markdown:
by Lê Tùng Châu Dec 9, 2016
“Kẻ Vô Ơn” là truyện ngắn lấy chủ đề "Cải Cách Ruộng Đất" làm trọng tâm của Vũ Thư Hiên (tác giả Hồi Ký Chính Trị 41 Chương: "
Truyện không đề năm tháng sáng tác nhưng y cứ vào tình tiết và mạch văn, ắt phải được viết vào khoảng đầu những năm 2000 lúc nhà văn đã vào tuổi thất thập.
Truyện có 5 phân đoạn, dài chừng 9 trang A4 với khoảng hơn 6200 chữ.
Bối cảnh của truyện chỉ giản dị với hồi ức và chút tương tác giữa 3 người bạn cũ, là những thanh niên cùng thời vào những năm biến cố "Cải Cách Ruộng Đất" diễn ra (một chiến dịch giết “địa chủ” do cộng sản miền Bắc thực thi nhiều lần nhiều đợt từ 1952-1956), cả ba còn sống đến ngày nay dù hai người đã lưu lạc sang xứ người. Ba người bạn cũ cũng là nhân chứng sống của chiến dịch giết người dã man khi xưa tuy ở vào ba vị thế khác nhau lúc ấy. Nếu tính theo thời gian thực trong truyện thì họ đều đã ở vào tuổi bảy mươi hoặc hơn hoặc kém khi hồi ức kinh hoàng đẫm máu xưa xoay quanh ba người hôm nay…
Tác giả chia truyện thành 5 phân đoạn với các diễn tiến thu hẹp dần vào trọng đề muốn trình bày.
Sau đây, trong phạm vi một bài “đọc sách” ngắn gọn nhanh lẹ, tôi chỉ xin đưa ra vài ý, vài điểm nhận định chính yếu tiêu biểu với mong cầu những chỗ còn lại bạn đọc sẽ tự tìm thấy hãy còn nhiều rải rác trong “Kẻ Vô Ơn.
1/
"Cải Cách Ruộng Đất" là biến cố kinh hoàng của đất nước Việt Nam ngay những ngày đầu chế độ cộng sản được thiết lập tại miền Bắc. Lượng dữ liệu để nhà văn lấy dùng là giàu có rộng rãi, nhưng cũng chính vì đề tài quá nổi bật và phong phú tài liệu dễ dẫn nhiều cây bút đi lan man, lắm tác phẩm làm người đọc không rõ đó là tiểu thuyết hay tài liệu phóng sự điều tra [1].
Nhưng với một truyện ngắn, Vũ Thư Hiên đã có một thủ pháp già dặn khi dựng truyện một cách mạch lạc và hợp luận lý (logically) như một bài toán pháp, bạn đọc thấy khi các nhân vật trong truyện nói ra điều khẳng định gì, tác giả cũng không quên các dẫn chứng chắc nịch kèm theo. Người đọc chỉ cần một “Kẻ Vô Ơn” là đủ có một cái nhìn tổng thể về "Cải Cách Ruộng Đất" với những gợi mở mang tính “câu hỏi lớn”.
Chính ở chỗ người con bất lực chứng kiến Cha mình bị giết dã man sau khi bị “tố” cũng dã man không kém, đã cho phép tác giả hoàn toàn có lý khi cho “ông Hiếu” đặt ra một câu hỏi lớn, mà khi vừa đọc tới, bản thân tôi (Lê Tùng Châu) đã sững sờ vì trước Vũ Thư Hiên tôi chưa thấy ai đặt câu hỏi hợp lý đến như vậy:
Ở chi tiết này, ta thấy rõ câu “Văn Dĩ Tải Đạo” của người xưa. Nhà văn, khi ông sống qua, từng trải và bôn ba lao nhọc, thao thức đoạn trường với nước với non, bỗng trở nên một nhà chính trị bao giờ không hay. Cụ Đồ Chiểu [1822-1888]:
=>
=>
2/
Với tựa “Kẻ Vô Ơn”, tác giả đã “ngụy trang” truyện của ông như thể một loại chuyện ít nhiều gợi tính hiếu kỳ nơi bạn đọc, vả bạn đọc cũng sẽ dễ bị mang tâm lý đó khi phải đọc tiếp, đọc tiếp các diễn tiến bên dưới xem thử ai vô ơn? Ai gieo ơn? Tình tiết có ly kỳ không?
Quả thực tác giả đã thành công với lối “dẫn dụ” khôn ngoan như thế. Thế nhưng người đọc cho đến hết truyện vẫn không thấy “lời giải” như đa số truyện thường tình! Bằng chứng là vào June 27, 2014, bạn đọc “Nhi Duong” đã phải hỏi nhà văn [nơi Facebook của ông]:
Nếu Thạc là đại diện của chế độ cộng sản Hanoi, và Hiếu là nạn nhân thì ở đây nhà văn đã “dời bình diện” (chữ của Thi Sĩ Bùi Giáng) khi ông mượn lối che dấu “lời giải” nói trên để thẳng thừng minh định rằng, tại Việt Nam, có một nỗi nhầm lẫn oan nghiệt lớn, đó là chế độ độc tài (tập trung tiêu biểu qua hình ảnh Hồ chí Minh chẳng hạn) đã vừa giết người vừa tự nhận –và buộc nạn nhân phải công nhận- mình là kẻ ban ơn! Oan khốc còn lớn hơn ở chỗ đa số nạn nhân đều răm rắp thừa nhận kẻ “ban ơn” đó!
Riêng tôi khi đọc tới đây tôi mới dám khẳng định “nhà văn-chính trị” thì hiền hòa nhân hậu” ở bên trên!
Quả thực vậy, nhà văn dù là một văn sĩ nho nhã và miệt mài với nghiệp bút như Vũ Thư Hiên, hay là một quân nhân băng trùng trùng lửa đạn để chiến đấu với cộng quân từ miền Bắc tràn vào xâm lăng miền Nam như Phan Nhật Nam [khóa 18 Võ Bị Dalat, Đại Úy binh chủng Nhảy Dù QLVNCH]… họ đều cùng “hiền hòa nhân hậu” như nhau.
Nếu Vũ Thư Hiên viết
Ước mơ bình hòa giản dị thân thương và gần gũi mùi con người của hai nhà văn từng ở hai chiến tuyến phân tranh Quốc-Cộng
Họ không hẹn mà gặp ở cùng một điểm rất người:
Vâng, thiên đường của người Việt chỉ hiền hòa giản dị thế thôi, không cần vĩ đại, muôn năm, hay thế giới đại đồng hay muôn năm quang vinh hay đời đời sống mãi gì gì sất. Đó chính là Nhân Tính trong nước Việt người Việt nếu không có chủ nghĩa cộng sản do Hồ chí Minh và đệ tử rước về giày xéo mảnh gấm vóc cha ông này!
Chân Lý thì đồng quy.
Nhưng ẩn ngữ thì phải tìm tòi khổ công mới nhận ra chớ văn chương không phải là phóng sự hay bản tin rao vặt để người người ai nấy vào đọc là thấy liền! Vì Văn chương là gì nếu không phải là nghệ thuật xếp đặt chữ nghĩa để đi thẳng đến Chân Lý?
Vũ Thư Hiên đã thành công có lẽ “ngoài dự định” khi có một người [ký tên là Trần Thảo] viết bài có Title: ĐỌC “KẺ VÔ ƠN” CỦA NHÀ VĂN VŨ THƯ HIÊN – bài được đăng trên trang Wordpress basam vào Dec. 7, 2016 đã viết về “Kẻ Vô Ơn” như sau:
(trích 1):
(trích 2):
Người đọc Trần Thảo càng thấy những trang văn của Vũ Thư Hiên thật:
”
là “
bao nhiêu thì Vũ Thư Hiên càng thành công lớn bấy nhiêu [2] qua “Kẻ Vô Ơn”
Kẻ hậu sinh này xin có lời chúc mừng nhà văn tiến bối khả kính!
Dec 9, 2016
LTC
[1]: cho tới nay các tiểu thuyết dài hoặc ngắn về đề tài "Cải Cách Ruộng Đất" có
"
"Ba Người Khác", của Tô Hoài, viết xong 1992, xuất bản và công bố 2006 tại Vietnam (ngắn)
[2]: Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi; trung sĩ văn đạo, nhược tồn nhược vong; hạ sĩ văn đạo, đại tiếu chi. Bất tiếu, bất túc dĩ vi đạo (Đạo Đức Kinh - Lão Tử)
1.
Nghe tôi nói đến “Hiếu Nhà Băng”, ông Thạc lộ vẻ ngạc nhiên:
– “Hiếu nhà băng” ở Zurich? Ông cũng quen hắn à?
– Quen. Nhưng chưa lâu lắm. Ông biết ông ấy?
– Biết chứ. Từ hồi kháng chiến chống Pháp kìa. Lúc ấy hắn có cái biệt danh khác – “Hiếu tồ”.
– Trái đất tròn thật. Tôi gặp ông Hiếu trong chuyến du lịch trên sông Nil, lâu rồi, dễ cũng đến ba hoặc bốn năm. Quen nhau kiểu ấy thì chỉ loáng thoáng thế thôi, mãi đến năm ngoái gặp lại nhau ở Genève hai đứa mới có dịp tâm sự. Ông này tính tình cởi mở, dễ chịu lắm, tuy có hơi tồ tồ một chút thật, ông gọi là Hiếu tồ cũng không ngoa. Nghe ông nói mới biết, chứ tôi cứ tưởng ông ta là dân Bắc kỳ di cư rồi vọt qua đây sau tháng tư 75. Cái vụ thuyền nhân bi thảm là thế, thế giới chửi cho mất mả, vậy mà cũng có cái mặt hay của nó – người mình giờ ở đâu cũng có, dễ chỉ thua dân Trung Quốc. Người ta bảo ở đâu có gián ở đấy có người Trung Quốc.
– “Hiếu tồ” đi sang bên này khoảng 78 hay 79 chi đó.
– Thuyền nhân?
Ông gật đầu.
– Tức là có đi kháng chiến một đoạn, rồi dinh tê?
– Đại khái thế. Nghe nói bây giờ hắn giàu. Không phải giàu thường thường, mà giàu lắm.
Ông Thạc liếm đôi môi khô. Trong giọng nói của ông có một chút khó chịu, hoặc một chút ghen tị, hoặc cả hai.
– Trông ông ấy bề ngoài thì cũng bình bình, vầy vậy, không có dáng giàu có – tôi thấy cần nói nhận xét của mình, tôi không thích cái sự khó chịu vì người khác giàu ở ông Thạc – Ăn vận xuyền xoàng, xe không sang – một cái BMW không còn mới. Đại khái thì cũng như mọi người khác, người bình thường, không vênh, cũng không hãnh. Nghe ông ấy kể thì đúng là trước khi về hưu ông ấy có làm việc ở một ngân hàng lớn. Phó giám đốc hay là chuyên viên gì đấy.
– Giám đốc đấy, ông ạ. Làm đến chức ấy thằng chó nào mà không giàu cơ chứ?
Ông Thạc đổi giọng ngậm ngùi:
– Ngẫm ra cái số con người ta thật lạ, lên voi xuống chó khôn lường, có giời biết trước. Tôi biết Hiếu lắm. Trước đây, hắn công tác cùng chỗ với tôi.
Đến lượt tôi ngạc nhiên:
– Tức là ông Hiếu còn ở bộ đội nữa?
– Chứ sao. Cấp dưới của tôi. Nhưng hồi ông đến công tác ở chỗ tôi thì hắn không còn đấy nữa. Đào ngũ rồi.
– Năm nào?
– Đầu năm 54.
– Chiến thắng đến nơi mà còn chuồn, rõ hoài, có phải không ông? Ông Hiếu có không muốn nhắc đến giai đoạn ấy cũng là phải thôi, chẳng vinh quang gì.
Tôi với ông Thạc quen nhau hồi ông còn làm trưởng phòng chính trị quân khu 3, tôi từ Việt Bắc về làm công tác tổng kết quân sự. Rồi tiếp quản thủ đô, mấy đợt rèn cán chỉnh quân, chúng tôi gặp nhau luôn. Ông về hưu với quân hàm đại tá. Người khác ở tuổi ông, có thâm niên quân đội như ông, thì đã lên tướng từ lâu.
Chuyện dân “tạch tạch xè”, đi kháng chiến bị phân biệt đối xử là chuyện thường tình, chẳng làm ai ngạc nhiên. Quen nhau lâu thế nhưng tình bạn giữa chúng tôi không thể gọi là thân thiết, có lẽ tại tính tình không hợp, hoặc tại cái gì đó không giải thích được, nhưng biết nhau hơn nửa thế kỷ mà vẫn giữ được quan hệ quen biết nhau thì cũng coi như có sự gần gụi.
Ông sang Đức ở với con gái, không hiểu nhờ ai mà biết địa chỉ của tôi, ông có biên thư hỏi thăm, thành thử có việc qua vùng ông ở, tôi rẽ vào thăm. Ông mừng lắm, ôm chặt, vỗ lưng tôi đồm độp, mắt nhòa đi. Ông đang trong cơn cô đơn, tôi đoán. Tâm trạng này,với từng cơn ác tính, có ở bất cứ người lớn tuổi nào trong cuộc sống xa quê. Hỏi thì ông bảo cuộc sống của ông tạm ổn, không có gì đáng phàn nàn.
Anh con rể người Đức là chuyên viên của hảng Siemens nổi tiếng, lương cao; cô vợ trông nom một cửa hàng hoa tươi, nhiều khách quen, có bề phát đạt. Ngoài ngôi nhà ở khang trang ở trung tâm Stuttgart, hai vợ chồng còn tậu được một nhà vườn. Ở nước Đức như thế là thuộc loại trung bình khá.
Khi mới sang, ông bố vợ ở chung với các con, ít lâu sau ông dọn ra ở nhà vườn. Ông bảo ở đây cũng đủ mọi tiện nghi, lại được ở một mình, dễ chịu hơn, chưa kể sáng sáng còn có việc làm – với cái cuốc, cái kéo tỉa cây, bình tưới, ông chăm sóc mấy giàn hoa leo, mấy luống rau thơm, ăn không ngồi rồi buồn chết đươc. Thỉnh thoảng, cuối tuần, hai vợ chồng dẫn mấy đứa cháu ngoại ra thăm ông.
Ông không biết một tiếng Đức nào, với ai ông cũng chỉ gật đầu mỉm cười thay lời chào. Anh con rể gật đầu chào lại, nhưng không cười. Hai đứa cháu trai nghịch như quỷ sứ, vừa ra đến nhà vườn là chúi ngay vào các trò chơi của chúng, la hét om sòm.
– Cái giống Đức tính lạnh, ông ạ, không như người mình – ông nhận xét. Giao thiệp với dân Đức không dễ, chẳng biết trong bụng chúng nó nghĩ gì. Thằng rể tôi đươc cái lễ độ, biết kính trọng bố vợ.
Ông tiếp tôi ở nhà vườn, xăng xái đi nấu cơm thết bạn. Tôi thấy ông đi đứng còn nhanh nhẹn, lưng không gù, giọng sang sảng, duy có nước da mai mái, dấu ấn của bệnh sốt rét kinh niên, làm ông hơi xấu mã. Hàm dưới đưa ra, má hóp lại. Ở tuổi bảy mươi sáu mà được như thế là tốt rồi. Trong phong thái, ông vẫn còn giữ được chút gì đó của một thời chinh chiến, khi ông còn là một cán bộ quân sự quen ra lệnh. Bây giờ không ra lệnh được cho ai thì ông ra lệnh con béc-giê giống Đức lúc nào cũng quanh quẩn bên chủ. Nó to như con bê, mà hiền khô. Dưới sự chỉ huy của ông nó biết ăn cơm nguội rưới tí nước thịt, y như một con vàng hoặc con vện Việt Nam.
Tôi muốn hỏi ông sang Đức sống lẻ loi thế này làm gì cho khổ, trong khi ở Việt Nam ông có bạn bè, có họ hàng. Tuổi già sống cô độc ở xứ người có vui gì. Lương hưu cấp tá giờ rất khá, hơn trước nhiều lắm, thừa đủ cho một cuộc sống không còn nhiều đòi hỏi. Ông cũng cho biết nhà nước bây giờ chiều cán bộ hưu lắm, nhất là đám có thâm niên cách mạng cao, không muốn họ gây chuyện nay kiến nghị mai phản đối, hoặc a dua với bọn hới mưng đòi dân chủ.
– Sang đây ông có gặp lại ông Hiếu không?
– Có. Mà không.
– Là thế nào?
– Tôi có trông thấy hắn ta, nhưng không gọi.
– Sao vậy? – tôi trợn mắt – Ông giận ông ấy? Giận cái chuyện đào ngũ ấy à? Vớ vẩn. Chuyện từ đời tám hoánh mà đến giờ còn để bụng thì ông quẫn rồi đấy. Bọn mình, thằng chó nào cũng vậy, gần đất xa trời cả rồi, mọi chuyện xửa xưa ông nghe tôi, cứ quăng tuốt đi, cho nó nhẹ. Ông âm lịch quá.
Ông Thạc nhún vai, môi dưới trề ra. Im lặng một lúc, ông thủng thẳng:
– Không phải tôi giận hắn cái chuyện ấy đâu, chuyện ấy tôi không tính, bộ đội hồi ấy đào ngũ nhiều, chẳng phải mình hắn … Hồi Cải cách ruộng đất bọn con cái địa chủ, phú nông, không trước thì sau, theo nhau chuồn bằng sạch. Không như chúng ta, đã đi với cách mạng là ta đi đến cùng. Chúng nó không thể kiên trì lập trường cách mạng là do bản chất giai cấp của chúng nó khác ta …
Tôi che miệng ngáp. Giời ạ, lại cái bài ca lập trường giai cấp cũ rích tưởng chừng không còn có thể nghe thấy ở bất cứ đâu, đùng một cái lại gặp nó giữa lòng nước Đức. Chán ơi là chán. Thậm chí tôi còn không còn thấy ngạc nhiên nữa.
Từ lâu rồi, chính cái ông bạn tôi này từng than thở với tôi rằng chúng tôi, có nghĩa là ông, và cả thế hệ ông nữa, bây giờ là cái vỏ chanh vắt kiệt bị quẳng vào thùng rác lịch sử, rằng cuộc cách mạng đầy lãng mạn là lẽ sống một thời trai trẻ của lớp người như ông đã biến mất, thay vào đó là một xã hội của những kẻ đi sau về trước, trong cái xã hội đó những người như ông chẳng là cái gì hết. Biết thì ông biết đấy, không phải ông ngu, ông không biết, nhưng trong tâm tư ông, trong cái vô thức vô duyên của ông, lại có cái gì đó chống lại cái biết của ông, khốn nạn vậy.
Những người như ông không ít. Trong họ cái quá khứ hào hùng nặng như cối đá, bất chấp sự biết ấy, sự ngộ nhận ấy, vẫn cứ tiếp tục tồn tại, nó sống không cần anh có biết đến nó hay không, nó hiện hữu thường trực như một bản năng được cấy ghép, âm thầm hiện hữu, thậm chí ta không nhận thấy nó, nhưng thỉnh thoảng nó lại trỗi dậy, thỉnh thoảng lại hung hăng lên tiếng. Trong cái xã hội do chính họ tạo ra, nhưng lại hình thành ngoài ý muốn của họ, theo một cách khác hẳn, họ chẳng còn gì để tự hào, họ thấy mình là đồ bỏ trong lòng xã hội ấy, thế là họ đành nhẫn nhục sống với những kỷ niệm, với những giáo điều đã chết và những hào quang không còn lấp lánh.
– Vậy thì vì cớ gì ông giận?
– Hắn là thằng vô ơn, ông ạ – ông thở dài. Tôi giận là giận cái sự vô ơn ấy. Hắn chịu ơn tôi, nhưng khi gặp tôi, hắn lờ. Tôi chỉ cần được nhìn thấy hắn mừng rỡ khi gặp lại tôi thôi, thế là đủ, thế là được, khốn nạn, nào tôi có mong gì hơn, nhưng không, khi gặp tôi, hắn lờ tịt.
2.
Ông Hiếu cười buồn khi nghe tôi kể chuyện tôi gặp ông Thạc.
– Tôi nhớ ông ấy chứ, quên sao được. Trí nhớ tôi không đến nỗi tồi. Tôi có nhìn thấy ông ấy thật. Và tôi đã không gọi, đúng thế. Chuyện ông ấy kể cho ông nghe không sai, ông ấy không bịa, đúng là ông ấy có làm ơn cho tôi thật. Nhưng là một thứ ơn mà người mang ơn không muốn nhớ đến …
Chúng tôi ở trong một biệt thự nhỏ và xinh xắn bên bờ hồ Bodensee, còn có tên là hồ Konstanz, chung biên giới với ba nước Đức, Áo, Thụy Sĩ. Hồ này rộng mênh mông, nó đứng thứ hai tính về diện tích các hồ thuộc vùng núi Alpes. Giá đất ở những nơi có địa thế đẹp ở ven hồ Konstanz đắt khủng khiếp, có thể so với giá đất ở Hà Nội. Ở những địa điểm có thể xây khách sạn, nhà nghỉ phải có nhiều tiền lắm lắm mới xây được một biệt thự riêng.
Tôi hiểu như thế nên rất ngạc nhiên thấy bên trong ngôi biệt thự chắc chắn là đắt tiền của ông Hiếu chẳng có gì sang trọng. Giữa phòng khách chình ình một cái chõng tre y như trong một quán nước ở đồng bằng sông Hồng; trên đó lỏng chỏng một cái ấm giỏ và mấy cái bát sành. Ghế ngồi là những thân gỗ mộc xù xì, nhưng có đệm dành cho khách không quen ngồi ghế gỗ. Tôi đã gặp cách bài trí theo lối cổ ở nhiều nhà người Việt ly hương, với những hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, những sập gụ, tủ chè, tràng kỷ, cái nào cái nấy thuần bằng gỗ quý đặt trong nước làm … Cũng là nỗi nhớ quê hương, nhưng khác với nỗi nhớ của ông Hiếu, nó là nỗi nhớ trưởng giả hoặc mang hơi trưởng giả.
– Tại sao?
Ông Hiếu bắt đầu câu chuyện gợi trí tò mò của tôi vào một đêm khuya, cả hai đều khó ngủ. Chúng tôi ngồi bên nhau, an nhàn tựa lưng trên ghế dài đặt sát mép nước hồ. Ban đêm mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương vô cùng lớn màu đen, với những đốm lửa nhấp nháy ở chân trời, rất xa, nơi có quần thể đông đúc khách sạn và nhà hàng.
– Ông Thạc chưa kể cho ông nghe?
– Chưa. Ông kể đi.
Ông Hiếu im lặng một lúc lâu. Hình như ông do dự, ông không muốn kể, có thể là ông không muốn gợi lại một quá khứ muốn quên. Ông chỉ kể khi tôi phải thúc giục vài lần nữa. Sau đây là câu chuyện tôi được nghe trong đêm ấy.
“Ông Thạc lúc bấy giờ đã là bí thư chi bộ, tôi là quần chúng. Chúng tôi đều là học sinh xuất thân, lý lịch của chúng tôi đơn giản, chúng tôi vào bộ đội như là lẽ đương nhiên – thanh niên thời chiến thì phải cầm súng bảo vệ Tổ quốc.
Tôi với ông Thạc vừa là bạn, vừa có quan hệ cấp trên cấp dưới. Cái sự tôi ở trong diện cảm tình đảng, đang thời kỳ thẩm tra lý lịch để kết nạp cũng là do ông Thạc quan tâm nâng đỡ. Chứ tôi, nói thật với ông, chẳng thuộc diện được đảng chú ý, tôi thì cũng chẳng mặn mà gì cái sự vào đảng.
– Vào thời ấy mà không biết quý cái sự vào đảng thì, nói thế nào cho đúng nhỉ, – tôi nói – hoặc ông rất cấp tiến, hoặc ông hâm.
– Tôi không cấp tiến, cũng chẳng hâm – tôi lười, ông ạ – ông Hiếu cười khe khẽ. Người ta phấn đấu để được vào đảng, để được đề bạt, để được oai với người khác, tôi thì không. Còn chiến tranh thì mình làm lính, hết chiến tranh thì thôi, chẳng lẽ ở bộ đội cho đến hết đời à? Trong đảng họ nghĩ gì về tôi, tôi không biết. Mà họ nghĩ gì mới được chứ? Họ coi tôi bình thường, như mọi người lính không có gì đặc biệt. Tôi ở đơn vị chiến đấu suốt từ những ngày đầu kháng chiến cho tới khi quân khu lấy về làm ở phòng chính trị, dưới quyền ông Thạc. Tôi không thích làm lính ống quyển , nhưng quân lệnh như sơn, cứ là phải chấp hành.
– Ông có phạm kỷ luật gì trong thời gian ấy không?
– Không.
– Ông Thạc nói ông mang ơn ông ấy là ơn thế nào? – tôi rụt rè hỏi.
Ông Hiếu im lặng.
– Tôi đoán … ông phạm kỷ luật gì đó và ông ấy đã gỡ tội cho ông?
– Cái ơn còn lớn hơn. Tôi sẽ kể ông nghe.
Ông không kể ngay. Ông nhìn ra hồ. Khi có gió, mặt nước cũng lăn tăn một chút làm xao động những đốm lửa xa.
Tôi im lặng chờ. Cuối cùng rồi ông Hiếu cũng bắt đầu câu chuyện gợi trí tò mò của tôi:
3.
“Một hôm, ông Thạc gọi tôi ra chỗ vắng. Ông thì thào:
– Lâu nay cậu có tin tức gia đình không?
– Không. Cũng đến cả năm rồi không thấy thư từ gì hết. Chắc cũng chẳng có chuyện gì đâu, vùng tôi ít bị máy bay bắn phá – tôi nói. Ông cụ tớ cũng bận. Làm chủ tịch xã, lại còn kiêm nhiều việc trên huyện nữa. Tớ tính sau đợt chỉnh quân tới sẽ xin đi phép về thăm các cụ.
Ông Thạc có vẻ lúng túng. Có vẻ ông ấy phải chọn lời:
– Tớ nói chuyện này, nhưng cậu phải tuyệt đối bí mật nhá.
– Cậu biết tính tớ rồi, tớ không phải đứa bép xép.
Ông chớp chớp mắt rồi ghé sát vào tai tôi, giọng trầm trọng:
– Ông cụ bà cụ cậu bị lên địa chủ phản động rồi …
Tôi chết điếng.
Tôi không tin ở tai mình. Lúc bấy giờ ở vùng chúng tôi đóng quân đã qua bước giảm tô giảm tức, đang đi vào cải cách ruộng đất, nhưng đơn vị chúng tôi chỉ học tập chủ trương chính sách để ủng hộ chứ không trực tiếp tham gia công tác cùng các đội các đoàn. Trong học tập tôi được biết cải cách ruộng đất do đảng lãnh đạo là một cuộc cách mạng long trời lở đất, là sự đổi đời ở nông thôn, giai cấp nông dân vùng lên đánh đổ bọn cường hào gian ác. Thế nhưng, tôi cũng như nhiều đồng đội của tôi, cứ nghĩ rằng ở đây, hoặc ở đẩu ở đâu kia, mới có những tên địa chủ tàn bạo, ác độc, chứ những quân quỷ sứ ấy không thể có ở quê mình, đừng nói gì ngay trong nhà mình.
– Nghe đâu lại còn Việt Quốc hay Việt Cách gì đó nữa …
Tôi không còn nghe thấy gì nữa. Tôi gục xuống.
– Chắc cậu cũng chẳng biết hết những việc làm của ông cụ đâu … – tiếng ông Thạc văng vẳng bên tai tôi – nhưng chẳng có gì giấu được quần chúng được phát động …
– Làm gì có chuyện ấy được – tôi đứng phắt dậy, tôi kêu lên, rền rĩ. Ông cụ bà cụ tớ hiền như đất ấy mà, nào có biết đảng phái là cái gì.
– Địa phương gửi công văn đến, hỏi về cậu đấy.
– Hỏi về tớ?
– Phải. Tớ đã viết công văn trả lời sau khi hội ý toàn chi bộ, bảo đảm cậu là cán bộ tốt.
– Chuyến ấy xảy ra khi nào?
Ông Thạc thở dài:
– Ba tuần rồi.
Tôi nhớ lại: có một cái gì đó không bình thường trong ánh mắt của các đảng viên khi gặp tôi. Dường như họ tránh nhìn tôi. Trong sinh hoạt cơ quan, mọi chuyện chỉ có đảng viên được biết, quần chúng chỉ có thể đoán rằng có chuyện gì đó, xấu hoặc tốt, căn cứ thái độ của họ.
– Sao cậu không cho tôi biết?
– Nói sao được?! Nguyên tắc.
– Bây giờ cậu bảo tớ phải làm gì?
Ông Thạc suy nghĩ lung.
– Bây giờ cậu về nhà đi – ông nói. Đừng nói với ai cậu đi đâu, chuyện đó mặc tớ lo. Đây là công lệnh, bản sao công văn đơn vị gửi chi bộ địa phương, cứ cầm theo, phòng xa, có khi hữu dụng. Về đến nhà rồi, gặp được ông cụ bà cụ rồi thì trở lại ngay đơn vị. Đấy là tất cả những gì tớ có thể làm cho cậu.
Tôi nói:
– Ông Thạc đối với ông thật là tốt.
– Tôi không nói ông ấy xấu. – ông Hiếu đáp – Ông nghe nốt câu chuyện đã.
Tôi lập tức lên đường. Đi suốt đêm. Suốt ngày hôm sau. Vừa đặt chân vào nhà, tôi bị bắt ngay. Đám du kích ập đến, trói gô tôi lại. Chúng quát tháo, chúng chửi mắng, không cho tôi kịp mở miệng. Mà chúng nó là ai chứ? Toàn người quen kẻ thuộc cả, ông ạ, không hàng xóm láng giềng thì cũng người cùng thôn, cùng xã. Nghe chúng nói với nhau tôi mới biết mẹ tôi không chịu được hành hạ đã thắt cổ tự vẫn tuần trước, còn cha tôi sẽ bị bắn vào sáng hôm sau. Tôi lặng đi. Tôi không khóc được. Nước mắt chưa chảy đã cạn. Mẹ tôi là một nửa cuộc sống của tôi. Ngay cả khi sống xa nhà tôi vẫn cảm thấy mẹ ở bên tôi. Cha tôi khác, tôi yêu cha, kính trọng cha, nhưng không gần gụi cha như gần gụi mẹ.
Tôi không tưởng tượng được cái tai họa giáng xuống gia đình tôi lại lớn đến như thế, lại kinh khủng đến như thế. Đau đớn nhất là cái sự tôi là bộ đội chẳng giúp được gì cho các cụ. Không mảy may. Ngày nay ai cũng biết rõ rằng những khẩu hiệu “Người cày có ruộng,” “Đánh đổ bọn cường hào ác bá, nông dân giành lấy chính quyền,” “Nông dân là quân chủ lực của cách mạng” … chỉ là những lời lừa mị. Nhưng lúc ấy khác, lúc ấy chúng có một tác dụng ghê gớm.
Nông dân ào ào đi theo đội cải cách, hô những khẩu hiệu đùng đoàng ấy đến khản tiếng, đến rạc người. Có thể họ chân thành tin ở cuộc đổi đời mà đảng hứa hẹn, rồi đây họ sẽ trở thành những ông chủ bà chủ ở trong làng, họ sẽ có những gì mà những người sang trọng có, có thể là như thế. Điều tôi biết chắc là những con người khốn khổ hi vọng ở số quả thực sẽ được chia ngay lập tức sau khi bọn nhà giàu trở thành kẻ có tội với cách mạng – một thúng thóc, cái mâm đồng, cái phản gỗ, có khi là cả cái sập gụ cũng nên …
Sáng hôm sau, tôi bị điệu ra trường đấu. Dân chúng cả mấy xã tề tựu ở sân trường học của xã. Tôi đã nghe tiếng loa thúc giục mọi người đi dự cuộc đấu “tên phản động đầu sỏ, tên cường hào gian ác, tên địa chủ có nợ máu với nhân dân” từ khi còn tối đất. Trường học này đầy ắp những kỷ niệm thời thơ ấu của tôi và của những người bạn học mặt sát khí đằng đằng lăm lăm súng trường mã tấu đứng ở vòng ngoài.
Tôi nhìn thấy cha tôi, bị trói giật cánh khuỷu, bị lôi đi xềnh xệch, bước chân lảo đảo, giữa một đám đông xỉa xói, gào thét, những bộ mặt biến dạng với những đôi mắt đỏ ngầu, những cái miệng há to, nhớt dãi chảy xuống ngực áo, giữa rừng cánh tay vung lên hạ xuống theo những khẩu hiệu đòi trả nợ máu …
– Kinh khủng! Hồi ấy tôi đang theo học ở Liên Xô nên không được chứng kiến những gì xảy ra, chỉ được nghe kể lại, sau này …
– May cho ông, ông là người gốc thành phố, chứ dân nông thôn chúng tôi hồi ấy, chỉ cần hơi có máu mặt một tí là toi. Chẳng riêng gia đình tôi, người cùng cảnh ngộ với chúng tôi nhiều vô số kể … Tôi nói hơi có máu mặt, tức là những người có của ăn của để, chứ không nói những người có dư chút ít ruộng đất. Ở nông thôn miền Bắc nước ta, ông biết đấy, đâu có nhiều địa chủ lớn. Gọi là địa chủ, chứ đó chỉ là nông dân khá giả, do chăm chỉ làm ăn hoặc khéo sắp xếp thu vén mà hơn người. Hơn cũng chẳng nhiều, bất quá vài ba mẫu là cùng, mà lại là mẫu ta.
Ông Hiếu thở dài.
– Có cần kể cho ông nghe chi tiết cuộc đấu không?
Ông Hiếu đặt câu hỏi, rồi im lặng hồi lâu, như thể ông đang nhớ lại cảnh tượng hãi hùng mà ông không phải chỉ là người chứng kiến. Ông là người trong cuộc, người chịu đựng.
– Đại khái là có một cuộc đấu kéo dài, một cuộc xử án chớp nhoáng. Tất cả diễn ra trong những tiếng hô khẩu hiệu không ngớt. Rồi cha tôi bị điệu ra trước bức tường xa nhất của trường học, nơi vẫn còn cái khẩu hiệu do chính tay tôi viết năm 1945: “Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Minh vạn tuế!” Cha tôi bị bắn ở đó. Trước khi bị bắn, cụ chằm chằm nhìn tôi, nước mắt đầm đìa. Có vẻ cha tôi muốn nói điều gì đó với tôi nhưng không thể nói được – trong miệng cụ là một búi giẻ bẩn thỉu, từ đó nhểu xuống đất những giọt dãi …
– Cụ “đi” có nhanh không?
– Không – ông lắc đầu – Lúc đấu thì hùng hổ lắm, nhưng đến lúc phải cầm súng bắn người thì hình như không ai muốn, hoặc người nào cũng không muốn mình là người bắn viên đạn giết chết một mạng người, thành thử những người du kích được phân công hành quyết đều bắn trượt trong loạt đạn đầu tiên. Những “ông đội” “bà đội” phải hò hét, quát tháo liên hồi, giật lấy súng chỉ cách cho họ bắn họ mới bắn được. Có vài viên trúng, máu loang trên ngực cha tôi, nhưng cụ vẫn chưa nhận được viên đạn kết liễu. Một “ông đội” mắt long sòng sọc chạy xổ đến bên cọc, rút súng lục, bắn thêm một phát vào thái dương cụ mới “đi”. Tôi nhắm mắt lại, không muốn hình dung cảnh tượng gớm ghiếc đó.
4.
Chúng tôi ngồi bên nhau, im lặng rất lâu.
– Về sau này, khi nhớ lại những phút hãi hùng đó tôi mới hiểu ra vì sao trước khi đưa những người gọi là địa chủ phản động ra đấu chính thức, người ta bắt nông dân phải đấu lưng trước đã …
– Đấu lưng?
– Vâng, đấu lưng. Tức là người bị đấu phải quỳ, nhưng không được quay mặt lại đám đông đấu mình, còn những khổ chủ, những người được “đội” bồi dưỡng để đấu thì xỉa xói vào lưng người bị đấu mà kể khổ, kể tội … Chẳng qua nếu những người nông dân hiền lành thật thà mà nhìn vào mặt người hôm qua còn là họ hàng, làng xóm, tối lửa tắt đèn có nhau thì họ không nỡ lòng nào bịa đặt ra những tội lỗi không có, không thốt nổi thành lời những điều vu oan giá họa bất nhân, bạc ác như đội dạy được. Con người không phải dễ dàng trở thành quỷ. Phải dạy dỗ, phải huấn luyện, ông ạ. Và không phải bao giờ người ta cũng thành công. Có nhiều người thà chết chứ không chịu trở thành quỷ.
– Tôi tin có những người như thế.
– Điều đáng buồn là một khi đã thành quỷ rồi thì khó trở lại làm người lắm. Tôi có chú em họ, hồi cải cách ruộng đất còn nhỏ đã đi theo đội học đòi đấu tố, lớn lên thì vào đảng, rồi làm quan, ăn bẩn, cho đến khi về hưu không bị sứt mẻ gì, gọi là hạ cánh an toàn. Giàu có lắm, nhưng bị người trong họ ngoài làng xa lánh. Cũng có người cực chẳng đã phải nhờ vả chú ấy việc này việc khác, nhưng trong thâm tâm họ đều khinh bỉ. Chú ấy phân trần với tôi: “Thời thế nó thế thì phải thế, ai cũng phải làm phải ăn, em cũng không thể khác, người ta không hiểu em, chứ em có lòng dạ nào làm hại bà con.” “Nhưng họ khinh chú là phải chứ?” tôi hỏi. “Thì họ có cách nào khác, yêu em à?”, chú ấy bùi ngùi.
– Sau vụ ấy ông trốn vào thành?
Ông Hiếu tránh nhìn tôi.
– Vâng – ông nói khẽ. Tôi còn biết đi đâu?
– Tôi hiểu. Lúc ấy trong lòng tôi đầy mâu thuẫn thì dúng hơn. Tôi không muốn rời bỏ hàng ngũ kháng chiến. Nhưng tôi cũng không thể ở lại. Quên, chưa nói để ông biết, ông Thạc nhìn xa đã cấp cho tôi đủ giấy tờ cần thiết để tôi không bị lôi vào cuộc đấu tố cùng với gia đình. Đội cải cách đã tha cho tôi trở lại đơn vị.
– Nhiều người ở trong hoàn cảnh ông đã không “dinh tê.”
– Vâng, có người rồi còn trở thành cán bộ cấp cao nữa, tôi biết. Họ phải trả giá đắt cho sự thăng tiến ấy, bằng sự dối trá thường xuyên, bằng sự hàng phục tuyệt đối. Tôi không có đủ dũng khí, và lòng kiên trì nữa, để làm được như họ. Khi đã ở trong thành rồi, có nhiều lúc tôi lại muốn trở ra vùng kháng chiến. Có một sự giằng xé như thế đấy.
Sương xuống làm tôi rùng mình. Cả một vùng hồ Bodenzee lặng lẽ như không lúc nào nó lặng lẽ như thế.
– Ông có gia nhập quân đội Pháp không? Tôi muốn nói ông rồi có bị bắt lính và phải chiến đấu ở phía bên kia không?
– Không. Tôi trốn lính. Tôi không muốn cầm súng nữa, dù ở bên này hay ở bên kia. Nhưng cũng phải thú thực với ông: sau cái chết của cha tôi, cũng có lúc tôi có ý định đi với quân Pháp để đánh lại những kẻ đã mang lại thảm họa cho gia đình tôi. Tôi cũng căm thù lắm chứ. Nhưng tôi đã không làm điều đó nhờ một lời khuyên.
Chả là lúc mới về thành tôi ở nhờ trong một ngôi chùa. Khi biết ý định của tôi, sư cụ bảo: “Con tính sai rồi. Đi với cái Ác này để diệt cái Ác kia không được đâu. Chỉ có cái Thiện mới diệt được cái Ác thôi, con ạ.” Tôi nghe lời sư cụ, nhưng tôi không tìm thấy cái Thiện ở đâu cả.
– Tìm ra cái Thiện đích thực thật là khó.
– Vì không tìm ra nó, tôi chỉ biết làm một người dân bình thường. Nhưng đến năm 75 thì tôi hiểu – cái Ác đang thắng, nếu không làm được gì để chống nó thì chỉ còn cách tránh xa nó, tránh thật xa, xa chừng nào hay chừng ấy, có gọi là chạy trốn nó thì cũng đúng. Tuy chẳng có gì vinh quang trong sự chạy trốn ấy …
Chúng tôi đi ngủ. Đêm đã quá khuya.
Hôm sau, trong bữa điểm tâm, ông Hiếu đột ngột ra cho tôi một câu hỏi lạ tai:
– Ông có nghĩ rằng cải cách ruộng đất là một sai lầm như người ta thường nói không?
– Một sai lầm chứ. Đó là điều không thể chối cãi được. Chính đảng cộng sản vốn không bao giờ chịu nhận mình sai, cũng đã thừa nhận là thế. Người ta đã phải sửa sai ngay sau đó.
– Ông tin người ta có sửa sai?
Tôi có cảm giác ông Hiếu chỉ chờ tôi nói khẳng định để cười vào mũi tôi. Hẳn ông có cách nhìn khác đối với việc ấy. Tôi gật đầu.
– Họ có sửa sai. – tôi nói – Nhưng có sửa đến nơi đến chốn hay không lại là chuyện khác. Và còn phải sửa dài dài, bởi vì trang sử cải cách ruộng đất cho đến nay vẫn chưa khép lại được. Nghe nói mới đây thành phố Hà Nội vừa quyết định đền bù cho những gia đình có người bị giết trong cải cách ruộng đất.
– Đền bù thế nào?
– Một hay hai triệu đồng gì đó cho mỗi người bị chết oan.
Ông Hiếu cười khe khẻ:
– Tức là khoảng trên dưới một trăm đô la, theo tỷ hối hiện tại.
– Khoảng ấy.
Ông Hiếu trầm ngâm nhìn vào ly cà phê.
– Tôi thì không nghĩ đó là một sai lầm. Nói cho đúng, bây giờ tôi mới nghĩ được như thế. Trước kia thì không. Trước kia tôi không nghĩ ra. Một sai lầm có tính toán trước rằng kết quả nó sẽ là như thế nào, không thể gọi là một sai lầm – ông Hiếu thở dài. Người ta chỉ buộc lòng gọi nó là sai lầm khi mưu toan của họ bị bóc trần.
– Cái gì làm cho ông nghĩ như thế?
– Ông nhớ lại xem. Ông sẽ thấy điều này: ở bất cứ quốc gia nào, để tiến hành cải cách ruộng đất người ta phải điều tra tình hình ruộng đất trước đã. Nhưng ở miền Bắc trước cải cách ruộng đất, ông thấy không, đã không có một cuộc điều tra nào hết.
Tôi giật mình. Ý nghĩ ấy chưa từng đến với tôi.
– Ông có lý – tôi thừa nhận. Tôi hồi ấy ở một trong những cơ quan trung ương. Tôi không được biết có một báo cáo nào về chuyện ấy.
– Người ta tính những cái mà hồi ấy chúng ta không nghĩ tới. Người ta muốn thanh toán cho bằng hết những người đã ủng hộ cuộc kháng chiến trong thời kỳ cách mạng còn trứng nước hiện đang giữ những chức vụ trong chính quyền kháng chiến để thay vào đó những người hoàn toàn mới. Những người mới này sẽ hoàn toàn là người của họ. Để làm gì? Để những kẻ được chia quả thực cướp được kia, những kẻ bỗng dưng có được địa vị ăn trên ngồi trốc kia sẽ hết mình với họ … Chỉ có chúng mới là những kẻ rất mực trung thành với họ.
– Tôi muốn hỏi thêm ông một câu.
– Ông hỏi đi.
– Tôi nghĩ ông Thạc muốn ông được gặp mặt cụ nhà lần cuối là một ý nghĩ tốt. Ông không nghĩ thế?
Ông Hiếu cười khe khẽ. Tiếng cười gằn nghe đầy cay đắng.
– Một ý nghĩ tốt chứ, tôi thừa nhận. Có khi nó còn tốt hơn cả những gì tôi nghĩ nữa. Ông ấy đã giúp tôi tỉnh ngộ. Tôi phải chịu ơn ông ấy. Nhưng tôi không cảm được cái ơn ấy trong lòng tôi. Có lẽ tôi tham lam chăng, khi tôi cho rằng trong những ngày ấy tôi cần một cái gì hơn thế. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy đứng về phía tôi, kẻ chịu đựng một bi kịch không đáng có. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy không đứng về phía những tên đao phủ. Cái gì đó ấy sẽ an ủi tôi nhiều hơn, sẽ cho tôi thêm một chút niềm tin đã mất vào con người …
5.
Ít lâu sau cuộc gặp gỡ với ông Hiếu, tôi lại gặp ông Thạc. Ông vừa về Việt Nam tham dự cuộc họp mặt truyền thống của quân khu. Ông vui hẳn lên, khác với lần chúng tôi gặp nhau ở Stutgart. Ông kể chuyện những đổi thay ở đất nước, chuyện Hà Nội khác trước đến không nhận ra, chuyện ông vừa được nhận thêm một huân chương vì những công trạng trong quá khứ …
– Ông đã gặp “Hiếu Nhà Băng” rồi hả? Hắn nói sao?
Tôi lúng túng:
– Ông ấy vẫn nhớ ông. Nhưng ông ấy không muốn gặp lại … Vì cuộc gặp lại ấy sẽ làm ông ấy nhớ đến những ngày ông ấy không muốn nhớ đến nữa.
– Cái thằng … Bây giờ mà không biết quên đi quá khứ, hướng tới tương lai là ngu, là xuẩn ngốc. Nó y như mấy thằng đang đòi dân chủ ấy, trong tụi nó có cả những thằng cánh ta ngày trước, tức là đã từng trong quân ngũ, chúng nó mắt nhắm tịt, ương như cua, không biết rằng nước ta bây giờ dân chủ lắm rồi, hơn hẳn ngày xưa rồi, ngày xưa không có nhiều dân chủ là do hoàn cảnh, là chuyện bất khả kháng, chứ bây giờ khác, bây giờ đảng ta vững mạnh, có lực lượng quân đội, công an hùng hậu, thì cho hay chưa cho, cho nhiều hay cho ít, là cái quyền của đảng, đảng không keo xỉn trong chuyện ấy, vấn đề là phải có tính toán; cho cái gì trước cho cái gì sau, cho bao nhiêu, cho vào lúc nào …
Tôi nhìn ông. Ông nói say sưa. Ông bốc. Trong ông ấn tượng của chuyến đi đầy tràn.
– Ông Hiếu gửi lời thăm ông. Tôi nói để mà nói.
– Thế hả? Nó chỉ gửi lời thăm thôi? Không nói thêm gì nữa?
– Không.
Ông Thạc sa sầm mặt.
– Cái thằng vô ơn đến thế là cùng. Để lúc nào tôi kể ông nghe đầu đuôi chuyện tôi đã làm gì cho hắn … Bây giờ chúng mình kiếm cái gì chén đã. Chắc ông đi đường cũng đói bụng rồi.
Tôi vội vã chìa tay ra:
– Xin lỗi, hôm nay tôi mắc một cái hẹn. Để bữa khác vậy.
Trong lòng bàn tay tôi là một vật mềm, nhũn nhẽo.
– Ờ ờ … Tiếc quá! Có bao chuyện muốn kể ông nghe.
– Tiếc quá!
– Nói tóm lại, thằng Hiếu là một thằng vô ơn, ông nhớ đấy, tôi nói với ông rồi đấy. Ông Thạc nói theo, khi tôi đã ra đến cửa.
# Ẩn ngữ trong truyện ngắn “Kẻ Vô Ơn” của Vũ Thư Hiên(
*xin đọc "Kẻ Vô Ơn" bên dưới bài này*)
## Tổng quan:
“Kẻ Vô Ơn” là truyện ngắn lấy chủ đề "Cải Cách Ruộng Đất" làm trọng tâm của Vũ Thư Hiên (tác giả Hồi Ký Chính Trị 41 Chương: "
[Đêm Giữa Ban Ngày](http://letungchau.blogspot.com/2009/04/em-giua-ban-ngay-1-6-hoi-ky-vu-thu-hien.html)" -Tiếng Quê Hương xb, USA 1997)
Truyện không đề năm tháng sáng tác nhưng y cứ vào tình tiết và mạch văn, ắt phải được viết vào khoảng đầu những năm 2000 lúc nhà văn đã vào tuổi thất thập.
Truyện có 5 phân đoạn, dài chừng 9 trang A4 với khoảng hơn 6200 chữ.
**Tóm lược:**
Bối cảnh của truyện chỉ giản dị với hồi ức và chút tương tác giữa 3 người bạn cũ, là những thanh niên cùng thời vào những năm biến cố "Cải Cách Ruộng Đất" diễn ra (một chiến dịch giết “địa chủ” do cộng sản miền Bắc thực thi nhiều lần nhiều đợt từ 1952-1956), cả ba còn sống đến ngày nay dù hai người đã lưu lạc sang xứ người. Ba người bạn cũ cũng là nhân chứng sống của chiến dịch giết người dã man khi xưa tuy ở vào ba vị thế khác nhau lúc ấy. Nếu tính theo thời gian thực trong truyện thì họ đều đã ở vào tuổi bảy mươi hoặc hơn hoặc kém khi hồi ức kinh hoàng đẫm máu xưa xoay quanh ba người hôm nay…
**Bố cục:**
Tác giả chia truyện thành 5 phân đoạn với các diễn tiến thu hẹp dần vào trọng đề muốn trình bày.
__Đoạn 1__: Giới thiệu bối cảnh chính và ba nhân vật chính của đích nhắm tới của truyện. Nhân vật “tôi” là người trung gian qua lại như con thoi với hai nhân vật kia để thuật truyện và khơi gợi những suy nghĩ, nhận định để dẫn đến mấy câu hỏi lớn có tính chủ đề nhằm lột trần mặt thực của chiến dịch giết người tàn bạo kia. Nhân vật “Thạc” là chủ thể phụ, nhân vật “Hiếu” là chủ thể chính của truyện. Người đọc sẽ còn được biết rõ dần vị thế, vai trò của từng nhân vật trong các phân đoạn tiếp theo. __Đoạn 2:__Chuyển mạch vào trọng tâm của truyện khi cho chủ thể chính bày tỏ uẩn khúc xưa vẫn còn bám chặt trong tâm hôm nay:
“Chuyện ông ấy kể cho ông nghe không sai, ông ấy không bịa, đúng là ông ấy có làm ơn cho tôi thật. Nhưng là một thứ ơn mà người mang ơn không muốn nhớ đến …” –lời “ông Hiếu”.
__Đoạn 3:__Mạch chính của truyện khi tác giả cho chủ thể chính –“ông Hiếu”- thuật lại chi tiết chính của truyện: Cha “ông Hiếu” bị đấu tố trong một “một cuộc đấu kéo dài, một cuộc xử án chớp nhoáng” –lời “ông Hiếu”- và bị giết chết một cách dã man ngay trước mắt ông. __Đoạn 4:__Chủ thể chính –“ông Hiếu”- thuật tiếp các diễn tiến tiếp nối qua phần “trò chuyện”, “vấn đáp” của nhân vật “tôi”. Đoạn này, dụng ý của tác giả khép dần khi tạo điều kiện cho ông Hiếu nói lên suy nghĩ, nhận định hôm nay của chính ông Hiếu -với sự đồng thuận của nhân vật “tôi”- về biến cố "Cải Cách Ruộng Đất". Đây là đoạn hay nhất, trọng tâm của dụng ý tác giả. __Đoạn 5 (kết):__Là đoạn kết mà không kết. Tác giả không giải đề bài mà mình đã nêu ra từ đầu (Vô Ơn) mà để mặc, để mở cho người đọc tự tìm thấy lời giải:
“Nói tóm lại, thằng Hiếu là một thằng vô ơn…” –lời “ông Thạc”Phần này, còn có thể gọi là phần “hệ luận” của “chính luận” bên trên. Tác giả tiếp phần “hệ luận” để khai thác theo mạch câu chuyện cho rốt ráo cốt nhắm nói tới thực trạng đất nước hôm nay khi có quá nhiều người bịt mắt, bịt tai, cầu an, vị kỷ, ngụy tín hoặc hèn nhát trước thực trạng tan hoang về khắp mọi bình diện của xứ sở (dưới chế độ độc tài tàn bạo không khác gì xưa) … bằng lập luận gượng gạo, vuốt đuôi buồn cười như con trẻ:
“quên đi quá khứ, hướng tới tương lai” / “ương như cua, không biết rằng nước ta bây giờ dân chủ lắm rồi, hơn hẳn ngày xưa rồi” v.v… -lời “ông Thạc”.
Sau đây, trong phạm vi một bài “đọc sách” ngắn gọn nhanh lẹ, tôi chỉ xin đưa ra vài ý, vài điểm nhận định chính yếu tiêu biểu với mong cầu những chỗ còn lại bạn đọc sẽ tự tìm thấy hãy còn nhiều rải rác trong “Kẻ Vô Ơn.
1/
## Kỹ thuật dựng truyện:
"Cải Cách Ruộng Đất" là biến cố kinh hoàng của đất nước Việt Nam ngay những ngày đầu chế độ cộng sản được thiết lập tại miền Bắc. Lượng dữ liệu để nhà văn lấy dùng là giàu có rộng rãi, nhưng cũng chính vì đề tài quá nổi bật và phong phú tài liệu dễ dẫn nhiều cây bút đi lan man, lắm tác phẩm làm người đọc không rõ đó là tiểu thuyết hay tài liệu phóng sự điều tra [1].
Nhưng với một truyện ngắn, Vũ Thư Hiên đã có một thủ pháp già dặn khi dựng truyện một cách mạch lạc và hợp luận lý (logically) như một bài toán pháp, bạn đọc thấy khi các nhân vật trong truyện nói ra điều khẳng định gì, tác giả cũng không quên các dẫn chứng chắc nịch kèm theo. Người đọc chỉ cần một “Kẻ Vô Ơn” là đủ có một cái nhìn tổng thể về "Cải Cách Ruộng Đất" với những gợi mở mang tính “câu hỏi lớn”.
**Câu Hỏi lớn [của tác phẩm]**: Diễn tiến của “ông Hiếu” làm ta nhớ tới cuốn phim nhựa “Chúng Tôi Muốn Sống” (của Đạo Diễn Vĩnh Noãn và Manuel Conde, 1956 tại Saigon), trong đó nhân vật “anh Vinh” cũng nhiệt tình cống hiến máu xương khi tham gia kháng Pháp, nhưng ở chốn quê nhà, Cha Mẹ anh bị đưa ra trường đấu tố và bị xử tử. Nhân vật “ông Hiếu” của Vũ Thư Hiên chỉ khác “anh Vinh” của Vĩnh Noãn một chút ở chỗ kháng chiến quân Hiếu được “kẻ làm ơn” là “thủ trưởng” Thạc tạo điều kiện giúp cho về quê nhà (để Hiếu “bị bắt ngay lập tức” như một tên tội phạm) và có mặt chứng kiến cảnh Cha mình bị đấu tố và xử tử.
Chính ở chỗ người con bất lực chứng kiến Cha mình bị giết dã man sau khi bị “tố” cũng dã man không kém, đã cho phép tác giả hoàn toàn có lý khi cho “ông Hiếu” đặt ra một câu hỏi lớn, mà khi vừa đọc tới, bản thân tôi (Lê Tùng Châu) đã sững sờ vì trước Vũ Thư Hiên tôi chưa thấy ai đặt câu hỏi hợp lý đến như vậy:
"Người ta tính những cái mà hồi ấy chúng ta không nghĩ tới. Người ta muốn thanh toán cho bằng hết những người đã ủng hộ cuộc kháng chiến trong thời kỳ cách mạng còn trứng nước hiện đang giữ những chức vụ trong chính quyền kháng chiến để thay vào đó những người hoàn toàn mới. Những người mới này sẽ hoàn toàn là người của họ. Để làm gì? Để những kẻ được chia quả thực cướp được kia, những kẻ bỗng dưng có được địa vị ăn trên ngồi trốc kia sẽ hết mình với họ … Chỉ có chúng mới là những kẻ rất mực trung thành với họ" –lời “ông Hiếu”.Chi tiết này có vẻ gì gợi ta nhớ lại những vụ thanh trừng kỳ lạ và ngoạn mục ở Nga 1936-1938 khi Staline hài tội hầu hết những đồng chí của Lenine và toàn là giới chức cao cấp của Bolshevik rồi xử tử họ [trừ Trotsky, trước đó vào 1927 bị khai trừ khỏi đảng cộng sản rồi bị lưu dày biệt xứ 1928, và chỉ bị giết [ám sát] vào 1940 ở Mễ Tây Cơ, Hoa Kỳ khi Đệ Nhị Thế Chiến bùng nổ]. Staline đã “đi một bài” sớm nhất trong thế giới cộng sản, là phản bội và thanh trừng tầng lớp “cách mạng” cũ, thu nạp lớp nhân sự mới tuyệt đối trung thành để giữ quyền thống trị độc tôn độc tài dài lâu. Vậy, phải chăng học trò Hồ chí Minh của Staline cũng học lại y hệt bài của Thầy? Vậy, ai bảo nhà văn chỉ viết văn? Rõ ràng, không khác một nhà khoa học thực nghiệm, nhà văn đã quan sát, đối chiếu và lập luận chặt chẽ và nghiêm túc mới có thể rút ra một lời giải còn ẩn kín trong phận mệnh nước Việt vẫn còn bị kìm hãm dưới ách độc tài? Lời giải dưới dạng một nghi vấn, tức là một lời giải còn bỏ ngỏ đang truy cầu những công dân nước Việt hãy cùng tham gia tự lự?
Ở chi tiết này, ta thấy rõ câu “Văn Dĩ Tải Đạo” của người xưa. Nhà văn, khi ông sống qua, từng trải và bôn ba lao nhọc, thao thức đoạn trường với nước với non, bỗng trở nên một nhà chính trị bao giờ không hay. Cụ Đồ Chiểu [1822-1888]:
*“Chở bao nhiêu Đạo thuyền không khẳm – đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”*, hay Aleksandr Solzhenitsyn [1918-2008, Nga, Nobel Văn Chương 1970] là một vài dẫn chứng. **Những Câu Hỏi nhỏ [của tác phẩm]**: Nhưng “nhà văn-chính trị” thì hiền hòa nhân hậu. Câu hỏi nêu ra của ông chính là tiếng lòng thao thức bấy lâu, nay ông cho nó bật ra với công luận ngõ hầu khơi gợi một hoặc nhiều suy tư chân chính cho một giai đoạn tang thương bi đát trong sử Việt: giết người nông dân chơn chất hiền lành bao đời!
=>
**Oan khốc:**
“May cho ông, ông là người gốc thành phố, chứ dân nông thôn chúng tôi hồi ấy, chỉ cần hơi có máu mặt một tí là toi. Chẳng riêng gia đình tôi, người cùng cảnh ngộ với chúng tôi nhiều vô số kể … Tôi nói hơi có máu mặt, tức là những người có của ăn của để, chứ không nói những người có dư chút ít ruộng đất. Ở nông thôn miền Bắc nước ta, ông biết đấy, đâu có nhiều địa chủ lớn. Gọi là địa chủ, chứ đó chỉ là nông dân khá giả, do chăm chỉ làm ăn hoặc khéo sắp xếp thu vén mà hơn người. Hơn cũng chẳng nhiều, bất quá vài ba mẫu là cùng, mà lại là mẫu ta” –lời “ông Hiếu”.
=>
**Giết người một cách dã man có dụng ý trước, có bài bản đã chủ định trước:**
“Ông Hiếu trầm ngâm nhìn vào ly cà phê.
– Tôi thì không nghĩ đó là một sai lầm. Nói cho đúng, bây giờ tôi mới nghĩ được như thế. Trước kia thì không. Trước kia tôi không nghĩ ra. Một sai lầm có tính toán trước rằng kết quả nó sẽ là như thế nào, không thể gọi là một sai lầm – ông Hiếu thở dài. Người ta chỉ buộc lòng gọi nó là sai lầm khi mưu toan của họ bị bóc trần.
– Cái gì làm cho ông nghĩ như thế?
– Ông nhớ lại xem. Ông sẽ thấy điều này: ở bất cứ quốc gia nào, để tiến hành cải cách ruộng đất người ta phải điều tra tình hình ruộng đất trước đã. Nhưng ở miền Bắc trước cải cách ruộng đất, ông thấy không, đã không có một cuộc điều tra nào hết.
Tôi giật mình. Ý nghĩ ấy chưa từng đến với tôi –đối đáp giữa “tôi” và "ông Hiếu”.
2/
## Che dấu và gợi tò mò:
Với tựa “Kẻ Vô Ơn”, tác giả đã “ngụy trang” truyện của ông như thể một loại chuyện ít nhiều gợi tính hiếu kỳ nơi bạn đọc, vả bạn đọc cũng sẽ dễ bị mang tâm lý đó khi phải đọc tiếp, đọc tiếp các diễn tiến bên dưới xem thử ai vô ơn? Ai gieo ơn? Tình tiết có ly kỳ không?
Quả thực tác giả đã thành công với lối “dẫn dụ” khôn ngoan như thế. Thế nhưng người đọc cho đến hết truyện vẫn không thấy “lời giải” như đa số truyện thường tình! Bằng chứng là vào June 27, 2014, bạn đọc “Nhi Duong” đã phải hỏi nhà văn [nơi Facebook của ông]:
“à có phải chính xác thì ông Hiếu cho rằng ông Thạc đã khéo léo thay ông bằng một người mới, vì thế mới không có sự mang ơn.”Và “cực chẳng đã” nhà văn đã phải trả lời (June 27, 2014):
“Nhi Duong: Không phải thế đâu. Cái ơn ấy là ơn của kẻ giết cha ban cho con được thấy cảnh hành quyết cha mình. Ông Thạc là một trong những, hoặc phải coi là người thay mặt cho kẻ ấy.”
Nếu Thạc là đại diện của chế độ cộng sản Hanoi, và Hiếu là nạn nhân thì ở đây nhà văn đã “dời bình diện” (chữ của Thi Sĩ Bùi Giáng) khi ông mượn lối che dấu “lời giải” nói trên để thẳng thừng minh định rằng, tại Việt Nam, có một nỗi nhầm lẫn oan nghiệt lớn, đó là chế độ độc tài (tập trung tiêu biểu qua hình ảnh Hồ chí Minh chẳng hạn) đã vừa giết người vừa tự nhận –và buộc nạn nhân phải công nhận- mình là kẻ ban ơn! Oan khốc còn lớn hơn ở chỗ đa số nạn nhân đều răm rắp thừa nhận kẻ “ban ơn” đó!
“– Tôi nghĩ ông Thạc muốn ông được gặp mặt cụ nhà lần cuối là một ý nghĩ tốt. Ông không nghĩ thế?
Ông Hiếu cười khe khẽ. Tiếng cười gằn nghe đầy cay đắng.
– Một ý nghĩ tốt chứ, tôi thừa nhận. Có khi nó còn tốt hơn cả những gì tôi nghĩ nữa. Ông ấy đã giúp tôi tỉnh ngộ. Tôi phải chịu ơn ông ấy. Nhưng tôi không cảm được cái ơn ấy trong lòng tôi. Có lẽ tôi tham lam chăng, khi tôi cho rằng trong những ngày ấy tôi cần một cái gì hơn thế. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy đứng về phía tôi, kẻ chịu đựng một bi kịch không đáng có. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy không đứng về phía những tên đao phủ. Cái gì đó ấy sẽ an ủi tôi nhiều hơn, sẽ cho tôi thêm một chút niềm tin đã mất vào con người …” –đối đáp giữa “tôi” và "ông Hiếu” ở cuối đoạn 4
Riêng tôi khi đọc tới đây tôi mới dám khẳng định “nhà văn-chính trị” thì hiền hòa nhân hậu” ở bên trên!
## Tạm Kết:
Quả thực vậy, nhà văn dù là một văn sĩ nho nhã và miệt mài với nghiệp bút như Vũ Thư Hiên, hay là một quân nhân băng trùng trùng lửa đạn để chiến đấu với cộng quân từ miền Bắc tràn vào xâm lăng miền Nam như Phan Nhật Nam [khóa 18 Võ Bị Dalat, Đại Úy binh chủng Nhảy Dù QLVNCH]… họ đều cùng “hiền hòa nhân hậu” như nhau.
Nếu Vũ Thư Hiên viết
Thì Phan Nhật Nam viết:
“Cái gì đó ấy sẽ an ủi tôi nhiều hơn, sẽ cho tôi thêm một chút niềm tin đã mất vào con người …” “Nhưng đến đây, ở cao độ 960, người lính Bắc Việt không tiến được nữa vì đã gặp “người”- Người rất bình thường và giản dị. Người biết lo âu, sợ nguy biến. Người có ước mơ và ham muốn vụn vặt. Những người không thần thánh hóa lãnh tụ và tin tưởng Thiên Chúa cũng chỉ là bạn tâm tình”–cuối Chương 2, Bút ký chiến tranh “Mùa Hè Đỏ Lửa” -Sáng Tạo xb, Saigon 1972
Ước mơ bình hòa giản dị thân thương và gần gũi mùi con người của hai nhà văn từng ở hai chiến tuyến phân tranh Quốc-Cộng
Họ không hẹn mà gặp ở cùng một điểm rất người:
“. . . .
Để có một ngày có một ngày cho chúng mình
Ta lại gặp ta còn vòng tay mở rộng thương mến bao la
Chuông chùa làng xa chiều lại vang bếp ai lên khói ấm tình thương
Bát cơm rau thắm mối tình quê
Có con trâu có nương dâu, thiên đường này mơ ước bao lâu”
(lời Ca Khúc "Một Mai Giã Từ Vũ Khí" của Ngân Khánh, Minh Phát xb, Saigon 1972)
Vâng, thiên đường của người Việt chỉ hiền hòa giản dị thế thôi, không cần vĩ đại, muôn năm, hay thế giới đại đồng hay muôn năm quang vinh hay đời đời sống mãi gì gì sất. Đó chính là Nhân Tính trong nước Việt người Việt nếu không có chủ nghĩa cộng sản do Hồ chí Minh và đệ tử rước về giày xéo mảnh gấm vóc cha ông này!
Chân Lý thì đồng quy.
Nhưng ẩn ngữ thì phải tìm tòi khổ công mới nhận ra chớ văn chương không phải là phóng sự hay bản tin rao vặt để người người ai nấy vào đọc là thấy liền! Vì Văn chương là gì nếu không phải là nghệ thuật xếp đặt chữ nghĩa để đi thẳng đến Chân Lý?
Vũ Thư Hiên đã thành công có lẽ “ngoài dự định” khi có một người [ký tên là Trần Thảo] viết bài có Title: ĐỌC “KẺ VÔ ƠN” CỦA NHÀ VĂN VŨ THƯ HIÊN – bài được đăng trên trang Wordpress basam vào Dec. 7, 2016 đã viết về “Kẻ Vô Ơn” như sau:
(trích 1):
“Tôi không biết gọi “Kẻ Vô Ơn” là một truyện ngắn thì có chính xác không? Bởi vì trong hiểu biết giới hạn của tôi, khi đã nói TRUYỆN thì phần lớn có những chi tiết được nhà văn hư cấu. Nhưng với “Kẻ Vô Ơn”, người đọc cảm thấy nhà văn kể lại một liên hệ rất thực trong đời, và chính ông là một nhân vật trong đó” (by Trần Thảo)
(trích 2):
“Nhân vật Hiếu trong Kẻ Vô Ơn đã hỏi “tôi”: Ông tin người ta nhận ra sai và sửa sai? Câu hỏi này đã khiến ông Vũ Thư Hiên ngạc nhiên vì trước đó ông chưa bao giờ đặt vấn đề này, vì ông cũng tin là tập đoàn cầm quyền CSVN đã thấy sai lầm khi tiến hành CCRĐ, và cố gắng sửa đổi. Nhân vật Hiếu đã tiếp lời: Người ta chỉ buộc lòng gọi nó là sai lầm khi mưu toan của họ bị đổ bể.
Câu nói của nhân vật Hiếu đã mở ra một góc khuất cho chả riêng gì ông Vũ Thư Hiên, mà còn …” (by Trần Thảo)
Người đọc Trần Thảo càng thấy những trang văn của Vũ Thư Hiên thật:
”
*… là thực trong đời*”…
là “
*Câu hỏi này đã khiến ông Vũ Thư Hiên ngạc nhiên vì trước đó ông chưa bao giờ đặt vấn đề này, vì ông cũng tin là tập đoàn cầm quyền CSVN đã thấy sai lầm khi tiến hành CCRĐ*” …
bao nhiêu thì Vũ Thư Hiên càng thành công lớn bấy nhiêu [2] qua “Kẻ Vô Ơn”
Kẻ hậu sinh này xin có lời chúc mừng nhà văn tiến bối khả kính!
Dec 9, 2016
LTC
[1]: cho tới nay các tiểu thuyết dài hoặc ngắn về đề tài "Cải Cách Ruộng Đất" có
"
[NGÀY LONG TRỜI ĐÊM LỞ ĐẤT](http://letungchau.blogspot.com/2011/08/tran-nhan-ngay-long-troi-em-lo-at-tieu.html)" của TRẦN THẾ NHÂN [Tổ hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ 2010 (dài)
"Ba Người Khác", của Tô Hoài, viết xong 1992, xuất bản và công bố 2006 tại Vietnam (ngắn)
[2]: Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi; trung sĩ văn đạo, nhược tồn nhược vong; hạ sĩ văn đạo, đại tiếu chi. Bất tiếu, bất túc dĩ vi đạo (Đạo Đức Kinh - Lão Tử)
*Gửi các bạn một truyện ngắn tôi nghĩ đã thất lạc, bạn Dung Dang đã tình cờ gặp nó và gửi lại cho tôi. Một câu chuyện buồn, như mọi chuyện buồn trong cuộc sống ở một đất nước buồn. June 26, 2014 - VTH*
## Kẻ Vô Ơn
1.
Nghe tôi nói đến “Hiếu Nhà Băng”, ông Thạc lộ vẻ ngạc nhiên:
– “Hiếu nhà băng” ở Zurich? Ông cũng quen hắn à?
– Quen. Nhưng chưa lâu lắm. Ông biết ông ấy?
– Biết chứ. Từ hồi kháng chiến chống Pháp kìa. Lúc ấy hắn có cái biệt danh khác – “Hiếu tồ”.
– Trái đất tròn thật. Tôi gặp ông Hiếu trong chuyến du lịch trên sông Nil, lâu rồi, dễ cũng đến ba hoặc bốn năm. Quen nhau kiểu ấy thì chỉ loáng thoáng thế thôi, mãi đến năm ngoái gặp lại nhau ở Genève hai đứa mới có dịp tâm sự. Ông này tính tình cởi mở, dễ chịu lắm, tuy có hơi tồ tồ một chút thật, ông gọi là Hiếu tồ cũng không ngoa. Nghe ông nói mới biết, chứ tôi cứ tưởng ông ta là dân Bắc kỳ di cư rồi vọt qua đây sau tháng tư 75. Cái vụ thuyền nhân bi thảm là thế, thế giới chửi cho mất mả, vậy mà cũng có cái mặt hay của nó – người mình giờ ở đâu cũng có, dễ chỉ thua dân Trung Quốc. Người ta bảo ở đâu có gián ở đấy có người Trung Quốc.
– “Hiếu tồ” đi sang bên này khoảng 78 hay 79 chi đó.
– Thuyền nhân?
Ông gật đầu.
– Tức là có đi kháng chiến một đoạn, rồi dinh tê?
– Đại khái thế. Nghe nói bây giờ hắn giàu. Không phải giàu thường thường, mà giàu lắm.
Ông Thạc liếm đôi môi khô. Trong giọng nói của ông có một chút khó chịu, hoặc một chút ghen tị, hoặc cả hai.
– Trông ông ấy bề ngoài thì cũng bình bình, vầy vậy, không có dáng giàu có – tôi thấy cần nói nhận xét của mình, tôi không thích cái sự khó chịu vì người khác giàu ở ông Thạc – Ăn vận xuyền xoàng, xe không sang – một cái BMW không còn mới. Đại khái thì cũng như mọi người khác, người bình thường, không vênh, cũng không hãnh. Nghe ông ấy kể thì đúng là trước khi về hưu ông ấy có làm việc ở một ngân hàng lớn. Phó giám đốc hay là chuyên viên gì đấy.
– Giám đốc đấy, ông ạ. Làm đến chức ấy thằng chó nào mà không giàu cơ chứ?
Ông Thạc đổi giọng ngậm ngùi:
– Ngẫm ra cái số con người ta thật lạ, lên voi xuống chó khôn lường, có giời biết trước. Tôi biết Hiếu lắm. Trước đây, hắn công tác cùng chỗ với tôi.
Đến lượt tôi ngạc nhiên:
– Tức là ông Hiếu còn ở bộ đội nữa?
– Chứ sao. Cấp dưới của tôi. Nhưng hồi ông đến công tác ở chỗ tôi thì hắn không còn đấy nữa. Đào ngũ rồi.
– Năm nào?
– Đầu năm 54.
– Chiến thắng đến nơi mà còn chuồn, rõ hoài, có phải không ông? Ông Hiếu có không muốn nhắc đến giai đoạn ấy cũng là phải thôi, chẳng vinh quang gì.
Tôi với ông Thạc quen nhau hồi ông còn làm trưởng phòng chính trị quân khu 3, tôi từ Việt Bắc về làm công tác tổng kết quân sự. Rồi tiếp quản thủ đô, mấy đợt rèn cán chỉnh quân, chúng tôi gặp nhau luôn. Ông về hưu với quân hàm đại tá. Người khác ở tuổi ông, có thâm niên quân đội như ông, thì đã lên tướng từ lâu.
Chuyện dân “tạch tạch xè”, đi kháng chiến bị phân biệt đối xử là chuyện thường tình, chẳng làm ai ngạc nhiên. Quen nhau lâu thế nhưng tình bạn giữa chúng tôi không thể gọi là thân thiết, có lẽ tại tính tình không hợp, hoặc tại cái gì đó không giải thích được, nhưng biết nhau hơn nửa thế kỷ mà vẫn giữ được quan hệ quen biết nhau thì cũng coi như có sự gần gụi.
Ông sang Đức ở với con gái, không hiểu nhờ ai mà biết địa chỉ của tôi, ông có biên thư hỏi thăm, thành thử có việc qua vùng ông ở, tôi rẽ vào thăm. Ông mừng lắm, ôm chặt, vỗ lưng tôi đồm độp, mắt nhòa đi. Ông đang trong cơn cô đơn, tôi đoán. Tâm trạng này,với từng cơn ác tính, có ở bất cứ người lớn tuổi nào trong cuộc sống xa quê. Hỏi thì ông bảo cuộc sống của ông tạm ổn, không có gì đáng phàn nàn.
Anh con rể người Đức là chuyên viên của hảng Siemens nổi tiếng, lương cao; cô vợ trông nom một cửa hàng hoa tươi, nhiều khách quen, có bề phát đạt. Ngoài ngôi nhà ở khang trang ở trung tâm Stuttgart, hai vợ chồng còn tậu được một nhà vườn. Ở nước Đức như thế là thuộc loại trung bình khá.
Khi mới sang, ông bố vợ ở chung với các con, ít lâu sau ông dọn ra ở nhà vườn. Ông bảo ở đây cũng đủ mọi tiện nghi, lại được ở một mình, dễ chịu hơn, chưa kể sáng sáng còn có việc làm – với cái cuốc, cái kéo tỉa cây, bình tưới, ông chăm sóc mấy giàn hoa leo, mấy luống rau thơm, ăn không ngồi rồi buồn chết đươc. Thỉnh thoảng, cuối tuần, hai vợ chồng dẫn mấy đứa cháu ngoại ra thăm ông.
Ông không biết một tiếng Đức nào, với ai ông cũng chỉ gật đầu mỉm cười thay lời chào. Anh con rể gật đầu chào lại, nhưng không cười. Hai đứa cháu trai nghịch như quỷ sứ, vừa ra đến nhà vườn là chúi ngay vào các trò chơi của chúng, la hét om sòm.
– Cái giống Đức tính lạnh, ông ạ, không như người mình – ông nhận xét. Giao thiệp với dân Đức không dễ, chẳng biết trong bụng chúng nó nghĩ gì. Thằng rể tôi đươc cái lễ độ, biết kính trọng bố vợ.
Ông tiếp tôi ở nhà vườn, xăng xái đi nấu cơm thết bạn. Tôi thấy ông đi đứng còn nhanh nhẹn, lưng không gù, giọng sang sảng, duy có nước da mai mái, dấu ấn của bệnh sốt rét kinh niên, làm ông hơi xấu mã. Hàm dưới đưa ra, má hóp lại. Ở tuổi bảy mươi sáu mà được như thế là tốt rồi. Trong phong thái, ông vẫn còn giữ được chút gì đó của một thời chinh chiến, khi ông còn là một cán bộ quân sự quen ra lệnh. Bây giờ không ra lệnh được cho ai thì ông ra lệnh con béc-giê giống Đức lúc nào cũng quanh quẩn bên chủ. Nó to như con bê, mà hiền khô. Dưới sự chỉ huy của ông nó biết ăn cơm nguội rưới tí nước thịt, y như một con vàng hoặc con vện Việt Nam.
Tôi muốn hỏi ông sang Đức sống lẻ loi thế này làm gì cho khổ, trong khi ở Việt Nam ông có bạn bè, có họ hàng. Tuổi già sống cô độc ở xứ người có vui gì. Lương hưu cấp tá giờ rất khá, hơn trước nhiều lắm, thừa đủ cho một cuộc sống không còn nhiều đòi hỏi. Ông cũng cho biết nhà nước bây giờ chiều cán bộ hưu lắm, nhất là đám có thâm niên cách mạng cao, không muốn họ gây chuyện nay kiến nghị mai phản đối, hoặc a dua với bọn hới mưng đòi dân chủ.
– Sang đây ông có gặp lại ông Hiếu không?
– Có. Mà không.
– Là thế nào?
– Tôi có trông thấy hắn ta, nhưng không gọi.
– Sao vậy? – tôi trợn mắt – Ông giận ông ấy? Giận cái chuyện đào ngũ ấy à? Vớ vẩn. Chuyện từ đời tám hoánh mà đến giờ còn để bụng thì ông quẫn rồi đấy. Bọn mình, thằng chó nào cũng vậy, gần đất xa trời cả rồi, mọi chuyện xửa xưa ông nghe tôi, cứ quăng tuốt đi, cho nó nhẹ. Ông âm lịch quá.
Ông Thạc nhún vai, môi dưới trề ra. Im lặng một lúc, ông thủng thẳng:
– Không phải tôi giận hắn cái chuyện ấy đâu, chuyện ấy tôi không tính, bộ đội hồi ấy đào ngũ nhiều, chẳng phải mình hắn … Hồi Cải cách ruộng đất bọn con cái địa chủ, phú nông, không trước thì sau, theo nhau chuồn bằng sạch. Không như chúng ta, đã đi với cách mạng là ta đi đến cùng. Chúng nó không thể kiên trì lập trường cách mạng là do bản chất giai cấp của chúng nó khác ta …
Tôi che miệng ngáp. Giời ạ, lại cái bài ca lập trường giai cấp cũ rích tưởng chừng không còn có thể nghe thấy ở bất cứ đâu, đùng một cái lại gặp nó giữa lòng nước Đức. Chán ơi là chán. Thậm chí tôi còn không còn thấy ngạc nhiên nữa.
Từ lâu rồi, chính cái ông bạn tôi này từng than thở với tôi rằng chúng tôi, có nghĩa là ông, và cả thế hệ ông nữa, bây giờ là cái vỏ chanh vắt kiệt bị quẳng vào thùng rác lịch sử, rằng cuộc cách mạng đầy lãng mạn là lẽ sống một thời trai trẻ của lớp người như ông đã biến mất, thay vào đó là một xã hội của những kẻ đi sau về trước, trong cái xã hội đó những người như ông chẳng là cái gì hết. Biết thì ông biết đấy, không phải ông ngu, ông không biết, nhưng trong tâm tư ông, trong cái vô thức vô duyên của ông, lại có cái gì đó chống lại cái biết của ông, khốn nạn vậy.
Những người như ông không ít. Trong họ cái quá khứ hào hùng nặng như cối đá, bất chấp sự biết ấy, sự ngộ nhận ấy, vẫn cứ tiếp tục tồn tại, nó sống không cần anh có biết đến nó hay không, nó hiện hữu thường trực như một bản năng được cấy ghép, âm thầm hiện hữu, thậm chí ta không nhận thấy nó, nhưng thỉnh thoảng nó lại trỗi dậy, thỉnh thoảng lại hung hăng lên tiếng. Trong cái xã hội do chính họ tạo ra, nhưng lại hình thành ngoài ý muốn của họ, theo một cách khác hẳn, họ chẳng còn gì để tự hào, họ thấy mình là đồ bỏ trong lòng xã hội ấy, thế là họ đành nhẫn nhục sống với những kỷ niệm, với những giáo điều đã chết và những hào quang không còn lấp lánh.
– Vậy thì vì cớ gì ông giận?
– Hắn là thằng vô ơn, ông ạ – ông thở dài. Tôi giận là giận cái sự vô ơn ấy. Hắn chịu ơn tôi, nhưng khi gặp tôi, hắn lờ. Tôi chỉ cần được nhìn thấy hắn mừng rỡ khi gặp lại tôi thôi, thế là đủ, thế là được, khốn nạn, nào tôi có mong gì hơn, nhưng không, khi gặp tôi, hắn lờ tịt.
2.
Ông Hiếu cười buồn khi nghe tôi kể chuyện tôi gặp ông Thạc.
– Tôi nhớ ông ấy chứ, quên sao được. Trí nhớ tôi không đến nỗi tồi. Tôi có nhìn thấy ông ấy thật. Và tôi đã không gọi, đúng thế. Chuyện ông ấy kể cho ông nghe không sai, ông ấy không bịa, đúng là ông ấy có làm ơn cho tôi thật. Nhưng là một thứ ơn mà người mang ơn không muốn nhớ đến …
Chúng tôi ở trong một biệt thự nhỏ và xinh xắn bên bờ hồ Bodensee, còn có tên là hồ Konstanz, chung biên giới với ba nước Đức, Áo, Thụy Sĩ. Hồ này rộng mênh mông, nó đứng thứ hai tính về diện tích các hồ thuộc vùng núi Alpes. Giá đất ở những nơi có địa thế đẹp ở ven hồ Konstanz đắt khủng khiếp, có thể so với giá đất ở Hà Nội. Ở những địa điểm có thể xây khách sạn, nhà nghỉ phải có nhiều tiền lắm lắm mới xây được một biệt thự riêng.
Tôi hiểu như thế nên rất ngạc nhiên thấy bên trong ngôi biệt thự chắc chắn là đắt tiền của ông Hiếu chẳng có gì sang trọng. Giữa phòng khách chình ình một cái chõng tre y như trong một quán nước ở đồng bằng sông Hồng; trên đó lỏng chỏng một cái ấm giỏ và mấy cái bát sành. Ghế ngồi là những thân gỗ mộc xù xì, nhưng có đệm dành cho khách không quen ngồi ghế gỗ. Tôi đã gặp cách bài trí theo lối cổ ở nhiều nhà người Việt ly hương, với những hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, những sập gụ, tủ chè, tràng kỷ, cái nào cái nấy thuần bằng gỗ quý đặt trong nước làm … Cũng là nỗi nhớ quê hương, nhưng khác với nỗi nhớ của ông Hiếu, nó là nỗi nhớ trưởng giả hoặc mang hơi trưởng giả.
– Tại sao?
Ông Hiếu bắt đầu câu chuyện gợi trí tò mò của tôi vào một đêm khuya, cả hai đều khó ngủ. Chúng tôi ngồi bên nhau, an nhàn tựa lưng trên ghế dài đặt sát mép nước hồ. Ban đêm mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương vô cùng lớn màu đen, với những đốm lửa nhấp nháy ở chân trời, rất xa, nơi có quần thể đông đúc khách sạn và nhà hàng.
– Ông Thạc chưa kể cho ông nghe?
– Chưa. Ông kể đi.
Ông Hiếu im lặng một lúc lâu. Hình như ông do dự, ông không muốn kể, có thể là ông không muốn gợi lại một quá khứ muốn quên. Ông chỉ kể khi tôi phải thúc giục vài lần nữa. Sau đây là câu chuyện tôi được nghe trong đêm ấy.
“Ông Thạc lúc bấy giờ đã là bí thư chi bộ, tôi là quần chúng. Chúng tôi đều là học sinh xuất thân, lý lịch của chúng tôi đơn giản, chúng tôi vào bộ đội như là lẽ đương nhiên – thanh niên thời chiến thì phải cầm súng bảo vệ Tổ quốc.
Tôi với ông Thạc vừa là bạn, vừa có quan hệ cấp trên cấp dưới. Cái sự tôi ở trong diện cảm tình đảng, đang thời kỳ thẩm tra lý lịch để kết nạp cũng là do ông Thạc quan tâm nâng đỡ. Chứ tôi, nói thật với ông, chẳng thuộc diện được đảng chú ý, tôi thì cũng chẳng mặn mà gì cái sự vào đảng.
– Vào thời ấy mà không biết quý cái sự vào đảng thì, nói thế nào cho đúng nhỉ, – tôi nói – hoặc ông rất cấp tiến, hoặc ông hâm.
– Tôi không cấp tiến, cũng chẳng hâm – tôi lười, ông ạ – ông Hiếu cười khe khẽ. Người ta phấn đấu để được vào đảng, để được đề bạt, để được oai với người khác, tôi thì không. Còn chiến tranh thì mình làm lính, hết chiến tranh thì thôi, chẳng lẽ ở bộ đội cho đến hết đời à? Trong đảng họ nghĩ gì về tôi, tôi không biết. Mà họ nghĩ gì mới được chứ? Họ coi tôi bình thường, như mọi người lính không có gì đặc biệt. Tôi ở đơn vị chiến đấu suốt từ những ngày đầu kháng chiến cho tới khi quân khu lấy về làm ở phòng chính trị, dưới quyền ông Thạc. Tôi không thích làm lính ống quyển , nhưng quân lệnh như sơn, cứ là phải chấp hành.
– Ông có phạm kỷ luật gì trong thời gian ấy không?
– Không.
– Ông Thạc nói ông mang ơn ông ấy là ơn thế nào? – tôi rụt rè hỏi.
Ông Hiếu im lặng.
– Tôi đoán … ông phạm kỷ luật gì đó và ông ấy đã gỡ tội cho ông?
– Cái ơn còn lớn hơn. Tôi sẽ kể ông nghe.
Ông không kể ngay. Ông nhìn ra hồ. Khi có gió, mặt nước cũng lăn tăn một chút làm xao động những đốm lửa xa.
Tôi im lặng chờ. Cuối cùng rồi ông Hiếu cũng bắt đầu câu chuyện gợi trí tò mò của tôi:
3.
“Một hôm, ông Thạc gọi tôi ra chỗ vắng. Ông thì thào:
– Lâu nay cậu có tin tức gia đình không?
– Không. Cũng đến cả năm rồi không thấy thư từ gì hết. Chắc cũng chẳng có chuyện gì đâu, vùng tôi ít bị máy bay bắn phá – tôi nói. Ông cụ tớ cũng bận. Làm chủ tịch xã, lại còn kiêm nhiều việc trên huyện nữa. Tớ tính sau đợt chỉnh quân tới sẽ xin đi phép về thăm các cụ.
Ông Thạc có vẻ lúng túng. Có vẻ ông ấy phải chọn lời:
– Tớ nói chuyện này, nhưng cậu phải tuyệt đối bí mật nhá.
– Cậu biết tính tớ rồi, tớ không phải đứa bép xép.
Ông chớp chớp mắt rồi ghé sát vào tai tôi, giọng trầm trọng:
– Ông cụ bà cụ cậu bị lên địa chủ phản động rồi …
Tôi chết điếng.
Tôi không tin ở tai mình. Lúc bấy giờ ở vùng chúng tôi đóng quân đã qua bước giảm tô giảm tức, đang đi vào cải cách ruộng đất, nhưng đơn vị chúng tôi chỉ học tập chủ trương chính sách để ủng hộ chứ không trực tiếp tham gia công tác cùng các đội các đoàn. Trong học tập tôi được biết cải cách ruộng đất do đảng lãnh đạo là một cuộc cách mạng long trời lở đất, là sự đổi đời ở nông thôn, giai cấp nông dân vùng lên đánh đổ bọn cường hào gian ác. Thế nhưng, tôi cũng như nhiều đồng đội của tôi, cứ nghĩ rằng ở đây, hoặc ở đẩu ở đâu kia, mới có những tên địa chủ tàn bạo, ác độc, chứ những quân quỷ sứ ấy không thể có ở quê mình, đừng nói gì ngay trong nhà mình.
– Nghe đâu lại còn Việt Quốc hay Việt Cách gì đó nữa …
Tôi không còn nghe thấy gì nữa. Tôi gục xuống.
– Chắc cậu cũng chẳng biết hết những việc làm của ông cụ đâu … – tiếng ông Thạc văng vẳng bên tai tôi – nhưng chẳng có gì giấu được quần chúng được phát động …
– Làm gì có chuyện ấy được – tôi đứng phắt dậy, tôi kêu lên, rền rĩ. Ông cụ bà cụ tớ hiền như đất ấy mà, nào có biết đảng phái là cái gì.
– Địa phương gửi công văn đến, hỏi về cậu đấy.
– Hỏi về tớ?
– Phải. Tớ đã viết công văn trả lời sau khi hội ý toàn chi bộ, bảo đảm cậu là cán bộ tốt.
– Chuyến ấy xảy ra khi nào?
Ông Thạc thở dài:
– Ba tuần rồi.
Tôi nhớ lại: có một cái gì đó không bình thường trong ánh mắt của các đảng viên khi gặp tôi. Dường như họ tránh nhìn tôi. Trong sinh hoạt cơ quan, mọi chuyện chỉ có đảng viên được biết, quần chúng chỉ có thể đoán rằng có chuyện gì đó, xấu hoặc tốt, căn cứ thái độ của họ.
– Sao cậu không cho tôi biết?
– Nói sao được?! Nguyên tắc.
– Bây giờ cậu bảo tớ phải làm gì?
Ông Thạc suy nghĩ lung.
– Bây giờ cậu về nhà đi – ông nói. Đừng nói với ai cậu đi đâu, chuyện đó mặc tớ lo. Đây là công lệnh, bản sao công văn đơn vị gửi chi bộ địa phương, cứ cầm theo, phòng xa, có khi hữu dụng. Về đến nhà rồi, gặp được ông cụ bà cụ rồi thì trở lại ngay đơn vị. Đấy là tất cả những gì tớ có thể làm cho cậu.
Tôi nói:
– Ông Thạc đối với ông thật là tốt.
– Tôi không nói ông ấy xấu. – ông Hiếu đáp – Ông nghe nốt câu chuyện đã.
Tôi lập tức lên đường. Đi suốt đêm. Suốt ngày hôm sau. Vừa đặt chân vào nhà, tôi bị bắt ngay. Đám du kích ập đến, trói gô tôi lại. Chúng quát tháo, chúng chửi mắng, không cho tôi kịp mở miệng. Mà chúng nó là ai chứ? Toàn người quen kẻ thuộc cả, ông ạ, không hàng xóm láng giềng thì cũng người cùng thôn, cùng xã. Nghe chúng nói với nhau tôi mới biết mẹ tôi không chịu được hành hạ đã thắt cổ tự vẫn tuần trước, còn cha tôi sẽ bị bắn vào sáng hôm sau. Tôi lặng đi. Tôi không khóc được. Nước mắt chưa chảy đã cạn. Mẹ tôi là một nửa cuộc sống của tôi. Ngay cả khi sống xa nhà tôi vẫn cảm thấy mẹ ở bên tôi. Cha tôi khác, tôi yêu cha, kính trọng cha, nhưng không gần gụi cha như gần gụi mẹ.
Tôi không tưởng tượng được cái tai họa giáng xuống gia đình tôi lại lớn đến như thế, lại kinh khủng đến như thế. Đau đớn nhất là cái sự tôi là bộ đội chẳng giúp được gì cho các cụ. Không mảy may. Ngày nay ai cũng biết rõ rằng những khẩu hiệu “Người cày có ruộng,” “Đánh đổ bọn cường hào ác bá, nông dân giành lấy chính quyền,” “Nông dân là quân chủ lực của cách mạng” … chỉ là những lời lừa mị. Nhưng lúc ấy khác, lúc ấy chúng có một tác dụng ghê gớm.
Nông dân ào ào đi theo đội cải cách, hô những khẩu hiệu đùng đoàng ấy đến khản tiếng, đến rạc người. Có thể họ chân thành tin ở cuộc đổi đời mà đảng hứa hẹn, rồi đây họ sẽ trở thành những ông chủ bà chủ ở trong làng, họ sẽ có những gì mà những người sang trọng có, có thể là như thế. Điều tôi biết chắc là những con người khốn khổ hi vọng ở số quả thực sẽ được chia ngay lập tức sau khi bọn nhà giàu trở thành kẻ có tội với cách mạng – một thúng thóc, cái mâm đồng, cái phản gỗ, có khi là cả cái sập gụ cũng nên …
Sáng hôm sau, tôi bị điệu ra trường đấu. Dân chúng cả mấy xã tề tựu ở sân trường học của xã. Tôi đã nghe tiếng loa thúc giục mọi người đi dự cuộc đấu “tên phản động đầu sỏ, tên cường hào gian ác, tên địa chủ có nợ máu với nhân dân” từ khi còn tối đất. Trường học này đầy ắp những kỷ niệm thời thơ ấu của tôi và của những người bạn học mặt sát khí đằng đằng lăm lăm súng trường mã tấu đứng ở vòng ngoài.
Tôi nhìn thấy cha tôi, bị trói giật cánh khuỷu, bị lôi đi xềnh xệch, bước chân lảo đảo, giữa một đám đông xỉa xói, gào thét, những bộ mặt biến dạng với những đôi mắt đỏ ngầu, những cái miệng há to, nhớt dãi chảy xuống ngực áo, giữa rừng cánh tay vung lên hạ xuống theo những khẩu hiệu đòi trả nợ máu …
– Kinh khủng! Hồi ấy tôi đang theo học ở Liên Xô nên không được chứng kiến những gì xảy ra, chỉ được nghe kể lại, sau này …
– May cho ông, ông là người gốc thành phố, chứ dân nông thôn chúng tôi hồi ấy, chỉ cần hơi có máu mặt một tí là toi. Chẳng riêng gia đình tôi, người cùng cảnh ngộ với chúng tôi nhiều vô số kể … Tôi nói hơi có máu mặt, tức là những người có của ăn của để, chứ không nói những người có dư chút ít ruộng đất. Ở nông thôn miền Bắc nước ta, ông biết đấy, đâu có nhiều địa chủ lớn. Gọi là địa chủ, chứ đó chỉ là nông dân khá giả, do chăm chỉ làm ăn hoặc khéo sắp xếp thu vén mà hơn người. Hơn cũng chẳng nhiều, bất quá vài ba mẫu là cùng, mà lại là mẫu ta.
Ông Hiếu thở dài.
– Có cần kể cho ông nghe chi tiết cuộc đấu không?
Ông Hiếu đặt câu hỏi, rồi im lặng hồi lâu, như thể ông đang nhớ lại cảnh tượng hãi hùng mà ông không phải chỉ là người chứng kiến. Ông là người trong cuộc, người chịu đựng.
– Đại khái là có một cuộc đấu kéo dài, một cuộc xử án chớp nhoáng. Tất cả diễn ra trong những tiếng hô khẩu hiệu không ngớt. Rồi cha tôi bị điệu ra trước bức tường xa nhất của trường học, nơi vẫn còn cái khẩu hiệu do chính tay tôi viết năm 1945: “Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Minh vạn tuế!” Cha tôi bị bắn ở đó. Trước khi bị bắn, cụ chằm chằm nhìn tôi, nước mắt đầm đìa. Có vẻ cha tôi muốn nói điều gì đó với tôi nhưng không thể nói được – trong miệng cụ là một búi giẻ bẩn thỉu, từ đó nhểu xuống đất những giọt dãi …
– Cụ “đi” có nhanh không?
– Không – ông lắc đầu – Lúc đấu thì hùng hổ lắm, nhưng đến lúc phải cầm súng bắn người thì hình như không ai muốn, hoặc người nào cũng không muốn mình là người bắn viên đạn giết chết một mạng người, thành thử những người du kích được phân công hành quyết đều bắn trượt trong loạt đạn đầu tiên. Những “ông đội” “bà đội” phải hò hét, quát tháo liên hồi, giật lấy súng chỉ cách cho họ bắn họ mới bắn được. Có vài viên trúng, máu loang trên ngực cha tôi, nhưng cụ vẫn chưa nhận được viên đạn kết liễu. Một “ông đội” mắt long sòng sọc chạy xổ đến bên cọc, rút súng lục, bắn thêm một phát vào thái dương cụ mới “đi”. Tôi nhắm mắt lại, không muốn hình dung cảnh tượng gớm ghiếc đó.
4.
Chúng tôi ngồi bên nhau, im lặng rất lâu.
– Về sau này, khi nhớ lại những phút hãi hùng đó tôi mới hiểu ra vì sao trước khi đưa những người gọi là địa chủ phản động ra đấu chính thức, người ta bắt nông dân phải đấu lưng trước đã …
– Đấu lưng?
– Vâng, đấu lưng. Tức là người bị đấu phải quỳ, nhưng không được quay mặt lại đám đông đấu mình, còn những khổ chủ, những người được “đội” bồi dưỡng để đấu thì xỉa xói vào lưng người bị đấu mà kể khổ, kể tội … Chẳng qua nếu những người nông dân hiền lành thật thà mà nhìn vào mặt người hôm qua còn là họ hàng, làng xóm, tối lửa tắt đèn có nhau thì họ không nỡ lòng nào bịa đặt ra những tội lỗi không có, không thốt nổi thành lời những điều vu oan giá họa bất nhân, bạc ác như đội dạy được. Con người không phải dễ dàng trở thành quỷ. Phải dạy dỗ, phải huấn luyện, ông ạ. Và không phải bao giờ người ta cũng thành công. Có nhiều người thà chết chứ không chịu trở thành quỷ.
– Tôi tin có những người như thế.
– Điều đáng buồn là một khi đã thành quỷ rồi thì khó trở lại làm người lắm. Tôi có chú em họ, hồi cải cách ruộng đất còn nhỏ đã đi theo đội học đòi đấu tố, lớn lên thì vào đảng, rồi làm quan, ăn bẩn, cho đến khi về hưu không bị sứt mẻ gì, gọi là hạ cánh an toàn. Giàu có lắm, nhưng bị người trong họ ngoài làng xa lánh. Cũng có người cực chẳng đã phải nhờ vả chú ấy việc này việc khác, nhưng trong thâm tâm họ đều khinh bỉ. Chú ấy phân trần với tôi: “Thời thế nó thế thì phải thế, ai cũng phải làm phải ăn, em cũng không thể khác, người ta không hiểu em, chứ em có lòng dạ nào làm hại bà con.” “Nhưng họ khinh chú là phải chứ?” tôi hỏi. “Thì họ có cách nào khác, yêu em à?”, chú ấy bùi ngùi.
– Sau vụ ấy ông trốn vào thành?
Ông Hiếu tránh nhìn tôi.
– Vâng – ông nói khẽ. Tôi còn biết đi đâu?
– Tôi hiểu. Lúc ấy trong lòng tôi đầy mâu thuẫn thì dúng hơn. Tôi không muốn rời bỏ hàng ngũ kháng chiến. Nhưng tôi cũng không thể ở lại. Quên, chưa nói để ông biết, ông Thạc nhìn xa đã cấp cho tôi đủ giấy tờ cần thiết để tôi không bị lôi vào cuộc đấu tố cùng với gia đình. Đội cải cách đã tha cho tôi trở lại đơn vị.
– Nhiều người ở trong hoàn cảnh ông đã không “dinh tê.”
– Vâng, có người rồi còn trở thành cán bộ cấp cao nữa, tôi biết. Họ phải trả giá đắt cho sự thăng tiến ấy, bằng sự dối trá thường xuyên, bằng sự hàng phục tuyệt đối. Tôi không có đủ dũng khí, và lòng kiên trì nữa, để làm được như họ. Khi đã ở trong thành rồi, có nhiều lúc tôi lại muốn trở ra vùng kháng chiến. Có một sự giằng xé như thế đấy.
Sương xuống làm tôi rùng mình. Cả một vùng hồ Bodenzee lặng lẽ như không lúc nào nó lặng lẽ như thế.
– Ông có gia nhập quân đội Pháp không? Tôi muốn nói ông rồi có bị bắt lính và phải chiến đấu ở phía bên kia không?
– Không. Tôi trốn lính. Tôi không muốn cầm súng nữa, dù ở bên này hay ở bên kia. Nhưng cũng phải thú thực với ông: sau cái chết của cha tôi, cũng có lúc tôi có ý định đi với quân Pháp để đánh lại những kẻ đã mang lại thảm họa cho gia đình tôi. Tôi cũng căm thù lắm chứ. Nhưng tôi đã không làm điều đó nhờ một lời khuyên.
Chả là lúc mới về thành tôi ở nhờ trong một ngôi chùa. Khi biết ý định của tôi, sư cụ bảo: “Con tính sai rồi. Đi với cái Ác này để diệt cái Ác kia không được đâu. Chỉ có cái Thiện mới diệt được cái Ác thôi, con ạ.” Tôi nghe lời sư cụ, nhưng tôi không tìm thấy cái Thiện ở đâu cả.
– Tìm ra cái Thiện đích thực thật là khó.
– Vì không tìm ra nó, tôi chỉ biết làm một người dân bình thường. Nhưng đến năm 75 thì tôi hiểu – cái Ác đang thắng, nếu không làm được gì để chống nó thì chỉ còn cách tránh xa nó, tránh thật xa, xa chừng nào hay chừng ấy, có gọi là chạy trốn nó thì cũng đúng. Tuy chẳng có gì vinh quang trong sự chạy trốn ấy …
Chúng tôi đi ngủ. Đêm đã quá khuya.
Hôm sau, trong bữa điểm tâm, ông Hiếu đột ngột ra cho tôi một câu hỏi lạ tai:
– Ông có nghĩ rằng cải cách ruộng đất là một sai lầm như người ta thường nói không?
– Một sai lầm chứ. Đó là điều không thể chối cãi được. Chính đảng cộng sản vốn không bao giờ chịu nhận mình sai, cũng đã thừa nhận là thế. Người ta đã phải sửa sai ngay sau đó.
– Ông tin người ta có sửa sai?
Tôi có cảm giác ông Hiếu chỉ chờ tôi nói khẳng định để cười vào mũi tôi. Hẳn ông có cách nhìn khác đối với việc ấy. Tôi gật đầu.
– Họ có sửa sai. – tôi nói – Nhưng có sửa đến nơi đến chốn hay không lại là chuyện khác. Và còn phải sửa dài dài, bởi vì trang sử cải cách ruộng đất cho đến nay vẫn chưa khép lại được. Nghe nói mới đây thành phố Hà Nội vừa quyết định đền bù cho những gia đình có người bị giết trong cải cách ruộng đất.
– Đền bù thế nào?
– Một hay hai triệu đồng gì đó cho mỗi người bị chết oan.
Ông Hiếu cười khe khẻ:
– Tức là khoảng trên dưới một trăm đô la, theo tỷ hối hiện tại.
– Khoảng ấy.
Ông Hiếu trầm ngâm nhìn vào ly cà phê.
– Tôi thì không nghĩ đó là một sai lầm. Nói cho đúng, bây giờ tôi mới nghĩ được như thế. Trước kia thì không. Trước kia tôi không nghĩ ra. Một sai lầm có tính toán trước rằng kết quả nó sẽ là như thế nào, không thể gọi là một sai lầm – ông Hiếu thở dài. Người ta chỉ buộc lòng gọi nó là sai lầm khi mưu toan của họ bị bóc trần.
– Cái gì làm cho ông nghĩ như thế?
– Ông nhớ lại xem. Ông sẽ thấy điều này: ở bất cứ quốc gia nào, để tiến hành cải cách ruộng đất người ta phải điều tra tình hình ruộng đất trước đã. Nhưng ở miền Bắc trước cải cách ruộng đất, ông thấy không, đã không có một cuộc điều tra nào hết.
Tôi giật mình. Ý nghĩ ấy chưa từng đến với tôi.
– Ông có lý – tôi thừa nhận. Tôi hồi ấy ở một trong những cơ quan trung ương. Tôi không được biết có một báo cáo nào về chuyện ấy.
– Người ta tính những cái mà hồi ấy chúng ta không nghĩ tới. Người ta muốn thanh toán cho bằng hết những người đã ủng hộ cuộc kháng chiến trong thời kỳ cách mạng còn trứng nước hiện đang giữ những chức vụ trong chính quyền kháng chiến để thay vào đó những người hoàn toàn mới. Những người mới này sẽ hoàn toàn là người của họ. Để làm gì? Để những kẻ được chia quả thực cướp được kia, những kẻ bỗng dưng có được địa vị ăn trên ngồi trốc kia sẽ hết mình với họ … Chỉ có chúng mới là những kẻ rất mực trung thành với họ.
– Tôi muốn hỏi thêm ông một câu.
– Ông hỏi đi.
– Tôi nghĩ ông Thạc muốn ông được gặp mặt cụ nhà lần cuối là một ý nghĩ tốt. Ông không nghĩ thế?
Ông Hiếu cười khe khẽ. Tiếng cười gằn nghe đầy cay đắng.
– Một ý nghĩ tốt chứ, tôi thừa nhận. Có khi nó còn tốt hơn cả những gì tôi nghĩ nữa. Ông ấy đã giúp tôi tỉnh ngộ. Tôi phải chịu ơn ông ấy. Nhưng tôi không cảm được cái ơn ấy trong lòng tôi. Có lẽ tôi tham lam chăng, khi tôi cho rằng trong những ngày ấy tôi cần một cái gì hơn thế. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy đứng về phía tôi, kẻ chịu đựng một bi kịch không đáng có. Một cái gì đó chứng tỏ ông ấy không đứng về phía những tên đao phủ. Cái gì đó ấy sẽ an ủi tôi nhiều hơn, sẽ cho tôi thêm một chút niềm tin đã mất vào con người …
5.
Ít lâu sau cuộc gặp gỡ với ông Hiếu, tôi lại gặp ông Thạc. Ông vừa về Việt Nam tham dự cuộc họp mặt truyền thống của quân khu. Ông vui hẳn lên, khác với lần chúng tôi gặp nhau ở Stutgart. Ông kể chuyện những đổi thay ở đất nước, chuyện Hà Nội khác trước đến không nhận ra, chuyện ông vừa được nhận thêm một huân chương vì những công trạng trong quá khứ …
– Ông đã gặp “Hiếu Nhà Băng” rồi hả? Hắn nói sao?
Tôi lúng túng:
– Ông ấy vẫn nhớ ông. Nhưng ông ấy không muốn gặp lại … Vì cuộc gặp lại ấy sẽ làm ông ấy nhớ đến những ngày ông ấy không muốn nhớ đến nữa.
– Cái thằng … Bây giờ mà không biết quên đi quá khứ, hướng tới tương lai là ngu, là xuẩn ngốc. Nó y như mấy thằng đang đòi dân chủ ấy, trong tụi nó có cả những thằng cánh ta ngày trước, tức là đã từng trong quân ngũ, chúng nó mắt nhắm tịt, ương như cua, không biết rằng nước ta bây giờ dân chủ lắm rồi, hơn hẳn ngày xưa rồi, ngày xưa không có nhiều dân chủ là do hoàn cảnh, là chuyện bất khả kháng, chứ bây giờ khác, bây giờ đảng ta vững mạnh, có lực lượng quân đội, công an hùng hậu, thì cho hay chưa cho, cho nhiều hay cho ít, là cái quyền của đảng, đảng không keo xỉn trong chuyện ấy, vấn đề là phải có tính toán; cho cái gì trước cho cái gì sau, cho bao nhiêu, cho vào lúc nào …
Tôi nhìn ông. Ông nói say sưa. Ông bốc. Trong ông ấn tượng của chuyến đi đầy tràn.
– Ông Hiếu gửi lời thăm ông. Tôi nói để mà nói.
– Thế hả? Nó chỉ gửi lời thăm thôi? Không nói thêm gì nữa?
– Không.
Ông Thạc sa sầm mặt.
– Cái thằng vô ơn đến thế là cùng. Để lúc nào tôi kể ông nghe đầu đuôi chuyện tôi đã làm gì cho hắn … Bây giờ chúng mình kiếm cái gì chén đã. Chắc ông đi đường cũng đói bụng rồi.
Tôi vội vã chìa tay ra:
– Xin lỗi, hôm nay tôi mắc một cái hẹn. Để bữa khác vậy.
Trong lòng bàn tay tôi là một vật mềm, nhũn nhẽo.
– Ờ ờ … Tiếc quá! Có bao chuyện muốn kể ông nghe.
– Tiếc quá!
– Nói tóm lại, thằng Hiếu là một thằng vô ơn, ông nhớ đấy, tôi nói với ông rồi đấy. Ông Thạc nói theo, khi tôi đã ra đến cửa.
Vũ Thư Hiên
Vũ Thư Hiên
## No comments:
## Post a Comment
Enter you comment ...

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0


markdown:
Tạo cửa hàng của bạn
Vietnamese
Vietnamese
English
Tải ứng dụng Lozi:
iOS
Android
Chuyện Lozi
Liên hệ quảng cáo
Hỏi và đáp
Loship.vn
Danh mục
Đồ ăn
Đồ ăn ship
Góc con gái
Đồ con trai
Mỹ phẩm
Đồ điện tử
Đồ gia dụng
Mẹ & Bé
Idol Hàn Quốc
Fan Nhật Bản
Xe cộ
Phụ kiện thời trang
Giày sneaker
Tóc, Móng & Làm đẹp
Thú cưng
Sách & Truyện
Đồ chơi & Sở thích
Âm nhạc
Vật dụng trang trí nhà cửa
Nhà & Phòng trọ
Hàng order trước
Cần Mua
Homestay
Vé sự kiện/Thẻ giảm giá
Khác
Tìm kiếm
tại
Hồ Chí Minh
Đăng bán
Đồ ăn
Địa điểm
Đồ ăn ship
Góc con gái
Đồ con trai
Mỹ phẩm
Đồ điện tử
Đồ gia dụng
Mẹ & Bé
Idol Hàn Quốc
Fan Nhật Bản
mới!
Xe cộ
Phụ kiện thời trang
Giày sneaker
mới!
Tóc, Móng & Làm đẹp
Thú cưng
Sách & Truyện
Đồ chơi & Sở thích
Âm nhạc
Vật dụng trang trí nhà cửa
Nhà & Phòng trọ
Hàng order trước
Cần Mua
mới!
Homestay
mới!
Vé sự kiện/Thẻ giảm giá
Khác
Quan tâm
Đồ ăn
Địa điểm
Dịch vụ Loship
Đồ ăn ship
Góc con gái
Đồ con trai
Mỹ phẩm
Đồ điện tử
Đồ gia dụng
Mẹ & Bé
Idol Hàn Quốc
Fan Nhật Bản
mới!
Xe cộ
Phụ kiện thời trang
Giày sneaker
mới!
Tóc, Móng & Làm đẹp
Thú cưng
Sách & Truyện
Đồ chơi & Sở thích
Âm nhạc
Vật dụng trang trí nhà cửa
Nhà & Phòng trọ
Hàng order trước
Cần Mua
mới!
Homestay
mới!
Vé sự kiện/Thẻ giảm giá
Khác
Quan tâm
Khám phá
Chuyện Lozi
Quận 1
Quận 3
Quận 7
Quận 10
Quận Phú Nhuận
Quận Gò Vấp
Huyện Hóc Môn
Huyện Nhà Bè
Quận 2
Quận 4
Xem toàn bộ
Lozi - Ứng dụng đăng bán được yêu thích nhất
Tải app ngay!
Lozi là gì
Liên hệ
Đối tác
Quảng cáo
Quy chế hoạt động
Tuyển dụng
Lozi.vn tại
Hà Nội
Tp. Hồ Chí Minh
Hải Phòng
Đà Nẵng
Cần Thơ
Vé sự kiện/Thẻ giảm giá
Được tặng VÉ XEM PHIM mà hổng có thời gian đi? Khỏi lo, vô Lozi bán liền 🎫
Sắp xếp theo:
Phổ biến
mới
Được tặng VÉ XEM PHIM mà hổng có thời gian đi? Khỏi lo, vô Lozi bán liền.
Đăng bán ngay

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close

X-Powered-By: Express


markdown:
**Đăng ký nhận mã giảm giá và khuyến mãi Tại Đây** -> [https://goo.gl/RtrHij](https://www.facebook.com/msmobile.com.vn)
**Thiết kế, kiểu dáng giữa LG G6 và V20**
![ Một tỉ lệ màn hình mang tính tương lai trên LG G6](/upload_images/images/2018/04/19/LG-G6-dien-thoai-di-dong-thong-minh.jpg)
Trong khi
[ gây ấn tượng với người dùng nhờ sở hữu thiết kế khung kim loại sang trọng– thủy tinh bền chắc thì LG V20 lại nổi bật với thiết kế màn hình lớn, viền benzen (benzel) mỏng hơn. LG G6](https://msmobile.com.vn/dien-thoai/lg-g6-cu-99-p2780.html)
Máy có kích thước và trọng lượng lần lượt gồm (G6: 148,9 x 71,9 x 7,9mm; 163g/ V20: 159,7 x 78,1 x 7,6mm; 174g). Sản phẩm mới ra mắt của hãng điện thoại LG đem lại cái nhìn thanh lịch và tinh tế hơn, phù hợp cho cả nam và nữ.
**Màn hình hiển thị giữa LG G6 và V20**
![ Dòng sản phẩm LG G6 mang lại rất nhiều tiện ích.](/upload_images/images/2018/04/20/LG-G6-choi-game-1.jpg)
Điểm nhấn đặc biệt trên chiếc điện thoại
[ nằm ở màn hình Full Vision cỡ 5,74 inch với tỷ lệ độc đáo – 18:9. Còn V20 chỉ trang bị màn hình 5,72 inch có tỷ lệ truyền thống - 16:9. Do đó, màn hình trên G6 có hình dáng dài và hẹp hơn so với V20, dễ dàng sử dụng bằng một tay. LG G6](https://msmobile.com.vn/dien-thoai/lg-g6-cu-99-p2780.html)
Nội dung hiển thị bên trong dòng LG V20 khá phù hợp với thiết kế màn hình, bao gồm các ứng dụng, chơi game và xem video trực tuyến. Còn G6, các video hiện nay vẫn chưa hỗ trợ tỷ lệ 18:9 nên vẫn xuất hiện phần đen ở hai cạnh màn hình.
Màn hình phụ của LG V20 hiển thị 5 ứng dụng thường xuyên sử dụng nhất của người dùng và hiển thị thời gian ở chế độ chờ. Trong khi đó màn hình LG G6 cung cấp chế độ Luôn Bật (Always On),cho phép hiển thị thời gian, ngày tháng và thông báo ngay cả khi thiết bị ở chế độ khóa.
**Giao diện và tính năng giữa LG G6 và V20**
![ Mua LG V20, LG G6 Bình Tiên, Phạm Văn Chí, Văn Thân](/upload_images/images/2018/04/20/LG-G6-dien-thoai-thong-minh-xach-tay-tai-Ha-Noi.jpg)
Cả G6 và V20 đều có nhiều điểm chung về giao diện. Cả 2 đều chạy trên hệ điều hành Android 7.0 Nougat với giao diện người dùng được cung cấp bởi hãng điện thoại di động LG. Ngoài ra, cặp thiết bị đều cung cấp khả năng sắp xếp và tổ chức ứng dụng; sắp xếp các nút điều hướng, hỗ trợ chia màn hình đa nhiệm,.. Tuy nhiên giao diện trên G6 được xây dựng trực quan hơn và tinh tế hơn.
**Mua LG V20, LG G6 xách tay chính hãng uy tín giá rẻ.**
![ Mua Apple iPad 9.7 (2018) xách tay chính hãng uy tín](/upload_images/images/2018/04/07/302-qt-ha-dong.jpg)
So với các đối thủ khác thì LG đã xây dựng cho LG G6 Mỹ cũ một hình ảnh riêng biệt nhưng không kém phần nổi trội, LG G6 Mỹ đã thu hút mọi ánh nhìn ngay từ cái nhìn đầu tiên. Hiện tại, giá bán LG G6 tại Ms Mobile là rất tốt và hợp lý. Khách hàng còn có cơ hội tham gia nhiều chương trình khuyến mãi. Mua LG V20, LG G6 xách tay chính hãnh, chúng tôi- hệ thống di động xách tay chính hãng Ms Mobile đã có mặ tại khắp cả nước để phụ vụ quí khách hàng. Hãy qua ngay Ms Mobile để trải nghiệm không chỉ dòng sản phẩm LG G6 mà còn vô số các dòng smartphone cao cấp khác nhé.
**A: TOP 5 Sản Phẩm Bán Chạy Nhất Hiện Tại** **1: Xiaomi Redmi 4X chỉ hơn 1 Triệu** **2: Xiaomi Redmi Note 4x chỉ 2 Triệu** **3: Xiaomi Redmi 5 Plus chỉ 3 Triệu** **B:** ** Đăng Ký (Subscribe)** Kênh Youtube để xem đánh giá sản phẩm mới nhất - **https://goo.gl/tZVbTT**
**Hà Nội:** **Cơ sở 1**: 32 Thái Hà – Đống Đa ĐT: 0886.032.032 **Cơ sở 2**: 54 Trần Đăng Ninh – Cầu Giấy ĐT: 0913.210.210 **Cơ sở 3**: 16 Trường Chinh – Đống Đa ĐT: 0906.655.655 **Cơ sở 4**: 587 Nguyễn Văn Cừ - Long Biên ĐT: 0988.580.587 **Cơ sở 5**: 302 Quang Trung - Hà Đông ĐT: 0888.222.302
**TP HCM:** **Cơ Sở 1:** 632 Lê Hồng Phong, P 10, Quận 10 ĐT: 0966.888.632
**Website**: [ https://msmobile.com.vn/](https://msmobile.com.vn/) **Facebook **: [https://www.facebook.com/msmobile.com.vn](https://www.facebook.com/msmobile.com.vn) **Instargram**: [https://www.instagram.com/msmobile.com.vn/](https://www.instagram.com/msmobile.com.vn/ rel=) **Youtube:** [https://www.youtube.com/msmobilevn](https://www.youtube.com/msmobilevn)
**Xem thêm : Nên mua LG G6 hay LG V20**
0bình luận, đánh giá về LG V20, LG G6 chính hãng khác gì LG V20, LG G6 xách tay?

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
**Nescafe mới đây đã tái tung** [logo](http://logoart.vn/), bao bì và [bộ nhận diện thương hiệu](http://nhandienthuonghieu.com.vn/)mới với quy mô toàn cầu nhắm đến giới trẻ, những người yêu thích café.
Nescafe được sáng lập bới Nestle vào năm 1938 với mục tiêu trở thành một trong những thương hiệu café hòa tan phân phối rộng khắp qui mô toàn cầu. Nescafe nay đã đạt được thành công đó, thậm chí là ngoài mong đợi khi tầm ảnh hưởng của thương hiệu này đã được biết đến trên toàn thế giới. Với sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt trong ngành công nghiệp café, Nestle nhận thấy sự cần thiết trong việc thay đổi thiết kế bao bì sản phẩm lẫn trong chiến lược truyền thông và digital:
*“Cách tiếp cận đồng nhất trong thiết kế bao bì sản phẩm, trong chiến lược truyền thông và digital của Nescafe — hiện đang được uống 5,500 tách mỗi giây trên toàn thế giới — hứa hẹn sẽ mang lại nhiều nhân tố mới trong tâm lý khách hàng là giới trẻ thích uống café.* *Những thay đổi trên đây bao gồm màu đỏ biểu trưng đã được cách tân hiện đại hơn, biểu tượng chiếc ly (mug) đỏ truyền thống của Nescafe và một điểm nhấn đồ họa độc đáo lấy ý tưởng từ khoảng hở của quai cầm ly. Khoảng trắng từ ảnh chụp trực diện ly café đã được cắt rời làm biểu tượng trên logo thương hiệu, hình ảnh này dễ khiến nhiều người liên tưởng đến biểu tượng chú chim sáo nhỏ trên logo thương hiệu mẹ Nestle (hình tổ chim). Phát hiện trùng hợp này khiến nhiều người tiêu dùng thích thú và điểm nhấn đó nay càng làm nổi bật biểu tượng chiếc ly đỏ vốn đã làm nên tên tuổi thương hiệu Nescafe.”*
## Những hình ảnh về logo, bao vì và bộ nhận diện thương hiệu mới:
**Theo Brands VietNam**

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes


markdown:
**Ưu đãi đặc biệt: Sửa chữa tận nhà chỉ 49k**
- Giảm 5-10% khi like+ share+ check in Fanpage
- Nhận Gift card ưu đãi giảm 10% ( Áp dụng khách Tri ân)
- Đặt Mua ngay để giảm 10% và ưu tiên đặt chỗ khi sử dụng Dịch vụ
**Thay màn hình điện thoại HTC One Mini **- Dịch vụ chuyên thay màn hình Lenovo giá rẻ, Uy tín tại TP. Hồ Chí Minh! **Thay màn hình điện thoại HTC One Mini** - Bạn sợ khi thay màn hình không biết Trung tâm mình đang thay có Uy tín hay không, có luộc đồ hay không, chất lượng không, giá có rẻ hay phải chăng, đúng giá thị trường.... Hàng nghìn câu hỏi bỗng dưng xuất hiện trong đầu khi chẳng may màn hình điện thoại của bạn chẳng may gặp sự cố khiến bạn không thể tương tác với máy một cách dễ dàng.
ProCARE24h.vn mạn phép đưa ra một vài lời khuyên giúp bạn có thể đưa ra quyết định chính xác và đúng đắn khi
**Thay màn hình điện thoại HTC One Mini** tại một Trung tâm bất kì trước hết bạn nên tìm hiểu xem Trung tâm đó có được biết đến hay không, có số điện thoại và địa chỉ rõ ràng, có chính sách bảo hành trong và sau khi Sử dụng dịch vụ. Thứ hai nữa là khi thay tại Trung tâm bạn phải kiểm tra máy như màn hình có bị hở keo hay không, cảm ứng lướt có được hay không, có bị chết ở điểm nào không, màn hình không có điểm đốm hay sáng nào lạ,..
Thứ 3, về viêc
**Thay màn hình điện thoại HTC One Mini** để biết khả năng của máy mình có bị lỗi màn hình hay không trước khi thay bạn vui lòng xem thêm một vài đặc điểm nhận biết sau:
- Màn hình bị vỡ do va chạm mạnh hoặc rơi rớt kèm theo các dấu hiệu như màn hình tối đen không hiển thị, màn hình trắng xóa.
- Màn hình có sọc ngang, sọc dọc ( trường hợp màn hình giật sọc, chớp giật thì cần phải kiểm tra kĩ vì nguyên nhân có thể liên quan đến mainboard)
- Màn hình tối một góc hoặc nhiều nơi do vào nước
- Màn hình ố vàng do vào nước, thậm chí đèn màn hình tắt không hoạt động.
- Cảm ứng đơ liệt, cảm ứng loạn, nhấn nhiều lần mới ăn hoặc chạm mạnh mới hoạt động
- ...
**Thay màn hình điện thoại HTC One Mini** tại ProCARE24h.vn cam kết Linh kiện thay Zin và Xịn, Bảo hành 1 tháng- 1 Đổi 1 chỉ. Với Kỹ thuật ProCARE24h.vn, Sự hài lòng và Chất lượng luôn là phương châm hoạt động hàng đầu, cùng môi trường làm việc hơn 15 năm kinh nghiệm cam kết làm hài lòng bạn. Thay tại ProCARE24h.vn giá chỉ 900,000 đồng (Đã gồm công thay và tháo ráp). Nếu trường hợp của bạn giống như nêu trên vậy thì bạn hãy mang máy đến Trung tâm gần nhất để kiểm tra và thay cho mình ngay nhé. Trường hợp khác như màn hình của bạn bị vỡ nhưng cảm ứng vẫn xài được thì chỉ cần thay mặt kính thôi, giá thay hoàn toàn rẻ hơn rất nhiều so với thay nguyên bộ màn hình. *Lưu ý:* *- ProCARE24h.vn chỉ bảo hành những phần chức năng Kỹ Thuật * *ProCARE24h.vn* * xử lí, các lỗi khác không liên quan * *ProCARE24h.vn* * sẽ hỗ trợ với giá tốt nhất.* *- * *ProCARE24h.vn* * không chịu trách nhiệm bảo hành đối với các trường hợp rơi rớt, cấn vỡ, vô nước, màn hình giật sọc, chảy mực, các lỗi về cảm ứng.* ![ Thay màn hình điện thoại HTC One Mini (HTC M4)](/uploads/products/B1UCea5ue/slider/htc-one-mini-me-lcd.jpg)
##### Thay màn hình điện thoại HTC One Mini (HTC M4)900.000đ
**Ưu đãi đặc biệt: Sửa chữa tận nhà chỉ 49k**
- Giảm 5-10% khi like+ share+ check in Fanpage
- Nhận Gift card ưu đãi giảm 10% ( Áp dụng khách Tri ân)
- Đặt Mua ngay để giảm 10% và ưu tiên đặt chỗ khi sử dụng Dịch vụ
[Thay pin HTC E8](/sua-chua-dien-thoai-khac/thay-pin-htc-e8.html)
350.000
[Thay mặt kính cảm ứng HTC A9](/sua-chua-dien-thoai-khac/thay-mat-kinh-cam-ung-htc-a9.html)
800.000
[Thay mặt kính cảm ứng HTC SU](/sua-chua-dien-thoai-khac/thay-mat-kinh-cam-ung-htc-su.html)
500.000

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Download-Options: noopen

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Strict-Transport-Security: max-age=15552000; includeSubDomains

X-DNS-Prefetch-Control: off

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
# KẾ HOẠCH THANH TOÁN THU HỘ TRƯỚC & SAU LỄ QUỐC KHÁNH 02/09/2017
**Công Ty Cổ Phần PROSHIP**
602/45D Điện Biên Phủ, P.22, Q.Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh
[Proship](../../../../../) xin thông báo đến Qúy khách kế hoạch chuyển khoản thanh toán [thu hộ](../../../../../dich-vu-giao-hang-thu-tien-ho/) vào dịp Lễ Quốc
Khánh (02/09/2017), cụ thể thay đổi như sau:
+ Thanh toán đơn hàng Tỉnh thành: Vào Thứ 2 - ngày 04/09/2017 – chuyển sang Thứ 3 - ngày 05/09/2017
(Thanh toán cho những đơn hàng hoàn thành từ ngày 01/05/2016 - 27/08/2017)
+ Các đợt thanh toán khác: Không thay đổi.
Proship Trân Trọng,


markdown:
- Đăng tin ưu tiên
-
__Các dịch vụ ưu tiên trên Rồng Bay__
-
__Ưu đãi cho khách hàng thường xuyên__ [Sử dụng tài khoản chuyên nghiệp](https://rongbay.com/su-dung-tai-khoan-chuyen-nghiep.html)
-
__Ðăng tin thu hút khách hàng__ [Cách viết tiêu đề thân thiện, lôi cuốn khách hàng](https://rongbay.com/Cach-viet-tieu-de-than-thien-loi-cuon-khach-hang-fp39.html)
-
-
[Hỏi & đáp](https://rongbay.com/faqs.html)
- Hỗ trợ
- Nếu bạn cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ
-
Điện thoại : **(024) 73095555**(ext: 497 / 496 / 495) Hotline : **0936 194 226**(Nội dung, tin đăng) **0932 223 656**(Liên hệ quảng cáo) : [lienhe@rongbay.com](mailto:lienhe@rongbay.com) Skype : [cskh.rongbay](skype:cskh.rongbay?chat)
-
[Mua quảng cáo](https://rongbay.com/mua-quang-cao.html) [Đăng ký](javascript:void(0);) [Đăng nhập](javascript:void(0);)

Server: Zamba VCCorp


markdown:
Sở hữu tiềm năng du lịch lớn nên Nha Trang hiện đang là đích đến sáng giá của nhiều đơn vị đầu tư lớn trong và ngoài nước. Và một trong số đó phải kể đến đại gia Tây Bắc – công ty cố phần Nam Tiến Lào Cai, ông lớn này đã mạnh tay đầu tư nguồn vốn cao để xây dựng nên dự án bất động sản nghỉ dưỡng cao cấp với tên gọi
[ – tuyệt tác nghỉ dưỡng mới tại phố biển. Condotel Scenia Bay Nha Trang](https://sceniabays.com/)
**Điều gì làm nên sức hút của dự án Scenia Bay Nha Trang?**
Dự án được tọa lạc trên cung đường lớn Phạm Văn Đồng hướng thẳng về biển Nha Trang, vì vậy được hưởng trọn vẹn cảnh đẹp có ở chốn được mệnh danh là thiên đường biển này. Nha Trang vốn được biết đến là thành phố năng động và tràn đầy sức sống, đặc biệt cực kì hút khách bởi bãi biển mênh mông cộng với bãi cát trắng mịn dài hun hút. Không những thế khu vực này còn sở hữu cơ sở hạ tầng giao thông hiện đại liên kết rất dễ dàng đến nhiều địa danh nổi tiếng khác của tỉnh Khánh Hòa giúp ngành du lịch càng phát triển mạnh mẽ hơn.
*: Sản phẩm Condotel Scenia Bay Nha Trang hoàn hảo* **Căn hộ Scenia Bay Nha Trang** bên cạnh đẳng cấp sang trọng, hiện đại và tiện nghi chuẩn hạng 5 sao còn tạo ấn tượng lớn quan tầm view ngoạn mục hướng biển. Từ đó nhìn từ trên cao xuống biển Nha Trang như một bức tranh thủy mặc đầy sống động và quyến rũ mà tạo hóa ban tặng. Như vậy, với sự kết hợp ăn ý giữa không gian thượng lưu, hoàn mỹ và tầm view ngoạn mục Scenia Bay Nha Trang xứng đáng là sự lựa chọn hàng đầu dành cho du khách đến với thành phố biển Nha Trang.
**Đầu tư Scenia Bay Nha Trang nắm trong tay lợi nhuận cao ngất ngưỡng**
Từ lợi thế du lịch có từ vị trí cho đến căn hộ hoàn hảo cộng thêm tiện ích hạng sang đã đủ giải thích cho lý do “ tại sao
**Scenia Bay Nha Trang** **Condotel** trở thành cơn sốt”. Bởi đây chính là những tiêu chí “vàng” làm hài lòng du khách mang đến những phút giây nghỉ dưỡng tuyệt vời, chính vì vậy ăn khách là điều đương nhiên. Nhờ vậy, công việc kinh doanh nghỉ dưỡng cứ thế tăng trưởng mạnh đem về nguồn doanh thu lớn cho chủ nhân, tự hào là kênh đầu tư số 1 phân khúc nghỉ dưỡng 2017.
>>Xem thêm:
[Giá bán Scenia bay nha trang](https://sceniabays.com/gia-ban-du-an-scenia-bay-nha-trang/)

Cache-Control: max-age=0, private, no-store, no-cache, must-revalidate


markdown: Chào cả nhà. Mỗi người có 1 cách viết title khác nhau do suy nghĩ và cách làm khác nhau. Đây là cách viết title của em trong SEO để giải đáp vấn đề cách viết title như thế nào. Ví dụ với từ nhạc giáng sinh 2015 cho blogmeyeu.com, em mở rộng tối đa để tạo sự khác biệt với các title của youtobe và các web khác. {} Trước tiên, phải xác định rõ từ khóa chính của bài, xác định đối tượng mục tiêu cụ thể, xác định độ tuổi ngoài ra đối với dịch vụ cần xác định khách hàng cần gì, cần tìm hiểu gì... Sau đây là 12 cách viết title áp dụng vào chắc chắn sẽ lên top không nhanh thì chậm tùy thuộc vào nhiều yếu tố khác như backlink ,nội dung chất lượng, lượng truy cập,onpages trang... 1. Mô tả một cách chuẩn xác tổng thể nội dung Người đọc sẽ quan tâm trước tiên đến tiêu đề bài viết vì vậy bạn phải khái quát được tổng thể, ví dụ trong tổng thể một góc học tập có bút, tập, sách, bút chì ,.... thì để giới thiệu nó đến với mọi người ta có thể giới thiệu: Góc học tập nhỏ của tôi với đầy đủ tiện nghi rất thân thiện Bằng cách nào để khi người khác đọc tiêu đề bài viết là họ có thể hiểu và khái quát được luôn bài viết đang nói về vấn đề gì? Nội dung có đúng với những gì họ đang tìm kiếm. Đó là điều quan trọng nhất! 2. Phải xác định nội dung chính của cả bài viết Bạn phải nêu được ngay mục đích chính của bài viết mà mình hướng tới trong bài viết đó, đồng thời phải là mục đích mà độc giả muốn tìm hiểu. Bạn không thể viết 1 lẻo mà tạo title 1 lẻo. 3. Từ khóa chính, phụ trong tiêu đề Đây là yếu tố bắt buộc không thể bỏ qua đối với bất kỳ một bài viết gì. Bạn cần chú ý hơn về SEO. Ví dụ trong bài viết mình có nói đến nhạc giáng sinh 2015 thì có rất nhiều từ như album giáng sinh 2015, nhạc giáng sinh 2016, bài hát giáng sinh 2015 , nhac noel 2015 , nhac noel 2016, .... với cùng 1 bài viết ta có thể tạo được 10 từ khóa liên quan. 4. Dùng các con số để tạo tiêu đề độc đáo Dùng các con số, số liệu trong tiêu đề như: 10 bài hát giáng sinh hay nhất 2015, 10 phim hoạt hình trung quốc hay nhất 2016.... là những thông tin dễ dàng để độc giả click trên tìm kiếm. Theo mình nghiên cứu và tự phân tích thì khi có những con số tiêu đề sẽ nổi bật hơn trong mắt người dùng và từ khóa sẽ dễ dàng lên top nhanh hơn. Ví dụ từ khóa : phim hài trung quốc 2016 , phim hài trung quốc hay nhất tại blogmeyeu.com lên top dù chỉ mới viết hôm qua. 5. Dùng các từ ngữ so sánh ưu tiên tối ưu title Bạn có thể sử dụng từ :" tốt nhất, hay nhất, mới nhất, hot nhất, an toàn..." đây là những từ khá được nhiều người tìm kiếm ví dụ những từ khóa : nâng mũi hiệu quả , nâng mũi an toàn của site : nangmuithammy.vn Ai mà không muốn những thứ tốt nhất đúng không nào? 6. Lập một danh sách liệt kê tạo sự khác biệt 100 bài hái vpop hay nhất, 10 bộ phim trung quốc kiếm hiệp mới nhất.... thường thì thêm con số như 10, 30, 50, 100 làm tiêu đề để tạo sự rành mạch, mang tính tóm lược giúp người dùng hiểu rõ thông tin họ cần. Ví dụ : 10 phim hài nhất hiện nay lên top 7. Đặt một câu hỏi để gây tò mò hay một câu hỏi mở cho người dùng Người dùng sẽ tò mò hơn với những câu hỏi : ở đâu, bao nhiêu, như thế nào, có an toàn, có hiệu quả, có tốt không, có đau không, có làm sao không, .... vì người dùng thường muốn quan tâm chi tiết dịch vụ, sản phẩm ví dụ đặt title : Làm seo như thế nào để đạt hiệu quả tốt nhất hiện nay ? 8. Tối ưu ngắn gọn tiêu đề tối đa 65 – 100 ký tự) Theo tiêu chuẩn của google thì từ 65 - 70 ký tự, nhưng đối với bản thân mình thì dài hơn vẫn được nhưng nó phải thực sự thân thiện và khác biệt, như ví dụ với từ khóa nhạc giáng sinh 2015 9. Dùng các từ ngữ dạng chia sẻ Các từ như :" Bí mật, sự thật, cách đơn giản, phải biết làm , cần quan tâm... cũng được ưa chuộng để tạo sự khác biệt 10. Dùng các từ ngữ, khái niệm mà trước giờ họ chưa biết Ví dụ : hài bá đạo nhất 2016, lũ chó tà đạo, phim trung quốc bựa nương…. bạn có thể tự nghĩ ra rất nhiều các từ ngữ, khái niệm khiến người khác nhìn thấy không thể không vào đọc. 11. Mượn tên, chế tên theo văn thơ, bài hát, tác phẩm ,phim... Hôm rồi có bộ phim Việt Nam khá hot là :" Tôi thấy hoa vàng trên cỏ non.." dạo 1 vòng thấy nhiều cao thủ SEO marketing online ra các sự kiện : - Tôi thấy 1 đô hots đầy mb - Tôi thấy tên miền chỉ 1k - Tôi thấy nâng ngực chỉ 1000 $ - Tôi thấy học seo ở tôi hay {} Đến khi vụ phim trên lắng xuống thì bài hát : Vợ người ta ra đời lại được các thánh chế title đưa ra như : - Giờ em đã nâng ngực thành công - Giờ em đã dịch thuật thật nhanh .....Tóm lại, đặt tên bài viết theo một tác phẩm văn học hay một bộ phim, bài hát nổi tiếng mà nhiều người biết đến sẽ tạo cảm giác vừa lạ lẫm lại quen thuộc 12. Tiêu đề trích dẫn Đặt tên theo người phán ngôn nổi tiếng tạo sự tin tưởng , uy tin đối với người đọc Vd: nhiều người ngưỡng mộ vì con tôi quen người nổi tiếng Ta có thể chế - Nhiều người ngưỡng mộ: vì dịch vụ nâng mũi tại Á Âu khá nổi tiếng NGOÀI RA : Ta có thể đặt title theo đia điểm ngoài ra còn 1 vấn đề nữa là đặt title đối thủ và bám sát các web lớn ví dụ như là địa điểm các tỉnh thành, quận huyện, ngoài ra có thể đặt theo đối thủ của bạn nữa, chưa kể bạn đặt theo các web lớn như : webtretho, lamchame, 5giay, muaban ... vì khách hàng cũng hay tìm kiểu : Ví dụ : mua áo thun webtretho họ tìm như vậy vì cộng động webtretho khá mạnh, nơi mà hàng ngàn câu hỏi được đặt ra và được trả lời liên tục trong ngày, lamchame, 5giay cũng tương tự. {} {} Tóm lại, để tạo tilte hay bạn phải có vốn từ ngữ rất phong phú, bạn nên trao dồi bằng việc đọc văn, thơ thật nhiều. Chúc các bạn thành công. THỈNH THOẢNG ĐẶT MÌNH THEO CÁNH GIÓ TA BẤT CHỢT ĐÔI VẦN THƠ VU VƠ... BỞI VÌ ANH YÊU EM MẤT RỒI Nhạc và lời : Xuân Đàn {} Nhận viết nhạc theo yêu cầu nhé anh em, mong anh em ủng hộ !!!

Set-Cookie: xf_session=ab16d9f3da4174a42fea4bd3829c06b3; path=/; secure; httponly


markdown:
# Công văn 2717/TCT-HT của Tổng cục Thuế
Chia sẻ: Nguyen Dung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:1
48
lượt xem 2
download
lượt xem 2
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2009/20090813/nguyendung/80x100/08307947.jpg)
##
Công văn 2717/TCT-HT của Tổng cục Thuế
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Công văn 2717/TCT-HT của Tổng cục Thuế về việc lệ phí trước bạ nhà, đất
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=m93mslkof47392sok3muiv2t73; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly