text:
La Quinta Inn Sacramento North
- Wifi miễn phí và đậu xe miễn phí
- Tích lũy đêm
Tiện nghi, dịch vụ nổi bật
- 129 khu phòng không khói thuốc
- Hồ bơi ngoài trời
- Quầy tiếp tân phục vụ 24 giờ/ngày
- Phục vụ cà phê tại khu vực chung
- Máy điều hòa nhiệt độ
- Dịch vụ dọn phòng hàng ngày
- Két an toàn ở quầy tiếp tân
- Dịch vụ giặt ủi
- Nhân viên thông thạo nhiều ngôn ngữ
- Wifi miễn phí và đậu xe miễn phí
Tiện nghi cho khách gia đình
- Nôi/cũi/giường cho trẻ sơ sinh miễn phí
- Có phòng thông nhau/liền kề
- Phòng tắm riêng
- Kênh truyền hình cao cấp
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
- Dọn phòng hàng ngày
Lân cận
- Cách Trung tâm Hội nghị McClellan 42 phút đi bộ
- Cách Trung tâm khoa học và vũ trụ thuộc viện bảo tàng Discovery 3,8 km
- Cách Bảo tàng hàng không vũ trụ California 4,4 km
- Cách Khu liên hợp gôn Haggin Oaks 6,2 km
- Cách Khu bảo tồn American River Parkway 10 km
- Cách Nông trại Gibson trong công viên quận 11 km
- Cách Trung tâm Mua sắm Arden Fair 11,6 km
- Cách Cal Expo 12,6 km
- Cách Trung tâm giả trí Golfland Sunsplash 14,4 km
- Cách Công viên vùng Maidu 14,8 km
- Cách Đập Nimbus 14,9 km
La Quinta Inn Sacramento Northtừ 1.940.747 ₫
- Phòng Tiêu chuẩn, 1 giường cỡ king
- Phòng Tiêu chuẩn, 2 giường đôi
- Phòng Deluxe, 2 giường đôi, Tủ lạnh & Lò vi sóng
- Phòng, 2 giường đôi, Phù hợp cho người khuyết tật
- Phòng, 1 giường cỡ king, Phù hợp cho người khuyết tật
Lựa chọn tuyệt vời khác
Tổng quan
Thông tin cần biết
Quy mô khách sạn
- Khách sạn này có 129 phòng
- Khách sạn này gồm 3 tầng
Nhận phòng/Trả phòng
- Giờ nhận phòng từ 15:00
- Giờ trả phòng là 12:00
- Trả phòng nhanh
Giấy tờ cần có khi nhận phòng
- Đặt cọc bằng thẻ tín dụng
- Phải có giấy tờ tùy thân (ID) có ảnh hợp lệ
Đồng hành
Trẻ em
- Trẻ 18 tuổi trở xuống lưu trú miễn phí cùng cha mẹ hoặc người giám hộ nếu sử dụng giường có sẵn
Vật nuôi
- Không thu phí vật nuôi
Internet
- Có thể truy cập Internet Wifi và có dây miễn phí tại các khu vực chung
- Truy cập Wifi và Internet có dây miễn phí trong phòng
Đi lại
Đậu xe
- Bãi đậu xe tự phục vụ miễn phí
Thông tin khác
- Khách sạn không khói thuốc
Tại khách sạn
- Bữa sáng kiểu Âu miễn phí
- Phục vụ cà phê/trà tại khu vực chung
- Hồ bơi ngoài trời
- Tập tại trung tâm thể thao lân cận miễn phí
- Bồn tắm spa
- Gần sân golf
- Quầy tiếp tân 24 giờ
- Dịch vụ giặt khô/giặt ủi
- Trang thiết bị giặt ủi
- Nhân viên thông thạo nhiều ngôn ngữ
- Số lượng tòa nhà: 1
- Thang máy
- Két an toàn tại quầy tiếp tân
Tại phòng
- Máy điều hòa
- Dụng cụ pha cà phê/trà
- Bàn ủi quần áo
- Bộ trải giường cao cấp
- Phòng tắm riêng
- Buồng tắm vòi sen/bồn tắm kết hợp
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
- Máy sấy tóc
- TV màn hình phẳng 25 inch
- Kênh truyền hình cao cấp
- Bàn
- Wifi miễn phí
- Điện thoại nội vùng miễn phí
- Dọn phòng hàng ngày
- Có phòng thông nhau/liền kề
- Lối vào qua hành lang ngoài
Khách sạn được đề xuất
Ghi chú của La Quinta Inn Sacramento North
Tên gọi khác
- Quinta Inn Hotel Sacramento North
- Quinta Inn Sacramento North
- La Quinta Inn Sacramento Downtown Hotel Sacramento
- La Quinta Sacramento
- Sacramento La Quinta
- Quinta Sacramento North
- La Quinta Inn Sacramento North Hotel Sacramento
Chính sách
Có phòng thông nhau - có thể đáp ứng tùy thuộc tình trạng phòng thực tế - khách có thể liên hệ trực tiếp nơi lưu trú qua thông tin được cung cấp trong xác nhận đặt phòng để yêu cầu.Vui lòng lưu ý các chuẩn mực về văn hóa và chính sách khách có thể khác nhau theo từng quốc gia và nơi lưu trú. Chính sách dưới đây được cung cấp bởi nơi lưu trú.
Chúng tôi đã liệt kê mọi khoản phí được khách sạn thông báo với mình. Tuy nhiên, phí cụ thể có thể khác biệt, ví dụ như phụ thuộc vào thời gian lưu trú hoặc loại phòng của bạn.
Quanh La Quinta Inn Sacramento North
Địa danh
- Cách Trung tâm Hội nghị McClellan 42 phút đi bộ
- Cách Trung tâm khoa học và vũ trụ thuộc viện bảo tàng Discovery 3,8 km
- Cách Bảo tàng hàng không vũ trụ California 4,4 km
- Cách Khu liên hợp gôn Haggin Oaks 6,2 km
- Cách Khu bảo tồn American River Parkway 10 km
- Cách Nông trại Gibson trong công viên quận 11 km
- Cách Trung tâm Mua sắm Arden Fair 11,6 km
- Cách Cal Expo 12,6 km
Đi lại
- Cách Sân bay Sacramento, CA (SMF-Sân bay Quốc tế San Sacramento) 19 phút đi xe
- Cách Ga Rocklin 14 phút đi xe
- Cách Ga Roseville 14 phút đi xe
- Cách Ga Sacramento Valley 17 phút đi xe
- Bãi đậu xe tự phục vụ miễn phí
Mô tả khách sạn này không chính xác? Hãy cho chúng tôi biết!

markdown:
[Tất cả các khách sạn tại Sacramento, California, Mỹ](/search.do?destination-id=1476323&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0)
# La Quinta Inn Sacramento North
**Khách sạn ở vùng ngoại ô tại Sacramento với hồ bơi ngoài trời**
- Wifi miễn phí và đậu xe miễn phí
- Tích lũy đêm
### Tiện nghi, dịch vụ nổi bật
- 129 khu phòng không khói thuốc
- Hồ bơi ngoài trời
- Quầy tiếp tân phục vụ 24 giờ/ngày
- Phục vụ cà phê tại khu vực chung
- Máy điều hòa nhiệt độ
- Dịch vụ dọn phòng hàng ngày
- Két an toàn ở quầy tiếp tân
- Dịch vụ giặt ủi
- Nhân viên thông thạo nhiều ngôn ngữ
- Wifi miễn phí và đậu xe miễn phí
### Tiện nghi cho khách gia đình
- Nôi/cũi/giường cho trẻ sơ sinh miễn phí
- Có phòng thông nhau/liền kề
- Phòng tắm riêng
- Kênh truyền hình cao cấp
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
- Dọn phòng hàng ngày
### Lân cận
- Cách Trung tâm Hội nghị McClellan 42 phút đi bộ
- Cách Trung tâm khoa học và vũ trụ thuộc viện bảo tàng Discovery 3,8 km
- Cách Bảo tàng hàng không vũ trụ California 4,4 km
- Cách Khu liên hợp gôn Haggin Oaks 6,2 km
- Cách Khu bảo tồn American River Parkway 10 km
- Cách Nông trại Gibson trong công viên quận 11 km
- Cách Trung tâm Mua sắm Arden Fair 11,6 km
- Cách Cal Expo 12,6 km
- Cách Trung tâm giả trí Golfland Sunsplash 14,4 km
- Cách Công viên vùng Maidu 14,8 km
- Cách Đập Nimbus 14,9 km
[Xem thêm về khu vực](#whats-around-anchor) [Xem tất cả 477 nhận xét tại Hotels.com](/ho114156-tr/)
## La Quinta Inn Sacramento Northtừ
**1.940.747 ₫**
- Phòng Tiêu chuẩn, 1 giường cỡ king
- Phòng Tiêu chuẩn, 2 giường đôi
- Phòng Deluxe, 2 giường đôi, Tủ lạnh & Lò vi sóng
- Phòng, 2 giường đôi, Phù hợp cho người khuyết tật
- Phòng, 1 giường cỡ king, Phù hợp cho người khuyết tật
### Lựa chọn tuyệt vời khác
[Xem theo danh sách](/search.do?destination-id=1476323&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0) [Xem trên bản đồ](/search/searchmap.html?destination-id=1476323&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0)
## Tổng quan
### Thông tin cần biết
#### Quy mô khách sạn
- Khách sạn này có 129 phòng
- Khách sạn này gồm 3 tầng
#### Nhận phòng/Trả phòng
- Giờ nhận phòng từ 15:00
- Giờ trả phòng là 12:00
- Trả phòng nhanh
#### Giấy tờ cần có khi nhận phòng
- Đặt cọc bằng thẻ tín dụng
- Phải có giấy tờ tùy thân (ID) có ảnh hợp lệ
### Đồng hành
#### Trẻ em
- Trẻ 18 tuổi trở xuống lưu trú miễn phí cùng cha mẹ hoặc người giám hộ nếu sử dụng giường có sẵn
#### Vật nuôi
- Không thu phí vật nuôi
### Internet
- Có thể truy cập Internet Wifi và có dây
*miễn phí*tại các khu vực chung
- Truy cập Wifi và Internet có dây
*miễn phí*trong phòng
### Đi lại
#### Đậu xe
- Bãi đậu xe tự phục vụ
*miễn phí*
### Thông tin khác
- Khách sạn không khói thuốc
[* Xem ghi chú để biết thêm chi tiết bổ sung hoặc phụ phí]
## Tại khách sạn
- Bữa sáng kiểu Âu miễn phí
- Phục vụ cà phê/trà tại khu vực chung
- Hồ bơi ngoài trời
- Tập tại trung tâm thể thao lân cận miễn phí
- Bồn tắm spa
- Gần sân golf
- Quầy tiếp tân 24 giờ
- Dịch vụ giặt khô/giặt ủi
- Trang thiết bị giặt ủi
- Nhân viên thông thạo nhiều ngôn ngữ
- Số lượng tòa nhà: 1
- Thang máy
- Két an toàn tại quầy tiếp tân
## Tại phòng
- Máy điều hòa
- Dụng cụ pha cà phê/trà
- Bàn ủi quần áo
- Bộ trải giường cao cấp
- Phòng tắm riêng
- Buồng tắm vòi sen/bồn tắm kết hợp
- Đồ dùng nhà tắm miễn phí
- Máy sấy tóc
- TV màn hình phẳng 25 inch
- Kênh truyền hình cao cấp
- Bàn
- Wifi miễn phí
- Điện thoại nội vùng miễn phí
- Dọn phòng hàng ngày
- Có phòng thông nhau/liền kề
- Lối vào qua hành lang ngoài
### Khách sạn được đề xuất
[Xem theo danh sách](/search.do?destination-id=1476323&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0) [Xem trên bản đồ](/search/searchmap.html?destination-id=1476323&q-room-0-adults=2&q-rooms=1&q-room-0-children=0)
## Ghi chú của La Quinta Inn Sacramento North
### Tên gọi khác
- Quinta Inn Hotel Sacramento North
- Quinta Inn Sacramento North
- La Quinta Inn Sacramento Downtown Hotel Sacramento
- La Quinta Sacramento
- Sacramento La Quinta
- Quinta Sacramento North
- La Quinta Inn Sacramento North Hotel Sacramento
### Chính sách
Có phòng thông nhau - có thể đáp ứng tùy thuộc tình trạng phòng thực tế - khách có thể liên hệ trực tiếp nơi lưu trú qua thông tin được cung cấp trong xác nhận đặt phòng để yêu cầu.Vui lòng lưu ý các chuẩn mực về văn hóa và chính sách khách có thể khác nhau theo từng quốc gia và nơi lưu trú. Chính sách dưới đây được cung cấp bởi nơi lưu trú.
Chúng tôi đã liệt kê mọi khoản phí được khách sạn thông báo với mình. Tuy nhiên, phí cụ thể có thể khác biệt, ví dụ như phụ thuộc vào thời gian lưu trú hoặc loại phòng của bạn.
## Quanh La Quinta Inn Sacramento North
### Địa danh
- Cách Trung tâm Hội nghị McClellan 42 phút đi bộ
- Cách Trung tâm khoa học và vũ trụ thuộc viện bảo tàng Discovery 3,8 km
- Cách Bảo tàng hàng không vũ trụ California 4,4 km
- Cách Khu liên hợp gôn Haggin Oaks 6,2 km
- Cách Khu bảo tồn American River Parkway 10 km
- Cách Nông trại Gibson trong công viên quận 11 km
- Cách Trung tâm Mua sắm Arden Fair 11,6 km
- Cách Cal Expo 12,6 km
### Đi lại
- Cách Sân bay Sacramento, CA (SMF-Sân bay Quốc tế San Sacramento) 19 phút đi xe
- Cách Ga Rocklin 14 phút đi xe
- Cách Ga Roseville 14 phút đi xe
- Cách Ga Sacramento Valley 17 phút đi xe
- Bãi đậu xe tự phục vụ miễn phí
[Mô tả khách sạn này không chính xác? Hãy cho chúng tôi biết!](https://secure.opinionlab.com/ccc01/o.asp?id=InPecsCs&custom_var=826f01c6-59f5-475a-ae53-f1a75cb5fce0%7CHCOM_VN%7Cvi_VN%7C114156&referer=http%3A%2F%2Fhotelinfo.hotels.com%2Fvi.hotels.com%2Fho114156%2Fla-quinta-inn-sacramento-north-sacramento-my%2F) ![ ](https://a.cdn-hotels.com/da/assets/s/63.0.8627/images/common/pages/pda/trust-you-reviews-credit.png)

X-Hcom-Origin-Id: pda

X-Hcom-Rendered-With: release

Content-Security-Policy: default-src 'unsafe-inline' data: about: hcom: blob: callback: chrome-error: *; script-src 'unsafe-eval' 'unsafe-inline' data: about: blob: asset: *; report-uri https://525fade5ca1b22e6c3c9f4504b6b3f68.report-uri.com/r/d/csp/enforce

Set-Cookie: bm_sz=BC486156C4C735EC479B3C63FCF173F7~QAAQJdxgaAOqnPhjAQAAIX20GyGJ3JvO3oaCLhx2P3/MtFAEmF5J46mR5oPV2/5/M4JiBfjU7hQBjWDFn9S/B9aUtFWiXFAZtb0A08QtYzIYH2GkJUXJbZ/7msUQA+p+X6jFbhR9sonuv29sEEVlbCPA2Ef0zYsHxI1lAxNgLCp39Bz2Ct3abaXL95yvNa8=; Domain=.hotels.com; Path=/; Expires=Wed, 20 Jun 2018 09:39:29 GMT; Max-Age=14399; HttpOnly

X-Akamai-Transformed: 9 - 0 pmb=mTOE,1

Connection: Transfer-Encoding

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

site_id_3: prodaws-hotels

Content-Language: vi-VN


text:
Cenchrus agrimonioides
Jump to navigation Jump to search
Cenchrus agrimonioides là một loài cỏ trong họ Poaceae, đặc hữu của Hawaii.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Bruegmann, M.M.; Caraway, V. (2003). Cenchrus agrimonioides. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 2009-03-07.

markdown:
*Cenchrus agrimonioides* [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|
|Kāmanomano
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Commelinids](/wiki/Nh%C3%A1nh_Th%C3%A0i_l%C3%A0i) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Poales](/wiki/B%E1%BB%99_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Poaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Panicoideae](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_K%C3%AA) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Paniceae](/w/index.php?title=Paniceae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Cenchrus](/wiki/Cenchrus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. agrimonioides** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Cenchrus agrimonioides* [Trin.](/w/index.php?title=Carl_Bernhard_von_Trinius&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-IUCN2008-1) * là một loài Cenchrus agrimonioides* [cỏ](/wiki/C%E1%BB%8F)trong họ [Poaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o), đặc hữu của [Hawaii](/wiki/Hawaii).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cenchrus_agrimonioides&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cenchrus_agrimonioides&action=edit§ion=1)] **Bruegmann, M.M.; Caraway, V. (2003).** [^](#cite_ref-IUCN2008_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/44153) *Cenchrus agrimonioides* *2008*. [Sách đỏ IUCN](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)2008. Truy cập ngày 2009-03-07.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1054 miss, cp1066 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Cocleorchis
Jump to navigation Jump to search
Cocleorchis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
- Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

markdown:
*Cocleorchis* [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|
|Cocleorchis
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Asparagales](/wiki/B%E1%BB%99_M%C4%83ng_t%C3%A2y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Orchidaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Lan) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Cranichideae](/w/index.php?title=Cranichideae&action=edit&redlink=1) [Phân tông](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%B4ng)( *subtribus*) [Spiranthinae](/w/index.php?title=Spiranthinae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Cyclopogon** [C.Presl](/w/index.php?title=Carl_Borivoj_Presl&action=edit&redlink=1)(1827) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc))
List
*Beadlea*Small *Stigmatosema*Garay *Cocleorchis*Szlach. *Warscaea*Szlach. * là một chi Cocleorchis* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong họ, [Orchidaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Lan).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Cocleorchis&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cocleorchis&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cocleorchis&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cocleorchis&action=edit§ion=2)]
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
- Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
- Berg Pana, H. 2005.
*Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee*. Ulmer, Stuttgart

X-Cache: cp1068 miss, cp1066 miss


text:
Lý Nhân Tông
Lý Nhân Tông (chữ Hán: 李仁宗; 22 tháng 2 năm 1066 – 15 tháng 1 năm 1128) là vị hoàng đế thứ tư của nhà Lý trong lịch sử Việt Nam . Ông trị vì Đại Việt từ năm 1072 đến năm 1128, tổng cộng 55 năm.
Ông tên thật là Càn Đức, là con trai đầu lòng của Lý Thánh Tông. Năm 1072, Thánh Tông qua đời, thái tử Càn Đức 7 tuổi lên ngôi tức vua Nhân Tông. Mẹ đích của Nhân Tông là thái hậu Thượng Dương cùng thái sư Lý Đạo Thành phụ chính. Sau này, Nhân Tông nghe lời mẹ ruột là thái phi Linh Nhân, bắt thái hậu Thượng Dương chôn theo vua Thánh Tông. Từ đây thái hậu Linh Nhân và thái úy Lý Thường Kiệt nắm việc triều chính; hai người này biếm Lý Đạo Thành vào miền Nam 1 thời gian rồi phục chức. Thái hậu Linh Nhân cùng các tể thần Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành có ảnh hưởng lớn tới việc nước ngay cả khi Nhân Tông trưởng thành.
Dưới thời trị vì của Nhân Tông, nước Việt phồn vinh, "dân được giàu đông".[1] Ông rất quan tâm đến nông nghiệp-thủy lợi, đã cho đắp đê ở nhiều nơi và mở rông luật cấm giết trâu. Thời Nhân Tông còn nổi bật với việc tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên của Đại Việt (1075) và xây dựng Văn Miếu - Quốc Tử Giám (1076). Phật giáo cũng phát triển; nhà vua và mẹ là Linh Nhân đều là những Phật tử mộ đạo, đã cho xây nhiều chùa tháp và khuyến khích việc hành đạo của các thiền sư. Về đối ngoại, năm 1075 đế quốc Tống dòm ngó Đại Việt, Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt đi đánh, liên tiếp phá tan quân Tống ở 3 châu Ung, Khâm, Liêm (đất Tống) và sông Như Nguyệt (đất Việt). Sau năm 1077, giữa Việt và Tống không còn cuộc chiến lớn nào. Trong khi đó các nước Chiêm Thành, Chân Lạp thần phục Đại Việt, thường gửi sứ sang cống.
Tuy ở ngôi lâu năm, Lý Nhân Tông không có con trai để nối dõi. Ông nhận nuôi một người cháu là Lý Dương Hoán rồi lập làm thái tử. Đó là Lý Thần Tông, làm vua trong vòng 11 năm sau khi Nhân Tông mất.
Mục lục
Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]
Ông có tên húy Lý Càn Đức (李乾德), là con trai trưởng của Lý Thánh Tông và phu nhân Ỷ Lan. Ông sinh giờ Hợi ngày 25 tháng 1 âm lịch (22 tháng 2 dương lịch) năm Bính Ngọ (1066)[2] tại cung Động Tiên, kinh đô Thăng Long.[3] Vua Lý Thánh Tông vốn hiếm muộn con trai, đến năm 43 tuổi mới sinh được Càn Đức. Nhà vua rất vui mừng; chỉ một ngày sau khi hoàng tử sinh ra, Thánh Tông lập Càn Đức làm hoàng thái tử, đổi niên hiệu thành Long Chương Thiên Tự, đại xá thiên hạ và phong Ỷ Lan làm thần phi.[2]
Tháng 8 âm lịch năm 1070, Lý Thánh Tông lập Văn miếu, xây tượng Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối (4 học trò xuất sắc của Khổng Phu Tử), và vẽ tranh Thất thập nhị hiền (72 học trò của Khổng Phu Tử) để hương khói bốn mùa. Nhà vua cho thái tử Càn Đức học tại đây. [4]
Cuốn sử Đại Việt sử lược, được biên soạn vào thời Trần, có mô tả ngoại hình của Nhân Tông Càn Đức: "Ngài là người có xương trán nổi lên như mắt trời, ấy là dáng mặt của bậc Thiên Tử và tay thì buông dài quá đầu gối".[3]
Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng 1 âm lịch năm 1072, Lý Thánh Tông mất tại điện Hội Tiên. Thái tử Càn Đức 7 tuổi lên ngôi trước linh cữu, tức vua Lý Nhân Tông. Ông lấy niên hiệu Thái Ninh, tôn chính cung của vua cha là Thượng Dương hoàng hậu làm thái hậu nhiếp chính, cùng với thái sư Lý Đạo Thành cai quản quốc gia. Ông cũng phong mẹ ruột là Ỷ Lan làm hoàng thái phi.[1][5] Tháng 4 âm lịch năm 1073, Lý Nhân Tông phong người thuộc hàng Đại Liêu Ban là Lý Thường Kiệt làm Kiểm hiệu Thái úy.[3]
Năm 1073, vua Nhân Tông phế truất thái hậu Thượng Dương. Theo các sách Đại Việt sử lược và Đại Việt Sử ký Toàn thư, thái phi Ỷ Lan bất mãn vì không được tham gia trị nước, nên đã phàn nàn với Nhân Tông: "Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?". Nghe lời mẹ, Nhân Tông ra lệnh bắt giam thái hậu Thượng Dương, rồi chôn sống Thượng Dương cùng 76 cung nhân vào lăng Thánh Tông. Thái sư Lý Đạo Thành cũng bị giáng làm Tả gián nghị đại phu, trấn thủ châu Nghệ An. Sử thần đời Lê sơ Ngô Sĩ Liên nhận xét trong Toàn thư:[1][5]
Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư? Vì ghen là thường tình của đàn bà, huống chi lại mẹ đẻ mà không được dự chính sự. Linh Nhân dẫu là người hiền cũng không thể nhẫn nại được, cho nên phải kêu với vua. Bấy giờ vua còn trẻ thơ, chỉ biết chiều lòng mẹ là thích, mà không biết là lỗi to. Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chẳng vì can gián việc ấy?
Tuy nhiên, sử gia thế kỷ 20 Hoàng Xuân Hãn trong sách Lý Thường Kiệt - Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý phỏng đoán trong triều đình đã có sự xung đột giữa một phe là thái hậu Thượng Dương và thái sư Lý Đạo Thành, phe kia là thái phi Ỷ Lan và thái úy Lý Thường Kiệt:[6]
Tuy các sử không đâu chép, nhưng trong việc khuynh đảo Thượng-dương thái hậu, chắc Thường-Kiệt có một phần trách nhiệm. Sử chỉ đổ lỗi cho Ỷ-Lan xui con, và cho Nhân-tông, vì nhỏ tuổi, nghe lời mẹ. Nhưng thật ra, vua mới tám tuổi ; Thượng-dương lại cầm quyền. Nếu không có một đại thần, cầm quân đội trong tay, giúp, thì làm sao ép được Thái-hậu tự tử ? Còn Lý Đạo-Thành, theo như lời bàn của Ngô Sĩ-Liên (TT), chắc đã phản kháng việc ấy, nên mới bị biếm ra Nghệ-an, và mới ôm hận, mang theo thần vị vua Thánh-tông để thờ. Đạo-Thành làm thế để tỏ lòng uất ức.
Sau khi thái hậu Thượng Dương chết, Nhân Tông tôn mẹ đẻ là Ỷ Lan làm thái hậu nhiếp chính, hiệu là Linh Nhân hoàng thái hậu.[1] Linh Nhân cùng thái úy Lý Thường Kiệt cai quản quốc gia.[7] Mùa xuân năm 1074, triều đình phục chức Lý Đạo Thành làm Thái phó bình chương quân quốc trọng sự.[1] Lý Đạo Thành làm tể tướng đến khi mất năm 1081.[8][9]
Chiến tranh chống Tống[sửa | sửa mã nguồn]
Khi Nhân Tông lên ngôi, nhà Tống muốn nhân lúc vua Lý còn nhỏ để mang quân đánh chiếm. Nhờ vào khả năng quân sự của Lý Thường Kiệt, nước Đại Việt đã đứng vững trong cuộc chiến với quân đội nhà Tống.
Năm 1075, ngay khi nhà Tống đang tập kết lực lượng ở Ung Châu chuẩn bị tiến sang, Lý Thường Kiệt chủ động mang quân đánh sang đất Tống trước. Sang đầu năm 1076, quân Lý hạ thành Ung châu.
Năm Bính Thìn (1076), nhà Tống cử Quách Quỳ, Triệu Tiết đem đại binh sang xâm lược Đại Việt. Quân đội nhà Lý dưới sự chỉ huy của Phụ quốc thái úy Lý Thường Kiệt đã đánh bại được đội quân nhà Tống tại trận tuyến trên sông Như Nguyệt. Năm 1077, Quách Quỳ chấp nhận cho Đại Việt giảng hòa và rút quân trở về.
Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]
Thịnh trị[sửa | sửa mã nguồn]
Triều đại Lý Nhân Tông chứng kiến sự phát triển của nền giáo dục khoa bảng Đại Việt. Mùa xuân năm 1075, ông mở khoa thi Tam trường (còn gọi là Minh kinh bác học) để chọn người có tài văn học ra giúp nước. Đây là khoa thi đầu tiên của nền khoa cử Việt Nam. Triều đình chấm đỗ 10 người, thủ khoa là Lê Văn Thịnh được vào cung dạy học cho vua.[10] Sau này, Lê Văn Thịnh làm đến chức thái sư, nhưng đến mùa đông năm 1095 thì bị cách chức và đi đày vì "mưu làm phản" (xem chi tiết ở bài Lê Văn Thịnh).[11] Tháng 2 âm lịch năm 1077, Nhân Tông tổ chức thi lại viên để tuyển chọn quan lại với 3 môn: thư (viết chữ), toán và hình luật. Mùa thu năm 1086, nhà vua lại mở khoa thi chọn người có tài văn học vào Viện Hàn lâm. Mạc Hiển Tích đỗ đầu khoa ấy, được Nhân Tông trao chức Hàn lâm học sĩ.[12][13]
Năm 1076, Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên ở Việt Nam, và chọn những văn thần hay chữ vào giảng dạy. Cùng năm đó, ông ban chiếu cầu lời nói thẳng.[14][15]
Lý Nhân Tông còn được xem là người khởi công đắp những con đê lớn đầu tiên của Đại Việt.[13][16] Tháng 9 âm lịch năm 1077, triều đình sai đắp đê trên sông Như Nguyệt, sách Đại Việt sử lược mô tả đê này "dài 67.380 bộ".[17] Đại Việt sử lược cũng chép rằng năm 1103, nhà vua ra lệnh cho cư dân Thăng Long làm đê chống lũ, ở cả nội đô lẫn ngoại ô.[18] Mùa xuân năm 1108, Nhân Tông sai đắp đê tại Cơ Xá – đây là đoạn đê sông Hồng gần cầu Long Biên ngày nay.[19]
Mùa xuân năm 1089, Nhân Tông duyệt lại hệ thống quan lại; ông phân bố các quan theo 9 phẩm trật. Các quan đầu triều gồm thái sư, thái phó, thái bảo và thiếu sư, thiếu uý, coi cả việc văn lẫn võ. Ở dưới những bậc ấy, về văn ban có thượng thư, tả hữu tham tri, tả hữu gián nghị đại phu, trung thư thị lang, bộ thị lang. Về võ ban có đô thống, nguyên suý, tổng quản khu mật sứ, khu mật tả hữu sứ, kim ngô thượng tướng, đại tướng, đô tướng, tướng quân các vệ (chỉ huy các vệ quân gồm Kiêu vệ, Uy vệ và Định Thắng vê v.v... Ở các châu quận, văn thì có tri phủ, tri châu; võ thì có chức trấn thủ các lộ, trấn và trại.[20]
Bên cạnh việc khuyến khích giáo dục Nho học, Lý Nhân Tông cũng là một Phật tử mộ đạo. Ông và thái hậu Linh Nhân đã cho dựng nhiều chùa tháp trong nước. Nhà vua ban cho họ quyền hành như việc phong nhà sư Khô Đầu làm Quốc sư, tuy nhiên chỉ giới hạn trong việc gợi ý giúp hoàng đế trong việc kiện tụng, việc quốc gia đại sự. Ông còn định các chùa trong nước làm ba hạng đại, trung và tiểu danh lam, cho quan văn chức cao kiêm làm đề cử[21]. Bấy giờ nhà chùa có điền nô và kho chứa đồ vật, cho nên đặt chức ấy.
Mùa thu, tháng 9 năm 1105, làm hai ngọn tháp chỏm trắng ở chùa Diên Hựu [22], ba ngọn tháp chỏm đá ở chùa Lãm Sơn. Bấy giờ vua sửa lại chùa Diên Hựu đẹp hơn cũ, đào hồ Liên Hoa Đài, gọi là hồ Linh Chiểu. Ngoài hồ có hành lang chạm vẽ chạy chung quanh, ngoài hành lang lại đào hồ gọi là hồ Bích Trì, đều bắc cầu vồng để đi qua. Trước sân chùa xây bảo tháp. Hàng tháng cứ ngày rằm, mồng một và mùa hạ, ngày mồng 8 tháng 4, xa giá ngự đến, đặt lễ cầu phúc, bày nghi thức tắm Phật, hàng năm lấy làm lệ thường.
Năm 1117, Nhân Tông theo lời Thái hậu, ra quy định cấm giết trâu bò bừa bãi: ai mổ trộm trâu bị phạt 80 trượng và tội đồ làm người hầu trong quân đội; người giết trâu và ăn trộm trâu đều phải bồi thường; hàng xóm biết mà không tố cáo cũng bị phạt 80 trượng. Bấy giờ đất nước thường được mùa, thường trúng mùa to, khi hạn hát mất mùa thường phát chẩn kho lương, giảm tô dịch, đất nước nhanh chóng cường thịnh. Nhân Tông rất thường hay xem gặt lúa ở các nơi, cũng như xem bắt voi, lễ hội,...để tỏ rõ sự cường thịnh của Đại Việt lúc đó.
Quan hệ quân sự[sửa | sửa mã nguồn]
Dẹp nội loạn[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng 10, năm 1103, người Diễn Châu là Lý Giác mưu làm phản. Giác trước học được thuật lạ, có thể biến cây cỏ làm người, bèn chiêu tập những kẻ vô lại chiếm cứ châu ấy, đắp thành làm loạn. Việc tâu lên, vua sai Thái úy Lý Thường Kiệt đi đánh. Giác thua trốn sang Chiêm Thành, dư đảng đều bị dẹp yên. Thuận theo lúc đó, quốc vương Chiêm Thành Chế Ma Na cử quân qua đánh phá biên giới, muốn đòi lại 3 châu mà Chế Củ trước đây đã dâng cho Lý Thánh Tông. Thường Kiệt đánh thắng được, Chế Ma Na trao trả lại và xin thuần phục như cũ.
Tháng 7, năm 1119, Nhân Tông quyết định thân chinh đánh động Ma Sa[23]. Ông chuẩn bị rất kỹ lưỡng, duyệt sáu binh tào Vũ Tiệp, Vũ Lâm v.v..., người nào mạnh khỏe cho làm Hỏa đầu ở các đội quân Ngọc Giai, Hưng Thánh, Bổng Nhật, Quảng Thành, Vũ Đô, còn bậc dưới thì cho làm binh lính ở các quân Ngọc Giai, Hưng Thánh, Bổng Nhật, Quảng Thành, Vũ Đô, Ngự Long.
Họp các quân nhân cả nước thề ở Long Trì. Xuống chiếu rằng:Trẫm nhận lấy cơ nghiệp của một tổ hai tông, đứng trên dân đen, coi triệu họ trong bốn biển đều như con đỏ, cả đến cõi xa cũng mến lòng nhân mà quy phụ, phương khác cũng mộ nghĩa mà lại chầu. Vả xét dân động Ma Sa sống ở trong cõi của ta, động trưởng Ma Sa thì đời đời làm phiên thần của ta, thế mà nay kẻ tù trưởng ngu hèn ấy bỗng phụ ước của ông cha, quên việc tuế cống khiếm khuyết lệ thường phép cũ. Trẫm vẫn nghĩ mãi, việc không đừng được, nay trẫm tự làm tướng đi đánh dẹp. Nay các tướng súy sáu quân, các ngươi đều phải hết lòng, tuân theo mệnh lệnh của trẫm. Bèn ban khí giới cho tướng sĩ, vua ngự thuyền Cảnh Hưng, xuất phát từ bến Thiên Thu, cờ xí rợp trời, gươm giáo rẽ sương, quân sĩ đánh trống reo hò, khí thế trăm phần hăng hái.
Nhân Tông hoàng đế tự làm tướng đánh động Ma Sa, phá tan được, bắt được bọn động trưởng Ngụy Bàng vài trăm người, lấy được vàng, lụa, trâu, dê không kể xiết. Sai tỷ tướng vào các động dọc biên giới chiêu dụ những người trốn tránh bảo về yên nghiệp.
Ngoại giao láng giềng[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1089, Thị lang Bộ binh Lê Văn Thịnh được cử sang trại Vĩnh Bình cùng với người Tống bàn việc cương giới. Bấy giờ, sau khi đánh bại quân Tống, triều đình ngay lập tức thông hiếu và thỏa thuận trao trả tủ binh, đất đai. Trước đó, Đào Tông Nguyên đem biếu nhà Tống năm con voi thuần, xin trả lại các châu Quảng Nguyên, Tô Mậu, và những người các châu ấy bị bắt đi. Cuối cùng, nhà Tống trả lại cho Đại Việt 6 huyện và 3 động, đổi lại triều đình trả lại tù binh của 3 châu Khâm, Liêm, Ung bị bắt khi Thái úy Lý Thường Kiệt kéo quân sang đánh phá.
Sau sự kiện Chế Ma Na dậy binh làm loạn, quan hệ giữa nhà Lý và Chiêm Thành dần trở lại như trước. Chiêm Thành năm nào cũng tiến cống vàng bạc, châu báu và thổ sản, triều đình cũng thường xuyên giữ thể diện cho sứ thần Chiêm Thành, mời họ dự các nghi lễ như tắm Phật, lễ hội, khánh thành chùa chiền và xem các vương hầu đá cầu ở Long Trì. Năm 1123, nước Chân Lạp sang quy phụ và xin triều cống thường lệ, y như Chiêm Thành.
Tháng 12, năm 1124, tiểu thủ lĩnh châu Quảng Nguyên là Mạc Hiền và phe đảng bộ thuộc trốn sang động Cống ở địa giời Ung Châu nước Tống. Đầu năm 1125, Ung Châu bắt bọn Mạc Hiền, xin sai người đến Giang Nam để giao trả. Hoàng đế sai người giữ phủ Phú Lương là trung thư Lý Hiến đến Giang Nam nhận đem về kinh sư. Đày Mạc Hiền vào châu Nghệ An, vợ con đều sung làm quan nô.
Cuối năm 1126, triều đình sai lệnh thư gia là Nghiêm Thường, ngự khố thư gia[24] là Từ Diên đem 10 con voi thuần và vàng bạc, sừng tê, sừng bin sang biếu nhà Tống để tạ ơn việc bắt Mạc Hiền. Thường và Diên đến Quế phủ[25] vào ra mắt quan kinh lược ty. Quan quân Ung Châu bảo với Thường và Diên rằng: Năm nay ở Đông Kinh và các xứ Hồ Nam, Đĩnh Châu, Lễ Châu đều đã đem binh mã đi đánh người Kim, chưa biết lúc nào về. Trong lúc này thì ngựa trạm, phu trạm dọc đường chỗ nào cũng ít, xin sứ giả đem lễ vật về. Thường và Diên phải trở lại. Năm ấy người nước Kim là Niêm Hãn, Cán Lý Bất đem quân vây Biện Kinh nước Tống, bắt Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông đem về phương Bắc, đó là sự kiện Tĩnh Khang.
Mùa đông, tháng 11 năm 1127, Khâm Châu nước Tống đưa trả nghịch đảng ở châu Quảng Nguyên là bọn Mạc Thất Nhân, dư dảng của bọn Mạc Hiền.
Sau sự kiện năm 1073, nhà Tống có ý e dè và khiêm nhường đối với Đại Việt của triều đình nhà Lý, mối quan hệ nhanh chóng trở nên quân bình ngang hàng. Triều Lý cũng hết sức quan tâm tình hình của nhà Tống lúc đó khi bị nhà Kim xâm lấn ở phương Bắc, dù vô hình trung đều là để thăm dò tình hình quân Khiết Đan từ phương xa.
Người nối dõi[sửa | sửa mã nguồn]
Bấy giờ, Nhân Tông đã có tuổi mà vẫn không có con trai để nối dõi, dù trong cung nhà vua có đến hàng nghìn cung tần mỹ nữ và Hoàng hậu, Hoàng phi. Dân gian đồn đại rằng, do Thái hậu làm việc thất đức[26] nên đây là quả báo. Thái hậu nhiều lần xây chùa chiền để tạo ơn đức, cầu siêu lỗi lầm và cũng cầu tự cho Nhân Tông có con trai nhưng mọi sự vẫn không như mong đợi.
Đến tháng 10, năm 1117, Thái hậu từ trần rồi mà Nhân Tông vẫn không có hi vọng về huyết mạch duy trì, bèn viết chiếu ban ra trong hoàng tộc, nói rằng: Trẫm cai trị muôn dân mà lâu không có con nối, ngôi báu của thiên hạ biết truyền cho ai? Vậy nên trẫm nuôi con trai của các công hầu Sùng Hiền, Thành Khánh, Thành Quảng, Thành Chiêu, Thành Hưng, chọn người nào giỏi thì lập làm Thái tử. Bấy giờ con Sùng Hiền hầu là Lý Dương Hoán mới lên 2 tuổi mà thông minh lanh lợi, Nhân Tông rất yêu và bèn lập làm Hoàng thái tử.
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng Chạp năm Đinh Mùi, Nhân Tông ốm nặng. Ông gọi các đại thần Lưu Khánh Đàm và Lê Bá Ngọc vào giao việc giúp thái tử Lý Dương Hoán. Về việc tang lễ, ông dặn:
Ngày Đinh Mão (tức 15 tháng 1 năm 1128), nhà vua mất ở điện Vĩnh Quang, ở ngôi 56 năm, thọ 63 tuổi. Ông được tôn miếu hiệu là Nhân Tông (仁宗), thụy hiệu là Hiếu Thiên Thể Đạo Thánh Văn Thần Vũ Sùng Nhân Ý Nghĩa Hiếu Từ Thuần Thành Minh Hiếu Hoàng Đế (憲天體道聖文神武崇仁懿義孝慈純誠明孝皇帝).
Nội vũ vệ Lê Bá Ngọc tuyên đọc chiếu chỉ và giúp vua nhỏ tuổi trị nước, cùng với các đại thần Dương Anh Nhĩ, Mâu Du Đô. Thái tử Lý Dương Hoán lên nối ngôi, tức là Lý Thần Tông.
Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Tác phẩm của Lý Nhân Tông hiện chỉ còn ba bài thơ, một vài bức thư gửi triều đình nhà Tống, bốn bài hịch và chiếu. Tất cả đều viết bằng chữ Hán.
- Ba bài thơ tứ tuyệt đều thuộc loại thơ thù tặng, gồm: "Truy tán Vạn Hạnh Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Vạn Hạnh), "Tán Giác Hải Thiền sư, Thông Huyền Đạo nhân" (Khen Thiền sư Giác Hải và Đạo sĩ Thông Huyền), "Truy tán Sùng Phạm Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Sùng Phạm).
- Bức thư có giá trị nhất có tên là "Thỉnh hoàn Vật Dương, Vật Ác nhị động biểu". Đây là bức thư gửi cho hoàng đế Nhà Tống, nhân hội nghị Vĩnh Bình giữa hai nước, nhằm đòi lại hai động là Vật Dương và Vật Ác. Lời lẽ trong thư mềm mỏng, khiêm nhượng, nhưng vẫn khôn khéo vạch được mưu mô chiếm đất và sự dối trá của nhà Tống.
- Bài chiếu có nhiều nét ý vị là bài "Lâm chung di chiếu" (Chiếu để lại lúc mất). Đây là bài văn biểu lộ rõ phong cách của người viết, đã hé mở cho thấy một tấm lòng nhân hậu, cao cả, không muốn lạm dụng địa vị cao sang để phiều nhiễu dân; chỉ muốn trước sau lúc nào cũng giữ được ý nguyện "trăm họ được yên", "bốn bể yên vui, biên thùy ít loạn"[28].
Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Sử thần đời Lê sơ Ngô Sĩ Liên, trên lập trường Tống Nho, đã nhận xét về Lý Nhân Tông trong Đại Việt sử ký toàn thư:[29]
Trong bài Đại Việt thông giám tổng luận, sử thần Lê Tung thời Lê Tương Dực viết:
Lý Nhân Tông cũng là một vị vua khổ luyện, phấn đấu đạt đến độ "học thức cao minh, hiểu sao đạo lý" (Phan Huy Chú). Chính vì vậy, đánh giá tổng quát về ông, các sử gia từ Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên đến Phan Huy Chú, Lê Quý Đôn v.v... đều xem ông là "vị vua giỏi", "vị anh quân" của vương triều Lý[30].
Gia quyến[sửa | sửa mã nguồn]
- Cha: Lý Thánh Tông Lý Nhật Tôn.
- Mẹ: Linh Nhân hoàng hậu Lê thị (靈仁皇后 黎氏, 1044 - 1117), Nguyên phi (元妃) của tiên đế Thánh Tông. Sau khi Dương thái hậu (楊太后) qua đời, bà trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính.
- Hậu phi:
- Lan Anh hoàng hậu (蘭英皇后).
- Khâm Thiên hoàng hậu (欽天皇后).
- Chấn Bảo hoàng hậu (震寶皇后).
- Thánh Cực hoàng hậu (聖極皇后, ? - 1095).
- Chiêu Thánh hoàng hậu (昭聖皇后. ? - 1108).
- Con nuôi
- Lý Dương Hoán - con ruột Sùng Hiền Hầu - sau nối ngôi.
- Lý Dương Côn (李陽焜) - do lo sợ việc tranh giành ngôi báu nên khoảng cuối năm 1127, Đô đốc Thủy quân Kiến Hải Vương Lý Dương Côn cùng gia quyến đã lên thuyền sang Cao Ly tỵ nạn. Cháu đời thứ sáu của Lý Dương Côn là Lý Nghĩa Mẫn trở thành một võ quan chuyên quyền thời vua Cao Ly Minh Tông.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Khuyết danh (1993). Đại Việt sử lược. Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh.
- Ngô Sĩ Liên (1993). Đại Việt sử ký toàn thư. Nội các quan bản. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội.
- Ngô Thì Sĩ; Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên Lạc Văn Hóa Á Châu (phiên dịch) (1991). Việt sử tiêu án. Nhà xuất bản Văn Sử.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục
- Hoàng Xuân Hãn (1949), Lý Thường Kiệt lịch sử ngoại giao triều Lý, truy cập 7 tháng 1 năm 2017
- Vũ Ngọc Khánh (2003), Tám vị vua triều Lý, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c Nhiều tác giả 1993, tr. 109.
- ^ a ă Nhiều tác giả 1993, tr. 107.
- ^ a ă â Khuyết danh 1993, tr. 53.
- ^ Nhiều tác giả 1993, tr. 108.
- ^ a ă Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 138-139..
- ^ Hoàng Xuân Hãn 1949, chương III: "Cầm quyền bính"
- ^ Hoàng Xuân Hãn 1949, chương III: "Cầm quyền bính"
- ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 143.
- ^ Hoàng Xuân Hãn 1949, chương XIII: "Coi đất miền nam"
- ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 138.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 114.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 111-112.
- ^ a ă Viên Ngọc Lưu (4 tháng 3 năm 2008). “Lý Nhân Tông - Vị vua tài đức”. Quê Hương Online. Truy cập 21 tháng 1 năm 2017.
- ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 141.
- ^ Lan Phương (14 tháng 2 năm 2014). “Lý Nhân Tông – vị vua tuổi Ngọ xuất sắc nhất triều Lý”. Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội. Truy cập 20 tháng 1 năm 2017.
- ^ Thu Hà - Đức Bình (26 tháng 9 năm 2010). “Kỳ tích đê sông Hồng”. Báo Tuổi trẻ. Truy cập 21 tháng 1 năm 2017.
- ^ Khuyết danh 1993, tr. 56.
- ^ Khuyết danh 1993, tr. 61.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 115.
- ^ Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 145.
- ^ Đề cử: tên chức quan thời Lý, quản lý ruộng đất và tài sản của nhà chùa.
- ^ tức chùa Một Cột
- ^ Động Ma Sa: thuộc địa phận huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình ngày nay.
- ^ Thư gia theo Lê Quý Đôn là ty lại (người giúp việc văn thư giấy tờ ở các nha môn. Kiến văn tiểu tục Bản dịch, Nhà xuất bản Sử học, 1962, tr. 189). Phan Huy Chú kể tên một số "thư gia" như nội hỏa thư gia, ngự khố thu gia, chi hậu thư gia, nội thư gia, lệnh thư gia (Lịch triều hiến chương loại chí, t.2: Quan chức chí, Nhà xuất bản Sử học,1961, tr.6). Các "thư gia" khác đều chưa rõ.
- ^ Quế phủ: tức phủ Quế Châu, nay là Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.
- ^ Linh Nhân thái hậu Lê thị, năm 1073 giết hại Thượng Dương hoàng hậu để đoạt quyền nhiếp chính
- ^ Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 3
- ^ Lược theo GS. Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Lý Càn Đức" in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004, tr. 910-911.
- ^ Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Bản kỷ, Quyển III: Thánh Tông, Nhân Tông, Thần Tông
- ^ Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 69.

markdown:
# Lý Nhân Tông
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Lý Nhân Tông
|
李仁宗
|
| ![ Lý Nhân Tông.JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng.JPG/250px-L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng.JPG)
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) [1072](/wiki/1072)– [1128](/wiki/1128) ![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/timeline/8bbefe72e96d94cb0b3dd7560314fdec.png)
[Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) [Thái hậu Linh Nhân](/wiki/%E1%BB%B6_Lan) [Lý Đạo Thành](/wiki/L%C3%BD_%C4%90%E1%BA%A1o_Th%C3%A0nh) [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t) [Lý Thần Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)
Anh Vũ Chiêu Thắng (1076-1084)
Quảng Hựu (1085-1092)
Hội Phong (1092-1100)
Long Phù (1101-1109)
Hội Tường Đại Khánh (1110-1119)
Thiên Phù Duệ Vũ (1120-1126)
Thiên Phù Khánh Thọ (1127-1127)
**Minh Hiếu Hoàng Đế** [Nhân Tông](/wiki/Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)(仁宗) [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) [Linh Nhân Hoàng thái hậu](/wiki/%E1%BB%B6_Lan) [22 tháng 2](/wiki/22_th%C3%A1ng_2), [1066](/wiki/1066)
Cung Động Tiên,
[Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long)
Điện Vĩnh Quang,
[Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long) [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) **Lý Nhân Tông** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 李仁宗; [22 tháng 2](/wiki/22_th%C3%A1ng_2) năm [1066](/wiki/1066) – [15 tháng 1](/wiki/15_th%C3%A1ng_1) năm [1128](/wiki/1128)) là vị [hoàng đế](/wiki/Vua_Vi%E1%BB%87t_Nam) thứ tư của [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) . Ông trị vì [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) từ năm [1072](/wiki/1072) đến năm 1128, tổng cộng 55 năm.
Ông tên thật là
**Càn Đức**, là con trai đầu lòng của [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng). Năm 1072, Thánh Tông qua đời, thái tử Càn Đức 7 tuổi lên ngôi tức vua Nhân Tông. Mẹ đích của Nhân Tông là thái hậu Thượng Dương cùng thái sư Lý Đạo Thành phụ chính. Sau này, Nhân Tông nghe lời mẹ ruột là thái phi Linh Nhân, bắt thái hậu Thượng Dương chôn theo vua Thánh Tông. Từ đây thái hậu Linh Nhân và thái úy [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t) nắm việc triều chính; hai người này biếm Lý Đạo Thành vào miền Nam 1 thời gian rồi phục chức. Thái hậu Linh Nhân cùng các tể thần Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành có ảnh hưởng lớn tới việc nước ngay cả khi Nhân Tông trưởng thành.
Dưới thời trị vì của Nhân Tông, nước Việt phồn vinh, "dân được giàu đông".
Ông rất quan tâm đến nông nghiệp-thủy lợi, đã cho đắp đê ở nhiều nơi và mở rông luật cấm giết trâu. Thời Nhân Tông còn nổi bật với việc tổ chức [1] [khoa thi Nho học đầu tiên của Đại Việt](/wiki/Khoa_b%E1%BA%A3ng_Vi%E1%BB%87t_Nam)(1075) và xây dựng Văn Miếu - Quốc Tử Giám (1076). Phật giáo cũng phát triển; nhà vua và mẹ là Linh Nhân đều là những Phật tử mộ đạo, đã cho xây nhiều chùa tháp và khuyến khích việc hành đạo của các [thiền sư](/wiki/Thi%E1%BB%81n_s%C6%B0). Về đối ngoại, năm 1075 [đế quốc Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)dòm ngó Đại Việt, Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt đi đánh, liên tiếp phá tan quân Tống ở 3 châu Ung, Khâm, Liêm (đất Tống) và sông Như Nguyệt (đất Việt). Sau năm 1077, giữa Việt và Tống không còn cuộc chiến lớn nào. Trong khi đó các nước [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh), [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)thần phục Đại Việt, thường gửi sứ sang cống.
Tuy ở ngôi lâu năm, Lý Nhân Tông không có con trai để nối dõi. Ông nhận nuôi một người cháu là Lý Dương Hoán rồi lập làm thái tử. Đó là
[Lý Thần Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng), làm vua trong vòng 11 năm sau khi Nhân Tông mất.
## Mục lục
## Thân thế[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=1)]
Ông có tên húy
**Lý Càn Đức** (李乾德), là con trai trưởng của [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) và [phu nhân Ỷ Lan](/wiki/%E1%BB%B6_Lan). Ông sinh giờ Hợi ngày 25 tháng 1 âm lịch (22 tháng 2 dương lịch) năm Bính Ngọ ( [1066](/wiki/1066)) tại cung Động Tiên, kinh đô [2] [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long). Vua Lý Thánh Tông vốn hiếm muộn con trai, đến năm 43 tuổi mới sinh được Càn Đức. Nhà vua rất vui mừng; chỉ một ngày sau khi hoàng tử sinh ra, Thánh Tông lập Càn Đức làm [[3]](#cite_note-FOOTNOTEKhuyết_danh199353-3) [hoàng thái tử](/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD), đổi niên hiệu thành Long Chương Thiên Tự, đại xá thiên hạ và phong Ỷ Lan làm thần phi. [[2]](#cite_note-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993107-2)
Tháng 8 âm lịch năm 1070, Lý Thánh Tông lập
[Văn miếu](/wiki/V%C4%83n_mi%E1%BA%BFu), xây tượng [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD), [Chu Công](/wiki/Chu_C%C3%B4ng) và Tứ phối (4 học trò xuất sắc của Khổng Phu Tử), và vẽ tranh Thất thập nhị hiền (72 học trò của Khổng Phu Tử) để hương khói bốn mùa. Nhà vua cho thái tử Càn Đức học tại đây. [[4]](#cite_note-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993108-4)
Cuốn sử
[Đại Việt sử lược](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c), được biên soạn vào thời [Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), có mô tả ngoại hình của Nhân Tông Càn Đức: *"Ngài là người có xương trán nổi lên như mắt trời, ấy là dáng mặt của bậc Thiên Tử và tay thì buông dài quá đầu gối"*. [[3]](#cite_note-FOOTNOTEKhuyết_danh199353-3)
## Lên ngôi[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=2)]
Tháng 1 âm lịch năm
[1072](/wiki/1072), Lý Thánh Tông mất tại điện Hội Tiên. Thái tử Càn Đức 7 tuổi lên ngôi trước linh cữu, tức vua Lý Nhân Tông. Ông lấy niên hiệu Thái Ninh, tôn chính cung của vua cha là [Thượng Dương hoàng hậu](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_D%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) làm thái hậu nhiếp chính, cùng với thái sư [Lý Đạo Thành](/wiki/L%C3%BD_%C4%90%E1%BA%A1o_Th%C3%A0nh) cai quản quốc gia. Ông cũng phong mẹ ruột là [Ỷ Lan](/wiki/%E1%BB%B6_Lan) làm hoàng thái phi. [[1]](#cite_note-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993109-1) Tháng 4 âm lịch năm 1073, Lý Nhân Tông phong người thuộc hàng Đại Liêu Ban là [5] [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t)làm Kiểm hiệu Thái úy. [[3]](#cite_note-FOOTNOTEKhuyết_danh199353-3)
Năm 1073, vua Nhân Tông phế truất thái hậu Thượng Dương. Theo các sách
[Đại Việt sử lược](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) và [Đại Việt Sử ký Toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_S%E1%BB%AD_k%C3%BD_To%C3%A0n_th%C6%B0), thái phi Ỷ Lan bất mãn vì không được tham gia trị nước, nên đã phàn nàn với Nhân Tông: *"Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?"*. Nghe lời mẹ, Nhân Tông ra lệnh bắt giam thái hậu Thượng Dương, rồi chôn sống Thượng Dương cùng 76 cung nhân vào lăng Thánh Tông. Thái sư Lý Đạo Thành cũng bị giáng làm Tả gián nghị đại phu, trấn thủ châu [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An). Sử thần đời [Lê sơ](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1) [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn) nhận xét trong Toàn thư: [[1]](#cite_note-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993109-1) [[5]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998138-139.-5)
Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư? Vì ghen là thường tình của đàn bà, huống chi lại mẹ đẻ mà không được dự chính sự. Linh Nhân dẫu là người hiền cũng không thể nhẫn nại được, cho nên phải kêu với vua. Bấy giờ vua còn trẻ thơ, chỉ biết chiều lòng mẹ là thích, mà không biết là lỗi to. Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chẳng vì can gián việc ấy?
Tuy nhiên, sử gia thế kỷ 20
[Hoàng Xuân Hãn](/wiki/Ho%C3%A0ng_Xu%C3%A2n_H%C3%A3n) trong sách *Lý Thường Kiệt - Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý* phỏng đoán trong triều đình đã có sự xung đột giữa một phe là thái hậu [Thượng Dương](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_D%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) và thái sư [Lý Đạo Thành](/wiki/L%C3%BD_%C4%90%E1%BA%A1o_Th%C3%A0nh), phe kia là thái phi [Ỷ Lan](/wiki/%E1%BB%B6_Lan) và thái úy [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t): [[6]](#cite_note-6)
Tuy các sử không đâu chép, nhưng trong việc khuynh đảo Thượng-dương thái hậu, chắc Thường-Kiệt có một phần trách nhiệm. Sử chỉ đổ lỗi cho Ỷ-Lan xui con, và cho Nhân-tông, vì nhỏ tuổi, nghe lời mẹ. Nhưng thật ra, vua mới tám tuổi ; Thượng-dương lại cầm quyền. Nếu không có một đại thần, cầm quân đội trong tay, giúp, thì làm sao ép được Thái-hậu tự tử ? Còn Lý Đạo-Thành, theo như lời bàn của Ngô Sĩ-Liên (TT), chắc đã phản kháng việc ấy, nên mới bị biếm ra Nghệ-an, và mới ôm hận, mang theo thần vị vua Thánh-tông để thờ. Đạo-Thành làm thế để tỏ lòng uất ức.
Sau khi thái hậu Thượng Dương chết, Nhân Tông tôn mẹ đẻ là Ỷ Lan làm thái hậu nhiếp chính, hiệu là Linh Nhân hoàng thái hậu.
Linh Nhân cùng thái úy Lý Thường Kiệt cai quản quốc gia. [1] Mùa xuân năm 1074, triều đình phục chức Lý Đạo Thành làm Thái phó bình chương quân quốc trọng sự. [[7]](#cite_note-7) Lý Đạo Thành làm [[1]](#cite_note-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993109-1) [tể tướng](/wiki/T%E1%BB%83_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)đến khi mất năm 1081. [[8]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998143-8) [[9]](#cite_note-9)
## Chiến tranh chống Tống[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=3)]
Khi Nhân Tông lên ngôi,
[nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) muốn nhân lúc vua Lý còn nhỏ để mang quân đánh chiếm. Nhờ vào khả năng quân sự của [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t), nước [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) đã đứng vững trong cuộc chiến với quân đội nhà Tống.
Năm
[1075](/wiki/1075), ngay khi nhà Tống đang tập kết lực lượng ở [Ung Châu](/wiki/Ung_Ch%C3%A2u) chuẩn bị tiến sang, Lý Thường Kiệt chủ động mang quân đánh sang đất Tống trước. Sang đầu năm 1076, quân Lý hạ thành Ung châu.
Năm Bính Thìn (
[1076](/wiki/1076)), [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) cử [Quách Quỳ](/wiki/Qu%C3%A1ch_Qu%E1%BB%B3), [Triệu Tiết](/wiki/Tri%E1%BB%87u_Ti%E1%BA%BFt) đem đại binh sang xâm lược Đại Việt. Quân đội nhà Lý dưới sự chỉ huy của Phụ quốc thái úy Lý Thường Kiệt đã đánh bại được đội quân nhà Tống tại trận tuyến trên [sông Như Nguyệt](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BA%A7u). Năm 1077, Quách Quỳ chấp nhận cho Đại Việt giảng hòa và rút quân trở về.
## Cai trị[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=4)]
### Thịnh trị[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=5)]
Triều đại Lý Nhân Tông chứng kiến sự phát triển của nền giáo dục khoa bảng Đại Việt. Mùa xuân năm
[1075](/wiki/1075), ông mở khoa thi [Tam trường](/w/index.php?title=Tam_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) (còn gọi là Minh kinh bác học) để chọn người có tài văn học ra giúp nước. Đây là khoa thi đầu tiên của nền khoa cử Việt Nam. Triều đình chấm đỗ 10 người, thủ khoa là [Lê Văn Thịnh](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Th%E1%BB%8Bnh) được vào cung dạy học cho vua. Sau này, Lê Văn Thịnh làm đến chức [10] [thái sư](/wiki/Th%C3%A1i_s%C6%B0), nhưng đến mùa đông năm 1095 thì bị cách chức và đi đày vì *"mưu làm phản"*(xem chi tiết ở bài [Lê Văn Thịnh](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Th%E1%BB%8Bnh#V.E1.BB.A5.C3.A1n_h.E1.BB.93_D.C3.A2m.C4.90.C3.A0m)). Tháng 2 âm lịch năm 1077, Nhân Tông tổ chức thi lại viên để tuyển chọn quan lại với 3 môn: thư (viết chữ), toán và hình luật. Mùa thu năm [[11]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993114-11) [1086](/wiki/1086), nhà vua lại mở khoa thi chọn người có tài văn học vào Viện Hàn lâm. [Mạc Hiển Tích](/wiki/M%E1%BA%A1c_Hi%E1%BB%83n_T%C3%ADch)đỗ đầu khoa ấy, được Nhân Tông trao chức Hàn lâm học sĩ. [[12]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993111-112-12) [[13]](#cite_note-vienngocluu2008-13)
Năm
[1076](/wiki/1076), Lý Nhân Tông cho lập [Quốc Tử Giám](/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m) - trường đại học đầu tiên ở Việt Nam, và chọn những văn thần hay chữ vào giảng dạy. Cùng năm đó, ông ban chiếu cầu lời nói thẳng. [[14]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998141-14) [[15]](#cite_note-15)
Lý Nhân Tông còn được xem là người khởi công đắp những con đê lớn đầu tiên của Đại Việt.
[[13]](#cite_note-vienngocluu2008-13) Tháng 9 âm lịch năm 1077, triều đình sai đắp đê trên [16] [sông Như Nguyệt](/wiki/S%C3%B4ng_Nh%C6%B0_Nguy%E1%BB%87t), sách Đại Việt sử lược mô tả đê này *"dài 67.380 bộ"*. Đại Việt sử lược cũng chép rằng năm 1103, nhà vua ra lệnh cho cư dân [[17]](#cite_note-FOOTNOTEKhuyết_danh199356-17) [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long)làm đê chống lũ, ở cả nội đô lẫn ngoại ô. Mùa xuân năm [[18]](#cite_note-FOOTNOTEKhuyết_danh199361-18) [1108](/wiki/1108), Nhân Tông sai đắp đê tại Cơ Xá – đây là đoạn đê [sông Hồng](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)gần [cầu Long Biên](/wiki/C%E1%BA%A7u_Long_Bi%C3%AAn)ngày nay. [[19]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993115-19)
Mùa xuân năm
[1089](/wiki/1089), Nhân Tông duyệt lại hệ thống quan lại; ông phân bố các quan theo 9 phẩm trật. Các quan đầu triều gồm [thái sư](/wiki/Th%C3%A1i_s%C6%B0), [thái phó](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_ph%C3%B3&action=edit&redlink=1), [thái bảo](/wiki/Th%C3%A1i_%C3%BAy) và [thiếu sư](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFu_s%C6%B0&action=edit&redlink=1), [thiếu uý](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_u%C3%BD), coi cả việc văn lẫn võ. Ở dưới những bậc ấy, về văn ban có [thượng thư](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%C6%B0), tả hữu [tham tri](/wiki/Tham_tri), tả hữu [gián nghị đại phu](/w/index.php?title=Gi%C3%A1n_ngh%E1%BB%8B_%C4%91%E1%BA%A1i_phu&action=edit&redlink=1), [trung thư thị lang](/w/index.php?title=Trung_th%C6%B0_th%E1%BB%8B_lang&action=edit&redlink=1), [bộ thị lang](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_th%E1%BB%8B_lang&action=edit&redlink=1). Về võ ban có [đô thống](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), [nguyên suý](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_su%C3%BD&action=edit&redlink=1), [tổng quản khu mật sứ](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_qu%E1%BA%A3n_khu_m%E1%BA%ADt_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1), [khu mật tả hữu sứ](/w/index.php?title=Khu_m%E1%BA%ADt_t%E1%BA%A3_h%E1%BB%AFu_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1), [kim ngô thượng tướng](/w/index.php?title=Kim_ng%C3%B4_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng&action=edit&redlink=1), [đại tướng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), [đô tướng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_t%C6%B0%E1%BB%9Bng&action=edit&redlink=1), tướng quân các vệ (chỉ huy các vệ quân gồm Kiêu vệ, Uy vệ và Định Thắng vê v.v... Ở các châu quận, văn thì có [tri phủ](/wiki/Tri_ph%E1%BB%A7), [tri châu](/wiki/Tri_ch%C3%A2u); võ thì có chức trấn thủ các lộ, trấn và trại. [[20]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998145-20)
Bên cạnh việc khuyến khích giáo dục Nho học, Lý Nhân Tông cũng là một Phật tử mộ đạo. Ông và thái hậu Linh Nhân đã cho dựng nhiều chùa tháp trong nước. Nhà vua ban cho họ quyền hành như việc phong nhà sư
[Khô Đầu](/w/index.php?title=Kh%C3%B4_%C4%90%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) làm [Quốc sư](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_s%C6%B0&action=edit&redlink=1), tuy nhiên chỉ giới hạn trong việc gợi ý giúp hoàng đế trong việc kiện tụng, việc quốc gia đại sự. Ông còn định các chùa trong nước làm ba hạng [đại](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i), [trung](/w/index.php?title=Trung&action=edit&redlink=1) và [tiểu](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u&action=edit&redlink=1) [danh lam](/w/index.php?title=Danh_lam&action=edit&redlink=1), cho quan văn chức cao kiêm làm đề cử . Bấy giờ nhà chùa có điền nô và kho chứa đồ vật, cho nên đặt chức ấy. [21]
Mùa thu,
[tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_9) năm [1105](/wiki/1105), làm hai ngọn tháp chỏm trắng ở [chùa Diên Hựu](/wiki/Ch%C3%B9a_Di%C3%AAn_H%E1%BB%B1u) , ba ngọn tháp chỏm đá ở chùa Lãm Sơn. Bấy giờ vua sửa lại chùa Diên Hựu đẹp hơn cũ, đào hồ Liên Hoa Đài, gọi là hồ Linh Chiểu. Ngoài hồ có hành lang chạm vẽ chạy chung quanh, ngoài hành lang lại đào hồ gọi là hồ Bích Trì, đều bắc cầu vồng để đi qua. Trước sân chùa xây bảo tháp. Hàng tháng cứ ngày rằm, mồng một và mùa hạ, ngày mồng 8 tháng 4, xa giá ngự đến, đặt lễ cầu phúc, bày nghi thức tắm Phật, hàng năm lấy làm lệ thường. [22]
Năm
[1117](/wiki/1117), Nhân Tông theo lời Thái hậu, ra quy định cấm giết trâu bò bừa bãi: *ai mổ trộm trâu bị phạt 80 trượng và tội đồ làm người hầu trong quân đội; người giết trâu và ăn trộm trâu đều phải bồi thường; hàng xóm biết mà không tố cáo cũng bị phạt 80 trượng*. Bấy giờ đất nước thường được mùa, thường trúng mùa to, khi hạn hát mất mùa thường phát chẩn kho lương, giảm tô dịch, đất nước nhanh chóng cường thịnh. Nhân Tông rất thường hay xem gặt lúa ở các nơi, cũng như xem bắt voi, lễ hội,...để tỏ rõ sự cường thịnh của Đại Việt lúc đó.
### Quan hệ quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=6)]
#### Dẹp nội loạn[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=7)] [Tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_10), năm [1103](/wiki/1103), người Diễn Châu là [Lý Giác](/w/index.php?title=L%C3%BD_Gi%C3%A1c&action=edit&redlink=1) mưu làm phản. Giác trước học được thuật lạ, có thể biến cây cỏ làm người, bèn chiêu tập những kẻ vô lại chiếm cứ châu ấy, đắp thành làm loạn. Việc tâu lên, vua sai Thái úy [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t) đi đánh. Giác thua trốn sang [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh), dư đảng đều bị dẹp yên. Thuận theo lúc đó, quốc vương Chiêm Thành [Chế Ma Na](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_Ma_Na&action=edit&redlink=1) cử quân qua đánh phá biên giới, muốn đòi lại 3 châu mà [Chế Củ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_C%E1%BB%A7) trước đây đã dâng cho [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng). Thường Kiệt đánh thắng được, Chế Ma Na trao trả lại và xin thuần phục như cũ. [Tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_7), năm [1119](/wiki/1119), Nhân Tông quyết định thân chinh đánh động Ma Sa . Ông chuẩn bị rất kỹ lưỡng, duyệt sáu binh tào Vũ Tiệp, Vũ Lâm v.v..., người nào mạnh khỏe cho làm [23] [Hỏa đầu](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Fa_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)ở các đội quân [Ngọc Giai](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_Giai&action=edit&redlink=1), [Hưng Thánh](/w/index.php?title=H%C6%B0ng_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1), [Bổng Nhật](/w/index.php?title=B%E1%BB%95ng_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), [Quảng Thành](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Th%C3%A0nh), [Vũ Đô](/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%B4), còn bậc dưới thì cho làm [binh lính](/wiki/Binh_l%C3%ADnh)ở các quân [Ngọc Giai](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_Giai&action=edit&redlink=1), [Hưng Thánh](/w/index.php?title=H%C6%B0ng_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1), [Bổng Nhật](/w/index.php?title=B%E1%BB%95ng_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), [Quảng Thành](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Th%C3%A0nh), [Vũ Đô](/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%B4), [Ngự Long](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%B1_Long&action=edit&redlink=1).
Họp các quân nhân cả nước thề ở Long Trì. Xuống chiếu rằng:
*Trẫm nhận lấy cơ nghiệp của một tổ hai tông, đứng trên dân đen, coi triệu họ trong bốn biển đều như con đỏ, cả đến cõi xa cũng mến lòng nhân mà quy phụ, phương khác cũng mộ nghĩa mà lại chầu. Vả xét dân động Ma Sa sống ở trong cõi của ta, động trưởng Ma Sa thì đời đời làm phiên thần của ta, thế mà nay kẻ tù trưởng ngu hèn ấy bỗng phụ ước của ông cha, quên việc tuế cống khiếm khuyết lệ thường phép cũ. Trẫm vẫn nghĩ mãi, việc không đừng được, nay trẫm tự làm tướng đi đánh dẹp. Nay các tướng súy sáu quân, các ngươi đều phải hết lòng, tuân theo mệnh lệnh của trẫm*. Bèn ban khí giới cho tướng sĩ, vua ngự [thuyền](/wiki/Thuy%E1%BB%81n) [Cảnh Hưng](/wiki/C%E1%BA%A3nh_H%C6%B0ng), xuất phát từ [bến](/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) [Thiên Thu](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_Thu&action=edit&redlink=1), cờ xí rợp trời, gươm giáo rẽ sương, quân sĩ đánh trống reo hò, khí thế trăm phần hăng hái.
Nhân Tông hoàng đế tự làm tướng đánh động Ma Sa, phá tan được, bắt được bọn động trưởng
[Ngụy Bàng](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%A5y_B%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) vài trăm người, lấy được [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [lụa](/wiki/L%E1%BB%A5a), [trâu](/wiki/Tr%C3%A2u), [dê](/wiki/D%C3%AA) không kể xiết. Sai tỷ tướng vào các động dọc biên giới chiêu dụ những người trốn tránh bảo về yên nghiệp.
#### Ngoại giao láng giềng[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=8)]
Năm
[1089](/wiki/1089), Thị lang Bộ binh [Lê Văn Thịnh](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Th%E1%BB%8Bnh) được cử sang trại Vĩnh Bình cùng với người Tống bàn việc cương giới. Bấy giờ, sau khi đánh bại quân Tống, triều đình ngay lập tức thông hiếu và thỏa thuận trao trả tủ binh, đất đai. Trước đó, [Đào Tông Nguyên](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0o_T%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) đem biếu nhà Tống năm con [voi](/wiki/Voi) thuần, xin trả lại các châu [Quảng Nguyên](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nguy%C3%AAn), [Tô Mậu](/wiki/T%C3%B4_M%E1%BA%ADu), và những người các châu ấy bị bắt đi. Cuối cùng, nhà Tống trả lại cho Đại Việt 6 [huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n) và 3 [động](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1), đổi lại triều đình trả lại tù binh của 3 châu Khâm, Liêm, Ung bị bắt khi Thái úy [Lý Thường Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t) kéo quân sang đánh phá.
Sau sự kiện
[Chế Ma Na](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_Ma_Na&action=edit&redlink=1) dậy binh làm loạn, quan hệ giữa nhà Lý và [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) dần trở lại như trước. Chiêm Thành năm nào cũng tiến cống vàng bạc, châu báu và [thổ sản](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), triều đình cũng thường xuyên giữ thể diện cho sứ thần Chiêm Thành, mời họ dự các nghi lễ như [tắm Phật](/w/index.php?title=T%E1%BA%AFm_Ph%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), [lễ hội](/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i), khánh thành chùa chiền và xem các vương hầu đá cầu ở Long Trì. Năm [1123](/wiki/1123), nước [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) sang quy phụ và xin triều cống thường lệ, y như Chiêm Thành. [Tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_12), năm [1124](/wiki/1124), tiểu thủ lĩnh châu [Quảng Nguyên](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nguy%C3%AAn) là [Mạc Hiền](/w/index.php?title=M%E1%BA%A1c_Hi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) và phe đảng bộ thuộc trốn sang động Cống ở địa giời Ung Châu nước Tống. Đầu năm [1125](/wiki/1125), Ung Châu bắt bọn Mạc Hiền, xin sai người đến Giang Nam để giao trả. Hoàng đế sai người giữ phủ [Phú Lương](/wiki/Ph%C3%BA_L%C6%B0%C6%A1ng) là trung thư [Lý Hiến](/wiki/L%C3%BD_Hi%E1%BA%BFn) đến [Giang Nam](/wiki/Giang_Nam) nhận đem về kinh sư. Đày Mạc Hiền vào châu [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An), vợ con đều sung làm quan nô.
Cuối năm
[1126](/wiki/1126), triều đình sai [lệnh thư gia](/w/index.php?title=L%E1%BB%87nh_th%C6%B0_gia&action=edit&redlink=1) là [Nghiêm Thường](/w/index.php?title=Nghi%C3%AAm_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1), [ngự khố thư gia](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%B1_kh%E1%BB%91_th%C6%B0_gia&action=edit&redlink=1) là [24] [Từ Diên](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_Di%C3%AAn&action=edit&redlink=1)đem 10 con [voi](/wiki/Voi)thuần và [vàng](/wiki/V%C3%A0ng) [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c), [sừng tê](/w/index.php?title=S%E1%BB%ABng_t%C3%AA&action=edit&redlink=1), [sừng bin](/w/index.php?title=S%E1%BB%ABng_bin&action=edit&redlink=1)sang biếu nhà Tống để tạ ơn việc bắt Mạc Hiền. Thường và Diên đến [Quế phủ](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%BF_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) vào ra mắt quan kinh lược ty. Quan quân Ung Châu bảo với Thường và Diên rằng: [[25]](#cite_note-25) *Năm nay ở Đông Kinh và các xứ Hồ Nam, Đĩnh Châu, Lễ Châu đều đã đem binh mã đi đánh người Kim, chưa biết lúc nào về. Trong lúc này thì ngựa trạm, phu trạm dọc đường chỗ nào cũng ít, xin sứ giả đem lễ vật về*. Thường và Diên phải trở lại. Năm ấy người nước Kim là [Niêm Hãn](/wiki/Ni%C3%AAm_H%C3%A3n), [Cán Lý Bất](/w/index.php?title=C%C3%A1n_L%C3%BD_B%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)đem quân vây [Biện Kinh](/wiki/Bi%E1%BB%87n_Kinh)nước Tống, bắt [Tống Huy Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Huy_T%C3%B4ng)và [Tống Khâm Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Kh%C3%A2m_T%C3%B4ng)đem về phương Bắc, đó là [sự kiện Tĩnh Khang](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%C4%A9nh_Khang).
Mùa đông,
[tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_11) năm [1127](/wiki/1127), Khâm Châu nước Tống đưa trả nghịch đảng ở châu Quảng Nguyên là bọn [Mạc Thất Nhân](/w/index.php?title=M%E1%BA%A1c_Th%E1%BA%A5t_Nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1), dư dảng của bọn [Mạc Hiền](/w/index.php?title=M%E1%BA%A1c_Hi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1).
Sau sự kiện năm
[1073](/wiki/1073), nhà Tống có ý e dè và khiêm nhường đối với Đại Việt của triều đình nhà Lý, mối quan hệ nhanh chóng trở nên quân bình ngang hàng. Triều Lý cũng hết sức quan tâm tình hình của nhà Tống lúc đó khi bị [nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) xâm lấn ở phương Bắc, dù vô hình trung đều là để thăm dò tình hình quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) từ phương xa.
### Người nối dõi[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=9)]
Bấy giờ, Nhân Tông đã có tuổi mà vẫn không có con trai để nối dõi, dù trong cung nhà vua có đến hàng nghìn cung tần mỹ nữ và Hoàng hậu, Hoàng phi. Dân gian đồn đại rằng, do Thái hậu làm việc thất đức
nên đây là quả báo. Thái hậu nhiều lần xây chùa chiền để tạo ơn đức, cầu siêu lỗi lầm và cũng cầu tự cho Nhân Tông có con trai nhưng mọi sự vẫn không như mong đợi. [26]
Đến
[tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_10), năm [1117](/wiki/1117), Thái hậu từ trần rồi mà Nhân Tông vẫn không có hi vọng về huyết mạch duy trì, bèn viết chiếu ban ra trong hoàng tộc, nói rằng: *Trẫm cai trị muôn dân mà lâu không có con nối, ngôi báu của thiên hạ biết truyền cho ai? Vậy nên trẫm nuôi con trai của các công hầu Sùng Hiền, Thành Khánh, Thành Quảng, Thành Chiêu, Thành Hưng, chọn người nào giỏi thì lập làm Thái tử*. Bấy giờ con [Sùng Hiền hầu](/wiki/S%C3%B9ng_Hi%E1%BB%81n_h%E1%BA%A7u) là Lý Dương Hoán mới lên 2 tuổi mà thông minh lanh lợi, Nhân Tông rất yêu và bèn lập làm [Hoàng thái tử](/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD).
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=10)]
Tháng Chạp năm
[Đinh Mùi](/wiki/%C4%90inh_M%C3%B9i), Nhân Tông ốm nặng. Ông gọi các đại thần [Lưu Khánh Đàm](/wiki/L%C6%B0u_Kh%C3%A1nh_%C4%90%C3%A0m) và [Lê Bá Ngọc](/wiki/L%C3%AA_B%C3%A1_Ng%E1%BB%8Dc) vào giao việc giúp thái tử Lý Dương Hoán. Về việc tang lễ, ông dặn:
|“||
|"Trẫm nghe phàm các loài sinh vật không loài nào không chết. Chết là số lớn của trời đất, lẽ đương nhiên của mọi vật. Thế mà người đời không ai là không thích sống mà ghét chết. Chôn cất hậu làm mất cơ nghiệp, để tang lâu làm tổn tính mệnh, trẫm không cho là phải. Ta đã ít đức, không lấy gì làm cho trăm họ được yên, đến khi chết đi lại khiến cho thứ dân mặc áo xô gai, sớm tối khóc lóc, giảm ăn uống, bỏ cúng tế, làm cho lỗi ta thêm nặng, thiên hạ sẽ bảo ta là người thế nào! Trẫm xót phận tuổi thơ phải nối ngôi báu, ở trên các vương hầu, lúc nào cũng nghiêm kính sợ hãi. Đã 56 năm nay, nhờ anh linh của tổ tông, được hoàng thiên phù hộ, bốn biển yên lành, biên thùy ít biến, chết mà được xếp sau các bậc tiên quân là may rồi, còn phải thương khóc làm gì? Trẫm từ khi đi xem gặt lúa đến giờ, bỗng bị ốm, bệnh kéo dài, sợ không kịp nói đến việc nối ngôi. Mà Hoàng thái tử Dương Hoán tuổi đã tròn một kỷ, có nhiều đại đội, thông minh thành thật, trung nghiêm kính cẩn, có thể theo phép cũ của trẫm mà lên ngôi Hoàng đế. Nay kẻ ấu thơ chịu mệnh trời, nối thân ta truyền nhgiệp của ta, làm cho rộng lớn thêm công nghiệp đời trước. Nhưng cũng phải nhờ quan dân các ngươi một lòng giúp rập mới được. Này Bá Ngọc, ngươi thật có khí lượng của người già cả, nên sửa sang giáo mác, để phòng việc không ngờ, chớ làm sai mệnh, trẫm dù nhắm mắt cũng không di hận. Việc tang thì chỉ 3 ngày bỏ áo trở, nên thôi thương khóc; việc chôn thì nên theo |”|
Ngày
[Đinh Mão](/wiki/%C4%90inh_M%C3%A3o) (tức [15 tháng 1](/wiki/15_th%C3%A1ng_1) năm [1128](/wiki/1128)), nhà vua mất ở [điện Vĩnh Quang](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_V%C4%A9nh_Quang&action=edit&redlink=1), ở ngôi 56 năm, thọ 63 tuổi. Ông được tôn [miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) là [Nhân Tông](/wiki/Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) (仁宗), [thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) là **Hiếu Thiên Thể Đạo Thánh Văn Thần Vũ Sùng Nhân Ý Nghĩa Hiếu Từ Thuần Thành Minh Hiếu Hoàng Đế** (憲天體道聖文神武崇仁懿義孝慈純誠明孝皇帝).
Nội vũ vệ
[Lê Bá Ngọc](/wiki/L%C3%AA_B%C3%A1_Ng%E1%BB%8Dc) tuyên đọc chiếu chỉ và giúp vua nhỏ tuổi trị nước, cùng với các đại thần [Dương Anh Nhĩ](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Anh_Nh%C4%A9&action=edit&redlink=1), [Mâu Du Đô](/wiki/M%C3%A2u_Du_%C4%90%C3%B4). Thái tử Lý Dương Hoán lên nối ngôi, tức là [Lý Thần Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng).
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=11)]
Tác phẩm của Lý Nhân Tông hiện chỉ còn ba bài
[thơ](/wiki/Th%C6%A1), một vài bức thư gửi triều đình nhà Tống, bốn bài [hịch](/wiki/H%E1%BB%8Bch) và [chiếu](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1). Tất cả đều viết bằng [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n).
- Ba bài thơ tứ tuyệt đều thuộc loại thơ thù tặng, gồm: "Truy tán
[Vạn Hạnh](/wiki/V%E1%BA%A1n_H%E1%BA%A1nh)Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Vạn Hạnh), "Tán [Giác Hải](/wiki/Gi%C3%A1c_H%E1%BA%A3i)Thiền sư, Thông Huyền Đạo nhân" (Khen Thiền sư Giác Hải và Đạo sĩ Thông Huyền), "Truy tán Sùng Phạm Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Sùng Phạm).
- Bức thư có giá trị nhất có tên là "Thỉnh hoàn Vật Dương, Vật Ác nhị động biểu". Đây là bức thư gửi cho hoàng đế
[Nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), nhân hội nghị Vĩnh Bình giữa hai nước, nhằm đòi lại hai động là Vật Dương và Vật Ác. Lời lẽ trong thư mềm mỏng, khiêm nhượng, nhưng vẫn khôn khéo vạch được mưu mô chiếm đất và sự dối trá của [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng).
- Bài chiếu có nhiều nét ý vị là bài "Lâm chung di chiếu" (Chiếu để lại lúc mất). Đây là bài văn biểu lộ rõ phong cách của người viết, đã hé mở cho thấy một tấm lòng nhân hậu, cao cả, không muốn lạm dụng địa vị cao sang để phiều nhiễu dân; chỉ muốn trước sau lúc nào cũng giữ được ý nguyện "trăm họ được yên", "bốn bể yên vui, biên thùy ít loạn"
. [[28]](#cite_note-28)
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=12)]
Sử thần đời
[Lê sơ](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1) [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn), trên lập trường [Tống Nho](/wiki/Nho_gi%C3%A1o), đã nhận xét về Lý Nhân Tông trong [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0): [[29]](#cite_note-29)
|“||
|
"
|”|
Trong bài
*Đại Việt thông giám tổng luận*, sử thần [Lê Tung](/wiki/L%C3%AA_Tung) thời [Lê Tương Dực](/wiki/L%C3%AA_T%C6%B0%C6%A1ng_D%E1%BB%B1c) viết:
|“||
|Nhân Tông tính trời nhân hiếu, có tiếng đức tốt, trọng kén chọn danh thần, đặt khoa thi tiến sĩ, có quan hầu kinh diên, xuống chiếu mở đường nói, cầu người hiền, nghe lời can, nhẹ thuế khoá, ít phu dịch, cho nên thân được hưởng thái bình, dân trở nên giàu thịnh, đáng gọi là bậc vua giỏi nối đời thái bình vậy. Song Lãm Sơn mở tiệc để mẫu hậu dạo chơi; Quy Điền đúc chuông cho bọn tăng ni lừa phỉnh, đó là chỗ kém. |”|
|— Lê Tung|
Lý Nhân Tông cũng là một vị vua khổ luyện, phấn đấu đạt đến độ "học thức cao minh, hiểu sao đạo lý" (
[Phan Huy Chú](/wiki/Phan_Huy_Ch%C3%BA)). Chính vì vậy, đánh giá tổng quát về ông, các sử gia từ [Lê Văn Hưu](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0u), [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn) đến [Phan Huy Chú](/wiki/Phan_Huy_Ch%C3%BA), [Lê Quý Đôn](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_%C4%90%C3%B4n) v.v... đều xem ông là "vị vua giỏi", "vị anh quân" của vương triều Lý . [30]
## Gia quyến[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=13)]
- Cha:
[Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Nh%E1%BA%ADt_T%C3%B4n)Lý Nhật Tôn.
- Mẹ:
[Linh Nhân hoàng hậu](/wiki/%E1%BB%B6_Lan)Lê thị (靈仁皇后 黎氏, 1044 - 1117), Nguyên phi (元妃) của tiên đế Thánh Tông. Sau khi [Dương thái hậu](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_D%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)(楊太后) qua đời, bà trở thành [Hoàng thái hậu](/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu) [nhiếp chính](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_ch%C3%ADnh).
- Hậu phi:
[Lan Anh hoàng hậu](/wiki/Lan_Anh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)(蘭英皇后). [Khâm Thiên hoàng hậu](/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1)(欽天皇后). [Chấn Bảo hoàng hậu](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5n_B%E1%BA%A3o_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1)(震寶皇后). [Thánh Cực hoàng hậu](/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_C%E1%BB%B1c_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1)(聖極皇后, ? - 1095). [Chiêu Thánh hoàng hậu](/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_(nh%C3%A0_L%C3%BD)&action=edit&redlink=1)(昭聖皇后. ? - 1108).
- Con nuôi
[Lý Dương Hoán](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)- con ruột [Sùng Hiền Hầu](/wiki/S%C3%B9ng_Hi%E1%BB%81n_h%E1%BA%A7u)- sau nối ngôi. [Lý Dương Côn](/w/index.php?title=L%C3%BD_D%C6%B0%C6%A1ng_C%C3%B4n&action=edit&redlink=1)(李陽焜) - do lo sợ việc tranh giành ngôi báu nên khoảng cuối năm [1127](/wiki/1127), Đô đốc Thủy quân Kiến Hải Vương Lý Dương Côn cùng gia quyến đã lên thuyền sang [Cao Ly](/wiki/Cao_Ly)tỵ nạn. Cháu đời thứ sáu của Lý Dương Côn là [Lý Nghĩa Mẫn](/wiki/L%C3%BD_Ngh%C4%A9a_M%E1%BA%ABn)trở thành một võ quan chuyên quyền thời vua [Cao Ly Minh Tông](/wiki/Cao_Ly_Minh_T%C3%B4ng).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=14)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=15)]
- Khuyết danh (1993).
*. Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh.* [Đại Việt sử lược](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn)(1993). *. Nội các quan bản. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội.* [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0) [Ngô Thì Sĩ](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_S%C4%A9); Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên Lạc Văn Hóa Á Châu (phiên dịch) (1991). *Việt sử tiêu án*. Nhà xuất bản Văn Sử. [Quốc sử quán triều Nguyễn](/wiki/Qu%E1%BB%91c_s%E1%BB%AD_qu%C3%A1n_tri%E1%BB%81u_Nguy%E1%BB%85n)(1998), *Khâm định Việt sử Thông giám cương mục*, Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục [Hoàng Xuân Hãn](/wiki/Ho%C3%A0ng_Xu%C3%A2n_H%C3%A3n)(1949), [, truy cập 7 tháng 1 năm 2017](http://chimviet.free.fr/lichsu/hoangxuanhan/HXH_LyThuongKiet.htm) *Lý Thường Kiệt lịch sử ngoại giao triều Lý*
- Vũ Ngọc Khánh (2003),
*Tám vị vua triều Lý,*Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=16)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Nhiều tác giả 1993](#CITEREFNhiều_tác_giả1993), tr. 109.
- ^
**a** **ă** [Nhiều tác giả 1993](#CITEREFNhiều_tác_giả1993), tr. 107.
- ^
**a** **ă** **â** [Khuyết danh 1993](#CITEREFKhuyết_danh1993), tr. 53. [^](#cite_ref-FOOTNOTENhiều_tác_giả1993108_4-0) [Nhiều tác giả 1993](#CITEREFNhiều_tác_giả1993), tr. 108.
- ^
**a** **ă** [Quốc sử quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998), tr. 138-139.. [^](#cite_ref-6) [Hoàng Xuân Hãn 1949](#CITEREFHoàng_Xuân_Hãn1949), chương III: ["Cầm quyền bính"](http://chimviet.free.fr/lichsu/hoangxuanhan/HXH_LyThuongKiet.htm) [^](#cite_ref-7) [Hoàng Xuân Hãn 1949](#CITEREFHoàng_Xuân_Hãn1949), chương III: ["Cầm quyền bính"](http://chimviet.free.fr/lichsu/hoangxuanhan/HXH_LyThuongKiet.htm) [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998143_8-0) [Quốc sử quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998), tr. 143. [^](#cite_ref-9) [Hoàng Xuân Hãn 1949](#CITEREFHoàng_Xuân_Hãn1949), chương XIII: ["Coi đất miền nam"](http://chimviet.free.fr/lichsu/hoangxuanhan/HXH_LyThuongKiet.htm) [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998138_10-0) [Quốc sử quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998), tr. 138. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993114_11-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 114. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993111-112_12-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 111-112.
- ^
**a** [Viên Ngọc Lưu (4 tháng 3 năm 2008).](#cite_ref-vienngocluu2008_13-1) **ă** [“Lý Nhân Tông - Vị vua tài đức”](http://quehuongonline.vn/con-nguoi-viet-nam/ly-nhan-tong--vi-vua-tai-duc-6516.htm). Quê Hương Online. Truy cập 21 tháng 1 năm 2017. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998141_14-0) [Quốc sử quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998), tr. 141. **Lan Phương (14 tháng 2 năm 2014).** [^](#cite_ref-15) [“Lý Nhân Tông – vị vua tuổi Ngọ xuất sắc nhất triều Lý”](http://hanoitv.vn/ly-nhan-tong--vi-vua-tuoi-ngo-xuat-sac-nhat-trieu-ly-d4041.html). Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội. Truy cập 20 tháng 1 năm 2017. **Thu Hà - Đức Bình (26 tháng 9 năm 2010).** [^](#cite_ref-16) [“Kỳ tích đê sông Hồng”](http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20100926/ky-tich-de-song-hong---ky-1-doi-do-va-dap-de/402349.html). Báo Tuổi trẻ. Truy cập 21 tháng 1 năm 2017. [^](#cite_ref-FOOTNOTEKhuyết_danh199356_17-0) [Khuyết danh 1993](#CITEREFKhuyết_danh1993), tr. 56. [^](#cite_ref-FOOTNOTEKhuyết_danh199361_18-0) [Khuyết danh 1993](#CITEREFKhuyết_danh1993), tr. 61. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993115_19-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 115. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998145_20-0) [Quốc sử quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_sử_quán_triều_Nguyễn1998), tr. 145. **Đề cử: tên chức quan thời Lý, quản lý ruộng đất và tài sản của nhà chùa.** [^](#cite_ref-21) **tức** [^](#cite_ref-22) [chùa Một Cột](/wiki/Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t) **Động Ma Sa: thuộc địa phận huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình ngày nay.** [^](#cite_ref-23) **Thư gia theo Lê Quý Đôn là ty lại (người giúp việc văn thư giấy tờ ở các nha môn. Kiến văn tiểu tục Bản dịch, Nhà xuất bản Sử học, 1962, tr. 189). Phan Huy Chú kể tên một số "thư gia" như nội hỏa thư gia, ngự khố thu gia, chi hậu thư gia, nội thư gia, lệnh thư gia (Lịch triều hiến chương loại chí, t.2: Quan chức chí, Nhà xuất bản Sử học,1961, tr.6). Các "thư gia" khác đều chưa rõ.** [^](#cite_ref-24) **Quế phủ: tức phủ Quế Châu, nay là Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.** [^](#cite_ref-25) **Linh Nhân thái hậu Lê thị, năm** [^](#cite_ref-26) [1073](/wiki/1073)giết hại [Thượng Dương hoàng hậu](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_D%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)để đoạt quyền [nhiếp chính](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_ch%C3%ADnh) [^](#cite_ref-DV3_27-0) [Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 3](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt08.html) **Lược theo GS.** [^](#cite_ref-28) [Nguyễn Huệ Chi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi), mục từ "Lý Càn Đức" in trong *Từ điển văn học*(bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004, tr. 910-911. [^](#cite_ref-29) [Đại Việt Sử Ký Toàn Thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0), Bản kỷ, Quyển III: [Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng), Nhân Tông, [Thần Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng) **Vũ Ngọc Khánh, sách đã dẫn, tr 69.** [^](#cite_ref-30)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
|
|
|
|
|
|


text:
Thể loại:Văn học Anh
Jump to navigation Jump to search
Bài chính của thể loại này là Văn học Anh.
Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
A
- ► Giải thưởng văn học Anh (3 tr.)
G
- ► Giải thưởng văn học Vương quốc Liên hiệp Anh (2 t.l., 3 tr.)
N
- ► Nhà văn Anh (15 t.l., 80 tr., 1 t.t.)
S
- ► Sách Anh (1 t.l., 1 tr.)
T
- ► Tác phẩm của nhà văn Anh (1 t.l.)
- ► Thơ Anh (3 t.l., 12 tr.)
V
- ► Văn học phi hư cấu Anh (1 t.l., 2 tr.)
- ► Văn học thiếu nhi Anh (3 t.l., 1 tr.)
Các trang trong thể loại “Văn học Anh”
11 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 11 trang.

markdown:
# Thể loại:Văn học Anh
[Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
Bài chính của
[thể loại](/wiki/Wikipedia:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i)này là **.** [Văn học Anh](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Anh)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
### A
- ►
[Giải thưởng văn học Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Anh) (3 tr.)
### G
- ►
[Giải thưởng văn học Vương quốc Liên hiệp Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh) (2 t.l., 3 tr.)
### N
- ►
[Nhà văn Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Anh) (15 t.l., 80 tr., 1 t.t.)
### S
- ►
[Sách Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%A1ch_Anh) (1 t.l., 1 tr.)
### T
- ►
[Tác phẩm của nhà văn Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A0_v%C4%83n_Anh) (1 t.l.)
- ►
[Thơ Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C6%A1_Anh) (3 t.l., 12 tr.)
### V
- ►
[Văn học phi hư cấu Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_phi_h%C6%B0_c%E1%BA%A5u_Anh) (1 t.l., 2 tr.)
- ►
[Văn học thiếu nhi Anh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_thi%E1%BA%BFu_nhi_Anh) (3 t.l., 1 tr.)
## Các trang trong thể loại “Văn học Anh”
11 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 11 trang.

X-Cache: cp1066 miss, cp1066 miss


text:
Trang không tồn tại
Ms. Yến
02435668470
01665469946
Ms. Lan Anh
0243566 8470
01663819936
Ms. Thùy Trang
02466835625
01655998698
- In card visit
- In tờ rơi
- In phong bì
- In mác quần áo
- In card lấy ngay
- In túi ni lông
- In nhãn mác
- In decal dán
- In Voucher
- In phiếu quà tặng
- In phiếu bảo hành
- In catalogue
- In hóa đơn
- In phiếu thu chi
- In phiếu xuất kho
- In kẹp file
- In bạt, decal pp
- In tiêu đề thư
- In menu
- In túi giấy
- In hộp giấy
- In hộp carton
- In tem bảo hành
- In thẻ
- In thiệp
- In thiệp cưới
- In sổ tay
- In poster
- In kỷ yếu, sách
- In vé xe
- Báo giá in card visit
- Báo giá in tờ rơi
- Báo giá in phong bì
- Báo giá in túi ni lông
- Báo giá in mác quần áo
- Báo giá in hoá đơn, phiếu
- Báo giá in nhãn mác
- Báo giá in tem bảo hành
- Báo giá in kẹp file
- Báo giá in bạt, decal PP
- Báo giá thiết kế ấn phẩm
- Báo giá thiết kế logo
- In card visit giá rẻ
- In tờ rơi giá rẻ
Những điều cần biết về standee
Cung cấp những kiến thức cơ bản cần biết nhất về standee trong chiến thuật quảng bá của doanh nghiệp, công ty.Chi tiết
Địa chỉ in menu giá rẻ tại Hà Nội
Chuyên in menu, menu nhà hàng giá rẻ, uy tín, chất lượng tại Hà Nội. Dịch vụ cam kết in đúng tiến độ, hỗ trợ giao hàng tận nơi theo yêu cầu.Chi tiết
In danh thiếp, cần biết
3 lần đề cần chú ý trước khi IN DANH THIẾP là: thông tin trên thiếp, bố cục bày trí & chất liệu giấy in.Chi tiết
Một menu phong cách nói lên điều gì?
Tạo một thực đơn "chất" chính là tạo phong cách hay điểm nhấn riêng cho nhà hàng, cửa hàng & quán ăn,...Chi tiết
Tem vỡ là gì? tem vỡ và tem bảo hành có phải là một không?
Tem vỡ (tem bể) là một dạng của tem bảo hành được in trên chất liệu decal vỡ.Chi tiết

markdown:
# Trang không tồn tại
![ Ms. Yến](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/anh-giao-dien/yen_indongnam-86x86-80.jpg)
Ms. Yến
02435668470
01665469946
![ Ms. Lan Anh](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/anh-giao-dien/lananh-86x86-80.jpg)
Ms. Lan Anh
0243566 8470
01663819936
![ Ms. Thùy Trang](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/anh-giao-dien/100-86x86-80.jpeg)
Ms. Thùy Trang
02466835625
01655998698
-
[In card visit](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-card-visit.html)
-
[In tờ rơi](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-to-roi.html)
-
[In phong bì](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-phong-bi.html)
-
[In mác quần áo](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-mac-giay-quan-ao.html)
-
[In card lấy ngay](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-card-visit-lay-ngay.html)
-
[In túi ni lông](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-tui-nilon-bao-bi-mang-co.html)
-
[In nhãn mác](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-nhan-mac.html)
-
[In decal dán](https://www.indongnam.com.vn/in-decal-gia-re-o-tai-ha-noi)
-
[In Voucher](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-voucher-phieu-giam-gia-qua-tang)
-
[In phiếu quà tặng](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-phieu-qua-tang.html)
-
[In phiếu bảo hành](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-phieu-bao-hanh.html)
-
[In catalogue](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-catalogue-brochure.html)
-
[In hóa đơn](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-hoa-don.html)
-
[In phiếu thu chi](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-phieu-thu-chi.html)
-
[In phiếu xuất kho](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-phieu-xuat-kho-giao-hang.html)
-
[In kẹp file](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-kep-file-profile.html)
-
[In bạt, decal pp](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-bat-decal-pp.html)
-
[In tiêu đề thư](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-tieu-de-thu.html)
-
[In menu](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-menu-bia-da.html)
-
[In túi giấy](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-tui-giay-tui-xach.html)
-
[In hộp giấy](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-hop-giay-vo-hop.html)
-
[In hộp carton](https://www.indongnam.com.vn/in-hop-thung-carton-gia-re-o-tai-ha-noi.html)
-
[In tem bảo hành](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-tem-bao-hanh.html)
-
[In thẻ](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-the-nhan-vien.html)
-
[In thiệp](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-thiep-moi.html)
-
[In thiệp cưới](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-thiep-cuoi.html)
-
[In sổ tay](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-so-tay-bia-da.html)
-
[In poster](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-poster.html)
-
[In kỷ yếu, sách](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-sach-ky-yeu.html)
-
[In vé xe](https://www.indongnam.com.vn/in-an/in-ve-gui-xe.html)
-
[Báo giá in card visit](/bao-gia/bao-gia-in-card-visit.html)
-
[Báo giá in tờ rơi](/bao-gia/bao-gia-in-to-roi.html)
-
[Báo giá in phong bì](/bao-gia/bao-gia-in-phong-bi.html)
-
[Báo giá in túi ni lông](/bao-gia/bao-gia-in-tui-nilon.html)
-
[Báo giá in mác quần áo](/bao-gia/bao-gia-in-mac-quan-ao)
-
[Báo giá in hoá đơn, phiếu](/bao-gia/bao-gia-in-hoa-don-in-phieu-xuat-kho-phieu-thu-chi.html)
-
[Báo giá in nhãn mác](/bao-gia/bao-gia-in-nhan-mac-de-can.html)
-
[Báo giá in tem bảo hành](/bao-gia/bao-gia-in-tem-bao-hanh.html)
-
[Báo giá in kẹp file](/bao-gia/bao-gia-in-kep-file.html)
-
[Báo giá in bạt, decal PP](/bao-gia/bao-gia-in-bat-decal.html)
-
[Báo giá thiết kế ấn phẩm](/bao-gia/bao-gia-thiet-ke-an-pham.html)
-
[Báo giá thiết kế logo](/bao-gia/bao-gia-thiet-ke-logo.html)
-
[In card visit giá rẻ](/bao-gia/in-card-visit-gia-re-o-tai-ha-noi)
-
[In tờ rơi giá rẻ](/bao-gia/in-to-roi-to-gap-re-dep-va-doc-tai-ha-noi-cho-nhu-cau-quang-cao)
##
[
Những điều cần biết về standee
](https://www.indongnam.com.vn/nhung-dieu-can-biet-ve-standee)
[](https://www.indongnam.com.vn/nhung-dieu-can-biet-ve-standee)
![ Những điều cần biết về standee](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/ctv/thang-3/standee-la-gi-1-122x80-80.jpg)
Cung cấp những kiến thức cơ bản cần biết nhất về standee trong chiến thuật quảng bá của doanh nghiệp, công ty.
[Chi tiết](https://www.indongnam.com.vn/nhung-dieu-can-biet-ve-standee)
##
[
Địa chỉ in menu giá rẻ tại Hà Nội
](https://www.indongnam.com.vn/dia-chi-in-menu-gia-re-tai-ha-noi)
[](https://www.indongnam.com.vn/dia-chi-in-menu-gia-re-tai-ha-noi)
![ Địa chỉ in menu giá rẻ tại Hà Nội](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/ctv/thang-3/dia-chi-in-menu-122x80-80.jpg)
Chuyên in menu, menu nhà hàng giá rẻ, uy tín, chất lượng tại Hà Nội. Dịch vụ cam kết in đúng tiến độ, hỗ trợ giao hàng tận nơi theo yêu cầu.
[Chi tiết](https://www.indongnam.com.vn/dia-chi-in-menu-gia-re-tai-ha-noi)
##
[
In danh thiếp, cần biết
](https://www.indongnam.com.vn/in-danh-thiep-can-biet)
[](https://www.indongnam.com.vn/in-danh-thiep-can-biet)
![ In danh thiếp, cần biết](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/ctv/abc/danh-thiep-122x80-80.gif)
3 lần đề cần chú ý trước khi IN DANH THIẾP là: thông tin trên thiếp, bố cục bày trí & chất liệu giấy in.
[Chi tiết](https://www.indongnam.com.vn/in-danh-thiep-can-biet)
##
[
Một menu phong cách nói lên điều gì?
](https://www.indongnam.com.vn/mot-menu-phong-cach-noi-len-dieu-gi)
[](https://www.indongnam.com.vn/mot-menu-phong-cach-noi-len-dieu-gi)
![ Một menu phong cách nói lên điều gì?](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/ctv/abc/menu-nha-hang2-122x80-80.jpg)
Tạo một thực đơn "chất" chính là tạo phong cách hay điểm nhấn riêng cho nhà hàng, cửa hàng & quán ăn,...
[Chi tiết](https://www.indongnam.com.vn/mot-menu-phong-cach-noi-len-dieu-gi)
##
[
Tem vỡ là gì? tem vỡ và tem bảo hành có phải là một không?
](https://www.indongnam.com.vn/tem-vo-la-gi-tem-vo-va-tem-bao-hanh-co-phai-la-mot-khong)
[](https://www.indongnam.com.vn/tem-vo-la-gi-tem-vo-va-tem-bao-hanh-co-phai-la-mot-khong)
![ Tem vỡ là gì? tem vỡ và tem bảo hành có phải là một không?](https://www.indongnam.com.vn/hm_content/uploads/ctv/kich-thuoc-tem-bao-hanh-2-122x80-80.jpg)
Tem vỡ (tem bể) là một dạng của tem bảo hành được in trên chất liệu decal vỡ.
[Chi tiết](https://www.indongnam.com.vn/tem-vo-la-gi-tem-vo-va-tem-bao-hanh-co-phai-la-mot-khong)

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Set-Cookie: admin_login=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/

Vary: User-Agent,Accept-Encoding


text:
Thông tin mẫu ghế sofa S5020:
+ Kiểu dáng: Bộ ghế sofa phòng khách lớn kiểu Tây.
+ Không gian: Phòng khách rộng(lớn); biệt thự.
+ Kích thước: Băng dài 1800 cho hai người ngồi, bạn có thể yêu cầu tùy chỉnh kích thước đẹp theo không gian của mình.
+ Chất liệu vỏ áo: Bọc da simili chống trầy xuất xứ hàn quốc, chọn bọc ghế sofa da bò thật để tăng giá trị bộ ghế.
+ Chất liệu nệm: D40 ngồi cực êm.
+ Chất liệu khung sườn: Khung sườn gỗ dầu.
+ Sản xuất tại: Xưởng sản xuất ghế sofa Inte Furniture tại TPHCM.
+ Vận chuyển: Toàn quốc.
+ Thời gain bảo hành: 36 tháng.
Bộ ghế sofa cao cấp chiếm giữ linh hồn của căn nhà khi chúng là những vật dụng thiết yếu sỡ hữu những đường nét mền mại uyển chuyển vẻ lên sự sống của các thành viên. Chính là bộ ghế sofa công năng đặt ở phòng khách tiếp đón những vị khách quý tạo không khí cho cuộc hàn huyên giữ mọi người một cách thoải mái để tất cả các thành viên gắn kết lại gần nhau hơn nên khi quyết định chọn mua bộ ghế sofa song song bộ ghế chất lượng phải đẹp thể hiện được tinh thần gắn kết đó là lý do mà nhiều người chọn mua ghế sofa nhập khẩu cao cấp.
Ghế sofa đẹp kiểu nhập khẩu có hai phong cách chủ đạo sofa hiện đại và sofa cổ điển mãng lớn mỗi phong cách mang đặc trưng riêng điều thể hiện được tinh thần bộ ghế nhập khẩu cao cấp nhất:
+ Ghế sofa hiện đại: Sở hữu những nét phóng khoáng nhất lấy tiêu chí càng đơn giản càng đẹp tối ưu hóa tất cả các đường nét trên bộ ghế sofa dành cho gia chủ thích thể hiện sự sang trọng thầm kín, vẻ đẹp của nội thất hiện đại thể hiện qua chi tiết hình mãng; hình khối; hình cung kết hợp với những chất liệu da chống trầy loại một.
+ Ghế sofa cổ điển: Vẻ đẹp cổ điển đối nghịch với hình khối hiện đại, đại diện cho chúng là những hoa văn gắn liền với đời thường ôm chặt và bao quanh bộ ghế cổ điển đập vào mắt người nhìn ngay là hình tượng tráng lệ nguy ngoa bật nhất, sứ sở của những bộ ghế cổ điển hạng nhất là những căn biệt thự hạng nhất; khách sạn 5 sao...sofa cổ điển kiểu nhập khẩu thể hiện tinh thần hoàng gia chấu âu nét đẹp quý tộc.
Trãi qua hàng trăm năm sử dụng ghế sofa cùng với sự sáng tạo và học hỏi nhanh chóng của đội ngủ nhân viên sản xuất ghế sofa ở nước ta tay nghề đã sấp xỉ với thợ nước ngoài mọi người nên thực sự trao niềm tin khi mua ghế sofa kiểu nhập khẩu giá rẻ tại nước, để đảm bảo hơn bạn tìm đến những thương hiệu ghế sofa cao cấp tại những khu vực chuyên sản xuất ghế sofa như TPHCM, Hà Nội;...xứ sở của những mẫu ghế sofa đẳng cấp nhất.

markdown:
**Thông tin mẫu ghế sofa S5020:**
+ Kiểu dáng: Bộ ghế sofa phòng khách lớn kiểu Tây.
+ Không gian: Phòng khách rộng(lớn); biệt thự.
+ Kích thước: Băng dài 1800 cho hai người ngồi, bạn có thể yêu cầu tùy chỉnh kích thước đẹp theo không gian của mình.
+ Chất liệu vỏ áo: Bọc da simili chống trầy xuất xứ hàn quốc, chọn bọc ghế sofa da bò thật để tăng giá trị bộ ghế.
+ Chất liệu nệm: D40 ngồi cực êm.
+ Chất liệu khung sườn: Khung sườn gỗ dầu.
+ Sản xuất tại: Xưởng sản xuất ghế sofa Inte Furniture tại TPHCM.
+ Vận chuyển: Toàn quốc.
+ Thời gain bảo hành: 36 tháng.
Bộ
[ghế sofa cao cấp](https://www.inte.vn/bo-ghe-sofa-cao-cap-dam-chat-co-dien-hien-dai.html) chiếm giữ linh hồn của căn nhà khi chúng là những vật dụng thiết yếu sỡ hữu những đường nét mền mại uyển chuyển vẻ lên sự sống của các thành viên. Chính là bộ ghế sofa công năng đặt ở phòng khách tiếp đón những vị khách quý tạo không khí cho cuộc hàn huyên giữ mọi người một cách thoải mái để tất cả các thành viên gắn kết lại gần nhau hơn nên khi quyết định chọn mua bộ ghế sofa song song bộ ghế chất lượng phải đẹp thể hiện được tinh thần gắn kết đó là lý do mà nhiều người chọn mua ghế sofa nhập khẩu cao cấp. **Ghế sofa đẹp kiểu nhập khẩu có hai phong cách chủ đạo sofa hiện đại và sofa cổ điển mãng lớn mỗi phong cách mang đặc trưng riêng điều thể hiện được tinh thần bộ ghế nhập khẩu cao cấp nhất:**
+ Ghế sofa hiện đại: Sở hữu những nét phóng khoáng nhất lấy tiêu chí càng đơn giản càng đẹp tối ưu hóa tất cả các đường nét trên bộ
[ghế sofa](https://www.inte.vn/ghe-sofa-da-that-giam-gia-soc.html) dành cho gia chủ thích thể hiện sự sang trọng thầm kín, vẻ đẹp của nội thất hiện đại thể hiện qua chi tiết hình mãng; hình khối; hình cung kết hợp với những chất liệu da chống trầy loại một.
+ Ghế sofa cổ điển: Vẻ đẹp cổ điển đối nghịch với hình khối hiện đại, đại diện cho chúng là những hoa văn gắn liền với đời thường ôm chặt và bao quanh bộ ghế cổ điển đập vào mắt người nhìn ngay là hình tượng tráng lệ nguy ngoa bật nhất, sứ sở của những bộ ghế cổ điển hạng nhất là những căn biệt thự hạng nhất; khách sạn 5 sao...sofa cổ điển kiểu nhập khẩu thể hiện tinh thần hoàng gia chấu âu nét đẹp quý tộc.
Trãi qua hàng trăm năm sử dụng ghế sofa cùng với sự sáng tạo và học hỏi nhanh chóng của đội ngủ nhân viên sản xuất ghế sofa ở nước ta tay nghề đã sấp xỉ với thợ nước ngoài mọi người nên thực sự trao niềm tin khi mua
[ghế sofa kiểu nhập khẩu](https://www.inte.vn/sofa-nhap-khau-kieu-hien-dai-tphcm.html) giá rẻ tại nước, để đảm bảo hơn bạn tìm đến những thương hiệu ghế sofa cao cấp tại những khu vực chuyên sản xuất ghế sofa như **TPHCM**, **Hà Nội**;...xứ sở của những mẫu ghế sofa đẳng cấp nhất.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: currency=VND; expires=Fri, 20-Jul-2018 05:41:26 GMT; Max-Age=2592000; path=/; domain=www.inte.vn

Connection: Upgrade, close

Transfer-Encoding: chunked

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Sài Gòn Safari được kỳ vọng là công viên sinh thái tầm cỡ Đông Nam Á, thế nhưng sau 13 năm, dự án vẫn chỉ là những bãi cỏ dại để người dân chăn thả trâu bò.
Công viên Sài Gòn Safari được cấp phép đầu tư từ năm 2004.
Công viên Sài Gòn Safari có tổng mức đầu tư 500 triệu USD do công ty TNHH MTV Thảo Cầm Viên Sài Gòn làm chủ đầu tư.
Dự án được cấp phép đầu tư từ 2004, có diện tích hơn gần 500ha, triển khai tại 2 xã An Nhơn Tây và Phú Mỹ Hưng, huyện Củ Chi, TP.HCM.
Dự án được cho là công viên, khu du lịch sinh thái lớn nhất Việt Nam, tầm cỡ khu vực Đông Nam Á, tạo công ăn việc làm cho người dân ở 6 xã phía Bắc huyện Củ Chi.
Nhiều khu vực thành bãi chăn thả trâu bò.
Theo quy hoạch được điều chỉnh vào tháng 3/2017, ngoài công viên, dự án sẽ có các hạng mục như khu vui chơi giải trí, khách sạn, biệt thự, quảng trường, bãi đậu xe...
Sự hoang tàn của dự án trông thật đáng sợ và lãng phí.
Trong báo cáo tài chính, công ty Thảo Cầm Viên Sài Gòn cho biết, đơn vị đã đổ hàng trăm tỷ đồng vào dự án. Trong đó, tính đến hết năm 2016, tổng số tiền đền bù lên đến gần 600 tỷ đồng.
Hiện còn khoảng 15 hộ chưa đồng ý với phương án đền bù nên chưa giao đất.
Theo tìm hiểu của PV, hiện còn khoảng 15 hộ chưa đồng ý với phương án giải phóng đền bù nên chưa giao đất.
Cuộc sống của những hộ còn lại hết sức tạm bợ.
Nhiều người đã canh tác những cây ngắn ngày như mì (khoai sắn) trên các thửa đất bỏ hoang.
Liên quan tới việc khiếu nại của người dân, ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND huyện Củ Chi cho biết: “Người dân đã khiếu nại lên tới Thanh tra Chính phủ. Khi có kết luận, huyện sẽ thực hiện nghiêm, ai sai ai đúng sẽ tiến hành làm rõ để người dân yên tâm”.

markdown:
## Sài Gòn Safari được kỳ vọng là công viên sinh thái tầm cỡ Đông Nam Á, thế nhưng sau 13 năm, dự án vẫn chỉ là những bãi cỏ dại để người dân chăn thả trâu bò.
## Công viên Sài Gòn Safari được cấp phép đầu tư từ năm 2004.
Công viên Sài Gòn Safari có tổng mức đầu tư 500 triệu USD do công ty TNHH MTV Thảo Cầm Viên Sài Gòn làm chủ đầu tư.
Dự án được cấp phép đầu tư từ 2004, có diện tích hơn gần 500ha, triển khai tại 2 xã An Nhơn Tây và Phú Mỹ Hưng, huyện Củ Chi,
[TP.HCM](http://www.nguoiduatin.vn/tphcm-chong-ngap-bang-ung-dung-tren-smartphone-a342343.html).
Dự án được cho là công viên, khu du lịch sinh thái lớn nhất Việt Nam, tầm cỡ khu vực Đông Nam Á, tạo công ăn việc làm cho người dân ở 6 xã phía Bắc huyện Củ Chi.
### Nhiều khu vực thành bãi chăn thả trâu bò.
Theo quy hoạch được điều chỉnh vào tháng 3/2017, ngoài công viên, dự án sẽ có các hạng mục như khu vui chơi giải trí, khách sạn, biệt thự, quảng trường, bãi đậu xe...
#### Sự hoang tàn của dự án trông thật đáng sợ và lãng phí.
Trong báo cáo tài chính, công ty
[Thảo Cầm Viên Sài Gòn](http://www.nguoiduatin.vn/nguoi-dan-sai-gon-hao-huc-xem-ho-trang-so-sinh-quy-hiem-a203570.html) cho biết, đơn vị đã đổ hàng trăm tỷ đồng vào dự án. Trong đó, tính đến hết năm 2016, tổng số tiền đền bù lên đến gần 600 tỷ đồng.
##### Hiện còn khoảng 15 hộ chưa đồng ý với phương án đền bù nên chưa giao đất.
Theo tìm hiểu của PV, hiện còn khoảng 15 hộ chưa đồng ý với phương án giải phóng đền bù nên chưa giao đất.
###### Cuộc sống của những hộ còn lại hết sức tạm bợ.
###### Nhiều người đã canh tác những cây ngắn ngày như mì (khoai sắn) trên các thửa đất bỏ hoang.
Liên quan tới việc khiếu nại của người dân, ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND
[huyện Củ Chi ](http://www.nguoiduatin.vn/lam-ro-nghi-an-nu-sinh-lop-9-bi-cuong-hiep-den-mang-thai-a342687.html)cho biết: “Người dân đã khiếu nại lên tới Thanh tra Chính phủ. Khi có kết luận, huyện sẽ thực hiện nghiêm, ai sai ai đúng sẽ tiến hành làm rõ để người dân yên tâm”.

X-Cache: BYPASS from VCCloud CDN

Server: VCCloud CDN

Access-Control-Allow-Methods: GET, HEAD, OPTIONS

Pragma: public

Cache-Control: private, max-age=0

Vary: Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block