markdown:
# Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam
Chia sẻ: Chau Duong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:46
lượt xem 355
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100303/duongchauphu/80x100/7521337831752.jpg)
##
Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Sự nghiệp đổi mới kinh tế Việt Nam đã và đang đạt được những thắng lợi rất khả quan, trước hết phải kể đến thắng lợi của mặt trận nông nghiệp. Trong nông nghiệp, thắng lợi lớn nhất là bước ngoặt phát triển về sản xuất và xuất khẩu lúa gạo. Từ một nước nông nghiệp thiếu đói kéo dài, Việt Nam không chỉ tự túc được lương thực ổn định, mà còn vươn lên đẩy mạnh xuất khẩu và trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới. Đó là một kỳ tích mà cả thế giới...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam
- TIỂU LUẬN Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam
- Đề án môn học Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam LỜI NÓI ĐẦU Sự nghiệp đổi mới kinh tế Việt Nam đã và đang đạt được những thắng lợi rất khả quan, trước hết phải kể đến thắng lợi của mặt trận nông nghiệp. Trong nông nghiệp, thắng lợi lớn nhất là bước ngoặt phát triển về sản xuất và xuất khẩu lúa gạo. Từ một nước nông nghiệp thiếu đói kéo dài, Việt Nam không chỉ tự túc được lương thực ổn định, mà còn vươn lên đẩy mạnh xuất khẩu và trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới. Đó là một kỳ tích mà cả thế giới biết đến. Thành tựu đó chứng minh đường lối đổi mới nông nghiệp của Đảng nói chung, định hướng chiến lược sản xuất và xuất khẩu gạo nói riêng là đúng đắn. Tuy nhiên, chuyển sang kinh tế thị trường, trong điều kiện tình hình kinh tế, chính trị thế giới và khu vực có nhiều biến đổi, cuộc chạy đua và cạnh tranh kinh tế toàn cầu diễn ra hết sức gay gắt, thì vấn đề sản xuất và xuất khẩu một sản phẩm nào đó, đòi hỏi phải có một chiến lược phát triển khôn ngoan, có sự tính toán kỹ càng, cẩn trọng trong một tổng thể chiến lựơc phát triển chung mới dành được thắng lợi và đạt được hiệu quả tối ưu. Đối với nước ta xuất khẩu gạo có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, ngoại tệ thu được từ xuất khẩu là nguồn vốn cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tăng thu nhập đặc biệt đối với người nông dân. Cùng với Việt Nam, trên thị trường gạo thế giới còn có nhiều nước khác tham gia như:Thái Lan, Mỹ, Trung Quốc, Pakistan…đó là những đối thủ cạnh tranh lớn của nước ta. 1
- Đề án môn học Mười bốn năm qua xuất khẩu gạo cuả Việt Nam đã thu được những thành tựu nhất định nhưng bên cạnh đó còn nhiều bất cập cần giải quyết như vấn đề thị trường, giá cả, chất lượng gạo, vấn đề đầu ra… Nếu những vấn đề trên được giải quyết một cách hợp lý thì xuất khẩu gạo Việt Nam sẽ có bước phát triển cao hơn trong thời gian tới. Với đề tài “ Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam” em xin được đưa ra một vài đánh giá về thực trạng xuất khẩu gạo và cách giải quyết để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu gạo ở nước ta. Nội dung của đề án gồm 3 chương: Chương I: Lý luận về xuất khẩu gạo. Chương II: Thực trạng về sản xuất và xuất khẩu gạo. Chương III: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam. Trong quá trình thực hiện đề án em đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô đặc biệt là thầy Hoàng Văn Định, em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô. Do trình độ có hạn nên đề án của em không tránh khỏi những sai sót, em rất mong được sự góp ý và giúp đỡ của các thầy cô. Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Hân 2
- Đề án môn học 3
- Đề án môn học NỘI DUNG Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU GẠO I.THỰC CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA XUẤT KHẨU GẠO 1. Thực chất xuất khẩu Xuất khẩu là hoạt động trao đổi hàng hoá, dịch vụ với nước ngoài và với các khu chế xuất làm giảm nguồn vật chất trong nước. Bao gồm xuất khẩu mậu dịch và phi mậu dịch Cơ sở của xuât khẩu là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá. Mục đích của hoạt động xuất khẩu là khai thác lợi thế của từng vùng, từng quốc gia trong phân phối lao động quốc tế. Hoạt động khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi nền kinh tế từ xuất khẩu hàng hoá tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất máy móc thiết bị công nghệ cao. Tất cả hoạt động trao đổi đó đều nhằm mục tiêu đem lại lợi ích cho các quốc gia tham gia vào hoạt động xuất khẩu. Các loại hìng xuất khẩu chính: -Xuất khẩu trực tiếp: Các nhà sản xuất giao hàng trực tiếp cho người tiêu dùng nước ngoài. Phần lớn hàng hoá ở thị trường thế giới qua xuất khẩu trực tiếp (trên 2/3 kim nghạch) -Xuất khẩu gián tiếp là xuất khẩu qua khâu trung gian. -Tạm xuất, tái nhập như hàng đưa đi triển lãm, đưa đi sửa chữa( máy bay, tàu thuỷ ) rồi lại mang về. -Tạm nhập, tái xuất như hàng đưa đi triển lãm, hội chợ, quảng cáo sau đưa về. Hình thức kinh doanh “tạm nhập, tái xuất” được hiểu là việc mua hàng của một nước để bán cho một nước khác trên cơ sở hợp đồng mua bán hàng hoá 4
- Đề án môn học ngoại thương có làm thủ tục nhập khẩu hàng hoá vào Việt Nam rồi lại làm thủ tục xuất khẩu mà không qua gia công chế biến. - Chuyển khẩu: Mua hàng của nước này bán cho nước khác, không làm thủ tục xuất nhập khẩu - Dịch vụ xuất khẩu 2. Vai trò của xuất nhập khẩu gạo Xuất khẩu được thừa nhận là hoạt động rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển.Việc mở rộng xuất khẩu để tăng thu nhập ngoại tệ cho tài chính và cho nhu cầu nhập khẩu cũng như tạo cơ sở cho phát triển hạ tầng là một mục tiêu quan trọng nhất của chính sách thương mại.Nhà nước đã và đang thực hiện các biện pháp thúc đẩy các ngành kinh tế theo hướng xuất khẩu , khuyến khích khu vực tư nhân mở rộng xuất khẩu để giải quyết công ăn việc làm tăng thu nhập, ngoại tệ cho đất nước. 2.1. Tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá đất nước. Quá trình công nghiệp hoá cần một lượng vốn lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị kĩ thuật công nghệ cao để có thể theo kịp nền công nghiệp hiện đại của các nước đã phát triển.Nguồn vốn cho nhập khẩu được hình thành từ rất nhiều nguồn vốn khác nhau: - Đầu tư nước ngoài - Vay nợ, viện trợ - Thu từ hoạt động du lịch - Xuất khẩu… Các nguồn vốn khác quan trọng nhưng rồi cũng phải trả bằng cách này hay cách khác ở thời kỳ sau. Nguồn vốn quan trọng nhất vẫn là xuất khẩu , xuất khẩu quyết định quy mô và tốc độ tăng của nhập khẩu. Hiện nay các nước xuất khẩu gạo với khối lượng lớn chủ yếu là các nước đang phát triển: Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Pakistan…Chính vì thế nguồn ngoại tệ thu về từ xuất khẩu gạo đối các nước này là rất quan trọng. 5
- Đề án môn học 2.2. Xuất khẩu đóng vai trò chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy sản xuất phát triển. Ngày nay với xu thế hội nhập, cơ hội và thách thức rất nhiều, các nước đều phải phát triển kinh tế theo hướng xuất khẩu những sản phẩm mà mình có lợi thế và nhập khẩu những sản phẩm không có lợi thế hoặc lợi thế so với các sản phẩm khác nhỏ hơn. Khi gạo đã trở thành một lợi thế trong xuất khẩu của một nước thì các nước đó sẽ tập chung vào sản xuất lúa gạo với quy mô lớn, trình độ thâm canh cao, khoa học kỹ thuật tiến bộ nhằm tăng năng xuất, sản lượng và chất lượng gạo. Từ sự tập chung sản xuất đó sẽ kéo theo sự phát triển của các ngành có liên quan và dẫn tới sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế. - Xuất khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành khác có cơ hội phát triển. - Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp yếu tố đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Tạo tiền đề kinh tế, kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Thông qua xuất khẩu nước ta có thể tham gia vào công cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng từ đó hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích ghi với thị trường. - Đòi hỏi các doanh nghiệp luôn phải đổi mới hoàn thiện công việc sản xuất kinh doanh. 2.3. Xuất khẩu có tác động tích cực tới giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân Xuất khẩu gạo trước hết làm tăng thu nhập của người nông dân đặc biệt ở các vùng chuyên canh lúa nước, đời sống người dân phụ thuộc chủ yếu vào cây lúa. Sau nữa, xuất khẩu giúp giải quyết một lượng lớn lao động dư thừa trong nước. Khi thực hiện tăng cường xuất khẩu thì kéo theo nó là vấn đề xay xát, chế biến phát triển, vấn đề vận chuyển hàng hoá …những công tác trên thu hút khá nhiều lao động từ không có trình độ kỹ thuật, quản lý đến có trình độ cao. Việc 6
- Đề án môn học tạo việc làm ổn định cũng chính là một biện pháp hữu hiệu để tăng thu nhập, ổn định xã hội. Đối với các nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam thì xuất khẩu gạo là một lợi thế lớn. Bởi sản xuất và xuất khẩu gạo có những lợi thế căn bản như: đất đai, khí hậu, nguồn nước, nguồn nhân lực … Và đặc biệt yêu cầu về vốn kỹ thuật trung bình, với các lợi thế như vậy tăng cường xuất khẩu gạo là hướng đi đúng đắn nhất. Xuất khẩu gạo hay xuất khẩu hàng hoá nông sản nói chung có tác động to lớn đến nền kinh tế nước ta, giúp khai thác được tất cả các lợi thế tương đối cũng như tuyệt đối của Việt Nam trong quá trình hội nhập. Trong quá trình sản xuất lúa gạo, Việt Nam đã thu đước những kết quả to lớn từ một nước nhập khẩu trở thành một nước xuất khẩu thứ hai thế giới. Tuy nhiên xuất khẩu gạo Việt Nam còn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Cần có giải pháp cụ thể cho vấn đề này. II. ĐẶC ĐIỂM XUẤT KHẨU GẠO 1. Đặc điểm về sản xuất Về mặt sinh thái, sức đề kháng sâu bệnh và khả năng chịu đựng của lúa kém do vậy sản xuất lúa phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Điều này có ảnh hưởng nhất định đến xu hướng phát triển chung cũng như mùa màng thu hoạch trong từng thời điểm cụ thể. Do sản xuất lúa gạo phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên do đó lúa chỉ được trồng phổ biến ở các nước có đồng bằng châu thổ, khí hậu nhiệt đới ẩm, nắng lắm, mưa nhiều, những nước này chủ yếu là các nước đang phát triển như : Thái Lan, Việt Nam, Ấn Độ , Pakistan…Hiện nay do trình độ đô thị hoá, việc tăng dân số quá nhanh cũng như việc xây dựng các khu công nghiệp ồ ạt nên diện tích nông nghiệp hay diện tích trồng lúa ngày càng bị hu hẹp. Do đó việc tăng sản lượng lúa phụ thuộc vào khả năng tăng năng suất, vì thế mà yêu cầu cần có trình độ thâm canh cao, khoa học tiến bộ trong sản xuất lúa. 7
- Đề án môn học Việt Nam nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới ẩm với hai đồng bằng châu thổ rộng lớn, với lượng dân số tập trung ở nông thôn khá cao (80% dân số) do đó rất thuận lợi cho phát triển lúa nước. Nhưng đồng thời với những thuận lợi là các khó khăn như: bão , lũ lụt, hạn hán, hay các biến động bất thường của thời tiết luôn đe doạ tới hoạt động sản xuất. Hiện nay lúa gạo đã trở thành mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam do đó sản xuất lúa gạo rất được chú trọng cả về tăng năng suất và diện tích bằng các biện pháp như thâm canh, xen canh, gối vụ hay áp dụng các biện pháp khoa học trong khâu gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch và tạo giống chất lượng tốt… 2. Đặc điểm xuất khẩu lúa gạo - Tính thời vụ trong trao đổi: Sản xuất lúa gạo mang đặc điểm cố hữu của sản xuất nông nghiệp tính thời vụ do vậy mà hình thành tính thời vụ trong trao đổi sản phẩm trên thị trường. Tức là số lượng lúa gạo cung cấp trên thị trường là không đều vào mỗi thời điểm trong năm , điều này phụ thuộc vào thời gian gieo trồng. Để khắc phục đặc điểm này yêu cầu các nước xuất khẩu phải luôn có kế hoạch bảo quản, dự trữ hợp lý tránh tình trạng lúc thừa lúc thiếu sẽ dẫn tới bị ép giá. - Phần lớn gạo được tiêu thụ tại chỗ: Tình hình đó là do một mặt, năng lực sản xuất của các nước này bị hạn chế mặt khác do quy mô dân số và tốc độ tăng dân số nhanh. Vì vậy phần lớn lúa gạo còn lại đem trao đổi trên thị trường gạo thế giới chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Các nước đang phát triển sản xuất 53-55% sản lượng gạo thế giới, các nước Châu Á, Châu Phi sản xuất nhiều nhất chiếm 85% sản lượng gạo tiêu thụ trên thế giới. Trong khi đó các nước này chỉ cung cấp 4-5% lượng gạo được trao đổi trên thế giới, Châu Á là khu vực sản xuất nhiều nhất và cũng tiêu thụ lượng gạo lớn nhất. Năm 1995 trừ số lượng đã xuất khẩu đi các lục địa khác, mức tiêu thụ gạo còn lại của Châu Á vẫn gấp 21,4 lần Châu Mỹ, 23,2 lần Châu Phi và 80,5 lần Châu Âu. - Buôn bán giữa các chính phủ là phương thức chủ yếu vì thế xuất khẩu sản phẩm lúa gạo ổn định hơn so với hàng công nghiệp. 8
- Đề án môn học Nguyên nhân , thứ nhất, là do yếu tố chính trị quốc gia. Mỗi nước đều phải đảm bảo an ninh lương thực, nếu lương thực không được đảm bảo sẽ có ảnh hưởng rất lớn tới chính trị quốc gia đó. Vì thế buốn bán chủ yếu được ký kết giữa các chính phủvới nhau thông qua các hiệp định, các hợp đồng có tính nguyên tắc, dài hạn và định lượng cụ thể hàng năm vào đầu các niên vụ. Thứ hai, một số nước dùng xuất khẩu gạo để thực hiện các ý đồ chính trị thông qua viện trợ, cho không, bán chịu dài hạn…điều này được thực hiện giữa các chính phủ là chủ yếu. - Các nước lớn đóng vai trò chi phối thị trường gạo thế giới: Trên thế giới chỉ một vài nước là xuất khẩu với một lượng gạo lớn và có uy tín: Thái Lan, Mỹ, Ttung Quốc, Việt Nam…. Nếu lượng gạo xuất khẩu của các nước này có sự biến động có thể ảnh hưởng đến giá cả của gạo dẫn tới những biến động trong cung – cầu gạo, hay có thể ảnh hưởng đến tình hình sản xuất đến các loại hàng hoá khác. - Trong mậu dịch gạo thế giới, có rất nhiều loại gạo khác nhau của các nước xuất khẩu gạo trên thị trường thế giới. Tương ứng với mỗi loại gạo , tuỳ thuộc chất lượng, phẩm cấp khác nhau lại hình thành một mức giá cụ thể phù thuộc vào các tiêu chuẩn cụ thể về chọn giá quốc tế mà trong nhiều thập kỷ qua, người ta vẫn lấy giá gạo xuất khẩu của Thái Lan làm giá gạo quốc tế. Vì gạo có rất nhiều loại nên khi nói giá gạo xuất khẩu thường nói rõ cấp loại nào (5% tấm, 10% tấm…) vào điều kiện giao hàng nào (FOB. CIF,C&F…) Tuy có giá gạo quốc tế nhưng giá gạo của một cấp gạo cụ thể, giữa các nước xuất khẩu là không đồng nhất: như giá gạo của việt nam thường thấp hơn của Thái Lan hoặc của một số nước khác mặc dù cùng cấp. Điều này là do chất lượng của từng loại, do uy tín sản phẩm , do điều kiện tự nhiên, nguồn giống tạo nên loại gạo đó. III. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO. 1. Nhân tố thị trường. 9
- Đề án môn học Nhân tố thị trường có ảnh hưởng rất lớn chi phối toàn bộ hoạt động xuất khẩu gạo của mỗi quốc gia tham gia xuất khẩu. Trong đó co thể xét trên các yếu tố cơ bản sau: - Nhu cầu của thị trường về sản phẩm gạo: Gạo là hàng hoá thiết yếu, cũng giống như các loại hàng hoá khác nó cũng phụ thuộc vào thu nhập, cơ cấu dân cư, thị hiếu… Khi thu nhập cao thì cầu về số lượng gạo giảm nhưng trong đó cầu về gạo chất lượng cao có xu hươngs tăng lên (ở các nước phát triển: Nhật, Châu âu, ..) ngược lại cầu đối với gạo chất lượng thấp giảm đi chính vì thế tỷ trọng tiêu dùng cho gạo trong tổng thu nhập vẫn tăng. - Cung gạo trên thị trường là một nhân tố quan trọng trong xuất khẩu. Các doanh nghiệp tham gia xuất khẩu cần phải tìm hiểu kỹ về khả năng xuất khẩu từng loại gạo của mình cũng như khả năng của các đối thủ cạnh tranh. Trên thị trường thế giới sản phẩm gạo rất đa dạng, phong phú, nhu cầu về gạo co giãn ít so với mức giá do đó nếu lượng cung tăng quá nhiều có thể dẫn tới dư cung điều đó là bất lợi cho các doanh nghiệp tham gia xuất khẩu. - Giá cả là một yếu tố quan trọng là thước đo sự cân bằng cung – cầu trong nền kinh tế thị trường. Tuy cầu về gạo là ít biến động nhưng với những sản phẩm đặc sản thì gái có quyết định khá lớn. 2. Nhân tố về cơ sở vất chất – kỹ thuật và công nghệ của sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. - Các nhân tố về cơ sở vật chất – kỹ thuật đó là hệ thống vận chuyển, kho tàng, bến bãi, hệ thống thông tin liên lạc… Hệ thống này bảo đảm việc lưu thông nhanh chóng kịp thời, đảm bảo cung cấp nguồn hàng một cách nhanh nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí lưu thông. - Các nhân tố về kỹ thuật, công nghệ sản xuất và tiêu thụ đặc biệt quan trọng trong việc tăng khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường tiêu thụ gạo. Hệ thống chế biến với công nghệ dây truyền hiện đại sẽ gạp phần tăng chất lượng và giá trị của gạo. 3. Nhân tố về chính sách vĩ mô. 10
- Đề án môn học Nhóm nhân tố này thể hiện sự tác động của nhà nước tới hoạt động xuất khẩu gạo. Trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam mới tham gia thị trường xuất khẩu rất cần tới sự quan tâm hướng dẫn của nhà nước. Đặc biệt hiện nay khả năng marketinh tiếp cận thị trường, sự am hiểu luất kinh doanh, khả năng quản lý của doanh nghiệp còn hạn chế, vì thế việc đào tạo cán bộ quản lý, cán bộ làm công tác tiêu thụ là rất quan trọng. Hơn nữa hiện nay xuất khẩu gạo gọp phần rất lớn vào phát triển nền kinh tế nhưng đời sống của người nông dân còn gặp nhiều khó khăn yêu cầu nhà nước cần có sự điều tiết lợi ích giữa nhà nước – doanh nghiệp – người nông dân sao cho thoả đáng và hợp lý nhất. Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM I. THỰC TRẠNG VỀ SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN LÚA GẠO Ở VIỆT NAM 1.Sản xuất lúa gạo Từ sau đổi mới sản xuất lúa gạo của nước ta không ngừng phát triển cả về diện tích, năng suất, sản lưọng. Từ chỗ thiếu đói triền miên và phải nhập khẩu lương thực bình quân hàng năm trên nửa triệu tấn gạo nhưng nhờ đường lối đổi mới và quyết sách trong nông nghiệp từ năm 1989 trở đi Việt Nam chẳng những đã sản xuất đủ lúa gạo cho nhu cầu tiêu dùng nội địa mà còn dành một khối lượng lớn cho xuất khẩu. Bảng: Sản xuất lúa nói chung của cả nước từ năm 1990-2003 Năm Diện tích(1000ha) Năng suất(tạ/ha) Sản lượng(1000 tấn) 1990 6042.8 31.8 19225.1 1991 6302.8 31.1 19621.9 1992 6475.3 33.3 21590.4 11
- Đề án môn học 1993 6559.4 34.8 22836.5 1994 6598.6 35.7 23528.2 1995 6765.6 36.9 24963.7 1996 7003.8 37.7 26396.7 1997 7009.7 38.8 27523.9 1998 7362.7 39.6 29145.5 1999 7653.6 41.0 31393.8 2000 7666.3 42.4 32529.5 2001 7492.7 42.9 32108.4 2002 7504.3 45.9 34447.2 2003 7449.3 46.3 34518.6 Tổng 97976.9 379829.4 Nguồn: Tổng cục thống kê 1-2001và Bộ NN & PTNT, Vụ Kế hoạch và quy hoạch 2002 1.1. Về sản lượng Từ năm 1990-2003 sản lượng lúa có xu hướng tăng và ổn định. Trung bình mỗi năm tăng 1776.2 tấn tương ứng 5.03% so với năm trước. Đây là mức tăng của năm 1992 là khá cao 10.2% so với năm 1991 về số tuyệt đối là 1986.5 nghìn tấn mức tăng này là khá cao đặc biệt trong thời gian này nước ta mới bắt đầu thực hiện cơ chế mở cửa, nền kinh tế mới có sự chuyển biến tích cực. Từ 1990- 2003 sản lượng lúa luôn tăng tuy không đều qua các năm, có năm tăng 2338.8 nghìn tấn(2002) có năm tăng 71.4 nghìn tấn (2003) và đặc biệt năm 2001 đã bị giảm sút 421.1 nghìn tấn so với năm 2000. Tuy nhiên năm 2002 lại tăng với lượng cao nên sản lượng 2002 so với 2000 vẫn tăng 1917.7 nghìn tấn. Năm Sản lượng(1000tấn) Chênh lệch +/- % 1990 19,225.1 - - 12
- Đề án môn học 1991 19,621.9 396.8 2.06 1992 21,590.4 1968.5 10.03 1993 22,836.5 1246.1 5.77 1994 23,528.2 691.7 3.03 1995 24,963.7 1435.5 6.10 1996 26,396.7 1433.0 5.74 1997 27,523.9 1127.2 4.27 1998 29,145.5 1621.6 5.89 1999 31,393.8 2248.3 7.71 2000 32,529.5 1135.7 3.62 2001 32,108.4 - 421.1 - 1.30 2002 34,447.2 2338.8 7.30 2003 34,518.6 71.4 0.21 Nguồn: Niên gián thống kê- 2003 Nguyên nhân chính của việc tăng liên tục như trên là: - Do sự nỗ lực của hàng chục triệu nông dân trong điều kiện đổi mới, người lao động làm chủ ruộng đất từ đó làm chủ tất cả các khâu trong quá trình sản xuất tiêu thụ, được đảm bảo tiết kiệm và có hiệu quả nhất. Đặc biệt trong cơ chế thị trường hiện nay, khi xuất khẩu gạo ngày càng tăng, gạo ngày càng được giá sẽ khuyến khích trực tiếp những người nông dân tích cực sản xuất nhằm tăng thu nhập cải thiện đời sống. - Do những tiến bộ về khoa học công nghệ trong sinh học, thuỷ lợi, phân bón …đặc biệt trong lĩnh vực sinh học chẳng hạn như áp dụng các giống lúa mới vào sản xuất, làm chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu mùa vụ, đẩy mạnh thâm canh, tăng nhanh sản lượng. Cùng với hàng chục triệu người nông dân trên đồng ruộng còn phải kể đến sự đóng góp không nhỏ cuả các nhà khoa học đã trực tiếp làm nên thành quả của mặt trận nông nghiệp những năm qua. 1.2. Diện tích 13
- Đề án môn học Từ 1990-2003 diện tích gieo trồng không ngừng tăng, nhưng được chia làm hai giai đoạn rõ rệt. Từ 1990-2000 diện tích tăng và ổn định qua các năm, năm 1991 diện tích tăng 260 nghìn ha- tương ứng tăng 4.3% so với năm 1990, năm 1998 tăng 263 nghìn ha –3.7% so với năm 1997. Đây là hai năm diện tích gieo trồng tăng với tốc độ cao. Nguyên nhân là do nhà nước thực hiện đổi mới quản lý trong nông nghiệp từ đó khuyến khích được sản xuất với quy mô lớn và số vụ trong năm cũng tăng để đáp ứng nhu cầu gạo hàng hoá. Từ năm 2001 – 2003 diện tích có sự biến động không ổn định , năm 2001 diện tích giảm 173.6 nghìn ha, đến năm 2002 diện tích có tăng 11,6 nghìn ha so với năm 2001 nhưng vẫn thấp hơn năm 2000 là 162 nghìn ha. Đến năm 2003 diện tích lại giảm so với năm 2002 là 55 nghìn ha. Nguyên nhân do trình độ đô thị hóa ngày càng tăng các khu công nghiệp, dân cư chủ yếu đuợc xây dựng ở vùng đồng bằng dẫn đến diện tích trồng lúa ngày càng bị thu hẹp . Do đó những năm sắp tới cần tăng cường thâm canh thực hiện tăng sản lượng dựa vào tăng năng suất cây trồng chính là chủ yếu. 1.3.Về năng suất Xu hướng tăng của năng suất ổn dịnh hơn so với xu hướng tăng của diện tích. Từ năm 1991-2003 năng suất luôn tăng trong đó năm 1992 mức tăng khá cao 2.2 tạ / ha – 7.07%, năm 2002 mức tăng 3 tạ/ha – 7% so với năm trước. Có được mức tăng liên tục như trên là do nông nghiệp nước ta đã có được những đầu tư về vốn, khoa học, kỹ thuật cho sản xuất nhưng mức sản lượng này còn thấp so với tiềm năng và so với nhiều nước trên thế giới. Do đó Viêt Nam cần chú ý đầu tư vào sản xuất hơn. Theo tạp chí con số và sự kiện –7-2004. Trong 6 tháng đầu năm 2004 diện tích lúa đông xuân cả nước ước tính đạt 2978,4 nghìn ha , giảm 44,2 nghìn ha và bằng 98,5 % vụ đông xuân năm 2003. Các địa phương phía Bắc đạt 1146 nghìn ha bằng 98,6%. Do đầu vụ năm nay ở phía Bắc có rét đậm kéo dài và hạn hán trên diện rộng làm ảnh hưởng đến tiến độ gieo cấy. Các tỉnh phía Nam đạt 1814,4 nghìn ha, bằng 98,5 % do một phần diện tích lúa năng suất thấp được chuyển sang nuôi trồng thuỷ sản. Thời tiết cuối vụ diễn biến thuận lợi hơn tạo 14
- Đề án môn học điều kiện cho trà lúa chính vụ phát triển tốt và năng suất khá. Đến trung tuần tháng 6 các địa phương phía bắc thu hoạch 856 nghìn ha chiếm 74 % diện tích gieo trồng, năng suất ước đạt 57,8 tạ/ha, tăng 1,1 tạ/ha so với vụ đông xuân năm 2003, trong đó vùng đồng bằng sông Hồng đạt 62,2 tạ/ha tăng 0,8 tạ/ha ,vùng trung bộ đã thu hoạch xong với 56,6 tạ/ha tăng 2,2 tạ/ha, miền núi phía bắc 49,4 tạ/ha, tăng 0,3 tạ/ha. Sản lượng lúa phia bắc ước tính đạt 6,73 triệu tấn, tăng 3,4 vạn tấn so với vụ đông xuân trước. Các địa phưong phía nam đã thu hoạch xong với năng suất đạt 56,6 tạ/ha, tăng 1,6 tạ/ha ,sản lượng ước tính đạt 10,3 triêu tânông dân tăng 14 vạn tấn. Trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long đạt 8,6 triệu tấn tăng 11,9 vạn tấn. Tính chung năng suất lúa đông xuân năm nay cả nước đạt 57,1 tạ/ha tăng 1,4 tạ/ha so với vụ đông xuân năm 2003 và sản lượng đạt 17 triệu tấn tăng 17,4 vạn tấn. Có thể nói triển vọng năng suất và sản lượng sẽ đạt ở mức cao 2 . Thực trạng về chế biến lúa gạo Những năm gần đây công nghệ sau thu hoạch của nước ta đã có những tiến bộ đáng kể. -Tổn thất sau thu hoạch giảm xuống: tổn thất sau thu hoạch ( còn gọi là “ mất mùa trong nhà”) là tổn thất xảy ra ở tất cả các khâu của hệ thống sau thu hoạch từ khi thu hoạch, sơ chế , bảo quản, chế biến đưa nông sản ra thị trường cho đến khi tiêu dùng. Theo số liệu thống kê và số liệu điều tra những năm trước đây (1990- 1991) của viện công nghệ sau thu hoạch và tổng cục thống kê thì tổn thất sau thu hoạch lúa ở Việt Nam từ 13%-16% trên tổng sản lượng lúa thu hoạch , tương đương 1-2% GDP hàng năm. Mức tổn thất được chi tiết cho các khâu sau: +Khâu thu hoạch: 1.3-1.7% +Khâu vận chuyển:1.2-1.5% +Khâu đập, tuốt lúa: 1.4-1.8% +Khâu phơi sấy, làm sạch:1.9-2.1% +Khâu bảo quản :3.2-3.9% 15
- Đề án môn học +Khâu xay xát:4-5% Theo điều tra của viện công nghệ sau thu hoạch, trong gần 10 năm (1992- 2002), nhờ áp dụng công nghệ sau thu hoạch của lúa giảm xuống 10-12%. Như vậy trung bình đã giảm được 3- 4% tương đương 1 triệu tấn lúa. Các nhà kinh tế đã tính toán rằng cứ 1% tổn thất tương đương 7 triệu USD hay 100 tỷ đồng . Việc giảm tỷ lệ tổn thất xuống còn 3- 4% tương ứng việc tăng thêm 1-28 triệu USD hay 300- 400 tỷ VND cho đất nước. Giá trị sản lượng của lúa gạo tăng lrên: Nhờ áp dụng công nghệ sau thu hoạch đặc biệt công nghệ bảo quản, chất lượng gạo xuất khẩu thay đổi theo hướng tỷ trọng gạo có chất lượng cao tăng lên , tỷ trọng gạo có chất lượng thấp giảm xuống. Năm 1990 tỷ lệ gạo 40% tấm chiếm 55% tổng khối lượng gạo xuất khẩu, gạo phẩm chất cao 5% tấm chỉ chiếm 3.3%. Năm 1998 gạo phẩm chất cao tăng lên 27% từ 1999 gạo phẩm chất cao xuất khẩu chiếm 35- 40%. Công nghệ chế biến gạo tiên tiến đặc biệt công nghệ tách hạt và đánh bóng gạo đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam lên hàng thứ hai trong số các nước xuất khẩu gạo. Hệ thống máy xay xát lúa gạo ở Việt Nam Số máy Tổng công suất (tấn/ha) 1.Khối cơ sở quốc doanh 950 3600 Miền Bắc 278 2756 Miền Nam 348 5844 2.Khối cơ sở tự nhiên 3890 17400 3.Các cơ sở khác 160 10000 Tổng số 5000 26000 Nguồn : Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn –2001 16
- Đề án môn học Hiện nay các cơ sở xay xát đã đủ sức xay xát hết số thóc cho tiêu dùng và xuất khẩu, trung bình mỗi năm khoảng 13.5 triệu tấn tronmg đó Đồng bằng sông Hồng là 4 triệu tấn, sông Cửu Long là 9 triệu tấn. Các cơ sở xay xát quốc doanh thực hiện một quy trình xay xát khép kín từ khử trấu, xát trắng đánh bóng, tạo màu, phân loại, đóng bao. Các cơ sở tư nhân chỉ tiến hành 1 hay 2 công đoạn của quá trình xay xát gạo nhưng chiếm 75% lượng gạo xay xát của cả nước. II. THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM Năm 1989 Việt Nam đã có mức tăng trưởng đầy ấn tượng về lượng gạo xuất khẩu . Năm đó chúng ta xuất khẩu được hơn 1.4 triệu tấn gạo, thu về 290 triệu USD với giá bình quân 204 USD/tấn trở thành nước xuất khẩu gạo thứ 3 thế giới sau Thái Lan và Mỹ. Những năm tiếp theo lượng gạo xuất khẩu có xu hướng tăng ở mức ổn định và trở thành 1 trong 10 mặt hàng xuất khẩu thu về lượng ngoại tệ lớn cho đất nước . 10 nhà xuất khẩu gạo năm 2003 STT Tên nước Sản lượng (tấn) 1 Thái Lan 7,500,000 2 Ấn Độ 4,000,000 3 Việt Nam 3,500,000 4 Mỹ 2,950,000 5 Trung Quốc 2,250,000 6 Burma 1,500,000 7 Pakistan 800,000 8 Urugoay 650,000 9 Ôtrâylia 500,000 10 Ai Cập 500,000 17
- Đề án môn học Nguồn : Báo cáo thực trạng và tổng quan thị trường gạo thế giới được bộ nông nghiệp Mỹ công bố. Tính chung trong 15 năm, nứơc ta tham gia thị trường gạo xuất khẩu, chúng ta đã cung cấp hơn 40 triệu tấn, bình quân 2.7 triệu tấn/ năm, thu về cho đất nước hơn 9 tỷ USD đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai trên thế giới sau Thái Lan. 1.Số lượng và kim ngạch xuất khẩu Do sản xuất tăng nhanh và ổn định, mức lương thực bình quân nói chung và lúa gạo nói riêng liên tiếp được cải thiện, Việt Nam không những tự túc được lương thực trong nước, mà còn dư thừa lương thực để xuất khẩu. Năm 1989 đã đánh dấu một bước ngoặt lớn đối với nền kinh tế và ngoại thương nước ta. Việt Nam xuất hiện trên thị trường thế giới với vị trí là một nước xuất khẩu thứ 3. Trên thực tế, số lượng và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam những năm gần đây càng gia tăng hơn. Bảng: Số lượng và kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam Năm Số lượng (nghìn tấn) Giá trị(triệu USD) Số lượng % thay đổi so Giá trị % thay đổi so với năm với năm trước trước 1989 1450 - 290 - 1990 1624 12.00 374 28.96 1991 1033 -36.39 234 -37.43 1992 1946 88.38 418 78.63 18
- Đề án môn học 1993 1722 -11.51 362 -13.40 1994 1983 15.16 424 17.13 1995 1988 0.25 530 25.00 1996 3003 51.06 855 61.32 1997 3575 19.05 870 1.75 1998 3730 4.33 1024 17.70 1999 4508 20.86 1025 0.09 2000 3476 -22.89 672 -34.44 2001 3729 7.28 619 -7.89 2002 3240 13.11 726 17.28 2003 3890 20.06 734 1.10 Nguồn: Tổng hợp từ niên giám thống kê Xu hướng sản lượng và kim ngạch xuất khẩu tăng nhưng được chia làm 3 giai đoạn khá rõ. Từ năm 1989-1992 giai đoạn này lượng xuất khẩu không đều đến năm 1991 giảm ở mức thấp 1033 nghìn tấn kéo theo kim ngạch cũng ở mức thấp giảm hơn năm trước(1990) là 37.43%. Khi đó Pakistan đã giành mất vị trí thứ 2 của nước ta. Tuy nhiên đến năm 1992 nước ta nhanh chóng giành lại vị trí thứ hai của mình với số lượng 1946 tăng gần 90%, kim ngạch tăng gần 80%. Từ 1993-1999 lượng xuất khẩu tăng đều qua các năm. Tuy năm 1993 lượng xuất khẩu giảm so với 1992-11.51%, kim ngạch giảm -13.4% nhưng đến 1994 lượng xuất khẩu đã tăng 1983 nghìn tấn lớn hơn1992, kim ngạch cũng tăng lên 424 triệu USD (năm 1992 –418 triệu USD). Đặc biệt năm 1999 lượng xuất khẩu tăng cao nhất 4508 nghìn tấn, kim ngạch xuất khẩu đã đạt 1025 triệu USD cao nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên so với các nước xuất khẩu gạo trên thế giới thì lượng gạo xuất khẩu của nước ta được coi là khá ổn định. Theo đánh giá của FAO khu vực Châu á - Thái Bình Dương, ở Châu á ngoài cường quốc xuất khẩu gạo à Thái Lan, còn có 3 nước khác có khả năng cạnh tranh với Việt Nam trong xuất khẩu 19
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
ĐỀ ÁN "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam”
46 p |
1558 |
645
-
Luận văn: " Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê vào thị trường EU của Tổng công ty cà phê Việt Nam "
107 p |
758 |
456
-
Báo cáo "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam”
46 p |
758 |
438
-
Tiểu luận: “Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng dệt may của Công ty Xuất nhập khẩu dệt may sang thị trường Mỹ ”
85 p |
756 |
362
-
Luận văn " Những giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU"
58 p |
525 |
305
-
Luận văn “ Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam”
45 p |
450 |
233
-
Tiểu luận: " Đẩy mạnh xuất khẩu gạo của Việt Nam theo quan điểm Marketing-mix "
106 p |
255 |
122
-
Đề tài: Đẩy mạnh xuất khẩu gạo của Việt Nam theo quan điểm Marketing-mix
132 p |
242 |
107
-
LUẬN VĂN: Thực trạng và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường các nước ASEAN của công ty xuất nhập khẩu INTIMEX
72 p |
205 |
103
-
LUẬN VĂN “Thực trạng và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường các nước ASEAN của công ty xuất nhập khẩu INTIMEX”
78 p |
219 |
85
-
Luận văn: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gốm sứ mỹ nghệ Việt Nam
193 p |
212 |
83
-
Đề tài "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê vào thị trường EU của Tổng công ty cà phê Việt Nam"
107 p |
120 |
66
-
Khóa luận tốt nghiệp: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu rau quả tại Tổng công ty rau quả, nông sản (Vegetexco)
100 p |
115 |
51
-
Luận văn "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu chè ở Công ty AGREXPORT - Hà Nội"
108 p |
92 |
22
-
Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu chè ở Công ty AGREXPORT - Hà Nội
67 p |
78 |
20
-
Luận văn: Tình hình xuất khẩu và một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu chè ở Công ty AGREXPORT - Hà Nội
109 p |
57 |
19
-
Khóa luận tốt nghiệp: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng chủ lực trong lĩnh vực công nghiệp của Việt Nam trong thời gian tới
84 p |
39 |
10

Set-Cookie: TLDEVNamespace=9cl6o55okr5j5bh9c1kq7q8573; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Nghị định số 19/1999/NĐ-CP
Chia sẻ: Tuan Pham | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:2
71
lượt xem 2
download
lượt xem 2
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091126/lawgtvt9/80x100/2861.jpg)
##
Nghị định số 19/1999/NĐ-CP
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Nghị định số 19/1999/NĐ-CP về việc sản xuất và cung ứng muối iốt cho người ăn do Chính phủ ban hành
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: TLDEVNamespace=45c9v5uc99ot1s9n4uvencbjp5; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Nghị quyết 04/2004/NQ-CP của Chính phủ
Chia sẻ: Nguyen Thi Quynh Trang | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:6
lượt xem 2
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20090819/quynhtrang/80x100/04000201.jpg)
##
Nghị quyết 04/2004/NQ-CP của Chính phủ
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Nghị quyết 04/2004/NQ-CP của Chính phủ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3 năm 2004
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Nghị quyết 04/2004/NQ-CP của Chính phủ
- v¨n phßng quèc héi c¬ së d÷ liÖu luËt viÖt nam LAWDATA ngh Þ quy Õ t cña ChÝnh phñ sè 04/2004/NQCP ngµy 07 th¸ng 4 n¨m 2004 phiªn häp ChÝnh phñ thêng kú th¸ng 3 n¨m 2004 Trong hai ngµy 31 th¸ng 3 vµ 01 th¸ng 4 n¨m 2004, ChÝnh phñ häp phiªn thêng kú th¸ng 3, bµn vµ quyÕt nghÞ nh÷ng vÊn ®Ò sau: 1. ChÝnh phñ nghe Bé trëng Bé X©y dùng tr×nh ®Ò ¸n Ph¸t triÓn thÞ trêng bÊt ®éng s¶n. Ph¸t triÓn vµ qu¶n lý cã hiÖu qu¶ thÞ trêng bÊt ®éng s¶n sÏ gãp phÇn quan träng vµo qu¸ tr×nh thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ x∙ héi, t¨ng nguån vèn cho ®Çu t ph¸t triÓn. Nh÷ng n¨m qua, ë níc ta ho¹t ®éng mua b¸n bÊt ®éng s¶n, nhÊt lµ nhµ ë, ®Êt ë t¹i c¸c ®« thÞ vµ khu vùc ph¸t triÓn ®« thÞ ®∙ h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn víi tèc ®é nhanh. Bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc, ho¹t ®éng mua b¸n bÊt ®éng s¶n ®∙ xuÊt hiÖn nhiÒu diÔn biÕn phøc t¹p: mang tÝnh tù ph¸t, mua b¸n, chuyÓn nhîng kh«ng ®¨ng ký ®Ó trèn thuÕ, t×nh tr¹ng ®Çu c¬ nhµ, ®Êt diÔn ra kh¸ phæ biÕn... lµm cho gi¸ nhµ, ®Êt cã xu híng t¨ng cao gi¶ t¹o, ¶nh h ëng tíi ho¹t ®éng s¶n xuÊt, ®Çu t, tµi chÝnh, tÝn dông vµ c¶i thiÖn chç ë cña nh©n d©n, t¨ng chi phÝ s¶n xuÊt, gi¶m søc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ. §Ó ph¸t triÓn thÞ trêng bÊt ®éng s¶n, cÇn cã c¸c gi¶i ph¸p ®ång bé, nhÊt qu¸n nh»m ®a thÞ trêng bÊt ®éng s¶n ph¸t triÓn lµnh m¹nh, ®óng híng; ®¸p øng yªu cÇu minh b¹ch hãa ho¹t ®éng mua b¸n, cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc; ph¸t huy ®Çy ®ñ vai trß cña bÊt ®éng s¶n, kÝch thÝch s¶n xuÊt ph¸t triÓn, t¨ng nguån thu cho ng©n s¸ch. Trong giai ®o¹n hiÖn nay, Nhµ níc cÇn tËp trung chñ yÕu vµo c¸c lo¹i bÊt ®éng s¶n cã gi¸ trÞ hµng hãa cao vµ c¸c lÜnh vùc cã nhiÒu bøc xóc nh nhµ ë, ®Êt ë, ®Êt x©y dùng nh»m môc ®Ých s¶n xuÊt kinh doanh. Trong thêi gian tíi tËp trung hoµn thµnh viÖc cÊp GiÊy chøng nhËn quyÒn sö dông nhµ ë, ®Êt ë t¹i ®« thÞ; ®Èy m¹nh c«ng t¸c quy ho¹ch chi tiÕt ®Ó cã c¬ së qu¶n lý vµ thóc ®Èy ho¹t ®éng cña thÞ trêng bÊt ®éng s¶n. Giao Bé X©y dùng chñ tr×, phèi hîp víi V¨n phßng ChÝnh phñ vµ c¸c c¬ quan liªn quan, tiÕp thu ý kiÕn c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ, dù th¶o NghÞ quyÕt cña ChÝnh phñ vÒ c¸c gi¶i ph¸p thóc ®Èy ph¸t triÓn lµnh m¹nh thÞ tr êng bÊt ®éng s¶n, tr×nh Thñ tíng ChÝnh phñ xem xÐt quyÕt ®Þnh. 2. ChÝnh phñ nghe Bé trëng Bé Tµi nguyªn vµ M«i trêng tr×nh ®Ò ¸n Quy ho¹ch sö dông ®Êt ®Õn n¨m 2010 vµ kÕ ho¹ch sö dông ®Êt ®Õn n¨m 2005.
- 2 Quy ho¹ch, kÕ ho¹ch sö dông ®Êt lµ c¬ së ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu sö dông quü ®Êt ®ång bé víi chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng, c¬ cÊu ®Çu t , t¹o bíc ®i hîp lý ®Ó chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ vµ thùc hiÖn c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc; lµ c«ng cô quan träng cña Nhµ níc ®Ó c¸c cÊp, c¸c ngµnh qu¶n lý, sö dông, khai th¸c cã hiÖu qu¶ tµi nguyªn ®Êt cho môc ®Ých ph¸t triÓn kinh tÕ x∙ héi. Nh÷ng n¨m qua, víi sù quan t©m cña §¶ng vµ Nhµ níc, viÖc lËp quy ho¹ch, kÕ ho¹ch sö dông ®Êt ®∙ ®îc c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph¬ng thùc hiÖn tèt vµ ®i dÇn vµo nÒn nÕp. Tuy nhiªn, viÖc lËp quy ho¹ch vµ kÕ ho¹ch sö dông ®Êt trong thêi gian qua cha mang tÝnh toµn diÖn, bÒn v÷ng, cha phï hîp yªu cÇu qu¶n lý vµ sö dông ®Êt trong chiÕn l îc dµi h¹n vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ x∙ héi cña ®Êt níc. Giao Bé Tµi nguyªn vµ M«i trêng chñ tr×, phèi hîp víi c¸c c¬ quan liªn quan, tiÕp thu ý kiÕn c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ, hoµn chØnh dù th¶o Quy ho¹ch sö dông ®Êt ®Õn n¨m 2010 vµ KÕ ho¹ch sö dông ®Êt ®Õn n¨m 2005, b¸o c¸o Thñ tíng ChÝnh phñ xem xÐt, quyÕt ®Þnh tr×nh Quèc héi. 3. ChÝnh phñ nghe Bé trëng Bé Tµi chÝnh b¸o c¸o QuyÕt to¸n ng©n s¸ch nhµ níc n¨m 2002; nghe Tæng KiÓm to¸n Nhµ níc b¸o c¸o KÕt qu¶ kiÓm to¸n n¨m 2003, niªn ®é ng©n s¸ch nhµ níc n¨m 2002. N¨m 2002, c«ng t¸c tµi chÝnh ®∙ hoµn thµnh vît møc toµn diÖn nhiÖm vô Quèc héi vµ ChÝnh phñ giao. Thu ng©n s¸ch vît kÕ ho¹ch, béi chi ng©n s¸ch díi møc Quèc héi cho phÐp. C¬ cÊu thu, chi ng©n s¸ch ®∙ cã nhiÒu chuyÓn biÕn tÝch cùc; chi ®Çu t cho ph¸t triÓn kinh tÕ, sù nghiÖp gi¸o dôc, y tÕ, v¨n hãa th«ng tin, khoa häc vµ c«ng nghÖ ®Òu t¨ng; chi hç trî c¸c ®Þa ph¬ng, miÒn nói, vïng s©u, vïng xa, vïng d©n téc thiÓu sè ph¸t triÓn kinh tÕ x∙ héi, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo ®îc quan t©m h¬n; chi cho an ninh, quèc phßng ®îc b¶o ®¶m; quü dù tr÷ quèc gia vµ gèi ®Çu n¨m 2003 t¨ng ®¸ng kÓ. KÕt qu¶ kiÓm to¸n niªn ®é tµi chÝnh n¨m 2002 cho thÊy viÖc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh vÒ thu, chi ng©n s¸ch nhµ níc ë c¸c cÊp, c¸c ngµnh, c¸c ®¬n vÞ sö dông ng©n s¸ch ®Òu cã chuyÓn biÕn tÝch cùc. Tuy nhiªn, t×nh tr¹ng ®Çu t ph©n t¸n, t×nh tr¹ng thÊt tho¸t, l∙ng phÝ vµ sö dông ng©n s¸ch kÐm hiÖu qu¶ cßn nhiÒu, ®Æc biÖt t¹i mét sè n¬i vµ mét sè lÜnh vùc cßn kh¸ nghiªm träng. C«ng t¸c dù b¸o, dù to¸n thu ng©n s¸ch cha s¸t; nî ®äng thuÕ cßn t¬ng ®èi lín; c«ng t¸c qu¶n lý tµi chÝnh ë nhiÒu doanh nghiÖp nhµ níc cha chÆt chÏ, cßn tuú tiÖn, ph¶n ¸nh sai lÖch kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh; qu¶n lý ng©n s¸ch ë x∙ phêng cßn yÕu; qu¶n lý tµi chÝnh c«ng, qu¶n lý kinh phÝ c¸c dù ¸n cßn nhiÒu vÊn ®Ò bÊt cËp.
- 3 Giao Bé Tµi chÝnh chñ tr×, phèi hîp víi KiÓm to¸n Nhµ níc, tiÕp thu ý kiÕn c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ, hoµn chØnh c¸c b¸o c¸o trªn. Bé trëng Bé Tµi chÝnh thõa uû quyÒn Thñ tíng ChÝnh phñ, tr×nh Quèc héi B¸o c¸o Tæng quyÕt to¸n ng©n s¸ch nhµ níc n¨m 2002. 4. ChÝnh phñ nghe Bé trëng Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t b¸o c¸o T×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ x∙ héi th¸ng 3 vµ quý I n¨m 2004, c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu trong thêi gian tíi; nghe Bé trëng Bé Th¬ng m¹i vµ Bé tr ëng Bé Tµi chÝnh b¸o c¸o t×nh h×nh gi¸ c¶ thÞ trêng 3 th¸ng ®Çu n¨m vµ c¸c gi¶i ph¸p b×nh æn gi¸ c¶ thÞ tr êng 9 th¸ng cßn l¹i. Th¸ng 3 vµ quý I n¨m 2004, kinh tÕ níc ta vÉn duy tr× ®îc møc t¨ng trëng cao h¬n cïng kú n¨m tríc. §Æc biÖt, s¶n xuÊt c«ng nghiÖp tiÕp tôc duy tr× møc t¨ng cao tõ hai n¨m qua, n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh t¨ng ®¸ng kÓ; thÞ trêng trong níc ®îc më réng, kim ng¹ch xuÊt khÈu vît kÕ ho¹ch ®Ò ra; c«ng t¸c xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, t¹o viÖc lµm... tiÕp tôc ph¸t huy kÕt qu¶ n¨m tr íc, ®¹t nhiÒu tiÕn bé. Tuy nhiªn, do dÞch cóm gia cÇm x¶y ra trªn diÖn réng, rÐt ®Ëm vµ h¹n h¸n kÐo dµi, gi¸ l¬ng thùc, thùc phÈm trong níc, ®Æc biÖt, lµ gi¸ mét sè mÆt hµng thiÕt yÕu ph¶i nhËp khÈu nh: s¶n phÈm thÐp, x¨ng dÇu, h¹t nhùa, ph©n bãn, nguyªn liÖu thuèc ch÷a bÖnh... t¨ng ®ét biÕn, t¸c ®éng kh«ng thuËn ®Õn s¶n xuÊt, x©y dùng, du lÞch vµ dÞch vô, lµm t¨ng chØ sè gi¸ tiªu dïng, gi¶m tiÕn ®é thùc hiÖn vµ gi¶i ng©n vèn ®Çu t. ChÊt lîng mét sè ho¹t ®éng dÞch vô cha ®îc c¶i thiÖn, chi phÝ cao. Tai n¹n giao th«ng vµ téi ph¹m, nhÊt lµ téi ph¹m ma tuý cã chiÒu híng gia t¨ng. §Ó thùc hiÖn th¾ng lîi kÕ ho¹ch n¨m 2004, c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph¬ng cÇn ®Èy m¹nh thùc hiÖn NghÞ quyÕt sè 01/2004/NQCP vÒ nh÷ng gi¶i ph¸p ®iÒu hµnh kinh tÕ x∙ héi n¨m 2004 vµ khÈn tr¬ng triÓn khai Ch¬ng tr×nh hµnh ®éng cña ChÝnh phñ thùc hiÖn NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 9 Ban chÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng (Khãa IX); cã kÕ ho¹ch cô thÓ vµ chØ ®¹o quyÕt liÖt ®Ó hoµn thµnh vît møc kÕ ho¹ch ngay tõ quý II n¨m 2004; thùc hiÖn chÕ ®é giao ban hµng th¸ng ®Ó chØ ®¹o, xö lý kÞp thêi nh÷ng víng m¾c ph¸t sinh. ChÝnh phñ yªu cÇu c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph¬ng chñ ®éng rµ so¸t c¸c s¶n phÈm, ngµnh hµng cã tiÒm n¨ng, ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy t¨ng trëng nhanh h¬n; tæ chøc tèt thÞ trêng trong níc, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, cã gi¶i ph¸p kÝch cÇu tiªu dïng ®èi víi n«ng d©n vµ khu vùc n«ng th«n; chÊn chØnh c«ng t¸c ®Çu t x©y dùng tõ nguån vèn ng©n s¸ch, ®Èy nhanh tiÕn ®é gi¶i ng©n vèn ODA; c¶i c¸ch thñ tôc hµnh chÝnh vµ chÝnh s¸ch tµi chÝnh liªn quan ®Õn ®Çu
- 4 t; ph¸t triÓn m¹nh ho¹t ®éng dÞch vô, nhÊt lµ du lÞch, theo híng khai th¸c vµ ph¸t triÓn tèi ®a tiÒm n¨ng trong níc; theo dâi s¸t thÞ trêng trong vµ ngoµi níc, cã biÖn ph¸p øng phã linh ho¹t, nh»m khèng chÕ kÞp thêi sù t¨ng gi¸ nh÷ng mÆt hµng thiÕt yÕu ®èi víi s¶n xuÊt vµ ®êi sèng nh©n d©n; t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý thÞ trêng, chèng ®Çu c¬, lîi dông t¨ng gi¸ ®Ó kiÕm lêi bÊt chÝnh; tiÕp tôc duy tr× c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa kh«ng ®Ó dÞch cóm gia cÇm t¸i ph¸t, ®ång thêi cã kÕ ho¹ch sím kh«i phôc ®µn gia cÇm. 5. ChÝnh phñ nghe Tæng Thanh tra Nhµ níc tr×nh dù th¶o NghÞ ®Þnh híng dÉn kª khai tµi s¶n ®èi víi ngêi øng cö ®¹i biÓu Héi ®ång nh©n c¸c cÊp; nghe Bé trëng, Chñ nhiÖm V¨n phßng ChÝnh phñ b¸o c¸o nh÷ng vÊn ®Ò cÇn xin ý kiÕn ChÝnh phñ vÒ dù th¶o NghÞ ®Þnh nµy. Giao Thanh tra Nhµ níc chñ tr×, phèi hîp víi c¸c c¬ quan liªn quan tiÕp thu ý kiÕn c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ, hoµn chØnh dù th¶o NghÞ ®Þnh, tr×nh Thñ tíng ChÝnh phñ ký ban hµnh. C¨n cø néi dung NghÞ ®Þnh ®îc ChÝnh phñ th«ng qua, Bé Néi vô híng dÉn c¸c ®Þa ph¬ng thùc hiÖn khÈn tr¬ng c¸c c«ng viÖc liªn quan, phôc vô tèt cho cuéc bÇu cö Héi ®ång nh©n d©n c¸c cÊp. 6. ChÝnh phñ nghe Bé trëng Bé T ph¸p tr×nh dù ¸n Ph¸p lÖnh Gi¸m ®Þnh t ph¸p; nghe Bé trëng, Chñ nhiÖm V¨n phßng ChÝnh phñ b¸o c¸o tæng hîp ý kiÕn cña c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ vÒ dù th¶o Ph¸p lÖnh nµy. Trong nh÷ng n¨m qua, c«ng t¸c gi¸m ®Þnh t ph¸p ®∙ cã ®ãng gãp quan träng cho ho¹t ®éng tè tông, gãp phÇn tÝch cùc vµo cuéc ®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m, b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña Nhµ níc vµ c«ng d©n. Bªn c¹nh nh÷ng kÕt qu¶ ®∙ ®¹t ®îc, c«ng t¸c gi¸m ®Þnh t ph¸p còng cßn nhiÒu h¹n chÕ, cha ®¸p øng yªu cÇu ho¹t ®éng tè tông, nhÊt lµ nh÷ng gi¸m ®Þnh ®ßi hái tr×nh ®é chuyªn m«n cao, c«ng nghÖ tiªn tiÕn... ViÖc ban hµnh Ph¸p lÖnh Gi¸m ®Þnh t ph¸p lµ t¹o c¬ së ph¸p lý cho viÖc kiÖn toµn hÖ thèng tæ chøc, c¬ së vËt chÊt gi¸m ®Þnh t ph¸p, t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý nhµ níc vµ n©ng cao chÊt lîng gi¸m ®Þnh t ph¸p gióp cho viÖc gi¶i quyÕt c¸c vô ¸n chÝnh x¸c, kh¸ch quan vµ ®óng ph¸p luËt. Giao Bé T ph¸p chñ tr×, phèi hîp víi V¨n phßng ChÝnh phñ vµ c¸c c¬ quan liªn quan, tiÕp thu ý kiÕn c¸c thµnh viªn ChÝnh phñ, hoµn chØnh dù th¶o Ph¸p lÖnh; Bé tr ëng Bé T ph¸p thõa uû quyÒn Thñ tíng ChÝnh phñ tr×nh Uû ban Th êng vô Quèc héi dù ¸n Ph¸p lÖnh nµy.
- 5 7. ChÝnh phñ nghe B¸o c¸o Mét sè vÊn ®Ò vÒ c«ng t¸c c¶i c¸ch hµnh chÝnh nhµ níc, do Tæng th ký Ban chØ ®¹o c¶i c¸ch hµnh chÝnh cña ChÝnh phñ tr×nh bµy. Ch¬ng tr×nh tæng thÓ c¶i c¸ch hµnh chÝnh cña ChÝnh phñ ®îc phª duyÖt vµ ®ang triÓn khai thùc hiÖn. Thêi gian qua, nhiÒu v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt quan träng ®∙ ®îc ban hµnh. ChÝnh phñ ®∙ quy ®Þnh râ chøc n¨ng, nhiÖm vô, c¬ cÊu tæ chøc c¸c Bé, c¬ quan ngang Bé, c¬ quan thuéc ChÝnh phñ; ph©n ®Þnh râ thÈm quyÒn, tr¸ch nhiÖm gi÷a c¸c bé, ngµnh, kh¾c phôc t×nh tr¹ng trïng chÐo; t¸ch b¹ch tæ chøc hµnh chÝnh víi ®¬n vÞ sù nghiÖp. C«ng t¸c x©y dùng vµ ph¸t triÓn ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc cã nhiÒu ®æi míi. ViÖc c¶i c¸ch hµnh chÝnh c«ng theo c¬ chÕ "mét cöa", ph©n cÊp qu¶n lý ®¬n vÞ sù nghiÖp ®ang ®îc triÓn khai thÝ ®iÓm ë mét sè Bé, ngµnh vµ ®Þa ph¬ng... Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, c«ng t¸c c¶i c¸ch hµnh chÝnh ë c¬ së vÉn cßn nhiÒu khã kh¨n, tiÕn ®é triÓn khai rÊt chËm. ChÝnh phñ yªu cÇu c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph ¬ng cÇn qu¸n triÖt, ®Èy m¹nh thùc hiÖn Ch¬ng tr×nh c¶i c¸ch hµnh chÝnh ë Bé, ngµnh, ®Þa ph¬ng m×nh; g¾n c¶i c¸ch hµnh chÝnh víi ®Èy lïi tÖ quan liªu, tham nhòng, tiªu cùc, xiÕt chÆt kû c¬ng, lµm trong s¹ch bé m¸y hµnh chÝnh; thùc hiÖn x∙ héi hãa dÞch vô c«ng, x©y dùng c¬ chÕ qu¶n lý ®èi víi ®¬n vÞ sù nghiÖp theo híng tù chñ, xo¸ bá bao cÊp; ®Èy m¹nh thùc hiÖn hiÖn ®¹i hãa nÒn hµnh chÝnh c«ng, ®æi míi phong c¸ch lµm viÖc, n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ phôc vô cña c¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc. Giao Ban chØ ®¹o c¶i c¸ch hµnh chÝnh chñ tr×, phèi hîp víi Bé Néi vô, V¨n phßng ChÝnh phñ theo dâi vµ cã b¸o c¸o tiÕn ®é, kÕt qu¶ thùc hiÖn Ch ¬ng tr×nh c¶i c¸ch hµnh chÝnh cña c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph¬ng t¹i c¸c phiªn häp thêng kú cña ChÝnh phñ. 8. ChÝnh phñ xem xÐt B¸o c¸o T×nh h×nh triÓn khai vµ thùc hiÖn c«ng t¸c bÇu cö ®¹i biÓu Héi ®ång nh©n d©n c¸c cÊp, nhiÖm kú 2004 2009, do Bé Néi vô tr×nh. Qu¸n triÖt chØ ®¹o cña ChÝnh phñ, c¸c Bé, ngµnh vµ Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp ë ®Þa ph¬ng ®∙ phèi hîp chÆt chÏ víi MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam vµ c¸c tæ chøc, ®oµn thÓ x∙ héi trong c«ng t¸c chuÈn bÞ bÇu cö Héi ®ång nh©n d©n c¸c cÊp nhiÖm kú 2004 2009 ë c¸c ®Þa ph¬ng. §Õn nay, c«ng t¸c chuÈn bÞ bÇu cö ®∙ c¬ b¶n hoµn thµnh c¸c bíc hiÖp th¬ng giíi thiÖu ngêi øng cö, b¶o ®¶m ®óng tr×nh tù, thñ tôc quy ®Þnh. NhiÒu ®Þa ph¬ng, Héi ®ång bÇu cö ®∙ x¸c lËp ®ñ sè lîng ®¬n vÞ bÇu cö, sè ®¹i biÓu øng cö vµ c«ng bè danh s¸ch chÝnh thøc nh÷ng ngêi øng cö; ®iÒu kiÖn c¬ së vËt chÊt, c«ng t¸c tuyªn truyÒn cho ngµy bÇu cö, c«ng t¸c an ninh, x∙ héi ®îc chuÈn bÞ ®Çy ®ñ, an toµn.
- 6 ChÝnh phñ yªu cÇu c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph ¬ng tiÕp tôc chØ ®¹o, kÞp thêi th¸o gì khã kh¨n ®Ó cuéc bÇu cö Héi ®ång nh©n d©n c¸c cÊp tiÕn hµnh ®¹t kÕt qu¶ tèt.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Nghị định của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai 2003
0 p |
542 |
291
-
Nghị định 49/2008/NĐ-CP của Chính phủ
5 p |
602 |
168
-
Nghị định 209-2004 của Chính phủ về quản lý chất lượng công trình xây dựng chính phủ
67 p |
353 |
131
-
Nghị định 12/2009/NĐ-CP của Chính phủ
54 p |
499 |
114
-
Nghị định 180/2007/NĐ-CP của Chính phủ
25 p |
1461 |
91
-
Nghị định 78/2007/NĐ-CP của Chính phủ
19 p |
380 |
88
-
Nghị định 58/2008/NĐ-CP của Chính phủ
73 p |
361 |
84
-
Nghị định 99/2007/NĐ-CP của Chính phủ
18 p |
258 |
77
-
Nghị quyết 33/2008/NQ-CP của Chính phủ
4 p |
224 |
37
-
Nghị định 35/2008/NĐ-CP của Chính phủ
12 p |
345 |
37
-
Nghị định 124/2007/NĐ-CP của Chính phủ
17 p |
225 |
23
-
Nghị định 41/2007/NĐ-CP của Chính phủ
13 p |
187 |
18
-
Nghị quyết 59/2007/NQ-CP của Chính phủ
4 p |
365 |
17
-
Nghị định 29/2007/NĐ-CP của Chính phủ
11 p |
166 |
12
-
Nghị quyết 34/2007/NQ-CP của Chính phủ
6 p |
155 |
10
-
NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ SỐ 61/2003/NĐ-CP
5 p |
66 |
9
-
Nghị quyết 11/1998/NQ-CP của Chính phủ
2 p |
75 |
6

Set-Cookie: TLDEVNamespace=3hk81b9aamg2ieger2onkh0i67; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Quyết định số 8525/QĐ-BGDĐT
Chia sẻ: Son Pham | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:2
60
lượt xem 3
download
lượt xem 3
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091104/lawgd1/80x100/199.jpg)
##
Quyết định số 8525/QĐ-BGDĐT
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Quyết định số 8525/QĐ-BGDĐT về việc phân công bổ sung công tác của các Thứ trưởng đối với các lĩnh vực, nhiệm vụ liên quan tới nhiều đơn vị của cơ quan Bộ Giáo dục và Đào tạo do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=qn423pcb36biefnsg0qi9q0490; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Sản xuất phân bón để khảo
Chia sẻ: Nguuyen Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:3
56
lượt xem 10
download
lượt xem 10
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20100731/vang_phanboi/80x100/bo_nn_va_ptnt_175_3591.jpg)
##
Sản xuất phân bón để khảo
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tham khảo tài liệu 'sản xuất phân bón để khảo', biểu mẫu - văn bản, thủ tục hành chính phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=8dmmo6is6vsdt040ba9veiqfs0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Tài liệu: Di truyền học
Chia sẻ: Nguyen Phuonganh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:21
lượt xem 24
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20100714/heoxinhkute/80x100/di_truyen_hoc_6958.jpg)
##
Tài liệu: Di truyền học
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
DI TRUYỂN HỌC Di truyền học là một bộ môn sinh học, nghiên cứu về tính di truyền và biến dị ở các sinh vật[1][2]. Kể từ thời tiền sử, thực tế về việc các sinh vật sống thừa hưởng những đặc tính từ bố mẹ đã được ứng dụng để tăng sản lượng cây trồng và vật nuôi, thông qua quá trình sinh sản chọn lọc hay chọn lọc nhân tạo.
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Tài liệu: Di truyền học
- DI TRUYỂN HỌC Di truyền học là một bộ môn sinh học, nghiên cứu về tính di truyền và biến dị ở các sinh vật[1][2]. Kể từ thời tiền sử, thực tế về việc các sinh vật sống thừa hưởng những đặc tính từ bố mẹ đã được ứng dụng để tăng sản lượng cây trồng và vật nuôi, thông qua quá trình sinh sản chọn lọc hay chọn lọc nhân tạo. Tuy nhiên, di truyền học hiện đại, tìm hiểu về quá trình di truyền, chỉ được ra đời vào giữa thế kỷ 19 với những công trình của Gregor Mendel[3]. Dù không hiểu về nền tảng vật chất của tính di truyền, Mendel vẫn nhận biết được rằng sinh vật thừa kế những tính trạng theo một cách riêng rẽ - mà trong đó những đơn vị cơ bản của di truyền được gọi là gen. Các gen tương ứng với những vùng nằm trong ADN, một cao phân tử được cấu thành từ bốn loại đơn phân nucleotide; chuỗi những nucleotide này mang thông tin di truyền ở sinh vật. ADN trong điều kiện tự nhiên có dạng chuỗi xoắn kép, trong đó nucleotide ở mỗi chuỗi liên kết bổ sung với nhau. Mỗi chuỗi lại có thể hoạt động như một khuôn để tổng hợp một chuỗi bổ sung mới - đó là cách thức tự nhiên tạo nên những bản sao của gen mà có thể được di truyền lại. Chuỗi nucleotide trong gen có thể được phiên mã và dịch mã trong tế bào để tạo nên chuỗi các axít amin, hình thành protein; trình tự của các axít amin trong protein cũng tương ứng với trình tự của các nucleotide trong gen. Trình tự này được biết với tên mã di truyền. Nó xác định cách thức gập xoắn trong cấu trúc ba chiều của phân tử protein; cấu trúc này tiếp đó quy định nên chức năng của protein. Những protein sẽ thực hiện hầu hết các chức năng cần thiết cho sự sống của tế bào. Một thay đổi nhỏ của gen trong phân tử ADN cũng sẽ dẫn đến thay đổi trình tự axít amin, thay đổi cấu trúc và chức năng của protein, và điều này có thể tác động không nhỏ lên tế bào cũng như toàn bộ cơ thể sống. Dù di truyền đóng một vai trò to lớn trong sự hình thành và hoạt động của sinh vật, thì sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và những gì sinh vật trải qua mới xác định được kết quả sau cùng. Một ví dụ, trong khi gen có thể quy định nên chiều cao của một người, thì dinh dưỡng và sức khỏe của người đó trong thời niên thiếu cũng có ảnh hưởng không nhỏ
- Khoa học di truyền được khởi đầu với công trình ứng dụng và lý thuyết của Mendel từ giữa thế kỷ 19, tuy nhiên trước đó vẫn tồn tại những quan điểm khác nhau về di truyền. Từ thế kỷ V trước Công nguyên, Hippocrates và Aristotle đã lần lượt đưa ra những lý thuyết của riêng mình, mà đã có ảnh hưởng không nhỏ đến các học thuyết khác sau đó. Nếu Hippocrates cho rằng các vật liệu sinh sản ("humor") được thu thập từ tất cả các phần của cơ thể và truyền cho thế hệ con, thì Aristotle lại phản bác lại ý kiến này, nêu ra rằng sự sinh sản bắt nguồn từ chất dinh dưỡng, trên con đường đi tới các bộ phận cơ thể thì bị chệch tới phần sinh sản, và bản chất các chất này vốn đã quy định cho cấu [6][7] tạo các phần cơ thể khác nhau . Ở thời kỳ Mendel sống, một thuyết phổ biến là quan niệm về di truyền hòa hợp (blending): cho rằng các cá thể thừa kế từ bố mẹ một hỗn [7] hợp pha trộn các tính trạng, ví dụ như lai cây hoa đỏ với hoa trắng sẽ cho ra hoa hồng . Nghiên cứu của Mendel đã bác bỏ điều này, chỉ ra tính trạng là sự kết hợp các gen độc lập với nhau hơn là một hỗn hợp liên tục. Một thuyết khác cũng nhận sự ủng hộ thời đó là sự di truyền các tính trạng tập nhiễm: tin rằng sinh vật thừa kế những tính trạng đã được biến đổi do quá trình luyện tập và nhiễm ở bố mẹ. Học thuyết này, chủ yếu gắn với Jean-Baptiste Lamarck, hiện nay không được di truyền học hiện đại thừa nhận[8]; khi sự tập nhiễm của cá thể thực tế không ảnh hưởng đến các gen mà chúng truyền cho con [9] cái . Bên cạnh đó, Charles Darwin đề ra thuyết pangen (thuyết mầm, pangenesis), có sự tương đồng với quan niệm của Hippocrates, cho rằng có các gemmule (mầm), tập trung từ các tế bào trong cơ thể về cơ quan sinh dục để thụ tinh, và con cái sinh ra chịu ảnh hưởng từ cả di truyền lẫn tính trạng tập nhiễm. Thí nghiệm của Francis Galton kiểm chứng thuyết pangen của Darwon, cho thấy rằng các gemmule ít nhất không xuất [10] hiện trong máu thỏ . Đến tận cuối thế kỷ 19, ngay cả sau khi tác phẩm của Mendel đã công bố, hiểu biết của giới khoa học về tính di truyền vẫn còn ít ỏi và chưa thực sự đúng [11] đắn . Di truyền học Mendel và cổ điển Quan sát của Morgan về sự di truyền liên kết giới tính của đột biến mắt trắng ở Drosophila cho phép ông đưa ra giả thuyết rằng gen nằm trên nhiễm sắc thể.
- Gregor Johann Mendel, một linh mục người Áo sống tại Brünn (Séc), đã tiến hành thí nghiệm về tính di truyền ở 7 tính trạng trên cây đậu Hà Lan từ năm 1856 đến 1863. Các nghiên cứu của ông sau đó được công bố trong bài báo "Versuche über Pflanzenhybriden" (Các thí nghiệm lai ở thực vật) tại Hội Lịch sử Tự nhiên của Brünn năm 1865[12]. Cách nghiên cứu của ông là cho nhân giống theo từng tính trạng, sử dụng toán học để đánh giá số lượng và từ đó rút ra quy luật di truyền[13]. Dù các quy luật này chỉ quan sát được cho số ít tính trạng, nhưng Mendel vẫn tin rằng sự di truyền là riêng rẽ, không phải tập nhiễm, và tính di truyền của nhiều tính trạng có thể được diễn giải thông qua các quy luật và tỷ lệ đơn giản. Tầm quan trọng của công trình Mendel không được nhận biết rộng rãi cho tới năm 1900, tức sau khi ông mất; trong năm đó, cả ba nhà khoa học Hugo de Vries (Hà Lan), Erich von Tschermak (Áo) và Carl Correns (Đức) đã nghiên cứu độc lập với nhau và cùng tái phát hiện các quy luật Mendel[14]. Năm 1900 đánh dấu một mốc khởi đầu mới cho sự phát triển của di truyền học. Năm 1905, William Bateson, một người ủng hộ Mendel, đã đặt ra thuật ngữ genetics (di truyền học).[15][16] (Tính từ genetic, xuất phát từ tiếng Hy Lạp, genesis - γένεσις, "nguồn gốc" và từ genno γεννώ, "sinh ra", có trước danh từ này và được sử dụng lần đầu trong sinh học từ năm 1860)[17]. Bateson đã phổ biến cách dùng của từ genetics để miêu tả ngành khoa học nghiên cứu về di truyền trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị Quốc tế lần thứ ba về lai giống cây trồng tại London, Anh năm 1906[18]. Riêng thuật ngữ gen, vốn đã được Hugo de Vries định nghĩa với tên gọi pangen từ năm 1889 là: "phần tử nhỏ nhất [đại diện cho] một đặc điểm di truyền"[19], được Wilhelm Johannsen giới thiệu lại trong các tác phẩm của ông vào hai thập niên sau đó - trong đó ông cũng nêu ra thuật ngữ kiểu gen (genotype) và kiểu hình (phenotype)[20][21]. Sau sự tái phát hiện công trình của Mendel, các nhà khoa học đã cố gắng xác định những phân tử nào trong tế bào đảm nhận tính di truyền. Trước đó, nhiễm sắc thể đã được phát hiện, và những quan điểm đầu tiên về di truyền nhiễm sắc thể đã được đưa ra[22], phải kể đến là thuyết di truyền nhiễm sắc thể của August Weismann năm 1892[23] và giả thuyết gắn các nhân tố Mendel với nhiễm sắc thể của Walter Sutton năm 1903[24]. Năm 1910, Thomas Hunt Morgan khẳng định rằng gen nằm trên nhiễm sắc thể, dựa trên sự quan sát về đột biến mắt trắng ở ruồi giấm[25]. Năm 1913, một sinh viên của ông, Alfred Sturtevant đã sử dụng hiện tượng di truyền liên kết để chỉ ra rằng gen được sắp đặt theo đường thẳng (tuyến tính) trên nhiễm sắc thể, và xây dựng nên bản đồ liên kết gen đầu tiên[26].
- Di truyền học phân tử Dù sự tồn tại của gen trên nhiễm sắc thể - hợp thành từ protein và ADN - đã được xác nhận, tuy nhiên người ta vẫn chưa biết đến cái gì trong hai chất đó đóng vai trò di truyền. Năm 1928, Frederick Griffith tìm ra hiện tượng biến nạp: những vi khuẩn đã chết có thể chuyển vật liệu di truyền của chúng để làm biến đổi những vi khuẩn còn sống khác[27]. Năm 1944, Oswald Theodore Avery, Colin McLeod và Maclyn McCarty trực tiếp xác định ADN là phân tử đảm nhận biến nạp[28]. Tuy nhiên, đến tận năm 1952, thí nghiệm Hershey-Chase mới cho thấy ADN (chứ không phải protein) là vật liệu di truyền của virus xâm nhiễm vi khuẩn, cung cấp thêm bằng chứng chứng tỏ ADN là phân tử đảm nhận chức năng di truyền[29]. James D. Watson và Francis Crick cho ra đời mô hình cấu trúc ADN năm 1953, sử dụng công trình tinh thể học tia X của Rosalind Franklin, chứng tỏ rằng ADN có cấu trúc xoắn kép[30][31]. Mô hình ADN của họ bao gồm hai chuỗi với những nucleotide phía trong, mỗi một nucleotide liên kết bổ sung với một nucleotide ở chuỗi khác tạo thành hình dạng giống như thanh ngang trên một chiếc thang xoắn[32]. Cấu trúc này chỉ ra rằng thông tin di truyền tồn tại trên dãy nucleotide ở mỗi chuỗi ADN, và cũng đưa ra gợi ý về một cách thức nhân đôi đơn giản: nếu chuỗi kép bị tách rời, chuỗi bổ sung mới có thể được tái dựng lại từ mỗi chuỗi đơn cũ. Dù cấu trúc ADN cho thấy được cách thức di truyền, người ta vẫn chưa biết rõ ràng về cách mà ADN ảnh hưởng lên hoạt động của tế bào. Trước đấy, năm 1941, George Wells Beadle và Edward Lawrie Tatum đã đề ra thuyết "một gen-một enzym", chứng minh vai trò điều khiển và điều hòa của gen lên các phản ứng sinh hóa ở mốc bánh mỳ Neurospora[33][34], đồng thời phương pháp của họ - ứng dụng di truyền học vào sinh hóa ở vi sinh vật - cũng mở ra một phạm vi nghiên cứu mới ngay sau đó[35]. Trong những năm sau đó, các nhà khoa học đã cố gắng tìm ra cách ADN điều khiển quá trình tổng hợp protein. Họ đã khám phá được rằng tế bào đã sử dụng ADN như một khuôn để tạo nên phân tử ARN thông tin tương ứng. Dãy nucleotide trên ARN thông tin lại tiếp tục được sử dụng để tạo nên dãy axít amin ở protein; trình tự của dãy nucleotide được dịch mã để tạo thành dãy axít amin được gọi là mã di truyền. Nó được dựa trên sự sắp xếp những bộ ba bazơ nitơ không chồng lấn nhau, gọi là codon, mỗi codon mã hóa cho một axít amin. Điều này lần đầu tiên được miêu tả trong thí nghiệm của Crick, Brenner và các cộng sự năm 1961[36]. Trong những năm 1961-1966 đã ghi
- nhận kết quả nỗ lực của các nhà khoa học để giải mã được toàn bộ 64 codon, chủ yếu là những công trình do nhóm của M. Nirenberg và nhóm của H. Khorana thực hiện. Những hiểu biết mới tầm phân tử về tính di truyền đã tạo nên sự bùng nổ trong nghiên cứu. Một bước phát triển quan trọng là phương pháp xác định trình tự ADN gián đoạn chuỗi năm 1977 của Frederick Sanger: công nghệ này cho phép các nhà khoa học đọc được trình tự nucleotide trên một phân tử ADN[37]. Năm 1983, Kary Banks Mullis phát triển phản ứng chuỗi trùng hợp (PCR), cung cấp một phương pháp nhanh chóng để phân lập và khuyếch đại một đoạn ADN riêng biệt từ một hỗn hợp[38]. Những cố gắng chung trong Dự án Bản đồ gen Người và nỗ lực song song của công ty tư nhân Celera Genomics, cũng như các công nghệ khác, cuối cùng đã thành công trong việc xác định trình tự bộ gen người vào năm 2003[39]. Đặc trưng của di truyền Di truyền riêng rẽ và quy luật Mendel Bài chi tiết: Di truyền Mendel Một bảng Punnett mô tả sự lai hai cây đậu Hà Lan dị hợp tử ở tính trạng hoa màu tía (B) và màu trắng (b). Ở cấp độ cơ bản nhất, tính di truyền của các sinh vật xuất hiện ở các tính trạng riêng rẽ, được gọi là gen[40]. Đặc tính này lần đầu được nhận biết bởi Gregor Mendel, khi nghiên cứu sự phân ly các tính trạng di truyền ở đậu Hà Lan[13][41]. Trong thí nghiệm nghiên cứu về tính trạng màu hoa của mình, Mendel quan sát được rằng hoa của mỗi cây đậu Hà Lan có màu tía hoặc trắng - và không bao giờ có tính trạng trung gian giữa hai màu. Những dạng khác nhau, riêng biệt của cùng một gen được gọi là allele. Ở đậu Hà Lan, mỗi gen của mỗi cá thể có hai allele, và cây đậu sẽ thừa hưởng một allele từ mỗi cây bố mẹ[42]. Nhiều sinh vật khác, bao gồm cả con người, cũng có kiểu di truyền như vậy. Cá thể mà có hai allele giống nhau ở một gen được gọi là đồng hợp tử ở gen đấy, còn nếu có hai allele khác nhau thì cá thể gọi là dị hợp tử. Tập hợp tất cả allele ở một cá thể được gọi là kiểu gen của cá thể đó, còn tập hợp các tính trạng quan sát được của cá thể được gọi là kiểu hình. Với những cá thể dị hợp tử ở một gen, thường sẽ có một allele được gọi là trội,
- bởi đặc tính của nó trội hơn và thể hiện ra kiểu hình ở sinh vật, và allele còn lại được gọi là lặn, bởi đặc tính của nó bị lấn át và không được biểu hiện ra. Một số allele không lấn át hẳn, thay vì thế có tính trội không hoàn toàn tức thể hiện ra kiểu hình trung gian, hoặc đồng trội, tức cả hai allele đều được biểu hiện cùng lúc[43]. Nhìn chung, khi một cặp cá thể sinh sản hữu tính, con cái của chúng sẽ thừa kế ngẫu nhiên một allele từ bố và một allele từ mẹ. Những phát hiện về sự di truyền riêng rẽ và sự phân ly của các allele được phát biểu chung với tên gọi Quy luật thứ nhất của Mendel hay "Quy luật phân ly". Ký hiệu và biểu đồ Một sơ đồ phả hệ giúp theo dõi được kiểu di truyền của một tính trạng đã cho. Các nhà di truyền học sử dụng các biểu đồ và biểu tượng để mô tả sự di truyền. Một gen được biểu trưng bởi một (hay vài) ký tự — trong đó ký tự viết hoa tượng trưng cho allele trội và ký tự viết thường tượng trưng cho allele lặn[44]. Thông thường biểu tượng "+" được sử dụng để biểu thị allele thường, không đột biến ở một gen. Ở các thí nghiệm lai và thụ tinh (đặc biệt về các quy luật Mendel), bố mẹ được xem là thế hệ "P", con cái của chúng được gọi là thế hệ "F1" ("first filial"). Khi các cá thể F1 giao phối với nhau, con của F1 lại tiếp tục gọi là "F2". Một trong những biểu đồ thường được sử dụng để dự đoán kết quả lai là bảng Punnett (do Reginald Punnett sáng tạo). Khi nghiên cứu về các bệnh di truyền ở người, các nhà di truyền học thường dùng sơ đồ phả hệ để diễn tả sự di truyền ở các tính trạng[45]. Các sơ đồ này sẽ sắp xếp sự di truyền của một tính trạng trên một cây phả hệ. Tương tác của nhiều gen Chiều cao con người là một tính trạng di truyền phức hợp. Các dữ liệu của Francis Galton từ 1889 cho thấy: sự liên hệ tất cả chiều cao của con cái là một hàm trung bình của chiều cao cha mẹ. Trong khi mức biến đổi tương
- quan, còn lại trong chiều cao con cái biểu thị rằng môi trường cũng là một nhân tố quan trọng ở tính trạng này. Mỗi sinh vật có hàng ngàn gen và ở các sinh vật sinh sản hữu tính, sự phân ly các gen này nhìn chung độc lập với nhau. Điều này có nghĩa là sự di truyền của một allele tính trạng hạt đậu vàng hay xanh không có liên quan tới sự di truyền của cặp allele màu hoa trắng hoặc tía. Hiện tượng này, được biết đến là Quy luật thứ hai của Mendel hay "Quy luật phân ly độc lập", mang ý nghĩa: các allele của những gen khác nhau sẽ thay đổi ngẫu nhiên khi phân ly từ bố mẹ và sẽ tạo ra thế hệ con với nhiều tổ hợp gen khác nhau. Dù thế, một số gen lại không phân ly độc lập với nhau, biểu thị tính liên kết gen. Thực tế, các gen khác nhau lại có thể tương tác với nhau theo một cách nào đấy và ảnh hưởng lên một tính trạng chung. Một ví dụ là ở loài hoa Omphalodes verna, tồn tại một gen với hai allele xác định tính trạng màu hoa: xanh lam hoặc đỏ tía. Một gen khác điều khiển khả năng có màu của hoa: có màu hoặc không màu (màu trắng). Khi một cây có hai allele hoa trắng, hoa của cây đấy luôn màu trắng - cho dù gen đầu tiên có allele hoa đỏ hay xanh. Sự tương tác được gọi là tương tác át chế (epistasis), khi gen thứ hai át chế sự biểu hiện của gen thứ nhất[46]. Bên cạnh tương tác át chế còn có kiểu tương tác bổ trợ, nghĩa là sự biểu hiện của hai hay nhiều allele ở các gen khác nhau sẽ tạo kiểu hình mới, khác với kiểu hình riêng được biểu hiện khi có mặt các allele ở từng gen riêng lẻ[47]. Có nhiều tính trạng không riêng rẽ (ví dụ hoa màu trắng/tía) mà thay vì thế lại biểu hiện liên tục (ví dụ chiều cao và màu da). Các tính trạng phức hợp này được tạo bởi tác động cộng gộp của nhiều gen[48]. Sự chi phối của các gen này là tương đương, có vai trò biến đổi mức độ biểu hiện, bên cạnh điều kiện môi trường của sinh vật. Tỷ lệ mà các gen của sinh vật đóng góp cho một tính trạng phức hợp được gọi là mức di truyền (heritability)[49]. Số đo của mức di truyền chỉ là tương đối - khi môi trường càng dễ biến đổi sẽ càng tác động lớn hơn lên toàn bộ mức thay đổi của tính trạng. Một ví dụ, chiều cao của con người là một tính trạng phức hợp với mức di truyền là 89% tại Mỹ. Ở Nigeria, nơi người dân có điều kiện dinh dưỡng và y tế hay thay đổi hơn, chiều cao của họ có mức di truyền chỉ là 62%[50]. Cơ sở phân tử của tính di truyền ADN và nhiễm sắc thể
- Bài chi tiết: ADN và Nhiễm sắc thể Cấu trúc phân tử của ADN. Các bazơ ở hai chuỗi ghép cặp với nhau qua liên kết hiđrô. Cơ sở phân tử của gen là axít deoxyribonucleic (ADN hay DNA). ADN được cấu thành từ một chuỗi các nucleotide; có bốn loại nucleotide là: adenine (A), cytosine (C), guanine (G) và thymine (T). Thông tin di truyền tồn tại dưới dạng trình tự sắp xếp các nucleotide, và gen tồn tại như một đoạn liên tục trên chuỗi ADN[51]. Virus là ngoại lệ duy nhất của quy luật này - có những virus sử dụng phân tử ARN đơn giản thay thế cho ADN làm vật liệu di truyền[52]. ADN bình thường là một phân tử chuỗi kép, cuộn với nhau tạo thành dạng xoắn kép. Mỗi nucleotide ở ADN liên kết một cách chọn lọc với nucleotide ở chuỗi đối diện: A liên kết với T, G liên kết với C. Nguyên tắc liên kết này gọi là nguyên tắc bổ sung. Theo cách này, dù có dạng chuỗi kép, nhưng mỗi chuỗi đơn thực tế vẫn chứa tất cả các thông tin cần thiết, không cần đến chuỗi đối diện. Cấu trúc này của ADN chính là cơ sở vật lý của tính di truyền: quá trình sao chép ADN nhân đôi thông tin di truyền bằng cách chia tách hai chuỗi của ADN, sử dụng mỗi chuỗi như một khuôn để tổng hợp một chuỗi bổ sung mới[53]. Các gen được sắp xếp thẳng hàng dọc theo chuỗi dài ADN, được gọi là nhiễm sắc thể. Ở vi khuẩn, mỗi tế bào có một nhiễm sắc thể đơn, vòng, trong khi các sinh vật nhân chuẩn lại có bộ nhiều nhiễm sắc thể mạch thẳng. Chuỗi ADN của chúng thường vô cùng dài; một ví dụ, nhiễm sắc thể lớn nhất của con người có độ dài khoảng 247 triệu cặp bazơ (bp)[54]. Trong nhiễm sắc thể, ADN thường kết hợp với những protein cấu trúc, có vai trò tổ chức, kết chặt và điều khiển thu nhận ADN, tạo thành loại vật chất gọi là chromatin (chất di truyền). Ở sinh vật nhân chuẩn, chromatin thường cấu tạo từ các nucleosome (thể nhân), bao gồm những đơn vị ADN nhất định quấn quanh một lõi gồm các protein histon[55]. Tập hợp toàn bộ vật chất di truyền của một sinh vật (bao gồm các chuỗi ADN phức hợp của tất cả nhiễm sắc thể) gọi chung là bộ gen (genome).
- Biểu đồ năm 1882 của Walther Flemming về sự phân chia tế bào nhân chuẩn. Các nhiễm sắc thể được nhân đôi, co xoắn và tổ chức lại. Sau đó, khi tế bào phân chia, các nhiễm sắc thể tương đồng cũng phân cách vào các tế bào con. Nếu các sinh vật đơn bội (mức bội thể bằng 1) chỉ có duy nhất một phiên bản cho mỗi nhiễm sắc thể, thì đa phần động vật và nhiều thực vật là lưỡng bội (mức bội thể bằng 2), tức mỗi nhiễm sắc thể sẽ có một nhiễm sắc thể khác giống hệt nó (nhiễm sắc thể tương đồng), và như thế sẽ có hai bản sao cho mỗi gen[42]. Hai allele của một gen nằm trên những locus giống nhau của nhiễm sắc tử chị em, mỗi allele được thừa hưởng từ bố hoặc từ mẹ. Ngoại lệ xuất hiện ở các cặp nhiễm sắc thể giới tính, tức các nhiễm sắc thể chuyên biệt mà nhiều động vật đã tiến hóa nên, giữ vai trò xác định giới tính của mỗi cá thể[56]. Ở người và những động vật có vú nói chung, nhiễm sắc thể Y có rất ít gen và khởi động sự phát triển các đặc tính sinh dục đực, trong khi nhiễm sắc thể X lại tương tự các nhiễm sắc thể khác, chứa nhiều gen không liên quan đến xác định giới tính. Những cá thể cái có hai nhiễm sắc thể X tương đồng (XX), trong khi cá thể đực có một nhiễm sắc thể X và một nhiễm sắc thể Y (XY) - sự khác biệt về số nhiễm sắc thể X dẫn tới những rối loạn di truyền liên kết giới tính khác thường. Sinh sản Bài chi tiết: Sinh sản vô tính và Sinh sản hữu tính Khi tế bào phân chia, toàn thể bộ gen đều được sao chép và mỗi tế bào con đều nhận được một bản sao bộ gen của tế bào mẹ. Quá trình này gọi là nguyên phân, là dạng đơn giản nhất của sinh sản và là cơ sở của sự sinh sản vô tính. Sinh sản vô tính có thể xuất hiện ở cả các sinh vật đa bào, tạo ra thế hệ con thừa hưởng bộ gen từ chỉ duy nhất một cá thể bố (mẹ). Thế hệ con mà nhìn chung giống hệt như bố mẹ được gọi là dòng vô tính (clone). Sinh vật nhân chuẩn thường sinh sản hữu tính để tạo ra con cái có vật liệu di truyền lấy từ hai bộ gen khác nhau của cả hai cá thể bố mẹ. Quá trình sinh sản hữu tính luân phiên nhau giữa hai dạng đơn bội (1n) và lưỡng bội (2n)[57]. Các tế bào đơn bội kết hợp vật chất di truyền của chúng, tạo ra tế bào lưỡng bội với những nhiễm sắc thể ghép cặp. Các sinh vật lưỡng bội tạo ra thể đơn bội bằng cách phân chia, tạo ra tế bào con thừa kế ngẫu nhiên một nhiễm sắc thể trong mỗi cặp nhiễm sắc thể tương đồng. Đa phần động vật và nhiều thực vật ở thể lưỡng bội trong hầu hết vòng đời, với thể đơn bội biến
- đổi thành các giao tử đơn bào. Một quá trình chủ yếu trong sinh sản hữu tính là giảm phân, quá trình phân bào chuyên biệt diễn ra ở tế bào sinh dục, trong đó bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội được nhân đôi, trải qua hai lần phân bào để tạo nên các tế bào con đơn bội có số lượng nhiễm sắc thể giảm đi một nửa so với tế bào mẹ ban đầu[58]. Dù không sử dụng cơ chế sinh sản hữu tính kiểu lưỡng bội/đơn bội như trên, vi khuẩn vẫn có nhiều cách để thu nhận thông tin di truyền. Một số vi khuẩn có khả năng tiếp hợp, chuyển một vòng nhỏ ADN tới một vi khuẩn khác[59]. Vi khuẩn cũng có thể lấy những đoạn ADN thô từ môi trường và kết hợp chúng vào trong bộ gen của vi khuẩn, hiện tượng này được biết đến là sự biến nạp[60]. Quá trình này có thể dẫn đến sự chuyển gen ngang, truyền những đoạn thông tin di truyền giữa những sinh vật không có mối liên hệ với nhau. Minh họa năm 1916 của Thomas Hunt Morgan về quá trình trao đổi chéo kép giữa hai nhiễm sắc thể tương đồng. Tái tổ hợp và liên kết gen Bài chi tiết: Trao đổi chéo và Liên kết gen Trạng thái lưỡng bội tự nhiên của bộ nhiễm sắc thể cho phép gen nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau phân ly độc lập với nhau trong quá trình sinh sản hữu tính, tái tổ hợp tạo tổ hợp gen mới. Gen trên cùng một nhiễm sắc thể về lý thuyết không bao giờ tái tổ hợp[61], tuy nhiên, thực tế vẫn diễn ra do xuất hiện quá trình trao đổi chéo nhiễm sắc thể. Khi trao đổi chéo, hai nhiễm sắc thể trao đổi các đoạn ADN cho nhau, và đổi chỗ các allele giữa hai nhiễm sắc thể[62]. Trao đổi chéo thông thường diễn ra vào kỳ trước I (kỳ đầu của lần phân chia đầu) của quá trình giảm phân. Xác suất trao đổi chéo giữa hai điểm đã cho trên nhiễm sắc thể có liên quan đến khoảng cách giữa chúng. Ở một khoảng cách dài tùy ý, xác suất trao đổi chéo đủ cao để sự di truyền các gen diễn ra tương đối riêng rẽ. Tuy nhiên, với các gen gần nhau hơn, xác suất trao đổi chéo thấp chứng tỏ các gen có tính liên kết di truyền - allele của hai gen này có khuynh hướng di truyền gắn liền với nhau. Các chỉ số về tính liên kết của chuỗi nhiều gen có thể được kết hợp tạo nên một bản đồ liên kết, giúp xác định gần đúng vị trí sắp xếp các gen trên nhiễm sắc thể[63].
- Biểu hiện gen Mã di truyền Bài chi tiết: Mã di truyền Mã di truyền: ADN, qua một trung gian ARN thông tin, mã hóa cho protein với các bộ ba mã hóa. Gen nhìn chung biểu hiện tác động của chúng thông qua việc tổng hợp protein, những phân tử phức hợp đảm nhận hầu hết chức năng trong tế bào. Protein là một chuỗi các axít amin; trình tự ADN của một gen, thông qua trung gian ARN thông tin (mARN), được sử dụng để tạo nên trình tự phân tử protein riêng biệt. Quá trình này khởi đầu với việc tổng hợp một phân tử mARN với trình tự tương ứng trình tự ADN của gen giai đoạn này gọi là phiên mã. Cấu trúc động của hemoglobin giúp thích ứng với khả năng vận chuyển ôxy trong máu. Một axít amin thay đổi khiến cho hemoglobin gắn kết với nhau tạo ra các sợi. Phân tử mARN sau đó lại được sử dụng như một khuôn để tạo thành trình tự axít amin tương ứng thông qua một quá trình gọi là dịch mã. Mỗi bộ ba nucleotide (codon) ở dãy này tương ứng với một trong 20 loại axít amin có mặt trong protein - sự tương ứng này gọi là mã di truyền[64]. Dòng thông tin đi theo một hướng duy nhất: thông tin khi được truyền từ chuỗi nucleotide tới chuỗi axít amin của protein, nó không bao giờ được truyền ngược lại từ protein tới chuỗi ADN - hiện tượng này được Francis Crick gọi là "luận thuyết trung tâm của sinh học phân tử"[65]. Trình tự đặc hiệu của axít amin dẫn đến cấu trúc ba chiều độc nhất của protein, và điều này lại liên quan đến chức năng của protein[66][67]. Một số protein là những phân tử có cấu trúc đơn giản, ví dụ như collagen tạo nên các sợi mô. Protein cũng có thể gắn kết với nhau và với những phân tử đơn giản khác, nhiều khi hoạt động như những enzym xúc tác cho phản ứng hóa
- học của các phân tử gắn kết với nó (các phản ứng không làm thay đổi cấu trúc của bản thân protein). Cấu trúc của protein có tính động, ví dụ hemoglobin có thể chuyển đổi thành các dạng khác biệt đôi chút mỗi khi protein này thu nhận, vận chuyển và giải phóng oxy trong máu động vật có vú. Chỉ một thay đổi nucleotide trong ADN cũng có thể gây biến đổi trình tự axít amin trong protein. Bởi cấu trúc protein là kết quả của trình tự axít amin, nên những thay đổi trình tự có thể làm thay đổi đột ngột các đặc tính của protein, do sự mất ổn định cấu trúc hay biến đổi bề mặt protein là nguyên nhân dẫn tới thay đổi về tính tương tác của nó với những protein và phân tử khác. Một ví dụ, bệnh thiếu máu hồng cầu liềm là một bệnh di truyền ở người, gây ra do khác biệt một bazơ trong vùng mã hóa phần β- globin của hemoglobin, khiến một axít amin ở protein này cũng biến đổi theo và làm thay đổi đặc tính vật lý của hemoglobin[68]. Những hemoglobin này kết hợp với nhau, làm biến đổi hình dạng tế bào hồng cầu; các tế bào hồng cầu hình liềm không còn di chuyển dễ dàng trong mạch máu, chúng có xu hướng tắc nghẽn và thoái hóa, gây nên những vấn đề sức khỏe gắn liền với bệnh này. Một vài gen được phiên mã tạo ARN, nhưng ARN lại không tiếp tục dịch mã thành sản phẩm protein - được gọi chung là ARN không mã hóa (non- coding RNA). Trong một số trường hợp, ARN không mã hóa lại gập uốn hình thành những cấu trúc, tham gia các chức năng then chốt của tế bào (ví dụ ARN ribosome và ARN vận chuyển). ARN cũng có thể có tác động điều hòa thông qua tương tác lai với những phân tử ARN khác (ví dụ microARN). Kiểu gen, kiểu hình và môi trường Một con mèo Xiêm mang đột biến mẫn cảm nhiệt độ về tổng hợp sắc tố. Dù các gen chứa đựng mọi thông tin một sinh vật cần để thực hiện chức năng, môi trường vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc xác định kiểu hình sau cùng— tính lưỡng phân trên được nói đến trong cụm từ "bản chất đối chọi môi trường" (nature vs. nurture). Kiểu hình của các sinh vật phụ thuộc vào sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường. Một ví dụ cho kết luận này là trường hợp đột biến mẫn cảm với nhiệt độ. Thông thường, một axít amin
- đơn lẻ thay đổi trong chuỗi protein không làm thay đổi hoạt động và tương tác của nó với các phân tử khác, tuy nhiên điều này lại làm mất ổn định cấu trúc. Trong môi trường nhiệt độ cao, các phân tử chuyển động nhanh hơn và va chạm vào nhau, kết quả protein không còn giữ được cấu trúc và mất đi chức năng. Ở môi trường nhiệt độ thấp, cấu trúc protein lại ổn định và thực hiện chức năng bình thường. Loại đột biến này có thể quan sát thấy ở màu lông những con mèo Xiêm, khi một đột biến xảy ra ở enzym phụ trách sản xuất sắc tố, khiến enzym mất ổn định và mất chức năng ở nhiệt độ cao[69]. Protein này sẽ duy trì chức năng ở những vùng da lạnh hơn - như chân, tai, đuôi và mặt - làm cho giống mèo này vẫn có phần lông màu đen ở những vùng nói trên. Một ví dụ khác là ảnh hưởng sâu sắc của môi trường lên bệnh di truyền phenylketon niệu ở người[70]. Đột biến tạo nên chứng bệnh này, phá hoại khả năng phân giải axít amin phenylalanine, tích tụ các chất trung gian gây độc, tiếp đó gây nên những tác động rất xấu lên thần kinh. Nếu một người bị mắc đột biến phenylketon niệu đi theo một chế độ ăn uống nghiêm ngặt tránh xa loại axít amin này, anh ta vẫn duy trì được tình trạng bình thường và khỏe mạnh. Điều hòa gen Bài chi tiết: Điều hòa biểu hiện gen Nhân tố phiên mã gắn kết với ADN, ảnh hưởng lên sự phiên mã của các gen đã liên kết. Bộ gen của một sinh vật bao gồm hàng nghìn gen, nhưng không phải bất cứ gen nào cũng cần được hoạt động tại mọi thời điểm. Một gen chỉ có thể được biểu hiện khi nó được phiên mã thành mARN (và dịch mã thành protein); thực tế tồn tại nhiều cách thức trong tế bào để điều khiển sự biểu hiện của gen, đảm bảo cho protein nào được sản xuất chỉ khi tế bào cần. Các nhân tố phiên mã là những protein điều hòa được gắn vào điểm khởi đầu của gen, có vai trò hoạt hóa hay ức chế sự phiên mã của gen đó[71]. Ví dụ, trong bộ gen của vi khuẩn E. coli có một dãy nhiều gen cần thiết cho việc tổng hợp axít amin tryptophan. Tuy nhiên, khi tryptophan đã sẵn có trong tế bào, những gen tổng hợp trytophan sẽ không được duy trì hoạt động. Sự có mặt của trytophan trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của những gen này - những phân tử trytophan liên kết với chất ức chế trytophan (trp repressor - một
- nhân tố phiên mã), thay đổi cấu trúc của phân tử này giúp nó gắn được vào gen. Trytophan repressor ngăn chặn quá trình phiên mã và sự biểu hiện của các gen tổng hợp trytophan, do đó tạo nên sự điều hòa liên hệ ngược âm tính của quá trình tổng hợp loại axít amin này[72]. Những khác biệt trong biểu hiện gen đặc biệt rõ ràng ở các sinh vật đa bào, khi các tế bào cùng có chung bộ gen nhưng lại có cấu trúc và hoạt động rất khác nhau, dựa trên sự biểu hiện của các tập hợp gen khác nhau. Tất cả tế bào trong một cơ thể đa bào đều có nguồn gốc từ một tế bào duy nhất, được biệt hóa thành các dạng tế bào khác nhau khi phản ứng lại các tín hiệu ngoại và gian bào, và dần dần kiến lập các phương thức biểu hiện gen khác nhau để thực hiện các hoạt động khác nhau. Bởi không có một gen riêng lẻ nào chịu trách nhiệm cho sự phát triển các cấu trúc bên trong sinh vật đa bào, nên những phương thức biển hiện trên đều phát sinh từ những tương tác phức tạp giữa nhiều tế bào. Ở sinh vật nhân chuẩn, tồn tại những đặc tính cấu trúc của chromatin có ảnh hưởng đến sự phiên mã của gen, thường ở dạng thường biến (modification) trên ADN hay chromatin mà vẫn được di truyền ổn định sang các tế bào con[73]. Những đặc tính này được gọi là "ngoại di truyền" (epigenetic) bởi chúng xuất hiện ở ngoài phạm vi trình tự ADN và vẫn được duy trì từ tế bào này sang thế hệ kế tiếp. Bởi có những đặc tính ngoại di truyền, các dạng tế bào khác nhau sinh trưởng trong cùng một môi trường có thể giữ lại những đặc điểm riêng biệt của chúng. Dù các đặc tính ngoại di truyền nhìn chung mang tính động trong tiến trình phát triển và không được giữ lại ở thế hệ sau của thế hệ kế tiếp, nhưng một số, như hiện tượng cận đột biến (paramutation), vẫn được di truyền qua nhiều thế hệ và tồn tại như những ngoại lệ hiếm hoi nằm ngoài quy luật chung của ADN (được xem như cơ sở căn bản của tính di truyền)[74]. Biến đổi di truyền Đột biến Bài chi tiết: Đột biến Sự lặp gen (lặp đoạn nhiễm sắc thể) cho phép đa dạng hóa bằng cách cung cấp thêm nguyên liệu di truyền: một gen có thể đột biến và mất đi chức năng ban đầu mà không làm tổn hại đến sinh vật.
- Trong quá trình tự nhân đôi ADN, những sai sót đôi lúc diễn ra khi tổng hợp chuỗi thứ hai. Những lỗi này, gọi là đột biến, có thể có tác động lên kiểu hình ủa cá thể, đặc biệt nếu chúng xảy ra tại phần mã hóa protein của một gen. Tỷ lệ sai sót thường rất thấp - 1 lỗi trong 10-100 triệu bazơ - nhờ khả năng "đọc sửa" của ADN polymerase[75][76] (Nếu không được đọc sửa, tỷ lệ lỗi sẽ cao hơn hàng nghìn lần, bởi nhiều virus dựa vào ADN hay ARN polymerase thiếu khả năng đọc sửa, làm tăng tỷ lệ đột biến lên cao). Quá trình làm tăng tỷ lệ biến đổi ở ADN được gọi là "gây đột biến" (mutagenic): các hóa chất gây đột biến đẩy mạnh làm tăng sai sót trong tái bản ADN, gây nhiễu loạn kết cấu của sự ghép cặp bazơ; trong khi tia UV tạo ra đột biến bằng cách gây tổn hại cấu trúc ADN[77]. Các tổn thương về hóa học ở ADN cũng có thể diễn ra một cách tự nhiên, và tế bào sử dụng cơ chế sửa chữa ADN để sửa lại các ghép đôi không cân xứng hay đứt gãy ở ADN - tuy nhiên việc sửa chữa này thỉnh thoảng vẫn thất bại và không thể đưa ADN trở lại chuỗi ban đầu. Với những sinh vật sử dụng trao đổi chéo nhiễm sắc thể để trao đổi ADN và tái tổ hợp gen, những sai sót khi bắt cặp thẳng hàng ở giảm phân cũng có thể tạo ra đột biến[78]. Lỗi trong trao đổi chéo đặc biệt xảy ra khi những phần giống nhau trên các nhiễm sắc thể khiến chúng bắt cặp nhầm lẫn, làm một số vùng của bộ gen bị đột biến. Những lỗi này tạo nên sự thay đổi cấu trúc lớn trong nhiễm sắc thể và trình tự ADN - dẫn đến sự lặp đoạn, đảo đoạn hay mất đoạn của tất cả các vùng trên, hoặc sự hoán đổi ngẫu nhiên các đoạn giữa các nhiễm sắc thể khác nhau (được gọi là chuyển đoạn). Chọn lọc tự nhiên và tiến hóa Bài chi tiết: Tiến hóa Đột biến tạo nên các cá thể với kiểu gen khác nhau, và những khác biệt này dẫn tới những kiểu hình khác nhau. Nhiều đột biến có tác động không lớn lên kiểu hình, sức khỏe và sự thích ứng sinh sản của sinh vật. Tác động của đột biến thường là có hại, nhưng đôi khi lại trở nên có ích. Những nghiên cứu trên ruồi giấm Drosophila melanogaster cho thấy nếu một đột biến thay đổi một protein mã hóa bởi một gen, điều này hầu như sẽ gây tác hại: 70% trong những đột biến này là có hại, số còn lại là trung tính hoặc có lợi nhưng rất thấp[79].
- Một cây tiến hóa của sinh vật nhân chuẩn, xây dựng từ sự so sánh trình tự của một vài gen trực giao (orthologous). Di truyền học quần thể nghiên cứu về sự phân bố những khác biệt di truyền trong các quần thể và những thay đổi của sự phân bố đó theo thời gian[80]. Thay đổi về tần số một allele trong quần thể có thể là do ảnh hưởng của chọn lọc tự nhiên, khi tỷ lệ những cá thể mang một allele nào đấy sống sót và sinh sản được cao hơn khiến allele này xuất hiện nhiều hơn trong quần thể qua thời gian[81]. Sự lạc dòng di truyền (genetic drift) cũng có thể diễn ra, khi những sự kiện bất chợt làm biến đổi ngẫu nhiên tần số allele[82]. Trải qua nhiều thế hệ, bộ gen của các sinh vật có thể thay đổi, dẫn đến hiện tượng tiến hóa. Đột biến và chọn lọc các đột biến có lợi giúp các loài tiến hóa và tồn tại tốt hơn trong môi trường của chúng, quá trình này gọi là thích nghi[83]. Những loài mới được tạo thành thông qua quá trình hình thành loài, quá trình thường có nguyên nhân từ cách biệt địa lý dẫn đến những quần thể khác nhau trở nên cách ly về di truyền[84]. Việc ứng dụng các nguyên lý di truyền vào nghiên cứu sinh học quần thể và tiến hóa được xem là thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại. Khi các trình tự được cách ly và biến đổi trong quá trình tiến hóa, những khác biệt giữa các trình tự có thể được dùng như một đồng hồ phân tử để tính khoảng cách tiến hóa giữa chúng[85]. Những so sánh di truyền nhìn chung được xem như cách thức đúng đắn nhất để mô tả mối liên hệ giữa các loài - một tiến bộ so với việc so sánh các đặc tính kiểu hình vốn dễ nhầm lẫn trước đây. Khoảng cách tiến hóa giữa các loài có thể được kết hợp tạo thành cây tiến hóa - những cây này miêu tả nguồn gốc chung và sự phân hướng của các loài qua thời gian, dù chúng không thể hiện được sự chuyển giao vật liệu di truyền giữa các loài không liên quan với nhau (được biết đến là sự chuyển gen ngang và chủ yếu phổ biến ở vi khuẩn). Nghiên cứu và công nghệ Sinh vật mẫu Ruồi giấm thường (Drosophila melanogaster), một sinh vật mẫu phổ biến trong nghiên cứu di truyền học.
- Dù các nhà di truyền học ban đầu nghiên cứu tính di truyền ở đa dạng các loài sinh vật, nhưng sau đó họ bắt đầu nghiên cứu tập trung tính di truyền ở nhóm những sinh vật đặc biệt. Thực tế, những nghiên cứu quan trọng ở một sinh vật nhất định sẽ khuyến khích các nhà nghiên cứu kế tiếp lựa chọn sinh vật đó để phát triển nghiên cứu xa hơn, và như thế cuối cùng chỉ có một số ít sinh vật mẫu đã trở thành cơ sở cho hầu hết các nghiên cứu về di truyền[86]. Các đề tài nghiên cứu di truyền phổ biến trên các sinh vật mẫu gồm có nghiên cứu về điều hòa gen, mối liên quan giữa gen với sự phát triển hình thái và ung thư. Các sinh vật được lựa chọn, một phần bởi tính thuận tiện: có vòng đời ngắn và dễ dàng thao tác di truyền. Những sinh vật mẫu được sử dụng rộng rãi bao gồm: vi khuẩn đường ruột Escherichia coli, cải Arabidopsis thaliana, men bánh mỳ Saccharomyces cerevisiae, giun tròn Caenorhabditis elegans, ruồi giấm (Drosophila melanogaster) và chuột nhà (Mus musculus). Di truyền y học Di truyền y học tìm hiểu xem biến đổi di truyền liên hệ tới sức khỏe và bệnh tật của con người như thế nào[87]. Khi tìm kiếm một gen chưa biết mà có thể liên quan tới một căn bệnh, các nhà nghiên cứu thường sử dụng liên kết gen và sơ đồ phả hệ di truyền để tìm ra vị trí của nó trong bộ gen. Ở cấp độ quần thể, các nhà nghiên cứu lợi dụng sự ngẫu nhiên hóa Mendel (Mendelian randomization) để tìm ra những vị trí trong bộ gen mà liên đới với căn bệnh, một kỹ thuật đặc biệt hữu ích với những tính trạng đa gen không được xác định rõ ràng bởi một gen đơn lẻ[88]. Khi một gen tương ứng được tìm ra, những nghiên cứu xa hơn sẽ tiếp tục thực hiện với cùng gen đó (được gọi là các gen trực giao) trên những sinh vật mẫu. Bên cạnh nghiên cứu các bệnh di truyền, việc tăng tính hữu hiệu của các kỹ thuật kiểu gen đã đưa đến lĩnh vực di truyền học dược lý—nghiên cứu làm sao kiểu gen có thể tác động lên các phản ứng thuốc.[89] Dù không di truyền được, ung thư vẫn được công nhận là một căn bệnh di truyền[90]. Quá trình phát triển ung thư của một cơ thể là sự kết hợp của nhiều sự kiện. Các đột biến thỉnh thoảng diễn ra trong các tế bào của cơ thể khi chúng phân chia. Trong khi những đột biến này sẽ không di truyền được sang thế hệ sau, chúng lại có thể tác động lên hoạt động của các tế bào, có khi khiến tế bào phát triển và phân chia nhanh hơn. Có những cơ chế sinh học cố gắng ngăn chặn quá trình này; những tín hiệu được chuyển đi tới những tế bào phân chia không thích hợp và khởi động quá trình apoptosis (tế
- bào chết theo chương trình). Tuy vậy, đôi lúc những đột biến thêm tiếp tục diễn ra làm tế bào không nhận được các tín hiệu. Một quá trình chọn lọc tự nhiên xảy ra bên trong cơ thể, và rốt cuộc, đột biến tích lũy trong các tế bào làm đẩy mạnh sự phát triển của chúng, tạo ra khối u ung thư, tiếp tục phát triển và xâm chiếm các mô khác nhau trong cơ thể sinh vật. Kỹ thuật di truyền Khuẩn lạc E. coli trên một đĩa thạch agar, một ví dụ của tách dòng tế bào và thường được dùng trong tách dòng phân tử. ADN có thể được thao tác trong phòng thí nghiệm. Các enzym cắt giới hạn là loại enzym thường được sử dụng để cắt ADN thành những chuỗi riêng biệt, tạo ra những đoạn ADN có thể định trước được[91]. Việc sử dụng các enzym gắn cho phép các đoạn này nối lại với nhau, và nối các đoạn ADN từ các nguồn khác nhau; nhờ thế các nhà nghiên cứu có thể tạo ra ADN tái tổ hợp. Thường gắn liền với các sinh vật biến đổi gen, ADN tái tổ hợp thông thường được tạo nên từ các plasmid - những đoạn ADN vòng ngắn chứa đựng một vài gen. Bằng cách chèn plasmid vào vi khuẩn và nuôi các vi khuẩn này trên đĩa thạch agar (để phân lập các dòng tế bào vi khuẩn), những nhà nghiên cứu có thể khuếch đại vô tính các đoạn ADN đã chèn (quá trình được biết đến là tách dòng phân tử).Ngoai ra ki thuat di truyen co the dung lamdaphage de truyen nhung gen mong muon vao te bao vi khuan nhan.Sau do phan lap dong te bao mong muon de tao san pham ADN cũng có thể được khuyếch đại nhờ sử dụng một kỹ thuật gọi là phản ứng chuỗi trùng hợp (PCR).[92] Sử dụng những chuỗi ADN ngắn đặc hiệu, PCR có thể phân lập và khuyếch đại theo hàm mũ một vùng ADN đã xác định. Bởi khả năng phóng đại kể cả những đoạn cực nhỏ của ADN, PCR thường xuyên được sử dụng để phát hiện sự có mặt của những trình tự ADN cụ thể. Xác định trình tự ADN và hệ gen học Là một trong những kỹ thuật chủ yếu được phát triển để nghiên cứu di truyền học, "xác định trình tự ADN" (DNA sequencing) cho phép các nhà nghiên cứu xác định trình tự nucleotide trên một đoạn ADN. Phát triển năm 1977 bởi Frederick Sanger và các cộng sự, phương pháp xác định trình tự gián đoạn chuỗi hiện nay là phương pháp được sử dụng thường lệ[93]. Với kỹ
- thuật này, các nhà khoa học có thể nghiên cứu được những trình tự phân tử liên quan tới nhiều bệnh di truyền ở người. Khi xác định trình tự đã trở nên đỡ tốn kém hơn, cùng với sự trợ giúp của các công cụ tính toán, những nhà nghiên cứu đã xác định được bộ gen của nhiều sinh vật bằng cách liên kết trình tự của nhiều đoạn khác nhau (quá trình này gọi là "lắp ráp bộ gen" - genome assembly)[94]. Những kỹ thuật trên được sử dụng để xác định bộ gen người, đã được hoàn thiện trong Dự án Bản đồ gen Người vào năm 2003[39]. Những kỹ thuật xác định trình tự cao năng (high-throughput) mới đột ngột làm giảm chi phí xác định trình tự ADN, đem tới hy vọng mới cho nhiều nhà nghiên cứu rằng có thể thực hiện được việc này với giá thành chỉ còn 1000 đô la Mỹ[95]. Lượng lớn các trình tự được xác định đã hình thành nên lĩnh vực hệ gen học (genomics) - khoa học nghiên cứu về bộ (hệ) gen, sử dụng các công cụ tính toán để tìm kiếm và phân tích các mô hình trong bộ gen đầy đủ của sinh vật. Hệ gen học cũng có thể được coi như một lĩnh vực con của tin sinh học, bộ môn sử dụng những phương pháp tính toán để phân tích các tập hợp lớn dữ liệu sinh học. Một vài vấn đề xã hội liên quan Có nhiều vấn đề về di truyền học liên quan đến xã hội, đang được bàn cãi. Sự di truyền trí thông minh Trí thông minh loài người có mang tính di truyền hay không là một vấn đề được tranh cãi và nghiên cứu kể từ khi di truyền học ra đời cho đến nay và có thể còn tiếp tục kéo dài. Đa số các học giả đồng ý rằng tính di truyền có ảnh hưởng nhất định đến sự thông minh, tuy nhiên ở mức độ nào thì vẫn còn nhiều tranh luận. Sự phức tạp của vấn đề tăng lên khi một số độc giả đưa thêm yếu tố chủng tộc vào. Một số học giả đánh giá di truyền trí thông minh qua chỉ số thông minh (IQ), một số khác cho rằng vấn đề phức tạp hơn nhiều, không thể chỉ đơn thuần căn cứ vào IQ.[96] Ưu sinh học Thuật ngữ ưu sinh học (eugenics) dược nêu ra lần đầu vào năm 1893, với mục tiêu phát triển lĩnh vực "cải thiện giống người". Tuy vậy, sau khi bị Đức
- Quốc xã lợi dụng vào những năm 1920-1930, ưu sinh học đã không được nhắc tới trong thời gian dài. Người ta phân ra hai hình thức của ưu sinh học: Ưu sinh học âm: mục tiêu là giảm tần số các gen xấu. Chẳng hạn như có một số nước cấm những người mắc bệnh di truyền không được sinh con. Ưu sinh học dương: mục tiêu là tăng tần số các gen tốt. Chẳng hạn như ở Mỹ hằng năm có khoảng 5.000-10.000 trẻ em được sinh ra từ tinh trùng của những người cha được chọn lọc. Hiện nay, một số người cho rằng có thể dùng liệu pháp gen để cải tạo loài người, nhưng chỉ nên tác động ở tế bào soma. Việc cải tạo con người hay tạo ra những con người siêu việt vấp phải một số vấn đề đạo đức và nhân chủng học.[97] Đạo đức sinh học Việc phát triển của ngành sinh học nói chung và di truyền học nói riêng đã tạo ra không ít vấn đề về đạo đức sinh học. Một số nhà khoa học đã đề nghị tiến hành trưng cầu dân ý để cấm việc nghiên cứu về di truyền học. Một số khác thì đề nghị cần có những luật lệ rõ ràng để bảo vệ bộ gen người, phù hợp với các quy chuẩn đạo đức của con người. Nhiều vấn đề tâm lý xã hội nảy sinh khi biết rõ bộ gen một người nào đó: nếu họ là những người bình thường nhưng có mang gen bệnh thì vấn đề hôn nhân, sinh đẻ hay xin việc làm của họ sẽ như thế nào. Sau khi thí nghiệm về nhân bản người đựoc tiến hành tại Mỹ năm 1993, một số nước thuộc Cộng đồng châu Âu đã đưa ra các luật lệ cấm các thí nghiệm dạng này. Một số nhà bảo vệ môi sinh kịch liệt phản đối việc nhân bản người và sinh vật bằng các kỹ thuật di truyền.[98] UNESCO đã lập ra Ủy ban quốc tế về Đạo đức sinh học nhằm thu nhập các ý kiến xây dựng nên các luật lệ về đạo đức sinh học liên quan đến bộ gen người. Sinh vật biến đổi di truyền Kỹ thuật di truyền tạo ra các sinh vật biến đổi về mặt di truyền (GMO) đã khiến nhiều người quan ngại: liệu các sinh vật này có lấn át, ảnh hưởng xấu tới các dạng sinh vật tự nhiên khác hay tạo ra các dạng bệnh mới do tái tổ hợp với các dạng tự nhiên? Liệu các gen của các sinh vật biến đổi di truyền
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình di truyền học phần 3
30 p |
413 |
220
-
Giáo trình di truyền học phần 7
30 p |
282 |
187
-
Giáo trình di truyền học phần 5
30 p |
323 |
183
-
Giáo trình di truyền học phần 9
30 p |
261 |
173
-
Giáo trình di truyền học phần 4
30 p |
238 |
160
-
Giáo trình di truyền học phần 6
30 p |
232 |
156
-
Giáo trình di truyền học phần 8
30 p |
229 |
154
-
Giáo trình di truyền học phần 10
30 p |
245 |
153
-
Di truyền học động vật part 1
24 p |
135 |
46
-
Di truyền học động vật part 2
24 p |
104 |
36
-
Di truyền học động vật part 3
24 p |
90 |
30
-
Di truyền học động vật part 4
24 p |
63 |
24
-
Di truyền học động vật part 8
24 p |
64 |
24
-
Di truyền học động vật part 5
24 p |
65 |
22
-
Di truyền học động vật part 9
24 p |
59 |
20
-
Di truyền học động vật part 6
24 p |
49 |
19
-
Di truyền học động vật part 7
24 p |
61 |
19
-
Di truyền học động vật part 10
22 p |
43 |
17

Set-Cookie: TLDEVNamespace=n4emjn1ho36kg274rqgqo979h1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Tài liệu Kinh tế tri thức - Tập 2
Chia sẻ: NGUYỄN HỮU TRƯỜNG | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0
162
lượt xem 89
download
lượt xem 89
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2010/20101009/kieprongbuon_boy/80x100/kinh_te_tri_thuc_tap_2_8577.jpg)
##
Tài liệu Kinh tế tri thức - Tập 2
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tài liệu tham khảo kỷ yếu hội thảo khoa học về Kinh tế tri thức
Chủ đề:
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=5vjsra8he1848rstc2gdrot1g0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly