text:
BM.TTTT.09 - Đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm
Chia sẻ: Tran Anh Phuong | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:2
56
lượt xem 5
download
lượt xem 5
download
BM.TTTT.09 - Đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm
Mô tả tài liệu
Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ
Tham khảo đơn - biểu mẫu 'bm.tttt.09 - đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm', biểu mẫu - văn bản, biểu mẫu phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Chủ đề:
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# BM.TTTT.09 - Đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm
Chia sẻ: Tran Anh Phuong | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:2
56
lượt xem 5
download
lượt xem 5
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2010/20100727/pretty4/80x100/bm_tttt_09_don_xin_cap_giay_phep_hoat_dong_in_xuat_ban_pham_391.jpg)
##
BM.TTTT.09 - Đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tham khảo đơn - biểu mẫu 'bm.tttt.09 - đơn xin cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm', biểu mẫu - văn bản, biểu mẫu phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=6sni2p9gsmlqecnsnrrtmdp7j1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế
Chia sẻ: Pham Vu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:1
11
lượt xem 1
download
lượt xem 1
download
Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế
Mô tả tài liệu
Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ
Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế về việc chính sách thu phí, lệ phí
Chủ đề:
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế
Chia sẻ: Pham Vu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:1
11
lượt xem 1
download
lượt xem 1
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2009/20090814/phamvu/80x100/06303354.jpg)
##
Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Công văn 1611/TCT-TS của Tổng cục Thuế về việc chính sách thu phí, lệ phí
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: TLDEVNamespace=idbdcg1sjrnprlrhkb6gscd287; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
HƯỚNG DẪN DÙNG NERO 9 ĐỂ SAO CHÉP VÀ GHI ĐĨA
Chia sẻ: Phạm Thành đồng đồng | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:5
16.405
lượt xem 1.697
download
lượt xem 1.697
download
HƯỚNG DẪN DÙNG NERO 9 ĐỂ SAO CHÉP VÀ GHI ĐĨA
Mô tả tài liệu
Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ
Nero nhìn chung là một công cụ ghi đĩa tốt nhất hiện nay nhưng sao với các phiên bản như 6,7 thì lại chứa nhiều thứ không cần thiết trước hết chúng ta cần tải về bản nero 9 bạn có thể lấy từ các diễn đàn lớn như vn-zoom.com .Bản cài này khi mở lên nó sẽ tự động add key vào nên bạn không cần quan tâm tiếp đó bạn chọn dòng custom và chỉ nên cài các bản này.
Chủ đề:
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# HƯỚNG DẪN DÙNG NERO 9 ĐỂ SAO CHÉP VÀ GHI ĐĨA
Chia sẻ: Phạm Thành đồng đồng | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:5
16.405
lượt xem 1.697
download
lượt xem 1.697
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2009/20091003/thanhdong000/80x100/72367_258.jpg)
##
HƯỚNG DẪN DÙNG NERO 9 ĐỂ SAO CHÉP VÀ GHI ĐĨA
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Nero nhìn chung là một công cụ ghi đĩa tốt nhất hiện nay nhưng sao với các phiên bản như 6,7 thì lại chứa nhiều thứ không cần thiết trước hết chúng ta cần tải về bản nero 9 bạn có thể lấy từ các diễn đàn lớn như vn-zoom.com .Bản cài này khi mở lên nó sẽ tự động add key vào nên bạn không cần quan tâm tiếp đó bạn chọn dòng custom và chỉ nên cài các bản này.
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=jv6hauglepuinhpfpp3gu23i95; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Hệ điểm quy tắc
-
Hồ Chí Minh là lãnh tụ kính yêu của dân tộc, Người còn là một nhà văn hóa lớn, danh nhân văn hóa thế giới. Người am hiểu rất sâu sắc quy luật và đặc trưng của hoạt động văn nghệ, điều này được thể hiện trực tiếp trong hệ thống quan điểm sáng tác văn chương của Người.
3p muaxuan_102 19-02-2013 64 7 Download
-
Mạng không gian được mô tả như hệ thống trật tự các nút điểm. Trong hệ thống ấy, 8 nút bất kì kề nhau cho một khối bình hành cơ sở. Cho nên, mạng không gian có thể xem như hệ thống các khối bình hành cơ sở xếp song song và kề nhau. Một mạng không gian đơn giản (nguyên thuỷ), số khối bình hành cơ sở bằng nhau ấy bằng số nút của mạng.
30p xuanhien 11-06-2009 712 134 Download
-
Nguyên tắc 1: Đặt trại nuôi tôm theo quy hoạch quốc gia và khuôn khổ pháp luật tại những địa điểm phù hợp về mặt môi trường, sử dụng tài nguyên đất và nước hiệu quả và theo cách thức bảo tồn được đa dạng sinh học, nơi cư trú và các chức năng của hệ sinh thái nhạy cảm về mặt sinh học với ý thức rằng những hoạt động sử dụng đất đai, con người và loài khác cũng dựa vào cùng hệ sinh thái này....
4p quocnamdhnl 12-12-2010 96 24 Download
-
Làm đẹp mùa hè: Quy tắc trang điểm nắng nóng - Thời tiết nóng bức sẽ làm cho da bạn tiết nhờn nhiều hơn, lỗ chân lông nở to ra, cảm giác dính rít khó chịu, da dễ bám bụi và dễ nổi mụn hơn. Tất cả những điều này có thể làm cho bạn mất tự tin khi trang điểm. Tuy nhiên, bí quyết trang điểm cho mùa hè cũng khá đơn giản, quan trọng nhất chính là việc chọn sản phẩm trang điểm (đặc tính và màu sắc) phù hợp cho mùa hè để giúp bạn có được cảm...
4p marleyandme 31-08-2010 83 20 Download
-
Cần phải có sự nghiên cứu toàn diện về quy phạm pháp luật Theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985, việc cha mẹ không tố giác hành vi phạm tội do con mình thực hiện bị coi là vi phạm pháp luật(6) nhưng xét về mặt đạo đức, hành vi nàycó thể được coi là phù hợp đạo đức xã hội. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong xã hội, bên cạnh các quan niệm, quan điểm, quy tắc đạo đức chung của toàn xã hội còn có đạo đức của các giai cấp, tầng...
6p bravetocxu 26-04-2013 86 10 Download
-
Quan điểm hiện nay về nghiên cứu và phát triển hệ thống canh tác bền vững là khuyến khích sự giao tiếp trực tiếp giữa cán bộ nghiên cứu, cán bộ khuyến nông với nông dân để hiểu biết rõ về hoàn cảnh, khó khăn mà người nông dân gặp phải để qua đó giúp họ các giải pháp phù hợp mà họ chấp nhận được.
26p beembank123 20-06-2013 47 8 Download
-
Quy phạm pháp luật xã hội chủ nghĩa là quy tắc xử sự chung do nhà nước xã hội chủ nghĩa ban hành và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về vấn đề này, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài giảng Quy phạm pháp luật "Những vấn đề chung về pháp luật" dưới đây.
32p quangxuan35 17-11-2015 32 8 Download
-
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu đặc điểm các giác quan của người mù, quá trình hình thành và phát triển hệ thống ký hiệu Braille và thực trạng việc sử dụng ký hiệu trong học tập của học sinh mù Việt Nam xây dựng, thống nhất các ký hiệu và các quy tắc viết của hệ thống ký hiệu Braille Việt ngữ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.
168p tsmttc_009 26-07-2015 26 5 Download
-
6 quy tắc CHUẨN để giảm cân 6 quý tắc dưới đây không hề "màu mè", không quá khó để thực hiện và nó sẽ mang lại kết quả giảm cân kì diệu cho bạn. 1. Ghi nhật kí ăn uống mỗi ngày Ít nhất trong 5 ngày/1 tuần bạn phải luôn giữ bên mình một chiếc bút, một quyển sổ để viết rõ ràng, chi tiết những thứ bạn ăn trong này bao gồm Ăn ở đâu? Khi nào? Ăn những gì? Và ăn với ai? Nếu 1 tuần bạn chỉ ghi một lần thì chắc chắn sẽ bỏ sót...
5p cunnau 22-09-2010 44 3 Download
-
Tiểu luận triết học về 'Mối quan hệ giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình phát triển kinh tế
Trong quá trình phát triển kinh tế ở nước ta nói riêng và ở các nước khác nói chung, sự phát triển kinh tế ở mỗi nước tuy khác nhau nhưng đều có một số điểm chung, dựa trên một số quy tắc cơ bản để xây dựng và phát triển kinh tế. một trong những nguyên tắc cơ bản trong phát triển kinh tế ở mỗi nước là quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mỗi đất nước đều có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên...
9p mrlongqb 10-04-2010 544 255 Download
-
Tiểu luận triết học: Mối quan hệ giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình phát triển kinh tế
Trong quá trình phát triển kinh tế ở nước ta nói riêng và ở các nước khác nói chung, sự phát triển kinh tế ở mỗi nước tuy khác nhau nhưng đều có một số điểm chung, dựa trên một số quy tắc cơ bản để xây dựng và phát triển kinh tế. một trong những nguyên tắc cơ bản trong phát triển kinh tế ở mỗi nước là quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mỗi đất nước đều có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên...
12p lamvulinh 21-12-2009 1265 198 Download
-
Đặc điểm công tác tổ chức theo ISO: Cơ cấu, sơ đồ tổ chức, Mô tả công việc đối với từng vị trí, Hệ thống chỉ đạo về nghiệp vụ, chất lượng, Danh mục các văn bản pháp quy định, Trong công tác quản lý nhân lực ISO yêu cầu tập trung, Lập kế hoạch đào tạo nội bộ, Thiết lập quy trình đào tạo nội bộ, Xác lập phương pháp và cách thức đánh giá nội bộ, Xây dựng hồ sơ đào tạo cá nhân....
17p congdong18041990 25-01-2011 526 196 Download
-
Tư tưởng Hồ Chí Minh vừa phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp giải phóng dân tộc trong thời đại cách mạng vô sản, vừa phản ánh được mối quan hệ khăng khít giữa mục tiêu giải phóng dân tộc với mục tiêu giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Xóa bỏ ách áp bức dân tộc mà không xóa bỏ tình trạng bóc lột và áp bức giai cấp thì nhân dân lao động vẫn chưa được giải phóng. Chỉ có xóa bỏ tận gốc tình trạng áp bức, bóc lột, chỉ có thiết lập...
5p abcdef_36 09-10-2011 422 95 Download
-
Cuốn "Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý" giới thiệu với bạn đọc một số nét cơ bản về đặc điểm, tình hình, khuynh hướng phát triển hiện nay của báo chí thế giới.
518p namde03 19-03-2013 188 94 Download
-
Hệ thống cung cấp điện làm nhiệm vụ phân phối và truyền tải điện năng đến các hộ dùng điện. Do đặc điểm của phân xưởng cơ khí là các máy móc và thiết bị phân bố trên đơn vị diện tích rộng, thường xuyên có người làm việc với thiết bị.
3p trituethoidai 27-06-2013 183 86 Download
-
Đạo đức là lĩnh vực thuộc đời sống tinh thần của xã hội , nảy sinh từ thực tiễn các quan hệ xã hội giữa con người với nhau , nó bao gồm toàn bộ các quan điểm,quan niệm về thiện, ác, tố,xấu , lương tâm trách nhiệm , hạnh phúc , công bằng,…cùng với các quy tắc đánh giá, điều chỉnh các hành vi ứng xử giữa cá nhân với cá nhân , cá nhân với xã hội trong xã hội. Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật được nhiều nhà nghiên cứu tìm...
15p quangthu_law23 13-09-2012 439 84 Download
-
Chương 3. Hình học cấu trúc tinh thể Trịnh Hân Ngụy Tuyết Nhung Cơ sở hóahọc tinh thể NXB Đại học quốc gia Hà Nội 2006. Tr 41 – 68. Từ khoá: Cấu trúc tinh thể, tinh thể, hệ điểm quy tắc, phân tích cấu trúc tinh thể. Tài liệu trong Thư viện điện tử ĐH Khoa học Tự nhiên có thể được sử dụng cho mục đích học tập và nghiên cứu cá nhân.
30p xingau5 13-08-2011 139 73 Download
-
1. Khái niệm, đặc điểm của QPPL XHCN a. Khái niệm QPPL XHCN Là những quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do NN XHCN ban hành thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của GCCN, nhân dân lao động nhằm điều chỉnh các QHXH vì mục đích xây dựng CNXH
17p mrs_huongnguyen 04-10-2011 302 69 Download
-
Ưu điểm - Mã hóa nhanh, bảo mật cao. - Thuật toán công khai, dễ hiểu, dễ cài đặt. - Được tích hợp trong mạch cứng, tốc độ mã hóa cực nhanh. Yếu điểm - Tính bù. - Khóa yếu. - Có cấu trúc đại số. - Không gian khóa tương đối nhỏ.
22p hust2012 25-07-2013 97 21 Download
-
10 nguyên tắc chăm sóc da nên nhớ - Để có được 1 làn da mịn màng, sáng sạch không khó như bạn nghĩ nếu bạn nghiêm chỉnh và đều đặn thực hiện các nguyên tắc chăm sóc da cơ bản. Quy tắc 1: Khi rửa mặt nhớ massage nhẹ nhàng Trước khi đi ngủ, bạn phải làm sạch da bằng cách dùng sữa rửa mặt trung tính, không chứa dầu, đánh sữa rửa mặt thành bọt rồi thoa nhẹ nhàng lên mặt, dùng ngón trỏ và ngón giữa massage nhẹ nhàng từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài.
5p nauyeu 15-09-2010 92 18 Download
CHỦ ĐỀ BẠN MUỐN TÌM
- Quan điểm sáng tác
- Quy tắc ứng xử
- Quy tắc trong ngữ pháp tiếng Anh
- Quy tắc phát âm tiếng anh
- Động từ bất quy tắc
- Quy định hệ thống bảo hiểm
- Quy tắc xuất xứ hàng hóa
- Quy tắc thuyết trình
- Quy tắc cuộc sống
- Quy tắc học tiếng Anh
- Bảng động từ bất quy tắc
- Quy tắc pr cho doanh nghiệp
- Đặc điểm hệ thống chính trị
- Động từ có quy tắc

markdown:
# Hệ điểm quy tắc
**Hệ điểm quy tắc**
-
Hồ Chí Minh là lãnh tụ kính yêu của dân tộc, Người còn là một nhà văn hóa lớn, danh nhân văn hóa thế giới. Người am hiểu rất sâu sắc quy luật và đặc trưng của hoạt động văn nghệ, điều này được thể hiện trực tiếp trong hệ thống quan điểm sáng tác văn chương của Người.
3p
muaxuan_102
19-02-2013
64
7
Download
-
Mạng không gian được mô tả như hệ thống trật tự các nút điểm. Trong hệ thống ấy, 8 nút bất kì kề nhau cho một khối bình hành cơ sở. Cho nên, mạng không gian có thể xem như hệ thống các khối bình hành cơ sở xếp song song và kề nhau. Một mạng không gian đơn giản (nguyên thuỷ), số khối bình hành cơ sở bằng nhau ấy bằng số nút của mạng.
30p
xuanhien
11-06-2009
712
134
Download
-
Nguyên tắc 1: Đặt trại nuôi tôm theo quy hoạch quốc gia và khuôn khổ pháp luật tại những địa điểm phù hợp về mặt môi trường, sử dụng tài nguyên đất và nước hiệu quả và theo cách thức bảo tồn được đa dạng sinh học, nơi cư trú và các chức năng của hệ sinh thái nhạy cảm về mặt sinh học với ý thức rằng những hoạt động sử dụng đất đai, con người và loài khác cũng dựa vào cùng hệ sinh thái này....
4p
quocnamdhnl
12-12-2010
96
24
Download
-
Làm đẹp mùa hè: Quy tắc trang điểm nắng nóng - Thời tiết nóng bức sẽ làm cho da bạn tiết nhờn nhiều hơn, lỗ chân lông nở to ra, cảm giác dính rít khó chịu, da dễ bám bụi và dễ nổi mụn hơn. Tất cả những điều này có thể làm cho bạn mất tự tin khi trang điểm. Tuy nhiên, bí quyết trang điểm cho mùa hè cũng khá đơn giản, quan trọng nhất chính là việc chọn sản phẩm trang điểm (đặc tính và màu sắc) phù hợp cho mùa hè để giúp bạn có được cảm...
4p
marleyandme
31-08-2010
83
20
Download
-
Cần phải có sự nghiên cứu toàn diện về quy phạm pháp luật Theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985, việc cha mẹ không tố giác hành vi phạm tội do con mình thực hiện bị coi là vi phạm pháp luật(6) nhưng xét về mặt đạo đức, hành vi nàycó thể được coi là phù hợp đạo đức xã hội. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong xã hội, bên cạnh các quan niệm, quan điểm, quy tắc đạo đức chung của toàn xã hội còn có đạo đức của các giai cấp, tầng...
6p
bravetocxu
26-04-2013
86
10
Download
-
Quan điểm hiện nay về nghiên cứu và phát triển hệ thống canh tác bền vững là khuyến khích sự giao tiếp trực tiếp giữa cán bộ nghiên cứu, cán bộ khuyến nông với nông dân để hiểu biết rõ về hoàn cảnh, khó khăn mà người nông dân gặp phải để qua đó giúp họ các giải pháp phù hợp mà họ chấp nhận được.
26p
beembank123
20-06-2013
47
8
Download
-
Quy phạm pháp luật xã hội chủ nghĩa là quy tắc xử sự chung do nhà nước xã hội chủ nghĩa ban hành và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về vấn đề này, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài giảng Quy phạm pháp luật "Những vấn đề chung về pháp luật" dưới đây.
32p
quangxuan35
17-11-2015
32
8
Download
-
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu đặc điểm các giác quan của người mù, quá trình hình thành và phát triển hệ thống ký hiệu Braille và thực trạng việc sử dụng ký hiệu trong học tập của học sinh mù Việt Nam xây dựng, thống nhất các ký hiệu và các quy tắc viết của hệ thống ký hiệu Braille Việt ngữ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.
168p
tsmttc_009
26-07-2015
26
5
Download
-
6 quy tắc CHUẨN để giảm cân 6 quý tắc dưới đây không hề "màu mè", không quá khó để thực hiện và nó sẽ mang lại kết quả giảm cân kì diệu cho bạn. 1. Ghi nhật kí ăn uống mỗi ngày Ít nhất trong 5 ngày/1 tuần bạn phải luôn giữ bên mình một chiếc bút, một quyển sổ để viết rõ ràng, chi tiết những thứ bạn ăn trong này bao gồm Ăn ở đâu? Khi nào? Ăn những gì? Và ăn với ai? Nếu 1 tuần bạn chỉ ghi một lần thì chắc chắn sẽ bỏ sót...
5p
cunnau
22-09-2010
44
3
Download
-
[Tiểu luận triết học về 'Mối quan hệ giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình phát triển kinh tế](https://tailieu.vn/doc/tieu-luan-triet-hoc-ve-moi-quan-he-giua-quan-he-san-xuat-va-trinh-do-phat-trien-cua-luc-luong-san-x-188709.html)
Trong quá trình phát triển kinh tế ở nước ta nói riêng và ở các nước khác nói chung, sự phát triển kinh tế ở mỗi nước tuy khác nhau nhưng đều có một số điểm chung, dựa trên một số quy tắc cơ bản để xây dựng và phát triển kinh tế. một trong những nguyên tắc cơ bản trong phát triển kinh tế ở mỗi nước là quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mỗi đất nước đều có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên...
9p
mrlongqb
10-04-2010
544
255
Download
-
[Tiểu luận triết học: Mối quan hệ giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình phát triển kinh tế](https://tailieu.vn/doc/tieu-luan-triet-hoc-moi-quan-he-giua-quan-he-san-xuat-va-trinh-do-phat-trien-cua-luc-luong-san-xuat-152434.html)
Trong quá trình phát triển kinh tế ở nước ta nói riêng và ở các nước khác nói chung, sự phát triển kinh tế ở mỗi nước tuy khác nhau nhưng đều có một số điểm chung, dựa trên một số quy tắc cơ bản để xây dựng và phát triển kinh tế. một trong những nguyên tắc cơ bản trong phát triển kinh tế ở mỗi nước là quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mỗi đất nước đều có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên...
12p
lamvulinh
21-12-2009
1265
198
Download
-
Đặc điểm công tác tổ chức theo ISO: Cơ cấu, sơ đồ tổ chức, Mô tả công việc đối với từng vị trí, Hệ thống chỉ đạo về nghiệp vụ, chất lượng, Danh mục các văn bản pháp quy định, Trong công tác quản lý nhân lực ISO yêu cầu tập trung, Lập kế hoạch đào tạo nội bộ, Thiết lập quy trình đào tạo nội bộ, Xác lập phương pháp và cách thức đánh giá nội bộ, Xây dựng hồ sơ đào tạo cá nhân....
17p
congdong18041990
25-01-2011
526
196
Download
-
Tư tưởng Hồ Chí Minh vừa phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp giải phóng dân tộc trong thời đại cách mạng vô sản, vừa phản ánh được mối quan hệ khăng khít giữa mục tiêu giải phóng dân tộc với mục tiêu giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Xóa bỏ ách áp bức dân tộc mà không xóa bỏ tình trạng bóc lột và áp bức giai cấp thì nhân dân lao động vẫn chưa được giải phóng. Chỉ có xóa bỏ tận gốc tình trạng áp bức, bóc lột, chỉ có thiết lập...
5p
abcdef_36
09-10-2011
422
95
Download
-
Cuốn "Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý" giới thiệu với bạn đọc một số nét cơ bản về đặc điểm, tình hình, khuynh hướng phát triển hiện nay của báo chí thế giới.
518p
namde03
19-03-2013
188
94
Download
-
Hệ thống cung cấp điện làm nhiệm vụ phân phối và truyền tải điện năng đến các hộ dùng điện. Do đặc điểm của phân xưởng cơ khí là các máy móc và thiết bị phân bố trên đơn vị diện tích rộng, thường xuyên có người làm việc với thiết bị.
3p
trituethoidai
27-06-2013
183
86
Download
-
Đạo đức là lĩnh vực thuộc đời sống tinh thần của xã hội , nảy sinh từ thực tiễn các quan hệ xã hội giữa con người với nhau , nó bao gồm toàn bộ các quan điểm,quan niệm về thiện, ác, tố,xấu , lương tâm trách nhiệm , hạnh phúc , công bằng,…cùng với các quy tắc đánh giá, điều chỉnh các hành vi ứng xử giữa cá nhân với cá nhân , cá nhân với xã hội trong xã hội. Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật được nhiều nhà nghiên cứu tìm...
15p
quangthu_law23
13-09-2012
439
84
Download
-
Chương 3. Hình học cấu trúc tinh thể Trịnh Hân Ngụy Tuyết Nhung Cơ sở hóahọc tinh thể NXB Đại học quốc gia Hà Nội 2006. Tr 41 – 68. Từ khoá: Cấu trúc tinh thể, tinh thể, hệ điểm quy tắc, phân tích cấu trúc tinh thể. Tài liệu trong Thư viện điện tử ĐH Khoa học Tự nhiên có thể được sử dụng cho mục đích học tập và nghiên cứu cá nhân.
30p
xingau5
13-08-2011
139
73
Download
-
1. Khái niệm, đặc điểm của QPPL XHCN a. Khái niệm QPPL XHCN Là những quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do NN XHCN ban hành thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của GCCN, nhân dân lao động nhằm điều chỉnh các QHXH vì mục đích xây dựng CNXH
17p
mrs_huongnguyen
04-10-2011
302
69
Download
-
Ưu điểm - Mã hóa nhanh, bảo mật cao. - Thuật toán công khai, dễ hiểu, dễ cài đặt. - Được tích hợp trong mạch cứng, tốc độ mã hóa cực nhanh. Yếu điểm - Tính bù. - Khóa yếu. - Có cấu trúc đại số. - Không gian khóa tương đối nhỏ.
22p
hust2012
25-07-2013
97
21
Download
-
10 nguyên tắc chăm sóc da nên nhớ - Để có được 1 làn da mịn màng, sáng sạch không khó như bạn nghĩ nếu bạn nghiêm chỉnh và đều đặn thực hiện các nguyên tắc chăm sóc da cơ bản. Quy tắc 1: Khi rửa mặt nhớ massage nhẹ nhàng Trước khi đi ngủ, bạn phải làm sạch da bằng cách dùng sữa rửa mặt trung tính, không chứa dầu, đánh sữa rửa mặt thành bọt rồi thoa nhẹ nhàng lên mặt, dùng ngón trỏ và ngón giữa massage nhẹ nhàng từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài.
5p
nauyeu
15-09-2010
92
18
Download
## CHỦ ĐỀ BẠN MUỐN TÌM
[Quan điểm sáng tác](https://tailieu.vn/tag/quan-diem-sang-tac.html) [Quy tắc ứng xử](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-ung-xu.html) [Quy tắc trong ngữ pháp tiếng Anh](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-trong-ngu-phap-tieng-anh.html) [Quy tắc phát âm tiếng anh](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-phat-am-tieng-anh.html) [Động từ bất quy tắc](https://tailieu.vn/tag/dong-tu-bat-quy-tac.html) [Quy định hệ thống bảo hiểm](https://tailieu.vn/tag/quy-dinh-he-thong-bao-hiem.html) [Quy tắc xuất xứ hàng hóa](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-xuat-xu-hang-hoa.html) [Quy tắc thuyết trình](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-thuyet-trinh.html) [Quy tắc cuộc sống](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-cuoc-song.html) [Quy tắc học tiếng Anh](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-hoc-tieng-anh.html) [Bảng động từ bất quy tắc](https://tailieu.vn/tag/bang-dong-tu-bat-quy-tac.html) [Quy tắc pr cho doanh nghiệp](https://tailieu.vn/tag/quy-tac-pr-cho-doanh-nghiep.html) [Đặc điểm hệ thống chính trị](https://tailieu.vn/tag/dac-diem-he-thong-chinh-tri.html) [Động từ có quy tắc](https://tailieu.vn/tag/dong-tu-co-quy-tac.html)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=g9ier9db0bic2slori9ubpn614; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Xếp loại cây trồng
-
LUẬN VĂN: Đánh giá và xếp loại một số loài cây trồng thường gặp trên đường phố tại thành phố Hạ Long
Tham khảo luận văn - đề án 'luận văn: đánh giá và xếp loại một số loài cây trồng thường gặp trên đường phố tại thành phố hạ long', luận văn - báo cáo, thạc sĩ - tiến sĩ - cao học phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
53p intel1212 05-12-2012 51 16 Download
-
Khoai tây (danh pháp khoa học: Solanum tuberosum), thuộc họ cà (Solanaceae). Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột, loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới, và là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì, và ngô.
14p keokeo1209 24-12-2010 169 57 Download
-
Bệnh thán thư cây Ớt Anthracnose (thán thư còn được gọi là nổ trái, cháy trái, …) do nhóm nấm Colletotrichum species gây ra. Anthracnose gây thiệt hại trên nhiều loại cây trồng và hoa màu như ớt, xoài, cà chua, … Chúng xuất hiện gây hại trên nhiều bộ phận của cây. Trên lá, vết bệnh hình tròn hoặc không có hình dạng nhất định, xếp theo chiều dài của gân lá. Lúc đầu, đốm bệnh ở mặt dưới lá .
3p vanvonp 19-06-2013 111 23 Download
-
Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, nền nông nghiệp Việt Nam có những bước tiến vượt bậc, ngoài việc đáp ứng nhu cầu lương thực - thực phẩm trong nước, sản lượng nhiều loại nông sản xuất khẩu của Việt Nam được xếp vào hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả của việc sản xuất nông sản hàng hóa ở nước ta còn nhiều hạn chế so với các nước trong khu vực.
13p zues01 15-06-2011 74 25 Download
-
Ở điều kiện nhiệt đới và á nhiệt đới dưa hấu ra hoa lúc 20 - 25 ngày sau gieo. Người ta thường xếp cây dưa hấu vào nhóm cây rau ăn trái, cây dưa hấu ưa đất thoát nước tốt, không mặn, thích ứng với nhiều loại đất, nhưng cho thu hoạch sớm trên đất cát. Nhìn chung dưa hấu là cây trồng có tưới. Trồng dưa trong mùa mưa thì phải chọn những chân ruộng cao, thoát nước tốt đặc biệt là phải đánh luống cao để nếu có mưa lớn thì cũng không bị ngập.
3p lenguyentn 17-04-2011 141 22 Download
-
Khoai tây (danh pháp hai phần: Solanum tuberosum), thuộc họ Cà (Solanaceae). Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột, loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới, và là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì và ngô.[1]. Lưu trữ khoai tây dài ngày đòi hỏi bảo quảng trong điều kiện lạnh.
68p trua_nang 19-04-2013 42 20 Download
-
Dựa vào đặc điểm sinh sản của các loài cây thủy sinh, ta có thể chọn nhiều cách nhân giống khác nhau: bằng hạt, bằng chồi, bằng cành giâm, tách cây, bằng lá, bằng chồi sinh sản. Tùy theo loại cây mà chọn cách trồng cho phù hợp. Trước tiên cần có sơ đồ phát thảo để xếp đặt các vật bám, đá sỏi cho cây. Đá sỏi và cát phải được rửa sạch để tránh gây ô nhiễm nước trong hồ.
6p kata_1 16-02-2012 111 12 Download
-
Trong những năm gần đây song mật (Calamus platyacanthus) và mây nếp (Calamus tetradactylus) là một trong những loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao và được xếp vào danh sách các loài cây được ưu tiên tuyển chọn, nhân giống và gây trồng thành những vùng nguyên liệu tập trung, đặc biệt là dưới tán rừng.
2p nkt_bibo42 06-02-2012 88 11 Download
-
Khoai tây được xếp vào nhóm cây vụ đông ưa lạnh, thời vụ gieo trồng từ 15/10 đến 10/11. Khoai tây thuộc loại cây dễ trồng có giá trị kinh tế cao thích hợp trồng trong vụ đông. Có thể trồng trên đất ruộng, đất phù sa ven sông, suối thành phần cơ giới nhẹ thoát nước và giữ ẩm tốt.
5p kata_3 26-02-2012 50 10 Download
-
Cà pháo (danh pháp khoa học: Solanum macrocarpon, các tên đồng nghĩa: Solanum dasyphyllum, Solanum melongena L. var. depressum Bail., Solanum undatum Jacq. non Lam., Solanum integrifolium Poiret var. macrocarpum) là một loài cây lâu năm thuộc họ Cà (Solanaceae), nhưng thường được trồng lấy quả sử dụng làm rau ăn trong ẩm thực ở nhiều nước trên thế giới như là cây một năm.
4p lotus_1 14-01-2012 65 4 Download
-
Khoai tây được xếp vào nhóm cây vụ đông ưa lạnh, thời vụ gieo trồng từ 15/10 đến 10/11. Khoai tây thuộc loại cây dễ trồng có giá trị kinh tế cao thích hợp trồng trong vụ đông. Có thể trồng trên đất ruộng, đất phù sa ven sông, suối thành phần cơ giới nhẹ thoát nước và giữ ẩm tốt.
3p luan89tn 21-04-2011 267 85 Download
-
Các CTDL được nghiên cứu trong các chương trước (danh sách, ngăn xếp, hàng đợi) là các CTDL tuyến tính (các thành phần dữ liệu được sắp xếp tuyến tính). Trong chương này chúng ta sẽ nghiên cứu một loại CTDL không tuyến tính: CTDL cây. Cây là một trong các CTDL quan trọng nhất trong khoa học máy tính. Hầu hết các hệ điều hành đều tổ chức các file dưới dạng cây.
40p daodangson01041991 20-09-2010 135 68 Download
-
Qua hai năm thực hiện, trung tâm đã tạo được giống bằng phương pháp nuôi cấy mô và hoàn thiện quy trình trồng ba loại cây chính là hoa cúc, lan Hồ điệp và hoa ly ly. Đây là những loại hoa có giá trị kinh tế cao, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng Đà Nẵng. Hội đồng khoa học và công nghệ đã xếp loại khá với kết quả của đề tài. Bà Nguyễn Thị Thuý Loan, chủ nhiệm đề tài cho biết trung tâm hiện đã hoàn toàn làm chủ được quy trình nuôi cấy tạo cây...
5p heoxinhkute3 15-09-2010 180 62 Download
-
Lực lượng tham gia công tác nghiên cứu triển khai và chuyển giao công nghệ gồm 90 người. Trong đó có: 7 Tiến sỹ, 22 Thạc sỹ (8 đang học Tiến sỹ), 61 Đại học (9 đang học Thạc sỹ), 30 Cao đẳng và Trung học (4 đang học Đại học).
65p vanthang122141 07-05-2011 129 37 Download
-
Tên khoa học: Spodoptera litura Họ :Noctuidae Bộ :Lepioptera Phân bố và ký chủ: Xuất hiện nhiều nước trên thế giới, vùng nhiệt đới, Đông nam Á, Đông Âu, Úc. Ở nước ta sâu khoang phá hại nhiều loại cây trồng (200 loại cây trồng). Đặc điểm và hình thái: Thành trùng là 1 loài ngài đêm màu nâu đen, cánh trước có những hình dáng rất phức tạp. Ở 1/3 kể từ gốc cánh có 1 vệt trắng từ mép cánh trước đến giữa cánh.
4p oxano2 05-03-2011 162 25 Download
-
Sen (Nelumbo nucifera Gaertn), thuộc họ sen (Nulumbonaceae). Cây sen là một loại cây mọc dưới bùn lầy dơ bẩn nhưng không ô nhiễm. Đó là một đặc tính ít thấy ở các loại cây khác. Sen có giống màu đỏ, cánh kép gọi là quỳ. Một giống khác có thân, lá, hoa đều nhỏ gọi là sen tịch thượng, được trồng vào chậu nước hay bể cạn.
6p pstrangsang 22-12-2010 73 23 Download
-
Hoa mào gà trong Nam còn gọi là "mồng gà" nếu cần nên thêm vào tên này LĐ. Hoa mào gà thường có 1 phần trên mượt như nhung; có những loại cho bông dày,cuộn lượn sóng có màu sắc thắm thu hút, và phần thân dưới gồm những hoa nhỏ xíu xếp liền bên trong chứa hạt. Lúc trước muốn trồng hoa mào gà, eva chỉ cần gãi gãi vào phần này cho hạt rụng xuống, ko cần ngắt cả bông hoa, cây mào gà mọc rất nhanh....
33p cafe188 17-01-2011 70 19 Download
-
Phần 1 cuốn sách "Chăm sóc cây cảnh trong nhà" trình bày các nội dung: Chăm sóc cây cảnh, các loại cây cảnh, chọn vị trí và sắp xếp cây cảnh, chậu trồng và đất trồng, tưới nước, các phương pháp kiếm tra độ ẩm, bón phân thay chậu, cắt tỉa và chăm sóc, chăm sóc chậu hoa, những chậu hoa lưu niên,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.
36p nhansinhaomong_01 03-10-2015 53 18 Download
-
Loại cây này không những ngon mà còn giàu chất chống oxy hóa. Các chuyên gia tin rằng: chất chống oxy hóa trong cây việt quất có tác dụng giảm lượng cholesterol xấu (LDL cholesterol) lắng đọng ở thành mạch máu. Đây là nguyên nhân gây ra bệnh tim mạch và tai biến mạch máu não. Những nghiên cứu của Trung tâm dinh dưỡng Hoa Kỳ, đã đưa đến việc xếp cây việt quất vào hàng số 1 về hoạt tính chống oxy hóa khi so sánh với 40 loại trái cây và rau tươi khác.
6p anhsaoleloi 16-07-2010 78 17 Download
-
Khoai tây (danh pháp khoa học: Solanum tuberosum), thuộc họ Cà (Solanaceae).- Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột.- Là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì và ngô. - Được phân bố rộng rãi trên thế giới. - Khoai tây có tầm quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực, giảm đói nghèo. Tuy nhiên ở Việt Nam thì nó chưa được coi trọng và chỉ xem như cây thực phẩm....
57p yen0128 17-04-2013 59 17 Download
CHỦ ĐỀ BẠN MUỐN TÌM
- Từ loại trong Tiếng Việt
- Trồng cây cảnh
- Các loại cây thuốc nam
- Luận văn giống cây trồng
- Cây trồng trong nhà
- Xếp loại doanh nghiệp
- Trồng cây cao su
- Trồng cây ăn quả
- Kỹ thuật trồng cây cao su
- Bệnh cây trồng
- Danh mục cây cấm trồng
- Đề tài khoa học cây trồng
- Bảo vệ giống cây trồng
- Kỹ thuật trồng hoa và cây cảnh
- Kỹ thuật trồng cây ăn quả
- Giống cây trồng nông lâm nghiệp
- Các loại query. câu truy vấn trong access
- Cách trồng và chăm sóc cây chanh dây
- Giáo trình chọn giống cây trồng

markdown:
# Xếp loại cây trồng
**Xếp loại cây trồng**
-
[LUẬN VĂN: Đánh giá và xếp loại một số loài cây trồng thường gặp trên đường phố tại thành phố Hạ Long](https://tailieu.vn/doc/luan-van-danh-gia-va-xep-loai-mot-so-loai-cay-trong-thuong-gap-tren-duong-pho-tai-thanh-pho-ha-lon-1302731.html)
Tham khảo luận văn - đề án 'luận văn: đánh giá và xếp loại một số loài cây trồng thường gặp trên đường phố tại thành phố hạ long', luận văn - báo cáo, thạc sĩ - tiến sĩ - cao học phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
53p
intel1212
05-12-2012
51
16
Download
-
Khoai tây (danh pháp khoa học: Solanum tuberosum), thuộc họ cà (Solanaceae). Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột, loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới, và là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì, và ngô.
14p
keokeo1209
24-12-2010
169
57
Download
-
Bệnh thán thư cây Ớt Anthracnose (thán thư còn được gọi là nổ trái, cháy trái, …) do nhóm nấm Colletotrichum species gây ra. Anthracnose gây thiệt hại trên nhiều loại cây trồng và hoa màu như ớt, xoài, cà chua, … Chúng xuất hiện gây hại trên nhiều bộ phận của cây. Trên lá, vết bệnh hình tròn hoặc không có hình dạng nhất định, xếp theo chiều dài của gân lá. Lúc đầu, đốm bệnh ở mặt dưới lá .
3p
vanvonp
19-06-2013
111
23
Download
-
Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, nền nông nghiệp Việt Nam có những bước tiến vượt bậc, ngoài việc đáp ứng nhu cầu lương thực - thực phẩm trong nước, sản lượng nhiều loại nông sản xuất khẩu của Việt Nam được xếp vào hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả của việc sản xuất nông sản hàng hóa ở nước ta còn nhiều hạn chế so với các nước trong khu vực.
13p
zues01
15-06-2011
74
25
Download
-
Ở điều kiện nhiệt đới và á nhiệt đới dưa hấu ra hoa lúc 20 - 25 ngày sau gieo. Người ta thường xếp cây dưa hấu vào nhóm cây rau ăn trái, cây dưa hấu ưa đất thoát nước tốt, không mặn, thích ứng với nhiều loại đất, nhưng cho thu hoạch sớm trên đất cát. Nhìn chung dưa hấu là cây trồng có tưới. Trồng dưa trong mùa mưa thì phải chọn những chân ruộng cao, thoát nước tốt đặc biệt là phải đánh luống cao để nếu có mưa lớn thì cũng không bị ngập.
3p
lenguyentn
17-04-2011
141
22
Download
-
Khoai tây (danh pháp hai phần: Solanum tuberosum), thuộc họ Cà (Solanaceae). Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột, loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới, và là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì và ngô.[1]. Lưu trữ khoai tây dài ngày đòi hỏi bảo quảng trong điều kiện lạnh.
68p
trua_nang
19-04-2013
42
20
Download
-
Dựa vào đặc điểm sinh sản của các loài cây thủy sinh, ta có thể chọn nhiều cách nhân giống khác nhau: bằng hạt, bằng chồi, bằng cành giâm, tách cây, bằng lá, bằng chồi sinh sản. Tùy theo loại cây mà chọn cách trồng cho phù hợp. Trước tiên cần có sơ đồ phát thảo để xếp đặt các vật bám, đá sỏi cho cây. Đá sỏi và cát phải được rửa sạch để tránh gây ô nhiễm nước trong hồ.
6p
kata_1
16-02-2012
111
12
Download
-
Trong những năm gần đây song mật (Calamus platyacanthus) và mây nếp (Calamus tetradactylus) là một trong những loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao và được xếp vào danh sách các loài cây được ưu tiên tuyển chọn, nhân giống và gây trồng thành những vùng nguyên liệu tập trung, đặc biệt là dưới tán rừng.
2p
nkt_bibo42
06-02-2012
88
11
Download
-
Khoai tây được xếp vào nhóm cây vụ đông ưa lạnh, thời vụ gieo trồng từ 15/10 đến 10/11. Khoai tây thuộc loại cây dễ trồng có giá trị kinh tế cao thích hợp trồng trong vụ đông. Có thể trồng trên đất ruộng, đất phù sa ven sông, suối thành phần cơ giới nhẹ thoát nước và giữ ẩm tốt.
5p
kata_3
26-02-2012
50
10
Download
-
Cà pháo (danh pháp khoa học: Solanum macrocarpon, các tên đồng nghĩa: Solanum dasyphyllum, Solanum melongena L. var. depressum Bail., Solanum undatum Jacq. non Lam., Solanum integrifolium Poiret var. macrocarpum) là một loài cây lâu năm thuộc họ Cà (Solanaceae), nhưng thường được trồng lấy quả sử dụng làm rau ăn trong ẩm thực ở nhiều nước trên thế giới như là cây một năm.
4p
lotus_1
14-01-2012
65
4
Download
-
Khoai tây được xếp vào nhóm cây vụ đông ưa lạnh, thời vụ gieo trồng từ 15/10 đến 10/11. Khoai tây thuộc loại cây dễ trồng có giá trị kinh tế cao thích hợp trồng trong vụ đông. Có thể trồng trên đất ruộng, đất phù sa ven sông, suối thành phần cơ giới nhẹ thoát nước và giữ ẩm tốt.
3p
luan89tn
21-04-2011
267
85
Download
-
Các CTDL được nghiên cứu trong các chương trước (danh sách, ngăn xếp, hàng đợi) là các CTDL tuyến tính (các thành phần dữ liệu được sắp xếp tuyến tính). Trong chương này chúng ta sẽ nghiên cứu một loại CTDL không tuyến tính: CTDL cây. Cây là một trong các CTDL quan trọng nhất trong khoa học máy tính. Hầu hết các hệ điều hành đều tổ chức các file dưới dạng cây.
40p
daodangson01041991
20-09-2010
135
68
Download
-
Qua hai năm thực hiện, trung tâm đã tạo được giống bằng phương pháp nuôi cấy mô và hoàn thiện quy trình trồng ba loại cây chính là hoa cúc, lan Hồ điệp và hoa ly ly. Đây là những loại hoa có giá trị kinh tế cao, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng Đà Nẵng. Hội đồng khoa học và công nghệ đã xếp loại khá với kết quả của đề tài. Bà Nguyễn Thị Thuý Loan, chủ nhiệm đề tài cho biết trung tâm hiện đã hoàn toàn làm chủ được quy trình nuôi cấy tạo cây...
5p
heoxinhkute3
15-09-2010
180
62
Download
-
Lực lượng tham gia công tác nghiên cứu triển khai và chuyển giao công nghệ gồm 90 người. Trong đó có: 7 Tiến sỹ, 22 Thạc sỹ (8 đang học Tiến sỹ), 61 Đại học (9 đang học Thạc sỹ), 30 Cao đẳng và Trung học (4 đang học Đại học).
65p
vanthang122141
07-05-2011
129
37
Download
-
Tên khoa học: Spodoptera litura Họ :Noctuidae Bộ :Lepioptera Phân bố và ký chủ: Xuất hiện nhiều nước trên thế giới, vùng nhiệt đới, Đông nam Á, Đông Âu, Úc. Ở nước ta sâu khoang phá hại nhiều loại cây trồng (200 loại cây trồng). Đặc điểm và hình thái: Thành trùng là 1 loài ngài đêm màu nâu đen, cánh trước có những hình dáng rất phức tạp. Ở 1/3 kể từ gốc cánh có 1 vệt trắng từ mép cánh trước đến giữa cánh.
4p
oxano2
05-03-2011
162
25
Download
-
Sen (Nelumbo nucifera Gaertn), thuộc họ sen (Nulumbonaceae). Cây sen là một loại cây mọc dưới bùn lầy dơ bẩn nhưng không ô nhiễm. Đó là một đặc tính ít thấy ở các loại cây khác. Sen có giống màu đỏ, cánh kép gọi là quỳ. Một giống khác có thân, lá, hoa đều nhỏ gọi là sen tịch thượng, được trồng vào chậu nước hay bể cạn.
6p
pstrangsang
22-12-2010
73
23
Download
-
Hoa mào gà trong Nam còn gọi là "mồng gà" nếu cần nên thêm vào tên này LĐ. Hoa mào gà thường có 1 phần trên mượt như nhung; có những loại cho bông dày,cuộn lượn sóng có màu sắc thắm thu hút, và phần thân dưới gồm những hoa nhỏ xíu xếp liền bên trong chứa hạt. Lúc trước muốn trồng hoa mào gà, eva chỉ cần gãi gãi vào phần này cho hạt rụng xuống, ko cần ngắt cả bông hoa, cây mào gà mọc rất nhanh....
33p
cafe188
17-01-2011
70
19
Download
-
Phần 1 cuốn sách "Chăm sóc cây cảnh trong nhà" trình bày các nội dung: Chăm sóc cây cảnh, các loại cây cảnh, chọn vị trí và sắp xếp cây cảnh, chậu trồng và đất trồng, tưới nước, các phương pháp kiếm tra độ ẩm, bón phân thay chậu, cắt tỉa và chăm sóc, chăm sóc chậu hoa, những chậu hoa lưu niên,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.
36p
nhansinhaomong_01
03-10-2015
53
18
Download
-
Loại cây này không những ngon mà còn giàu chất chống oxy hóa. Các chuyên gia tin rằng: chất chống oxy hóa trong cây việt quất có tác dụng giảm lượng cholesterol xấu (LDL cholesterol) lắng đọng ở thành mạch máu. Đây là nguyên nhân gây ra bệnh tim mạch và tai biến mạch máu não. Những nghiên cứu của Trung tâm dinh dưỡng Hoa Kỳ, đã đưa đến việc xếp cây việt quất vào hàng số 1 về hoạt tính chống oxy hóa khi so sánh với 40 loại trái cây và rau tươi khác.
6p
anhsaoleloi
16-07-2010
78
17
Download
-
Khoai tây (danh pháp khoa học: Solanum tuberosum), thuộc họ Cà (Solanaceae).- Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột.- Là loại cây trồng phổ biến thứ 4 về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì và ngô. - Được phân bố rộng rãi trên thế giới. - Khoai tây có tầm quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực, giảm đói nghèo. Tuy nhiên ở Việt Nam thì nó chưa được coi trọng và chỉ xem như cây thực phẩm....
57p
yen0128
17-04-2013
59
17
Download
## CHỦ ĐỀ BẠN MUỐN TÌM
[Từ loại trong Tiếng Việt](https://tailieu.vn/tag/tu-loai-trong-tieng-viet.html) [Trồng cây cảnh](https://tailieu.vn/tag/trong-cay-canh.html) [Các loại cây thuốc nam](https://tailieu.vn/tag/cac-loai-cay-thuoc-nam.html) [Luận văn giống cây trồng](https://tailieu.vn/tag/luan-van-giong-cay-trong.html) [Cây trồng trong nhà](https://tailieu.vn/tag/cay-trong-trong-nha.html) [Xếp loại doanh nghiệp](https://tailieu.vn/tag/xep-loai-doanh-nghiep.html) [Trồng cây cao su](https://tailieu.vn/tag/trong-cay-cao-su.html) [Trồng cây ăn quả](https://tailieu.vn/tag/trong-cay-an-qua.html) [Kỹ thuật trồng cây cao su](https://tailieu.vn/tag/ky-thuat-trong-cay-cao-su.html) [Bệnh cây trồng](https://tailieu.vn/tag/benh-cay-trong.html) [Danh mục cây cấm trồng](https://tailieu.vn/tag/danh-muc-cay-cam-trong.html) [Đề tài khoa học cây trồng](https://tailieu.vn/tag/de-tai-khoa-hoc-cay-trong.html) [Bảo vệ giống cây trồng](https://tailieu.vn/tag/bao-ve-giong-cay-trong.html) [Kỹ thuật trồng hoa và cây cảnh](https://tailieu.vn/tag/ky-thuat-trong-hoa-va-cay-canh.html) [Kỹ thuật trồng cây ăn quả](https://tailieu.vn/tag/ky-thuat-trong-cay-an-qua.html) [Giống cây trồng nông lâm nghiệp](https://tailieu.vn/tag/giong-cay-trong-nong-lam-nghiep.html) [Các loại query. câu truy vấn trong access](https://tailieu.vn/tag/cac-loai-query-cau-truy-van-trong-access.html) [Cách trồng và chăm sóc cây chanh dây](https://tailieu.vn/tag/cach-trong-va-cham-soc-cay-chanh-day.html) [Giáo trình chọn giống cây trồng](https://tailieu.vn/tag/giao-trinh-chon-giong-cay-trong.html)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=3n61ahqg2a9hpj10tv8pfpver4; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
(Bài viết cho Hội thảo của Viện Chính sách pháp luật và phát triển về quy trình lập pháp, 2007, do đó một số bình luận liên quan đến các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũ cần được đối chiếu với các quy định mới của Luật năm 2008)
Ai từng theo dõi kỹ các hoạt động của Quốc hội có thể nhận thấy một hiện tượng khá thú vị: Có những chuyện được các đại biểu Quốc hội đào xới rất nhiều lần, nhưng lại theo cùng một góc tiếp cận, chứ không phải là nhiều lần rồi làm sáng tỏ được vấn đề, và lần cuối không khác lần đầu được bao nhiêu. Bộ luật dân sự sửa đổi được thông qua trong Quốc hội khoá XI là một ví dụ: trong gần một năm, qua bảy, tám lần thảo luận đi, tranh luận lại, cho đến ngay tận trước khi thông qua, các đại biểu vẫn băn khoăn với câu hỏi của lần thảo luận thứ nhất là có nên đưa các vấn đề hiến xác, thay đổi giới tính, quyền được chết… vào Bộ luật dân sự hay không.
Những băn khoăn này là có thể hiểu được. Nhưng có một điều không thể hiểu được là sau nhiều lần thảo luận như vậy mà những câu hỏi đó vẫn chưa có lời giải. Trong khi đó nhiều nước trên thế giới họ giải quyết vấn đề này từ trước khi soạn thảo luật. Vậy họ làm như thế nào? Hoạt động làm luật của họ gồm những bước đi nào để không bị trùng nhau, đỡ tốn thời gian mà vẫn giải quyết được những vấn đề gốc rễ của cuộc sống đặt ra cho luật? Bài viết này sẽ tóm lược cách làm ở các nước, các bước đi của họ trong quá trình làm luật[1], đồng thời so sánh với cách làm ở nước ta,[2] từ đó rút ra một vài kết luận sơ bộ và kiến nghị tổng quát nhằm góp phần hoàn thiện quy trình lập pháp nước nhà.
Quy trình làm luật ở các nước gồm các bước sau: phân tích từ góc độ chính sách đối với dự luật; phê duyệt về mặt chính sách đối với dự luật; soạn thảo dự luật; thẩm định hoặc thẩm tra dự luật; phê duyệt dự luật; tham vấn nhân dân (nếu cần thiết), xem xét và thông qua. Dù là dự luật của Chính phủ hay của cá nhân hoặc nhóm đại biểu Quốc hội đều phải trải qua quá trình này.[3] Nhưng vì đại đa số các dự luật ở các nước là do chính phủ soạn thảo và trình ra nghị viện[4], nên xin được trình bày về quy trình làm luật ở các nước với sự tham gia của chính phủ. Quy trình đó có các bước sau: phân tích chính sách lập pháp, phê duyệt chính sách, soạn thảo dự luật, tham vấn nhân dân (nếu cần thiết), thẩm định dự luật, phê duyệt dự luật (các bước này làm ở Chính phủ), trình dự luật cho Quốc hội đọc lần một, xem xét ở các uỷ ban của Quốc hội, trình Quốc hội đọc lần hai, xem xét ở các uỷ ban, trình Quốc hội đọc lần ba để thông qua.
1. Phân tích chính sách
Công đoạn đầu tiên của quy trình lập pháp ở nhiều nước là phân tích chính sách. Phân tích chính sách bao gồm: nhận biết vấn đề đang phát sinh trong xã hội; tìm nguyên nhân của vấn đề; đề ra giải pháp (nếu cần đến giải pháp ban hành luật thì mới ban hành); nghiên cứu các vướng mắc về tính hợp hiến, hợp pháp; đánh giá tác động của đạo luật dự kiến ban hành; nghiên cứu khả năng tài chính để bảo đảm triển khai các quy định của văn bản pháp luật[5] (Xem thêm phương pháp luận về phân tích chính sách trong hộp dưới đây). Một số nước còn có luật quy định bắt buộc cơ quan ban hành văn bản phải tiến hành đánh giá tác động của văn bản sẽ ban hành đối với các đối tượng chịu sự điều chỉnh (tiếng Anh gọi là Regulatory Impact Assessment- RIA). Luật này có thể đề cập đến mọi lĩnh vực, hoặc trong những lĩnh vực nhất định như môi trường, sử dụng đất, xây dựng…[6]. Chỉ sau khi đã “bắt mạch” cẩn thận, nếu cho rằng cần phải dùng đến “thang thuốc” luật để “chữa bệnh”, cơ quan của chính phủ mới giải trình trước toàn thể chính phủ về sự cần thiết phải “bốc thuốc”, tức là phê duyệt chính sách.
Hộp: Phương pháp luận về phân tích chính sách công
Khi nghiên cứu quá trình xây dựng và thực thi chính sách công hoặc nghiên cứu nội dung chính sách công, việc phân tích chính sách công cần giải đáp năm vấn đề cơ bản:
1. Phân tích tình hình thực tế
Sự thật khách quan tồn tại độc lập ngoài ý muốn của con người. Còn chính sách công là sản phẩm của hành vi quản lý của chính phủ, do chính phủ lựa chọn. Do đó, điều cơ bản trong việc phân tích chính sách là lựa chọn những sự thật có giá trị.
2. Phân tích giá trị.
Việc phân tích giá trị trong chính sách công chủ yếu nhằm xác định giá trị của một chính sách nào đó. Chính sách không những cần phát huy tính tích cực, sáng tạo, chủ động của mỗi thành viên trong xã hội mà còn phải làm cho họ tập trung vào việc thực hiện mục tiêu mà Chính phủ theo đuổi.
3. Phân tích quy phạm
Chính sách công không những cần quy phạm hành vi của cá thể và quần thể mà còn phải không ngừng giải quyết mâu thuẫn và xung đột phát sinh trong quá trình hành vi của con người, thực hiện sự điều khiển hữu hiệu đối với công việc công cộng của xã hội.
4. Phân tích tính khả thi
Việc phân tích tính khả thi của chính sách bao gồm: khả thi về chính trị, khả thi về kỹ thuật, khả thi về kinh tế. Tính khả thi về kinh tế, kỹ thuật càng lớn thì càng ảnh hưởng đến tính khả thi về chính trị.
5. Phân tích lợi ích
Thỏa mãn lợi ích của quần chúng nhân dân, bảo hộ lợi ích của quần chúng nhân dân, phát triển lợi ích của quần chúng nhân dân là nguyên tắc cơ bản nhất của chính sách công. Do đó, phân tích lợi ích là vấn đề bản chất nhất trong việc phân tích chính sách công.
Có vẻ như hiện nay ở nước ta một số công việc của công đoạn phân tích chính sách được quy định tại các Điều 26, 61 của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật gồm những việc sau đây: “tổng kết tình hình thi hành pháp luật, đánh giá các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan đến dự án; khảo sát, đánh giá các quan hệ xã hội liên quan đến dự án”. Theo quy định của các Điều 26, 61 thì những công việc này phải được tiến hành trong giai đoạn soạn thảo dự án văn bản pháp luật. Tuy nhiên, như đã trình bày ở trên, theo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, giai đoạn phân tích chính sách thường được tiến hành trước khi bắt đầu soạn thảo văn bản. Còn ở ta bắt đầu bằng chương trình xây dựng pháp luật, Chính phủ không thông qua chính sách lập pháp trước mà thông qua toàn văn dự luật khi nó đã được soạn thảo xong. Nghĩa là không bắt mạch trước khi bốc thuốc, cứ theo kinh nghiệm, hoặc nghĩ ra bệnh, hoặc thấy biểu hiện bề ngoài mà bốc thuốc. Ứng với ví dụ về Bộ luật dân sự của nước ta, việc đưa hay không đưa các vấn đề mới mẻ vào Bộ luật phải được cơ quan của chính phủ phân tích kỹ, giải trình rõ ngay ở bước này và chuẩn bị sẵn những lý lẽ của mình để bảo vệ nó trước Quốc hội (mà chủ yếu là trước ủy ban có liên quan). Chưa nói hoạt động khảo sát, đánh giá, phân tích ở nước ta còn tiến hành một cách chiếu lệ, hình thức[7].
2. Soạn thảo dự luật
Luật và pháp lệnh của ta do nhiều cơ quan khác nhau soạn thảo theo nhiều cách thể hiện và quan niệm về chuẩn mực kỹ thuật khác nhau. Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo một số lĩnh vực chung như hình sự, dân sự, tư pháp, quyền và nghĩa vụ công dân. Các bộ, ngành khác soạn thảo văn bản thuộc thẩm quyền quản lý chức năng của mình. Một số ít trường hợp, Uỷ ban thường vụ Quốc hội ra quyết định thành lập ban soạn thảo riêng hoặc liên ngành. Hệ quả dễ thấy là: Nhiều “đầu bếp”, cộng với thiếu chuẩn thống nhất[8], dẫn đến tuỳ tiện. Nói một cách khác, nếu sử dụng kỹ thuật soạn thảo tuỳ tiện, không theo chuẩn mực thì không đạt được hiệu quả điều chỉnh hành vi, hoặc quy phạm pháp luật được thể hiện khác với ý đồ của người đưa ra sáng kiến lập pháp/ nhà lập pháp. Bởi vậy, nếu trong khâu lập luận về phân tích chính sách, nhà lập pháp và người đưa ra sáng kiến lập pháp phải thể hiện ý đồ lập pháp rõ ràng, thì trong khâu soạn thảo (kỹ thuật lập pháp) nhà soạn thảo (các công chức, chuyên gia, tư vấn) phải trung thành với ý đồ lập pháp.
Để giải quyết vấn đề thống nhất trong kỹ thuật thể hiện văn bản, trên thế giới hiện nay vẫn có hai cách làm: một là như ở nước ta, ví dụ ở các nước châu Âu lục địa, dự luật liên quan đến thẩm quyền chức năng bộ nào thì giao bộ đó chuẩn bị[9]; ở Pháp nếu dự luật liên quan đến nhiều bộ thì thành lập Ban soạn thảo liên bộ (kèm theo là thông tư liên ngành hướng dẫn)[10]; hai là, đặt ra chuẩn thể hiện văn bản đồng thời tập trung chuyên môn hoá công tác soạn thảo văn bản vào một bộ phận chuyên môn. Ví dụ, ở Canada, giúp các bộ, ngành thể hiện dự án luật là một bộ phận đặt ở Bộ tư pháp; còn đối với dự luật mà nghị viện thành lập Ban soạn thảo, thì giúp việc Ban soạn thảo này là một bộ phận chuyên soạn thảo văn bản của Văn phòng nghị viện.[11]; hoặc như ở Thái Lan có Hội đồng nhà nước chuyên chịu trách nhiệm tư vấn soạn thảo từ giai đoạn dự án luật đang ở phía chính phủ cho đến hết quy trình lập pháp[12].
Bộ phận chuyên soạn thảo luật này bao gồm những chuyên gia giỏi nhất, được đào tạo về “dịch chính sách” sang ngôn ngữ pháp lý. Mặc dù nằm ở Bộ tư pháp, nhưng ban này không phụ thuộc vào Bộ này, khi soạn thảo sẽ có cả chuyên gia chuyên ngành có liên quan (cũng là người rất giỏi) của Bộ khác cử sang cùng tham gia[13]. Cách làm này, cộng với bước phân tích chính sách nói trên giải đáp hai câu hỏi lâu nay vẫn gây tranh cãi ở ta: ai soạn thảo luật, và làm thế nào để tránh việc đưa lợi ích cục bộ vào dự luật[14]. Lỗi kỹ thuật pháp lý cũng rất ít khi xảy ra vì toàn chuyên gia giỏi làm việc này. Cơ quan chuyên thể hiện các dự thảo có nhiệm vụ giữ mối liên hệ chặt chẽ với bộ phận phân tích chính sách lập pháp của các bộ, ngành để thể hiện đúng chính sách của cơ quan đề xuất theo chuẩn chung.
Việc tập trung soạn thảo vào một bộ phận chuyên môn nhằm bảo đảm chuẩn hoá văn bản pháp luật về hình thức và kỹ thuật, đồng thời các bộ, ngành lại có điều kiện tập trung thời gian vào nghiên cứu và hoạch định chính sách, hạn chế cục bộ bản vị. Tóm lại, để thống nhất kỹ thuật lập pháp phải thống nhất cơ quan chuyên “viết luật” theo chuẩn thể hiện thống nhất; tránh tình trạng nhiều đầu bếp. Cho dù hiện nay đã có cẩm nang soạn thảo VBQPPL của Bộ tư pháp nhưng tình trạng không thống nhất trong kỹ thuật lập pháp vẫn còn phổ biến ở nước ta; đó là chưa nói tới các VBQPPL của địa phương. Nếu có một cơ quan chuyên soạn thảo với những chuẩn mực đã được định hình, cộng với một chính sách lập pháp đã được phân tích cẩn thận, chất lượng luật chắc sẽ tăng lên; những bất cập như luật “chung chung” sẽ giảm nhiều, cũng như việc soạn thảo các văn bản dưới luật theo nguyên tắc ủy quyền cũng bớt tùy tiện, giảm thiểu khả năng lợi dụng khoảng trống mà luật “chung chung” để lại cho lập quy.
Cuối cùng, ở công đoạn Chính phủ, sau khi được thẩm định về ngôn ngữ, kỹ thuật pháp lý, tính hợp hiến, hợp pháp, dự luật được trình trước toàn thể chính phủ xem xét, phê duyệt trước khi đưa sang Quốc hội.
3. Tham vấn công chúng
Đối với nhiều dự luật, pháp luật các nước đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải đưa ra tham vấn công chúng (public consultation)[15]. Ở nhiều nước, quyền của công chúng tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, chính sách được quy định ở mức cao nhất trong hệ thống pháp luật, kể cả trong Hiến pháp, nhất là trong lĩnh vực môi trường. Ví dụ, Hiến pháp 1997 của Thái Lan quy định, “công dân có quyền tham gia vào quá trình hoạch định và xây dựng chính sách của nhà nước, vào việc thực thi các hoạt động hành chính có thể ảnh hưởng đến quyền và tự do của công dân đó được pháp luật bảo đảm”. Không những thế, trong lĩnh vực môi trường, Điều 56 Hiến pháp nói trên cũng cấm tiến hành bất kỳ dự án hay hoạt động nào mà chưa nghiên cứu tác động về môi trường với sự tham gia của các tổ chức, các nhà khoa học về môi trường. Điều 59 quy định quyền được cung cấp thông tin về môi trường, quyền góp ý kiến về các tác động môi trường của các dự án tiềm năng. Hiện nay Hội đồng nhà nước Thái Lan đang soạn thảo dự án Luật tham vấn công chúng tạo điều kiện cho công chúng tham gia vào quá trình ra quyết định. Trong quá trình soạn thảo dự án, HĐNN Thái Lan đã tham vấn với nhiều tổ chức, cơ quan về các phương thức thu hút ý kiến, các dạng hoạt động cần phải tổ chức tham vấn và cơ quan chịu trách nhiệm phản hồi về ý kiến công chúng.
Ở Mỹ, cơ quan ban hành văn bản pháp luật phải lấy ý kiến công chúng. Công báo (Federal Register) là công cụ đăng tải các luật, dự thảo luật, thông báo của các cơ quan liên bang, các văn bản của hành pháp; được cập nhật vào 6 giờ chiều hàng ngày, phát hành từ thứ hai đến thứ sáu.[16] Còn Regulation.com là diễn đàn trên mạng để công chúng tham gia đóng góp ý kiến về các dự thảo luật đã được đăng công khai trên Federal Register. Trong một số trường hợp, bên cơ quan chính phủ phải tổ chức những buổi gặp mặt công chúng (public hearings), trực tiếp đưa chứng cứ, trình bày lý lẽ, nghe và giải đáp thắc mắc. Theo Luật về thỏa ước trong ban hành văn bản pháp quy (Negotiated Rulemaking Act), cơ quan chính phủ khi ban hành văn bản cũng phải đạt được thỏa thuận với các bên có liên quan thông qua một ủy ban điều đình do các bên liên quan cử ra[17].
Ở Canada, nguyên tắc xây dựng pháp luật là phải lấy ý kiến công chúng; để công chúng có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật; các đối tượng chịu sự tác động của dự thảo có thể yêu cầu cơ quan soạn thảo cung cấp các thông tin cơ bản của dự luật[18]. Công báo Canada (Canada Gazette) là công báo chính thức của Chính phủ Canada từ năm 1841, công cụ tham vấn giữa Chính phủ và người dân, công cụ cho phép người dân tham gia và đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng pháp luật. Nội dung đăng tải gồm dự thảo cuối cùng của luật để lấy ý kiến công chúng, các nhóm đối tượng có liên quan và cá nhân có cơ hội được đọc và góp ý kiến về dự thảo tại giai đoạn cuối cùng trong quá trình xây dựng luật trước khi thông qua; các văn bản đã được ban hành; các thông báo chính thức, các bổ nhiệm chính thức. Việc đăng tải các thông tin trên là bắt buộc theo quy định của Statutory Instrument Act.
Còn ở nước ta, chúng ta hay kêu gọi đưa pháp luật vào cuộc sống, hay than phiền là luật chưa vào được cuộc sống. Nhưng điều không kém phần quan trọng là theo chiều ngược lại, luật phải bắt nguồn từ cuộc sống, hỏi xem, người dân, xã hội có cần đến luật đó hay không, có nghĩa là đưa cuộc sống vào luật.
Muốn vậy, sự tham gia của nhân dân góp phần rất lớn trong việc nhận ra các vấn đề trong xã hội, tạo cơ sở để phân tích chính sách trước khi xây dựng văn bản pháp luật. Những người chịu tác động của một quyết sách sắp ban hành cần có cơ hội khả thi tối đa để đóng góp ý kiến hoặc tham gia vào quá trình ra quyết định. Sự tham gia này cũng chứng tỏ quyền được nghe và quyền yêu cầu các cơ quan nhà nước phải công khai và có trách nhiệm. Công chúng hiểu rõ họ cần cái gì, nên có thể mách bảo nhiều giải pháp tốt mà các chuyên gia cũng không ngờ tới. Một nguyên nhân nữa để thu hút sự tham gia của công chúng là: khi được tham gia, công chúng thấy mình thực sự là một thành viên trong quá trình đó, có vai trò tích cực trong đó, nên các quyết định sẽ được tiếp nhận và ủng hộ nhiều hơn, tránh được những vướng mắc sau này trong khi thực thi.
Tuy nhiên, câu hỏi ở đây là nhân dân tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng pháp luật như thế nào? Lâu nay việc lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật diễn ra khá rầm rộ, nhưng ngay các chuyên gia pháp luật, những người trực tiếp tổ chức công việc này cũng nhận xét về tính hình thức của nó[19]. Nguyên nhân có nhiều, mà một trong số đó là chưa xác định đúng mục đích: nếu vẫn kỳ vọng nhân dân sẽ đóng góp ý kiến có tính chất chuyên môn, đó sẽ là một sự kỳ vọng quá mức và lệch hướng. Để tham gia góp ý cho một dự thảo văn bản pháp luật, không chỉ cần đọc, nắm được nội dung của nó, mà còn phải biết các văn bản liên quan, từ Hiến pháp, luật, thông tư cho đến nghị định. Bởi vậy, ngay cả số người đọc dự thảo từ đầu đến cuối để hiểu đã rất ít, chứ chưa nói đến tham gia góp ý.
Như vậy, điều cần hỏi dân là văn bản luật sẽ tác động ra sao đến lợi ích của họ. Do đó, trong tập hợp các ý kiến đóng góp của các tầng lớp nhân dân, các chuyên gia được trực tiếp cử ra làm công việc tổng kết, phân tích các ý kiến đó sẽ lọc ra những vấn đề có tính chất chính sách, liên quan đến những lợi ích điển hình của nhóm, giới hoặc lợi ích chung. Từ những vấn đề lợi ích này mà cơ quan có thẩm quyền sẽ giao lại cho các chuyên gia chuyên soạn thảo văn bản thể hiện thành câu chữ, quy phạm cụ thể. Có quan điểm cho rằng, đối với đông đảo nhân dân, khi đăng dự thảo, cần kèm theo thuyết minh rõ ràng về một số vấn đề lớn nhất, có nhiều ý kiến tranh cãi nhất, chứ lấy ý kiến của một bộ luật đồ sộ như Bộ luật dân sự 1995 trước đây có 836 điều mà kỳ vọng nhân dân sẽ góp ý từng điều cụ thể thì không khả thi và không thực chất[20]. Đối với những vấn đề chuyên sâu, chuyên môn, cần lấy ý kiến giới chuyên gia, nhưng cũng tránh hình thức, đi vào từng lĩnh vực hẹp, đưa ra các vấn đề để chuyên gia tranh luận. Bên cạnh đó, cần có cái nhìn tổng thể từ các chuyên gia không phải trong lĩnh vực pháp luật, mà cả về kinh tế, lịch sử, xã hội học…
Trong thực tiễn nước ta, Luật Doanh nghiệp là một minh chứng rõ ràng rằng, muốn luật vào cuộc sống thì trước hết cần đưa cuộc sống vào luật. Dự thảo Luật Doanh nghiệp đã được đưa ra lấy ý kiến một cách thực chất trong giới doanh nhân, các ý kiến đóng góp được tiếp thu khá nghiêm túc, bởi vậy Luật đã và đang phát huy tác dụng thực tế rất lớn[21].
4. Xem xét, thông qua ở Quốc hội
Ở công đoạn Quốc hội nhiều nước, dự luật được xem xét theo quy trình ba lần đọc, mỗi lần đọc là một lần xem xét dự án luật tại phiên họp toàn thể: ví dụ ở Anh và các nước theo mô hình Anh, lần đọc thứ nhất có mục đích giới thiệu dự án luật, lần đọc thứ hai có mục đích xem xét các nguyên tắc cơ bản của dự án luật, và lần đọc thứ ba là lần đọc xem xét, thông qua dự án luật. Đặc biệt, ở những nước đó, tại lần đọc thứ nhất, các nghị sĩ chỉ quyết có mỗi một chuyện là có nên tiếp tục thảo luận về dự luật này tại lần đọc thứ hai hay là trả về cho chính phủ, và chấm hết, không tranh luận gì thêm nữa[22]. So sánh với Quốc hội nước ta, chẳng hạn trong kỳ họp thứ 7 Quốc hội khoá XI, câu chuyện có nên thông qua Dự án Luật giáo dục hay không đáng lẽ ra phải được quyết từ đầu nếu có quy trình hợp lý hơn như ở các nước.
Trong quy trình này, uỷ ban của Quốc hội liên quan đến dự luật có vai trò hết sức lớn. Tuỳ theo từng nước, dự luật được gửi tới uỷ ban giữa lần đọc thứ nhất và lần đọc thứ hai, sau đó giữa lần đọc thứ hai và lần đọc thứ ba; hoặc chỉ giữa lần đọc thứ hai và thứ ba. Nếu dự luật được gửi ngay từ sau lần đọc thứ nhất, uỷ ban có thể quyết cả những chuyện then chốt như có nên tiếp tục đưa dự luật ra thảo luận trước toàn Quốc hội hay không[23]. Còn nếu dự luật được gửi sau lần đọc thứ hai, uỷ ban sẽ xem xét chi tiết dự án luật và chỉnh lý dự án luật theo những nguyên tắc đã được phiên họp toàn thể của Quốc hội quyết định tại lần đọc thứ hai. Nhưng dù theo mô hình nào chăng nữa, uỷ ban rà soát rất kỹ trước khi đưa ra xem xét trước toàn thể Quốc hội. Ở hầu hết Quốc hội các nước trên thế giới, uỷ ban chính là nơi cung cấp những kiến thức chuyên sâu về chính sách được thể hiện trong dự luật và cũng chính là nơi giải quyết những vấn đề kỹ thuật phức tạp nhất của dự luật. Uỷ ban tạo ra những khoảng không gian và thời gian cần thiết để phân tích và thảo luận về dự án luật một cách hiệu quả hơn so với các phiên họp toàn thể. Giai đoạn uỷ ban tránh cho Quốc hội phải mất thì giờ bàn những chuyện chuyên sâu về chuyên môn, nếu có khúc mắc gì về chuyên môn, chính phủ chủ yếu phải giải trình trước các uỷ ban[24]. Mặc dù ở mọi Quốc hội, phiên họp toàn thể vẫn là nơi quyết định cuối cùng đối với dự án luật, nhưng uỷ ban lại là nơi chiếm nhiều thời gian nhất trong tiến trình xem xét dự luật ở công đoạn Quốc hội. Vì thế, dù làm việc quanh năm, chứ không chỉ xuân-thu nhị kỳ như ở ta, nhưng thời gian ngồi họp toàn thể ở hội trường ở Quốc hội các nước không nhiều, thậm chí ít hơn cả kỷ lục ngồi ròng rã hơn một tháng liền như ở Quốc hội của ta. Ngồi như thế mà không buồn ngủ mới là kỷ lục, như kênh CNN quay cảnh họp của Quốc hội Trung Quốc, các đại biểu nước này vì phải ngồi nghe lâu quá đã ngủ vùi ngay ở phiên họp. Nó cho thấy ngồi liền tù tì như thế ở phiên họp toàn thể không phải là cách làm việc hợp lý, hiệu quả. Trong khi đó, công việc của các uỷ ban ở ta vẫn còn khá nhàn nhã, như nhiều đại biểu chuyên trách từng cho biết là ít có việc mà làm[25].
5. Thay lời kết luận: xây đường ray mới
Tóm lại, với quy trình lập pháp như ở một số nước trên đây, dự luật được thông qua nhanh ở Quốc hội mà vẫn đảm bảo chất lượng, bởi mấy lẽ sau:
Thứ nhất, có môt sự liên thông giữa công đoạn Chính phủ và công đoạn Quốc hội. Cũng giống như xây nhà, một công trình đã bị thiết kế dở thì khâu thẩm định khó có thể nâng cao được chất lượng của nó. Trong hoạt động lập pháp, Quốc hội và Chính phủ cần gắn bó rất chặt chẽ với nhau. Bởi lẽ với sự phân công phân nhiệm, quy trình hoạch định, quyết định chính sách của đất nước vẫn là một quy trình thống nhất cần đến sự tương tác giữa lập pháp và hành pháp. Trong quy trình liên thông này, với tư cách là cơ quan đại diện cho dân, lập pháp sẽ phản biện lại các chính sách pháp luật mà hành pháp đã đề ra. Đây là lúc lập pháp thực hiện chức năng làm luật trong mối tương quan chặt chẽ với chức năng giám sát và đại diện. Một đạo luật sẽ được lập pháp thông qua nếu bảo vệ được lợi ích của đất nước và đáp ứng nhu cầu của sự phát triển. Như vậy, một khi dự luật làm tổn hại những lợi ích và nhu cầu đó, lập pháp phải thể hiện vai trò “canh cổng” đối với hành pháp.
Trong khi đó, ở nước ta dường như vẫn coi lập pháp chỉ là công việc của Quốc hội, cắt khúc công đoạn làm luật ở Quốc hội ra khỏi một quy trình lập pháp chung, tổng thể, trong đó có cả công đoạn ở Chính phủ. Mỗi khi nhắc đến thuật ngữ “lập pháp”, hầu như chúng ta chỉ nghĩ đến các hoạt động ở Quốc hội. Hơn thế, vì quan niệm này mà việc xây dựng pháp luật đang đi theo một quy trình lập pháp chưa chuẩn lắm: nó bắt đầu từ lập chương trình xây dựng pháp luật ở Quốc hội, mà lại không phải từ việc phân tích các tác động tiềm năng của một đạo luật đối với xã hội, do các cơ quan bên Chính phủ phải làm. Xuất phát từ quan niệm này mà chúng ta vẫn để lọt nhiều đạo luật có chất lượng kém ra Quốc hội, mà một trong những biểu hiện là tính chất chung chung của luật.
Mặt khác, chúng ta cũng cắt khúc hoạt động lập pháp ra khỏi giám sát và đại diện. Chưa nhận thấy hết chính lập pháp là một hình thức giám sát, giám sát ngay từ khi xây dựng pháp luật, và ngược lại, các ý tưởng lập pháp cũng bắt đầu từ các hoạt động giám sát. Mà nói cho cùng, giám sát chính là để bảo vệ các lợi ích quốc gia và lợi ích cử tri, là thực hiện chức năng đại diện. Vì cái nhìn cắt khúc này mà khi thảo luận luật, đại biểu Quốc hội chưa nhìn thấy hết rằng, đàng sau những quy định pháp luật là lợi ích của cử tri, của quốc gia mà đại biểu cần phải bảo vệ- tức là thực hiện vai trò, chức năng đại diện.
Thứ hai, dự luật ở các nước được chuẩn bị rất bài bản, căn cơ, theo từng bước của một quy trình chuẩn đã được thử nghiệm qua hàng trăm năm, mỗi bước đều có cái lý của nó. Không những thế, lại còn được xem xét, rà soát rất kỹ nhiều lần (nhưng không bị trùng lặp), từ lúc ý tưởng lập pháp, đến phân tích chính sách, soạn thảo, thẩm định, phê chuẩn của Chính phủ, cho đến giai đoạn uỷ ban, rồi mấy trăm cặp mắt của các đại biểu cộng với đội ngũ chuyên gia giúp việc của từng đại biểu trước khi đại biểu biểu quyết ở phiên họp toàn thể. Trong quy trình như thế, ai làm việc nấy, không trùng lên nhau, từ thực tiễn hoạt động, Chính phủ chuẩn bị, hoạch định chính sách, thể hiện chính sách trong dự luật; từ góc nhìn lợi ích của quốc gia và của cử tri, Quốc hội “gác cổng”, phản biện chính sách, chỉ cho qua những chính sách đã “chín” và hợp với các lợi ích đó.
Một cựu Đại biểu Quốc hội từng nói: “Đôi khi buồn nhất là lúc bấm nút biểu quyết thông qua luật, bởi không bấm thì khó xử vì làm chậm tiến độ, còn bấm thì trong lòng vẫn chưa yên!”. “Chưa yên” có lẽ vì chất lượng đạo luật, mặc dù đã được trải qua nhiều lần thẩm định, thẩm tra, xem xét, thảo luận, nhưng vẫn còn để lại băn khoăn. Bởi lẽ quy trình làm ra đạo luật đó có vẻ giống với “nồi cơm nấu nhiều lần”, mà việc thảo luận Bộ luật dân sự sửa đổi đã được nói đến ở trên là một ví dụ điển hình. Có người ví quy trình lập pháp hiện nay như đường ray Bắc – Nam cũ kỹ, lạc hậu, dù có giảm thời gian chạy xuống 30 tiếng thì vẫn không thể so với tốc độ của tàu cao tốc các nước. Do đó, đào đường ray cũ, xây hẳn đường ray mới có khi là một giải pháp an toàn và tiết kiệm hơn. Lúc đó, với một sự chuẩn bị luật căn cơ, kỹ lưỡng, có sự liên thông với nhau, với các bước làm luật tuần tự[26], hy vọng là các đại biểu của ta sẽ không phải “làm ngày, làm đêm” mà vẫn yên lòng hơn khi bấm nút.
Chú thích
[1] Tài liệu bằng tiếng Anh về quy trình lập pháp ở các nước khá nhiều, sau đây là một số tài liệu liên quan: David M.Olson, The Legislative Process: A Comparative Approach, 1980; Michael L.Mezey, Comparative Legislatures, 1979.
Tài liệu liên quan bằng tiếng Việt: Văn phòng Quốc hội, “Tổ chức và hoạt động của Quốc hội một số nước”, Hà Nội, 2002, tr.159-186; Văn phòng Quốc hội, “Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội”, Hà Nội, 2004, tr.46-76.
[2] Về quy trình lập pháp ở nước ta, xem tổng thể trong: Văn phòng Quốc hội, “Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội”, Hà Nội, 2004, tr.; Ban Công tác Lập pháp, “Quy trình, thủ tục trong hoạt động của Quốc hội”, Hà Nội, 2005, tr. 17-121;
[3] Xem chú thích 1.
[4] Theo David Olson, trong số 40 nước có dữ liệu được thu thập, tại 19 nước (48%) chính phủ trình hơn 90% tổng số dự luật được nghị viện xem xét, tại 10 nước (25%) chính phủ trình từ 60-89% tổng số dự luật. Xem David M. Olson, chú thích 1, tr. 172.
[5] Nguyễn Sĩ Dũng, “Phân tích chính sách: một công đoạn trong quy trình lập pháp”, Nghiên cứu Lập pháp, số 4/2000.
[6]OECD, Citizens as Partners- OECD Handbook on Information, Consultation, and Public Participation in Policy-Making, 2001, tr. 33; VCCI, “Tổng quan về phương pháp dự báo tác động điều chỉnh của quy phạm pháp luật”, có thể xem tại:http://vibonline.com.vn/forums/index.php?showtopic=1202
[7] Có lẽ cho đến nay mới chỉ quá trình soạn thảo Luật Doanh nghiệp 1999 và Luật Doanh nghiệp chung năm 2005 thực hiện khá tốt việc phân tích chính sách, trong đó có phân tích RIA. Xem: VCCI, “Đổi mới cơ chế lấy ý kiến và tiếp thu ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật là doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề”, Hà Nội, 2006.
[8] Hiện nay nhiều người băn khoăn về một cấu trúc văn bản luật phức tạp và kém hiệu quả của Việt Nam, trong đó có những cấu trúc khó giải thích như chương quản lý nhà nước; chương khen thưởng-xử phạt như một thông lệ dễ theo mà khó bỏ.
[9] SIGMA-OECD, “Law Drafting and Regulatory Management in Central and Eastern Europe”, SIGMA Papers No 18, 1997.
[10] Timothy Millett, “A Comparison of British and French Legislative Drafting” (1986) Statute Law Review 130.
[11] Peter E. Johnson, “Legislative Drafting Practices and Other Factors Affecting the Clarity of Canada’s Laws” (1991) 12 Statute Law Review1; Văn phòng Quốc hội, “Tổ chức và hoạt động của Quốc hội một số nước trên thế giới”, 2002, tr. 166.
[12] Tham khảo tài liệu: Văn phòng Quốc hội, “Hội đồng nhà nước Thái Lan- cơ quan tư vấn về kỹ thuật soạn thảo tập trung”, 2004.
[13] Peter E. Johnson, xem chú thích 11.
[14] Về lợi ích cục bộ khi soạn thảo văn bản pháp luật, tại một hội nghị đầu năm 2007, một cựu quan chức ngành địa chính phát biểu rằng, ông lấy làm xấu hổ khi các bộ cứ muốn đặt ra các loại giấy “màu” về nhà đất để thu lợi; và không chỉ thu lợi khi cấp giấy, mà việc in ấn các loại giấy đó cũng đã mang lại những món tiền khổng lồ.
[15] OECD, xem chú thích 6.
[16] Xem thêm về thu hút sự tham gia của công chúng vào quá trình làm luật và vai trò của Internet trong vấn đề này trong bài: Stenphen M. Johnson, “The Internet Changes Everything: Revolutionising Public Participation and Access to Government Information through the Internet” (1998) 50 Administrative Law Review 277.
[17] Xem chú thích 16, tr. 318.
[18] ODCD, xem chú thích 6, tr.39.
[19] Xem thêm về tổng thể về thực trạng tổ chức lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật, pháp lệnh ở nước ta trong: Văn phòng Quốc hội, “Hoàn thiện cơ chế để nhân dân tham gia vào xây dựng và thi hành pháp luật”, Đề tài nghiên cứu khoa học đã nghiệm thu, 2005.
[20] Như chú thích 19.
[21] Như chú thích 19.
[22] Xem chú thích 1.
[23] Như chú thích 1.
[24] Xem chú thích 1.
[25] Một vị cựu ĐBQH chuyên trách của một UB QH khoá XI cho biết, trước đây khi ông còn làm việc ở cơ quan của Chính phủ thì “việc đuổi theo tôi”, còn từ khi ông chuyển sang làm đại biểu chuyên trách thì “tôi đuổi theo việc”, tức là cố gắng kiếm việc mà làm vì ít việc.
[26] Rất tiếc, vì khuôn khổ có hạn, bài viết này không thể bàn về việc thực hiện các bước cụ thể ở cả hai công đoạn Chính phủ và Quốc hội trong quy trình lập pháp, cần có những bài viết khác cụ thể hơn.
TRÍCH DẪN TỪ: Blog cá nhân của tác giả – echxanh1968.wordpress.com
Filed under: Xã hội, nhà nước và pháp luật Việt Nam |
Gửi phản hồi

markdown:
**(Bài viết cho Hội thảo của Viện Chính sách pháp luật và phát triển về quy trình lập pháp, 2007, do đó một số bình luận liên quan đến các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũ cần được đối chiếu với các quy định mới của Luật năm 2008)**
Ai từng theo dõi kỹ các hoạt động của Quốc hội có thể nhận thấy một hiện tượng khá thú vị: Có những chuyện được các đại biểu Quốc hội đào xới rất nhiều lần, nhưng lại theo cùng một góc tiếp cận, chứ không phải là nhiều lần rồi làm sáng tỏ được vấn đề, và lần cuối không khác lần đầu được bao nhiêu. Bộ luật dân sự sửa đổi được thông qua trong Quốc hội khoá XI là một ví dụ: trong gần một năm, qua bảy, tám lần thảo luận đi, tranh luận lại, cho đến ngay tận trước khi thông qua, các đại biểu vẫn băn khoăn với câu hỏi của lần thảo luận thứ nhất là có nên đưa các vấn đề hiến xác, thay đổi giới tính, quyền được chết… vào Bộ luật dân sự hay không.
Những băn khoăn này là có thể hiểu được. Nhưng có một điều không thể hiểu được là sau nhiều lần thảo luận như vậy mà những câu hỏi đó vẫn chưa có lời giải. Trong khi đó nhiều nước trên thế giới họ giải quyết vấn đề này từ trước khi soạn thảo luật. Vậy họ làm như thế nào? Hoạt động làm luật của họ gồm những bước đi nào để không bị trùng nhau, đỡ tốn thời gian mà vẫn giải quyết được những vấn đề gốc rễ của cuộc sống đặt ra cho luật? Bài viết này sẽ tóm lược cách làm ở các nước, các bước đi của họ trong quá trình làm luật[1], đồng thời so sánh với cách làm ở nước ta,[2] từ đó rút ra một vài kết luận sơ bộ và kiến nghị tổng quát nhằm góp phần hoàn thiện quy trình lập pháp nước nhà.
Quy trình làm luật ở các nước gồm các bước sau: phân tích từ góc độ chính sách đối với dự luật; phê duyệt về mặt chính sách đối với dự luật; soạn thảo dự luật; thẩm định hoặc thẩm tra dự luật; phê duyệt dự luật; tham vấn nhân dân (nếu cần thiết), xem xét và thông qua. Dù là dự luật của Chính phủ hay của cá nhân hoặc nhóm đại biểu Quốc hội đều phải trải qua quá trình này.[3] Nhưng vì đại đa số các dự luật ở các nước là do chính phủ soạn thảo và trình ra nghị viện[4], nên xin được trình bày về quy trình làm luật ở các nước với sự tham gia của chính phủ. Quy trình đó có các bước sau: phân tích chính sách lập pháp, phê duyệt chính sách, soạn thảo dự luật, tham vấn nhân dân (nếu cần thiết), thẩm định dự luật, phê duyệt dự luật (các bước này làm ở Chính phủ), trình dự luật cho Quốc hội đọc lần một, xem xét ở các uỷ ban của Quốc hội, trình Quốc hội đọc lần hai, xem xét ở các uỷ ban, trình Quốc hội đọc lần ba để thông qua.
**1. Phân tích chính sách**
Công đoạn đầu tiên của quy trình lập pháp ở nhiều nước là phân tích chính sách. Phân tích chính sách bao gồm: nhận biết vấn đề đang phát sinh trong xã hội; tìm nguyên nhân của vấn đề; đề ra giải pháp (nếu cần đến giải pháp ban hành luật thì mới ban hành); nghiên cứu các vướng mắc về tính hợp hiến, hợp pháp; đánh giá tác động của đạo luật dự kiến ban hành; nghiên cứu khả năng tài chính để bảo đảm triển khai các quy định của văn bản pháp luật[5] (Xem thêm phương pháp luận về phân tích chính sách trong hộp dưới đây). Một số nước còn có luật quy định bắt buộc cơ quan ban hành văn bản phải tiến hành đánh giá tác động của văn bản sẽ ban hành đối với các đối tượng chịu sự điều chỉnh (tiếng Anh gọi là Regulatory Impact Assessment- RIA). Luật này có thể đề cập đến mọi lĩnh vực, hoặc trong những lĩnh vực nhất định như môi trường, sử dụng đất, xây dựng…[6]. Chỉ sau khi đã “bắt mạch” cẩn thận, nếu cho rằng cần phải dùng đến “thang thuốc” luật để “chữa bệnh”, cơ quan của chính phủ mới giải trình trước toàn thể chính phủ về sự cần thiết phải “bốc thuốc”, tức là phê duyệt chính sách.
Hộp: Phương pháp luận về phân tích chính sách công
Khi nghiên cứu quá trình xây dựng và thực thi chính sách công hoặc nghiên cứu nội dung chính sách công, việc phân tích chính sách công cần giải đáp năm vấn đề cơ bản:
1. Phân tích tình hình thực tế
Sự thật khách quan tồn tại độc lập ngoài ý muốn của con người. Còn chính sách công là sản phẩm của hành vi quản lý của chính phủ, do chính phủ lựa chọn. Do đó, điều cơ bản trong việc phân tích chính sách là lựa chọn những sự thật có giá trị.
2. Phân tích giá trị.
Việc phân tích giá trị trong chính sách công chủ yếu nhằm xác định giá trị của một chính sách nào đó. Chính sách không những cần phát huy tính tích cực, sáng tạo, chủ động của mỗi thành viên trong xã hội mà còn phải làm cho họ tập trung vào việc thực hiện mục tiêu mà Chính phủ theo đuổi.
3. Phân tích quy phạm
Chính sách công không những cần quy phạm hành vi của cá thể và quần thể mà còn phải không ngừng giải quyết mâu thuẫn và xung đột phát sinh trong quá trình hành vi của con người, thực hiện sự điều khiển hữu hiệu đối với công việc công cộng của xã hội.
4. Phân tích tính khả thi
Việc phân tích tính khả thi của chính sách bao gồm: khả thi về chính trị, khả thi về kỹ thuật, khả thi về kinh tế. Tính khả thi về kinh tế, kỹ thuật càng lớn thì càng ảnh hưởng đến tính khả thi về chính trị.
5. Phân tích lợi ích
Thỏa mãn lợi ích của quần chúng nhân dân, bảo hộ lợi ích của quần chúng nhân dân, phát triển lợi ích của quần chúng nhân dân là nguyên tắc cơ bản nhất của chính sách công. Do đó, phân tích lợi ích là vấn đề bản chất nhất trong việc phân tích chính sách công.
Có vẻ như hiện nay ở nước ta một số công việc của công đoạn phân tích chính sách được quy định tại các Điều 26, 61 của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật gồm những việc sau đây: “tổng kết tình hình thi hành pháp luật, đánh giá các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan đến dự án; khảo sát, đánh giá các quan hệ xã hội liên quan đến dự án”. Theo quy định của các Điều 26, 61 thì những công việc này phải được tiến hành trong giai đoạn soạn thảo dự án văn bản pháp luật. Tuy nhiên, như đã trình bày ở trên, theo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, giai đoạn phân tích chính sách thường được tiến hành trước khi bắt đầu soạn thảo văn bản. Còn ở ta bắt đầu bằng chương trình xây dựng pháp luật, Chính phủ không thông qua chính sách lập pháp trước mà thông qua toàn văn dự luật khi nó đã được soạn thảo xong. Nghĩa là không bắt mạch trước khi bốc thuốc, cứ theo kinh nghiệm, hoặc nghĩ ra bệnh, hoặc thấy biểu hiện bề ngoài mà bốc thuốc. Ứng với ví dụ về Bộ luật dân sự của nước ta, việc đưa hay không đưa các vấn đề mới mẻ vào Bộ luật phải được cơ quan của chính phủ phân tích kỹ, giải trình rõ ngay ở bước này và chuẩn bị sẵn những lý lẽ của mình để bảo vệ nó trước Quốc hội (mà chủ yếu là trước ủy ban có liên quan). Chưa nói hoạt động khảo sát, đánh giá, phân tích ở nước ta còn tiến hành một cách chiếu lệ, hình thức[7].
#### 2. Soạn thảo dự luật
Luật và pháp lệnh của ta do nhiều cơ quan khác nhau soạn thảo theo nhiều cách thể hiện và quan niệm về chuẩn mực kỹ thuật khác nhau. Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo một số lĩnh vực chung như hình sự, dân sự, tư pháp, quyền và nghĩa vụ công dân. Các bộ, ngành khác soạn thảo văn bản thuộc thẩm quyền quản lý chức năng của mình. Một số ít trường hợp, Uỷ ban thường vụ Quốc hội ra quyết định thành lập ban soạn thảo riêng hoặc liên ngành. Hệ quả dễ thấy là: Nhiều “đầu bếp”, cộng với thiếu chuẩn thống nhất[8], dẫn đến tuỳ tiện. Nói một cách khác, nếu sử dụng kỹ thuật soạn thảo tuỳ tiện, không theo chuẩn mực thì không đạt được hiệu quả điều chỉnh hành vi, hoặc quy phạm pháp luật được thể hiện khác với ý đồ của người đưa ra sáng kiến lập pháp/ nhà lập pháp. Bởi vậy, nếu trong khâu lập luận về phân tích chính sách, nhà lập pháp và người đưa ra sáng kiến lập pháp phải thể hiện ý đồ lập pháp rõ ràng, thì trong khâu soạn thảo (kỹ thuật lập pháp) nhà soạn thảo (các công chức, chuyên gia, tư vấn) phải trung thành với ý đồ lập pháp.
Để giải quyết vấn đề thống nhất trong kỹ thuật thể hiện văn bản, trên thế giới hiện nay vẫn có hai cách làm: một là như ở nước ta, ví dụ ở các nước châu Âu lục địa, dự luật liên quan đến thẩm quyền chức năng bộ nào thì giao bộ đó chuẩn bị[9]; ở Pháp nếu dự luật liên quan đến nhiều bộ thì thành lập Ban soạn thảo liên bộ (kèm theo là thông tư liên ngành hướng dẫn)[10]; hai là, đặt ra chuẩn thể hiện văn bản đồng thời tập trung chuyên môn hoá công tác soạn thảo văn bản vào một bộ phận chuyên môn. Ví dụ, ở Canada, giúp các bộ, ngành thể hiện dự án luật là một bộ phận đặt ở Bộ tư pháp; còn đối với dự luật mà nghị viện thành lập Ban soạn thảo, thì giúp việc Ban soạn thảo này là một bộ phận chuyên soạn thảo văn bản của Văn phòng nghị viện.[11]; hoặc như ở Thái Lan có Hội đồng nhà nước chuyên chịu trách nhiệm tư vấn soạn thảo từ giai đoạn dự án luật đang ở phía chính phủ cho đến hết quy trình lập pháp[12].
Bộ phận chuyên soạn thảo luật này bao gồm những chuyên gia giỏi nhất, được đào tạo về “dịch chính sách” sang ngôn ngữ pháp lý. Mặc dù nằm ở Bộ tư pháp, nhưng ban này không phụ thuộc vào Bộ này, khi soạn thảo sẽ có cả chuyên gia chuyên ngành có liên quan (cũng là người rất giỏi) của Bộ khác cử sang cùng tham gia[13]. Cách làm này, cộng với bước phân tích chính sách nói trên giải đáp hai câu hỏi lâu nay vẫn gây tranh cãi ở ta: ai soạn thảo luật, và làm thế nào để tránh việc đưa lợi ích cục bộ vào dự luật[14]. Lỗi kỹ thuật pháp lý cũng rất ít khi xảy ra vì toàn chuyên gia giỏi làm việc này. Cơ quan chuyên thể hiện các dự thảo có nhiệm vụ giữ mối liên hệ chặt chẽ với bộ phận phân tích chính sách lập pháp của các bộ, ngành để thể hiện đúng chính sách của cơ quan đề xuất theo chuẩn chung.
Việc tập trung soạn thảo vào một bộ phận chuyên môn nhằm bảo đảm chuẩn hoá văn bản pháp luật về hình thức và kỹ thuật, đồng thời các bộ, ngành lại có điều kiện tập trung thời gian vào nghiên cứu và hoạch định chính sách, hạn chế cục bộ bản vị. Tóm lại, để thống nhất kỹ thuật lập pháp phải thống nhất cơ quan chuyên “viết luật” theo chuẩn thể hiện thống nhất; tránh tình trạng nhiều đầu bếp. Cho dù hiện nay đã có cẩm nang soạn thảo VBQPPL của Bộ tư pháp nhưng tình trạng không thống nhất trong kỹ thuật lập pháp vẫn còn phổ biến ở nước ta; đó là chưa nói tới các VBQPPL của địa phương. Nếu có một cơ quan chuyên soạn thảo với những chuẩn mực đã được định hình, cộng với một chính sách lập pháp đã được phân tích cẩn thận, chất lượng luật chắc sẽ tăng lên; những bất cập như luật “chung chung” sẽ giảm nhiều, cũng như việc soạn thảo các văn bản dưới luật theo nguyên tắc ủy quyền cũng bớt tùy tiện, giảm thiểu khả năng lợi dụng khoảng trống mà luật “chung chung” để lại cho lập quy.
Cuối cùng, ở công đoạn Chính phủ, sau khi được thẩm định về ngôn ngữ, kỹ thuật pháp lý, tính hợp hiến, hợp pháp, dự luật được trình trước toàn thể chính phủ xem xét, phê duyệt trước khi đưa sang Quốc hội.
#### 3. Tham vấn công chúng
Đối với nhiều dự luật, pháp luật các nước đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải đưa ra tham vấn công chúng (public consultation)[15]. Ở nhiều nước, quyền của công chúng tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, chính sách được quy định ở mức cao nhất trong hệ thống pháp luật, kể cả trong Hiến pháp, nhất là trong lĩnh vực môi trường. Ví dụ, Hiến pháp 1997 của Thái Lan quy định, “công dân có quyền tham gia vào quá trình hoạch định và xây dựng chính sách của nhà nước, vào việc thực thi các hoạt động hành chính có thể ảnh hưởng đến quyền và tự do của công dân đó được pháp luật bảo đảm”. Không những thế, trong lĩnh vực môi trường, Điều 56 Hiến pháp nói trên cũng cấm tiến hành bất kỳ dự án hay hoạt động nào mà chưa nghiên cứu tác động về môi trường với sự tham gia của các tổ chức, các nhà khoa học về môi trường. Điều 59 quy định quyền được cung cấp thông tin về môi trường, quyền góp ý kiến về các tác động môi trường của các dự án tiềm năng. Hiện nay Hội đồng nhà nước Thái Lan đang soạn thảo dự án Luật tham vấn công chúng tạo điều kiện cho công chúng tham gia vào quá trình ra quyết định. Trong quá trình soạn thảo dự án, HĐNN Thái Lan đã tham vấn với nhiều tổ chức, cơ quan về các phương thức thu hút ý kiến, các dạng hoạt động cần phải tổ chức tham vấn và cơ quan chịu trách nhiệm phản hồi về ý kiến công chúng.
Ở Mỹ, cơ quan ban hành văn bản pháp luật phải lấy ý kiến công chúng. Công báo (Federal Register) là công cụ đăng tải các luật, dự thảo luật, thông báo của các cơ quan liên bang, các văn bản của hành pháp; được cập nhật vào 6 giờ chiều hàng ngày, phát hành từ thứ hai đến thứ sáu.[16] Còn Regulation.com là diễn đàn trên mạng để công chúng tham gia đóng góp ý kiến về các dự thảo luật đã được đăng công khai trên Federal Register. Trong một số trường hợp, bên cơ quan chính phủ phải tổ chức những buổi gặp mặt công chúng (public hearings), trực tiếp đưa chứng cứ, trình bày lý lẽ, nghe và giải đáp thắc mắc. Theo Luật về thỏa ước trong ban hành văn bản pháp quy (Negotiated Rulemaking Act), cơ quan chính phủ khi ban hành văn bản cũng phải đạt được thỏa thuận với các bên có liên quan thông qua một ủy ban điều đình do các bên liên quan cử ra[17].
Ở Canada, nguyên tắc xây dựng pháp luật là phải lấy ý kiến công chúng; để công chúng có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật; các đối tượng chịu sự tác động của dự thảo có thể yêu cầu cơ quan soạn thảo cung cấp các thông tin cơ bản của dự luật[18]. Công báo Canada (Canada Gazette) là công báo chính thức của Chính phủ Canada từ năm 1841, công cụ tham vấn giữa Chính phủ và người dân, công cụ cho phép người dân tham gia và đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng pháp luật. Nội dung đăng tải gồm dự thảo cuối cùng của luật để lấy ý kiến công chúng, các nhóm đối tượng có liên quan và cá nhân có cơ hội được đọc và góp ý kiến về dự thảo tại giai đoạn cuối cùng trong quá trình xây dựng luật trước khi thông qua; các văn bản đã được ban hành; các thông báo chính thức, các bổ nhiệm chính thức. Việc đăng tải các thông tin trên là bắt buộc theo quy định của Statutory Instrument Act.
Còn ở nước ta, chúng ta hay kêu gọi đưa pháp luật vào cuộc sống, hay than phiền là luật chưa vào được cuộc sống. Nhưng điều không kém phần quan trọng là theo chiều ngược lại, luật phải bắt nguồn từ cuộc sống, hỏi xem, người dân, xã hội có cần đến luật đó hay không, có nghĩa là đưa cuộc sống vào luật.
Muốn vậy, sự tham gia của nhân dân góp phần rất lớn trong việc nhận ra các vấn đề trong xã hội, tạo cơ sở để phân tích chính sách trước khi xây dựng văn bản pháp luật. Những người chịu tác động của một quyết sách sắp ban hành cần có cơ hội khả thi tối đa để đóng góp ý kiến hoặc tham gia vào quá trình ra quyết định. Sự tham gia này cũng chứng tỏ quyền được nghe và quyền yêu cầu các cơ quan nhà nước phải công khai và có trách nhiệm. Công chúng hiểu rõ họ cần cái gì, nên có thể mách bảo nhiều giải pháp tốt mà các chuyên gia cũng không ngờ tới. Một nguyên nhân nữa để thu hút sự tham gia của công chúng là: khi được tham gia, công chúng thấy mình thực sự là một thành viên trong quá trình đó, có vai trò tích cực trong đó, nên các quyết định sẽ được tiếp nhận và ủng hộ nhiều hơn, tránh được những vướng mắc sau này trong khi thực thi.
Tuy nhiên, câu hỏi ở đây là nhân dân tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng pháp luật như thế nào? Lâu nay việc lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật diễn ra khá rầm rộ, nhưng ngay các chuyên gia pháp luật, những người trực tiếp tổ chức công việc này cũng nhận xét về tính hình thức của nó[19]. Nguyên nhân có nhiều, mà một trong số đó là chưa xác định đúng mục đích: nếu vẫn kỳ vọng nhân dân sẽ đóng góp ý kiến có tính chất chuyên môn, đó sẽ là một sự kỳ vọng quá mức và lệch hướng. Để tham gia góp ý cho một dự thảo văn bản pháp luật, không chỉ cần đọc, nắm được nội dung của nó, mà còn phải biết các văn bản liên quan, từ Hiến pháp, luật, thông tư cho đến nghị định. Bởi vậy, ngay cả số người đọc dự thảo từ đầu đến cuối để hiểu đã rất ít, chứ chưa nói đến tham gia góp ý.
Như vậy, điều cần hỏi dân là văn bản luật sẽ tác động ra sao đến lợi ích của họ. Do đó, trong tập hợp các ý kiến đóng góp của các tầng lớp nhân dân, các chuyên gia được trực tiếp cử ra làm công việc tổng kết, phân tích các ý kiến đó sẽ lọc ra những vấn đề có tính chất chính sách, liên quan đến những lợi ích điển hình của nhóm, giới hoặc lợi ích chung. Từ những vấn đề lợi ích này mà cơ quan có thẩm quyền sẽ giao lại cho các chuyên gia chuyên soạn thảo văn bản thể hiện thành câu chữ, quy phạm cụ thể. Có quan điểm cho rằng, đối với đông đảo nhân dân, khi đăng dự thảo, cần kèm theo thuyết minh rõ ràng về một số vấn đề lớn nhất, có nhiều ý kiến tranh cãi nhất, chứ lấy ý kiến của một bộ luật đồ sộ như Bộ luật dân sự 1995 trước đây có 836 điều mà kỳ vọng nhân dân sẽ góp ý từng điều cụ thể thì không khả thi và không thực chất[20]. Đối với những vấn đề chuyên sâu, chuyên môn, cần lấy ý kiến giới chuyên gia, nhưng cũng tránh hình thức, đi vào từng lĩnh vực hẹp, đưa ra các vấn đề để chuyên gia tranh luận. Bên cạnh đó, cần có cái nhìn tổng thể từ các chuyên gia không phải trong lĩnh vực pháp luật, mà cả về kinh tế, lịch sử, xã hội học…
Trong thực tiễn nước ta, Luật Doanh nghiệp là một minh chứng rõ ràng rằng, muốn luật vào cuộc sống thì trước hết cần đưa cuộc sống vào luật. Dự thảo Luật Doanh nghiệp đã được đưa ra lấy ý kiến một cách thực chất trong giới doanh nhân, các ý kiến đóng góp được tiếp thu khá nghiêm túc, bởi vậy Luật đã và đang phát huy tác dụng thực tế rất lớn[21].
#### 4. Xem xét, thông qua ở Quốc hội
Ở công đoạn Quốc hội nhiều nước, dự luật được xem xét theo quy trình ba lần đọc, mỗi lần đọc là một lần xem xét dự án luật tại phiên họp toàn thể: ví dụ ở Anh và các nước theo mô hình Anh, lần đọc thứ nhất có mục đích giới thiệu dự án luật, lần đọc thứ hai có mục đích xem xét các nguyên tắc cơ bản của dự án luật, và lần đọc thứ ba là lần đọc xem xét, thông qua dự án luật. Đặc biệt, ở những nước đó, tại lần đọc thứ nhất, các nghị sĩ chỉ quyết có mỗi một chuyện là có nên tiếp tục thảo luận về dự luật này tại lần đọc thứ hai hay là trả về cho chính phủ, và chấm hết, không tranh luận gì thêm nữa[22]. So sánh với Quốc hội nước ta, chẳng hạn trong kỳ họp thứ 7 Quốc hội khoá XI, câu chuyện có nên thông qua Dự án Luật giáo dục hay không đáng lẽ ra phải được quyết từ đầu nếu có quy trình hợp lý hơn như ở các nước.
Trong quy trình này, uỷ ban của Quốc hội liên quan đến dự luật có vai trò hết sức lớn. Tuỳ theo từng nước, dự luật được gửi tới uỷ ban giữa lần đọc thứ nhất và lần đọc thứ hai, sau đó giữa lần đọc thứ hai và lần đọc thứ ba; hoặc chỉ giữa lần đọc thứ hai và thứ ba. Nếu dự luật được gửi ngay từ sau lần đọc thứ nhất, uỷ ban có thể quyết cả những chuyện then chốt như có nên tiếp tục đưa dự luật ra thảo luận trước toàn Quốc hội hay không[23]. Còn nếu dự luật được gửi sau lần đọc thứ hai, uỷ ban sẽ xem xét chi tiết dự án luật và chỉnh lý dự án luật theo những nguyên tắc đã được phiên họp toàn thể của Quốc hội quyết định tại lần đọc thứ hai. Nhưng dù theo mô hình nào chăng nữa, uỷ ban rà soát rất kỹ trước khi đưa ra xem xét trước toàn thể Quốc hội. Ở hầu hết Quốc hội các nước trên thế giới, uỷ ban chính là nơi cung cấp những kiến thức chuyên sâu về chính sách được thể hiện trong dự luật và cũng chính là nơi giải quyết những vấn đề kỹ thuật phức tạp nhất của dự luật. Uỷ ban tạo ra những khoảng không gian và thời gian cần thiết để phân tích và thảo luận về dự án luật một cách hiệu quả hơn so với các phiên họp toàn thể. Giai đoạn uỷ ban tránh cho Quốc hội phải mất thì giờ bàn những chuyện chuyên sâu về chuyên môn, nếu có khúc mắc gì về chuyên môn, chính phủ chủ yếu phải giải trình trước các uỷ ban[24]. Mặc dù ở mọi Quốc hội, phiên họp toàn thể vẫn là nơi quyết định cuối cùng đối với dự án luật, nhưng uỷ ban lại là nơi chiếm nhiều thời gian nhất trong tiến trình xem xét dự luật ở công đoạn Quốc hội. Vì thế, dù làm việc quanh năm, chứ không chỉ xuân-thu nhị kỳ như ở ta, nhưng thời gian ngồi họp toàn thể ở hội trường ở Quốc hội các nước không nhiều, thậm chí ít hơn cả kỷ lục ngồi ròng rã hơn một tháng liền như ở Quốc hội của ta. Ngồi như thế mà không buồn ngủ mới là kỷ lục, như kênh CNN quay cảnh họp của Quốc hội Trung Quốc, các đại biểu nước này vì phải ngồi nghe lâu quá đã ngủ vùi ngay ở phiên họp. Nó cho thấy ngồi liền tù tì như thế ở phiên họp toàn thể không phải là cách làm việc hợp lý, hiệu quả. Trong khi đó, công việc của các uỷ ban ở ta vẫn còn khá nhàn nhã, như nhiều đại biểu chuyên trách từng cho biết là ít có việc mà làm[25].
#### 5. Thay lời kết luận: xây đường ray mới
Tóm lại, với quy trình lập pháp như ở một số nước trên đây, dự luật được thông qua nhanh ở Quốc hội mà vẫn đảm bảo chất lượng, bởi mấy lẽ sau:
Thứ nhất, có môt sự liên thông giữa công đoạn Chính phủ và công đoạn Quốc hội. Cũng giống như xây nhà, một công trình đã bị thiết kế dở thì khâu thẩm định khó có thể nâng cao được chất lượng của nó. Trong hoạt động lập pháp, Quốc hội và Chính phủ cần gắn bó rất chặt chẽ với nhau. Bởi lẽ với sự phân công phân nhiệm, quy trình hoạch định, quyết định chính sách của đất nước vẫn là một quy trình thống nhất cần đến sự tương tác giữa lập pháp và hành pháp. Trong quy trình liên thông này, với tư cách là cơ quan đại diện cho dân, lập pháp sẽ phản biện lại các chính sách pháp luật mà hành pháp đã đề ra. Đây là lúc lập pháp thực hiện chức năng làm luật trong mối tương quan chặt chẽ với chức năng giám sát và đại diện. Một đạo luật sẽ được lập pháp thông qua nếu bảo vệ được lợi ích của đất nước và đáp ứng nhu cầu của sự phát triển. Như vậy, một khi dự luật làm tổn hại những lợi ích và nhu cầu đó, lập pháp phải thể hiện vai trò “canh cổng” đối với hành pháp.
Trong khi đó, ở nước ta dường như vẫn coi lập pháp chỉ là công việc của Quốc hội, cắt khúc công đoạn làm luật ở Quốc hội ra khỏi một quy trình lập pháp chung, tổng thể, trong đó có cả công đoạn ở Chính phủ. Mỗi khi nhắc đến thuật ngữ “lập pháp”, hầu như chúng ta chỉ nghĩ đến các hoạt động ở Quốc hội. Hơn thế, vì quan niệm này mà việc xây dựng pháp luật đang đi theo một quy trình lập pháp chưa chuẩn lắm: nó bắt đầu từ lập chương trình xây dựng pháp luật ở Quốc hội, mà lại không phải từ việc phân tích các tác động tiềm năng của một đạo luật đối với xã hội, do các cơ quan bên Chính phủ phải làm. Xuất phát từ quan niệm này mà chúng ta vẫn để lọt nhiều đạo luật có chất lượng kém ra Quốc hội, mà một trong những biểu hiện là tính chất chung chung của luật.
Mặt khác, chúng ta cũng cắt khúc hoạt động lập pháp ra khỏi giám sát và đại diện. Chưa nhận thấy hết chính lập pháp là một hình thức giám sát, giám sát ngay từ khi xây dựng pháp luật, và ngược lại, các ý tưởng lập pháp cũng bắt đầu từ các hoạt động giám sát. Mà nói cho cùng, giám sát chính là để bảo vệ các lợi ích quốc gia và lợi ích cử tri, là thực hiện chức năng đại diện. Vì cái nhìn cắt khúc này mà khi thảo luận luật, đại biểu Quốc hội chưa nhìn thấy hết rằng, đàng sau những quy định pháp luật là lợi ích của cử tri, của quốc gia mà đại biểu cần phải bảo vệ- tức là thực hiện vai trò, chức năng đại diện.
Thứ hai, dự luật ở các nước được chuẩn bị rất bài bản, căn cơ, theo từng bước của một quy trình chuẩn đã được thử nghiệm qua hàng trăm năm, mỗi bước đều có cái lý của nó. Không những thế, lại còn được xem xét, rà soát rất kỹ nhiều lần (nhưng không bị trùng lặp), từ lúc ý tưởng lập pháp, đến phân tích chính sách, soạn thảo, thẩm định, phê chuẩn của Chính phủ, cho đến giai đoạn uỷ ban, rồi mấy trăm cặp mắt của các đại biểu cộng với đội ngũ chuyên gia giúp việc của từng đại biểu trước khi đại biểu biểu quyết ở phiên họp toàn thể. Trong quy trình như thế, ai làm việc nấy, không trùng lên nhau, từ thực tiễn hoạt động, Chính phủ chuẩn bị, hoạch định chính sách, thể hiện chính sách trong dự luật; từ góc nhìn lợi ích của quốc gia và của cử tri, Quốc hội “gác cổng”, phản biện chính sách, chỉ cho qua những chính sách đã “chín” và hợp với các lợi ích đó.
Một cựu Đại biểu Quốc hội từng nói: “Đôi khi buồn nhất là lúc bấm nút biểu quyết thông qua luật, bởi không bấm thì khó xử vì làm chậm tiến độ, còn bấm thì trong lòng vẫn chưa yên!”. “Chưa yên” có lẽ vì chất lượng đạo luật, mặc dù đã được trải qua nhiều lần thẩm định, thẩm tra, xem xét, thảo luận, nhưng vẫn còn để lại băn khoăn. Bởi lẽ quy trình làm ra đạo luật đó có vẻ giống với “nồi cơm nấu nhiều lần”, mà việc thảo luận Bộ luật dân sự sửa đổi đã được nói đến ở trên là một ví dụ điển hình. Có người ví quy trình lập pháp hiện nay như đường ray Bắc – Nam cũ kỹ, lạc hậu, dù có giảm thời gian chạy xuống 30 tiếng thì vẫn không thể so với tốc độ của tàu cao tốc các nước. Do đó, đào đường ray cũ, xây hẳn đường ray mới có khi là một giải pháp an toàn và tiết kiệm hơn. Lúc đó, với một sự chuẩn bị luật căn cơ, kỹ lưỡng, có sự liên thông với nhau, với các bước làm luật tuần tự[26], hy vọng là các đại biểu của ta sẽ không phải “làm ngày, làm đêm” mà vẫn yên lòng hơn khi bấm nút.
**Chú thích**
[1] Tài liệu bằng tiếng Anh về quy trình lập pháp ở các nước khá nhiều, sau đây là một số tài liệu liên quan: David M.Olson,
*The Legislative Process: A Comparative Approach*, 1980; Michael L.Mezey, *Comparative Legislatures*, 1979.
Tài liệu liên quan bằng tiếng Việt: Văn phòng Quốc hội, “Tổ chức và hoạt động của Quốc hội một số nước”, Hà Nội, 2002, tr.159-186; Văn phòng Quốc hội, “Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội”, Hà Nội, 2004, tr.46-76.
[2] Về quy trình lập pháp ở nước ta, xem tổng thể trong: Văn phòng Quốc hội, “Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội”, Hà Nội, 2004, tr.; Ban Công tác Lập pháp, “Quy trình, thủ tục trong hoạt động của Quốc hội”, Hà Nội, 2005, tr. 17-121;
[3] Xem chú thích 1.
[4] Theo David Olson, trong số 40 nước có dữ liệu được thu thập, tại 19 nước (48%) chính phủ trình hơn 90% tổng số dự luật được nghị viện xem xét, tại 10 nước (25%) chính phủ trình từ 60-89% tổng số dự luật. Xem David M. Olson, chú thích 1, tr. 172.
[5] Nguyễn Sĩ Dũng, “Phân tích chính sách: một công đoạn trong quy trình lập pháp”,
*Nghiên cứu Lập pháp*, số 4/2000.
[6]OECD, Citizens as Partners- OECD Handbook on Information, Consultation, and Public Participation in Policy-Making, 2001, tr. 33; VCCI, “Tổng quan về phương pháp dự báo tác động điều chỉnh của quy phạm pháp luật”, có thể xem tại:http://vibonline.com.vn/forums/index.php?showtopic=1202
[7] Có lẽ cho đến nay mới chỉ quá trình soạn thảo Luật Doanh nghiệp 1999 và Luật Doanh nghiệp chung năm 2005 thực hiện khá tốt việc phân tích chính sách, trong đó có phân tích RIA. Xem: VCCI, “Đổi mới cơ chế lấy ý kiến và tiếp thu ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật là doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề”, Hà Nội, 2006.
[8] Hiện nay nhiều người băn khoăn về một cấu trúc văn bản luật phức tạp và kém hiệu quả của Việt Nam, trong đó có những cấu trúc khó giải thích như chương quản lý nhà nước; chương khen thưởng-xử phạt như một thông lệ dễ theo mà khó bỏ.
[9] SIGMA-OECD, “Law Drafting and Regulatory Management in Central and Eastern Europe”, SIGMA Papers No 18, 1997.
[10] Timothy Millett, “A Comparison of British and French Legislative Drafting” (1986)
*Statute Law Review* 130.
[11] Peter E. Johnson, “Legislative Drafting Practices and Other Factors Affecting the Clarity of Canada’s Laws” (1991) 12
*Statute Law Review*1; Văn phòng Quốc hội, “Tổ chức và hoạt động của Quốc hội một số nước trên thế giới”, 2002, tr. 166.
[12] Tham khảo tài liệu: Văn phòng Quốc hội, “Hội đồng nhà nước Thái Lan- cơ quan tư vấn về kỹ thuật soạn thảo tập trung”, 2004.
[13] Peter E. Johnson, xem chú thích 11.
[14] Về lợi ích cục bộ khi soạn thảo văn bản pháp luật, tại một hội nghị đầu năm 2007, một cựu quan chức ngành địa chính phát biểu rằng, ông lấy làm xấu hổ khi các bộ cứ muốn đặt ra các loại giấy “màu” về nhà đất để thu lợi; và không chỉ thu lợi khi cấp giấy, mà việc in ấn các loại giấy đó cũng đã mang lại những món tiền khổng lồ.
[15] OECD, xem chú thích 6.
[16] Xem thêm về thu hút sự tham gia của công chúng vào quá trình làm luật và vai trò của Internet trong vấn đề này trong bài: Stenphen M. Johnson, “The Internet Changes Everything: Revolutionising Public Participation and Access to Government Information through the Internet” (1998) 50
*Administrative Law Review* 277.
[17] Xem chú thích 16, tr. 318.
[18] ODCD, xem chú thích 6, tr.39.
[19] Xem thêm về tổng thể về thực trạng tổ chức lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật, pháp lệnh ở nước ta trong: Văn phòng Quốc hội, “Hoàn thiện cơ chế để nhân dân tham gia vào xây dựng và thi hành pháp luật”, Đề tài nghiên cứu khoa học đã nghiệm thu, 2005.
[20] Như chú thích 19.
[21] Như chú thích 19.
[22] Xem chú thích 1.
[23] Như chú thích 1.
[24] Xem chú thích 1.
[25] Một vị cựu ĐBQH chuyên trách của một UB QH khoá XI cho biết, trước đây khi ông còn làm việc ở cơ quan của Chính phủ thì “việc đuổi theo tôi”, còn từ khi ông chuyển sang làm đại biểu chuyên trách thì “tôi đuổi theo việc”, tức là cố gắng kiếm việc mà làm vì ít việc.
[26] Rất tiếc, vì khuôn khổ có hạn, bài viết này không thể bàn về việc thực hiện các bước cụ thể ở cả hai công đoạn Chính phủ và Quốc hội trong quy trình lập pháp, cần có những bài viết khác cụ thể hơn.
**TRÍCH DẪN TỪ: Blog cá nhân của tác giả – echxanh1968.wordpress.com**
Filed under:
[Xã hội, nhà nước và pháp luật Việt Nam](https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/category/ly-luan-ve-nha-nuoc-va-phap-luat/xa-hoi-nha-nuoc-va-phap-luat-viet-nam/) |
## Gửi phản hồi Hủy

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Vary: Cookie

X-Content-Type-Options: nosniff