text:
Chiến tranh biên giới Tây Nam
Chiến tranh biên giới Tây Nam là cuộc xung đột quân sự giữa Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Campuchia Dân chủ. Cuộc chiến có nguyên nhân từ các hoạt động quân sự của quân Khmer Đỏ tấn công vào lãnh thổ Việt Nam, giết chóc người dân và đốt phá làng mạc Việt Nam trong những năm 1975-1978.
Cuộc chiến có thể chia làm 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Từ giữa năm 1975 đến cuối năm 1978: Khmer Đỏ tổ chức nhiều cuộc tấn công vào lãnh thổ Việt Nam, phá hủy nhiều ngôi làng và giết hại hàng ngàn thường dân Việt Nam. Phía Việt Nam chỉ tổ chức phòng ngự và cố đàm phán tìm giải pháp hòa bình, nhưng Khmer Đỏ bác bỏ.
- Giai đoạn 2: Từ tháng 12/1978 đến tháng 5/1979: Khmer Đỏ tổ chức cuộc tấn công lớn nhất vào lãnh thổ Việt Nam với 19 sư đoàn nhưng bị phía Việt Nam bẻ gãy. Sau cuộc tấn công, Việt Nam thấy không có cơ hội để đàm phán hòa bình nên đã tổ chức tấn công lớn vào Campuchia, lật đổ Khmer Đỏ và lập nên chế độ mới do Hun Sen đứng đầu. Tàn quân Khmer Đỏ chạy sang ẩn náu bên kia biên giới Thái Lan.
- Giai đoạn 3: Từ giữa năm 1979 đến cuối năm 1985: Khmer Đỏ với sự trợ giúp về lương thực, vũ khí của Thái Lan, Trung Quốc và Hoa Kỳ đã tổ chức đánh du kích và đe dọa sự tồn tại của chế độ Hun Sen. Năm 1982, Việt Nam rút bớt quân khỏi Campuchia, ngay sau đó Khmer Đỏ hoạt động mạnh trở lại và chiếm một số khu vực. Nhận thấy quân đội Hun Sen còn rất yếu ớt nên không thể tự chống cự được, Việt Nam buộc phải tiếp tục đóng quân tại Campuchia để bảo vệ chế độ Hun Sen và truy quét Khmer Đỏ. Mùa khô 1984 - 1985, cuộc tấn công quyết định của Việt Nam đã phá hủy các căn cứ chính của Khmer Đỏ, khiến Khmer Đỏ suy yếu đi nhiều và không còn đủ sức đe dọa chế độ mới của Hun Sen.
- Giai đoạn 4: Từ 1986 tới 1989: Sau chiến dịch mùa khô năm 1985, nhận thấy chế độ Hun Sen đã tự đứng vững được, từ năm 1986, Việt Nam rút dần quân khỏi Campuchia và đến năm 1989 thì rút hết. Nhân việc Việt Nam rút quân, các lực lượng tàn quân của Khmer Đỏ định tái hoạt động, nhưng bị quân đội Hun Sen đánh bại. Khmer Đỏ dần tan rã, các lãnh đạo bị bắt và bị đưa ra xét xử ở tòa án quốc tế.
Mục lục
- 1 Bối cảnh
- 2 Lực lượng hai bên
- 3 Chiến dịch phản công
- 4 Giai đoạn bình định lãnh thổ (1980-1989)
- 5 Hoạt động hỗ trợ dân sự của quân tình nguyện Việt Nam
- 6 Hội nghị Paris về Campuchia
- 7 Hiệp định Paris về vấn đề tái lập hòa bình tại Campuchia
- 8 Đánh giá
- 9 Chú thích
- 10 Tham khảo
- 11 Xem thêm
Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Sau Chiến tranh Việt Nam, Việt Nam và Campuchia xuất hiện nhiều mâu thuẫn. Tranh chấp và xung đột biên giới xảy ra liên tục trong các năm 1977 và 1978, nhưng cuộc xung đột thực ra đã bắt đầu ngay sau khi giải phóng Sài Gòn. Ngày 4 tháng 5 năm 1975, một toán quân Khmer Đỏ đột kích đảo Phú Quốc, sáu ngày sau quân Khmer Đỏ đánh chiếm và hành quyết hơn 500 dân thường ở đảo Thổ Chu[9]. Tức giận vì hành vi gây hấn của Khmer Đỏ, Hà Nội phản công giành lại các đảo này. Trận đánh ở Phú Quốc làm nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam mới thành lập lo ngại, vì cùng thời gian đó, quan hệ Việt Nam và Trung Quốc đang xấu đi. Mối lo ngại này càng tăng thêm vì sự hiện diện của cố vấn Trung Quốc ở Campuchia và Trung Quốc tăng cường viện trợ quân sự cho lực lượng vũ trang Khmer Đỏ[10].
Tiếp theo cuộc đột kích vào các đảo Thổ Chu và Phú Quốc, bên cạnh nhiều cuộc đột kích nhỏ, Khmer Đỏ tiến hành hai cuộc xâm nhập quy mô lớn vào Việt Nam. Cuộc tấn công lớn đầu tiên diễn ra vào tháng 4 năm 1977, quân chính quy Khmer Đỏ tiến sâu 10 km vào lãnh thổ Việt Nam, chiếm một số vùng ở tỉnh An Giang và tàn sát một số lớn dân thường. Cuộc tấn công thứ hai diễn ra vào ngày 25 tháng 9 cùng năm, lần này 4 sư đoàn quân Khmer Đỏ đánh chiếm nhiều điểm ở các huyện Tân Biên, Bến Cầu, Châu Thành (tỉnh Tây Ninh), đốt phá 471 ngôi nhà, làm gần 800 người dân bị giết, bị thương hoặc mất tích[11]. Để trả đũa, ngày 31 tháng 12 năm 1977, sáu sư đoàn Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh vào sâu trong đất Campuchia đến tận Neak Luong rồi mới rút lui từ ngày 5 tháng 1 năm 1978, mang theo một số nhân vật quan trọng bên phía Campuchia, trong đó có cả Thủ tướng tương lai Hun Sen. Cuộc tấn công này được xem là lời "cảnh cáo" cho Khmer Đỏ. Phía Việt Nam đề nghị một giải pháp ngoại giao nhằm thiết lập một vùng phi quân sự dọc biên giới, nhưng Pol Pot từ chối, và giao tranh tiếp diễn.
Ngày 1 tháng 2 năm 1978, Trung ương Đảng Cộng sản của Pol Pot họp bàn chủ trương chống Việt Nam và quyết định thành lập 15 sư đoàn. Trong nghị quyết của họ có ghi: "Chỉ cần mỗi ngày diệt vài chục, mỗi tháng diệt vài ngàn, mỗi năm diệt vài ba vạn thì có thể đánh 10, 15, đến 20 năm. Thực hiện 1 diệt 30, hy sinh 2 triệu người Campuchia để tiêu diệt 50 triệu[12] người Việt Nam"[13]. Pol Pot đã điều 13 trong số 17 sư đoàn chủ lực và một số trung đoàn địa phương liên tục tấn công vào lãnh thổ Việt Nam, có nơi vào sâu tới 15–20 km.
Trong các đợt tấn công đó, Khmer Đỏ đã thực hiện thảm sát đối với người Việt Nam, một ví dụ là vụ thảm sát Ba Chúc vào tháng 4 năm 1978 với 3157 dân thường bị giết hại. Từ năm 1975 cho tới năm 1978, có tới 30 ngàn người Việt Nam bị Khmer Đỏ sát hại trong các cuộc tấn công dọc biên giới.[14] Việt Nam cố gắng giải quyết cuộc xung đột một cách hòa bình thông qua đàm phán ngoại giao, nhưng Khmer Đỏ từ chối đàm phán, Trung Quốc không chịu làm trung gian hòa giải, còn Liên Hợp Quốc không có biện pháp gì phản hồi lại các phản đối của chính quyền Việt Nam về các hành động gây hấn của Khmer Đỏ.[15] Việt Nam phải chuyển sang sử dụng vũ lực để giải quyết cuộc xung đột.
Từ tháng 12 năm 1977 đến 14 tháng 6 năm 1978, hơn 30 vạn thường dân Việt Nam phải tản cư vào sâu trong nội địa, bỏ hoang 6 vạn ha đất sản xuất. Theo cuốn "Cuộc chiến tranh bắt buộc" của Đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam Nguyễn Văn Hồng, trong các trận đánh dọc biên giới trong giai đoạn này, Việt Nam bị thương vong 8.500 bộ đội, trong đó số chết là gần 3.000 người[2].
Ngày 13 tháng 12 năm 1978, được sự trang bị và hậu thuẫn của Trung Quốc, Khmer Đỏ đã huy động 19 trong 23 sư đoàn (khoảng 80.000 đến 100.000 quân) tiến công xâm lược Việt Nam trên toàn tuyến biên giới. Ba sư đoàn đánh vào Bến Sỏi với mục tiêu chiếm thị xã Tây Ninh, 2 sư đoàn đánh vào Hồng Ngự (Đồng Tháp), 2 sư đoàn đánh khu vực Bảy Núi (An Giang), 1 sư đoàn đánh Trà Phô, Tà Teng (xã Phú Mỹ huyện Giang Thành tỉnh Kiên Giang). Tại những vùng chiếm đóng, Khmer Đỏ đã thực hiện sách lược diệt chủng đối với người Việt, như đã làm với người Khmer.
Quân đội Việt Nam đã chống trả quyết liệt và đã kìm chân bước tiến, đồng thời tiêu hao sinh lực của quân Khmer đỏ. Các hướng tiến quân của Khmer Đỏ bị chặn lại và không thể phát triển được. Ngoại trừ Hà Tiên bị chiếm giữ trong thời gian ngắn, không một thị xã nào của Việt Nam bị chiếm. Theo thống kê từ Việt Nam, từ tháng 6-1977 đến tháng 12-1978, họ đã tiêu diệt 38.563 quân Khmer đỏ, bắt sống 5.800 lính khác[1]. Theo Tạp chí Time, quân Việt Nam tiến hành các cuộc không kích và giao tranh trên bộ, đánh vào các đơn vị quân Khmer Đỏ dọc biên giới nhằm làm suy yếu quân Khmer Đỏ trước khi quân Việt Nam bắt đầu chiến dịch đã tiêu diệt khoảng 17 ngàn quân Khmer Đỏ.[16]
Lực lượng hai bên[sửa | sửa mã nguồn]
- Việt Nam[17]
Chỉ huy trực tiếp chiến dịch là trung tướng Lê Trọng Tấn, lực lượng được huy động bao gồm:
- Quân đoàn 2 do thiếu tướng Nguyễn Hữu An làm tư lệnh và thiếu tướng Lê Linh làm chính ủy, gồm các Sư đoàn 304, 325, được bổ sung Trung đoàn bộ binh 8, cũng từ Tịnh Biên (An Giang - Hà Tiên) đánh theo hướng tây để hỗ trợ lực lượng Quân khu 9 đánh về Phnom Penh, chiếm Kampot và vùng duyên hải Đông Nam Campuchia. Sư đoàn 306 mới thành lập không kịp tham gia chiến dịch vì chưa hoàn thành công tác huấn luyện[18]. Cũng như tại mặt trận Tây Ninh, tại An Giang, quân Việt Nam cũng chia quân tấn công hai hướng. Hướng thứ nhất theo Quốc lộ 2 tiến về hướng Bắc đánh về Phnom Penh. Hướng thứ hai tiến theo duyên hải về hướng Tây đánh chiếm hải cảng Kompong Som, Sư đoàn 304 được dùng làm trừ bị, cố thể được dùng tăng cường trong trường hợp Quân đoàn 4 tấn công Phnom Penh gặp khó khăn.
- Quân đoàn 3 của thiếu tướng Kim Tuấn, gồm các Sư đoàn 10, 31, 320, được bổ sung Sư đoàn 302, đánh từ Tây Ninh, vượt qua tỉnh Kampong Cham đến sông Mê Kông và vùng lãnh thổ đông bắc Campuchia.
- Quân đoàn 4 của thiếu tướng Hoàng Cầm, gồm các Sư đoàn 7, 9, 341, được bổ sung thêm Sư đoàn 2, cùng Lữ đoàn 22 thiết giáp, Lữ đoàn 24 pháo binh, Lữ đoàn 25 công binh và 3 tiểu đoàn Khmer của Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia (UFNSK) thân Việt Nam, hướng tấn công từ hướng tây và tây nam Tây Ninh, sau khi đã tái chiếm những vị trị trên tỉnh lộ 13, theo đường 1 qua tỉnh Svay Rieng nhắm đánh bến phà chiến lược Neak Luong để đến Phnom Penh.
- Quân khu 5 của thiếu tướng Đoàn Khuê: gồm hai Sư đoàn 307, 309 và Lữ đoàn đặc công 198, đánh từ Pleiku theo đường 19 về hướng Tây để tiêu diệt quân Khmer Đỏ ở Đông Bắc Campuchia.
- Quân khu 7 của trung tướng Lê Đức Anh: gồm hai Sư đoàn 5, 302, 303, Trung đoàn đặc công 117, được tăng cường thêm một số đơn vị của Quân đoàn 3 như Lữ đoàn 12 thiết giáp, những trung đoàn chủ lực các tỉnh Tây Ninh, Long An, Sông Bé, Trung đoàn 262 pháo binh, Trung đoàn 26 thiết giáp, Trung đoàn công binh E25 QK7 (gồm các tiểu đoàn D739 cầu đường trong đó tiểu đoàn D739 gồm các đại đội C10, C11, C12, D278 bom mìn, D98 xe máy, D741 cầu phà), 3 tiểu đoàn Khmer UFNSK từ phía bắc tỉnh Tây Ninh và khu căn cứ của UFNSK quanh Snuol tiến quân dọc theo Quốc lộ 13 và Quốc lộ 7 đánh chiếm Kratié và Kampong Cham.
- Quân khu 9 của thiếu tướng Nguyễn Chánh: gồm các Sư đoàn 4, 330, 339, tấn công từ khu vực Tịnh Biên ở hướng Bắc, qua tỉnh Ta Keo, hướng về Phnom Penh
- Lực lượng đổ bộ đường biển gồm Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126 và Lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 đổ bộ vào vùng duyên hải Đông Nam Campuchia để chiếm Ream và cảng Sihanoukville trên bán đảo Kampong Som.
- Đoàn 901 không quân: gồm Sư đoàn không quân 372 được trang bị máy bay F-5, A-37, máy bay trực thăng UH-1,Mi-24, máy bay vận tải C-130, C-119, C-47, và một phân đội[19] MiG-21 từ Trung đoàn 921.
Các sư đoàn Việt Nam đều có các đơn vị cơ hữu thiết giáp, pháo binh, pháo phòng không và một lữ đoàn công binh. Theo phía Việt Nam, có 10.000 - 15.000 quân UFNSK tham gia chiến dịch, tuy nhiên theo các phân tích viên quốc tế, đây là con số phóng đại, chỉ có chừng vài trăm quân UFNSK trực tiếp tham gia chiến dịch, còn lại đại bộ phận làm công tác liên lạc, đảm bảo hậu cần, phiên dịch...
- Khmer Đỏ
- Theo phía Việt Nam, lực lượng Khmer Đỏ gồm có 23 sư đoàn, theo tác giả Steven Heder, quân Khmer Đỏ gồm chừng 15 sư đoàn. Các sư đoàn này được trang bị tốt bằng vũ khí của Trung Quốc, được chỉ huy bởi các chỉ huy dày dạn kinh nghiệm trong các cuộc chiến tranh vừa qua, gồm nhiều binh lính trung thành đến cuồng tín, nhưng các sư đoàn này cũng đã bị nhiều hao tổn trong những lần giao tranh trước, và quân số mỗi sư đoàn chỉ chừng 4.000 - 7.000 người, bằng một nửa quân số của sư đoàn Việt Nam.
Các sư đoàn: 164, 170, 290, 310, 450, 703, 801, 902
- Một số máy bay chiến đấu T-28.
- Một phân đội MiG-19 do Trung Quốc sản xuất, số MiG-19 này không kịp tham chiến vì không có phi công và rơi vào tay quân Việt Nam khi họ chiếm Phnom Penh[20]
- Một sư đoàn thủy quân lục chiến
- Một sư đoàn hải quân
- Một sư đoàn không quân, nhưng chiến đấu như bộ binh khi giao tranh nổ ra.
- Nhiều đơn vị xe tăng và trọng pháo.
Chiến dịch phản công[sửa | sửa mã nguồn]
Diễn biến chiến dịch[sửa | sửa mã nguồn]
Tới đầu tháng 12 năm 1978, quân đội Việt Nam được hỗ trợ bởi một số tiểu đoàn Khmer thân Việt Nam đã kiểm soát một vùng đệm dọc biên giới trong lãnh thổ Campuchia, từ Mimot đến Snuol ở các tỉnh Kampong Cham và Kratié[21]. Ở phía Bắc, quân Việt Nam cũng kiểm soát một vùng rộng thuộc lãnh thổ Campuchia dọc theo đường 19[22]. Ngày 23 tháng 12 năm 1978, sau khi được tăng viện, với 80.000 quân, quân đội Việt Nam đã tiến hành phản công trên toàn bộ mặt trận, đẩy lùi quân Khmer Đỏ. Sư đoàn 2 cùng trung đoàn chủ lực tỉnh Tây Ninh mở cuộc tấn công nhằm đánh bật các Trung đoàn 23 thuộc Sư đoàn 304 và Trung đoàn 13 thuộc Sư đoàn 221 của Campuchia ra khỏi các vị trí dọc theo tỉnh lộ 13 sát biên giới. Tuy nhiên chiến cuộc chưa chấm dứt, quân đội Việt Nam quyết định mở cuộc tấn công phòng ngừa vào Campuchia vào ngày 25 tháng 12 năm 1978.
Đánh chiếm bờ đông sông Mekông[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 25 tháng 12 năm 1978 sau khi đánh tan sức kháng cự của quân Khmer Đỏ, các lực lượng Việt Nam thuộc Quân khu 5 nhanh chóng hành tiến theo đường 19, sư đoàn 309 quét sạch tỉnh Ratanakiri, phía Bắc tỉnh Mondolkiri và tiến vào phía Bắc tỉnh Stung Treng. Sư đoàn 307 tiến theo đường 19, dùng cầu phao vượt sông Srepok và sông Mekong. Tới ngày 1 tháng 1 năm 1979, lực lượng Quân khu 5 tiến dọc sông Mekong chiếm được Stung Treng.
Cùng thời gian, Sư đoàn 5 thuộc Quân khu 7 tiến từ hướng đông, cùng Sư đoàn 303 tiến theo hướng tây bắc từ Snuol cùng đánh vào Kratié do Sư đoàn 260 và 2 trung đoàn địa phương của đặc khu 505 phòng thủ. Các sư đoàn này gặp phải sức kháng cự quyết liệt từ phía quân Khmer Đỏ. Trong cuộc tiến quân, hai Tiểu đoàn 1 và 2 Trung đoàn 316 Sư đoàn 303 bị tập kích bất ngờ nên bị tiêu diệt. Trung đoàn này, cũng như Trung đoàn 33, sau một tháng hành quân, quân số hao hụt mất một nửa[23]. Các đơn vị quân Khmer Đỏ tấn công Sư đoàn 303 gây nhiều tổn thất và suýt chiếm được sở chỉ huy sư đoàn. Tuy nhiên, sau khi không chặn được quân Việt Nam, quân Khmer Đỏ phải rút lui, và tới ngày 29 tháng 12, thành phố Kratié rơi vào tay quân đội Việt Nam. Cùng lúc, Sư đoàn 302 tiến về phía Tây đã chiếm được Kampong Cham. Sau đó, hai Sư đoàn 302 và 303 cùng quay lại đánh chiếm thị xã Chhlong do Sư đoàn 603 Khmer Đỏ chống giữ. Ngày 4 tháng 1, họ chiếm được Chhlong. Kể từ lúc đó, toàn bộ lãnh thổ Campuchia ở phía đông sông Mekong coi như bị mất.
Sáng ngày 31 tháng 12, được pháo binh bắn yểm trợ, xe tăng và bộ binh Quân đoàn 3 Việt Nam tiến công và nhanh chóng đánh tan 5 sư đoàn quân Khmer Đỏ trên toàn tuyến phòng thủ dọc theo biên giới ở tỉnh Kampong Cham. Tới cuối ngày, trừ sở chỉ huy quân Khmer Đỏ, toàn bộ các cứ điểm còn lại thất thủ, quân Khmer Đỏ rút chạy về thị trấn Kampong Cham ở bờ tây sông Mekong, bị quân Việt Nam truy kích ráo riết.
Không quân Việt Nam cũng tham chiến, tấn công vào tuyến phòng thủ của Khmer Đỏ và ném bom phá hủy một sân bay mà từ đó máy bay T-28 Khmer Đỏ xuất kích ném bom vào các toán quân tiền phương Việt Nam. Sáng ngày 1 tháng 1 năm 1979, sau khi tập hợp lại lực lượng, Quân đoàn 3 đánh chiếm sở chỉ huy Khmer Đỏ sau một giờ giao chiến quyết liệt. Tướng Kim Tuấn hạ lệnh cho các đơn vị dưới quyền truy quét và tiêu diệt các lực lượng Khmer Đỏ còn sót lại. Tới ngày 3 tháng 1, Sư đoàn 320 đã tiến tới bờ đông của bến phà Kampong Cham bên bờ sông Mekong. Tại đây sư đoàn dừng lại, rồi dùng 2 đại đội xe bọc thép mở đường, đánh về phía nam chiếm thủ phủ tỉnh Prey Veng.
Trong thời gian đó, ngày 28 tháng 12, ở hạ lưu đồng bằng sông Mekong, lực lượng Khmer Đỏ thuộc Quân khu Đông Nam mở cuộc tấn công phòng ngừa dọc biên giới. Quân Khmer Đỏ tiêu diệt một số đơn vị Quân khu 9 bảo vệ biên giới và chiếm một vùng rộng lãnh thổ Việt Nam dọc theo kênh Vĩnh Tế. Cuộc tấn công này làm cho tình hình Quân đoàn 2 của tướng Nguyễn Hữu An trở nên rất khó khăn. Quân Khmer Đỏ đã chiếm được khu vực đầu cầu mà Quân đoàn 2 và lực lượng Quân khu 9 định dùng để tiến vào Campuchia, đồng thời giành được một chiến lũy tự nhiên cản đường tiến của quân Việt Nam.
Sau khi nhận được sự chấp thuận từ Bộ chỉ huy, sáng ngày 31 tháng 12, sư đoàn 4 của Quân khu 9 và Trung đoàn 9 của Sư đoàn 304 phối thuộc mở cuộc phản công. Sau 24 giờ giao tranh kịch liệt, quân Việt Nam đã đánh lui quân Khmer Đỏ khỏi bờ tây kênh Vĩnh Tế. Chiều ngày 1 tháng 1, được pháo binh và không quân yểm trợ, Lữ đoàn công binh 219 thuộc Quân đoàn 2 bắc cầu phao vượt sông. Sư đoàn 304 và Lữ đoàn xe bọc thép 203 mở đường tiến vào đất Campuchia. Tới trưa ngày 3 tháng 1, Quân đoàn 2 và Quân khu 9 đã tiêu diệt hoặc đánh tan tất cả các lực lượng Khmer Đỏ ở hạ lưu sông Mekong dọc biên giới. Sở chỉ huy Quân khu Tây Nam của Khmer Đỏ phải rút về Takéo.
Sau ba ngày tấn công, tại hướng chủ yếu Tây Ninh, Quân đoàn 4 với sự yểm trợ của không quân, trực thăng, pháo binh, hải quân, thiết giáp... quân Việt Nam đánh bật được quân Khmer Đỏ khỏi các vị trí Năm Căn, Hòa Hội dọc theo tỉnh lộ 13, và các đơn vị của các Sư đoàn 703, 340, 221 của Khmer Đỏ phải rút về thành lập một tuyến phòng thủ mới tại Svay Rieng, tập trung ở cầu Don So.
Được 15 xe tăng và xe bọc thép mở đường, cùng với pháo 105mm, 155mm[24] bắn yểm trợ, Sư đoàn 7 của Quân đoàn 4 mở cuộc tấn công vào quân Khmer Đỏ ở Don So. Tuy nhiên sau hai ngày giao chiến với nhiều tổn thất, Sư đoàn 7 vẫn chưa chọc thủng được tuyến phòng phủ của Khmer Đỏ. Tới đêm ngày 1 tháng 1, tướng Hoàng Cầm hạ lệnh cho Sư đoàn 7 tung hết lực lượng dự bị vào trận.
Quân Khmer Đỏ kháng cự dữ dội, nhưng sau khi bị đánh thua ở Tây Ninh, quân Khmer Đỏ đã bị mất tinh thần, hơn nữa, do phải chấp nhận một trận đánh quy ước với một địch thủ có hoả lực, quân số và kinh nghiệm chiến trường trội hơn quá nhiều, nên quân Khmer Đỏ bị tan rã. Tuyến phòng thủ Svay Rieng bị vỡ ngày 2 tháng 1 năm 1979, quân Khmer Đỏ phải rút về Prey Veng và Neak Luong, chỉ để lại một số đơn vị đánh cầm chân Quân đoàn 4.
Tới ngày 2 tháng 1 năm 1979, quân đội Việt Nam đánh tan các sư đoàn chủ lực của Khmer Đỏ án ngữ các trục đường số 1, 7 và 2 ở lối vào Phnom Penh. Chiều ngày 3 tháng 1, Sư đoàn 7 chiếm được cầu Don So và tới ngày 4 tháng 1 đã làm chủ toàn bộ vùng phía đông sông Mekong. Tới ngày 5 tháng 1, Sư đoàn 7 tiến đến Neak Luong.
Đánh chiếm Phnom Penh[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 6 tháng 1, các đơn vị Việt Nam vượt sông Mekong qua ngả Neak Luong và bắc Kompong Cham. Chín sư đoàn quân Việt Nam làm thành hai gọng kìm tiến vào Phnom Penh từ phía Đông Nam và phía Bắc: Sư đoàn 7 và Sư đoàn 2 di chuyển theo quốc lộ 1, Sư đoàn 9 tiến song song bảo vệ sườn phía nam và Sư đoàn 341 bảo vệ sườn phía bắc.
Tại Kompong Cham, Quân đoàn 3 của tướng Kim Tuấn cũng giao tranh quyết liệt với quân Khmer Đỏ để vượt sông. Quân Khmer Đỏ thiết lập trận địa phòng ngự dọc bờ tây sông Mekong với nhiều ổ súng máy, súng cối bắn trùm lên mặt sông để ngăn thuyền chở quân Việt Nam đổ bộ. Xa hơn một chút, quân Khmer Đỏ bố trí xe tăng, xe bọc thép, pháo 105mm, 122mm và 155mm để bắn vào quân Việt Nam đang tập trung ở bờ đông sông Mekong. Đêm ngày 5 tháng 1, một toán quân gồm lính trinh sát, công binh và bộ binh định vượt qua bờ sông chiếm một đầu cầu nhỏ, nhưng quân Khmer Đỏ đánh bật họ lại. Tướng Kim Tuấn quyết định dùng hỏa lực áp đảo bắn vào trận địa phòng thủ của quân Khmer Đỏ, rồi cho thả khói mù, dùng thuyền chuyển quân sang bờ tây. Mặc dù rất nhiều thuyền bị trúng đạn của quân Khmer Đỏ, Quân đoàn 3 cuối cùng cũng đã thiết lập được một đầu cầu. Một đại đội xe lội nước vượt sông và tỏa ra để đánh vào thị trấn; 2 tiểu đoàn bộ binh cũng vượt được sông, đến 8:30 sáng, Kampong Cham thất thủ.
Ngay trong sáng ngày 6 tháng 1, lực lượng đột kích Phnom Penh, gồm Trung đoàn 28 của Sư đoàn 10 và các đơn vị phối thuộc, dẫn đầu bởi 6 xe lội nước và một số xe thiết giáp M-113 vượt sông, tổng cộng lực lượng lên đến 120 xe quân sự. Lực lượng đột kích vừa hành quân vừa giao chiến với các ổ phục kích của quân Khmer Đỏ, tới chiều tối đã tới bờ sông Tonglé Sap và tổ chức đánh vượt sông để tiến vào Phnom Penh[25].
Trong khi đó, ngày 6 tháng 1 năm 1979, những đơn vị đầu tiên của Sư đoàn 7 Quân đoàn 4 được 1 tiểu đoàn UFNSK hỗ trợ chiếm được bờ phía đông của bến phà Neak Luong. Quân Campuchia trong khi rút lui vội vã đã không kịp thiết lập công sự phòng thủ. Trong đêm, cách bến phà khoảng hai cây số về phía nam, Trung đoàn 113 cùng Trung đoàn 14 của Sư đoàn 7 được tàu đổ bộ đưa sang bên kia sông, tiến chiếm bờ phía tây của bến phà. Ngày 7 tháng 1, toàn bộ đội hình Quân đoàn 4 tiến hành vượt sông. Do sự tan rã nhanh chóng của lực lượng phòng thủ biên giới và sự chủ quan của Pol Pot, quân đội Việt Nam tiến vào Phnom Penh từ Neak Luong mà không gặp sức chống cự đáng kể nào. Trưa ngày 4 tháng 1, Quân đoàn 4 đã có thể bắt tay với Quân đoàn 3 ở ngoại ô phía bắc Phnom Pênh. Tuy nhiên Quân đoàn 3 đã đến muộn, không kịp chặn đường Chính phủ Polpot rút chạy khỏi Phnom Penh.
Việc quân Việt Nam tiến quá nhanh khiến cho Khmer Đỏ chỉ kịp sơ tán bộ máy lãnh đạo. Son Sen chạy xuyên qua mặt trận ngược về phía Việt Nam để tập hợp tàn quân của các sư đoàn thuộc quân khu miền Đông. Pol Pot, Nuon Chea và Khieu Samphan được vài xe Jeep chở quân bảo vệ chạy về Pursat. Ieng Sary chạy về Battambang trên một chuyến xe lửa đặc biệt chở vài trăm nhân viên Bộ ngoại giao. Việc rút lui khẩn khiến nhiều Bộ khác cùng hàng ngàn nhân viên không được thông báo về cuộc rút lui. Các chuyến xe tiếp theo sơ tán Phnom Penh bị tắc nghẽn bởi quá nhiều người tìm cách bỏ chạy. Như vậy với việc ban lãnh đạo sơ tán, khoảng 40 ngàn dân chúng và binh lính Khmer Đỏ tại Phnom Penh, cũng như các đơn vị quân phòng thủ các mục tiêu lân cận bị bỏ mặc tự thân vận động.[26]
Ngày 7 tháng 1, quân Việt Nam chiếm sân bay Kampong Chonang và bắt được mười máy bay A-37, ba C-123K, sáu C-47, ba Alouette III cùng một số T-28. Ngoài ra Khmer Đỏ cũng bỏ lại hàng trăm xe tăng và xe bọc thép, rất nhiều đạn dược và lương thực dự trữ chiến lược[27] mà họ không kịp mang theo.
Ngày 8 tháng 1, Hội đồng Nhân dân Cách mạng Campuchia do Heng Samrin làm Chủ tịch đã được thành lập với sự hậu thuẫn của Việt Nam.
Ở phía Bắc, các sư đoàn của Quân đoàn 3 cũng tiến xuống Phnom Penh, sau đó Sư đoàn 320 theo quốc lộ 4 xuống bình định các tỉnh phía nam. Các sư đoàn còn lại theo các quốc lộ 5 và 6 tiến về hướng Tây và hướng Bắc. Họ gặp sức chống cự đáng kể của quân Khmer Đỏ tại Battambang và Siem Reap.
Hướng nam, Sihanoukville[sửa | sửa mã nguồn]
Tại mặt trận phía nam, từ An Giang, quân Việt Nam bắt đầu vượt biên giới vào ngày 3 tháng 1 năm 1979 và tấn công theo hai hướng. Hướng thứ nhất, Sư đoàn 325 và Sư đoàn 8 tiến về phía Tây, dọc theo quốc lộ số 2. Ngày 5 tháng 1 năm 1979, trong khi lực lượng Quân khu 9 tiến đánh Takéo, sư đoàn 325 bắt đầu hành tiến theo hướng Tây Bắc. Lực lượng Khmer Đỏ của Quân khu Tây Nam do Ta Mok chỉ huy khét tiếng cuồng tín đã chuẩn bị công sự phòng thủ ở Tuk Meas trên đường 16, ở khoảng giữa biên giới và Chhuk. Phải mất hai ngày giao chiến, Sư đoàn 325 mới có thể đánh tan tuyến phòng ngự của Khmer Đỏ và chiếm được khu vực Tuk Meas. Cùng lúc đó tướng Nguyễn Hữu An cũng tung Sư đoàn 8 theo hướng tây để đánh chiếm quận lỵ Kampong Trach, nằm ở giao điểm với đường quốc lộ ven biển.
Nắm quyền chỉ huy trực tiếp trung đoàn xung kích 24, tướng Nguyễn Hữu An dẫn trung đoàn tiến từ Tuk Meas về Chhuk. Các quân xa của Việt Nam gồm xe tăng hạng nặng, xe tải và trọng pháo di chuyển khó khăn trên đường đất và ruộng lúa nên đã bị quân Khmer Đỏ phục kích phá hủy một số xe và pháo, sở chỉ huy của tướng An cũng bị tổn thất và tạm thời mất liên lạc với các lực lượng còn ở phía sau. Tới chiều ngày 7 tháng 1, lực lượng xung kích đã ra đến đường số 3, và trong quá trình tiến công đã đánh tan sư đoàn quân Khmer Đỏ phòng ngự Chhuk.
Trong hai ngày 4, 5 tháng 1 năm 1979, từ đảo Phú Quốc, hai phân đội Hải quân Việt Nam gồm một số tàu tuần tiễu loại lớn của Mỹ, hai tàu khu trục Petya của Nga, cùng nhiều tàu chiến nhỏ chuẩn bị chuyển Lữ đoàn Hải quân 101 và 126 đổ bộ. Hải quân cũng lập trận địa pháo 130mm ở mũi đảo Phú Quốc để yểm trợ cho lực lượng đổ bộ.
Sẩm tối ngày 6 tháng 1, toán quân đặc công gồm 87 người bí mật đổ bộ và tấn công chiếm một trận địa pháo Khmer Đỏ bảo vệ bờ biển, cùng lúc, pháo 130mm bắt đầu bắn phá các vị trí quân Khmer Đỏ. Lập tức các thuyền tuần tiễu loại nhỏ của Khmer Đỏ xuất kích từ quân cảng Ream và các bến cảng nhỏ tấn công vào Hải quân Việt Nam. Sau một trận giao chiến trên biển, do có ưu thế về số lượng và hỏa lực, Hải quân Việt Nam đẩy lùi hoặc đánh chìm hầu hết các tàu Khmer Đỏ, nhưng một tàu của Việt Nam cũng bị trúng đạn, khiến nhiều thủy thủ bị thương vong[28]. Số tàu phóng lôi Khmer Đỏ chạy thoát khỏi cuộc hải chiến và các cuộc không kích của không quân Việt Nam, đến ngày 16 tháng 1 lại bị Hải quân Việt Nam chặn đánh trong vịnh Thái Lan và bị tiêu diệt gần hết.
Tối ngày 7 tháng 1, Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126 tiến hành đổ bộ ở chân núi Bokor, nằm ở khoảng giữa thị xã Kampot và cảng Sihanoukville. Lữ đoàn đổ bộ được toàn bộ 3 tiểu đoàn và số xe lội nước, xe bọc thép, nhưng do thủy triều lên cao, không có đủ chỗ triển khai đội hình, nên không đổ bộ được số xe tải, và đến tối, 3 tiểu đoàn nữa theo dự định cũng sẽ đổ bộ lại phải rút ra ngoài.
Theo kế hoạch, lực lượng Hải quân đánh bộ phải triển khai một lực lượng lớn, theo vùng ven biển đánh chiếm cùng lúc hai cây cầu quan trọng và giao điểm Veal Renh dẫn về bán đảo Kampong Som. Tuy nhiên, một chỉ huy lực lượng lính thủy đánh bộ do nóng vội, đã tập hợp tiểu đoàn của mình, chở trên 12 xe tăng và xe bọc thép tiến về Sihanoukville trước khi trời sáng. Đơn vị này bị một lực lượng lớn Khmer Đỏ vây đánh từ chiều, qua đêm đến suốt ngày hôm sau và cuối cùng bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Đến đêm ngày 7 tháng 1, Hải quân mới đổ bộ thêm được 3 tiểu đoàn của Lữ đoàn 126 và 2 tiểu đoàn của Lữ đoàn 101 lên bãi biển, nhưng số xe tải phải đến ngày 8 tháng 1 mới lên bờ được.
Sư đoàn 304 vốn được dùng làm dự bị để tham gia đánh về Phnom Penh, nhưng do Quân đoàn 3 và 4 đã đánh được Phnom Penh từ ngày 7 tháng 1, nên tướng An dùng sư đoàn này để nhanh chóng giải cứu lực lượng lính thủy đánh bộ và đánh chiếm Sihanoukville. Dẫn đầu bởi một đơn vị xe M-113, Trung đoàn 66 của sư đoàn, kế tiếp là Trung đoàn 9 hành quân suốt đêm ngày 9.
Ngày 9 tháng 1, Trung đoàn 66 sau khi gặp lực lượng Hải quân đánh bộ, chuẩn bị giao chiến: không lặp lại sai lầm của Hải quân, Trung đoàn 66 tổ chức chiếm cao điểm xung quanh thành phố trước khi phối hợp với hải quân đánh bộ đánh vào thành phố. Sau khi đánh tan được Sư đoàn 230 Campuchia, quân Việt Nam chiếm được Kampot. Trung đoàn 9 không đến kịp vì một cây cầu sụp đổ khi xe tăng dẫn đầu trung đoàn đi qua. Khi Trung đoàn 9 và Lữ đoàn xe tăng 203 đến thành phố thì Kampot đã rơi vào tay quân Việt Nam, nên lực lượng này được đưa đi đánh quân cảng Ream. Được sự trợ lực của pháo hải quân bắn từ bến cảng lên, cánh quân này chiếm được quân cảng Ream và hải cảng Kampong Som. Tuy nhiên, vì không chuẩn bị kịp về tiếp liệu[cần dẫn nguồn], quân Khmer Đỏ đã có thể phản công chiếm lại Kampong Som ngày 14 tháng 1, nhưng quân Việt Nam tái chiếm lại vào ngày hôm sau.
Hướng thứ hai, Quân khu 9 phụ trách, tiến về phía Bắc đánh chiếm hai thị xã Tan và Takéo. Các sư đoàn Khmer Đỏ trấn giữ quân khu Tây Nam như Sư đoàn 2, 210, 230, 250, bị tan rã và rút lui vào rừng.
Cuối tháng 1 năm 1979 cuộc phản công kết thúc thắng lợi. Đến ngày 17 tháng 1 thị xã cuối cùng là Ko Kong rơi vào tay quân đội Việt Nam và chính quyền mới của Campuchia. Cho tới cuối tháng 3, quân đội Việt Nam coi như chiếm được hết những thành phố và tỉnh lỵ quan trọng của Campuchia và tiến sát tới biên giới Thái Lan. Tuy nhiên tàn quân Pol Pot vẫn tiếp tục chống cự và quấy nhiễu, gây ra nhiều thương vong cho quân đội Việt Nam đồn trú tại Campuchia.
Truy quét tàn quân Khmer Đỏ[sửa | sửa mã nguồn]
Đánh Siem Reap và Battambang[sửa | sửa mã nguồn]
Trên chiến trường Campuchia, vì quân Việt Nam tiến quá nhanh chóng, nên quân Khmer Đỏ chỉ bị tan rã chứ chưa bị tiêu diệt hẳn. Nhiều đơn vị đã tập trung lại thành những đơn vị nhỏ, tiếp tục đánh du kích và quấy phá.
Sau khi Quân đoàn 4 chiếm được Phnom Penh, các đơn vị của Quân đoàn 3, Quân khu 5 và Quân khu 7 cũng vượt sông Mekong tiến chiếm và bình định lãnh thổ phía bắc Biển Hồ và sông Tonlé Sap. Quân Khmer Đỏ đã cố gắng kháng cự gần tỉnh Battambang nhưng cũng chỉ có thể làm chậm đà tiến quân của Việt Nam. Họ đã phân tán thành nhiều đơn vị nhỏ tiếp tục đánh du kích.
Quân đoàn 2 và các sư đoàn của Quân khu 9 sau khi chiếm được vùng duyên hải cũng tiến dọc theo quốc lộ 4 về hướng Bắc. Mấy ngày sau khi Trung Quốc tiến đánh biên giới Việt-Trung, Quân đoàn 2 rút về bảo vệ Hà Nội[cần dẫn nguồn]. Việt Nam bắt đầu tổng động viên, một số các trung đoàn độc lập được tăng cường lên thành cấp sư đoàn, như các trung đoàn Gia Định 1 và 2, Quyết Thắng 1 và 2, trở thành các Sư đoàn 317, 318 để gửi sang tăng cường mặt trận Campuchia. Trách nhiệm chính trong công tác hành quân vẫn là các đơn vị của Quân đoàn 4.
Ngày 8 tháng 1, Sư đoàn 10 theo lệnh của tướng Kim Tuấn thực hiện cuộc hành quân chớp nhoáng truy kích quân Khmer Đỏ. Tới ngày 9, Trung đoàn 24 đã chiếm được Kampong Thom, Trung đoàn 26 cũng đã kiểm soát được đường 6 nối Kampong Thom và Phnom Penh, Trung đoàn 66[29] được lệnh vượt lên trước hai đơn vị này đánh chiếm thành phố Siem Reap ở phía tây bắc biển hồ Tongle Sap. Dùng 36 xe tải chở quân, được xe tăng yểm trợ, trung đoàn nhanh chóng hành quân, tiến được 100 km chỉ trong vòng 2 giờ, đồng thời đánh tan các trạm kiểm soát của Khmer Đỏ dọc đường. Trên đường đi, một đoàn xe chở quân Khmer Đỏ cũng nhập vào đội hình trung đoàn do tưởng nhầm là tàn quân Khmer Đỏ tháo chạy. Do trời tối, không ai phát hiện ra sự nhầm lẫn này. Mãi đến khi hai bên nhận ra nhau thì một trận đánh khốc liệt mới nổ ra, quân Việt Nam tiêu diệt và chiếm toàn bộ đoàn xe gồm 23 xe tải chở quân Khmer Đỏ. Rạng sáng ngày 10, quân Việt Nam đến Siem Reap, quân Khmer Đỏ bị bất ngờ, phải tháo chạy ra bốn phía. Tới khi trời tối thì Trung đoàn 24 thuộc Sư đoàn 10 và Sư đoàn 5 của Quân khu 7 cũng đã tới nơi.
Ngày hôm sau, Trung đoàn 24 lại hành quân 100 km nữa đánh chiếm thị xã Sisophon nằm cách biên giới Thái Lan 50 km. Ngày 12 tháng 1, (sau khi trao lại thị xã cho lực lượng Quân khu 5) trung đoàn 24 một tiểu đoàn của Trung đoàn 66 cùng một đại đội xe M-113, pháo phòng không và trọng pháo theo theo đường 5 phía nam Sisophon đánh vào các lực lượng Khmer Đỏ đang tập trung về Battambang và chiếm thành phố ngay trong ngày hôm đó.
Ngày 13 tháng 3 năm 1979, tướng Kim Tuấn di chuyển Bộ chỉ huy Quân đoàn 3 đến Battambang để trực tiếp chỉ huy chiến dịch truy quét tàn quân Pol Pot tập trung ở vùng tây nam gần biên giới Thái Lan. Ba ngày sau, ông rời Battambang để đi Siem Reap, trên đường đi khoảng 40 km về hướng bắc Battambang, đoàn xe của ông bị Khmer Đỏ phục kích. Mặc dù lực lượng phục kích bị đè bẹp[30], chiếc com-măng-ca thứ 3 có Tư lệnh Kim Tuấn ngồi bên cạnh người lái xe bị trúng đạn M79 khiến ông bị thương nặng vùng cột sống và mất ngày hôm sau, ngày 17 tháng 3. Ông là sĩ quan cao cấp nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam hy sinh khi tham chiến ở Campuchia. Ba tháng sau, tháng 6 năm 1979, Quân đoàn 3 của ông rời Campuchia để tham gia phòng thủ biên giới phía bắc với Trung Quốc.
Khu vực Tây Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Trận đánh quan trọng đầu tiên trong chiến dịch bình định diễn ra tại Kampong Speu, nằm trên quốc lộ 4 nối hải cảng Kampong Som với Phnom Penh, cách Phnom Penh khoảng 50 km. Thị xã này, sau khi quân Khmer Đỏ di tản vội vã, do Trung đoàn 10 thuộc Sư đoàn 339 Việt Nam chiếm đóng. Nhưng ít ngày sau, các lực lượng còn lại của các Sư đoàn 703, 340, 221 từ tuyến phòng thủ Svay Rieng chạy về đã tập trung lại và dự định tái chiếm thị xã. Được tin, Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 điều động Sư đoàn 341 đến tăng cường. Trận đánh bắt đầu ngày 21 tháng 1 năm 1979 đến ngày 7 tháng 2 mới kết thúc. Dù bị tổn thất nặng, quân Việt Nam vẫn giữ được Kampong Speu, các lực lượng của 3 sư đoàn Campuchia bị tan rã, chỉ còn là những nhóm nhỏ hoặc tiếp tục đánh du kích, hoặc rút về biên giới Thái Lan.
Giữ vững được Kampong Speu, bảo đảm được giao thông trên quốc lộ 4, quân Việt Nam tiến đánh căn cứ Amleng, nơi mà bộ chỉ huy quân sự của Pol Pot từ Phnom Penh rút về trú đóng. Căn cứ này nằm trong một vùng rừng núi hiểm trở, cách Phnom Penh khoảng 100 km về phía tây nam. Lực lượng tấn công gồm Sư đoàn 2, Sư đoàn 7, Sư đoàn 9, Sư đoàn 341 của Quân đoàn 4, được tăng cường thêm Sư đoàn 5 của Quân khu 7. Vì lực lượng tấn công quá hùng hậu, quân Khmer Đỏ rút lui, bỏ lại căn cứ Amleng, nhưng họ tìm đủ cách để gây khó khăn và tổn thất cho quân Việt Nam khi họ rút lui khỏi căn cứ bằng đủ mọi cách như phục kích, bắn tỉa, gài mìn, đốt rừng...
Chiếm xong được Amleng, quân Việt Nam mở chiến dịch đánh chiếm thị xã Leach. Leach là một thị xã nhỏ nằm gần quốc lộ số 5 là con đường từ Phnom Penh đi Battambang, cách biên giới Thái Lan khoảng 80 km. Trước ngày 7 tháng 1, Leach được Khmer Đỏ sử dụng làm căn cứ tiếp liệu. Sau khi Phnom Penh thất thủ, khi quân Việt Nam chưa có đủ thì giờ để chiếm đóng hết các vị trí, Khmer Đỏ dự định biến Leach thành một căn cứ phản công. Một phần lớn những lực lượng còn lại được tập trung tại đây. Tuy quân số gồm nhiều sư đoàn (104, 210, 260, 264, 460, 502), nhưng trên thực tế, mỗi sư đoàn chỉ còn chưa tới một ngàn quân[cần dẫn nguồn]. Lực lượng phòng thủ cũng có vài khẩu pháo 105 ly và vài xe thiết giáp.
Để tấn công Leach, quân Việt Nam đã sử dụng một lực lượng lớn và tấn công làm bốn hướng. Hướng thứ nhất, do Sư đoàn 341 thay thế Sư đoàn 330 đã bị hao hụt quân số quá nhiều khi giải toả quốc lộ số 5, đánh chiếm thị xã Pursat để từ đó đánh vào mặt bắc của Leach. Hướng thứ hai do Sư đoàn 9 từ căn cứ Amleng mới chiếm được đánh vào phía đông. Hướng thứ ba do Quân khu 9 phụ trách được tàu đổ bộ chở đến tỉnh Kokong, rồi từ đó, tấn công mặt nam. Hướng thứ tư, do Sư đoàn 31, Quân đoàn 3, từ biên giới Thái Lan theo tỉnh lộ 56 đánh ngược về mặt tây của Leach.
Vì đây là một trận quyết định, nên trận đánh đã kéo dài trên một tháng. Tất cả các sư đoàn tham chiến đều bị tổn thất nặng. Cuối cùng, vì hoả lực thua kém, bệnh tật, bị hao hụt lực lượng mà không được bổ sung nên căn cứ Leach của Khmer Đỏ bị Sư đoàn 9 chiếm được ngày 29 tháng 4 năm 1979. Trận đánh tại căn cứ Leach là trận đánh có quy mô lớn cuối cùng trên đất Campuchia. Sau khi Leach bị mất, các đơn vị còn lại của Khmer Đỏ rút về các mật khu ở Pailin và Tasanh sát biên giới Thái Lan. Một số khác phân tán thành những đơn vị nhỏ tiếp tục đánh du kích.
Giữa tháng 3, quân Việt Nam mở chiến dịch mới đánh chiếm căn cứ Tasanh, nằm ở phía nam Pailin. Tới 28 tháng 3, căn cứ này thất thủ, khiến cho "đại sứ quán" Trung Quốc đóng tại đây phải sơ tán về vùng núi cao. Ban lãnh đạo Khmer Đỏ tại đây cũng bỏ chạy, bỏ lại một phần tài liệu, xe cộ, vũ khí, lương thực dự trữ và 3.000 tấn đạn dược[31].
Các đơn vị của Việt Nam bắt đầu phân nhiệm để hành quân bình định. Nhiều sư đoàn thiện chiến đã bị hao hụt nặng được rút về nước. Những sư đoàn tân lập được gửi qua tăng cường hay thay thế. Phía Việt Nam cho biết, tới cuối tháng 1 năm 1979, quân Việt Nam đã có tới 8.000 thương vong. Về phía quân Khmer Đỏ dù bị thiệt hại nặng vẫn còn khoảng 30.000 quân có còn khả năng quấy phá, phục kích, gây mất ổn định khiến Việt Nam phải duy trì một lực lượng quân sự lớn tại Campuchia.
Thành lập chính quyền mới[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 5 tháng 1 năm 1979, 66 đại biểu Campuchia được triệu tập họp ở Mimot để bàn về việc thành lập một đảng cộng sản Campuchia mới. Đảng này lấy lại tên Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia có từ thời 1951. Pen Sovann, một cán bộ Campuchia tập kết về Hà Nội năm 1954, được đề cử giữ chức chủ tịch đảng. Những Uỷ viên thường vụ của đảng gồm Hun Sen, Bou Thang, Chan Kiri, Heng Samrin và Chia Soth.
Ngày 8 tháng 1 năm 1979, đài phát thanh Phnom Penh loan báo Phnom Penh đã được giải phóng bởi những lực lượng cách mạng và nhân dân Campuchia. Một Hội đồng cách mạng được thành lập do Heng Samrin làm chủ tịch. Khoảng mười ngày sau, hội đồng này ký một hiệp ước với Việt Nam, hợp thức hóa sự hiện diện của quân đội Việt Nam trên đất Campuchia.
Tới mùa xuân 1981, hiến pháp mới của Campuchia được thông qua, sau đó là cuộc bầu cử toàn quốc để chọn ra 117 đại biểu quốc hội. Hun Sen được bầu làm Bộ trưởng Ngoại giao, Heng Samrin làm Chủ tịch nước. Ba sư đoàn mới được thành lập và đặt dưới Bộ Quốc phòng, nhưng an ninh vẫn được duy trì chủ yếu dựa vào sự hiện diện của 180.000 quân Việt Nam (mà lực lượng chủ chốt là Quân đoàn 4) do thượng tướng Lê Đức Anh chỉ huy[32].
Chính quyền mới của Campuchia chỉ được một số nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa công nhận. Chính phủ của Pol Pot tiếp tục được các nước phương Tây, Trung Quốc và khối ASEAN công nhận và vẫn là thành viên Liên hiệp quốc.
Căng thẳng biên giới với Thái Lan[sửa | sửa mã nguồn]
Campuchia bị mất, Thái Lan trở nên một địa bàn chiến lược quan trọng để Trung Quốc có thể giúp đỡ cho Khmer Đỏ tiếp tục cuộc chiến. Sau khi họp xong với Ieng Sary, Đặng Tiểu Bình bí mật cử Cảnh Biểu, Ủy viên Bộ Chính trị, cùng Thứ trưởng ngoại giao Hàn Niệm Long sang Bangkok hội đàm với Thủ tướng Thái Kriangsak Chomanan tại căn cứ không quân Utapao. Sau khi Việt Nam liên minh với Liên Xô và tấn công Campuchia, Thái Lan không còn giữ thái độ trung lập nữa, Kriangsak đồng ý để Trung Quốc dùng lãnh thổ Thái Lan tiếp tế cho Khmer Đỏ.
Thủ tướng Thái Kriangsak cũng tìm kiếm hỗ trợ từ Washington nhằm ngăn ngừa Hà Nội. Để biểu thị sự ủng hộ Thái Lan, Hoa Kỳ chuyển giao cho Thái số lượng đạn dược trị giá $11.3 triệu dollar tồn kho tại Thái từ thời chiến tranh Việt Nam. Chính quyền Carter cũng hứa hẹn thúc đẩy việc chuyển giao chiến đấu cơ F-5E và các loại vũ khí hiện đại khác mà Thái đã đặt mua, và tăng lượng vũ khí bán cho Thái từ mức 30 triệu dollar một năm lên 50 triệu. Tuy vậy, trong trường hợp chiến tranh nổ ra, quân Thái vẫn không phải là đối thủ của Việt Nam. Với lực lượng 141.000 quân, số lượng quân Thái chỉ bằng 1/4 quân Việt Nam, và họ không có được kinh nghiệm chiến đấu như quân Việt Nam.[33]
Giai đoạn bình định lãnh thổ (1980-1989)[sửa | sửa mã nguồn]
Hoa Kỳ, Trung Quốc và Thái Lan hỗ trợ Khmer Đỏ[sửa | sửa mã nguồn]
Việt Nam hy vọng có thể nhanh chóng truy quét và tiêu diệt tàn quân Khmer Đỏ trước khi mùa khô 1979-1980 kết thúc, nhưng tàn quân Khmer Đỏ đã phân tán rải rác trong các trại tị nạn dọc biên giới Thái Lan-Campuchia.[34]
Tổ chức cứu trợ khẩn cấp Campuchia của Mỹ, dựa vào đại sứ quán Mỹ tại Bangkok, đã nuôi dưỡng và hỗ trợ Khmer đỏ để tiếp tục chống lại chính phủ mới của Campuchia do Việt Nam hậu thuẫn. Dưới sức ép của Mỹ, Chương trình Lương thực thế giới đã cung cấp lương thực cho 20.000 đến 40.000 lính Khmer đỏ. Suốt một thập kỷ sau đó, cơ quan tình báo quân đội Mỹ đã giúp Khmer đỏ do thám qua vệ tinh, đồng thời các lực lượng đặc nhiệm của Mỹ và Anh hướng dẫn quân Khmer đỏ đặt hàng triệu quả mìn bộ binh khắp miền Tây Campuchia[35]
Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng dùng quyền của mình ở Liên Hiệp quốc để giữ ghế đại diện cho Khmer Đỏ. Chính quyền Pol Pot dù chỉ còn là một nhóm du kích trong rừng nhưng lại được coi là đại diện hợp pháp duy nhất của người dân Campuchia.[36]
Trung Quốc tích cực hỗ trợ Khmer Đỏ với ngân khoản 80 triệu dollar hàng năm, và vận động Hoa Kỳ viện trợ cho các phe đối lập[37]. Hoa Kỳ tiếp tục tiến hành cấm vận kinh tế với Việt Nam, và từ khi quân Việt Nam tiến vào Phnom Penh, hủy bỏ đàm phán bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Các khoản viện trợ cho Việt Nam và chính quyền Phnom Penh đều bị ngưng lại. Hoa Kỳ và đồng minh gây áp lực để cả Ngân hàng phát triển châu Á (Asian Development Bank) và Ngân hàng thế giới (World Bank) ngưng các khoản vay cho Việt Nam và Campuchia.[38]
Thái Lan đồng ý cho lực lượng Khmer Đỏ thiết lập căn cứ tại vùng biên giới. Để hỗ trợ Khmer Đỏ, liên minh không chính thức giữa Trung Quốc và Thái Lan đã thiết lập một tuyến đường bí mật trên đất Thái tiếp tế cho Khmer Đỏ. Tàu Trung Quốc chở vũ khí đạn dược đến các cảng Sattahip và Klong Yai, từ đó, quân đội Thái chuyển hàng đến cho các trại đóng quân của Khmer Đỏ dọc theo biên giới Thái Lan - Campuchia. Sứ quán Trung Quốc tại Bangkok phối hợp với các thương gia người Thái gốc Hoa cùng quân đội Thái chịu trách nhiệm cung cấp lương thực, thuốc men, và hàng dân dụng cho Khmer Đỏ. Đổi lại, Trung Quốc trả phí vận chuyển cho quân đội Thái và cho phép quân đội Thái giữ lại một phần vũ khí. Trung Quốc cũng chuyển giao cho Thái công nghệ chế tạo vũ khí chống tăng với điều kiện một phần sản lượng sẽ được chuyển cho Khmer Đỏ.
Ngoài hỗ trợ khổng lồ mà Bắc Kinh dành cho Khmer Đỏ, Trung Quốc cũng cung cấp viện trợ cho các phe phái đối lập khác ở Campuchia như KPNLF. Nhờ đó, lực lượng quân sự của các phái này có lúc đã phát triển lên gần 30 ngàn. Lực lượng Việt Nam vừa phải chống lại Khmer Đỏ, vừa phải chống lại quân đội của các phe phái đối lập này.
Nhờ có sự giúp đỡ về vũ khí, lương thực của Trung Quốc, Hoa Kỳ và các căn cứ do Thái Lan cung cấp, từ tình trạng chỉ còn là những nhóm du kích hồi cuối năm 1979, đến cuối năm 1980 lực lượng Khmer Đỏ đã hồi phục sức mạnh, với quân số tăng lên khoảng 20.000 tới 40.000. Đến cuối năm 1981, chiến tranh du kích của Khmer Đỏ thực hiện tại Campuchia đã lan rộng mạnh mẽ tại những khu vực rộng lớn.
Việt Nam hỗ trợ chính quyền mới và truy quét quân Khmer Đỏ[sửa | sửa mã nguồn]
Được Việt Nam hậu thuẫn, ngày 8 tháng 1 năm 1979 Hội đồng Nhân dân Cách mạng nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia do Heng Samrin làm Chủ tịch đã được thành lập. Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia về danh nghĩa là đảng cầm quyền tại Campuchia. Nhưng tổ chức này mới được thành lập nên chưa đủ sức bảo vệ chính phủ mới khỏi trước sức mạnh quân sự của Khmer Đỏ.
Hàng ngàn công chức và kỹ thuật viên Việt Nam đã được đưa sang Campuchia để khôi phục hệ thống điện, nước ở Phnom Penh, đưa hệ thống đường sắt vào hoạt động trở lại. Các bệnh viện và trạm xá được mở lại với các bác sĩ dân y và quân y Việt Nam cùng một số bác sĩ Campuchia còn sống sót qua thời Khmer Đỏ. Hàng trăm người Campuchia được gửi sang Việt Nam học các khóa cấp tốc về chăm sóc sức khỏe, giáo dục, ngân hàng, ngoại thương, và an ninh.[39]
Từ năm 1979 đến giữa năm 1985, quân đội Việt Nam thực hiện các chiến dịch quân sự truy quét đánh phá các căn cứ của Khmer Đỏ. Tháng 1 năm 1980, chiến dịch quân sự nhằm vào Khmer Đỏ tại Phnom Chhat bắt đầu. Các cuộc đụng độ giữa các lực lượng NCR và quân Việt Nam cũng diễn ra và lan sang cả lãnh thổ Thái Lan. Thời gian này, Khmer Đỏ bắt đầu tái xâm nhập Campuchia từ Thái Lan với khoảng 3-4 ngàn quân. Khi mùa mưa tới, Khmer Đỏ đã tái tổ chức lực lượng, chỉ huy và huấn luyện, bắt đầu các cuộc giao tranh quy mô nhỏ như đánh du kích, phục kích, pháo kích quấy rối.
Lực lượng Việt Nam và chính phủ Phnom Phênh tiếp tục truy đuổi và giáng những đòn nặng nề vào các nhóm chống đối. Năm 1982, trong một chiến dịch dữ dội nhất kể từ khi quân Việt Nam tiến vào lật đổ Khmer Đỏ, sư đoàn 7 Việt Nam đánh vào trại Sokh San của KPNLF, buộc họ phải bỏ chạy vào Thái Lan. Tới tháng 7 năm 1982, Việt Nam tuyên bố sẽ rút quân từng phần khỏi Campuchia đơn phương và vô điều kiện. Ngay lập tức, các lực lượng đối lập tăng cường các hoạt động quân sự. Quân Khmer Đỏ tăng cường hoạt động vũ trang tại các tỉnh Kampot, Takeo, Kampong Cham và Kampong Thom[40] Sự yếu ớt của quân đội chính phủ Phom Penh khiến họ không thể chống đỡ được sự trỗi dậy của Khmer Đỏ. Tình hình quân sự tại Campuchia trong năm 1983 trở nên xấu đi, buộc Việt Nam phải ngừng việc rút quân khỏi Campuchia.
Tương quan lực lượng năm 1984 là Việt Nam có khoảng 180 ngàn quân tại Campuchia, so với khoảng 17 ngàn quân của KPNLF, và khoảng 30-50 ngàn quân Khmer Đỏ và khoảng 5 ngàn quân thuộc lực lượng Sihanouk.
Tới mùa khô năm 1984 - 1985, Việt Nam huy động khoảng 60 ngàn quân cho chiến dịch tấn công quyết định nhằm triệt hạ các căn cứ của Khmer Đỏ nằm gần Thái Lan, cùng với hàng chục ngàn dân công Campuchia xây đường và mở rộng các sân bay dã chiến tại khu vực biên giới. Cuối tháng 12 năm 1984, khoảng 1.000 quân Việt Nam đánh hạ căn cứ Nong Samet. Tháng 1 năm 1985, khoảng 4.000 quân Việt Nam, với hơn 30 xe tăng và xe bọc thép hỗ trợ, đánh vào căn cứ Ampil của lực lượng Mặt trận Nhân dân Giải phóng Quốc gia Campuchia (KPNLF) với 5.000 quân phòng ngự và triệt hạ hoàn toàn căn cứ này sau 36 giờ. Quân Việt Nam và quân chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia cũng mở chiến dịch tấn công căn cứ lớn có gần 10.000 quân Khmer Đỏ đóng giữ tại Phnom Malai, nơi mà họ từng định đánh chiếm năm 1982 nhưng bất thành, và đã triệt hạ căn cứ này sau 2 ngày giao tranh. Chiến dịch mùa khô năm 1984-85 là chiến dịch lớn chưa từng có của Việt Nam kể cả về quy mô, thời gian và mức độ thành công.[41]
Sau các chiến dịch 1984-85 của Việt Nam, lực lượng đối lập bị nhiều tổn thất. Liên quân KPNLF và Khmer Đỏ ước tính đã bị mất khoảng 1/3 lực lượng do thương vong và đào ngũ.[42] Liên minh này mất toàn bộ các căn cứ trên đất Campuchia, trong đó có thủ đô lâm thời đặt tại một ngôi làng có tên Phum Thmei trong rừng sát biên giới Thái Lan. Khmer Đỏ rút một phần về Thái Lan, một phần chia nhỏ và ẩn trong nội địa. Hai phe Sihanouk và Son Sann rút hẳn vào trong lãnh thổ Thái Lan. Chiến dịch truy quét quy mô lớn kéo dài 5 tháng của Việt Nam đã chấm dứt hy vọng lật ngược tình thế của Khmer Đỏ và KPNLF.[43] Kể từ cuối năm 1985, các lực lượng này về cơ bản không thể là mối đe dọa lớn đối với chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia được nữa.
Ngày 16 tháng 8 năm 1985, thông cáo của cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao ba nước Đông Dương tại Phnom Penh tuyên bố Việt Nam sẽ rút quân hoàn toàn khỏi Campuchia, quá trình rút quân sẽ hoàn thành năm 1990.[44]
Tháng 06 năm 1988, trên cơ sở trưởng thành của quân đội Campuchia và với sự thỏa thuận của giữa Việt Nam và Campuchia, Việt Nam đã rút toàn bộ chuyên gia dân sự và đến ngày 26 tháng 9 năm 1989, Việt Nam rút toàn bộ quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam về nước. Sau khi quân tình nguyện Việt Nam rút hết, lúc đầu phía Campuchia có lúng túng trước các hoạt động giành dân, chiếm đất của Khmer Đỏ và đồng minh nhưng dần dần Campuchia vươn lên làm chủ tình hình, kiểm soát trên 90% lãnh thổ.[45]
Năm 1992-1993, lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc Campuchia (UNTAC - United Nations Transitional Authority in Cambodia) tạm thời quản lý Campuchia.
Hoạt động hỗ trợ dân sự của quân tình nguyện Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thời kỳ đóng quân tại Campuchia, quân đội và chuyên gia Việt Nam đã giúp hàng chục vạn, hàng triệu dân tiều tụy đói khát, trở về quê cũ, khôi phục sản xuất, làm lại nhà cửa, trường học, chùa chiền. Nhân dân Campuchia đã dấy lên một cao trào quần chúng hồi sinh từng người, từng gia đình, từng thôn ấp và hồi sinh toàn dân tộc.[46] Quân đội và chuyên gia Việt Nam đã giúp những người dân này sửa lại nhà, ai không còn nhà thì dựng lại nhà, làm sạch giếng cho người dân Campuchia uống, nhường gạo cho người dân Campuchia ăn, khôi phục và sửa chữa lại trường học. Lực lượng ngành y của Việt Nam đi cùng bộ đội thời bấy giờ thì chữa bệnh cho người dân Campuchia. Dần dần trường lớp, làng mạc, bệnh viên, trường học… được khôi phục lại. Bộ quốc Phòng đã chỉ đạo hành động theo từng giai đoạn. Theo đó, giai đoạn đầu do người dân Campuchia chưa có gì, Việt Nam sẽ thực hiện “Việt Nam làm giúp Campuchia”- nghĩa là đánh giặc cũng Việt Nam, giúp dân sản xuất cũng Việt Nam, xây dựng chính quyền cũng Việt Nam (bởi khi đó chính quyền của Campuchia đã bị Khmer Đỏ phá hủy). Khi người dân Campuchia đã có cơ sở, Việt Nam chuyển sang khẩu hiệu “Ta, bạn cùng làm”. Giai đoạn ba là “Bạn làm ta giúp”- nghĩa là người dân Campuchia đã đủ khả năng, người dân Campuchia yêu cầu tới đâu Việt Nam giúp tới đó. Cuối cùng, khi người dân Campuchia thực sự lớn mạnh thì Việt Nam rút toàn bộ quân tình nguyện về nước để người dân Campuchia tự đảm đương.[47]
Hội nghị Paris về Campuchia[sửa | sửa mã nguồn]
Theo hồi ký của Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Trần Quang Cơ, cơ bản lập trường của phái đoàn Việt Nam gồm 10 điểm sau
- Vạch trần tội ác của Khmer Đỏ đối với nhân dân Campuchia và hành vi xâm lược của Khmer Đỏ đối với các tỉnh Tây Nam Bộ của Việt Nam
- Đưa ra các bằng chứng về những tội ác chiến tranh, tội ác diệt chủng, tội ác xâm lược, tội ác chống lại loài người của Khmer Đỏ và hành động của Việt Nam là tự vệ và là can thiệp nhân đạo
- Kiên quyết loại trừ bọn diệt chủng Polpot (trong khi Trung Quốc đưa ra yêu sách phe Pol Pot phải có ghế trong chính phủ liên hiệp)
- Coi sự tham gia của Khmer Đỏ tại Hội nghị là vật cản chính và duy nhất của Hội nghị...do phe này phục vụ lợi ích của một số nước tham gia Hội nghị chứ không phục vụ lợi ích của người Campuchia[48][49]
- Tôn trọng nguyên tắc nước ngoài không được can thiệp vào công việc nội bộ Campuchia
- Tôn trọng nguyên trạng ở Campuchia có 2 chính quyền,
- Tôn trọng quyền của nhân dân Campuchia tự quyết định chế độ chính trị của mình và lập chính phủ của mình, thông qua tổng tuyển cử tự do.
- Phía Việt Nam chấp nhận sự đóng góp của Liên Hiệp Quốc nếu Liên Hiệp Quốc chấm dứt những nghị quyết thiên vị, ủng hộ 1 bên chống 1 bên.
- Những tội ác của Khmer Đỏ buộc Việt Nam phải tự vệ và có những hành động mang tính can thiệp nhân đạo tại Campuchia
- Việt Nam cam kết sẽ rút quân khi các bên đạt được thỏa thuận chính trị ở Campuchia và việc rút quân chậm nhất là năm 1990[49][50]
Cũng theo Hồi ký của Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Trần Quang Cơ, ngoài Trung Quốc và Singapore, tất cả các thành viên trong cuộc họp ngày 16/08/1989 đều thừa nhận hành vi diệt chủng của Khmer Đỏ [49][51]. Theo cựu ngoại trưởng Singapore Bilahari Kausikan thì Singapore đã bị Mỹ cảnh báo rằng sẽ có “máu đổ trên sàn nhà” nếu Singapore không chịu ủng hộ Khmer Đỏ, nói cách khác Singapore bị Mỹ ép phải ủng hộ Khmer Đỏ để bảo vệ lợi ích tối cao của Mỹ[52].
Trong Tuyên bố của chính phủ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhân dịp ký kết hiệp định hòa bình về Campuchia, phía Việt Nam nhấn mạnh
"Với lập trường thiện chí và xây dựng, với lòng mong muốn hòa bình Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã làm hết sức mình để góp phần vào việc sớm đạt được một giải pháp chính trị toàn bộ, công bằng, hợp lý cho vấn đề Campuchia...Hơn 12 năm qua, với truyền thống đoàn kết, hữu nghị lâu đời giữa hai dân tộc Việt Nam và Campuchia, Quân đội Nhân dân Việt Nam không quản muôn vàn hy sinh gian khổ đã hết lòng ủng hộ và giúp đỡ nhân dân Campuchia trong cuộc đấu trong vì độc lập, chủ quyền và sự sống còn của dân tộc. Những cống hiến to lớn của quân tình nguyện Việt Nam đã giúp nhân dân Campuchia từng bước hồi sinh và góp phần vào sự nghiệp hòa bình và hợp tác ở Đông Nam Á. Những cống hiến đó đã và sẽ mãi được lịch sử hai dân tộc ghi nhận và trân trọng... Xuất phát từ nguyên tắc "nhân dân các nước tự quyết định vân mệnh của mình". Việt Nam tôn trọng những thỏa thuận của Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia về những vấn đề thuộc chủ quyền Campuchia. Chính phủ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định lại quan điểm của mình về việc thực hiện Hiệp định Hòa bình về Campuchia, nhất là các điều khoản liên quan đến vai trò của Liên hợp quốc ở Campuchia, trong thời kỳ quá độ phải dựa trên cơ sở tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, tôn trọng chủ quyền của Campuchia và chủ quyền của các nước láng giềng của Campuchia... Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam sẵn sàng cùng các bên tham gia ký kết và Liên hợp quốc làm đầy đủ trách nhiệm thi hành Hiệp định nhằm bảo đảm một nền hòa bình lâu dài, bền vũng ở Campuchia; tôn trọng chủ quyền, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và bất khả xâm phạm lãnh thỏ, thống nhân dân tộc của Campuchia; tôn trọng nền trung lập và không liên kết của Campuchia; tôn trọng chủ quyền của các nước láng giềng của Campuchia, góp phần vào hòa bình, ổn định hữu nghị và hợp tác ở khu vực Đông Nam Á. Việt Nam mong rằng nhân dân Campuchia tỏng tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc sẽ vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng đất nước Campuchia giàu mạnh, đạt tới cuộc sống bình yên, ấm no, hạnh phúc"[53]
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng cho rằng Hiệp định hòa bình tại Campuchia sẽ tạo cơ hội để nhân dân Campuchia khôi phục và phát triển đất nước, xây dựng một nước Campuchia hòa bình, độc lập, tự do, dân chủ và tiến bộ xã hội. Hòa bình được lập lại tại Campuchia cũng mở ra triển vọng về một thời kỳ mới cho các nước trong khu vực xây dựng một Đông Nam Á hòa bình, ổn định hợp tác và phồn vinh, góp phần quan trọng vào hòa bình, an ninh và hợp tác ở khu vực châu Á-Thái Bình Dường và trên toàn thế giới.
Hiệp định Paris về vấn đề tái lập hòa bình tại Campuchia[sửa | sửa mã nguồn]
Hiệp định có tến đầy đủ là Hiệp định về một giải pháp chính trị toàn diện cho cuộc xung đột Campuchia. Tham gia hiệp định gồm Úc, Brunei, Campuchia, Canada, Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Liên Xô, Anh, Hoa Kỳ, Việt Nam và Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư, đại diện Tổ chức quốc tế có Liên hợp quốc.
Hiệp định có 9 chương, 32 điều. Nội dung cơ bản bao gồm[54]:
1. Về mặt nội bộ của Campuchia: Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia trao tất cả quyền lực cần thiết cho Liên Hiệp Quốc thi hành hiệp định
- Liên Hiệp Quốc đưa một lực lượng, trong đó có bộ phận quân sự vào Campuchia kiểm soát ngừng bắn, rút quân nước ngoài, chấm dứt viện trợ quân sự nước ngoài
- Với lý do bảo đảm cho Tổng tuyển cử được tự do và công bằng Liên Hiệp Quốc trực tiếp kiểm soát 5 bộ: Quốc phòng, Nội vụ, Ngoại giao, Tài chính, Thông tin và một số cơ quan, tổ chức khác nếu xét thấy có thể trực tiếp ảnh hưởng tới kết quả bầu cử
- Liên Hiệp Quốc là người tổ chức Tổng tuyển cử tại các tỉnh
- Liên Hiệp Quốc tiến hành giải ngũ 70% quân đội các bên, kiểm soát số lượng cảnh sát được phép giữ lại, 30% quân đội còn lại sẽ được giải ngũ trước Tổng tuyển cử hoặc chính phủ mới quyết định số quân này vào quân đội quốc gia hay giải thể nốt
- Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia chỉ đưa ra những khuyến nghị với đại diện Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc về các hoạt động ở Campuchia, còn quyền quyết định tối hậu thuộc về đại diện đặc biệt của Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc.
2. Về mặt quốc tế:
- Nước ngoài rút quân khỏi Campuchia, các nước cam kết chấm dứt viện trợ quân sự cho các bên Campuchia
- Nhà nước Campuchia trong tương lai sẽ thi hành một chính sách trung lập, không có quân đội (trên thực tế Campuchia tái lập quân đội năm 1993), không có căn cứ quân sự nước ngoài, quan hệ hữu nghị với tất cả các nước
- Các nước cam kết tôn trọng quy chế trung lập đó của Campuchia
Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]
Theo nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, bản chất của các cuộc tấn công vào lãnh thổ Việt Nam do Khmer Đỏ là các đợt xâm lược khác nhau. Năm 1979, Việt Nam tiến hành chiến dịch phản công. Cơ sở pháp lý của Việt Nam trong xung đột với Campuchia (1978-1990) đã thể hiện rõ rằng đây là một cuộc phản kích tự vệ khi bị xâm lược, đặc biệt Khmer Đỏ đã tấn công các tỉnh biên giới Tây Nam Bộ của Việt Nam và gây ra Thảm sát Ba Chúc trước khi Việt Nam phản kích[55]. Việt Nam đã thực hiện các quyền tự vệ chính đáng khi bị tấn công được ghi trong Điều 51 Hiến chương Liên Hợp Quốc. Đây còn là cuộc giải cứu nhân đạo của Việt Nam nhằm giúp Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng do Khmer Đỏ gây ra. Lực lượng Quân tình nguyện Việt Nam có mặt ở Campuchia trong 10 năm để giúp chính quyền mới của Campuchia xây dựng đất nước[56]. Hành động của Việt Nam xuất phát từ nhu cầu tự vệ chính đáng, trách nhiệm quốc tế cũng như lương tâm của một dân tộc từng chịu nhiều áp bức và ngoại xâm.[57]. Sự đóng góp, hy sinh của Việt Nam tại Campuchia vừa vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc vừa với tinh thần quốc tế trong sáng và cao cả[58].
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Vương quốc Campuchia coi phiên toàn Xét xử những tội ác của Khmer Đỏ là minh chứng rõ nét rằng việc Việt Nam đưa quân vào Campuchia là tự vệ và can thiệp nhân đạo chứ không phải là hành vi xâm lược mà phía tiến hành hành động xâm lược là Khmer Đỏ và nạn nhân bị xâm lược là Việt Nam.[57][59][60][61]. Ngay cả Thủ tướng Hun Sen cũng thừa nhận Việt Nam đã cứu Campuchia khỏi họa diệt chủng[62] và việc quân tình nguyện Việt Nam ở lại Campuchia là theo yêu cầu của chính quyền mới[63]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â Phim tài liệu: Những năm tháng máu và hoa - Tập 5
- ^ a ă "Cuộc chiến tranh bắt buộc". Đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam Nguyễn Văn Hồng. Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân. Trích: Tổng hợp tình hình thương vong của bộ đội trên chiến trường cho thấy:
- Số hy sinh vì mìn 987, chiếm 33%.
- Số bị thương loại khỏi vòng chiến đấu vì mìn 1036, chiếm 18,7%.
- ^ [1]
- ^ [2] Theo ước tính của Ủy ban Chuyên trách 2 nước, có khoảng 20.500 liệt sĩ Việt Nam được chôn cất ở Campuchia (4.500 bộ hài cốt chưa được tìm thấy). Trừ đi số liệt sĩ trước năm 1975 thì số liệt sĩ Việt Nam trong cả cuộc chiến vào khoảng 10.000 - 15.000
- ^ Vietnamese sources generally offer contradictory figures, but Vietnamese General Tran Cong Man stated that at "least 15,000 soldiers died and another 30,000 were wounded in the ten-year long Cambodian campaign". Thayer, 10
- ^ E. Gottesman, Cambodia after Khmer Rouger, trang 143, theo phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Việt Nam
- ^ East Economic Review, ngày 14 tháng 7 năm 1988, p. 14; Los Angeles Times, ngày 1 tháng 7 năm 1988; Washington Post, ngày 1 tháng 7 năm 1988
- ^ Clodfelter, tr. 284
- ^ “"Nếu không có bộ đội tình nguyện Việt Nam, sẽ không có điều kỳ diệu ấy"”. Suckhoedoisong.vn.
- ^ Trong khoảng thời gian 1975 - 1977 Trung Quốc đã viện trợ cho Pol Pot 2 tàu chiến tốc độ cao tải trọng 800 tấn, 4 tàu tuần tiễu, 200 xe tăng, 300 xe bọc thép, 300 pháo, 6 máy bay tiêm kích, 2 máy bay ném bom, 1300 xe vận tải và 30.000 tấn đạn dược các loại. Ben Kiernan, trang 132, 133
- ^ Lịch sử Sư đoàn bộ binh 5 (1965-2005), Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Chương 5.II
- ^ Dân số Việt Nam khi đó chừng 54, 55 triệu người
- ^ Nayan Chanda, trang 251
- ^ Michael Haas, tr. 13
- ^ Michael Haas, tr. 14
- ^ Time Magazine, Jan. 29, 1979,CAMBODIA: The Anatomy of a Blitzkrieg
- ^ Merle L. Pribbenow II
- ^ Có tài liệu cho rằng sư đoàn này đang làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào nên không thể tham gia chiến dịch được
- ^ Tùy biên chế các nước, một phân đội bay thường gồm 12-16 máy bay
- ^ Nayan Chanda, trang 342
- ^ "Sư đoàn 303, Đoàn Phước Long", trang 134, 137, Nayan Chanda, trang 339
- ^ Nguyễn Văn Hồng, trang 35, 47, 62
- ^ Hoàng Dung, Chiến tranh Đông Dương III, chương 9
- ^ vũ khí Mỹ để lại sau chiến tranh Việt Nam
- ^ Binh đoàn Tây Nguyên, trang 128-136; Sư đoàn 10, trang 195-201; Quân đoàn 3, Lịch sử Lữ đoàn phòng không 234, trang 286
- ^ Philip Short, trang 400
- ^ Philip Short, trang 398
- ^ Lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam, trang 322–26.
- ^ Đây chính là Trung đoàn 66 đánh trận Iadrang nổi tiến trong Chiến tranh Việt Nam
- ^ Người chỉ huy điềm tĩnh giàu tình thương
- ^ Phillip Short, trang 408
- ^ Nayan Chanda, trang 373
- ^ Time Magazine, 19 tháng 2 năm 1979, THAILAND: Warning from a Friend
- ^ Sorpong Peou, trang 24
- ^ “35 Countries Where the U.S. Has Supported Fascists, Drug Lords and Terrorists”. Alternet. Truy cập 23 tháng 9 năm 2015.
- ^ Nayan Chanda, tr. 377-8
- ^ Michael Haas, tr. 15
- ^ Michael Haas, tr 16
- ^ Nayan Chanda, tr. 372
- ^ Timothy Carney, Kampuchia in 1982, trang 76
- ^ Paul Quinn-Judge, Vietnam, United we stand, divided we fall, Indochina Issues, 1986
- ^ “Cambodia”. Truy cập 9 tháng 2 năm 2015.
- ^ Nayan Chanda, tr. 396
- ^ Brantly Womack, China and Vietnam: The Politics of Asymmetry, Cambridge University Press, 2006, ISBN 0521853206, 9780521853200. tr. 204
- ^ Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 5
- ^ http://www.mofahcm.gov.vn/mofa/nr040807104143/nr040807105039/ns050111135628. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (trợ giúp)
- ^ “Quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia: Những kí ức không thể quên”. Báo Tin tức - Kênh thông tin CP do TTXVN phát hành. 7 tháng 1 năm 2014. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018.
- ^ Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 38
- ^ a ă â https://docs.google.com/file/d/0B0oimFzfxC6leHMtcFU3Skg1WGM/preview
- ^ Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 35
- ^ Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 36
- ^ “S China Sea ‘an existential issue to legitimise CCP rule’”. TODAYonline. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
- ^ Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 3&4
- ^ “UNITED NATIONS ADVANCE MISSION IN CAMBODIA (UNAMIC)”.
- ^ “Người Campuchia gọi bộ đội tình nguyện Việt Nam là gì? - VTC News - 141171”. Báo điện tử VTC News. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018.
- ^ “Hai lý do để Việt Nam đưa quân tình nguyện vào Campuchia”. Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
- ^ a ă http://vov.vn/the-gioi/ho-so/bai-hoc-xuong-mau-tu-che-do-diet-chung-pol-pot-khmer-do-355913.vov
- ^ Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 7
- ^ http://thanhnien.vn/the-gioi/cac-chuyen-gia-quoc-te-viet-nam-da-xoa-bo-che-do-diet-chung-khmer-do-491504.html
- ^ “Xét xử Khmer Đỏ”. Thông tấn xã Việt Nam. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
- ^ “Tình nghĩa sắt son Việt Nam - Campuchia”. Báo Phụ Nữ Thành phố Hồ Chí Minh. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
- ^ “Thủ tướng Hun Sen gặp cựu quân tình nguyện Việt Nam”. Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018.
- ^ “Hun Sen, người con của Campuchia - Kỳ 5: Giải phóng Campuchia - Tuổi Trẻ Online”. Tuổi Trẻ Online. 19 tháng 10 năm 2008. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Việt
- Binh đoàn Hương Giang, Sư đoàn Sông Lam, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1984
- Sư đoàn 7, Quân đoàn Cửu Long, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1985
- Sư đoàn 303, Đoàn Phước Long, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1989
- Lịch sử không quân Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1993
- The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia Under the Khmer Rouge, Ben Kiernan, 1996
- Chiến tranh Đông Dương III, Hoàng Dung, Nhà xuất bản Văn Nghệ Califonia USA, 2000
- Cuộc chiến tranh bắt buộc, Đại tá Nguyễn Văn Hồng, Nhà xuất bản Bến Tre, Thành phố Hồ Chí Minh, 2004.
- Mặt thật, Thành Tín
Tiếng Anh
- Elizabeth Becker (1998). When the war was over: Cambodia and the Khmer Rouge revolution. Public Affairs. ISBN 9780671417871.
- Nayan Chanda (1986). Brother Enemy. The War after the War.. Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 0-15-114420-6.
- David P. Chandler: A History of Cambodia (Westview Press 2000); ISBN 0-8133-3511-6.
- David P. Chandler (5 tháng 3 năm 1999). 'Brother Number One: A Political Biography'. Westview Press 1999. ISBN 0813335108.
- David P. Chandler: Facing the Cambodian past: Selected essays, 1971–1994 (Silkworm Books 1996); ISBN 974-7047-74-8.
- David P. Chandler, Ben Kiernan etc, Revolution and Its Aftermath in Kampuchea: Eight Essays (Yale University Press 1983); ISBN 0-938692-05-4.
- Michael Clodfelter (1995). Vietnam in Military Statistics. McFarland & Company, Inc Publishers. ISBN 0-7864-0027-7.
- Michael Haas (1991). Cambodia, Pol Pot, and the United States: the Faustian pact. Praeger Publishers. ISBN 0275940055.
- Ben Kiernan (19 tháng 8 năm 2008). The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975-79. Yale University Press; 3rd ed. ISBN 0300144342.
- Ben Kiernan (11 tháng 8 năm 2004). 'How Pol Pot Came to Power: Colonialism, Nationalism, and Communism in Cambodia, 1930-1975;'. Yale University Press; 2nd ed. ISBN 0-300-10262-3.
- Sorpong Peou (1997). 'Conflict neutralization in the Cambodia war: from battlefield to ballot-box'. Oxford University Press, USA (27 tháng 3 năm 1997). ISBN 9835600112.
- Merle L. Pribbenow II, A Tale of Five Generals: Vietnam's Invasion of Cambodia, The Journal of Military History, Volume 70, No. 2, tháng 4 năm 2006, pages 459-486.
- Philip Short (1999). 'Pol Pot: Anatomy Of A Nightmare'. USA: Univ Pr of Kentucky. ISBN 9780813121215.
- Spencer Tucker (13 tháng 1 năm 2005). Vietnam. USA: Henry Holt and Co.; 1st edition. ISBN 0805066624.
- Michael Vickery: Cambodia 1975–1982, South End Press (tháng 3 năm 1984), ISBN 0896081893
- The Khmer Rouge National Army: Order of Battle, tháng 1 năm 1976 Chương trình về Diệt chủng Campuchia, Đại học Yale.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Bàn cãi về TĐTL
- Thế kỷ 20 ở Campuchia
- Việt Nam thế kỷ 20
- Xung đột trong Chiến tranh Lạnh
- Campuchia Dân chủ
- Khmer Đỏ
- Chiến tranh Đông Dương thứ ba
- Lịch sử Việt Nam thời kỳ từ 1976
- Lịch sử Campuchia
- Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
- Chiến tranh liên quan tới Campuchia
- Việt Nam 1978
- Việt Nam 1979
- Chiến tranh trong lịch sử Việt Nam
- Chiến tranh biên giới
- Chiến tranh Việt Nam
- Quan hệ Việt Nam - Campuchia
- Xung đột trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh
- Xung đột năm 1979
- Xung đột năm 1980
- Xung đột năm 1981
- Xung đột năm 1982
- Xung đột năm 1983
- Xung đột năm 1984
- Xung đột năm 1985
- Xung đột năm 1986
- Xung đột năm 1987
- Xung đột năm 1988
- Xung đột năm 1989
- Xung đột năm 1990
- Xung đột năm 1991
- Việt Nam thập niên 1990
- Chiến tranh bán đảo Đông Dương
- Lịch sử quân sự Việt Nam

markdown:
# Chiến tranh biên giới Tây Nam
[Chiến dịch phản công biên giới Tây-Nam Việt Nam](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_ph%E1%BA%A3n_c%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y-Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam&redirect=no)) [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search) [Chiến tranh Tây Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_T%C3%A2y_Nam).
|
|
|.
|
Kết quả
Chế độ
Tiếp tục xung đột giữa các bè phái Campuchia.
Thay đổi lãnh thổ |Việt Nam đóng quân tại Campuchia cho tới ngày 26 tháng 09 năm 1989.
|
Hội nghị Paris về Campuchia được thành lập
Sau khi Việt Nam rút quân, Campuchia thành lập chính chính phủ liên hiệp 3 phái
Phiên tòa xử tội ác chiến tranh, tội ác diệt chủng, tội ác chống lại loài người của Khmer Đỏ được thành lập năm 1997
|Tham chiến
|![]()
|
|![]()
[Campuchia Dân chủ](/wiki/Campuchia_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) [Mặt trận Dân tộc Giải phóng Nhân dân Khmer](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Khmer&action=edit&redlink=1)(từ 1979) [FUNCINPEC](/wiki/Funcinpec)(từ 1981) [Vương quốc Thái Lan](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Th%C3%A1i_Lan)
**Viện trợ:** ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Lê Trọng Tấn](/wiki/L%C3%AA_Tr%E1%BB%8Dng_T%E1%BA%A5n) ![ Flag of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/20px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Lê Đức Anh](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BB%A9c_Anh) ![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
[Hun Sen](/wiki/Hun_Sen) ![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
[Heng Samrin](/wiki/Heng_Samrin) ![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Kampuchea.svg.png)
[Chea Sim](/wiki/Chea_Sim) ![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
[Pol Pot](/wiki/Pol_Pot) ![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
[Ieng Sary](/wiki/Ieng_Sary) ![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
[Khieu Samphan](/wiki/Khieu_Samphan) ![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
[Nuon Chea](/wiki/Nuon_Chea) ![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
![ Flag of Democratic Kampuchea.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg/20px-Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg.png)
[Ta Mok](/wiki/Ta_Mok) [KNUFNS](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_C%E1%BB%A9u_qu%E1%BB%91c_Campuchia&action=edit&redlink=1)
Nguồn Việt Nam: 23 sư đoàn với gần 200.000 quân, trong đó 19 sư đoàn đã tham gia tấn công vào Việt Nam
[[1]](#cite_note-ReferenceA-1) *Khoảng 3.000 chết, 5.500 bị thương* **Từ 1977 tới trước tháng 12-1978:** . [[2]](#cite_note-hong-2) *8.000 chết hoặc bị thương* **Từ tháng 12-1978 tới tháng 1-1979:** *: ~ 10.000* **Toàn cuộc chiến (từ năm 1977 tới 1989, bao gồm cả thời kỳ đóng quân ở Campuchia)** tới 15.000 quân nhân chết [[3]](#cite_note-3) [[4]](#cite_note-4)
~30.000 quân nhân bị thương.
[[5]](#cite_note-5)
55.300 chết hoặc bị thương (tính cả dân thường) từ năm 1977 tới tháng 10-1989
[[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7) *38.563 chết hoặc bị thương, 5.800 bị bắt (thống kê của Việt Nam)* **Từ tháng 6-1977 đến trước tháng 12-1978:** [[1]](#cite_note-ReferenceA-1) *~30.000 chết và bị thương* **Từ tháng 12-1978 tới 5-1979:** , ~50.000 bị bắt [[8]](#cite_note-8) * Trên 100.000 lính Khmer Đỏ chết Toàn cuộc chiến (từ năm 1977 tới 1989):*
hàng chục ngàn dân thường chết vì bệnh tật hoặc thiếu ăn
|
|**Chiến tranh biên giới Tây Nam** là cuộc xung đột quân sự giữa [Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Campuchia Dân chủ](/wiki/Campuchia_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7). Cuộc chiến có nguyên nhân từ các hoạt động quân sự của quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) tấn công vào lãnh thổ Việt Nam, giết chóc người dân và đốt phá làng mạc Việt Nam trong những năm 1975-1978.
Cuộc chiến có thể chia làm 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Từ giữa năm 1975 đến cuối năm 1978:
[Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)tổ chức nhiều cuộc tấn công vào lãnh thổ [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), phá hủy nhiều ngôi làng và giết hại hàng ngàn thường dân [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Phía [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)chỉ tổ chức phòng ngự và cố đàm phán tìm giải pháp hòa bình, nhưng [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)bác bỏ.
- Giai đoạn 2: Từ tháng 12/1978 đến tháng 5/1979:
[Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)tổ chức cuộc tấn công lớn nhất vào lãnh thổ [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)với 19 sư đoàn nhưng bị phía Việt Nam bẻ gãy. Sau cuộc tấn công, [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)thấy không có cơ hội để đàm phán hòa bình nên đã tổ chức tấn công lớn vào Campuchia, lật đổ [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)và lập nên chế độ mới do [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen)đứng đầu. Tàn quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)chạy sang ẩn náu bên kia biên giới [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan).
- Giai đoạn 3: Từ giữa năm 1979 đến cuối năm 1985:
[Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)với sự trợ giúp về lương thực, vũ khí của [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đã tổ chức đánh du kích và đe dọa sự tồn tại của chế độ Hun Sen. Năm 1982, [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)rút bớt quân khỏi [Campuchia](/wiki/Campuchia), ngay sau đó [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)hoạt động mạnh trở lại và chiếm một số khu vực. Nhận thấy quân đội [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen)còn rất yếu ớt nên không thể tự chống cự được, [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)buộc phải tiếp tục đóng quân tại Campuchia để bảo vệ chế độ Hun Sen và truy quét [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F). Mùa khô 1984 - 1985, cuộc tấn công quyết định của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)đã phá hủy các căn cứ chính của [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), khiến [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)suy yếu đi nhiều và không còn đủ sức đe dọa chế độ mới của Hun Sen.
- Giai đoạn 4: Từ 1986 tới 1989: Sau chiến dịch mùa khô năm 1985, nhận thấy chế độ
[Hun Sen](/wiki/Hun_Sen)đã tự đứng vững được, từ năm 1986, [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)rút dần quân khỏi [Campuchia](/wiki/Campuchia)và đến năm 1989 thì rút hết. Nhân việc [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)rút quân, các lực lượng tàn quân của [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)định tái hoạt động, nhưng bị quân đội [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen)đánh bại. [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)dần tan rã, các lãnh đạo bị bắt và bị đưa ra xét xử ở [tòa án quốc tế](/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n_C%C3%B4ng_l%C3%BD_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF).
## Mục lục
[1 Bối cảnh](#Bối_cảnh) [2 Lực lượng hai bên](#Lực_lượng_hai_bên) [3 Chiến dịch phản công](#Chiến_dịch_phản_công) [4 Giai đoạn bình định lãnh thổ (1980-1989)](#Giai_đoạn_bình_định_lãnh_thổ_(1980-1989)) [5 Hoạt động hỗ trợ dân sự của quân tình nguyện Việt Nam](#Hoạt_động_hỗ_trợ_dân_sự_của_quân_tình_nguyện_Việt_Nam) [6 Hội nghị Paris về Campuchia](#Hội_nghị_Paris_về_Campuchia) [7 Hiệp định Paris về vấn đề tái lập hòa bình tại Campuchia](#Hiệp_định_Paris_về_vấn_đề_tái_lập_hòa_bình_tại_Campuchia) [8 Đánh giá](#Đánh_giá) [9 Chú thích](#Chú_thích) [10 Tham khảo](#Tham_khảo) [11 Xem thêm](#Xem_thêm)
## Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=1)]
Sau
[Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Campuchia](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Campuchia) xuất hiện nhiều mâu thuẫn. Tranh chấp và xung đột biên giới xảy ra liên tục trong các năm [1977](/wiki/1977) và [1978](/wiki/1978), nhưng cuộc xung đột thực ra đã bắt đầu ngay sau khi giải phóng Sài Gòn. Ngày [4 tháng 5](/wiki/4_th%C3%A1ng_5) năm [1975](/wiki/1975), một toán quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) đột kích đảo [Phú Quốc](/wiki/Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c), sáu ngày sau quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) đánh chiếm và hành quyết hơn 500 dân thường ở đảo [Thổ Chu](/wiki/Th%E1%BB%95_Chu_(qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o)) . Tức giận vì hành vi gây hấn của [9] [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)phản công giành lại các đảo này. Trận đánh ở [Phú Quốc](/wiki/Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c)làm nước [Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)mới thành lập lo ngại, vì cùng thời gian đó, quan hệ Việt Nam và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)đang xấu đi. Mối lo ngại này càng tăng thêm vì sự hiện diện của cố vấn [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)ở Campuchia và Trung Quốc tăng cường viện trợ quân sự cho lực lượng vũ trang Khmer Đỏ . [[10]](#cite_note-10)
Tiếp theo cuộc đột kích vào các đảo Thổ Chu và Phú Quốc, bên cạnh nhiều cuộc đột kích nhỏ, Khmer Đỏ tiến hành hai cuộc xâm nhập quy mô lớn vào Việt Nam. Cuộc tấn công lớn đầu tiên diễn ra vào tháng 4 năm 1977, quân chính quy Khmer Đỏ tiến sâu 10 km vào lãnh thổ Việt Nam, chiếm một số vùng ở tỉnh
[An Giang](/wiki/An_Giang) và tàn sát một số lớn dân thường. Cuộc tấn công thứ hai diễn ra vào ngày 25 tháng 9 cùng năm, lần này 4 sư đoàn quân Khmer Đỏ đánh chiếm nhiều điểm ở các huyện Tân Biên, Bến Cầu, Châu Thành (tỉnh [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh)), đốt phá 471 ngôi nhà, làm gần 800 người dân bị giết, bị thương hoặc mất tích . Để trả đũa, ngày [11] [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12)năm [1977](/wiki/1977), sáu sư đoàn [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)đánh vào sâu trong đất Campuchia đến tận [Neak Luong](/wiki/Neak_Loeang)rồi mới rút lui từ ngày 5 tháng 1 năm 1978, mang theo một số nhân vật quan trọng bên phía Campuchia, trong đó có cả [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)tương lai [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen). Cuộc tấn công này được xem là lời "cảnh cáo" cho Khmer Đỏ. Phía Việt Nam đề nghị một giải pháp ngoại giao nhằm thiết lập một vùng phi quân sự dọc biên giới, nhưng [Pol Pot](/wiki/Pol_Pot)từ chối, và giao tranh tiếp diễn.
Ngày
[1 tháng 2](/wiki/1_th%C3%A1ng_2) năm [1978](/wiki/1978), Trung ương Đảng Cộng sản của [Pol Pot](/wiki/Pol_Pot) họp bàn chủ trương chống Việt Nam và quyết định thành lập 15 sư đoàn. Trong nghị quyết của họ có ghi: " *Chỉ cần mỗi ngày diệt vài chục, mỗi tháng diệt vài ngàn, mỗi năm diệt vài ba vạn thì có thể đánh 10, 15, đến 20 năm. Thực hiện 1 diệt 30, hy sinh 2 triệu người Campuchia để tiêu diệt 50 triệu*" [[12]](#cite_note-12)người Việt Nam . Pol Pot đã điều 13 trong số 17 sư đoàn chủ lực và một số trung đoàn địa phương liên tục tấn công vào lãnh thổ Việt Nam, có nơi vào sâu tới 15–20 km. [[13]](#cite_note-13)
Trong các đợt tấn công đó, Khmer Đỏ đã thực hiện thảm sát đối với người Việt Nam, một ví dụ là
[vụ thảm sát Ba Chúc](/wiki/Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Ba_Ch%C3%BAc) vào tháng 4 năm 1978 với 3157 dân thường bị giết hại. Từ năm 1975 cho tới năm 1978, có tới 30 ngàn người Việt Nam bị Khmer Đỏ sát hại trong các cuộc tấn công dọc biên giới. Việt Nam cố gắng giải quyết cuộc xung đột một cách hòa bình thông qua đàm phán ngoại giao, nhưng Khmer Đỏ từ chối đàm phán, Trung Quốc không chịu làm trung gian hòa giải, còn Liên Hợp Quốc không có biện pháp gì phản hồi lại các phản đối của chính quyền Việt Nam về các hành động gây hấn của Khmer Đỏ. [14] Việt Nam phải chuyển sang sử dụng vũ lực để giải quyết cuộc xung đột. [[15]](#cite_note-15)
Từ tháng 12 năm 1977 đến 14 tháng 6 năm 1978, hơn 30 vạn thường dân Việt Nam phải tản cư vào sâu trong nội địa, bỏ hoang 6 vạn ha đất sản xuất. Theo cuốn "Cuộc chiến tranh bắt buộc" của Đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam Nguyễn Văn Hồng, trong các trận đánh dọc biên giới trong giai đoạn này, Việt Nam bị thương vong 8.500 bộ đội, trong đó số chết là gần 3.000 người
. [2]
Ngày
[13 tháng 12](/wiki/13_th%C3%A1ng_12) năm 1978, được sự trang bị và hậu thuẫn của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), Khmer Đỏ đã huy động 19 trong 23 sư đoàn (khoảng 80.000 đến 100.000 quân) tiến công xâm lược Việt Nam trên toàn tuyến biên giới. Ba sư đoàn đánh vào [Bến Sỏi](/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_S%E1%BB%8Fi&action=edit&redlink=1) với mục tiêu chiếm [thị xã Tây Ninh](/w/index.php?title=T%C3%A2y_Ninh_(th%E1%BB%8B_x%C3%A3)&action=edit&redlink=1), 2 sư đoàn đánh vào [Hồng Ngự](/wiki/H%E1%BB%93ng_Ng%E1%BB%B1) ( [Đồng Tháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Th%C3%A1p)), 2 sư đoàn đánh khu vực [Bảy Núi](/wiki/B%E1%BA%A3y_N%C3%BAi) ( [An Giang](/wiki/An_Giang)), 1 sư đoàn đánh [Trà Phô](/w/index.php?title=Tr%C3%A0_Ph%C3%B4&action=edit&redlink=1), [Tà](/w/index.php?title=Tr%C3%A0_Ti%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) Teng (xã Phú Mỹ huyện Giang Thành tỉnh [Kiên Giang](/wiki/Ki%C3%AAn_Giang)). Tại những vùng chiếm đóng, Khmer Đỏ đã thực hiện sách lược diệt chủng đối với [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), như đã làm với [người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer). [Quân đội Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã chống trả quyết liệt và đã kìm chân bước tiến, đồng thời tiêu hao sinh lực của quân Khmer đỏ. Các hướng tiến quân của [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) bị chặn lại và không thể phát triển được. Ngoại trừ [Hà Tiên](/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_(t%E1%BB%89nh)) bị chiếm giữ trong thời gian ngắn, không một thị xã nào của Việt Nam bị chiếm. Theo thống kê từ Việt Nam, từ tháng 6-1977 đến tháng 12-1978, họ đã tiêu diệt 38.563 quân [Khmer đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), bắt sống 5.800 lính khác . Theo [1] [Tạp chí Time](/wiki/Time_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)), quân Việt Nam tiến hành các cuộc không kích và giao tranh trên bộ, đánh vào các đơn vị quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)dọc biên giới nhằm làm suy yếu quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F)trước khi quân [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)bắt đầu chiến dịch đã tiêu diệt khoảng 17 ngàn quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F). [[16]](#cite_note-16)
## Lực lượng hai bên[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=2)]
- Việt Nam
[[17]](#cite_note-17)
Chỉ huy trực tiếp chiến dịch là
[trung tướng](/wiki/Trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Lê Trọng Tấn](/wiki/L%C3%AA_Tr%E1%BB%8Dng_T%E1%BA%A5n), lực lượng được huy động bao gồm: [Quân đoàn 2](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_2,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)do [thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Nguyễn Hữu An](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_An)làm tư lệnh và [thiếu tướng Lê Linh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Ho%C3%A0i)làm [chính ủy](/wiki/Ch%C3%ADnh_%E1%BB%A7y), gồm các Sư đoàn [304](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_304,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), [325](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_325,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), được bổ sung Trung đoàn bộ binh 8, cũng từ [Tịnh Biên](/wiki/T%E1%BB%8Bnh_Bi%C3%AAn)( [An Giang](/wiki/An_Giang)- [Hà Tiên](/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_(t%E1%BB%89nh))) đánh theo hướng tây để hỗ trợ lực lượng [Quân khu 9](/wiki/Qu%C3%A2n_khu_9,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)đánh về [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh), chiếm [Kampot](/wiki/Kam_p%E1%BB%91t)và vùng duyên hải Đông Nam Campuchia. Sư đoàn 306 mới thành lập không kịp tham gia chiến dịch vì chưa hoàn thành công tác huấn luyện . Cũng như tại mặt trận Tây Ninh, tại An Giang, quân Việt Nam cũng chia quân tấn công hai hướng. Hướng thứ nhất theo [[18]](#cite_note-18) [Quốc lộ 2](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_2_(Campuchia))tiến về hướng Bắc đánh về Phnom Penh. Hướng thứ hai tiến theo duyên hải về hướng Tây đánh chiếm hải cảng [Kompong Som](/w/index.php?title=Kompong_Som&action=edit&redlink=1), Sư đoàn 304 được dùng làm trừ bị, cố thể được dùng tăng cường trong trường hợp Quân đoàn 4 tấn công Phnom Penh gặp khó khăn. [Quân đoàn 3](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_3,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)của thiếu tướng [Kim Tuấn](/wiki/Kim_Tu%E1%BA%A5n), gồm các Sư đoàn [10](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_10,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), [31](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_31,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), [320](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_320,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), được bổ sung [Sư đoàn 302](/w/index.php?title=S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_302,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1), đánh từ Tây Ninh, vượt qua [tỉnh Kampong Cham](/wiki/Kampong_Cham_(t%E1%BB%89nh))đến sông [Mê Kông](/wiki/M%C3%AA_K%C3%B4ng)và vùng lãnh thổ đông bắc Campuchia. [Quân đoàn 4](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_4,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)của thiếu tướng [Hoàng Cầm](/wiki/Ho%C3%A0ng_C%E1%BA%A7m_(t%C6%B0%E1%BB%9Bng)), gồm các Sư đoàn 7, 9, 341, được bổ sung thêm Sư đoàn 2, cùng Lữ đoàn 22 thiết giáp, Lữ đoàn 24 pháo binh, Lữ đoàn 25 công binh và 3 tiểu đoàn Khmer của [Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C4%90o%C3%A0n_k%E1%BA%BFt_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_C%E1%BB%A9u_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Campuchia&action=edit&redlink=1)(UFNSK) thân Việt Nam, hướng tấn công từ hướng tây và tây nam Tây Ninh, sau khi đã tái chiếm những vị trị trên tỉnh lộ 13, theo đường 1 qua [tỉnh Svay Rieng](/wiki/Svay_Rieng_(t%E1%BB%89nh))nhắm đánh bến [phà](/wiki/Ph%C3%A0)chiến lược [Neak Luong](/wiki/Neak_Loeang)để đến [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh). [Quân khu 5](/wiki/Qu%C3%A2n_khu_5,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)của thiếu tướng [Đoàn Khuê](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Khu%C3%AA): gồm hai Sư đoàn 307, 309 và Lữ đoàn đặc công 198, đánh từ [Pleiku](/wiki/Pleiku)theo đường 19 về hướng Tây để tiêu diệt quân Khmer Đỏ ở Đông Bắc Campuchia. [Quân khu 7](/wiki/Qu%C3%A2n_khu_7,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)của trung tướng [Lê Đức Anh](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BB%A9c_Anh): gồm hai Sư đoàn 5, 302, 303, Trung đoàn đặc công 117, được tăng cường thêm một số đơn vị của Quân đoàn 3 như Lữ đoàn 12 thiết giáp, những trung đoàn chủ lực các tỉnh [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh), [Long An](/wiki/Long_An), [Sông Bé](/wiki/S%C3%B4ng_B%C3%A9), Trung đoàn 262 pháo binh, Trung đoàn 26 thiết giáp, Trung đoàn công binh E25 QK7 (gồm các tiểu đoàn D739 cầu đường trong đó tiểu đoàn D739 gồm các đại đội C10, C11, C12, D278 bom mìn, D98 xe máy, D741 cầu phà), 3 tiểu đoàn Khmer UFNSK từ phía bắc tỉnh Tây Ninh và khu căn cứ của UFNSK quanh [Snuol](/wiki/Snuol)tiến quân dọc theo [Quốc lộ 13](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_13_(Campuchia)&action=edit&redlink=1)và [Quốc lộ 7](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_13_(Campuchia)&action=edit&redlink=1)đánh chiếm [Kratié](/wiki/Krati%C3%A9_(t%E1%BB%89nh))và Kampong Cham. [Quân khu 9](/wiki/Qu%C3%A2n_khu_9,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)của thiếu tướng [Nguyễn Chánh](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_(ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)&action=edit&redlink=1): gồm các Sư đoàn 4, 330, 339, tấn công từ khu vực Tịnh Biên ở hướng Bắc, qua tỉnh [Ta Keo](/wiki/Ta_Keo), hướng về Phnom Penh
- Lực lượng đổ bộ đường biển gồm Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126 và Lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 đổ bộ vào vùng duyên hải Đông Nam Campuchia để chiếm
[Ream](/w/index.php?title=Ream&action=edit&redlink=1)và cảng [Sihanoukville](/wiki/Sihanoukville)trên bán đảo [Kampong Som](/wiki/Sihanoukville).
- Đoàn 901 không quân: gồm
[Sư đoàn không quân 372](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_372,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)được trang bị máy bay [F-5](/wiki/Northrop_F-5), [A-37](/wiki/Cessna_A-37_Dragonfly), máy bay trực thăng [UH-1](/wiki/Bell_UH-1_Iroquois),Mi-24, máy bay vận tải [C-130](/wiki/C-130_Hercules), [C-119](/wiki/Fairchild_C-119_Flying_Boxcar), [C-47](/wiki/Douglas_C-47_Skytrain), và một phân đội [[19]](#cite_note-19) [MiG-21](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-21)từ Trung đoàn 921.
Các sư đoàn Việt Nam đều có các đơn vị cơ hữu
[thiết giáp](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u_b%E1%BB%8Dc_th%C3%A9p), [pháo binh](/wiki/Ph%C3%A1o_binh), [pháo phòng không](/w/index.php?title=Ph%C3%A1o_ph%C3%B2ng_kh%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và một lữ đoàn [công binh](/wiki/C%C3%B4ng_binh). Theo phía Việt Nam, có 10.000 - 15.000 quân UFNSK tham gia chiến dịch, tuy nhiên theo các phân tích viên quốc tế, đây là con số phóng đại, chỉ có chừng vài trăm quân UFNSK trực tiếp tham gia chiến dịch, còn lại đại bộ phận làm công tác liên lạc, đảm bảo hậu cần, phiên dịch...
- Khmer Đỏ
- Theo phía Việt Nam, lực lượng Khmer Đỏ gồm có 23 sư đoàn, theo tác giả Steven Heder, quân Khmer Đỏ gồm chừng 15 sư đoàn. Các sư đoàn này được trang bị tốt bằng vũ khí của Trung Quốc, được chỉ huy bởi các chỉ huy dày dạn kinh nghiệm trong các cuộc chiến tranh vừa qua, gồm nhiều binh lính trung thành đến cuồng tín, nhưng các sư đoàn này cũng đã bị nhiều hao tổn trong những lần giao tranh trước, và quân số mỗi sư đoàn chỉ chừng 4.000 - 7.000 người, bằng một nửa quân số của sư đoàn Việt Nam.
Các sư đoàn: 164, 170, 290, 310, 450, 703, 801, 902
- Một số máy bay chiến đấu
[T-28](/w/index.php?title=T-28&action=edit&redlink=1).
- Một phân đội
[MiG-19](/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-19)do Trung Quốc sản xuất, số MiG-19 này không kịp tham chiến vì không có phi công và rơi vào tay quân Việt Nam khi họ chiếm Phnom Penh [[20]](#cite_note-20)
- Một sư đoàn
[thủy quân lục chiến](/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn)
- Một sư đoàn
[hải quân](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n)
- Một sư đoàn
[không quân](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n), nhưng chiến đấu như [bộ binh](/wiki/B%E1%BB%99_binh)khi giao tranh nổ ra.
- Nhiều đơn vị xe tăng và trọng pháo.
## Chiến dịch phản công[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=3)]
### Diễn biến chiến dịch[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=4)]
Tới đầu tháng 12 năm 1978, quân đội Việt Nam được hỗ trợ bởi một số tiểu đoàn Khmer thân Việt Nam đã kiểm soát một vùng đệm dọc biên giới trong lãnh thổ Campuchia, từ
[Mimot](/w/index.php?title=Mimot&action=edit&redlink=1) đến [Snuol](/wiki/Snuol) ở các tỉnh Kampong Cham và Kratié . Ở phía Bắc, quân Việt Nam cũng kiểm soát một vùng rộng thuộc lãnh thổ Campuchia dọc theo đường 19 [21] . Ngày 23 tháng 12 năm 1978, sau khi được tăng viện, với 80.000 quân, quân đội Việt Nam đã tiến hành phản công trên toàn bộ mặt trận, đẩy lùi quân Khmer Đỏ. Sư đoàn 2 cùng trung đoàn chủ lực tỉnh Tây Ninh mở cuộc tấn công nhằm đánh bật các Trung đoàn 23 thuộc Sư đoàn 304 và Trung đoàn 13 thuộc Sư đoàn 221 của Campuchia ra khỏi các vị trí dọc theo tỉnh lộ 13 sát biên giới. Tuy nhiên chiến cuộc chưa chấm dứt, quân đội Việt Nam quyết định mở cuộc tấn công phòng ngừa vào Campuchia vào ngày 25 tháng 12 năm 1978. [[22]](#cite_note-22)
#### Đánh chiếm bờ đông sông Mekông[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=5)]
Ngày 25 tháng 12 năm 1978 sau khi đánh tan sức kháng cự của quân
[Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F), các lực lượng Việt Nam thuộc Quân khu 5 nhanh chóng hành tiến theo đường 19, sư đoàn 309 quét sạch [tỉnh Ratanakiri](/wiki/Ratanakiri_(t%E1%BB%89nh)), phía Bắc [tỉnh Mondolkiri](/wiki/Mondulkiri_(t%E1%BB%89nh)) và tiến vào phía Bắc [tỉnh Stung Treng](/wiki/Stung_Treng_(t%E1%BB%89nh)). Sư đoàn 307 tiến theo đường 19, dùng cầu phao vượt [sông Srepok](/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%AAr%C3%AAp%C3%B4k) và sông Mekong. Tới ngày 1 tháng 1 năm 1979, lực lượng Quân khu 5 tiến dọc sông Mekong chiếm được Stung Treng.
Cùng thời gian, Sư đoàn 5 thuộc Quân khu 7 tiến từ hướng đông, cùng Sư đoàn 303 tiến theo hướng tây bắc từ Snuol cùng đánh vào Kratié do Sư đoàn 260 và 2 trung đoàn địa phương của đặc khu 505 phòng thủ. Các sư đoàn này gặp phải sức kháng cự quyết liệt từ phía quân Khmer Đỏ. Trong cuộc tiến quân, hai Tiểu đoàn 1 và 2 Trung đoàn 316 Sư đoàn 303 bị tập kích bất ngờ nên bị tiêu diệt. Trung đoàn này, cũng như Trung đoàn 33, sau một tháng hành quân, quân số hao hụt mất một nửa
. Các đơn vị quân Khmer Đỏ tấn công Sư đoàn 303 gây nhiều tổn thất và suýt chiếm được sở chỉ huy sư đoàn. Tuy nhiên, sau khi không chặn được quân Việt Nam, quân Khmer Đỏ phải rút lui, và tới ngày 29 tháng 12, thành phố [23] [Kratié](/w/index.php?title=Krati%C3%A9&action=edit&redlink=1)rơi vào tay quân đội Việt Nam. Cùng lúc, Sư đoàn 302 tiến về phía Tây đã chiếm được Kampong Cham. Sau đó, hai Sư đoàn 302 và 303 cùng quay lại đánh chiếm thị xã [Chhlong](/w/index.php?title=Chhlong&action=edit&redlink=1)do Sư đoàn 603 Khmer Đỏ chống giữ. Ngày 4 tháng 1, họ chiếm được Chhlong. Kể từ lúc đó, toàn bộ lãnh thổ Campuchia ở phía đông sông Mekong coi như bị mất.
Sáng ngày 31 tháng 12, được pháo binh bắn yểm trợ, xe tăng và bộ binh Quân đoàn 3 Việt Nam tiến công và nhanh chóng đánh tan 5 sư đoàn quân Khmer Đỏ trên toàn tuyến phòng thủ dọc theo biên giới ở tỉnh Kampong Cham. Tới cuối ngày, trừ sở chỉ huy quân Khmer Đỏ, toàn bộ các cứ điểm còn lại thất thủ, quân Khmer Đỏ rút chạy về thị trấn Kampong Cham ở bờ tây sông Mekong, bị quân Việt Nam truy kích ráo riết.
Không quân Việt Nam cũng tham chiến, tấn công vào tuyến phòng thủ của Khmer Đỏ và ném bom phá hủy một sân bay mà từ đó máy bay
[T-28](/w/index.php?title=T-28&action=edit&redlink=1) Khmer Đỏ xuất kích ném bom vào các toán quân tiền phương Việt Nam. Sáng ngày 1 tháng 1 năm 1979, sau khi tập hợp lại lực lượng, Quân đoàn 3 đánh chiếm sở chỉ huy Khmer Đỏ sau một giờ giao chiến quyết liệt. Tướng Kim Tuấn hạ lệnh cho các đơn vị dưới quyền truy quét và tiêu diệt các lực lượng Khmer Đỏ còn sót lại. Tới ngày 3 tháng 1, Sư đoàn 320 đã tiến tới bờ đông của bến phà Kampong Cham bên bờ sông Mekong. Tại đây sư đoàn dừng lại, rồi dùng 2 đại đội [xe bọc thép](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u_b%E1%BB%8Dc_th%C3%A9p) mở đường, đánh về phía nam chiếm thủ phủ [tỉnh Prey Veng](/wiki/Prey_Veng_(t%E1%BB%89nh)).
Trong thời gian đó, ngày
[28 tháng 12](/wiki/28_th%C3%A1ng_12), ở hạ lưu [đồng bằng sông Mekong](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_Mekong&action=edit&redlink=1), lực lượng Khmer Đỏ thuộc Quân khu Đông Nam mở cuộc tấn công phòng ngừa dọc biên giới. Quân Khmer Đỏ tiêu diệt một số đơn vị Quân khu 9 bảo vệ biên giới và chiếm một vùng rộng lãnh thổ Việt Nam dọc theo [kênh Vĩnh Tế](/wiki/K%C3%AAnh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF). Cuộc tấn công này làm cho tình hình Quân đoàn 2 của tướng [Nguyễn Hữu An](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_An) trở nên rất khó khăn. Quân Khmer Đỏ đã chiếm được khu vực đầu cầu mà Quân đoàn 2 và lực lượng Quân khu 9 định dùng để tiến vào Campuchia, đồng thời giành được một chiến lũy tự nhiên cản đường tiến của quân Việt Nam.
Sau khi nhận được sự chấp thuận từ Bộ chỉ huy, sáng ngày 31 tháng 12, sư đoàn 4 của Quân khu 9 và Trung đoàn 9 của Sư đoàn 304 phối thuộc mở cuộc phản công. Sau 24 giờ giao tranh kịch liệt, quân Việt Nam đã đánh lui quân Khmer Đỏ khỏi bờ tây
[kênh Vĩnh Tế](/wiki/K%C3%AAnh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF). Chiều ngày 1 tháng 1, được pháo binh và không quân yểm trợ, Lữ đoàn công binh 219 thuộc Quân đoàn 2 bắc cầu phao vượt sông. Sư đoàn 304 và Lữ đoàn xe bọc thép 203 mở đường tiến vào đất Campuchia. Tới trưa ngày 3 tháng 1, Quân đoàn 2 và Quân khu 9 đã tiêu diệt hoặc đánh tan tất cả các lực lượng Khmer Đỏ ở hạ lưu sông Mekong dọc biên giới. Sở chỉ huy Quân khu Tây Nam của Khmer Đỏ phải rút về [Takéo](/wiki/Tak%C3%A9o).
Sau ba ngày tấn công, tại hướng chủ yếu Tây Ninh, Quân đoàn 4 với sự yểm trợ của không quân, trực thăng, pháo binh, hải quân, thiết giáp... quân Việt Nam đánh bật được quân Khmer Đỏ khỏi các vị trí
[Năm Căn](/wiki/N%C4%83m_C%C4%83n), [Hòa Hội](/wiki/H%C3%B2a_H%E1%BB%99i) dọc theo tỉnh lộ 13, và các đơn vị của các Sư đoàn 703, 340, 221 của Khmer Đỏ phải rút về thành lập một tuyến phòng thủ mới tại [Svay Rieng](/wiki/Svay_Rieng_(t%E1%BB%89nh)), tập trung ở cầu Don So.
Được 15 xe tăng và xe bọc thép mở đường, cùng với pháo 105mm, 155mm
bắn yểm trợ, Sư đoàn 7 của Quân đoàn 4 mở cuộc tấn công vào quân Khmer Đỏ ở Don So. Tuy nhiên sau hai ngày giao chiến với nhiều tổn thất, Sư đoàn 7 vẫn chưa chọc thủng được tuyến phòng phủ của Khmer Đỏ. Tới đêm ngày 1 tháng 1, tướng Hoàng Cầm hạ lệnh cho Sư đoàn 7 tung hết lực lượng dự bị vào trận. [24]
Quân Khmer Đỏ kháng cự dữ dội, nhưng sau khi bị đánh thua ở Tây Ninh, quân Khmer Đỏ đã bị mất tinh thần, hơn nữa, do phải chấp nhận một trận đánh quy ước với một địch thủ có hoả lực, quân số và kinh nghiệm chiến trường trội hơn quá nhiều, nên quân Khmer Đỏ bị tan rã. Tuyến phòng thủ Svay Rieng bị vỡ ngày 2 tháng 1 năm 1979, quân Khmer Đỏ phải rút về
[Prey Veng](/wiki/Prey_Veng_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)) và [Neak Luong](/wiki/Neak_Loeang), chỉ để lại một số đơn vị đánh cầm chân Quân đoàn 4.
Tới ngày
[2 tháng 1](/wiki/2_th%C3%A1ng_1) năm 1979, quân đội Việt Nam đánh tan các sư đoàn chủ lực của Khmer Đỏ án ngữ các trục [đường số 1](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_1_(Campuchia)), [7](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_7_(Campuchia)) và [2](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_2_(Campuchia)) ở lối vào [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh). Chiều ngày 3 tháng 1, Sư đoàn 7 chiếm được cầu Don So và tới ngày 4 tháng 1 đã làm chủ toàn bộ vùng phía đông sông Mekong. Tới ngày 5 tháng 1, Sư đoàn 7 tiến đến Neak Luong.
#### Đánh chiếm Phnom Penh[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=6)]
Ngày 6 tháng 1, các đơn vị Việt Nam vượt sông Mekong qua ngả Neak Luong và bắc Kompong Cham. Chín sư đoàn quân Việt Nam làm thành hai gọng kìm tiến vào Phnom Penh từ phía Đông Nam và phía Bắc: Sư đoàn 7 và Sư đoàn 2 di chuyển theo quốc lộ 1,
[Sư đoàn 9](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n_9,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) tiến song song bảo vệ sườn phía nam và Sư đoàn 341 bảo vệ sườn phía bắc.
Tại Kompong Cham, Quân đoàn 3 của tướng
[Kim Tuấn](/wiki/Kim_Tu%E1%BA%A5n) cũng giao tranh quyết liệt với quân Khmer Đỏ để vượt sông. Quân Khmer Đỏ thiết lập trận địa phòng ngự dọc bờ tây sông Mekong với nhiều ổ [súng máy](/wiki/S%C3%BAng_m%C3%A1y), [súng cối](/wiki/S%C3%BAng_c%E1%BB%91i) bắn trùm lên mặt sông để ngăn thuyền chở quân Việt Nam đổ bộ. Xa hơn một chút, quân Khmer Đỏ bố trí xe tăng, xe bọc thép, pháo 105mm, 122mm và 155mm để bắn vào quân Việt Nam đang tập trung ở bờ đông sông Mekong. Đêm ngày 5 tháng 1, một toán quân gồm lính trinh sát, công binh và bộ binh định vượt qua bờ sông chiếm một đầu cầu nhỏ, nhưng quân Khmer Đỏ đánh bật họ lại. Tướng [Kim Tuấn](/wiki/Kim_Tu%E1%BA%A5n) quyết định dùng hỏa lực áp đảo bắn vào trận địa phòng thủ của quân Khmer Đỏ, rồi cho thả khói mù, dùng thuyền chuyển quân sang bờ tây. Mặc dù rất nhiều thuyền bị trúng đạn của quân Khmer Đỏ, Quân đoàn 3 cuối cùng cũng đã thiết lập được một đầu cầu. Một đại đội xe lội nước vượt sông và tỏa ra để đánh vào thị trấn; 2 tiểu đoàn bộ binh cũng vượt được sông, đến 8:30 sáng, Kampong Cham thất thủ.
Ngay trong sáng ngày 6 tháng 1, lực lượng đột kích Phnom Penh, gồm Trung đoàn 28 của Sư đoàn 10 và các đơn vị phối thuộc, dẫn đầu bởi 6
[xe lội nước](/wiki/Xe_l%E1%BB%99i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) và một số xe thiết giáp [M-113](/wiki/M-113) vượt sông, tổng cộng lực lượng lên đến 120 xe quân sự. Lực lượng đột kích vừa hành quân vừa giao chiến với các ổ phục kích của quân Khmer Đỏ, tới chiều tối đã tới bờ sông [Tonglé Sap](/w/index.php?title=Tongl%C3%A9_Sap&action=edit&redlink=1) và tổ chức đánh vượt sông để tiến vào Phnom Penh . [25]
Trong khi đó, ngày 6 tháng 1 năm 1979, những đơn vị đầu tiên của Sư đoàn 7 Quân đoàn 4 được 1 tiểu đoàn UFNSK hỗ trợ chiếm được bờ phía đông của bến phà
[Neak Luong](/wiki/Neak_Luong). Quân [Campuchia](/wiki/Campuchia) trong khi rút lui vội vã đã không kịp thiết lập công sự phòng thủ. Trong đêm, cách bến phà khoảng hai cây số về phía nam, Trung đoàn 113 cùng Trung đoàn 14 của Sư đoàn 7 được tàu đổ bộ đưa sang bên kia sông, tiến chiếm bờ phía tây của bến phà. Ngày 7 tháng 1, toàn bộ đội hình Quân đoàn 4 tiến hành vượt sông. Do sự tan rã nhanh chóng của lực lượng phòng thủ biên giới và sự chủ quan của Pol Pot, [quân đội Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) tiến vào [Phnom Penh](/wiki/Phnom_Penh) từ [Neak Luong](/wiki/Neak_Luong) mà không gặp sức chống cự đáng kể nào. Trưa ngày 4 tháng 1, Quân đoàn 4 đã có thể bắt tay với Quân đoàn 3 ở ngoại ô phía bắc [Phnom Pênh.](/w/index.php?title=Phnom_P%C3%AAnh.&action=edit&redlink=1) Tuy nhiên Quân đoàn 3 đã đến muộn, không kịp chặn đường [Chính phủ Polpot](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Polpot&action=edit&redlink=1) rút chạy khỏi [Phnom Penh](/wiki/Phnom_Penh).
Việc quân Việt Nam tiến quá nhanh khiến cho Khmer Đỏ chỉ kịp sơ tán bộ máy lãnh đạo.
[Son Sen](/wiki/Son_Sen) chạy xuyên qua mặt trận ngược về phía Việt Nam để tập hợp tàn quân của các sư đoàn thuộc quân khu miền Đông. Pol Pot, Nuon Chea và Khieu Samphan được vài xe Jeep chở quân bảo vệ chạy về [Pursat](/wiki/Pursat). Ieng Sary chạy về Battambang trên một chuyến xe lửa đặc biệt chở vài trăm nhân viên Bộ ngoại giao. Việc rút lui khẩn khiến nhiều Bộ khác cùng hàng ngàn nhân viên không được thông báo về cuộc rút lui. Các chuyến xe tiếp theo sơ tán Phnom Penh bị tắc nghẽn bởi quá nhiều người tìm cách bỏ chạy. Như vậy với việc ban lãnh đạo sơ tán, khoảng 40 ngàn dân chúng và binh lính Khmer Đỏ tại Phnom Penh, cũng như các đơn vị quân phòng thủ các mục tiêu lân cận bị bỏ mặc tự thân vận động. [[26]](#cite_note-26)
Ngày 7 tháng 1, quân Việt Nam chiếm
[sân bay Kampong Chonang](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Kampong_Chonang&action=edit&redlink=1) và bắt được mười máy bay A-37, ba [C-123K](/w/index.php?title=C-123K&action=edit&redlink=1), sáu [C-47](/wiki/Douglas_C-47_Skytrain), ba [Alouette III](/w/index.php?title=Alouette_III&action=edit&redlink=1) cùng một số T-28. Ngoài ra Khmer Đỏ cũng bỏ lại hàng trăm xe tăng và xe bọc thép, rất nhiều đạn dược và lương thực dự trữ chiến lược mà họ không kịp mang theo. [27]
Ngày
[8 tháng 1](/wiki/8_th%C3%A1ng_1), Hội đồng Nhân dân Cách mạng Campuchia do [Heng Samrin](/wiki/Heng_Samrin) làm Chủ tịch đã được thành lập với sự hậu thuẫn của Việt Nam.
Ở phía Bắc, các sư đoàn của Quân đoàn 3 cũng tiến xuống Phnom Penh, sau đó Sư đoàn 320 theo
[quốc lộ 4](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_4_(Campuchia)) xuống bình định các tỉnh phía nam. Các sư đoàn còn lại theo các [quốc lộ 5](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_5_(Campuchia)) và [6](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_6_(Campuchia)) tiến về hướng Tây và hướng Bắc. Họ gặp sức chống cự đáng kể của quân Khmer Đỏ tại [Battambang](/wiki/Battambang) và [Siem Reap](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p).
#### Hướng nam, Sihanoukville[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=7)]
Tại mặt trận phía nam, từ
[An Giang](/wiki/An_Giang), quân Việt Nam bắt đầu vượt biên giới vào ngày 3 tháng 1 năm 1979 và tấn công theo hai hướng. Hướng thứ nhất, Sư đoàn 325 và Sư đoàn 8 tiến về phía Tây, dọc theo quốc lộ số 2. Ngày 5 tháng 1 năm 1979, trong khi lực lượng Quân khu 9 tiến đánh [Takéo](/wiki/Tak%C3%A9o), sư đoàn 325 bắt đầu hành tiến theo hướng Tây Bắc. Lực lượng Khmer Đỏ của Quân khu Tây Nam do [Ta Mok](/wiki/Ta_Mok) chỉ huy khét tiếng cuồng tín đã chuẩn bị công sự phòng thủ ở [Tuk Meas](/w/index.php?title=Tuk_Meas&action=edit&redlink=1) trên [đường 16](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_16_(Campuchia)&action=edit&redlink=1), ở khoảng giữa biên giới và [Chhuk](/wiki/Chhuk). Phải mất hai ngày giao chiến, Sư đoàn 325 mới có thể đánh tan tuyến phòng ngự của Khmer Đỏ và chiếm được khu vực Tuk Meas. Cùng lúc đó tướng Nguyễn Hữu An cũng tung Sư đoàn 8 theo hướng tây để đánh chiếm quận lỵ [Kampong Trach](/wiki/Kampong_Trach), nằm ở giao điểm với đường quốc lộ ven biển.
Nắm quyền chỉ huy trực tiếp trung đoàn xung kích 24, tướng Nguyễn Hữu An dẫn trung đoàn tiến từ Tuk Meas về Chhuk. Các quân xa của Việt Nam gồm xe tăng hạng nặng, xe tải và trọng pháo di chuyển khó khăn trên đường đất và ruộng lúa nên đã bị quân Khmer Đỏ phục kích phá hủy một số xe và pháo, sở chỉ huy của tướng An cũng bị tổn thất và tạm thời mất liên lạc với các lực lượng còn ở phía sau. Tới chiều ngày 7 tháng 1, lực lượng xung kích đã ra đến đường số 3, và trong quá trình tiến công đã đánh tan sư đoàn quân Khmer Đỏ phòng ngự Chhuk.
Trong hai ngày 4, 5 tháng 1 năm 1979, từ đảo Phú Quốc, hai phân đội Hải quân Việt Nam gồm một số tàu tuần tiễu loại lớn của Mỹ, hai tàu khu trục Petya của Nga, cùng nhiều tàu chiến nhỏ chuẩn bị chuyển Lữ đoàn Hải quân 101 và 126 đổ bộ. Hải quân cũng lập trận địa pháo 130mm ở mũi đảo Phú Quốc để yểm trợ cho lực lượng đổ bộ.
Sẩm tối ngày 6 tháng 1, toán quân đặc công gồm 87 người bí mật đổ bộ và tấn công chiếm một trận địa pháo Khmer Đỏ bảo vệ bờ biển, cùng lúc, pháo 130mm bắt đầu bắn phá các vị trí quân Khmer Đỏ. Lập tức các thuyền tuần tiễu loại nhỏ của Khmer Đỏ xuất kích từ
[quân cảng Ream](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_c%E1%BA%A3ng_Ream&action=edit&redlink=1) và các bến cảng nhỏ tấn công vào Hải quân Việt Nam. Sau một trận giao chiến trên biển, do có ưu thế về số lượng và hỏa lực, Hải quân Việt Nam đẩy lùi hoặc đánh chìm hầu hết các tàu Khmer Đỏ, nhưng một tàu của Việt Nam cũng bị trúng đạn, khiến nhiều thủy thủ bị thương vong . Số [28] [tàu phóng lôi](/wiki/T%C3%A0u_ph%C3%B3ng_l%C3%B4i)Khmer Đỏ chạy thoát khỏi cuộc hải chiến và các cuộc không kích của không quân Việt Nam, đến ngày 16 tháng 1 lại bị Hải quân Việt Nam chặn đánh trong [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan)và bị tiêu diệt gần hết.
Tối ngày 7 tháng 1, Lữ đoàn
[hải quân đánh bộ](/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn) 126 tiến hành đổ bộ ở chân [núi Bokor](/wiki/N%C3%BAi_Bokor), nằm ở khoảng giữa [thị xã Kampot](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_Kampot&action=edit&redlink=1) và cảng [Sihanoukville](/wiki/Sihanoukville). Lữ đoàn đổ bộ được toàn bộ 3 tiểu đoàn và số xe lội nước, xe bọc thép, nhưng do thủy triều lên cao, không có đủ chỗ triển khai đội hình, nên không đổ bộ được số xe tải, và đến tối, 3 tiểu đoàn nữa theo dự định cũng sẽ đổ bộ lại phải rút ra ngoài.
Theo kế hoạch, lực lượng Hải quân đánh bộ phải triển khai một lực lượng lớn, theo vùng ven biển đánh chiếm cùng lúc hai cây cầu quan trọng và giao điểm
[Veal Renh](/w/index.php?title=Veal_Renh&action=edit&redlink=1) dẫn về [bán đảo Kampong Som](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kampong_Som&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, một chỉ huy lực lượng lính thủy đánh bộ do nóng vội, đã tập hợp tiểu đoàn của mình, chở trên 12 xe tăng và xe bọc thép tiến về Sihanoukville trước khi trời sáng. Đơn vị này bị một lực lượng lớn Khmer Đỏ vây đánh từ chiều, qua đêm đến suốt ngày hôm sau và cuối cùng bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Đến đêm ngày 7 tháng 1, Hải quân mới đổ bộ thêm được 3 tiểu đoàn của Lữ đoàn 126 và 2 tiểu đoàn của Lữ đoàn 101 lên bãi biển, nhưng số xe tải phải đến ngày 8 tháng 1 mới lên bờ được.
Sư đoàn 304 vốn được dùng làm dự bị để tham gia đánh về Phnom Penh, nhưng do Quân đoàn 3 và 4 đã đánh được Phnom Penh từ ngày 7 tháng 1, nên tướng An dùng sư đoàn này để nhanh chóng giải cứu lực lượng lính thủy đánh bộ và đánh chiếm Sihanoukville. Dẫn đầu bởi một đơn vị xe M-113, Trung đoàn 66 của sư đoàn, kế tiếp là Trung đoàn 9 hành quân suốt đêm ngày 9.
Ngày 9 tháng 1, Trung đoàn 66 sau khi gặp lực lượng Hải quân đánh bộ, chuẩn bị giao chiến: không lặp lại sai lầm của Hải quân, Trung đoàn 66 tổ chức chiếm cao điểm xung quanh thành phố trước khi phối hợp với hải quân đánh bộ đánh vào thành phố. Sau khi đánh tan được Sư đoàn 230 Campuchia, quân Việt Nam chiếm được
[Kampot](/wiki/Kam_p%E1%BB%91t). Trung đoàn 9 không đến kịp vì một cây cầu sụp đổ khi xe tăng dẫn đầu trung đoàn đi qua. Khi Trung đoàn 9 và Lữ đoàn xe tăng 203 đến thành phố thì Kampot đã rơi vào tay quân Việt Nam, nên lực lượng này được đưa đi đánh quân cảng Ream. Được sự trợ lực của pháo hải quân bắn từ bến cảng lên, cánh quân này chiếm được quân cảng Ream và hải [cảng Kampong Som](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3ng_Kampong_Som&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, vì không chuẩn bị kịp về tiếp liệu , quân Khmer Đỏ đã có thể phản công chiếm lại Kampong Som ngày 14 tháng 1, nhưng quân Việt Nam tái chiếm lại vào ngày hôm sau.
Hướng thứ hai, Quân khu 9 phụ trách, tiến về phía Bắc đánh chiếm hai
[thị xã Tan](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_Tan&action=edit&redlink=1) và [Takéo](/wiki/Tak%C3%A9o). Các sư đoàn Khmer Đỏ trấn giữ quân khu Tây Nam như Sư đoàn 2, 210, 230, 250, bị tan rã và rút lui vào rừng.
Cuối tháng 1 năm 1979 cuộc phản công kết thúc thắng lợi. Đến ngày
[17 tháng 1](/wiki/17_th%C3%A1ng_1) thị xã cuối cùng là [Ko Kong](/w/index.php?title=Ko_Kong&action=edit&redlink=1) rơi vào tay quân đội Việt Nam và chính quyền mới của Campuchia. Cho tới cuối tháng 3, quân đội Việt Nam coi như chiếm được hết những thành phố và tỉnh lỵ quan trọng của Campuchia và tiến sát tới biên giới [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan). Tuy nhiên tàn quân Pol Pot vẫn tiếp tục chống cự và quấy nhiễu, gây ra nhiều thương vong cho quân đội Việt Nam đồn trú tại Campuchia.
### Truy quét tàn quân Khmer Đỏ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=8)]
#### Đánh Siem Reap và Battambang[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=9)]
Trên chiến trường Campuchia, vì quân Việt Nam tiến quá nhanh chóng, nên quân Khmer Đỏ chỉ bị tan rã chứ chưa bị tiêu diệt hẳn. Nhiều đơn vị đã tập trung lại thành những đơn vị nhỏ, tiếp tục đánh du kích và quấy phá.
Sau khi Quân đoàn 4 chiếm được Phnom Penh, các đơn vị của Quân đoàn 3, Quân khu 5 và Quân khu 7 cũng vượt sông Mekong tiến chiếm và bình định lãnh thổ phía bắc
[Biển Hồ](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap) và [sông Tonlé Sap](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tonl%C3%A9_Sap&action=edit&redlink=1). Quân Khmer Đỏ đã cố gắng kháng cự gần [tỉnh Battambang](/wiki/Battambang_(t%E1%BB%89nh)) nhưng cũng chỉ có thể làm chậm đà tiến quân của Việt Nam. Họ đã phân tán thành nhiều đơn vị nhỏ tiếp tục đánh du kích.
Quân đoàn 2 và các sư đoàn của Quân khu 9 sau khi chiếm được vùng duyên hải cũng tiến dọc theo quốc lộ 4 về hướng Bắc. Mấy ngày sau khi Trung Quốc tiến đánh biên giới Việt-Trung, Quân đoàn 2 rút về bảo vệ
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Việt Nam bắt đầu tổng động viên, một số các trung đoàn độc lập được tăng cường lên thành cấp sư đoàn, như các [trung đoàn Gia Định](/w/index.php?title=Trung_%C4%91o%C3%A0n_Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) 1 và 2, Quyết Thắng 1 và 2, trở thành các Sư đoàn 317, 318 để gửi sang tăng cường mặt trận Campuchia. Trách nhiệm chính trong công tác hành quân vẫn là các đơn vị của Quân đoàn 4.
Ngày 8 tháng 1, Sư đoàn 10 theo lệnh của tướng Kim Tuấn thực hiện cuộc hành quân chớp nhoáng truy kích quân Khmer Đỏ. Tới ngày 9, Trung đoàn 24 đã chiếm được
[Kampong Thom](/wiki/Kampong_Thom_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), Trung đoàn 26 cũng đã kiểm soát được đường 6 nối Kampong Thom và Phnom Penh, Trung đoàn 66 được lệnh vượt lên trước hai đơn vị này đánh chiếm thành phố [29] [Siem Reap](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p)ở phía tây bắc biển hồ Tongle Sap. Dùng 36 xe tải chở quân, được xe tăng yểm trợ, trung đoàn nhanh chóng hành quân, tiến được 100 km chỉ trong vòng 2 giờ, đồng thời đánh tan các trạm kiểm soát của Khmer Đỏ dọc đường. Trên đường đi, một đoàn xe chở quân Khmer Đỏ cũng nhập vào đội hình trung đoàn do tưởng nhầm là tàn quân Khmer Đỏ tháo chạy. Do trời tối, không ai phát hiện ra sự nhầm lẫn này. Mãi đến khi hai bên nhận ra nhau thì một trận đánh khốc liệt mới nổ ra, quân Việt Nam tiêu diệt và chiếm toàn bộ đoàn xe gồm 23 xe tải chở quân Khmer Đỏ. Rạng sáng ngày 10, quân Việt Nam đến Siem Reap, quân Khmer Đỏ bị bất ngờ, phải tháo chạy ra bốn phía. Tới khi trời tối thì Trung đoàn 24 thuộc Sư đoàn 10 và Sư đoàn 5 của Quân khu 7 cũng đã tới nơi.
Ngày hôm sau, Trung đoàn 24 lại hành quân 100 km nữa đánh chiếm thị xã
[Sisophon](/wiki/Sisophon) nằm cách biên giới [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) 50 km. Ngày 12 tháng 1, (sau khi trao lại thị xã cho lực lượng Quân khu 5) trung đoàn 24 một tiểu đoàn của Trung đoàn 66 cùng một đại đội xe M-113, pháo phòng không và trọng pháo theo theo đường 5 phía nam Sisophon đánh vào các lực lượng Khmer Đỏ đang tập trung về Battambang và chiếm thành phố ngay trong ngày hôm đó.
Ngày 13 tháng 3 năm 1979, tướng
[Kim Tuấn](/wiki/Kim_Tu%E1%BA%A5n) di chuyển Bộ chỉ huy Quân đoàn 3 đến Battambang để trực tiếp chỉ huy chiến dịch truy quét tàn quân Pol Pot tập trung ở vùng tây nam gần biên giới Thái Lan. Ba ngày sau, ông rời Battambang để đi Siem Reap, trên đường đi khoảng 40 km về hướng bắc Battambang, đoàn xe của ông bị Khmer Đỏ phục kích. Mặc dù lực lượng phục kích bị đè bẹp , chiếc com-măng-ca thứ 3 có Tư lệnh Kim Tuấn ngồi bên cạnh người lái xe bị trúng đạn M79 khiến ông bị thương nặng vùng cột sống và mất ngày hôm sau, ngày 17 tháng 3. Ông là sĩ quan cao cấp nhất của [30] [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)hy sinh khi tham chiến ở Campuchia. Ba tháng sau, tháng 6 năm 1979, Quân đoàn 3 của ông rời Campuchia để tham gia phòng thủ biên giới phía bắc với Trung Quốc.
#### Khu vực Tây Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=10)]
Trận đánh quan trọng đầu tiên trong chiến dịch bình định diễn ra tại
[Kampong Speu](/wiki/Kampong_Speu_(t%E1%BB%89nh)), nằm trên [quốc lộ 4](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_4_(Campuchia)) nối hải cảng Kampong Som với Phnom Penh, cách Phnom Penh khoảng 50 km. Thị xã này, sau khi quân Khmer Đỏ di tản vội vã, do Trung đoàn 10 thuộc Sư đoàn 339 Việt Nam chiếm đóng. Nhưng ít ngày sau, các lực lượng còn lại của các Sư đoàn 703, 340, 221 từ tuyến phòng thủ Svay Rieng chạy về đã tập trung lại và dự định tái chiếm thị xã. Được tin, Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 điều động Sư đoàn 341 đến tăng cường. Trận đánh bắt đầu ngày 21 tháng 1 năm 1979 đến ngày 7 tháng 2 mới kết thúc. Dù bị tổn thất nặng, quân Việt Nam vẫn giữ được Kampong Speu, các lực lượng của 3 sư đoàn Campuchia bị tan rã, chỉ còn là những nhóm nhỏ hoặc tiếp tục đánh du kích, hoặc rút về biên giới Thái Lan.
Giữ vững được Kampong Speu, bảo đảm được giao thông trên quốc lộ 4, quân Việt Nam tiến đánh căn cứ Amleng, nơi mà bộ chỉ huy quân sự của Pol Pot từ Phnom Penh rút về trú đóng. Căn cứ này nằm trong một vùng rừng núi hiểm trở, cách Phnom Penh khoảng 100 km về phía tây nam. Lực lượng tấn công gồm Sư đoàn 2, Sư đoàn 7, Sư đoàn 9, Sư đoàn 341 của Quân đoàn 4, được tăng cường thêm Sư đoàn 5 của Quân khu 7. Vì lực lượng tấn công quá hùng hậu, quân Khmer Đỏ rút lui, bỏ lại căn cứ
[Amleng](/w/index.php?title=Amleng&action=edit&redlink=1), nhưng họ tìm đủ cách để gây khó khăn và tổn thất cho quân Việt Nam khi họ rút lui khỏi căn cứ bằng đủ mọi cách như phục kích, bắn tỉa, gài mìn, đốt rừng...
Chiếm xong được Amleng, quân Việt Nam mở chiến dịch đánh chiếm thị xã
[Leach](/w/index.php?title=Leach&action=edit&redlink=1). Leach là một thị xã nhỏ nằm gần quốc lộ số 5 là con đường từ Phnom Penh đi Battambang, cách biên giới Thái Lan khoảng 80 km. Trước ngày 7 tháng 1, Leach được Khmer Đỏ sử dụng làm căn cứ tiếp liệu. Sau khi Phnom Penh thất thủ, khi quân Việt Nam chưa có đủ thì giờ để chiếm đóng hết các vị trí, Khmer Đỏ dự định biến Leach thành một căn cứ phản công. Một phần lớn những lực lượng còn lại được tập trung tại đây. Tuy quân số gồm nhiều sư đoàn (104, 210, 260, 264, 460, 502), nhưng trên thực tế, mỗi sư đoàn chỉ còn chưa tới một ngàn quân . Lực lượng phòng thủ cũng có vài khẩu pháo 105 ly và vài xe thiết giáp.
Để tấn công Leach, quân Việt Nam đã sử dụng một lực lượng lớn và tấn công làm bốn hướng. Hướng thứ nhất, do Sư đoàn 341 thay thế Sư đoàn 330 đã bị hao hụt quân số quá nhiều khi giải toả quốc lộ số 5, đánh chiếm thị xã
[Pursat](/wiki/Pursat) để từ đó đánh vào mặt bắc của Leach. Hướng thứ hai do Sư đoàn 9 từ căn cứ Amleng mới chiếm được đánh vào phía đông. Hướng thứ ba do Quân khu 9 phụ trách được tàu đổ bộ chở đến tỉnh [Kokong](/w/index.php?title=Kokong&action=edit&redlink=1), rồi từ đó, tấn công mặt nam. Hướng thứ tư, do Sư đoàn 31, Quân đoàn 3, từ biên giới Thái Lan theo tỉnh lộ 56 đánh ngược về mặt tây của Leach.
Vì đây là một trận quyết định, nên trận đánh đã kéo dài trên một tháng. Tất cả các sư đoàn tham chiến đều bị tổn thất nặng. Cuối cùng, vì hoả lực thua kém, bệnh tật, bị hao hụt lực lượng mà không được bổ sung nên căn cứ Leach của Khmer Đỏ bị Sư đoàn 9 chiếm được ngày 29 tháng 4 năm 1979. Trận đánh tại căn cứ Leach là trận đánh có quy mô lớn cuối cùng trên đất Campuchia. Sau khi Leach bị mất, các đơn vị còn lại của Khmer Đỏ rút về các mật khu ở
[Pailin](/wiki/Pailin) và [Tasanh](/w/index.php?title=Tasanh&action=edit&redlink=1) sát biên giới Thái Lan. Một số khác phân tán thành những đơn vị nhỏ tiếp tục đánh du kích.
Giữa tháng 3, quân Việt Nam mở chiến dịch mới đánh chiếm căn cứ Tasanh, nằm ở phía nam Pailin. Tới 28 tháng 3, căn cứ này thất thủ, khiến cho "đại sứ quán" Trung Quốc đóng tại đây phải sơ tán về vùng núi cao. Ban lãnh đạo Khmer Đỏ tại đây cũng bỏ chạy, bỏ lại một phần tài liệu, xe cộ, vũ khí, lương thực dự trữ và 3.000 tấn đạn dược
. [31]
Các đơn vị của Việt Nam bắt đầu phân nhiệm để hành quân bình định. Nhiều sư đoàn thiện chiến đã bị hao hụt nặng được rút về nước. Những sư đoàn tân lập được gửi qua tăng cường hay thay thế. Phía Việt Nam cho biết, tới cuối tháng 1 năm 1979, quân Việt Nam đã có tới 8.000 thương vong. Về phía quân Khmer Đỏ dù bị thiệt hại nặng vẫn còn khoảng 30.000 quân có còn khả năng quấy phá, phục kích, gây mất ổn định khiến Việt Nam phải duy trì một lực lượng quân sự lớn tại Campuchia.
### Thành lập chính quyền mới[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=11)]
Ngày 5 tháng 1 năm 1979, 66 đại biểu Campuchia được triệu tập họp ở Mimot để bàn về việc thành lập một đảng cộng sản Campuchia mới. Đảng này lấy lại tên
[Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Campuchia) có từ thời 1951. [Pen Sovann](/wiki/Pen_Sovann), một cán bộ Campuchia tập kết về Hà Nội năm 1954, được đề cử giữ chức chủ tịch đảng. Những Uỷ viên thường vụ của đảng gồm [Hun Sen](/wiki/Hun_Sen), [Bou Thang](/w/index.php?title=Bou_Thang&action=edit&redlink=1), [Chan Kiri](/w/index.php?title=Chan_Kiri&action=edit&redlink=1), [Heng Samrin](/wiki/Heng_Samrin) và [Chia Soth](/w/index.php?title=Chia_Soth&action=edit&redlink=1).
Ngày 8 tháng 1 năm 1979, đài phát thanh Phnom Penh loan báo Phnom Penh đã được giải phóng bởi những lực lượng cách mạng và nhân dân Campuchia. Một Hội đồng cách mạng được thành lập do Heng Samrin làm chủ tịch. Khoảng mười ngày sau, hội đồng này ký một hiệp ước với Việt Nam, hợp thức hóa sự hiện diện của quân đội Việt Nam trên đất Campuchia.
Tới mùa xuân 1981,
[hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) mới của Campuchia được thông qua, sau đó là cuộc bầu cử toàn quốc để chọn ra 117 đại biểu quốc hội. Hun Sen được bầu làm Bộ trưởng Ngoại giao, Heng Samrin làm Chủ tịch nước. Ba sư đoàn mới được thành lập và đặt dưới Bộ Quốc phòng, nhưng an ninh vẫn được duy trì chủ yếu dựa vào sự hiện diện của 180.000 quân Việt Nam (mà lực lượng chủ chốt là Quân đoàn 4) do [thượng tướng](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Lê Đức Anh](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BB%A9c_Anh) chỉ huy . [32]
Chính quyền mới của Campuchia chỉ được một số nước thuộc khối
[xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) công nhận. Chính phủ của [Pol Pot](/wiki/Pol_Pot) tiếp tục được các nước phương Tây, Trung Quốc và khối [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) công nhận và vẫn là thành viên [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c).
### Căng thẳng biên giới với Thái Lan[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=12)]
Campuchia bị mất,
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) trở nên một địa bàn chiến lược quan trọng để Trung Quốc có thể giúp đỡ cho Khmer Đỏ tiếp tục cuộc chiến. Sau khi họp xong với Ieng Sary, [Đặng Tiểu Bình](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Ti%E1%BB%83u_B%C3%ACnh) bí mật cử Cảnh Biểu, Ủy viên Bộ Chính trị, cùng Thứ trưởng ngoại giao Hàn Niệm Long sang [Bangkok](/wiki/Bangkok) hội đàm với Thủ tướng Thái [Kriangsak Chomanan](/w/index.php?title=Kriangsak_Chomanan&action=edit&redlink=1) tại [căn cứ không quân Utapao](/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Utapao&action=edit&redlink=1). Sau khi Việt Nam liên minh với Liên Xô và tấn công Campuchia, Thái Lan không còn giữ thái độ trung lập nữa, Kriangsak đồng ý để Trung Quốc dùng lãnh thổ Thái Lan tiếp tế cho Khmer Đỏ.
Thủ tướng Thái Kriangsak cũng tìm kiếm hỗ trợ từ Washington nhằm ngăn ngừa Hà Nội. Để biểu thị sự ủng hộ Thái Lan, Hoa Kỳ chuyển giao cho Thái số lượng đạn dược trị giá $11.3 triệu dollar tồn kho tại Thái từ thời
[chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). Chính quyền Carter cũng hứa hẹn thúc đẩy việc chuyển giao chiến đấu cơ F-5E và các loại vũ khí hiện đại khác mà Thái đã đặt mua, và tăng lượng vũ khí bán cho Thái từ mức 30 triệu dollar một năm lên 50 triệu. Tuy vậy, trong trường hợp chiến tranh nổ ra, quân Thái vẫn không phải là đối thủ của Việt Nam. Với lực lượng 141.000 quân, số lượng quân Thái chỉ bằng 1/4 quân Việt Nam, và họ không có được kinh nghiệm chiến đấu như quân Việt Nam. [[33]](#cite_note-33)
## Giai đoạn bình định lãnh thổ (1980-1989)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=13)]
### Hoa Kỳ, Trung Quốc và Thái Lan hỗ trợ Khmer Đỏ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=14)]
Việt Nam hy vọng có thể nhanh chóng truy quét và tiêu diệt tàn quân Khmer Đỏ trước khi mùa khô 1979-1980 kết thúc, nhưng tàn quân Khmer Đỏ đã phân tán rải rác trong các trại tị nạn dọc biên giới Thái Lan-Campuchia.
[[34]](#cite_note-34) [Tổ chức cứu trợ khẩn cấp Campuchia](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_c%E1%BB%A9u_tr%E1%BB%A3_kh%E1%BA%A9n_c%E1%BA%A5p_Campuchia&action=edit&redlink=1) của Mỹ, dựa vào đại sứ quán Mỹ tại Bangkok, đã nuôi dưỡng và hỗ trợ Khmer đỏ để tiếp tục chống lại chính phủ mới của Campuchia do Việt Nam hậu thuẫn. Dưới sức ép của Mỹ, [Chương trình Lương thực thế giới](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) đã cung cấp lương thực cho 20.000 đến 40.000 lính Khmer đỏ. Suốt một thập kỷ sau đó, cơ quan tình báo quân đội Mỹ đã giúp Khmer đỏ do thám qua vệ tinh, đồng thời các lực lượng đặc nhiệm của Mỹ và Anh hướng dẫn quân Khmer đỏ đặt hàng triệu quả mìn bộ binh khắp miền Tây Campuchia [[35]](#cite_note-35)
Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng dùng quyền của mình ở Liên Hiệp quốc để giữ ghế đại diện cho Khmer Đỏ. Chính quyền Pol Pot dù chỉ còn là một nhóm du kích trong rừng nhưng lại được coi là đại diện hợp pháp duy nhất của người dân Campuchia.
[[36]](#cite_note-36)
Trung Quốc tích cực hỗ trợ Khmer Đỏ với ngân khoản 80 triệu dollar hàng năm, và vận động Hoa Kỳ viện trợ cho các phe đối lập
. Hoa Kỳ tiếp tục tiến hành cấm vận kinh tế với Việt Nam, và từ khi quân Việt Nam tiến vào Phnom Penh, hủy bỏ đàm phán bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Các khoản viện trợ cho Việt Nam và chính quyền Phnom Penh đều bị ngưng lại. Hoa Kỳ và đồng minh gây áp lực để cả Ngân hàng phát triển châu Á ( [37] [Asian Development Bank](/w/index.php?title=Asian_Development_Bank&action=edit&redlink=1)) và Ngân hàng thế giới ( [World Bank](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)) ngưng các khoản vay cho Việt Nam và Campuchia. [[38]](#cite_note-38) [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) đồng ý cho lực lượng Khmer Đỏ thiết lập căn cứ tại vùng biên giới. Để hỗ trợ Khmer Đỏ, liên minh không chính thức giữa Trung Quốc và Thái Lan đã thiết lập một tuyến đường bí mật trên đất Thái tiếp tế cho Khmer Đỏ. Tàu Trung Quốc chở vũ khí đạn dược đến các cảng [Sattahip](/w/index.php?title=Sattahip&action=edit&redlink=1) và [Klong Yai](/w/index.php?title=Klong_Yai&action=edit&redlink=1), từ đó, quân đội Thái chuyển hàng đến cho các trại đóng quân của Khmer Đỏ dọc theo biên giới Thái Lan - Campuchia. Sứ quán Trung Quốc tại Bangkok phối hợp với các thương gia người Thái gốc Hoa cùng quân đội Thái chịu trách nhiệm cung cấp lương thực, thuốc men, và hàng dân dụng cho Khmer Đỏ. Đổi lại, Trung Quốc trả phí vận chuyển cho quân đội Thái và cho phép quân đội Thái giữ lại một phần vũ khí. Trung Quốc cũng chuyển giao cho Thái công nghệ chế tạo vũ khí chống tăng với điều kiện một phần sản lượng sẽ được chuyển cho Khmer Đỏ.
Ngoài hỗ trợ khổng lồ mà Bắc Kinh dành cho Khmer Đỏ, Trung Quốc cũng cung cấp viện trợ cho các phe phái đối lập khác ở Campuchia như
[KPNLF](/w/index.php?title=KPNLF&action=edit&redlink=1). Nhờ đó, lực lượng quân sự của các phái này có lúc đã phát triển lên gần 30 ngàn. Lực lượng Việt Nam vừa phải chống lại Khmer Đỏ, vừa phải chống lại quân đội của các phe phái đối lập này.
Nhờ có sự giúp đỡ về vũ khí, lương thực của
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các căn cứ do [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) cung cấp, từ tình trạng chỉ còn là những nhóm du kích hồi cuối năm 1979, đến cuối năm 1980 lực lượng Khmer Đỏ đã hồi phục sức mạnh, với quân số tăng lên khoảng 20.000 tới 40.000. Đến cuối năm 1981, chiến tranh du kích của Khmer Đỏ thực hiện tại Campuchia đã lan rộng mạnh mẽ tại những khu vực rộng lớn.
### Việt Nam hỗ trợ chính quyền mới và truy quét quân Khmer Đỏ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=15)]
Được Việt Nam hậu thuẫn, ngày 8 tháng 1 năm 1979 Hội đồng Nhân dân Cách mạng nước
[Cộng hòa Nhân dân Campuchia](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Campuchia) do [Heng Samrin](/wiki/Heng_Samrin) làm Chủ tịch đã được thành lập. Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia về danh nghĩa là đảng cầm quyền tại Campuchia. Nhưng tổ chức này mới được thành lập nên chưa đủ sức bảo vệ chính phủ mới khỏi trước sức mạnh quân sự của Khmer Đỏ.
Hàng ngàn công chức và kỹ thuật viên Việt Nam đã được đưa sang Campuchia để khôi phục hệ thống điện, nước ở Phnom Penh, đưa hệ thống đường sắt vào hoạt động trở lại. Các bệnh viện và trạm xá được mở lại với các bác sĩ dân y và quân y Việt Nam cùng một số bác sĩ Campuchia còn sống sót qua thời Khmer Đỏ. Hàng trăm người Campuchia được gửi sang Việt Nam học các khóa cấp tốc về chăm sóc sức khỏe, giáo dục, ngân hàng, ngoại thương, và an ninh.
[[39]](#cite_note-Chanda372-39)
Từ năm 1979 đến giữa năm 1985, quân đội Việt Nam thực hiện các chiến dịch quân sự truy quét đánh phá các căn cứ của Khmer Đỏ. Tháng 1 năm 1980, chiến dịch quân sự nhằm vào Khmer Đỏ tại Phnom Chhat bắt đầu. Các cuộc đụng độ giữa các lực lượng NCR và quân Việt Nam cũng diễn ra và lan sang cả lãnh thổ Thái Lan. Thời gian này, Khmer Đỏ bắt đầu tái xâm nhập Campuchia từ Thái Lan với khoảng 3-4 ngàn quân. Khi mùa mưa tới, Khmer Đỏ đã tái tổ chức lực lượng, chỉ huy và huấn luyện, bắt đầu các cuộc giao tranh quy mô nhỏ như đánh du kích, phục kích, pháo kích quấy rối.
Lực lượng Việt Nam và chính phủ Phnom Phênh tiếp tục truy đuổi và giáng những đòn nặng nề vào các nhóm chống đối. Năm 1982, trong một chiến dịch dữ dội nhất kể từ khi quân Việt Nam tiến vào lật đổ Khmer Đỏ, sư đoàn 7 Việt Nam đánh vào trại Sokh San của KPNLF, buộc họ phải bỏ chạy vào Thái Lan. Tới tháng 7 năm 1982, Việt Nam tuyên bố sẽ rút quân từng phần khỏi Campuchia đơn phương và vô điều kiện. Ngay lập tức, các lực lượng đối lập tăng cường các hoạt động quân sự. Quân Khmer Đỏ tăng cường hoạt động vũ trang tại các tỉnh
[Kampot](/wiki/Kam_p%E1%BB%91t), [Takeo](/wiki/Takeo), [Kampong Cham](/wiki/Kampong_Cham) và [Kampong Thom](/wiki/Kampong_Thom_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) Sự yếu ớt của quân đội chính phủ Phom Penh khiến họ không thể chống đỡ được sự trỗi dậy của Khmer Đỏ. Tình hình quân sự tại Campuchia trong năm 1983 trở nên xấu đi, buộc Việt Nam phải ngừng việc rút quân khỏi Campuchia. [40]
Tương quan lực lượng năm 1984 là Việt Nam có khoảng 180 ngàn quân tại Campuchia, so với khoảng 17 ngàn quân của KPNLF, và khoảng 30-50 ngàn quân Khmer Đỏ và khoảng 5 ngàn quân thuộc lực lượng Sihanouk.
Tới mùa khô năm 1984 - 1985, Việt Nam huy động khoảng 60 ngàn quân cho chiến dịch tấn công quyết định nhằm triệt hạ các căn cứ của Khmer Đỏ nằm gần Thái Lan, cùng với hàng chục ngàn dân công Campuchia xây đường và mở rộng các sân bay dã chiến tại khu vực biên giới. Cuối tháng 12 năm 1984, khoảng 1.000 quân Việt Nam đánh hạ căn cứ
[Nong Samet](/w/index.php?title=Nong_Samet&action=edit&redlink=1). Tháng 1 năm 1985, khoảng 4.000 quân Việt Nam, với hơn 30 xe tăng và xe bọc thép hỗ trợ, đánh vào căn cứ Ampil của lực lượng [Mặt trận Nhân dân Giải phóng Quốc gia Campuchia](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Campuchia&action=edit&redlink=1) (KPNLF) với 5.000 quân phòng ngự và triệt hạ hoàn toàn căn cứ này sau 36 giờ. Quân Việt Nam và quân chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia cũng mở chiến dịch tấn công căn cứ lớn có gần 10.000 quân Khmer Đỏ đóng giữ tại [Phnom Malai](/w/index.php?title=Phnom_Malai&action=edit&redlink=1), nơi mà họ từng định đánh chiếm năm 1982 nhưng bất thành, và đã triệt hạ căn cứ này sau 2 ngày giao tranh. Chiến dịch mùa khô năm 1984-85 là chiến dịch lớn chưa từng có của Việt Nam kể cả về quy mô, thời gian và mức độ thành công. [[41]](#cite_note-41)
Sau các chiến dịch 1984-85 của Việt Nam, lực lượng đối lập bị nhiều tổn thất. Liên quân KPNLF và Khmer Đỏ ước tính đã bị mất khoảng 1/3 lực lượng do thương vong và đào ngũ.
Liên minh này mất toàn bộ các căn cứ trên đất Campuchia, trong đó có thủ đô lâm thời đặt tại một ngôi làng có tên Phum Thmei trong rừng sát biên giới Thái Lan. Khmer Đỏ rút một phần về Thái Lan, một phần chia nhỏ và ẩn trong nội địa. Hai phe Sihanouk và Son Sann rút hẳn vào trong lãnh thổ Thái Lan. Chiến dịch truy quét quy mô lớn kéo dài 5 tháng của Việt Nam đã chấm dứt hy vọng lật ngược tình thế của Khmer Đỏ và KPNLF. [42] Kể từ cuối năm 1985, các lực lượng này về cơ bản không thể là mối đe dọa lớn đối với chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia được nữa. [[43]](#cite_note-Chanda396-43)
Ngày 16 tháng 8 năm 1985, thông cáo của cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao ba nước Đông Dương tại Phnom Penh tuyên bố Việt Nam sẽ rút quân hoàn toàn khỏi Campuchia, quá trình rút quân sẽ hoàn thành năm 1990.
[[44]](#cite_note-44)
Tháng 06 năm 1988, trên cơ sở trưởng thành của quân đội
[Campuchia](/wiki/Campuchia) và với sự thỏa thuận của giữa Việt Nam và [Campuchia](/wiki/Campuchia), Việt Nam đã rút toàn bộ chuyên gia dân sự và đến ngày 26 tháng 9 năm 1989, Việt Nam rút toàn bộ quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam về nước. Sau khi quân tình nguyện Việt Nam rút hết, lúc đầu phía Campuchia có lúng túng trước các hoạt động giành dân, chiếm đất của Khmer Đỏ và đồng minh nhưng dần dần Campuchia vươn lên làm chủ tình hình, kiểm soát trên 90% lãnh thổ. [[45]](#cite_note-45)
Năm 1992-1993, lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc Campuchia (UNTAC - United Nations Transitional Authority in Cambodia) tạm thời quản lý Campuchia.
## Hoạt động hỗ trợ dân sự của quân tình nguyện Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=16)]
Trong thời kỳ đóng quân tại Campuchia, quân đội và chuyên gia Việt Nam đã giúp hàng chục vạn, hàng triệu dân tiều tụy đói khát, trở về quê cũ, khôi phục sản xuất, làm lại nhà cửa, trường học, chùa chiền. Nhân dân Campuchia đã dấy lên một cao trào quần chúng hồi sinh từng người, từng gia đình, từng thôn ấp và hồi sinh toàn dân tộc.
Quân đội và chuyên gia Việt Nam đã giúp những người dân này sửa lại nhà, ai không còn nhà thì dựng lại nhà, làm sạch giếng cho người dân Campuchia uống, nhường gạo cho người dân Campuchia ăn, khôi phục và sửa chữa lại trường học. Lực lượng ngành y của Việt Nam đi cùng bộ đội thời bấy giờ thì chữa bệnh cho người dân Campuchia. Dần dần trường lớp, làng mạc, bệnh viên, trường học… được khôi phục lại. Bộ quốc Phòng đã chỉ đạo hành động theo từng giai đoạn. Theo đó, giai đoạn đầu do người dân Campuchia chưa có gì, Việt Nam sẽ thực hiện “Việt Nam làm giúp Campuchia”- nghĩa là đánh giặc cũng Việt Nam, giúp dân sản xuất cũng Việt Nam, xây dựng chính quyền cũng Việt Nam (bởi khi đó chính quyền của Campuchia đã bị Khmer Đỏ phá hủy). Khi người dân Campuchia đã có cơ sở, Việt Nam chuyển sang khẩu hiệu “Ta, bạn cùng làm”. Giai đoạn ba là “Bạn làm ta giúp”- nghĩa là người dân Campuchia đã đủ khả năng, người dân Campuchia yêu cầu tới đâu Việt Nam giúp tới đó. Cuối cùng, khi người dân Campuchia thực sự lớn mạnh thì Việt Nam rút toàn bộ quân tình nguyện về nước để người dân Campuchia tự đảm đương. [46] [[47]](#cite_note-47)
## Hội nghị Paris về Campuchia[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=17)]
Theo hồi ký của Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Trần Quang Cơ, cơ bản lập trường của phái đoàn Việt Nam gồm 10 điểm sau
- Vạch trần tội ác của Khmer Đỏ đối với nhân dân Campuchia và hành vi xâm lược của Khmer Đỏ đối với các tỉnh Tây Nam Bộ của Việt Nam
- Đưa ra các bằng chứng về những tội ác chiến tranh, tội ác diệt chủng, tội ác xâm lược, tội ác chống lại loài người của Khmer Đỏ và hành động của Việt Nam là tự vệ và là can thiệp nhân đạo
- Kiên quyết loại trừ bọn diệt chủng Polpot (trong khi Trung Quốc đưa ra yêu sách phe Pol Pot phải có ghế trong chính phủ liên hiệp)
- Coi sự tham gia của Khmer Đỏ tại Hội nghị là
*vật cản chính và duy nhất của Hội nghị...do phe này phục vụ lợi ích của một số nước tham gia Hội nghị*chứ không phục vụ lợi ích của người Campuchia [[48]](#cite_note-48) [[49]](#cite_note-docs.google.com-49)
- Tôn trọng nguyên tắc nước ngoài không được can thiệp vào công việc nội bộ Campuchia
- Tôn trọng nguyên trạng ở Campuchia có 2 chính quyền,
- Tôn trọng quyền của nhân dân Campuchia tự quyết định chế độ chính trị của mình và lập chính phủ của mình, thông qua tổng tuyển cử tự do.
- Phía Việt Nam chấp nhận sự đóng góp của Liên Hiệp Quốc nếu Liên Hiệp Quốc chấm dứt những nghị quyết thiên vị, ủng hộ 1 bên chống 1 bên.
- Những tội ác của Khmer Đỏ buộc Việt Nam phải tự vệ và có những hành động mang tính can thiệp nhân đạo tại Campuchia
- Việt Nam cam kết sẽ rút quân khi các bên đạt được thỏa thuận chính trị ở Campuchia và việc rút quân chậm nhất là năm 1990
[[49]](#cite_note-docs.google.com-49) [[50]](#cite_note-50)
Cũng theo Hồi ký của Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Trần Quang Cơ, ngoài Trung Quốc và Singapore, tất cả các thành viên trong cuộc họp ngày 16/08/1989 đều thừa nhận hành vi diệt chủng của Khmer Đỏ
[[49]](#cite_note-docs.google.com-49) . Theo cựu ngoại trưởng Singapore Bilahari Kausikan thì Singapore đã bị Mỹ cảnh báo rằng sẽ có “máu đổ trên sàn nhà” nếu Singapore không chịu ủng hộ Khmer Đỏ, nói cách khác Singapore bị Mỹ ép phải ủng hộ Khmer Đỏ để bảo vệ lợi ích tối cao của Mỹ [51] . [[52]](#cite_note-52)
Trong Tuyên bố của chính phủ
[Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) nhân dịp ký kết hiệp định hòa bình về Campuchia, phía Việt Nam nhấn mạnh
"Với lập trường thiện chí và xây dựng, với lòng mong muốn hòa bình [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam]đã làm hết sức mình để góp phần vào việc sớm đạt được một giải pháp chính trị toàn bộ, công bằng, hợp lý cho vấn đề Campuchia...Hơn 12 năm qua, với truyền thống đoàn kết, hữu nghị lâu đời giữa hai dân tộc Việt Nam và Campuchia, [Quân đội Nhân dân Việt Nam]không quản muôn vàn hy sinh gian khổ đã hết lòng ủng hộ và giúp đỡ nhân dân Campuchia trong cuộc đấu trong vì độc lập, chủ quyền và sự sống còn của dân tộc. Những cống hiến to lớn của quân tình nguyện Việt Nam đã giúp nhân dân Campuchia từng bước hồi sinh và góp phần vào sự nghiệp hòa bình và hợp tác ở Đông Nam Á. Những cống hiến đó đã và sẽ mãi được lịch sử hai dân tộc ghi nhận và trân trọng... Xuất phát từ nguyên tắc "nhân dân các nước tự quyết định vân mệnh của mình". Việt Nam tôn trọng những thỏa thuận của Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia về những vấn đề thuộc chủ quyền Campuchia. Chính phủ [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam]khẳng định lại quan điểm của mình về việc thực hiện Hiệp định Hòa bình về Campuchia, nhất là các điều khoản liên quan đến vai trò của Liên hợp quốc ở Campuchia, trong thời kỳ quá độ phải dựa trên cơ sở tôn trọng [Hiến chương Liên hợp quốc], tôn trọng chủ quyền của Campuchia và chủ quyền của các nước láng giềng của Campuchia... [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam]sẵn sàng cùng các bên tham gia ký kết và [Liên hợp quốc]làm đầy đủ trách nhiệm thi hành Hiệp định nhằm bảo đảm một nền hòa bình lâu dài, bền vũng ở Campuchia; tôn trọng chủ quyền, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và bất khả xâm phạm lãnh thỏ, thống nhân dân tộc của Campuchia; tôn trọng nền trung lập và không liên kết của Campuchia; tôn trọng chủ quyền của các nước láng giềng của Campuchia, góp phần vào hòa bình, ổn định hữu nghị và hợp tác ở khu vực Đông Nam Á. Việt Nam mong rằng nhân dân Campuchia tỏng tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc sẽ vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng đất nước Campuchia giàu mạnh, đạt tới cuộc sống bình yên, ấm no, hạnh phúc" [[53]] [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng cho rằng Hiệp định hòa bình tại Campuchia sẽ tạo cơ hội để nhân dân Campuchia khôi phục và phát triển đất nước, xây dựng một nước Campuchia hòa bình, độc lập, tự do, dân chủ và tiến bộ xã hội. Hòa bình được lập lại tại Campuchia cũng mở ra triển vọng về một thời kỳ mới cho các nước trong khu vực xây dựng một Đông Nam Á hòa bình, ổn định hợp tác và phồn vinh, góp phần quan trọng vào hòa bình, an ninh và hợp tác ở khu vực châu Á-Thái Bình Dường và trên toàn thế giới.
## Hiệp định Paris về vấn đề tái lập hòa bình tại Campuchia[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=18)]
Hiệp định có tến đầy đủ là
**Hiệp định về một giải pháp chính trị toàn diện cho cuộc xung đột Campuchia**. Tham gia hiệp định gồm [Úc](/wiki/%C3%9Ac), [Brunei](/wiki/Brunei), Campuchia, [Canada](/wiki/Canada), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Indonesia](/wiki/Indonesia), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Philippines](/wiki/Philippines), [Singapore](/wiki/Singapore), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Anh](/wiki/Anh), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Li%C3%AAn_bang_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Nam_T%C6%B0), đại diện Tổ chức quốc tế có [Liên hợp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c).
Hiệp định có 9 chương, 32 điều. Nội dung cơ bản bao gồm
: [54]
1. Về mặt nội bộ của Campuchia: Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia trao tất cả quyền lực cần thiết cho Liên Hiệp Quốc thi hành hiệp định
- Liên Hiệp Quốc đưa một lực lượng, trong đó có bộ phận quân sự vào Campuchia kiểm soát ngừng bắn, rút quân nước ngoài, chấm dứt viện trợ quân sự nước ngoài
- Với lý do bảo đảm cho Tổng tuyển cử được tự do và công bằng Liên Hiệp Quốc trực tiếp kiểm soát 5 bộ: Quốc phòng, Nội vụ, Ngoại giao, Tài chính, Thông tin và một số cơ quan, tổ chức khác nếu xét thấy có thể trực tiếp ảnh hưởng tới kết quả bầu cử
- Liên Hiệp Quốc là người tổ chức Tổng tuyển cử tại các tỉnh
- Liên Hiệp Quốc tiến hành giải ngũ 70% quân đội các bên, kiểm soát số lượng cảnh sát được phép giữ lại, 30% quân đội còn lại sẽ được giải ngũ trước Tổng tuyển cử hoặc chính phủ mới quyết định số quân này vào quân đội quốc gia hay giải thể nốt
- Hội đồng Dân tộc tối cao Campuchia chỉ đưa ra những khuyến nghị với đại diện Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc về các hoạt động ở Campuchia, còn quyền quyết định tối hậu thuộc về đại diện đặc biệt của Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc.
2. Về mặt quốc tế:
- Nước ngoài rút quân khỏi Campuchia, các nước cam kết chấm dứt viện trợ quân sự cho các bên Campuchia
- Nhà nước Campuchia trong tương lai sẽ thi hành một chính sách trung lập, không có quân đội (trên thực tế Campuchia tái lập quân đội năm 1993), không có căn cứ quân sự nước ngoài, quan hệ hữu nghị với tất cả các nước
- Các nước cam kết tôn trọng quy chế trung lập đó của Campuchia
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=19)]
|
|![]()
|
|Bài viết (hoặc đoạn) này hiện đang gây
Các thảo luận liên quan có thể được tìm thấy tại
Theo nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, bản chất của các cuộc tấn công vào lãnh thổ Việt Nam do
[Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) là các đợt [xâm lược](/wiki/X%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c) khác nhau. Năm 1979, [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) tiến hành chiến dịch phản công. [Cơ sở pháp lý của Việt Nam trong xung đột với Campuchia (1978-1990)](/w/index.php?title=C%C6%A1_s%E1%BB%9F_ph%C3%A1p_l%C3%BD_c%E1%BB%A7a_Vi%E1%BB%87t_Nam_trong_xung_%C4%91%E1%BB%99t_v%E1%BB%9Bi_Campuchia_(1978-1990)&action=edit&redlink=1) đã thể hiện rõ rằng đây là một cuộc phản kích tự vệ khi bị xâm lược, đặc biệt [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) đã tấn công các tỉnh biên giới Tây Nam Bộ của Việt Nam và gây ra [Thảm sát Ba Chúc](/wiki/Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Ba_Ch%C3%BAc) trước khi Việt Nam phản kích . Việt Nam đã thực hiện các quyền tự vệ chính đáng khi bị tấn công được ghi trong Điều 51 [55] [Hiến chương Liên Hợp Quốc](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ch%C6%B0%C6%A1ng_Li%C3%AAn_H%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c). Đây còn là cuộc giải cứu nhân đạo của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)nhằm giúp [Campuchia](/wiki/Campuchia)thoát khỏi nạn diệt chủng do Khmer Đỏ gây ra. Lực lượng Quân tình nguyện Việt Nam có mặt ở Campuchia trong 10 năm để giúp chính quyền mới của Campuchia xây dựng đất nước . Hành động của Việt Nam xuất phát từ nhu cầu tự vệ chính đáng, trách nhiệm quốc tế cũng như lương tâm của một dân tộc từng chịu nhiều áp bức và ngoại xâm. [[56]](#cite_note-56) . Sự đóng góp, hy sinh của Việt Nam tại Campuchia vừa vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc vừa với tinh thần quốc tế trong sáng và cao cả [[57]](#cite_note-vov.vn-57) . [[58]](#cite_note-tapchi-58) [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Vương quốc Campuchia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Campuchia) coi phiên toàn Xét xử những tội ác của Khmer Đỏ là minh chứng rõ nét rằng việc Việt Nam đưa quân vào Campuchia là tự vệ và can thiệp nhân đạo chứ không phải là hành vi xâm lược mà phía tiến hành hành động xâm lược là Khmer Đỏ và nạn nhân bị xâm lược là Việt Nam. [[57]](#cite_note-vov.vn-57) [[59]](#cite_note-59) [[60]](#cite_note-60) . Ngay cả Thủ tướng Hun Sen cũng thừa nhận Việt Nam đã cứu Campuchia khỏi họa diệt chủng [61] và việc quân tình nguyện Việt Nam ở lại Campuchia là theo yêu cầu của chính quyền mới [[62]](#cite_note-62) [[63]](#cite_note-63)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=20)]
- ^
**a** **ă** [Phim tài liệu: Những năm tháng máu và hoa - Tập 5](#cite_ref-ReferenceA_1-2) **â**
- ^
**a** ["Cuộc chiến tranh bắt buộc". Đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam Nguyễn Văn Hồng. Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân. Trích: Tổng hợp tình hình thương vong của bộ đội trên chiến trường cho thấy:](#cite_ref-hong_2-1) **ă**
- Số hy sinh vì mìn 987, chiếm 33%.
- Số bị thương loại khỏi vòng chiến đấu vì mìn 1036, chiếm 18,7%.
[^](#cite_ref-3) [[1]](http://www.voanews.com/vietnamese/archive/2004-07/a-2004-07-12-29-1.cfm) [^](#cite_ref-4) [[2]](http://vtv.vn/trong-nuoc/tiep-nhan-hai-cot-liet-sy-viet-nam-hy-sinh-tai-campuchia-ve-nuoc-20150630193821731.htm)Theo ước tính của Ủy ban Chuyên trách 2 nước, có khoảng 20.500 liệt sĩ Việt Nam được chôn cất ở Campuchia (4.500 bộ hài cốt chưa được tìm thấy). Trừ đi số liệt sĩ trước năm 1975 thì số liệt sĩ Việt Nam trong cả cuộc chiến vào khoảng 10.000 - 15.000 **Vietnamese sources generally offer contradictory figures, but Vietnamese General Tran Cong Man stated that at "least 15,000 soldiers died and another 30,000 were wounded in the ten-year long Cambodian campaign". Thayer, 10** [^](#cite_ref-5) **E. Gottesman,** [^](#cite_ref-6) *Cambodia after Khmer Rouger*, trang 143, theo phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Việt Nam **East Economic Review, ngày 14 tháng 7 năm 1988, p. 14; Los Angeles Times, ngày 1 tháng 7 năm 1988; Washington Post, ngày 1 tháng 7 năm 1988** [^](#cite_ref-7) **Clodfelter, tr. 284** [^](#cite_ref-8) [^](#cite_ref-9) [“"Nếu không có bộ đội tình nguyện Việt Nam, sẽ không có điều kỳ diệu ấy"”](http://suckhoedoisong.vn/200919161820891p0c30/neu-khong-co-bo-doi-tinh-nguyen-viet-nam-se-khong-co-dieu-ky-dieu-ay.htm). Suckhoedoisong.vn. **Trong khoảng thời gian 1975 - 1977 Trung Quốc đã viện trợ cho Pol Pot 2 tàu chiến tốc độ cao tải trọng 800 tấn, 4 tàu tuần tiễu, 200 xe tăng, 300 xe bọc thép, 300 pháo, 6 máy bay tiêm kích, 2 máy bay ném bom, 1300 xe vận tải và 30.000 tấn đạn dược các loại. Ben Kiernan, trang 132, 133** [^](#cite_ref-10) [^](#cite_ref-11) *Lịch sử Sư đoàn bộ binh 5 (1965-2005)*, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Chương 5.II **Dân số Việt Nam khi đó chừng 54, 55 triệu người** [^](#cite_ref-12) **Nayan Chanda, trang 251** [^](#cite_ref-13) **Michael Haas, tr. 13** [^](#cite_ref-14) **Michael Haas, tr. 14** [^](#cite_ref-15) **Time Magazine, Jan. 29, 1979,** [^](#cite_ref-16) *CAMBODIA: The Anatomy of a Blitzkrieg* **Merle L. Pribbenow II** [^](#cite_ref-17) **Có tài liệu cho rằng sư đoàn này đang làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào nên không thể tham gia chiến dịch được** [^](#cite_ref-18) **Tùy biên chế các nước, một phân đội bay thường gồm 12-16 máy bay** [^](#cite_ref-19) **Nayan Chanda, trang 342** [^](#cite_ref-20) **"Sư đoàn 303, Đoàn Phước Long", trang 134, 137, Nayan Chanda, trang 339** [^](#cite_ref-21) **Nguyễn Văn Hồng, trang 35, 47, 62** [^](#cite_ref-22) **Hoàng Dung,** [^](#cite_ref-23) *Chiến tranh Đông Dương III*, chương 9 **vũ khí Mỹ để lại sau chiến tranh Việt Nam** [^](#cite_ref-24) **Binh đoàn Tây Nguyên, trang 128-136; Sư đoàn 10, trang 195-201; Quân đoàn 3, Lịch sử Lữ đoàn phòng không 234, trang 286** [^](#cite_ref-25) **Philip Short, trang 400** [^](#cite_ref-26) **Philip Short, trang 398** [^](#cite_ref-27) **Lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam, trang 322–26.** [^](#cite_ref-28) **Đây chính là Trung đoàn 66 đánh trận Iadrang nổi tiến trong Chiến tranh Việt Nam** [^](#cite_ref-29) [^](#cite_ref-30) [Người chỉ huy điềm tĩnh giàu tình thương](http://trianlietsi.vn/new-vn/Trang-vang-liet-si/1714/nguoi-chi-huy-diem-tinh-giau-tinh-thuong.vhtm) **Phillip Short, trang 408** [^](#cite_ref-31) **Nayan Chanda, trang 373** [^](#cite_ref-32) **Time Magazine, 19 tháng 2 năm 1979,** [^](#cite_ref-33) *THAILAND: Warning from a Friend* **Sorpong Peou, trang 24** [^](#cite_ref-34) [^](#cite_ref-35) [“35 Countries Where the U.S. Has Supported Fascists, Drug Lords and Terrorists”](http://www.alternet.org/world/35-countries-where-us-has-supported-fascists-druglords-and-terrorists). Alternet. Truy cập 23 tháng 9 năm 2015. **Nayan Chanda, tr. 377-8** [^](#cite_ref-36) **Michael Haas, tr. 15** [^](#cite_ref-37) **Michael Haas, tr 16** [^](#cite_ref-38) **Nayan Chanda, tr. 372** [^](#cite_ref-Chanda372_39-0) **Timothy Carney,** [^](#cite_ref-40) *Kampuchia in 1982*, trang 76 **Paul Quinn-Judge,** [^](#cite_ref-41) *Vietnam, United we stand, divided we fall*, Indochina Issues, 1986 [^](#cite_ref-42) [“Cambodia”](http://countrystudies.us/cambodia/74.htm). Truy cập 9 tháng 2 năm 2015. **Nayan Chanda, tr. 396** [^](#cite_ref-Chanda396_43-0) **Brantly Womack, China and Vietnam: The Politics of Asymmetry, Cambridge University Press, 2006,** [^](#cite_ref-44) [ISBN 0521853206](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521853206), 9780521853200. tr. 204 **Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 5** [^](#cite_ref-45) [^](#cite_ref-46) [http://www.mofahcm.gov.vn/mofa/nr040807104143/nr040807105039/ns050111135628](http://www.mofahcm.gov.vn/mofa/nr040807104143/nr040807105039/ns050111135628). Truy cập 8 tháng 2 năm 2018.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title)) [^](#cite_ref-47) [“Quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia: Những kí ức không thể quên”](http://baotintuc.vn/tin-tuc/quan-tinh-nguyen-viet-nam-tai-campuchia-nhung-ki-uc-khong-the-quen-20140107224823809.htm). Báo Tin tức - Kênh thông tin CP do TTXVN phát hành. 7 tháng 1 năm 2014. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018. **Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 38** [^](#cite_ref-48)
- ^
**a** **ă** **â** [https://docs.google.com/file/d/0B0oimFzfxC6leHMtcFU3Skg1WGM/preview](https://docs.google.com/file/d/0B0oimFzfxC6leHMtcFU3Skg1WGM/preview) **Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 35** [^](#cite_ref-50) **Hồi ký Trần Quang Cơ, trang 36** [^](#cite_ref-51) [^](#cite_ref-52) [“S China Sea ‘an existential issue to legitimise CCP rule’”](http://www.todayonline.com/world/asia/s-china-sea-existential-issue-legitimise-ccp-rule?singlepage=true). TODAYonline. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016. **Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 3&4** [^](#cite_ref-53) [^](#cite_ref-54) [“UNITED NATIONS ADVANCE MISSION IN CAMBODIA (UNAMIC)”](http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unamicbackgr.html). [^](#cite_ref-55) [“Người Campuchia gọi bộ đội tình nguyện Việt Nam là gì? - VTC News - 141171”](http://vtc.vn/nguoi-campuchia-goi-bo-doi-tinh-nguyen-viet-nam-la-gi.2.468992.htm). Báo điện tử VTC News. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018. [^](#cite_ref-56) [“Hai lý do để Việt Nam đưa quân tình nguyện vào Campuchia”](http://vov.vn/xa-hoi/hai-ly-do-de-viet-nam-dua-quan-tinh-nguyen-vao-campuchia-304629.vov). [Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
- ^
**a** **ă** [http://vov.vn/the-gioi/ho-so/bai-hoc-xuong-mau-tu-che-do-diet-chung-pol-pot-khmer-do-355913.vov](http://vov.vn/the-gioi/ho-so/bai-hoc-xuong-mau-tu-che-do-diet-chung-pol-pot-khmer-do-355913.vov) **Tạp chí Công tác Tư tưởng-Văn hóa, số tháng 11 năm 1991, trang 7** [^](#cite_ref-tapchi_58-0) [^](#cite_ref-59) [http://thanhnien.vn/the-gioi/cac-chuyen-gia-quoc-te-viet-nam-da-xoa-bo-che-do-diet-chung-khmer-do-491504.html](http://thanhnien.vn/the-gioi/cac-chuyen-gia-quoc-te-viet-nam-da-xoa-bo-che-do-diet-chung-khmer-do-491504.html) [^](#cite_ref-60) [“Xét xử Khmer Đỏ”](http://www.vietnamplus.vn/chude/xet-xu-khmer-do/402/trang1.vnp). [Thông tấn xã Việt Nam](/wiki/Th%C3%B4ng_t%E1%BA%A5n_x%C3%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam). Truy cập 12 tháng 8 năm 2016. [^](#cite_ref-61) [“Tình nghĩa sắt son Việt Nam - Campuchia”](http://phunuonline.com.vn/the-gioi/tinh-nghia-sat-son-viet-nam--campuchia-34554/). Báo Phụ Nữ Thành phố Hồ Chí Minh. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016. [^](#cite_ref-62) [“Thủ tướng Hun Sen gặp cựu quân tình nguyện Việt Nam”](http://baochinhphu.vn/The-gioi-va-Viet-Nam/Thu-tuong-Hun-Sen-gap-cuu-quan-tinh-nguyen-Viet-Nam/189688.vgp). Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ. Truy cập 8 tháng 2 năm 2018. [^](#cite_ref-63) [“Hun Sen, người con của Campuchia - Kỳ 5: Giải phóng Campuchia - Tuổi Trẻ Online”](http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/ho-so/20081019/hun-sen-nguoi-con-cua-campuchia---ky-5-giai-phong-campuchia/283862.html). [Tuổi Trẻ Online](/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_(b%C3%A1o)). 19 tháng 10 năm 2008. Truy cập 12 tháng 8 năm 2016.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=21)] **Tiếng Việt** *Binh đoàn Hương Giang, Sư đoàn Sông Lam*, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1984 *Sư đoàn 7, Quân đoàn Cửu Long*, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1985 *Sư đoàn 303, Đoàn Phước Long*, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1989 *Lịch sử không quân Việt Nam*, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội 1993 *The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia Under the Khmer Rouge*, Ben Kiernan, 1996 *Chiến tranh Đông Dương III*, Hoàng Dung, Nhà xuất bản Văn Nghệ Califonia USA, 2000 *Cuộc chiến tranh bắt buộc*, Đại tá Nguyễn Văn Hồng, Nhà xuất bản Bến Tre, Thành phố Hồ Chí Minh, 2004. *Mặt thật*, Thành Tín **Tiếng Anh**
- Elizabeth Becker (1998).
[. Public Affairs.](http://books.google.com/books?id=3NHoI2HoFiQC&printsec=frontcover) *When the war was over: Cambodia and the Khmer Rouge revolution* [ISBN](/wiki/ISBN) [9780671417871](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780671417871).
- Nayan Chanda (1986).
*Brother Enemy. The War after the War.* *. Harcourt Brace Jovanovich.* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-15-114420-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-15-114420-6).
- David P. Chandler:
*A History of Cambodia*(Westview Press 2000); [ISBN 0-8133-3511-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813335116).
- David P. Chandler (5 tháng 3 năm 1999).
[. Westview Press 1999.](http://books.google.com/books?id=OWVFpQjmNaAC) *'*Brother Number One *: A Political Biography'* [ISBN](/wiki/ISBN) [0813335108](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813335108).
- David P. Chandler:
*Facing the Cambodian past*: Selected essays, 1971–1994 (Silkworm Books 1996); [ISBN 974-7047-74-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9747047748).
- David P. Chandler, Ben Kiernan etc,
*Revolution and Its Aftermath in Kampuchea: Eight Essays*(Yale University Press 1983); [ISBN 0-938692-05-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0938692054).
- Michael Clodfelter (1995). Vietnam in Military Statistics. McFarland & Company, Inc Publishers.
[ISBN](/wiki/ISBN) [0-7864-0027-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7864-0027-7).
- Michael Haas (1991).
[Cambodia, Pol Pot, and the United States: the Faustian pact](http://books.google.com/books?id=o9J3xT3jVtIC). Praeger Publishers. [ISBN](/wiki/ISBN) [0275940055](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0275940055).
- Ben Kiernan (19 tháng 8 năm 2008).
[The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975-79](http://books.google.com/books?id=Mq8sAcvg-AgC). Yale University Press; 3rd ed. [ISBN](/wiki/ISBN) [0300144342](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300144342).
- Ben Kiernan (11 tháng 8 năm 2004).
[. Yale University Press; 2nd ed.](http://books.google.com/books?id=KoaKt8a_7ngC) *'How Pol Pot Came to Power: Colonialism, Nationalism, and Communism in Cambodia, 1930-1975;'* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-300-10262-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-300-10262-3).
- Sorpong Peou (1997).
*'Conflict neutralization in the Cambodia war: from battlefield to ballot-box'*. Oxford University Press, USA (27 tháng 3 năm 1997). [ISBN](/wiki/ISBN) [9835600112](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9835600112).
- Merle L. Pribbenow II,
*A Tale of Five Generals: Vietnam's Invasion of Cambodia,*The Journal of Military History, Volume 70, No. 2, tháng 4 năm 2006, pages 459-486.
- Philip Short (1999).
[. USA: Univ Pr of Kentucky.](http://books.google.com/books?id=A-MPlsiTKgIC) *'Pol Pot: Anatomy Of A Nightmare'* [ISBN](/wiki/ISBN) [9780813121215](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780813121215).
- Spencer Tucker (13 tháng 1 năm 2005).
[Vietnam](http://books.google.com/books?id=FEpuVkgzFJYC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false). USA: Henry Holt and Co.; 1st edition. [ISBN](/wiki/ISBN) [0805066624](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0805066624).
- Michael Vickery:
*Cambodia 1975–1982*, South End Press (tháng 3 năm 1984), [ISBN 0896081893](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0896081893) [The Khmer Rouge National Army: Order of Battle, tháng 1 năm 1976](http://www.yale.edu/cgp/army_v3.html)Chương trình về Diệt chủng Campuchia, [Đại học Yale](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Yale).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_T%C3%A2y_Nam&action=edit§ion=22)] [Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Bàn cãi về TĐTL](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%A0n_c%C3%A3i_v%E1%BB%81_T%C4%90TL) [Thế kỷ 20 ở Campuchia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20_%E1%BB%9F_Campuchia) [Việt Nam thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) [Xung đột trong Chiến tranh Lạnh](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) [Campuchia Dân chủ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Campuchia_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) [Khmer Đỏ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) [Chiến tranh Đông Dương thứ ba](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%A9_ba&action=edit&redlink=1) [Lịch sử Việt Nam thời kỳ từ 1976](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%AB_1976) [Lịch sử Campuchia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia) [Chiến tranh liên quan tới Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_li%C3%AAn_quan_t%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Chiến tranh liên quan tới Campuchia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_li%C3%AAn_quan_t%E1%BB%9Bi_Campuchia) [Việt Nam 1978](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_1978) [Việt Nam 1979](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_1979) [Chiến tranh trong lịch sử Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_trong_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Chiến tranh biên giới](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi) [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Quan hệ Việt Nam - Campuchia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Quan_h%E1%BB%87_Vi%E1%BB%87t_Nam_-_Campuchia) [Xung đột trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_trong_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh) [Xung đột năm 1979](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1979) [Xung đột năm 1980](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1980) [Xung đột năm 1981](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1981) [Xung đột năm 1982](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1982) [Xung đột năm 1983](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1983) [Xung đột năm 1984](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1984) [Xung đột năm 1985](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1985) [Xung đột năm 1986](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1986) [Xung đột năm 1987](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1987) [Xung đột năm 1988](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1988) [Xung đột năm 1989](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1989) [Xung đột năm 1990](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1990) [Xung đột năm 1991](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1991) [Việt Nam thập niên 1990](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990) [Chiến tranh bán đảo Đông Dương](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_b%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Lịch sử quân sự Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Vi%E1%BB%87t_Nam)

X-Cache: cp1067 miss, cp1055 miss