trong đó có việc tắm lạnh tất cả người bệnh, và không áp dụng phương pháp chẩn đoán phối hợp. [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-BMJ-28)
Nhà báo Christopher Hitchens là một trong số những người phê phán Teresa mạnh mẽ nhất. Ông được giao viết kịch bản và thuyết minh cuốn phim tài liệu
[Hell’s Angel](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hell%E2%80%99s_Angel&action=edit&redlink=1) của Kênh 4 Anh Quốc về Teresa sau khi Aroup Chatterjee khuyến khích thực hiện chương trình này, mặc dù Chatterjee cũng không hài lòng với “các tiếp cận đầy cảm xúc” của cuốn phim. Trong cuốn [29] *“The Missionary Position”*(1995) của ông, Hitchens chỉ trích Teresa nặng nề hơn. [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Chatterjee-29)
Chatterjee viết rằng sinh thời Mẹ Teresa và những người viết tiểu sử chính thức của bà từ chối hợp tác với ông trong cuộc điều tra, và bà không thể tự biện hộ trước những phê phán trên báo chí phương Tây. Ông dẫn một bài viết từ tờ
[The Guardian](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Guardian) của [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) đưa ra những “chi tiết phê phán về điều kiện sống tại những trại mồ côi của bà….những cáo buộc về sự vô tâm cũng như những lạm dụng thể xác và tình cảm”, cũng có một phim tài liệu khác, *Mother Teresa: Time for Change?* phát sóng tại vài nước châu Âu. Trong số những người chỉ trích Teresa còn có Tariq Ali, một thành viên của ban biên tập của tờ New Left Review ở Anh, và một nhà báo điều tra sinh trưởng ở Ái Nhĩ Lan Donald MacIntyre. Do lập trường của mình, cả Chatterjee và Hitchens cũng trở thành những đối tượng bị chỉ trích. [29]
Vào dịp kỷ niêm năm thứ nhất ngày mất của Mẹ Teresa, Tạp chí
[Stern](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stern&action=edit&redlink=1) của [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) cho đăng một bài viết về những cáo buộc liên quan đến các vấn đề tài chính, và việc sử dụng các khoản quyên góp. Các tạp chí y học cũng đưa ra những chỉ trích làm dấy lên các quan điểm khác nhau về những ưu tiên đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân. [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-BMJ-28)
Christopher Hitchens, nhân chứng duy nhất được
[Vatican](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vatican) đề nghị trình bày chứng cứ chống lại việc phong chân phước và phong thánh cho Teresa, lập luận rằng, “bà không có ý định giúp đỡ người khác”, ông cũng cáo buộc bà đã nói dối những người hiến tặng về việc sử dụng những khoản đóng góp của họ. “Nhờ nói chuyện với bà, tôi phát hiện ra rằng bà không làm việc để xóa nghèo,” lời của Hitchens, “Bà làm việc để gia tăng số giáo dân Công giáo. Bà nói, ‘Tôi không phải là nhân viên công tác xã hội. Tôi làm việc không phải vì mục tiêu này. Tôi làm thế là cho Chúa Ki-tô. Tôi làm thế là cho giáo hội.’” [30] [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-31)
## Quốc tế
Năm
[1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982), khi cuộc bao vây [Beirut](https://vi.wikipedia.org/wiki/Beirut) lên đến đỉnh điểm, Mẹ Teresa đã thành công trong nỗ lực giải cứu 37 trẻ em mắc kẹt trong một bệnh viện giữa mặt trận bằng cách đàm phán cho một cuộc ngừng bắn giữa quân đội [Israel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Israel) và du kích [Palestine](https://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine). Được các nhân viên [32] [Hồng Thập Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_v%C3%A0_Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)hộ tống, bà băng qua trận địa để đến ngôi bệnh viện đổ nát và giải cứu các bệnh nhi [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-33)
Khi
[Đông Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) bắt đầu mở cửa vào cuối [thập niên 1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Teresa cho tiến hành hàng chục đề án tại các quốc gia trong vùng. Không hề nao núng khi bị chỉ trích về lập trường cứng rắn của bà về việc chống phá thai và li dị, bà chỉ nói, “Người ta nói gì cũng mặc, bạn chỉ cần cười và tiếp tục công việc của mình.”
Mẹ Teresa đã đến
[Ethiopia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia) cứu giúp những người bị nạn đói, đến [Chernobyl](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chernobyl) giúp người nạn nhân phóng xạ, và đến với nạn nhân động đất ở [Armenia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Armenia). [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-34) [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-35) Năm [36] [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), lần đầu tiên bà trở lại quê hương và mở ngôi nhà Dòng Thừa sai Bác ái tại [Tirana](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tirana), Albnia.
Năm
[1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966), bà điều hành 517 cơ sở từ thiện trên hơn 100 quốc gia. Trải qua nhiều năm, Dòng Thừa sai Bác ái của Mẹ Teresa từ thành phần nhân sự chỉ 12 người đã phát triển đến hàng ngàn người phục vụ “những người nghèo nhất của dân nghèo” tại 450 trung tâm trên khắp thế giới. [37]
## Cuối đời
Mẹ Teresa bị cơn đau tim khi đến Rôma năm
[1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983) trong chuyến viếng thăm Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Sau cơn đau tim thứ hai năm [1989](https://vi.wikipedia.org/wiki/1989), bà được đặt máy tạo nhịp tim nhân tạo. Năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), sau khi mắc bệnh cúm lúc đang ở [Mexico](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9xico), bệnh tim trở nặng. Bà muốn từ nhiệm khỏi vị trí lãnh đạo Dòng Thừa sai Bác ái, nhưng các nữ tu, trong một cuộc bỏ phiếu kín, yêu cầu bà ở lại. Mẹ Teresa đồng ý tiếp tục công việc lãnh đạo dòng tu.
Tháng 4 năm
[1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996), bà bị té ngã gãy xương đòn, rồi phải qua lần phẫu thuật tim, sức khỏe bà suy giảm rõ. Ngày [13 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_3) năm 1997, Mẹ Teresa từ chức lãnh đạo dòng tu, và từ trần ngày [5 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9) năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997).
Tổng Giám mục Calcutta, Henry Sebastian D’Souza, thuật lại rằng ông cho một linh mục đến làm phép đuổi quỷ cho Teresa với sự cho phép của bà trong lần đầu bà vào bệnh viện khi bị đau tim, vì bà nghĩ rằng bà đang bị ma quỷ tấn công.
[[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-38)
Vào thời điểm Mẹ Teresa từ trần, dòng tu của bà có hơn 4 000 nữ tu, với sự hỗ trợ của 300 tu sĩ, và hơn 100 000 người tình nguyện. Họ điều hành 610 cơ sở từ thiện tại 123 nước, trong đó có các nhà tế bần, những ngôi nhà mở cho người mắc bệnh HIV/AIDS, người phong cùi, lao, các nhà bếp cung cấp thức ăn, các chương trình tư vấn gia đình và trẻ em, trại mồ côi, và trường học.
## Vinh danh
### Ấn Độ
Mẹ Teresa được quàng ở
[Nhà thờ St Thomas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_St_Thomas&action=edit&redlink=1), Kolkata trong một tuần trước khi được an táng vào tháng 9 năm 1997. [Chính phủ Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) tuyên bố quốc tang để vinh danh con người từng cứu giúp nhiều người nghèo khổ thuộc các tôn giáo khác nhau trên đất nước Ấn. Trước đó năm 1962, bà được chính phủ Ấn trao giải Padma Shri. Trong những thập niên kế tiếp bà được trao tặng các giải thưởng lớn như Giải Jawaharlal Nehru cho sự Hiểu biết Quốc tế (năm 1972), và năm 1980 là giải thưởng dân sự cao quý nhất Ấn Độ, Bharat Ratna Tuy nhiên, tại Ấn Độ, cũng có những nhận định khác về Teresa. Aroup Chatterjee, một bác sĩ sinh trưởng ở Calcutta nhưng sống ở Luân Đôn và từng làm việc cho Dòng Thừa sai Bác ái, cho rằng Teresa đã quảng bá một hình ảnh tiêu cực về thành phố này. [39] . Đảng Bharatiya Janata (BJP) từng bất đồng với Teresa về những người thuộc đảng cấp [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Chatterjee-29) [Dalit](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dalit&action=edit&redlink=1)(hạ tiện) theo [Cơ Đốc giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), nhưng khi bà mất, họ đã lên tiếng ca tụng và cử đại diện đến dự tang lễ. Gần đây hơn, nhật báo The Telegraph của Ấn Độ từng gọi Mẹ Teresa là “vị thánh của những người khốn cùng”, lại kêu gọi “Rôma nên điều tra xem có phải bà không chịu làm gì để thay đổi điều kiện sống tồi tệ của người nghèo, mà chỉ lo chăm sóc người bệnh và người hấp hối, và sử dụng họ cho mục tiêu khơi gợi xúc cảm đạo đức.” [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-40)
### Thế giới
Năm
[1962](https://vi.wikipedia.org/wiki/1962), Mẹ Teresa được trao giải Ramon Magsaysay về sự Hiểu biết Quốc tế cho những hoạt động của bà ở Đông và Nam Á, “Ban Quản trị nhìn nhận sự nhận thức sâu sắc và đầy thương cảm của bà dành cho những người nghèo khó ở một xứ sở xa lạ.” Đến đầu thập niên 1970, Mẹ Teresa trở nên một nhân vật nổi tiếng thế giới, phần lớn là do cuốn phim tài liệu [41] *Something Beautiful for God*do Malcom Muggeridge sản xuất năm 1969, cũng như quyển sách cùng tên của ông xuất bản năm 1971. Khi thực hiện cuốn phim, có những đoạn phim phải quay trong điều kiện ánh sáng không tốt, nhất là tại Nhà dành cho người Hấp hối, đoàn làm phim nghĩ rằng sẽ không thể sử dụng những thước phim này. Tuy nhiên, khi trở về từ Ấn Độ, chúng lại có ánh sáng rất tốt. Muggeridge cho đó là phép lạ do “ánh sáng thần thượng” từ Mẹ Teresa. [[42]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Timecrisis-42) Những người khác trong đoàn làm phim thì nghĩ rằng đó là nhờ loại phim cực nhạy của Kodak. [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-43) Về sau, Muggeridge chấp nhận đức tin Công giáo. [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-44)
Cùng lúc, thế giới Công giáo khởi sự tôn vinh Mẹ Teresa. Năm
[1971](https://vi.wikipedia.org/wiki/1971), Giáo hoàng [Phaolô VI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Phaol%C3%B4_VI) trao tặng bà Giải Hòa bình Giáo hoàng Gioan XXIII lần thứ nhất, khen ngợi bà về những gì đã làm cho người nghèo, thể hiện lòng nhân ái Kitô và nỗ lực đấu tranh cho hòa bình. Năm 1976, bà được trao [45] [Giải Pacem in Terris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Pacem_in_Terris). Sau khi mất, giáo hội đẩy mạnh qui trình phong thánh cho Mẹ Teresa, hiện bà đã được phong chân phước. [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-46)
Các chính phủ và những tổ chức dân sự cũng tìm đến tôn vinh Mẹ Teresa. Vương quốc Anh và Hoa Kỳ nhiều lần trao tặng bà giải thưởng các loại, cao quý nhất là
*Order of Merit* của Anh Quốc năm 1983, và công dân danh dự của Mỹ ngày [16 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_11) năm [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996). Quê hương Albania của Mẹ Teresa cũng dành cho bà Huân chương Vàng Nhà nước năm 1994.
Năm 1979, Mẹ Teresa được trao tặng
[Giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh) cho “những hoạt động diễn ra trong sự đấu tranh vượt qua sự nghèo khó và cùng quẫn, là những điều đe dọa hòa bình.” Bà từ chối bữa tiệc mừng truyền thống và yêu cầu gởi số tiền 192 000 [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) cho người nghèo ở Ấn Độ, nói rằng những phần thưởng trên thế gian chỉ có giá trị chỉ nào chúng giúp ích những người thiếu thốn trên thế giới. Khi nhận giải thưởng, bà đặt câu hỏi, “Chúng ta có thể làm gì để thăng tiến nền hòa bình thế giới?”, và đưa ra câu trả lời, “Hãy về nhà và yêu chính gia đình mình.” Bài đáp từ của Mẹ Teresa cũng dựa trên chủ đề này, “Khắp nơi trên thế giới, không chỉ ở những nước nghèo, tôi thấy xóa nghèo ở phương Tây còn khó khăn hơn. Khi tôi nhặt một người ngoài đường phố, đang đói khát, tôi cho người ấy một đĩa cơm, một miếng bánh, tôi cảm thấy hài lòng vì đã cứu đói cho người ấy. Nhưng khi một người bị gạt bỏ, cảm thấy mình sống thừa thãi, không được yêu thương, sống trong kinh hãi, con người đang bị gạt ra bên lề xã hội – sự nghèo khổ ấy là khốn khổ hơn, tôi thấy rất khó mà cứu giúp.” Bà cũng chỉ ra rằng phá thai “là kẻ hủy diệt nguy hiểm nhất cho nền hòa bình thế giới” [47] [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-48)
Các cộng đồng tôn giáo và thế tục đều thương tiếc Mẹ Teresa khi bà tạ thế.
[Thủ tướng Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Pakistan) [Nawaz Sharif](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nawaz_Sharif) nói rằng bà là “một cá nhân độc đáo và hiếm có, đã cống hiến đời mình cho những mục đích cao đẹp. Cuộc đời lâu dài của bà được dành để chăm sóc người nghèo, người bệnh, người bất hạnh đã trở thành một trong những hình mẫu cao quý nhất về lòng tận tụy phục vụ nhân loại. Cựu [49] [Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_Th%C6%B0_k%C3%BD_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Javier Pérez de Cuéllar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Javier_P%C3%A9rez_de_Cu%C3%A9llar)nhận xét: “Bà là [Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Bà là hòa bình của thế giới.” [[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-Tribute-49)
## Đời sống Tâm linh
Khi phân tích các hoạt động và thành quả của bà, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đặt câu hỏi: “Từ đâu mà Mẹ Teresa tìm được sức mạnh và lòng kiên định hầu có thể hoàn toàn hiến mình cho việc phục vụ người khác? Bà tìm thấy nó trong sự cầu nguyện và trong sự tĩnh tâm suy nghiệm hướng về Chúa Giê-su, và Thánh Tâm của Ngài.”
Trong cuộc sống riêng tư, Mẹ Teresa trải qua một thời gian dài chịu đựng sự khô héo, cằn cỗi trong tâm linh, sự tinh luyện và thử nghiệm đức tin trong “đêm tối của linh hồn” [50] kéo dài gần năm mươi năm cho đến cuối đời, suốt thời gian ấy “bà không hề cảm nhận gì hết về sự hiện diện của Thiên Chúa”, [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-51) – “trong lòng cũng như khi tham dự Bí tích Thánh thể” – theo lời của Linh mục Brian Kolodiejchuk, người chịu trách nhiệm trình bày thỉnh cầu và thu thập chứng cứ cho quy trình phong thánh cho Teresa. [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-TIME-2007-08-23-52) Bộc lộ những hoài nghi về sự hiện hữu của [[52]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-TIME-2007-08-23-52) [Thiên Chúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa), và nỗi đau dằn xé tâm linh vì thiếu vắng đức tin, bà viết,
|“||
|Đức tin của tôi đâu rồi? Tận đáy lòng… chẳng có gì cả ngoài sự trống rỗng và tối tăm… Nếu có Chúa – xin tha tội cho con. Khi tôi cố hướng tâm trí mình đến Thiên đàng thì sự trống rỗng phủ lấp và những ý tưởng ấy dội ngược về như những mũi dao sắc cắt nát linh hồn tôi… Thật khủng khiếp nỗi đau vô hình này – Tôi không có Đức tin chi cả. Tuyệt vọng, trống rỗng, không đức tin, không tình yêu thương, không lòng sốt sắng,… Tôi lao khổ vì điều gì? Nếu không có Thiên Chúa, thì không có linh hồn. Nếu không có linh hồn thì, ôi Giê-su, Ngài cũng không có thật. |”|
Theo Brian Kolodiejchuk, có thể có một số người giải thích sai điều Teresa muốn nói, đức tin của bà đối với Thiên Chúa không hề sút giảm, trong khi Teresa đánh mất cảm giác kề cận Thiên Chúa, bà không hề tra vấn về sự hiện hữu của ngài.
Nhiều vị thánh khác cũng có những trải nghiệm tương tự như trường hợp của Thánh Teresa Lisieux. [54] [[54]](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_note-autogenerated1-54)
## Dòng Thời gian
**1910** – Ngày 26 tháng 08, Agnes Bojaxhui cô con gái út của Nicola và Drana sinh ra và lớn lên tại [Skopje](https://vi.wikipedia.org/wiki/Skopje), thủ phủ của [Cộng Hòa Albania](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_H%C3%B2a_Albania&action=edit&redlink=1) thuộc [Macedonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Macedonia). Ngày 27 tháng 08, Agnes được chịu phép Thánh Tẩy tại nhà thờ giáo xứ Thánh Tâm Chúa Giê-su và được nhận thánh hiệu A-nê (Gonxha – A-nê). **1918** – Cha của Agnes, ông Nicola qua đời đột ngột. Ông chết vì bị đầu độc sau một cuộc họp chính trị. **1924** – Lazan, anh trai của Agnes lại rời nhà đến học tại một học viện quân sự Úc. **1925** – Linh mục Jambrenkoic trờ thành cha xứ. Agnes tham gia hội tương tế Thành Nữ Đồng Trinh Maria của cha xứ thành lập. **1928** – Agnes cùng mẹ và chị ruột Aga hành hương đến [Letnice](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Letnice&action=edit&redlink=1). Tại đây, cô nhận thấy đã đến lúc đi theo thiên hướng của mình. Tháng 09, cô được [dòng Loreto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%B2ng_Loreto&action=edit&redlink=1) chấp thuận. **1929** – Tháng Giêng, Agnes đến Calcutta, sau đó đi tiếp đến Darjeeling, nơi cô bắt đầu cuộc sống một nữ tu tập sinh. **1931** – Ngày 24 Tháng năm, Agnes làm lế Tiên Khấn *(Đây là nghi thức khấn dâng trọn đời cho Chúa tạm thời, với thờ hạn kéo dài sáu năm. Trước khi chính thức Khấn Trọn Đời.)* và trở thành Xơ Teresa. **1937** – Ngày 24Tháng Năm, Xơ Teresa Khấn Trọn Đời. Sau đó Xơ trở về Entally. Một quận phía đông [Calcutta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata). **1946** – Ngày 10 Tháng Chín, Nhận được ơn gọi cách riêng của [Chúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%BAa), Xơ Teresa rời bỏ cuộc sống tu viện và đi đến làm việc và sống với người nghèo trong các khu ổ chuột. **1948** – Tháng Tám, Tòa Thánh chấp thuận cho phép Soeur Teresa tách khỏi dòng Loreto nhưng vẫn là Nữ Tu.
Xơ Teresa chọn bộ áo Sari trắng viền xanh với mong muốn trở nên người phụ nữ nghèo khó nhất tại Ấn Độ, và cũng nói lên khát vọng noi gương Mẹ Maria Đồng Trinh.
Sau đó, Xơ tìm đến Petna, nơi Hội Nữ Tu Truyền Giáo giúp hướng dẫn cho bà một số kỹ năng y tế cơ bản. Bốn tháng sau, Xơ về Calcutta và đến với Nhà Dưỡng Lão của Hội Nữ Tu Bạn Người Nghèo.
**1949** – Tháng Hai, Xơ chuyển đến [Creek Lane](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Creek_Lane&action=edit&redlink=1). Tháng Ba, một học trò cũ của Xơ, cô Subashini Das, đến cộng tác, và trở thành người môn đệ đầu tiên. Không lâu sau đó các học trò cũ khác cùng đến tham gia. **1950** – Ngày 07 Tháng Mười, một Thánh Lễ được cữ hành để Kỷ Niệm ngày thành lập Dòng Thừa Sai Bác Ái. Mười Chí Nguyện sinh được nhập tập viện với thời gian kéo dài hai năm. **1953** – Tháng Hai, ngôi nhà số 54a Lower Circular được mở rộng và trở thành Nhà Mẹ của Dòng Thừa Sai Bác Ái. Xơ Teresa trở thành Mẹ Teresa.
Mẹ tiếp tục công việc với lớp người nghèo khổ, người bệnh và tầng lớp người cùng đinh. Mẹ Teresa lien hệ với cảnh sát trưởng và văn phòng y tế Calcutta, xin được một nhà trọ hành hương cũ, và Mẹ đã biến nơi đó thành Nirmal Hriday.
**1957** – Tháng Chín, Phòng khám chữa bệnh phong hủi lưu động bắt đầu hoạt động. **1960** – Một trung tâm đầu tiên bên ngoài Calcutta đưa vào hoạt động tại Ranchi. **1962** – Mẹ Teresa là người đầu tiên không phải người Ấn Độ được nhận giải thưởng uy tín Padma Shri. **1963** – Hội Anh Em Thừa Sai Bác Ái được thành lập. **1965** – Trung tâm đầu tiên không nằm trên đất Ấn Độ được thành lập tại Venezuela. [Giáo Hoàng Paul VI](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_Ho%C3%A0ng_Paul_VI&action=edit&redlink=1) thăm [Bombay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mumbai). Nhân dịp này, Đức Giáo hoàng tặng Mẹ Teresa chiếc xe Cadillac, và Mẹ đã cho bán đấu giá để lấy tiền cho Hội. **1969** – Chính phủ tặng một khoảnh đất rộng 36 arcre cho Hội và Mẹ đã cho xây cất nhà dành cho người bệnh phong. Đến cuối thập niên 60, tống cộng 25 trung tâm như thế đã được thành lập. **1979** – Mẹ Teresa được trao tặng giải [Nobel Hòa Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh). **1980** – [Thái tử Charles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Charles,_Th%C3%A2n_v%C6%B0%C6%A1ng_x%E1%BB%A9_Wales) Anh Quốc thực hiện chuyến viếng thăm đặc biệt Hội Thừa Sai Bác Ái tại Calcutta. **1990** – Bất chấp mong muốn được rút lui của Mẹ, các nữ tu vẫn nhất trí tôn Mẹ Teresa là Mẹ Bề Trên. **1992** – [Công nương Diana](https://vi.wikipedia.org/wiki/Diana,_C%C3%B4ng_n%C6%B0%C6%A1ng_x%E1%BB%A9_Wales) của Anh Quốc đến thăm Mẹ đang dưỡng bệnh tại Rome. **1994** – Ngày 01 tháng 04 Mẹ Teresa đến Việt Nam, đây là quốc gia thứ 111 có sự hoạt động của Dòng Thừa Sai Bác Ái (Nữ Tử Bác Ái). Hai nhà tại Việt Nam là nhà thứ 501 và 502 của dòng. **1996** – Mẹ Teresa bị các cơn đau tim nặng. **1997** – Mẹ Teresa qua đời ngày 05 tháng 09. **Ấn Độ tổ chức lễ Quốc Tang vào ngày 13 tháng 09.** **2003** – Ngày 19 tháng Mười, [Giáo hội Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) cử hành [thánh lễ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_l%E1%BB%85) phong [chân phước cho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_cho&action=edit&redlink=1) Mẹ Teresa. Nhân đó, Hội đồng Giám mục Ấn Độ, với sự ủng hộ rất đông người trong nước, đã chính thức đề nghị Thủ tướng Ấn Độ lúc bấy giờ là ông Vajpayee tuyên bố ngày 19 tháng 10 năm 2003 là ngày lễ nghĩ của quốc gia.
## Chú thích
**Associate Press. (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-1) [14 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_10), [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)). [“Full house for Mother Teresa ceremony](http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/10/14/rome.teresa.ap/index.html)“. [CNN](https://vi.wikipedia.org/wiki/CNN). Truy cập [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **“** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-2) [Blessed Mother Teresa](http://www.britannica.com/eb/article-9071751/Blessed-Mother-Teresa)“. (2007). *. Truy cập* [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007).
- ^
**a** [, at the time in the](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-MToC_3-1) **ă** [Ottoman Empire](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). Although she was born on 26 tháng 8, 1910, she considered 27 tháng 8, 1910, the day she was baptized, to be her “true birthday.” (2002). “ [Mother Teresa of Calcutta (1910-1997)](http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html)“. *Vatican News Service*. Truy cập [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). Although some sources state that she was 10 when her father died, in an interview with her brother, the Vatican documents her age at the time as “about eight”. **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-4) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 24. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Sharn, Lori (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-5) [5 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)). “ [Mother Teresa dies at 87](http://www.usatoday.com/news/mothert/mother01.htm)“. *. Truy cập* [USA Today](https://vi.wikipedia.org/wiki/USA_Today) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-6) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 28-29. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-7) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 31. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Sebba, Anne (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-8) *Mother Teresa: Beyond the Image*. New York. Doubleday, p.35. [ISBN 0-385-48952-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385489528). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-9) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 32. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-10) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.16. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-11) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.18-21. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-12) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.18, 21-22. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-13) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 35. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-14) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 39. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-15) [“Blessed Mother Teresa”](http://www.britannica.com/eb/article-9071751). *Encyclopædia Britannica Online*. Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2007. **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-16) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 48-49. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-17) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.37. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Williams, Paul (2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-18) *Mother Teresa*. Indianapolis. Alpha Books, p. 62. [ISBN 0-02-864278-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0028642783). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-19) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.284. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Sebba, Anne (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-20) *Mother Teresa: Beyond the Image*. New York. Doubleday, pp. 58–60. [ISBN 0-385-48952-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385489528).
- ^
**a** [Spink, Kathryn (1997).](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-Spink55_21-1) **ă** *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. HarperCollins, pp.55. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Sebba, Anne (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-22) *Mother Teresa: Beyond the Image*. New York. Doubleday, pp. 62-63. [ISBN 0-385-48952-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385489528). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-23) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 58-59. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-24) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. [HarperCollins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HarperCollins&action=edit&redlink=1), pp.82. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Spink, Kathryn (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-25) *Mother Teresa: A Complete Authorized Biography*. New York. [HarperCollins](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HarperCollins&action=edit&redlink=1), pp.286-287. [ISBN 0-06-250825-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0062508253). **Scott, David** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-26) *A Revolution of Love: The Meaning of Mother Teresa*Chicago, Loyola Press, 2005. [ISBN 0-8294-2031-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0829420312)“She deals only with the disease (of poverty), but not with preventing it, but people in the West continue to give her money” **Byfield, Ted (20 tháng 10, 1997), “If the real world knew the real Mother Teresa there would be a lot less adulation”,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-27) *Alberta Report/Newsmagazine* **24**(45)
- ^
**a** [Loudon, Mary. (1996)](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-BMJ_28-1) **ă** [The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice](http://www.bmj.com/cgi/content/full/312/7022/64/a), Book Review, *BMJ*vol.312, no.7022, 6 tháng 1 năm 2006, pp.64-5. Truy cập [2 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Chatterjee, Aroup, Introduction to](http://www.meteorbooks.com/introduction.html) *The Final Verdict* **Hitchens, Christopher (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-FIM_30-0) [6 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1) [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996)). [“Less than Miraculous”](http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=hitchens_24_2). *. Volume 24, Number 2.* [Free Inquiry Magazine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Free_Inquiry_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-31) [The Debate Over Sainthood](http://www.cbsnews.com/stories/2003/10/09/60minutes/main577394.shtml). ( [9 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_10) [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)). *. Truy cập* [CBS News](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CBS_News&action=edit&redlink=1) [26 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **CNN Staff, “Mother Teresa: A Profile”, truy cập** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-32) [CNN online](http://www.cnn.com/WORLD/9709/mother.teresa/profile/index.html)on [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-33) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 17. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). **Cooper, Kenneth J. (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-34) [14 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)). “ [Mother Teresa Laid to Rest After Multi-Faith Tribute](http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/teresa/stories/funeral0915.htm)“. *. Truy cập* [The Washington Post](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Washington_Post) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) **(** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-35) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)) “ [A Vocation of Service](http://www.ewtn.com/motherteresa/vocation.htm)“. *Eternal Word Television Network*. Truy cập [2 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-36) [Embassy of India in Armenia Official Website](http://www.indianembassy.am/eng/india_arm_partners.html). Describes how Mother Teresa journeyed to Armenia in tháng 12 năm 1988 following the great earthquake. She and her order established an orphanage there. Truy cập [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **Williams, Paul (2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-37) *Mother Teresa*. Indianapolis. Alpha Books, pp. 199–204. [ISBN 0-02-864278-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0028642783). **Bindra, Satinder (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-38) [7 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9), [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)). “ [Archbishop: Mother Teresa underwent exorcism](http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/09/04/mother.theresa.exorcism/)“. *Truy cập* [CNN](https://vi.wikipedia.org/wiki/CNN) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **Associated Press (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-39) [14 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)). “ [“India honors nun with state funeral”](http://web.archive.org/web/20050306224148/http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html). [Bản gốc](http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/page1/97/09/14/teresa.html)lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2005.“. *. Truy cập* [Houston Chronicle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston_Chronicle&action=edit&redlink=1) [30 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **Victor Banerjee** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-40) *A Canopy most fatal*, *, Sunday, 8 tháng 9, 2002.* [The Telegraph](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Telegraph_%28Kolkata%29&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-41) [Ramon Magsaysay Award Foundation (1962)](http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationMotherTer.htm) *Citation for Mother Teresa* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-Timecrisis_42-0) [Mother Teresa’s Crisis of Faith (TIME.com)](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html) **Sebba, Anne (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-43) *Mother Teresa: Beyond the Image*. New York. Doubleday, pp. 80–84. [ISBN 0-385-48952-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385489528). **Alpion, Gezmin (2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-44) *Mother Teresa: Saint or Celebrity?*. Routledge Press, pp. 9. [ISBN 0-415-39246-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415392462). **Clucas, Joan Graff. (1988).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-45) *Mother Teresa*. New York. Chelsea House Publications, pp. 81-82. [ISBN 1-55546-855-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55546-855-1). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-46) *Quad City Times*staff ( [17 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_10), [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)). “ [Habitat official to receive Pacem in Terris honor](http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2036786.html)“. [Peace Corps](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peace_Corps&action=edit&redlink=1). Truy cập [26 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **Locke, Michelle for the** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-47) *(* [Associated Press](https://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press) [March 22](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=March_22&action=edit&redlink=1), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)). “ [Berkeley Nobel laureates donate prize money to charity](http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2007/03/22/state/n140056D96.DTL&type=printable)“. *San Francisco Gate*. Truy cập [26 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) **Mother Teresa (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-48) [11 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_12), [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)). “ [Nobel Prize Lecture](http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-lecture.html)“. *NobelPrize.org. Truy cập* [25 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_5), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007).
- ^
**a** [(](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-Tribute_49-1) **ă** [16 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006)) [Online Memorial Tribute to Mother Teresa](http://www.christianmemorials.com/tributes/mother-teresa-of-calcutta/). *ChristianMemorials.com*. Truy cập [2 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_8) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). **John Paul II (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-50) [20 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10), [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)). [“Address Of John Paul II To The Pilgrims Who Had Come To Rome For The Beatification Of Mother Teresa”](http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2003/october/documents/hf_jp-ii_spe_20031020_pilgrims-mother-teresa_en.html). [Vatican.va](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vatican.va&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2007. **Zaleski, Carol,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-51) [The Dark Night of Mother Teresa](http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=486)First Things, tháng 5 năm 2003
- ^
**a** [David Van Biema (23 tháng 8 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-TIME-2007-08-23_52-1) **ă** [“Mother Teresa’s Crisis of Faith”](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html). *.* [TIME](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) **Teresa, Mother; Kolodiejchuk, Brian (2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B9_T%C3%AAr%C3%AAsa#cite_ref-53) [. New York: Doubleday.](http://books.google.com/books?id=EVaPAgAACAAJ&dq=Mother+Teresa:+Come+Be+My+Light) *Mother Teresa: Come Be My Light* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0385520379](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385520379).
- ^
**a** **ă** [New Book Reveals Mother Teresa’s Struggle with Faith](http://www.beliefnet.com/story/223/story_22353_1.html)Beliefnet, AP 2007
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Mẹ Têrêsa](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mother_Teresa?uselang=vi)
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về: [Sơ lược Tiểu sử Mẹ Teresa](http://www.dongcong.net/ChuaGiesu/MenYeuChuaGiesu/Chuong19.htm) [Mother Teresa’s Crisis of Faith by David Van Biema](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1655415,00.html) [TIME](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29)Magazine Aug.23, 2007. [La Madre Teresa](http://www.calcuta.org/madreteresa.html)(tiếng Tây Ban Nha)
|
|
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1910) [Mất 1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1997) [Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) [Người Albania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Albania) [Nhà hoạt động xã hội Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ho%E1%BA%A1t_%C4%91%E1%BB%99ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Chân phước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%A2n_ph%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Người đoạt giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh) [Nữ tu Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_tu_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) [Hội Thừa Sai Bác Ái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%99i_Th%E1%BB%ABa_Sai_B%C3%A1c_%C3%81i&action=edit&redlink=1) [Tín hữu Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) [Nhà từ thiện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_t%E1%BB%AB_thi%E1%BB%87n) [Công dân danh dự Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_d%C3%A2n_danh_d%E1%BB%B1_Hoa_K%E1%BB%B3) [Phụ nữ đoạt giải Nobel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel) [Người Ấn Độ đoạt giải Nobel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel) [Người Kolkata](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kolkata) [Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_Huy_ch%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%B1_do_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng)
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel
[Hegel (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hegel_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29&action=edit&redlink=1).
|
|![]()
[Triết học thế kỷ 19](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19&action=edit&redlink=1) [Triết học phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_T%C3%A2y_ph%C6%B0%C6%A1ng) [Trường phái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Chủ nghĩa duy tâm Đức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1); người sáng lập [Trường phái Hegel](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_Hegel&action=edit&redlink=1) [Logic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Logic), [Triết học lịch sử](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1), [Mỹ học](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_h%E1%BB%8Dc), [Tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), [Siêu hình học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Si%C3%AAu_h%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc), [Nhận thức luận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_lu%E1%BA%ADn), [Khoa học chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_h%E1%BB%8Dc), [Chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), [Biện chứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng), [Sự phủ nhận](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%E1%BB%A7_nh%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) **Georg Wilhelm Friedrich Hegel** ( [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [h](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [eɪ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɡ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [əl](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English); Tiếng Đức: [1] [[ˈɡeɔɐ̯k ˈvɪlhɛlm ˈfʁiːdʁɪç ˈheːɡəl]](https://en.wikipedia.org/wiki/WP:IPA_for_German); [27 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_8)năm [1770](https://vi.wikipedia.org/wiki/1770)– [14 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_11)năm [1831](https://vi.wikipedia.org/wiki/1831)) là một [nhà triết học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BA%BFt_gia)người [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Cùng với [Johann Gottlieb Fichte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johann_Gottlieb_Fichte)và [Friedrich Wilhelm Joseph Schelling](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Wilhelm_Joseph_Schelling), Hegel được coi là người sáng lập ra [chủ nghĩa duy tâm Đức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1).
Ông có danh tiếng lớn ngay khi còn sống, và tuy ông có ảnh hưởng trong giới triết học Đức là chủ yếu, uy tín của ông đã trở nên ngày càng có ảnh hưởng trong thế giới nói tiếng Anh.
Mặc dù ông vẫn là nhân vật gây chia rẽ, tầm vóc kinh điển của ông trong triết học phương Tây đều được mọi người công nhận. [2]
Ông bàn luận về mối quan hệ giữa
[tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) và [tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do), [tính nội tại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%ADnh_n%E1%BB%99i_t%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) và [sự siêu nghiệm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_si%C3%AAu_nghi%E1%BB%87m&action=edit&redlink=1), về sự thống nhất của hai mặt mà không phải loại trừ hay giảm bớt thái cực nào. Những khái niệm có tầm ảnh hưởng của ông là về logic phân tích, [biện chứng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng), [chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), tinh thần, biện chứng về “ông chủ/nô lệ”, về cuộc sống đạo đức và tầm quan trọng của lịch sử. Hegel bị kết tội là cha đẻ của [chủ nghĩa phát xít](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt), dù nhiều người ủng hộ ông lại không đồng ý với quan điểm này.
Hegel là người có ảnh hưởng tới vô số các nhân vật, bao gồm cả những người hâm mộ ông (
[Bauer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_Bauer&action=edit&redlink=1), [Marx](https://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx), [Bradley](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=F._H._Bradley&action=edit&redlink=1), [Sartre](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Sartre), [Küng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hans_K%C3%BCng)) lẫn những người nói xấu ông ( [Schelling](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Wilhelm_Joseph_Schelling), [Kierkegaard](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ren_Kierkegaard), [Schopenhauer](https://vi.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer), [Nietzsche](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Nietzsche), [Heidegger](https://vi.wikipedia.org/wiki/Martin_Heidegger), [Russell](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Russell)) . Karl Barth mô tả Hegel như là một “Aquinas nổi loạn,” [3] trong khi Maurice Merleau-Ponty đã viết rằng “Tất cả những ý tưởng triết học vĩ đại của thế kỷ vừa qua, triết học của [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_note-4) [Marx](https://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx)và [Nietzsche](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nietzsche), hiện tượng học, chủ nghĩa hiện sinh của Đức, và phân tâm học, đều bắt đầu từ Hegel.” [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_note-5)
## Mục lục
## Các tác phẩm chọn lọc
### Xuất bản khi Hegel còn sống
*Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie*, 1801 *, tr. H. S. Harris and Walter Cerf, 1977* [The Difference Between Fichte’s and Schelling’s Systems of Philosophy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Difference_Between_Fichte%27s_and_Schelling%27s_Systems_of_Philosophy&action=edit&redlink=1) *Phenomenology of Mind*, tr. J. B. Baillie, 1910; 2nd ed. 1931 *Hegel’s Phenomenology of Spirit*, tr. A. V. Miller, 1977 *Phenomenology of Spirit*, translated by Terry Pinkard, 2012 *, 1812, 1813, 1816, “Doctrine of Being” revised 1831* [Wissenschaft der Logik](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Science_of_Logic&action=edit&redlink=1) *Science of Logic*, tr. W. H. Johnston and L. G. Struthers, 2 vols., 1929; tr. A. V. Miller, 1969; tr. George di Giovanni, 2010 *, 1817; 2nd ed. 1827; 3rd ed. 1830 (* [Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclopedia_of_the_Philosophical_Sciences&action=edit&redlink=1) *Encyclopedia of the Philosophical Sciences*)
- (Pt. I:)
*The Logic of Hegel*, tr. [William Wallace](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Wallace_%28Scottish_philosopher%29&action=edit&redlink=1), 1874, 2nd ed. 1892; tr. T. F. Geraets, W. A. Suchting and H. S. Harris, 1991; tr. Klaus Brinkmann and Daniel O. Dahlstrom 2010
- (Pt. II:)
*Hegel’s Philosophy of Nature*, tr. A. V. Miller, 1970
- (Pt. III:)
*Hegel’s Philosophy of Mind*, tr. William Wallace, 1894; rev. by A. V. Miller, 1971; rev. 2007 by Michael Inwood *Elements of the Philosophy of Right*, tr. T. M. Knox, 1942; tr. H. B. Nisbet, ed. Allen W. Wood, 1991
### Xuất bản sau khi Hegel mất
[Lectures on Aesthetics](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lectures_on_Aesthetics&action=edit&redlink=1) *(also translated as* [Lectures on the Philosophy of History](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lectures_on_the_Philosophy_of_History&action=edit&redlink=1) *Lectures on the Philosophy of World History*) 1837 [Lectures on the Philosophy of Religion](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lectures_on_the_Philosophy_of_Religion&action=edit&redlink=1) [Lectures on the History of Philosophy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lectures_on_the_History_of_Philosophy&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_ref-1) [“Hegel”](http://dictionary.reference.com/browse/hegel). *.* [Random House Webster’s Unabridged Dictionary](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Random_House_Webster%27s_Unabridged_Dictionary&action=edit&redlink=1) **Redding, Paul, “Georg Wilhelm Friedrich Hegel,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2014 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_ref-2) [http://plato.stanford.edu/archives/spr2014/entries/hegel/](http://plato.stanford.edu/archives/spr2014/entries/hegel/)>. **“One of the few things on which the analysts, pragmatists, and existentialists agree with the dialectical theologians is that Hegel is to be repudiated: their attitude toward Kant, Aristotle, Plato, and the other great philosophers is not at all unanimous even within each movement; but opposition to Hegel is part of the platform of all four, and of the Marxists, too.”** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_ref-3) [Walter Kaufmann](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Kaufmann_%28philosopher%29&action=edit&redlink=1), [“The Hegel Myth and Its Method”](http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/us/kaufmann.htm)in *From Shakespeare to Existentialism: Studies in Poetry, Religion, and Philosophy*, Beacon Press, Boston, 1959 (pp. 88-119). **“Why did Hegel not become for the Protestant world something similar to what Thomas Aquinas was for Roman Catholicism?” (Karl Barth,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_ref-4) *Protestant Thought From Rousseau To Ritschl: Being The Translation Of Eleven Chapters Of Die Protestantische Theologie Im 19. Jahrhundert*, 268 Harper, 1959). **Maurice Merleau-Ponty (trans. Herbert L. and Patricia Allen Dreyfus),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel#cite_ref-5) *Sense and Nonsense*, Northwestern University Press, 1964, p. 63.
## Đọc thêm
[Bản mẫu:Library resources box](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Library_resources_box&action=edit&redlink=1) Các tài liệu thứ cấp về Hegel là rất lớn. Các tài liệu tham khảo sau đây chỉ cung cấp một số nhỏ các văn bản tiếng Anh giới thiệu về ông. (Để có một danh sách đầy đủ hơn, xem các liên kết ngoài hoặc hộp tài nguyên Thư viện bên tay phải.) [Beiser, Frederick C.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frederick_C._Beiser&action=edit&redlink=1)(ed.), 1993. *The Cambridge Companion to Hegel*. Cambridge: Cambridge University Press. [ISBN 0-521-38711-6](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521387116). [Beiser, Frederick C.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frederick_C._Beiser&action=edit&redlink=1), 2005. *Hegel*. New York: Routledge.
- Burbidge, John, 2006.
*The Logic of Hegel’s Logic: An Introduction*. Broadview Press. [ISBN 1-55111-633-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1551116332) [Findlay, J. N.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Niemeyer_Findlay&action=edit&redlink=1), 1958. *Hegel: A Re-examination*. New York: Oxford University Press. [ISBN 0-19-519879-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195198794)
- Francke, Kuno, Howard, William Guild, Schiller, Friedrich, 1913-1914
[“](http://www.archive.org/stream/germanclassicsof07franuoft#page/n25/mode/2up). Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2010. *The German classics of the nineteenth and twentieth centuries:*masterpieces of German literature translated into English Vol 7, Jay Lowenberg, The Life of Georg Wilhelm Freidrich Hegel” [Harris, H. S.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harris,_H._S.&action=edit&redlink=1), 1995. *Hegel: Phenomenology and System*. Indianapolis: Hackett.
- Houlgate, Stephen, 2005.
*An Introduction to Hegel. Freedom, Truth and History*. Oxford: Blackwell
- Houlgate, Stephen, 2005.
*The Opening of Hegel’s Logic: From Being to Infinity*. Purdue University Press. [ISBN 1-55753-257-5](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1557532575) [Hyppolite, Jean](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Hyppolite&action=edit&redlink=1), 1946. *Genèse et structure de la Phénoménologie de l’esprit*. Paris: Aubier. Eng. tr. Samuel Cherniak and John Heckman as *Genesis and Structure of Hegel’s “Phenomenology of Spirit”*, Evanston: Northwestern University Press, 1979. [ISBN 0-8101-0594-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0810105942). [Kojève, Alexandre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandre_Koj%C3%A8ve&action=edit&redlink=1), 1947. *Introduction à la lecture de Hegel*. Paris: Gallimard. Eng. tr. James H. Nichols, Jr., as *Introduction to the Reading of Hegel: Lectures on the Phenomenology of Spirit*, Basic Books, 1969. [ISBN 0-8014-9203-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0801492033)
- Kainz, Howard P., 1996.
*G. W. F. Hegel*. Athens: Ohio University Press. [ISBN 0-8214-1231-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0821412310). [Kaufmann, Walter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Kaufmann_%28philosopher%29&action=edit&redlink=1), 1965. *Hegel: A Reinterpretation*. New York: Doubleday (reissued Notre Dame IN: University of Notre Dame Press, 1978) [Lukács, Georg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georg_Luk%C3%A1cs), 1948. *Der junge Hegel*. Zürich and Vienna (2nd ed. Berlin, 1954). Eng. tr. Rodney Livingstone as *The Young Hegel*, London: Merlin Press, 1975. [ISBN 0-262-12070-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0262120704)* [Mueller, Gustav Emil](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mueller,_Gustav_Emil&action=edit&redlink=1), 1968. *Hegel: the man, his vision, and work*. New York: Pageant Press.
- Maker, William, 1994.
*Philosophy Without Foundations: Rethinking Hegel*. State University of New York Press. [ISBN 0-7914-2100-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791421007). [Marcuse, Herbert](https://vi.wikipedia.org/wiki/Herbert_Marcuse), 1941. *Reason and Revolution: Hegel and the Rise of Social Theory’’.* [Pinkard, Terry](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Terry_Pinkard&action=edit&redlink=1), 1988. *Hegel’s Dialectic: The Explanation of Possibility*. Temple University Press [Pinkard, Terry](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Terry_Pinkard&action=edit&redlink=1), 1994. *Hegel’s Phenomenology: The Sociality of Reason*. Cambridge and New York: Cambridge University Press. [Riedel, Manfred](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Manfred_Riedel&action=edit&redlink=1), 1984. *Between Tradition and Revolution: The Hegelian Transformation of Political Philosophy*, Cambridge.
- Rosen, Stanley, 2000.
*G.W.F Hegel: Introduction To Science Of Wisdom*, (Carthage Reprint) St. Augustines Press; 1 edition [ISBN 978-1890318482](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781890318482) [Russon, John](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Russon&action=edit&redlink=1), 2004. *Reading Hegel’s Phenomenology*. Indiana University Press. [ISBN 0-253-21692-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0253216923).\* [Inwood, Michael](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Inwood&action=edit&redlink=1), 1983. *Hegel*. London: Routledge & Kegan Paul ( *Arguments of the Philosophers*) [Pippin, Robert B.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_B._Pippin&action=edit&redlink=1), 1989. *Hegel’s Idealism: the Satisfactions of Self-Consciousness*. Cambridge University Press. [ISBN 0-521-37923-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521379237).* [Plant, Raymond](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raymond_Plant&action=edit&redlink=1), 1983. *Hegel: An Introduction.*Oxford: Blackwell [Singer, Peter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Singer&action=edit&redlink=1), 2001. *Hegel: A Very Short Introduction*. New York: Oxford University Press (previously issued in the OUP *Past Masters*series, 1983)
- Solomon, Robert, 1983.
*In the Spirit of Hegel*, Oxford: Oxford University Press [Stern, Robert](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Stern_%28philosopher%29&action=edit&redlink=1)(2013). *The Routledge guide book to Hegel’s Phenomenology of spirit*. Abingdon, Oxon New York: Routledge. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780415664455](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780415664455).
- Stewart, Jon, ed., 1996.
*The Hegel Myths and Legends*. Northwestern University Press. [Stirling, James Hutchison](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Hutchison_Stirling&action=edit&redlink=1), *: Being the Hegelian System in Origin Principle, Form and Matter, London: Oliver & Boyd* [The Secret of Hegel](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Secret_of_Hegel&action=edit&redlink=1) [Stace, W. T.](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=W.T._Stace&action=edit&redlink=1), 1955. *The Philosophy of Hegel*. New York: Dover. [Taylor, Charles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Taylor_%28philosopher%29&action=edit&redlink=1), 1975. *Hegel*. Cambridge: Cambridge University Press. [ISBN 0-521-29199-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521291992).
- Williams, Robert R., 2000.
*Hegel’s Ethics of Recognition’’, University of California Press; New Ed edition* [ISBN 978-0520224926](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780520224926)
- Wood, Allen W., 1990
*Hegel’s Ethical Thought*, Cambridge University Press [ISBN 978-0521377829](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521377829)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Georg Wilhelm Friedrich Hegel](https://commons.wikimedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel?uselang=vi)
|
|![]()
[Wikisource](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của:
- Andrew Chitty’s (University of Sussex)
[Tiểu sử Hegel](http://www.sussex.ac.uk/Users/sefd0/bib/hegel.htm) [« Der Instinkt der Vernünftigkeit » and other texts](http://classiques.uqac.ca/contemporains/gouin_jean_luc/gouin_jean_luc.html)– Works on Hegel in [Université du Québec](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Universit%C3%A9_du_Qu%C3%A9bec&action=edit&redlink=1)site (in French) [Georg Wilhelm Friedrich Hegel](http://plato.stanford.edu/entries/hegel)– mục từ tại [Stanford Encyclopedia of Philosophy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanford_Encyclopedia_of_Philosophy&action=edit&redlink=1) [Hegel, as the National Philosopher of Germany (1874)](https://archive.org/details/hegelasnational00unkngoog) [Karl Rosenkranz](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Karl_Rosenkranz&action=edit&redlink=1), Granville Stanley Hall, William Torrey Harris, Gray, Baker & Co. 1874 [Hegel page in ‘The History Guide’](http://www.historyguide.org/intellect/hegel.html) [Hegel.net](http://hegel.net)– freely available resources (under the [GNU FDL](https://vi.wikipedia.org/wiki/GNU_FDL)) [Hegel’s Aesthetics](http://plato.stanford.edu/entries/hegel-aesthetics/)entry in the *Stanford Encyclopedia of Philosophy*
- Lowenberg J., (1913)
[“The Life of Georg Wilhelm Friedrich Hegel”](https://archive.org/stream/germanclassicsof07franuoft#page/n25/mode/2up). in *German classics of the nineteenth and twentieth centuries*. New York: German Publication Society.
### Âm thanh
### Video
[2007 from Vimeo](https://vimeo.com/10865478) *Hegel: The First Cultural Psychologist* [Andy Blunden](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andy_Blunden&action=edit&redlink=1)
### Hội nghiên cứu
### Sách Hegel trực tuyến
[Bản mẫu:Internet Archive author](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Internet_Archive_author&action=edit&redlink=1) *Philosophy of History*Introduction [Hegel’s](http://libcom.org/library/philosophy-right-hegel) *The Philosophy of Right* [Hegel’s](http://libcom.org/library/philosophy-history-hegel) *The Philosophy of History* [Hegel by HyperText](http://www.marxists.org/reference/archive/hegel/index.htm), reference archive on [Marxists.org](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marxists.org&action=edit&redlink=1) *Phenomenology of Spirit*. translated by Terry Pinkard (2012)
|
|![]()
[Georg Wilhelm Friedrich Hegel](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Bài cơ bản sơ khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%A0i_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n_s%C6%A1_khai) [Sinh 1770](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1770) [Mất 1831](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1831) [Nhà triết học Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%E1%BB%A9c) [Nhà logic học Đức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_logic_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Triết gia chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tri%E1%BA%BFt_gia_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [Nhà logic học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_logic_h%E1%BB%8Dc)
# Krakatau
|Krakatau|
|
|[Độ cao](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_%28%C4%91%E1%BB%8Ba_h%C3%ACnh%29&action=edit&redlink=1) [eo biển Sunda](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Sunda), [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [6°6′27″N 105°25′3″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Krakatau¶ms=6_6_27_S_105_25_3_E_type:mountain) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [6°6′27″N 105°25′3″Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Krakatau¶ms=6_6_27_S_105_25_3_E_type:mountain) [Kiểu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ki%E1%BB%83u_n%C3%BAi) [núi lửa tầng](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_d%E1%BA%A1ng_t%E1%BA%A7ng) [Phun trào gần nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krakatau#cite_note-smithsonian-1) **Krakatau** hay **Krakatoa**, là một [đảo núi lửa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) thuộc [vành đai lửa Thái Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_l%E1%BB%ADa_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Nó đã hình thành nên một hệ thống [quần đảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o) gồm bốn đảo chính trong eo biển [Sunda](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sunda&action=edit&redlink=1) của [Indonesia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), giữa đảo [Sumatra](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sumatra) và đảo [Java](https://vi.wikipedia.org/wiki/Java). Cấu trúc địa lý của đảo đã thay đổi ít nhất hai lần, sau hai vụ phun trào núi lửa vào các năm 416 (hoặc 535) và vào năm 1883. Mặc dù vậy, quần đảo vẫn đón nhận một hệ sinh thái đa dạng, với hàng trăm loài động, thực vật khác nhau, phần lớn là nhờ khí hậu nhiệt đới. Quần đảo thuộc [vườn quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia) [Ujung Kulon](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Ujung_Kulon), được xem là [di sản văn hóa thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) do [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) xếp hạng.
## Mục lục
## Vụ nổ lớn
Hơn hết, Krakatau được biết đến phần nhiều là nhờ vụ phun trào, chính xác hơn là “vụ nổ” vào ngày 27 tháng 8 năm 1883, một trong số những ngày tồi tệ nhất của lịch sử nhân loại
, đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 36.417 người, phá hủy toàn bộ 165 ngôi làng và thành phố gần đó và làm 132 ngôi làng bị tàn phá nghiêm trọng. Dư chấn của vụ nổ cũng đã tạo nên một cơn [2] [sóng thần](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3ng_th%E1%BA%A7n)cao tới 30 m đổ về 2 hòn đảo Java và Sumatra, tiếp tục làm cho hàng nghìn người thiệt mạng. Âm thanh của vụ nổ đạt tới 180 [dB](https://vi.wikipedia.org/wiki/Decibel)ở khoảng cách 160 km. Bất cứ ai ở trong khoảng cách 20 km chắc hẳn đã chịu đựng âm thanh 200 dB . Những chấn động của nó có thể nhận thấy được từ thành phố [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krakatau#cite_note-3) [Perth](https://vi.wikipedia.org/wiki/Perth,_T%C3%A2y_%C3%9Ac), [Australia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac)cách xa đó gần 3.110 km và đảo Rodriges gần đảo Maurice cách xa đó gần 5.000 km, thậm chí làm tất cả phong vũ biểu ở [Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)giật cao lên gấp 7 lần và cả thế giới rung chuyển đến vài phút . [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Krakatau#cite_note-4)
Với chỉ số phun trào núi lửa ở mức dộ 6, tương đương với 200
[megaton](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%C6%A1ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_n%E1%BB%95) thuốc nổ [TNT](https://vi.wikipedia.org/wiki/TNT) hay gấp 13.000 lần sức công phá của quả bom nguyên tử [Little Boy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Little_Boy) (13 đến 16 kiloton) đã được thả xuống [Hiroshima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hiroshima) tháng 8 năm 1945, vụ phun trào đã làm bắn ra 25 km³ đá, tro và đá bọt.
Thảm họa này đã khơi nguồn cho vô số các tác phẩm văn học, phim ảnh, truyền hình và cả âm nhạc thời kì này.
## Hình thành đảo mới
Vào thế kỉ 20, phún thạch của núi lửa đã cho ra đời một hòn đảo mới,
[Anak Krakatau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anak_Krakatau&action=edit&redlink=1) hay “Đứa con của Krakatau” có bán kính gần 2 km và cao hơn 200 m so với mực nước biển. Trong khi đó, đảo Krakatau “cha” có bán kính 9 km và cao hơn đến 2.000 m so với mực nước biển. “Đứa con của Krakatau” là miền đất hứa của nhiều [nhà khoa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc). Vị trí của ngọn núi lửa luôn hoạt động nhưng nguy cơ xảy ra một vụ phun trào mới có quy mô rộng lớn dường như đã được hạn chế.
## Chú thích
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Krakatau](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Krakatoa?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) [Chào ngày mới 30 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-30-thang-7-2/) [Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/le-phung-hieu-truyen-hay-nho-mai-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/chao-ngay-moi-29-thang-7-2/) [Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/ong-ho-sau-lam-kinh-te-gioi/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/bien-dong-van-dam-9/) [Chào ngày mới 28 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/chao-ngay-moi-28-thang-7-2/) [Bài thơ không thể nào quên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Chào ngày mới 27 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/chao-ngay-moi-27-thang-7-2/) [Nhớ bạn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/nho-ban/) [Chào ngày mới 26 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/chao-ngay-moi-26-thang-7-2/) [Gọi đôi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/goi-doi/) **Video nhạc tuyển** [Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe ](https://youtu.be/orVi_nlFwMc)
[Ban Mai](https://youtu.be/cI-GtWHk_Qo?list=PLYOc9omEd2C4nKCehUScfHLCHjYKlZW7C)
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 5.dca _dca