text:
Amenhotep I
Amenhotep I, hay Amenophis I, là vị pharaon thứ nhì của Vương triều thứ 18 thuộc Ai Cập cổ đại. Ông là con trai vua Ahmose I và khi vua cha qua đời,Amenhotep I nối ngôi ở Thebes (Ai Cập), lúc ấy ông còn là một đứa trẻ. Ông cai trị trong giai đoạn khoảng 1525-1506 TCN. Ông là con trai của Ahmose I và Ahmose Nefertari, ngoài ra ông còn có ít nhất hai người anh, Ahmose-ankh và Ahmose Sapair, và lúc đầu không được coi như là người sẽ thừa kế thừa ngai vàng. Tuy nhiên, trong giai đoạn tám năm giữa năm cai trị thứ 17 năm của Ahmose I và tới khi vua cha qua đời, những người anh của Amenhotep đều đã mất sớm vì thế ông đã trở thành thái tử.[2]
Mặc dù vương triều của ông ít được ghi chép lại, nhưng vẫn có thể kết nối nhau tạo nên lịch sử cơ bản từ những bằng chứng sẵn có. Ông đã được thừa hưởng vương quốc được thiết lập nên từ những cuộc chinh phục quân sự của cha mình và tiếp tục duy trì sự thống trị ở Nubia và đồng bằng sông Nile nhưng có lẽ ông đã không cố gắng để duy trì quyền lực của Ai Cập ở khu vực Syrio-Palestine. Ông tiếp tục việc xây dựng lại ngôi đền ở Thượng Ai Cập và tạo nên cuộc cách mạng trong việc thiết kế phức hợp an táng bằng cách tách ngôi mộ của mình ra khỏi khu đền thờ an táng, tạo nên một xu hướng cho các lăng mộ hoàng gia mà sẽ tồn tại suốt thời Tân Vương Quốc. Sau khi ông qua đời, ông đã được tấn phong là một vị thần bảo trợ cho Deir el-Medina.[3]
Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Amenhotep I là con trai của vua Ahmose I với nữ hoàng Ahmose-Nefertari. Hai người anh của ông, thái tử Ahmose Sapair và Ahmose-ankh, mất sớm do đó điều này đã mở đường cho ông lên ngôi sau này.[4] Amenhotep có lẽ đã lên ngôi khi ông vẫn còn trẻ, và mẹ của ông, Ahmose- Nefertari, dường như đã giữ vai trò nhiếp chính cho ông trong một thời gian ngắn.[5] Bằng chứng cho giai đoạn đồng nhiếp chính này là cả ông và mẹ ông được tin là đã thiết lập một khu định cư cho những người lao động trong khu nghĩa địa Thebes tại Deir el-Medina.[5] Amenhotep đã cưới người chị gái Ahmose-Meritamon và phong bà làm Chính cung.[6] Một người vợ khác có tên là Sitkamose đã được chứng thực trên một tấm bia đá thuộc vương triều thứ mười chín.[7]
Ngoài này, mối quan hệ giữa Amenhotep I với các thành viên khác trong hoàng gia có thể là không rõ ràng. Ahhotep II thường được gọi là vợ và em gái của ông,[6] mặc dù một giả thuyết khác cho rằng bà là bà ngoại của ông.[7] Ông được cho là đã có một con trai với Ahhotep II, Amenemhat, mà qua đời khi còn rất trẻ.[6] Điều này đã nhận được sự đồng thuận, mặc dù vẫn có những lập luận chống lại mối quan hệ đó.[7] Vì không có người con trai nào, Amenhotep sau đó đã được Thutmose I kế vị mình, ông ta đã kết hôn với "em gái" của nhà vua, Aahmes.[6] Bởi vì Aahmes không bao giờ sử dụng danh hiệu "Con gái của đức vua" trong bất kỳ dòng chữ khắc nào, cho nên một số học giả đã nghi ngờ liệu rằng bà có đúng là một người em gái của Amenhotep I.[7]
Niên đại và độ dài cai trị[sửa | sửa mã nguồn]
Bản tóm tắt của Manetho cho rằng Amenhotep I trị vì Ai Cập trong hai mươi năm và bảy tháng hay hai mươi mốt năm, tùy thuộc vào nguồn.[8] Trong khi đó năm cai trị của Amenhotep I được xác thực dài nhất chỉ là năm 10, dẫu vậy tuyên bố của Manetho đã được khẳng định từ một đoạn trong tự truyện trên hầm mộ của một nhà ảo thuật có tên Amenemhet. Trong đó nói rõ rằng ông ta đã phục vụ dưới vương triều Amenhotep I suốt 21 năm.[9] Như vậy, với niên đại cao, Amenhotep I được cho là đã cai trị từ khoảng 1546-1526 TCN và trong niên đại thấp, từ khoảng 1526-1506 TCN hoặc 1525 đến năm 1504 TCN[10].
Chính sách ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]
Tên Horus và Nebty của Amenhotep I, "Bò đực, kẻ chinh phục các vùng đất" và "Người gây nên nỗi khiếp sợ khủng khiếp," thường được giải thích là Amenhotep I có ý đồ thống trị các quốc gia xung quanh.[11] Hai đoạn văn từ các ngôi mộ đã chỉ ra rằng nhà vua đã tiến hành chiến dịch vào Nubia. Theo như đoạn văn từ ngôi mộ của Ahmose, con trai của Ebana, Amenhotep đã tìm cách mở rộng biên giới của Ai Cập về phía nam hướng đến Nubia và ông đã chỉ huy một đạo quân xâm lược và đánh bại quân đội Nubia.[12] Phần tiểu sử từ ngôi mộ của Ahmose Pen-Nekhebet nói rằng ông ta cũng đã chiến đấu trong một chiến dịch ở Kush,[13] Tuy nhiên có vẻ như nó cũng đề cập đến chiến dịch tương tự như từ Ahmose, con trai của Ebana.[11] Amenhotep xây dựng một ngôi đền ở Saï, điều này cho thấy rằng ông đã thiết lập các khu định cư Ai Cập xa đến tận thác nước thứ ba.[5]
Một điều khác biệt duy nhất được nhắc tới trong ngôi mộ của Ahmose Pen-Nekhebet đó là về một chiến dịch diễn ra ở Iamu thuộc đất Kehek.[14] Tuy nhiên, vị trí của Kehek này là không rõ. Từ lâu người ta đã tin tưởng Kehek này là nhắc đến bộ lạc Libya, Qeheq, và do đó được mặc nhiên công nhận rằng những kẻ xâm lược tới từ Libya đã lợi dụng thời điểm Ahmose qua đời để di chuyển vào phía tây đồng bằng châu thổ sông Nile.[15] Thật không may cho giả thuyết này, người Qeheq chỉ xuất hiện trong thời gian sau đó, và vẫn chưa xác định được Kehek này là gì. Nubia có thể là một khả năng, bởi vì Amenhotep đã tiến hành chiến dịch ở đó, khu vực sa mạc và các ốc đảo phía tây cũng đã được đề nghị, vì dường như chúng đã nằm dưới sự kiểm soát của Ai Cập một lần nữa.[14]
Ai Cập đã bị mất khu vực sa mạc cùng các ốc đảo phía tây trong thời kỳ hỗn loạn thứ hai, và trong cuộc khởi nghĩa chống lại người Hyksos, Kamose đã nghĩ rằng cần thiết phải đồn trú ở đó.Thời điểm khi họ tái chiếm hoàn toàn lại khu vực này là không chăc chắn, nhưng trên một tấm bia đá, danh hiệu "Lãnh chúa-thống đốc các ốc đảo" đã được sử dụng,[16] điều này có nghĩa là vương triều Amenhotep đã thiết lập hoàn toàn sự thống trị trở lại của Ai Cập.[17]
Không có ghi chép nào về các chiến dịch ở vùng Syria-Palestine trong suốt vương triều Amenhotep I. Tuy nhiên, theo tấm bia đá Tombos của người vị vua kế tiếp, Thutmose I, khi Thutmose chỉ huy một chiến dịch ở châu Á, trên toàn bộ con đường tiến đến Euphrates, ông không gặp phải bất cứ sự chống cự nào.[18] Nếu như Thutmose không tiến hành một chiến dịch tới châu Á mà không được ghi lại trước khi điều này diễn ra, nó có nghĩa rằng vị pharaon tiền triều đã phải bình định Syria thay cho ông ta,[19] và đó có thể là một chiến dịch châu Á của Amenhotep I. Hai dẫn chứng có nhắc đến vùng Levant có khả năng được viết trong thời gian trị vì của ông có thể là bằng chứng đương đại cho một chiến dịch như vậy. Một trong những bằng chứng đó là ngôi mộ của Amenhotep có nhắc đến Qedmi, nằm ở một nơi nào đó thuộc Canaan hoặc Transjordan, và ngôi mộ Amenemhet còn nhắc đến sự thù địch với Mitanni.[20] Vị trí ngôi mộ của Amenhotep là không chắc chắn, và Amenemhet đã phục vụ dưới nhiều đời vua, họ đều đã tấn công Mitanni.[20] Ghi chép từ vương triều của Amenhotep chỉ đơn giản là hoàn toàn quá ít và quá mơ hồ để có được một kết luận về bất kỳ chiến dịch Syria nào.
Phát triển văn hóa và tri thức[sửa | sửa mã nguồn]
Một số lượng lớn các bức tượng của Amenhotep đã được tìm thấy nhưng phần lớn trong số chúng có niên đại là từ thời kỳ Ramessid và liên quan đến tôn giáo thờ cúng ông sau khi ông mất.[7] Điều này làm cho nghiên cứu về nghệ thuật của vương triều ông trở nên khó khăn.[16] Dựa trên một vài bức tượng đích thực của ông, cho thấy rằng Amenhotep đã tiếp tục sao chép phong cách nghệ thuật thời Trung Vương Quốc.[21] Nghệ thuật giai đoạn đầu vương triều thứ 18 đặc biệt tương tự như thời kì đầu Trung vương quốc,[22] và các bức tượng mà Amenhotep I tạo ra rõ ràng đã sao chép từ của Mentuhotep II và Senusret I.[23] Hai loại này đều giống nhau đến nỗi các nhà Ai Cập học hiện đại đã gặp không ít khó khăn khi nói về cả hai.[21]
Có lẽ rằng Amenhotep I chính là người sáng lập nên ngôi làng dành cho các nghệ nhân tại Deir el-Medina, người dân của nó có trách nhiệm tạo ra các tác phẩm nghệ thuật cho những ngôi mộ thuộc khu nghĩa địa Theban dành cho các vị vua và quý tộc sau này của Tân Vương Quốc.[7] Tên của nhà vua được tìm thấy sớm nhất ở đó là của Thutmose I, tuy nhiên Amenhotep rõ ràng là một nhân vật có vai trò quan trọng đối với các công nhân của ngôi làng bởi vì ông và mẹ ông đều là những vị thần bảo trợ của nó.[24]
vương triều Amenhotep đã chứng kiến sự phát triển của văn học. Cuốn Sách về thế giới bên kia ('Sách về cái chết của Ai Cập"), một tài liệu tang lễ quan trọng được sử dụng dưới thời Tân Vương quốc, nó được cho là đã hoàn thiện dưới vương triều của Amenhotep, bởi vì lần đầu tiên nó xuất hiện là được sử dụng trong việc trang trí ngôi mộ của vị vua kế nhiệm ông Thutmose I.[25] Cuộn giấy papyrus Ebers vốn là nguồn chính cho các thông tin về y học Ai Cập cổ đại, dường như cũng có niên đại vào thời điểm này.[25]
Dưới vương triều Amenhotep I, dường như chiếc đồng hồ nước đầu tiên đã được phát minh.[26] Nhà thiên văn học cung đình của Amenhotep, Amenemheb đã có được danh tiếng lớn nhờ việc tạo ra thiết bị này theo như tiểu sử từ ngôi mộ của ông ta, mặc dù niên đại lâu đời nhất của thiết bị này là dưới vương triều của Amenhotep III.[27] Sáng chế này đã mang lại hiệu quả lớn cho việc chấm công, bởi vì giờ Ai Cập vốn không phải là một thời gian cố định, nó được xác định bằng 1/12 thời gian của đêm.[27] Khi đêm ngắn hơn vào mùa hè, những đồng hồ nước này có thể được điều chỉnh để tính giờ ngắn hơn một cách chính xác.[27]
Công trình xây dựng[sửa | sửa mã nguồn]
Amenhotep đã bắt đầu hoặc là đã tiếp tục một số dự án xây dựng tại các khu đền thờ ở Thượng Ai Cập, nhưng hầu hết các công trình mà ông xây dựng sau này đã bị phá bỏ hoặc xóa sạch bởi những vị vua kế vị ông. Từ các ghi chép cho ta biết rằng ông đã ra lệnh cho vị kiến trúc sư Ineni mở rộng đền Karnak.[28] Tiểu sử trong ngôi mộ của Ineni đã cho biết rằng ông ta đã tạo nên một cái cổng 20 cubit bằng đá vôi ở phía nam của Karnak.[29] Nhà vua còn cho xây dựng một nhà nguyện thiêng liêng của Amun bằng đá thạch cao tuyết hoa và một bản sao nhà nguyện trắng của Senusret III.[16] Amenhotep còn cho xây dựng một công trình tại Karnak để chuẩn bị cho lễ hội Sed của ông, nhưng dường như ông đã mất trước khi có thể sử dụng chúng.[30] Một đền thờ khác được xây dựng ở Saï thuộc Nubia,[5] và ông còn xây dựng nhiều ngôi đền khác ở Thượng Ai Cập như tại Elephantine, Kom Ombo, Abydos, và đền thờ Nekhbet. Theo như được biết Amenhotep đã không xây dựng bất cứ công trình nào ở Hạ Ai Cập, giống như người cha của ông.[25]
Phức hợp mai táng[sửa | sửa mã nguồn]
Amenhotep I là vị vua đầu tiên của Ai Cập đã chia tách ngôi đền thờ cúng khỏi ngôi mộ của ông, có thể là một nỗ lực nhằm giữ cho ngôi mộ của ông an toàn khỏi bọn cướp. Ngôi dền này nằm ở phía bắc của Deir el-Bahri.[31] Deir el-Bahri dường như đã mang một ý nghĩa nào đó về mặt an táng đối với Amenhotep, bởi vì ngôi mộ Theban 358, ngôi mộ của hoàng hậu Ahmose-Meritamon, cũng được tìm thấy gần đó.[32] Phần lớn ngôi đền an táng của Amenhotep đã bị phá bỏ để nhường chỗ cho ngôi đền an táng được xây dựng khoảng 50 năm sau đó bởi nữ hoàng Hatshepsut,[33] và chỉ có một vài viên gạch có ghi tên Amenhotep còn lại.[31] Những bức tượng hoàng gia bên trong ngôi đền cũng đã được chuyển đến ngôi đền an táng gần đó của Mentuhotep II.[32]
Vị trí ban đầu ngôi mộ của Amenhotep đã không được xác định một cách chắc chắn. Trong một bản báo cáo về sự an toàn của các ngôi mộ hoàng gia thuộc khu nghĩa địa Thebes dưới vương triều trị vì đầy hỗn loạn của Ramses IX có ghi nhận rằng ngôi mộ còn nguyên vẹn, nhưng vị trí của nó không được chỉ ra.[5] Hai địa điểm được đề xuất là ngôi mộ của Amenhotep I, một dịa điểm nằm trong Thung lũng của các vị vua, KV39 và một chỗ khác ở Dra 'Abu el-Naga', ngôi mộ ANB.[11] Ngôi mộ ANB đang được coi là có nhiều khả năng nhất, bởi vì nó có chứa những đồ vật mang tên của nhà vua và tên của một số thành viên trong hoàng gia.[34] Các cuộc khai quật tại KV 39 cho thấy nó đã được sử dụng hoặc tái sử dụng để lưu trữ các xác ướp hoàng gia trước khi được chôn giấu tại địa điểm bí mật ở Deir el-Bahri, trong đó có xác ướp của nhà vua vẫn trong tình trạng tốt,[35] và ngôi mộ ANB ở Dra 'Abu el-Naga được coi là vị trí có khả năng nhiều hơn.[5][25]
An táng, kế vị, di sản[sửa | sửa mã nguồn]
An táng[sửa | sửa mã nguồn]
Vào một thời điểm nào đó dưới vương triều thứ 20 hoặc 21, ngôi mộ ban đầu của Amenhotep đã bị cướp hoặc bị coi là không an toàn và thi hài của ông đã di chuyển tớ nơi nào khác an toàn hơn, có lẽ nhiều hơn một lần. Nó đã được tìm thấy trong địa điểm chôn giấu bí mật ở Deir el-Bahri, cùng với nhiều xác ướp khác của các vị vua và quý tộc thời Tân Vương Quốc trong hoặc sau vương triều thứ 22, ở phía trên ngôi đền an táng của Hatshepsut[5] và bây giờ là tại bảo tàng Ai Cập ở Cairo. Xác ướp của ông dường như đã không bị cướp phá dưới vương triều thứ 21, và các tu sĩ tham gia vào việc di chuyển xác ướp đã tiến hành cẩn thận để giữ cho Cartonnage còn nguyên vẹn. Xác ướp của Amenhotep cũng là xác ướp hoàng gia duy nhất đã không bị tháo băng và khám nghiệm bởi các nhà Ai Cập học hiện đại.[5]
Kế vị[sửa | sửa mã nguồn]
Amenhotep I được cho là chỉ có một người con trai duy nhất, đã mất khi còn thơ ấu (mặc dù một số ghi chép cho rằng ông không có con).[36] Amenhotep I sau đó được Thutmose I kế vị, ông ta rõ ràng là một tướng lĩnh cấp cao. Không có bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào về mối quan hệ huyết thống giữa hai người, mặc dù đã có giả thuyết cho rằng Thutmose I là con trai người anh của Amenhotep, Ahmose Sipairi.[37] Amenhotep có thể đã bổ nhiệm Thutmose I làm đồng trị vì trước khi ông qua đời bởi vì tên của Thutmose I đã xuất hiện bên cạnh Amenhotep trên một con thuyền thiêng liêng được các nhà khảo cổ tìm thấy tại Karnak.[16] Tuy nhiên, hầu hết các học giả cho rằng đây chỉ là bằng chứng về việc Thutmose gắn kết ông ta với dòng dõi hoàng gia của vị vua tiền triều.[7]
Di sản[sửa | sửa mã nguồn]
Amenhotep đã được phong thần sau khi ông qua đời và trở thành vị thần bảo trợ cho ngôi làng mà ông sáng lập nên tại Deir el-Medina.[7] Người mẹ của ông cũng đã được phong thần sau khi bà mất và trở thành một phần trong kinh cầu nguyện của ông.[4] Như đã đề cập trước đây, phần lớn các bức tượng được tạc của Amenhotep có cùng hình thức với các bức tượng thần thờ cúng của tôn giáo này trong giai đoạn sau. Khi được thờ phụng, ông đã có ba hiện thân thần thánh: "Amenhotep của ngôi làng", "Amenhotep tình yêu của Amun," và "Amenhotep của sân ngoài", và được biết đến như một vị thần có những lời sấm truyền.[7] Ông cũng đã có một số ngày lễ dành riêng cho mình mà đã được tổ chức trong suốt cả năm.[7] Trong tháng đầu tiên, một lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh sự xuất hiện của Amenhotep về lại nghĩa địa của những người thợ, mà có lẽ có nghĩa là bức tượng thần của ông được đưa đến Deir el-Medina.[38] Một ngày lễ khác được tổ chức vào ngày thứ ba mươi của tháng thứ tư, và sau đó thêm hai lần nữa được tổ chức trong tháng bảy.[38] Ngày lễ đầu tiên là có lẽ là kỷ niệm ngày mất của ông.[38] Ngày lễ thứ hai được tổ chức trong bốn ngày vào cuối tháng này được gọi là "ngày hội lớn của vua Amenhotep chúa tể của ngôi làng." Sau này trong lịch sử Ai Cập, tháng bảy đã được đặt tên theo tên của lễ hội này, "Phamenoth." [38] Một lễ hội khác được tổ chức vào ngày 27 tháng chín, và một lễ hội cuối cùng được biết đến tổ chức trong nhiều ngày ít nhất từ mười một tới mười ba ngày của tháng mười một, mà có thể là kỷ niệm ngày Amenhotep lên ngôi.[38]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Manetho - translated by W.G. Waddell, Loeb Classical Library, 1940, p.109
- ^ Dodson & Hilton (2004) p.126
- ^ “Amenhotep I”. British Museum. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2007.
- ^ a ă Grimal, p. 201.
- ^ a ă â b c d đ e Shaw and Nicholson, p. 28.
- ^ a ă â b Grimal, p. 190.
- ^ a ă â b c d đ e ê g Bleiberg, p.71.
- ^ Fingerson, /egypt/history/KLManetho.html Manetho's King List.
- ^ Redford, p.114.
- ^ von Beckerath, p.189.
- ^ a ă â Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
Grimal_202
- ^ Breasted, p. 17-18.
- ^ Breasted, p. 18.
- ^ a ă James, p. 310.
- ^ Steindorff, Seele, p.33.
- ^ a ă â b Grimal, p.203.
- ^ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
Cambridge_2:1_311
- ^ Breasted, p. 30.
- ^ Breasted, p. 28.
- ^ a ă James, p. 309.
- ^ a ă Freed, p.133.
- ^ Aldred, p.146.
- ^ Ashton, Spanel, p.58.
- ^ Bryan, p.224.
- ^ a ă â b Grimal, p. 206.
- ^ Helk, pp. 111-112.
- ^ a ă â West, p.63.
- ^ Breasted, p. 19.
- ^ Breasted, p. 20.
- ^ Dunn, J. Amenhotep I.
- ^ a ă Bryan, p.226.
- ^ a ă Dodson, p.42.
- ^ Dodson, p.43.
- ^ Shaw, p. 136.
- ^ Andrews, Mark. “KV 39, The Tomb of Amenhotep I?”. InterCity Oz, Inc. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007.
- ^ Dodson p 127
- ^ Dodson p 129
- ^ a ă â b c Redford, p.115.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Aldred, Cyril. Egyptian Art. Thames and Hudson Ltd., London. 1980.
- Ashton, Sally; and Spanel, Donald. "Portraiture," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 3, pp. 55–59. Oxford University Press, 2001.
- v. Beckerath, Jürgen. Chronologie des pharaon ischen Ägypten. Verlag Philipp von Zabern, 1997.
- Bleiberg, Edward. "Amenhotep I," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 1, p. 71. Oxford University Press, 2001.
- Borchardt, Ludwig. Altägyptische Zeitmessung (Die Geschichte der Zeitmessung und der Uhren) I. Berlin and Leipzig, 1920.
- Breasted, James Henry. Ancient Records of Egypt, Vol. II University of Chicago Press, Chicago, 1906. ISBN 90-04-12989-8.
- Bryan, Betsy M. "The 18th Dynasty Before the Amarna Period." The Oxford History of Ancient Egypt. Ed. Ian Shaw. pp. 218–271. Oxford University Press, 2000.
- Clayton, Peter. Chronicle of the pharaon s. Thames and Hudson Ltd, 2006.
- Dodson, Aidan. Amenhotep I and Deir el-Bahri. Journal of the Ancient Chronology Forum, vol.3, 1989/90
- Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, London, 2004
- Freed, Rita E. "Art," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 1, pp. 127–136. Oxford University Press, 2001.
- Grimal, Nicolas. A History of Ancient Egypt. Librairie Arthéme Fayard, 1988. ISBN 90-04-12989-8.
- Helk, Wolfgang. Historisch-biographische Texte der 2. Zwischenzeit und neue Texte der 18. Dynastie. Wiesbaden, 1975.
- Helk, Wolfgang; Otto, Eberhard; Drenkhahn, Rosmarie. Lexikon der Ägyptologie I. Wiesbaden.
- James, T.G.H. Egypt: From the Expulsion of the Hyksos to Amenophis I. in The Cambridge Ancient History, vol. 2, part 1, ed. Edwards, I.E.S, et al. Cambridge University Press, 1965.
- Kruchten, Jean Marie. "Oracles," The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 2, pp. 609–612. Oxford University Press, 2001.
- Lilyquist, Christine. Egyptian Art, Notable Acquisitions, The Metropolitan Museum of Art, 1980.
- Nelson, Harold H. Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I. Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 3 (Jul., 1949)
- Nelson, Harold H. Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I-(Concluded). Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 4 (Oct., 1949)
- Redford, Donald The Chronology of the Eighteenth Dynasty, Journal of Near Eastern Studies, vol. 25 (1966).
- Shaw, Ian. Exploring Ancient Egypt. Oxford University Press, 2003.
- Shaw, Ian; and Nicholson, Paul. The Dictionary of Ancient Egypt. The British Museum Press, 1995.
- Steindorff, George; and Seele, Keith. When Egypt Ruled the East. University of Chicago, 1942.
- Wente, Edward F. Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom. Journal of Near Eastern Studies, University of Chicago Press, 1975.
- West, Stephanie. Cultural Interchange over a Water-Clock. The Classical Quarterly, New Series, Vol. 23, No. 1, May, 1973.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Amenhotep I - The British Museum Accessed ngày 10 tháng 6 năm 2010
- Dunn, J. Amenhotep I, Accessed ngày 1 tháng 8 năm 2006
- Andrews, Mark. “KV 39, The Tomb of Amenhotep I?”. InterCity Oz, Inc. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007.
- Fingerson, R. /egypt/history/KLManetho.html Manetho's King List, Accessed July 31
- Hatshepsut: from Queen to pharaon , an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Amenhotep I (see index)

markdown:
# Amenhotep I
|Amenhotep I|
|
|[Vương triều](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_v%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Ai_C%E1%BA%ADp) [1526 TCN](/w/index.php?title=1526_TCN&action=edit&redlink=1)- [1506 TCN](/w/index.php?title=1506_TCN&action=edit&redlink=1)(đang bàn cãi)
20 năm 7 tháng theo
[Manetho](/wiki/Manetho) ( [[1]](#cite_note-manetho-1) [Vương triều thứ 18](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_th%E1%BB%A9_18)) [Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) [Thutmosis I](/wiki/Thutmosis_I) [Ahmose-Meritamon](/w/index.php?title=Ahmose-Meritamon&action=edit&redlink=1) [Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) [Ahmose-Nefertari](/w/index.php?title=Ahmose-Nefertari&action=edit&redlink=1) [1506 TCN](/w/index.php?title=1506_TCN&action=edit&redlink=1)hay [1504 TCN](/w/index.php?title=1504_TCN&action=edit&redlink=1) [Deir el-Bahri](/w/index.php?title=Deir_el-Bahri&action=edit&redlink=1)nhưng
có thể đã được chôn tại
[Dra' Abu el-Naga'](/w/index.php?title=Dra%27_Abu_el-Naga%27&action=edit&redlink=1)
hay
[KV39](/wiki/KV39) **Amenhotep I**, hay **Amenophis I**, là vị [pharaon](/wiki/Pharaon) thứ nhì của [Vương triều thứ 18](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_th%E1%BB%A9_18) thuộc [Ai Cập cổ đại](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Ông là con trai vua [Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) và khi vua cha qua đời,Amenhotep I nối ngôi ở [Thebes (Ai Cập)](/wiki/Thebes,_Ai_C%E1%BA%ADp), lúc ấy ông còn là một đứa trẻ. Ông cai trị trong giai đoạn khoảng 1525-1506 [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Ông là con trai của [Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) và [Ahmose Nefertari](/w/index.php?title=Ahmose_Nefertari&action=edit&redlink=1), ngoài ra ông còn có ít nhất hai người anh, [Ahmose-ankh](/w/index.php?title=Ahmose-ankh&action=edit&redlink=1) và [Ahmose Sapair](/w/index.php?title=Ahmose_Sapair&action=edit&redlink=1), và lúc đầu không được coi như là người sẽ thừa kế thừa ngai vàng. Tuy nhiên, trong giai đoạn tám năm giữa năm cai trị thứ 17 năm của [Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) và tới khi vua cha qua đời, những người anh của Amenhotep đều đã mất sớm vì thế ông đã trở thành thái tử. [[2]](#cite_note-2)
Mặc dù vương triều của ông ít được ghi chép lại, nhưng vẫn có thể kết nối nhau tạo nên lịch sử cơ bản từ những bằng chứng sẵn có. Ông đã được thừa hưởng vương quốc được thiết lập nên từ những cuộc chinh phục quân sự của cha mình và tiếp tục duy trì sự thống trị ở
[Nubia](/wiki/Nubia) và đồng bằng sông Nile nhưng có lẽ ông đã không cố gắng để duy trì quyền lực của Ai Cập ở khu vực Syrio-Palestine. Ông tiếp tục việc xây dựng lại ngôi đền ở [Thượng Ai Cập](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ai_C%E1%BA%ADp) và tạo nên cuộc cách mạng trong việc thiết kế phức hợp an táng bằng cách tách ngôi mộ của mình ra khỏi khu đền thờ an táng, tạo nên một xu hướng cho các lăng mộ hoàng gia mà sẽ tồn tại suốt thời Tân Vương Quốc. Sau khi ông qua đời, ông đã được tấn phong là một vị thần bảo trợ cho [Deir el-Medina](/w/index.php?title=Deir_el-Medina&action=edit&redlink=1). [[3]](#cite_note-3)
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=1)]
Amenhotep I là con trai của vua
[Ahmose I](/wiki/Ahmose_I) với nữ hoàng [Ahmose-Nefertari](/w/index.php?title=Ahmose-Nefertari&action=edit&redlink=1). Hai người anh của ông, thái tử [Ahmose Sapair](/w/index.php?title=Ahmose_Sapair&action=edit&redlink=1) và [Ahmose-ankh](/w/index.php?title=Ahmose-ankh&action=edit&redlink=1), mất sớm do đó điều này đã mở đường cho ông lên ngôi sau này. Amenhotep có lẽ đã lên ngôi khi ông vẫn còn trẻ, và mẹ của ông, Ahmose- Nefertari, dường như đã giữ vai trò nhiếp chính cho ông trong một thời gian ngắn. [4] Bằng chứng cho giai đoạn đồng nhiếp chính này là cả ông và mẹ ông được tin là đã thiết lập một khu định cư cho những người lao động trong [[5]](#cite_note-Shaw_28-5) [khu nghĩa địa Thebes](/w/index.php?title=Khu_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BB%8Ba_Thebes&action=edit&redlink=1)tại [Deir el-Medina](/w/index.php?title=Deir_el-Medina&action=edit&redlink=1). Amenhotep đã cưới người chị gái [[5]](#cite_note-Shaw_28-5) [Ahmose-Meritamon](/w/index.php?title=Ahmose-Meritamon&action=edit&redlink=1)và phong bà làm Chính cung. Một người vợ khác có tên là Sitkamose đã được chứng thực trên một tấm bia đá thuộc vương triều thứ mười chín. [[6]](#cite_note-Grimal_190-6) [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7)
Ngoài này, mối quan hệ giữa Amenhotep I với các thành viên khác trong hoàng gia có thể là không rõ ràng. Ahhotep II thường được gọi là vợ và em gái của ông,
mặc dù một giả thuyết khác cho rằng bà là bà ngoại của ông. [6] Ông được cho là đã có một con trai với Ahhotep II, Amenemhat, mà qua đời khi còn rất trẻ. [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7) Điều này đã nhận được sự đồng thuận, mặc dù vẫn có những lập luận chống lại mối quan hệ đó. [[6]](#cite_note-Grimal_190-6) Vì không có người con trai nào, Amenhotep sau đó đã được [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7) [Thutmose I](/wiki/Thutmose_I)kế vị mình, ông ta đã kết hôn với "em gái" của nhà vua, [Aahmes](/w/index.php?title=Aahmes&action=edit&redlink=1). Bởi vì Aahmes không bao giờ sử dụng danh hiệu "Con gái của đức vua" trong bất kỳ dòng chữ khắc nào, cho nên một số học giả đã nghi ngờ liệu rằng bà có đúng là một người em gái của Amenhotep I. [[6]](#cite_note-Grimal_190-6) [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7)
## Niên đại và độ dài cai trị[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=2)]
Bản tóm tắt của Manetho cho rằng Amenhotep I trị vì Ai Cập trong hai mươi năm và bảy tháng hay hai mươi mốt năm, tùy thuộc vào nguồn.
Trong khi đó năm cai trị của Amenhotep I được xác thực dài nhất chỉ là năm 10, dẫu vậy tuyên bố của Manetho đã được khẳng định từ một đoạn trong tự truyện trên hầm mộ của một nhà ảo thuật có tên Amenemhet. Trong đó nói rõ rằng ông ta đã phục vụ dưới vương triều Amenhotep I suốt 21 năm. [8] Như vậy, với niên đại cao, Amenhotep I được cho là đã cai trị từ khoảng 1546-1526 TCN và trong niên đại thấp, từ khoảng 1526-1506 TCN hoặc 1525 đến năm 1504 TCN [[9]](#cite_note-9) . [[10]](#cite_note-10)
## Chính sách ngoại giao[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=3)]
Tên Horus và Nebty của Amenhotep I, "Bò đực, kẻ chinh phục các vùng đất" và "Người gây nên nỗi khiếp sợ khủng khiếp," thường được giải thích là Amenhotep I có ý đồ thống trị các quốc gia xung quanh.
Hai đoạn văn từ các ngôi mộ đã chỉ ra rằng nhà vua đã tiến hành chiến dịch vào Nubia. Theo như đoạn văn từ ngôi mộ của [11] [Ahmose, con trai của Ebana](/w/index.php?title=Ahmose,_con_trai_c%E1%BB%A7a_Ebana&action=edit&redlink=1), Amenhotep đã tìm cách mở rộng biên giới của Ai Cập về phía nam hướng đến Nubia và ông đã chỉ huy một đạo quân xâm lược và đánh bại quân đội Nubia. Phần tiểu sử từ ngôi mộ của [[12]](#cite_note-12) [Ahmose Pen-Nekhebet](/w/index.php?title=Ahmose_Pen-Nekhebet&action=edit&redlink=1)nói rằng ông ta cũng đã chiến đấu trong một chiến dịch ở Kush, Tuy nhiên có vẻ như nó cũng đề cập đến chiến dịch tương tự như từ Ahmose, con trai của Ebana. [[13]](#cite_note-13) Amenhotep xây dựng một ngôi đền ở [[11]](#cite_note-Grimal_202-11) [Saï](/w/index.php?title=Sa%C3%AF&action=edit&redlink=1), điều này cho thấy rằng ông đã thiết lập các khu định cư Ai Cập xa đến tận [thác nước thứ ba](/w/index.php?title=Th%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%E1%BB%A9_ba&action=edit&redlink=1). [[5]](#cite_note-Shaw_28-5)
Một điều khác biệt duy nhất được nhắc tới trong ngôi mộ của Ahmose Pen-Nekhebet đó là về một chiến dịch diễn ra ở Iamu thuộc đất
[Kehek](/w/index.php?title=Kehek&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, vị trí của Kehek này là không rõ. Từ lâu người ta đã tin tưởng Kehek này là nhắc đến bộ lạc Libya, [14] [Qeheq](/w/index.php?title=Qeheq&action=edit&redlink=1), và do đó được mặc nhiên công nhận rằng những kẻ xâm lược tới từ Libya đã lợi dụng thời điểm Ahmose qua đời để di chuyển vào phía tây đồng bằng châu thổ sông Nile. Thật không may cho giả thuyết này, người Qeheq chỉ xuất hiện trong thời gian sau đó, và vẫn chưa xác định được Kehek này là gì. Nubia có thể là một khả năng, bởi vì Amenhotep đã tiến hành chiến dịch ở đó, khu vực sa mạc và các ốc đảo phía tây cũng đã được đề nghị, vì dường như chúng đã nằm dưới sự kiểm soát của Ai Cập một lần nữa. [[15]](#cite_note-15) [[14]](#cite_note-Cambridge_2:1_310-14)
Ai Cập đã bị mất khu vực sa mạc cùng các ốc đảo phía tây trong thời kỳ hỗn loạn thứ hai, và trong cuộc khởi nghĩa chống lại
[người Hyksos](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hyksos), [Kamose](/wiki/Kamose) đã nghĩ rằng cần thiết phải đồn trú ở đó.Thời điểm khi họ tái chiếm hoàn toàn lại khu vực này là không chăc chắn, nhưng trên một tấm bia đá, danh hiệu " [Lãnh chúa-thống đốc](/w/index.php?title=Haty-a&action=edit&redlink=1) các ốc đảo" đã được sử dụng, điều này có nghĩa là vương triều Amenhotep đã thiết lập hoàn toàn sự thống trị trở lại của Ai Cập. [16] [[17]](#cite_note-Cambridge_2:1_311-17)
Không có ghi chép nào về các chiến dịch ở vùng Syria-Palestine trong suốt vương triều Amenhotep I. Tuy nhiên, theo tấm
[bia đá Tombos](/w/index.php?title=Bia_%C4%91%C3%A1_Tombos&action=edit&redlink=1) của người vị vua kế tiếp, [Thutmose I](/wiki/Thutmose_I), khi Thutmose chỉ huy một chiến dịch ở châu Á, trên toàn bộ con đường tiến đến Euphrates, ông không gặp phải bất cứ sự chống cự nào. Nếu như Thutmose không tiến hành một chiến dịch tới châu Á mà không được ghi lại trước khi điều này diễn ra, nó có nghĩa rằng vị pharaon tiền triều đã phải bình định Syria thay cho ông ta, [18] và đó có thể là một chiến dịch châu Á của Amenhotep I. Hai dẫn chứng có nhắc đến vùng Levant có khả năng được viết trong thời gian trị vì của ông có thể là bằng chứng đương đại cho một chiến dịch như vậy. Một trong những bằng chứng đó là ngôi mộ của Amenhotep có nhắc đến Qedmi, nằm ở một nơi nào đó thuộc [[19]](#cite_note-19) [Canaan](/wiki/Canaan)hoặc [Transjordan](/w/index.php?title=Transjordan&action=edit&redlink=1), và ngôi mộ Amenemhet còn nhắc đến sự thù địch với [Mitanni](/wiki/Mitanni). Vị trí ngôi mộ của Amenhotep là không chắc chắn, và Amenemhet đã phục vụ dưới nhiều đời vua, họ đều đã tấn công Mitanni. [[20]](#cite_note-Cambridge_2:1_309-20) Ghi chép từ vương triều của Amenhotep chỉ đơn giản là hoàn toàn quá ít và quá mơ hồ để có được một kết luận về bất kỳ chiến dịch Syria nào. [[20]](#cite_note-Cambridge_2:1_309-20)
## Phát triển văn hóa và tri thức[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=4)]
Một số lượng lớn các bức tượng của Amenhotep đã được tìm thấy nhưng phần lớn trong số chúng có niên đại là từ thời kỳ Ramessid và liên quan đến tôn giáo thờ cúng ông sau khi ông mất.
Điều này làm cho nghiên cứu về nghệ thuật của vương triều ông trở nên khó khăn. [7] Dựa trên một vài bức tượng đích thực của ông, cho thấy rằng Amenhotep đã tiếp tục sao chép phong cách nghệ thuật thời Trung Vương Quốc. [[16]](#cite_note-Grimal_203-16) Nghệ thuật giai đoạn đầu vương triều thứ 18 đặc biệt tương tự như thời kì đầu Trung vương quốc, [[21]](#cite_note-Freed_133-21) và các bức tượng mà Amenhotep I tạo ra rõ ràng đã sao chép từ của [[22]](#cite_note-22) [Mentuhotep II](/wiki/Mentuhotep_II)và [Senusret I](/wiki/Senusret_I). Hai loại này đều giống nhau đến nỗi các nhà Ai Cập học hiện đại đã gặp không ít khó khăn khi nói về cả hai. [[23]](#cite_note-Ashton-Spanel_58-23) [[21]](#cite_note-Freed_133-21)
Có lẽ rằng Amenhotep I chính là người sáng lập nên ngôi làng dành cho các nghệ nhân tại
[Deir el-Medina](/w/index.php?title=Deir_el-Medina&action=edit&redlink=1), người dân của nó có trách nhiệm tạo ra các tác phẩm nghệ thuật cho những ngôi mộ thuộc khu [nghĩa địa Theban](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BB%8Ba_Theban&action=edit&redlink=1) dành cho các vị vua và quý tộc sau này của Tân Vương Quốc. Tên của nhà vua được tìm thấy sớm nhất ở đó là của [7] [Thutmose I](/wiki/Thutmose_I), tuy nhiên Amenhotep rõ ràng là một nhân vật có vai trò quan trọng đối với các công nhân của ngôi làng bởi vì ông và mẹ ông đều là những vị thần bảo trợ của nó. [[24]](#cite_note-Bryan_224-24)
vương triều Amenhotep đã chứng kiến sự phát triển của văn học. Cuốn Sách về thế giới bên kia ('Sách về cái chết của Ai Cập"), một tài liệu tang lễ quan trọng được sử dụng dưới thời Tân Vương quốc, nó được cho là đã hoàn thiện dưới vương triều của Amenhotep, bởi vì lần đầu tiên nó xuất hiện là được sử dụng trong việc trang trí ngôi mộ của vị vua kế nhiệm ông
[Thutmose I](/wiki/Thutmose_I). Cuộn giấy [25] [papyrus Ebers](/w/index.php?title=Papyrus_Ebers&action=edit&redlink=1)vốn là nguồn chính cho các thông tin về y học Ai Cập cổ đại, dường như cũng có niên đại vào thời điểm này. [[25]](#cite_note-Grimal_206-25)
Dưới vương triều Amenhotep I, dường như chiếc đồng hồ nước đầu tiên đã được phát minh.
Nhà thiên văn học cung đình của Amenhotep, Amenemheb đã có được danh tiếng lớn nhờ việc tạo ra thiết bị này theo như tiểu sử từ ngôi mộ của ông ta, mặc dù niên đại lâu đời nhất của thiết bị này là dưới vương triều của [26] [Amenhotep III](/wiki/Amenhotep_III). Sáng chế này đã mang lại hiệu quả lớn cho việc chấm công, bởi vì giờ Ai Cập vốn không phải là một thời gian cố định, nó được xác định bằng 1/12 thời gian của đêm. [[27]](#cite_note-West_63-27) Khi đêm ngắn hơn vào mùa hè, những đồng hồ nước này có thể được điều chỉnh để tính giờ ngắn hơn một cách chính xác. [[27]](#cite_note-West_63-27) [[27]](#cite_note-West_63-27)
## Công trình xây dựng[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=5)]
Amenhotep đã bắt đầu hoặc là đã tiếp tục một số dự án xây dựng tại các khu đền thờ ở
[Thượng Ai Cập](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ai_C%E1%BA%ADp), nhưng hầu hết các công trình mà ông xây dựng sau này đã bị phá bỏ hoặc xóa sạch bởi những vị vua kế vị ông. Từ các ghi chép cho ta biết rằng ông đã ra lệnh cho vị kiến trúc sư [Ineni](/w/index.php?title=Ineni&action=edit&redlink=1) mở rộng [đền Karnak](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Karnak). Tiểu sử trong ngôi mộ của Ineni đã cho biết rằng ông ta đã tạo nên một cái cổng 20 cubit bằng đá vôi ở phía nam của Karnak. [28] Nhà vua còn cho xây dựng một nhà nguyện thiêng liêng của Amun bằng đá thạch cao tuyết hoa và một bản sao [[29]](#cite_note-29) [nhà nguyện trắng](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_nguy%E1%BB%87n_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1)của [Senusret III](/wiki/Senusret_III). Amenhotep còn cho xây dựng một công trình tại Karnak để chuẩn bị cho [[16]](#cite_note-Grimal_203-16) [lễ hội Sed](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Sed&action=edit&redlink=1)của ông, nhưng dường như ông đã mất trước khi có thể sử dụng chúng. Một đền thờ khác được xây dựng ở [[30]](#cite_note-30) [Saï](/w/index.php?title=Sa%C3%AF&action=edit&redlink=1)thuộc Nubia, và ông còn xây dựng nhiều ngôi đền khác ở Thượng Ai Cập như tại Elephantine, Kom Ombo, Abydos, và đền thờ [[5]](#cite_note-Shaw_28-5) [Nekhbet](/w/index.php?title=Nekhbet&action=edit&redlink=1). Theo như được biết Amenhotep đã không xây dựng bất cứ công trình nào ở Hạ Ai Cập, giống như người cha của ông. [[25]](#cite_note-Grimal_206-25)
### Phức hợp mai táng[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=6)]
Amenhotep I là vị vua đầu tiên của Ai Cập đã chia tách ngôi đền thờ cúng khỏi ngôi mộ của ông, có thể là một nỗ lực nhằm giữ cho ngôi mộ của ông an toàn khỏi bọn cướp. Ngôi dền này nằm ở phía bắc của
[Deir el-Bahri](/w/index.php?title=Deir_el-Bahri&action=edit&redlink=1). Deir el-Bahri dường như đã mang một ý nghĩa nào đó về mặt an táng đối với Amenhotep, bởi vì ngôi mộ Theban 358, ngôi mộ của hoàng hậu [31] [Ahmose-Meritamon](/w/index.php?title=Ahmose-Meritamon&action=edit&redlink=1), cũng được tìm thấy gần đó. Phần lớn ngôi đền an táng của Amenhotep đã bị phá bỏ để nhường chỗ cho ngôi đền an táng được xây dựng khoảng 50 năm sau đó bởi nữ hoàng [[32]](#cite_note-Dodson_42-32) [Hatshepsut](/wiki/Hatshepsut), và chỉ có một vài viên gạch có ghi tên Amenhotep còn lại. [[33]](#cite_note-Dodson_43-33) Những bức tượng hoàng gia bên trong ngôi đền cũng đã được chuyển đến ngôi đền an táng gần đó của [[31]](#cite_note-Bryan_226-31) [Mentuhotep II](/wiki/Mentuhotep_II). [[32]](#cite_note-Dodson_42-32)
Vị trí ban đầu ngôi mộ của Amenhotep đã không được xác định một cách chắc chắn. Trong một bản báo cáo về sự an toàn của các ngôi mộ hoàng gia thuộc khu
[nghĩa địa Thebes](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BB%8Ba_Thebes&action=edit&redlink=1) dưới vương triều trị vì đầy hỗn loạn của [Ramses IX](/wiki/Ramses_IX) có ghi nhận rằng ngôi mộ còn nguyên vẹn, nhưng vị trí của nó không được chỉ ra. Hai địa điểm được đề xuất là ngôi mộ của Amenhotep I, một dịa điểm nằm trong [5] [Thung lũng của các vị vua](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_v%E1%BB%8B_vua), [KV39](/wiki/KV39)và một chỗ khác ở [Dra 'Abu el-Naga'](/w/index.php?title=Dra_%27Abu_el-Naga%27&action=edit&redlink=1), [ngôi mộ ANB](/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_m%E1%BB%99_ANB&action=edit&redlink=1). Ngôi mộ ANB đang được coi là có nhiều khả năng nhất, bởi vì nó có chứa những đồ vật mang tên của nhà vua và tên của một số thành viên trong hoàng gia. [[11]](#cite_note-Grimal_202-11) Các cuộc khai quật tại KV 39 cho thấy nó đã được sử dụng hoặc tái sử dụng để lưu trữ các xác ướp hoàng gia trước khi được chôn giấu tại [[34]](#cite_note-Shaw_Exploring_136-34) [địa điểm bí mật](/wiki/DB320)ở [Deir el-Bahri](/w/index.php?title=Deir_el-Bahri&action=edit&redlink=1), trong đó có xác ướp của nhà vua vẫn trong tình trạng tốt, và ngôi mộ ANB ở Dra 'Abu el-Naga được coi là vị trí có khả năng nhiều hơn. [[35]](#cite_note-35) [[5]](#cite_note-Shaw_28-5) [[25]](#cite_note-Grimal_206-25)
## An táng, kế vị, di sản[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=7)]
### An táng[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=8)]
Vào một thời điểm nào đó dưới vương triều thứ 20 hoặc 21, ngôi mộ ban đầu của Amenhotep đã bị cướp hoặc bị coi là không an toàn và thi hài của ông đã di chuyển tớ nơi nào khác an toàn hơn, có lẽ nhiều hơn một lần. Nó đã được tìm thấy trong địa điểm chôn giấu bí mật ở Deir el-Bahri, cùng với nhiều xác ướp khác của các vị vua và quý tộc thời Tân Vương Quốc trong hoặc sau vương triều thứ 22, ở phía trên ngôi đền an táng của
[Hatshepsut](/wiki/Hatshepsut) và bây giờ là tại [5] [bảo tàng Ai Cập](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ai_C%E1%BA%ADp)ở Cairo. Xác ướp của ông dường như đã không bị cướp phá dưới vương triều thứ 21, và các tu sĩ tham gia vào việc di chuyển xác ướp đã tiến hành cẩn thận để giữ cho [Cartonnage](/w/index.php?title=Cartonnage&action=edit&redlink=1)còn nguyên vẹn. Xác ướp của Amenhotep cũng là xác ướp hoàng gia duy nhất đã không bị tháo băng và khám nghiệm bởi các nhà Ai Cập học hiện đại. [[5]](#cite_note-Shaw_28-5)
### Kế vị[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=9)]
Amenhotep I được cho là chỉ có một người con trai duy nhất, đã mất khi còn thơ ấu (mặc dù một số ghi chép cho rằng ông không có con).
Amenhotep I sau đó được [36] [Thutmose I](/wiki/Thutmose_I)kế vị, ông ta rõ ràng là một tướng lĩnh cấp cao. Không có bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào về mối quan hệ huyết thống giữa hai người, mặc dù đã có giả thuyết cho rằng Thutmose I là con trai người anh của Amenhotep, [Ahmose Sipairi](/w/index.php?title=Ahmose_Sipairi&action=edit&redlink=1). Amenhotep có thể đã bổ nhiệm Thutmose I làm đồng trị vì trước khi ông qua đời bởi vì tên của Thutmose I đã xuất hiện bên cạnh Amenhotep trên một con thuyền thiêng liêng được các nhà khảo cổ tìm thấy tại Karnak. [[37]](#cite_note-37) Tuy nhiên, hầu hết các học giả cho rằng đây chỉ là bằng chứng về việc Thutmose gắn kết ông ta với dòng dõi hoàng gia của vị vua tiền triều. [[16]](#cite_note-Grimal_203-16) [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7)
## Di sản[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=10)]
Amenhotep đã được phong thần sau khi ông qua đời và trở thành vị thần bảo trợ cho ngôi làng mà ông sáng lập nên tại
[Deir el-Medina](/w/index.php?title=Deir_el-Medina&action=edit&redlink=1). Người mẹ của ông cũng đã được phong thần sau khi bà mất và trở thành một phần trong kinh cầu nguyện của ông. [7] Như đã đề cập trước đây, phần lớn các bức tượng được tạc của Amenhotep có cùng hình thức với các bức tượng thần thờ cúng của tôn giáo này trong giai đoạn sau. Khi được thờ phụng, ông đã có ba hiện thân thần thánh: "Amenhotep của ngôi làng", "Amenhotep tình yêu của Amun," và "Amenhotep của sân ngoài", và được biết đến như một vị thần có những lời sấm truyền. [[4]](#cite_note-Grimal_201-4) Ông cũng đã có một số ngày lễ dành riêng cho mình mà đã được tổ chức trong suốt cả năm. [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7) Trong tháng đầu tiên, một lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh sự xuất hiện của Amenhotep về lại nghĩa địa của những người thợ, mà có lẽ có nghĩa là bức tượng thần của ông được đưa đến Deir el-Medina. [[7]](#cite_note-Bleiberg_71-7) Một ngày lễ khác được tổ chức vào ngày thứ ba mươi của tháng thứ tư, và sau đó thêm hai lần nữa được tổ chức trong tháng bảy. [[38]](#cite_note-redford_JNES_115-38) Ngày lễ đầu tiên là có lẽ là kỷ niệm ngày mất của ông. [[38]](#cite_note-redford_JNES_115-38) Ngày lễ thứ hai được tổ chức trong bốn ngày vào cuối tháng này được gọi là "ngày hội lớn của vua Amenhotep chúa tể của ngôi làng." Sau này trong lịch sử Ai Cập, tháng bảy đã được đặt tên theo tên của lễ hội này, "Phamenoth." [[38]](#cite_note-redford_JNES_115-38) Một lễ hội khác được tổ chức vào ngày 27 tháng chín, và một lễ hội cuối cùng được biết đến tổ chức trong nhiều ngày ít nhất từ mười một tới mười ba ngày của tháng mười một, mà có thể là kỷ niệm ngày Amenhotep lên ngôi. [[38]](#cite_note-redford_JNES_115-38) [[38]](#cite_note-redford_JNES_115-38)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=11)] **Manetho - translated by W.G. Waddell, Loeb Classical Library, 1940, p.109** [^](#cite_ref-manetho_1-0) **Dodson & Hilton (2004) p.126** [^](#cite_ref-2) [^](#cite_ref-3) [“Amenhotep I”](http://www.thebritishmuseum.ac.uk/compass/text/enc113226.html). British Museum. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2007.
- ^
**a** [Grimal, p. 201.](#cite_ref-Grimal_201_4-1) **ă**
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [Shaw and Nicholson, p. 28.](#cite_ref-Shaw_28_5-7) **e**
- ^
**a** **ă** **â** [Grimal, p. 190.](#cite_ref-Grimal_190_6-3) **b**
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Bleiberg, p.71.](#cite_ref-Bleiberg_71_7-9) **g** **Fingerson,** [^](#cite_ref-8) [/egypt/history/KLManetho.html Manetho's King List.](http://www.phouka.com/pharaon) **Redford, p.114.** [^](#cite_ref-9) **von Beckerath, p.189.** [^](#cite_ref-10)
- ^
**a** **ă** [Lỗi chú thích: Thẻ](#cite_ref-Grimal_202_11-2) **â**
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
Grimal_202
**Breasted, p. 17-18.** [^](#cite_ref-12) **Breasted, p. 18.** [^](#cite_ref-13)
- ^
**a** [James, p. 310.](#cite_ref-Cambridge_2:1_310_14-1) **ă** **Steindorff, Seele, p.33.** [^](#cite_ref-15)
- ^
**a** **ă** **â** [Grimal, p.203.](#cite_ref-Grimal_203_16-3) **b** **Lỗi chú thích: Thẻ** [^](#cite_ref-Cambridge_2:1_311_17-0)
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
Cambridge_2:1_311
**Breasted, p. 30.** [^](#cite_ref-18) **Breasted, p. 28.** [^](#cite_ref-19)
- ^
**a** [James, p. 309.](#cite_ref-Cambridge_2:1_309_20-1) **ă**
- ^
**a** [Freed, p.133.](#cite_ref-Freed_133_21-1) **ă** **Aldred, p.146.** [^](#cite_ref-22) **Ashton, Spanel, p.58.** [^](#cite_ref-Ashton-Spanel_58_23-0) **Bryan, p.224.** [^](#cite_ref-Bryan_224_24-0)
- ^
**a** **ă** **â** [Grimal, p. 206.](#cite_ref-Grimal_206_25-3) **b** **Helk, pp. 111-112.** [^](#cite_ref-26)
- ^
**a** **ă** [West, p.63.](#cite_ref-West_63_27-2) **â** **Breasted, p. 19.** [^](#cite_ref-28) **Breasted, p. 20.** [^](#cite_ref-29) **Dunn, J.** [^](#cite_ref-30) [Amenhotep I.](http://www.touregypt.net/featurestories/amenhotep1.htm)
- ^
**a** [Bryan, p.226.](#cite_ref-Bryan_226_31-1) **ă**
- ^
**a** [Dodson, p.42.](#cite_ref-Dodson_42_32-1) **ă** **Dodson, p.43.** [^](#cite_ref-Dodson_43_33-0) **Shaw, p. 136.** [^](#cite_ref-Shaw_Exploring_136_34-0) **Andrews, Mark.** [^](#cite_ref-35) [“KV 39, The Tomb of Amenhotep I?”](http://www.touregypt.net/featurestories/kv39.htm). InterCity Oz, Inc. Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20070608115942/http://www.touregypt.net/featurestories/kv39.htm)ngày 8 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007. **Dodson p 127** [^](#cite_ref-36) **Dodson p 129** [^](#cite_ref-37)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Redford, p.115.](#cite_ref-redford_JNES_115_38-4) **c**
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=12)]
- Aldred, Cyril.
*Egyptian Art.*Thames and Hudson Ltd., London. 1980.
- Ashton, Sally; and Spanel, Donald. "Portraiture,"
*The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt.*Ed. Donald Redford. Vol. 3, pp. 55–59. Oxford University Press, 2001.
- v. Beckerath, Jürgen.
*Chronologie des pharaon ischen Ägypten.*Verlag Philipp von Zabern, 1997.
- Bleiberg, Edward. "Amenhotep I,"
*The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt.*Ed. Donald Redford. Vol. 1, p. 71. Oxford University Press, 2001.
- Borchardt, Ludwig.
*Altägyptische Zeitmessung (Die Geschichte der Zeitmessung und der Uhren) I.*Berlin and Leipzig, 1920.
- Breasted, James Henry.
*Ancient Records of Egypt,*Vol. II University of Chicago Press, Chicago, 1906. [ISBN 90-04-12989-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9004129898).
- Bryan, Betsy M. "The 18th Dynasty Before the Amarna Period."
*The Oxford History of Ancient Egypt.*Ed. Ian Shaw. pp. 218–271. Oxford University Press, 2000.
- Clayton, Peter.
*Chronicle of the pharaon s.*Thames and Hudson Ltd, 2006.
- Dodson, Aidan.
*Amenhotep I and Deir el-Bahri.*Journal of the Ancient Chronology Forum, vol.3, 1989/90
- Dodson, Aidan and Hilton, Dyan.
*The Complete Royal Families of Ancient Egypt.*Thames & Hudson, London, 2004
- Freed, Rita E. "Art,"
*The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt.*Ed. Donald Redford. Vol. 1, pp. 127–136. Oxford University Press, 2001.
- Grimal, Nicolas.
*A History of Ancient Egypt.*Librairie Arthéme Fayard, 1988. [ISBN 90-04-12989-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9004129898).
- Helk, Wolfgang.
*Historisch-biographische Texte der 2. Zwischenzeit und neue Texte der 18. Dynastie.*Wiesbaden, 1975.
- Helk, Wolfgang; Otto, Eberhard; Drenkhahn, Rosmarie.
*Lexikon der Ägyptologie I.*Wiesbaden.
- James, T.G.H.
*Egypt: From the Expulsion of the Hyksos to Amenophis I.*in *The Cambridge Ancient History,*vol. 2, part 1, ed. Edwards, I.E.S, et al. Cambridge University Press, 1965.
- Kruchten, Jean Marie. "Oracles,"
*The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt.*Ed. Donald Redford. Vol. 2, pp. 609–612. Oxford University Press, 2001.
- Lilyquist, Christine.
*Egyptian Art,*Notable Acquisitions, The Metropolitan Museum of Art, 1980.
- Nelson, Harold H.
*Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I.*Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 3 (Jul., 1949)
- Nelson, Harold H.
*Certain Reliefs at Karnak and Medinet Habu and the Ritual of Amenophis I-(Concluded).*Journal of Near Eastern Studies, Vol. 8, No. 4 (Oct., 1949)
- Redford, Donald
*The Chronology of the Eighteenth Dynasty,*Journal of Near Eastern Studies, vol. 25 (1966).
- Shaw, Ian.
*Exploring Ancient Egypt.*Oxford University Press, 2003.
- Shaw, Ian; and Nicholson, Paul.
*The Dictionary of Ancient Egypt.*The British Museum Press, 1995.
- Steindorff, George; and Seele, Keith.
*When Egypt Ruled the East.*University of Chicago, 1942.
- Wente, Edward F.
*Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom.*Journal of Near Eastern Studies, University of Chicago Press, 1975.
- West, Stephanie. Cultural Interchange over a Water-Clock.
*The Classical Quarterly, New Series,*Vol. 23, No. 1, May, 1973.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Amenhotep_I&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amenhotep_I&action=edit§ion=13)] [Amenhotep I - The British Museum](http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/article_index/a/amenhotep_i,_king_of_egypt.aspx)Accessed ngày 10 tháng 6 năm 2010
- Dunn, J.
[Amenhotep I](http://www.touregypt.net/featurestories/amenhotep1.htm), Accessed ngày 1 tháng 8 năm 2006
- Andrews, Mark.
[“KV 39, The Tomb of Amenhotep I?”](http://www.touregypt.net/featurestories/kv39.htm). InterCity Oz, Inc. Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20070608115942/http://www.touregypt.net/featurestories/kv39.htm)ngày 8 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007.
- Fingerson, R.
[/egypt/history/KLManetho.html Manetho's King List](http://www.phouka.com/pharaon), Accessed July 31 [Hatshepsut: from Queen to pharaon](http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82622/rec/1), an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Amenhotep I (see index)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1055 hit/1, cp1054 miss


text:
East Dubuque, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
East Dubuque là một thành phố thuộc quận Jo Daviess, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 1704 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 1995 người.
- Năm 2010: 1704 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# East Dubuque, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|East Dubuque|
|— Thành phố —|
|East Dubuque, Illinois|
|
|![ =](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/ILMap-doton-EastDubuque.PNG)
=
![ Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Map_of_USA_IL.svg/250px-Map_of_USA_IL.svg.png)
![ Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Map_of_USA_IL.svg/250px-Map_of_USA_IL.svg.png)
Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận Jo Daviess](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Jo_Daviess,_Illinois) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [Mã điện thoại](/wiki/M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i) **East Dubuque** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) thuộc [quận Jo Daviess](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Jo_Daviess,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của thành phố này là 1704 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=East_Dubuque,_Illinois&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=East_Dubuque,_Illinois&action=edit§ion=1)]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 1995 người.
- Năm 2010: 1704 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=East_Dubuque,_Illinois&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=East_Dubuque,_Illinois&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Esquennoy
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°39′25″B 2°16′10″Đ / 49.6569444444°B 2.26944444444°Đ
Esquennoy là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Picardie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Esquennoy
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°39′25″B 2°16′10″Đ / 49.6569444444°B 2.26944444444°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Esquennoy¶ms=49.6569444444_N_2.26944444444_E_region:FR-60_type:city(880))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardy](/wiki/Picardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Oise](/wiki/Oise) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Clermont](/wiki/Clermont_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Breteuil](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Breteuil_(Oise)&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 110 m/360 ft)
1 2(3,78 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(230 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [60221](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=60221-COM)/ [60120](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Esquennoy** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Oise](/wiki/Oise) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardie](/wiki/Picardie) tây bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Esquennoy&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Esquennoy&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


text:
Myrmekiaphila neilyoungi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Myrmekiaphila neilyoungi là một loài nhện trong họ Cyrtaucheniidae. Loài này phân bố ở Hoa Kỳ.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Bond, J. E. & N. I. Platnick. (2007) A taxonomic review of the trapdoor spider genus Myrmekiaphila (Araneae, Mygalomorphae, Cyrtaucheniidae). Am. Mus. Novit. 3596: 1-30.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Myrmekiaphila neilyoungi tại Wikispecies

markdown:
*Myrmekiaphila neilyoungi*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Myrmekiaphila neilyoungi
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Chelicerata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_k%C3%ACm) [Arachnomorpha](/wiki/Arachnomorpha) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Arachnida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_H%C3%ACnh_nh%E1%BB%87n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Araneae](/wiki/Nh%E1%BB%87n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cyrtaucheniidae](/wiki/Cyrtaucheniidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Myrmekiaphila](/wiki/Myrmekiaphila) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) *Myrmekiaphila neilyoungi* [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Myrmekiaphila neilyoungi* [Bond](/w/index.php?title=Jason_E._Bond&action=edit&redlink=1)& [Platnick](/w/index.php?title=Norman_I._Platnick&action=edit&redlink=1), 2007 [[1]](#cite_note-1) * là một loài Myrmekiaphila neilyoungi* [nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n)trong họ [Cyrtaucheniidae](/wiki/Cyrtaucheniidae). Loài này phân bố ở [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Myrmekiaphila_neilyoungi&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Myrmekiaphila_neilyoungi&action=edit§ion=1)] **Bond, J. E. & N. I. Platnick. (2007) A taxonomic review of the trapdoor spider genus Myrmekiaphila (Araneae, Mygalomorphae, Cyrtaucheniidae). Am. Mus. Novit. 3596: 1-30.** [^](#cite_ref-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Myrmekiaphila_neilyoungi&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Myrmekiaphila_neilyoungi&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Myrmekiaphila neilyoungi](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Myrmekiaphila_neilyoungi)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1053 miss, cp1054 miss


text:
Nédonchel
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 50°31′30″B 2°21′33″Đ / 50.525°B 2.35916666667°Đ
Nédonchel là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Nord-Pas-de-Calais, Pháp.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Nédonchel có cự ly 28 dặm (45 km) về phía tây bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D69 và D90, trong thung lũng sông Nave.
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Địa điểm nổi bật[sửa | sửa mã nguồn]
- Nhà thờ St.Menne, thế kỷ 15.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Nédonchel on the Quid website (tiếng Pháp)

markdown:
# Nédonchel
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [50°31′30″B 2°21′33″Đ / 50.525°B 2.35916666667°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=N%C3%A9donchel¶ms=50.525_N_2.35916666667_E_region:FR_type:city(242))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nord-Pas-de-Calais](/wiki/Nord-Pas-de-Calais) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pas-de-Calais](/wiki/Pas-de-Calais) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Arras](/wiki/Arras_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2001-2008)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 110 m/360 ft)
1 2(1,50 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 1 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(160 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [62601](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=62601-COM)/ [62550](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Nédonchel** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Pas-de-Calais](/wiki/Pas-de-Calais), [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nord-Pas-de-Calais](/wiki/Nord-Pas-de-Calais), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=1)]
Nédonchel có cự ly 28 dặm (45 km) về phía tây bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D69 và D90, trong thung lũng sông
[Nave](/w/index.php?title=Nave_(s%C3%B4ng)&action=edit&redlink=1).
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=2)]
|1962||1968||1975||1982||1990||1999||2006|
|293||324||291||239||228||210||242|
|Số liệu điều tra dân số tính từ năm 1962, dân số chỉ tính một lần|
## Địa điểm nổi bật[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=3)]
- Nhà thờ St.Menne, thế kỷ 15.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=4)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=5)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%A9donchel&action=edit§ion=6)] [Nédonchel on the Quid website](http://www.quid.fr/communes.html?mode=detail&id=27089&req=Nédonchel) **(tiếng Pháp)**

X-Cache: cp1054 miss, cp1054 miss


text:
Oenomys ornatus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Oenomys ornatus là một loài động vật có vú trong họ Chuột, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas mô tả năm 1911.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Oenomys ornatus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Oenomys ornatus tại Wikispecies

markdown:
*Oenomys ornatus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Oenomys ornatus
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Muridae](/wiki/H%E1%BB%8D_Chu%E1%BB%99t) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Oenomys](/wiki/Oenomys) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **O. ornatus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Oenomys ornatus*
(
[Thomas](/wiki/Oldfield_Thomas), 1911) [[1]](#cite_note-msw3-1) * là một loài Oenomys ornatus* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong [họ Chuột](/wiki/H%E1%BB%8D_Chu%E1%BB%99t), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được [Thomas](/wiki/Oldfield_Thomas)mô tả năm 1911. [[1]](#cite_note-msw3-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Oenomys_ornatus&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oenomys_ornatus&action=edit§ion=1)]
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_1-1) **ă** *Oenomys ornatus*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13001630) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Oenomys_ornatus&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oenomys_ornatus&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Oenomys ornatus](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Oenomys_ornatus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)


text:
Pabré
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Pabre là một tổng thuộc Kadiogo (tỉnh) ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Pabre. Dân số năm 2006 là 28.205 người.[1].
Các thị xã và làng xã[sửa | sửa mã nguồn]
Bendatoega, Bidougou, Bigtogo, Bilgo, Dabare, Gaskaye, Goupana, Katabtenga, Koankin, Kodemmtore, Napamboumbou, Nedogo, Pabré Saint Joseph, Sabtenga, Sag-Nioniogo, Sale, Wavougue, Yamba, Zibako và Zouma.

markdown:
# Pabré
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Pabre|
|— Tổng —|
|
|![]()
Vị trí của Pabré trong tỉnh
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Burkina_Faso.svg/23px-Flag_of_Burkina_Faso.svg.png)
[Burkina Faso](/wiki/Burkina_Faso) [tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Burkina_Faso&action=edit&redlink=1) [Kadiogo (tỉnh)](/wiki/Kadiogo_(t%E1%BB%89nh)) [Pabré](https://www.wikidata.org/wiki/Q3360010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+0](/wiki/UTC%2B0)) **Pabre** là một [tổng](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Burkina_Faso&action=edit&redlink=1) thuộc [Kadiogo (tỉnh)](/wiki/Kadiogo_(t%E1%BB%89nh)) ở miền trung [Burkina Faso](/wiki/Burkina_Faso). Thủ phủ là thị xã [Pabre](/w/index.php?title=Pabre&action=edit&redlink=1). Dân số năm 2006 là 28.205 người. . [1]
## Các thị xã và làng xã[
[sửa](/w/index.php?title=Pabr%C3%A9&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pabr%C3%A9&action=edit§ion=1)]
Bendatoega, Bidougou, Bigtogo, Bilgo, Dabare, Gaskaye, Goupana, Katabtenga, Koankin, Kodemmtore, Napamboumbou, Nedogo, Pabré Saint Joseph, Sabtenga, Sag-Nioniogo, Sale, Wavougue, Yamba, Zibako và Zouma.

X-Cache: cp1067 miss, cp1054 miss


text:
Prinia atrogularis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Prinia atrogularis là một loài chim trong họ Cisticolidae.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Prinia atrogularis tại Wikispecies

markdown:
*Prinia atrogularis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Prinia atrogularis
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cisticolidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Chi%E1%BB%81n_chi%E1%BB%87n) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Prinia](/wiki/Prinia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. atrogularis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Prinia atrogularis* * là một loài Prinia atrogularis* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Cisticolidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Chi%E1%BB%81n_chi%E1%BB%87n). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Prinia_atrogularis&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Prinia_atrogularis&action=edit§ion=1)] **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-1) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Prinia_atrogularis&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Prinia_atrogularis&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Prinia atrogularis](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Prinia_atrogularis)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss


text:
Sambucus tigranii
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sambucus tigranii là một loài thực vật thuộc họ Adoxaceae. Đây là loài đặc hữu của Armenia.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Sambucus racemosa subsp. racemosa (as Sambucus tigranii). Assessor: Firsov, G.A. (1998). “Sambucus tigranii in IUCN 2012”. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012.
Needs updating
- ^ Sambucus racemosa subsp. racemosa is an autonym, formed when one or more subspecies were determined. It was originally described and published (as Sambucus racemosa) in Species plantarum 1:270. 1753. GRIN (ngày 9 tháng 10 năm 2003). “Sambucus racemosa information from NPGS/GRIN”. Taxonomy for Plants. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland: USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012.
- ^ GRIN (ngày 18 tháng 12 năm 2007). “Sambucus tigranii information from NPGS/GRIN”. Taxonomy for Plants. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Firsov, G.A. 1998. Sambucus tigranii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

markdown:
# Sambucus tigranii
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sambucus tigranii
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Asterids](/wiki/Nh%C3%A1nh_C%C3%BAc) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Dipsacales](/wiki/B%E1%BB%99_T%E1%BB%A5c_%C4%91o%E1%BA%A1n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Adoxaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ng%C5%A9_ph%C3%BAc_hoa) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sambucus](/w/index.php?title=Sambucus&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. tigranii**
Troitzk.
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)) [[2]](#cite_note-grin1-2) [[3]](#cite_note-grin2-3) *Sambucus tigranii* [Troitsky](/w/index.php?title=N._A._Troitsky&action=edit&redlink=1) * là một loài Sambucus tigranii* [thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)thuộc họ [Adoxaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ng%C5%A9_ph%C3%BAc_hoa). Đây là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Armenia](/wiki/Armenia).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sambucus_tigranii&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sambucus_tigranii&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-iucn_1-0) *Sambucus racemosa*subsp. *racemosa*(as *Sambucus tigranii*). Assessor: Firsov, G.A. (1998). [“](http://www.iucnredlist.org/details/31304/0). *Sambucus tigranii*in IUCN 2012” *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2*. [International Union for Conservation of Nature and Natural Resources](/w/index.php?title=International_Union_for_Conservation_of_Nature_and_Natural_Resources&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012.
Needs updating
[^](#cite_ref-grin1_2-0) *Sambucus racemosa*subsp. *racemosa*is an [autonym](/w/index.php?title=Autonym_(botany)&action=edit&redlink=1), formed when one or more subspecies were determined. It was originally described and published (as *Sambucus racemosa*) in *1:270. 1753.* [Species plantarum](/w/index.php?title=Species_plantarum&action=edit&redlink=1) [GRIN](/w/index.php?title=Germplasm_Resources_Information_Network&action=edit&redlink=1)(ngày 9 tháng 10 năm 2003). [“](http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?313638). *Sambucus racemosa*information from NPGS/GRIN” *Taxonomy for Plants*. National Germplasm Resources Laboratory, [Beltsville, Maryland](/w/index.php?title=Beltsville,_Maryland&action=edit&redlink=1): [USDA](/w/index.php?title=United_States_Department_of_Agriculture&action=edit&redlink=1), [ARS](/w/index.php?title=Agricultural_Research_Service&action=edit&redlink=1), National Genetic Resources Program. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012. **GRIN (ngày 18 tháng 12 năm 2007).** [^](#cite_ref-grin2_3-0) [“](http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?312197). *Sambucus tigranii*information from NPGS/GRIN” *Taxonomy for Plants*. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sambucus_tigranii&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sambucus_tigranii&action=edit§ion=2)]
- Firsov, G.A. 1998.
[.](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/31304/all) *Sambucus tigranii* [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.


text:
Tô Lâm
Tô Lâm (sinh năm 1957) là một Thượng tướng Công an Nhân dân Việt Nam và chính trị gia người Việt Nam. Ông hiện là Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV nhiệm kì 2016-2021, thuộc đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Bắc Ninh.[1] Ông lần đầu trúng cử đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Bắc Ninh gồm có thị xã Từ Sơn và các huyện: Tiên Du, Yên Phong.[2][3] Ông có học hàm Giáo sư ngành Khoa học An ninh và học vị Tiến sĩ ngành Luật học. Trong Đảng Cộng sản Việt Nam, ông hiện là Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương, Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Nguyên của Đảng Cộng sản Việt Nam.[4]
Xuất thân[sửa | sửa mã nguồn]
Tô Lâm sinh ngày 10 tháng 7 năm 1957, quê quán tại xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông là con trai Đại tá Tô Quyền (1929-1996), cựu Giám đốc Công an Hải Hưng, cựu Cục trưởng Cục Cảnh Sát Giao thông và Cục V26. Ông hiện cư trú ở Phòng 1201, chung cư 15-17 Ngọc Khánh, phường Giảng Võ, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội.[3]
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
- Giáo dục phổ thông: 10/10[3]
- Học sinh khóa 6 (1974-1979) Trường Công an Trung ương sau đổi là Đại học An ninh Nhân dân, nay là Học viện An ninh Nhân dân.[3]
- Tiến sĩ Luật học[3]
- Giáo sư ngành Khoa học An ninh[3]
- Cao cấp lí luận chính trị[3]
Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi tốt nghiệp, ông phục vụ trong ngành An ninh và thăng tiến qua nhiều chức vụ.
Ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 22/8/1981.[3] Năm 2007, ông giữ chức Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh, hàm Thiếu tướng. Năm 2010, ông được thăng lên giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh I, hàm Trung tướng, chuyên về an ninh đối ngoại.
Ngày 12 tháng 8 năm 2010, ông được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm vào chức vụ Thứ trưởng Bộ Công an. Tháng 1 năm 2011, ông dự Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Ngày 16 tháng 9 năm 2014, ông được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăng cấp hàm từ Trung tướng lên Thượng tướng.[5]
Ngày 22 tháng 10 năm 2015, ông được phong học hàm Giáo sư ngành Khoa học An ninh
Tháng 1 năm 2016, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, ông được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Bộ Chính trị.[6]
Tháng 4/2016: Tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII phê chuẩn, Chủ tịch nước bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an.[7]
Tháng 7/2016: Tại kỳ họp thứ 1, Quốc hội khóa XIV phê chuẩn, Chủ tịch nước bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an.
Ông lần đầu trúng cử đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Bắc Ninh gồm có thị xã Từ Sơn và các huyện: Tiên Du, Yên Phong, được 269.938 phiếu, đạt tỷ lệ 95,16% số phiếu hợp lệ, cùng với ông Nguyễn Nhân Chiến và bà Nguyễn Thị Ngọc Lan.[2]
Chiều ngày 30/7/2016:ông được phân công giữ chức Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên của Đảng Cộng sản Việt Nam.[8]
Ngày 27/4/2016: ông được bổ nhiệm kiêm giữ chức Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng của Đảng Cộng sản Việt Nam.[9]
Phong tặng[sửa | sửa mã nguồn]
- Huân chương Quân công hạng Ba (2011).[10]
- Huân chương Quân công hạng nhất (5/8/2015).
Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Wikileak từ điện tín của Đại sứ quán Mỹ ở Hà Nội, sau bữa ăn tối giữa Đại sứ Mỹ ở Hà Nội và ông Nguyễn Văn Hưởng và ông Tô Lâm, Đại sứ quán đánh giá "Ông Lâm cũng là nhân vật cứng rắn, nhưng thông minh và quan tâm tới việc tăng cường hợp tác với Hoa Kỳ trong một số lĩnh vực."[11]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Thông tin đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV”. Website Quốc hội Việt Nam. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2017.
- ^ a ă “Danh sách những người trúng cử đại biểu quốc hội khóa XIV (Ban hành kèm theo nghị quyết số 617/NQ-HĐBCQG ngày 08/6/2016 của Hội đồng Bầu cử Quốc gia)”. Báo điện tử đại biểu nhân dân. 10 tháng 6 năm 2016. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2017.
- ^ a ă â b c d đ e Hội đồng bầu cử Quốc gia năm 2016, Danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV năm 2016 ở 63 tỉnh thành
- ^ http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2014/09/140917_tolam_promotion
- ^ “Thăng cấp hàm Thượng tướng cho Thứ trưởng Tô Lâm”. Báo điện tử Dân Trí. 17 tháng 9 năm 2014. Truy cập 17 tháng 9 năm 2014.
- ^ “Đồng chí Tô Lâm”.
- ^ “Tóm tắt tiểu sử Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm”.
- ^ “Tô Lâm được phân công giữ chức Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên”.
- ^ “bổ nhiệm làm Phó Trưởng ban Chỉ đạo về phòng chống tham nhũng”.
- ^ “Bộ Công an tổ chức đón nhận Huân chương Hồ Chí Minh và kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống lực lượng ANND”.
- ^ http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2011/09/110905_more_wikileaks_general_huong.shtml
- Sinh 1957
- Nhân vật còn sống
- Người Hưng Yên
- Tiến sĩ Luật Việt Nam
- Thượng tướng Công an Nhân dân Việt Nam
- Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam
- Huân chương Quân công
- Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
- Sinh ở Hưng Yên
- Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
- Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Bắc Ninh
- Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
- Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên Việt Nam
- Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII

markdown:
# Tô Lâm
|Tô Lâm|
|
|![]()
[9 tháng 4](/wiki/9_th%C3%A1ng_4)năm [2016](/wiki/2016)– nay
1 năm, 105 ngày
[Trần Đại Quang](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BA%A1i_Quang) *đương nhiệm* ![ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lê Quý Vương](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_V%C6%B0%C6%A1ng)( [2010](/wiki/2010)- nay) [Bùi Văn Nam](/wiki/B%C3%B9i_V%C4%83n_Nam)( [2013](/wiki/2013)- nay) [Nguyễn Văn Thành](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Th%C3%A0nh_(ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch))( [2015](/wiki/2015)- nay) [Bùi Văn Thành](/wiki/B%C3%B9i_V%C4%83n_Th%C3%A0nh_(th%E1%BB%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng))( [2014](/wiki/2014)- nay) [Nguyễn Văn Sơn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_S%C6%A1n)( [2016](/wiki/2016)- nay) [Đảng ủy Công an Trung ương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_%E1%BB%A7y_C%C3%B4ng_an_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) [4 tháng 5](/wiki/4_th%C3%A1ng_5)năm [2016](/wiki/2016)– nay
1 năm, 80 ngày
[Trần Đại Quang](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BA%A1i_Quang) *đương nhiệm* ![ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
![ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ Chính trị](/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [27 tháng 1](/wiki/27_th%C3%A1ng_1)năm [2016](/wiki/2016)– nay
1 năm, 177 ngày
[12 tháng 8](/wiki/12_th%C3%A1ng_8)năm [2010](/wiki/2010)– [7 tháng 4](/wiki/7_th%C3%A1ng_4)năm [2016](/wiki/2016)
5 năm, 239 ngày
[Ban Chỉ đạo Tây Nguyên](/wiki/Ban_Ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BA%A1o_T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) [31 tháng 7](/wiki/31_th%C3%A1ng_7)năm [2016](/wiki/2016)– nay
0 năm, 357 ngày
[Trần Đại Quang](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BA%A1i_Quang) *đương nhiệm* ![ Flag of the Communist Party of Vietnam.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Flag_of_the_Communist_Party_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_the_Communist_Party_of_Vietnam.svg.png)
![ Flag of the Communist Party of Vietnam.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Flag_of_the_Communist_Party_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_the_Communist_Party_of_Vietnam.svg.png)
[Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
xã
[Nghĩa Trụ](/wiki/Ngh%C4%A9a_Tr%E1%BB%A5), huyện Văn Giang, tỉnh [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn), [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Giáo sư](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0) [Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Kinh](/wiki/Kinh) **Tô Lâm** (sinh năm [1957](/wiki/1957)) là một [Thượng tướng](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Công an Nhân dân Việt Nam](/wiki/C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [chính trị gia](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_gia) người Việt Nam. Ông hiện là [Bộ trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Bộ Công an Việt Nam](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_an_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), [đại biểu Quốc hội Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [khóa XIV](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XIV_theo_t%E1%BB%89nh_th%C3%A0nh) nhiệm kì 2016-2021, thuộc đoàn đại biểu quốc hội tỉnh [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh). Ông lần đầu trúng cử đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Bắc Ninh gồm có thị xã [1] [Từ Sơn](/wiki/T%E1%BB%AB_S%C6%A1n)và các huyện: [Tiên Du](/wiki/Ti%C3%AAn_Du), [Yên Phong](/wiki/Y%C3%AAn_Phong). [[2]](#cite_note-daibieunhandan-2) Ông có học hàm [[3]](#cite_note-hdbc2016-3) [Giáo sư](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0)ngành Khoa học An ninh và học vị [Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)ngành [Luật học](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc). Trong [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), ông hiện là Ủy viên [Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)khóa XII, Bí thư [Đảng ủy Công an Trung ương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_%E1%BB%A7y_C%C3%B4ng_an_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), Trưởng [Ban Chỉ đạo Tây Nguyên](/wiki/Ban_Ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BA%A1o_T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)của Đảng Cộng sản Việt Nam. [[4]](#cite_note-4)
## Xuất thân[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=1)]
Tô Lâm sinh ngày
[10 tháng 7](/wiki/10_th%C3%A1ng_7) năm [1957](/wiki/1957), quê quán tại xã [Nghĩa Trụ](/wiki/Ngh%C4%A9a_Tr%E1%BB%A5), [huyện Văn Giang](/wiki/V%C4%83n_Giang), [tỉnh Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn). Ông là con trai Đại tá Tô Quyền (1929-1996), cựu Giám đốc Công an Hải Hưng, cựu Cục trưởng Cục Cảnh Sát Giao thông và Cục V26. Ông hiện cư trú ở Phòng 1201, chung cư 15-17 Ngọc Khánh, phường [Giảng Võ](/wiki/Gi%E1%BA%A3ng_V%C3%B5), quận [Ba Đình](/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh), thành phố [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). [[3]](#cite_note-hdbc2016-3)
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=2)]
- Giáo dục phổ thông: 10/10
[[3]](#cite_note-hdbc2016-3)
- Học sinh khóa 6 (1974-1979) Trường Công an Trung ương sau đổi là
[Đại học An ninh Nhân dân](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_An_ninh_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n), nay là [Học viện An ninh Nhân dân](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_An_ninh_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n). [[3]](#cite_note-hdbc2016-3) [Tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Luật học](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc) [[3]](#cite_note-hdbc2016-3) [Giáo sư](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0)ngành Khoa học An ninh [[3]](#cite_note-hdbc2016-3) [Cao cấp lí luận chính trị](/wiki/Cao_c%E1%BA%A5p_l%C3%AD_lu%E1%BA%ADn_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [[3]](#cite_note-hdbc2016-3)
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=3)]
Sau khi tốt nghiệp, ông phục vụ trong ngành An ninh và thăng tiến qua nhiều chức vụ.
Ông gia nhập
[Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) vào ngày 22/8/1981. Năm 2007, ông giữ chức Phó Tổng cục trưởng [3] [Tổng cục An ninh](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_An_ninh_C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), hàm [Thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm 2010, ông được thăng lên giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh I, hàm Trung tướng, chuyên về an ninh đối ngoại.
Ngày
[12 tháng 8](/wiki/12_th%C3%A1ng_8) năm 2010, ông được Thủ tướng [Nguyễn Tấn Dũng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng) bổ nhiệm vào chức vụ [Thứ trưởng Bộ Công an](/wiki/Th%E1%BB%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_an_Vi%E1%BB%87t_Nam). Tháng 1 năm 2011, ông dự Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Ngày
[16 tháng 9](/wiki/16_th%C3%A1ng_9) năm 2014, ông được Chủ tịch nước [Trương Tấn Sang](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang) thăng cấp hàm từ [Trung tướng](/wiki/Trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) lên [Thượng tướng](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[5]](#cite_note-5)
Ngày
[22 tháng 10](/wiki/22_th%C3%A1ng_10) năm 2015, ông được phong học hàm Giáo sư ngành Khoa học An ninh
Tháng 1 năm 2016, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, ông được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Bộ Chính trị.
[[6]](#cite_note-6)
Tháng 4/2016: Tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII phê chuẩn, Chủ tịch nước bổ nhiệm ông giữ chức
[Bộ trưởng Bộ Công an](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_an_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[7]](#cite_note-7)
Tháng 7/2016: Tại kỳ họp thứ 1, Quốc hội khóa XIV phê chuẩn, Chủ tịch nước bổ nhiệm ông giữ chức
[Bộ trưởng Bộ Công an](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_an_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Ông lần đầu trúng cử đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Bắc Ninh gồm có thị xã
[Từ Sơn](/wiki/T%E1%BB%AB_S%C6%A1n) và các huyện: [Tiên Du](/wiki/Ti%C3%AAn_Du), [Yên Phong](/wiki/Y%C3%AAn_Phong), được 269.938 phiếu, đạt tỷ lệ 95,16% số phiếu hợp lệ, cùng với ông [Nguyễn Nhân Chiến](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Nh%C3%A2n_Chi%E1%BA%BFn) và bà [Nguyễn Thị Ngọc Lan](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Ng%E1%BB%8Dc_Lan). [[2]](#cite_note-daibieunhandan-2)
Chiều ngày 30/7/2016:ông được phân công giữ chức
[Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên](/wiki/Ban_Ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BA%A1o_T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) của [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[8]](#cite_note-8)
Ngày 27/4/2016: ông được bổ nhiệm kiêm giữ chức Phó Trưởng
[ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng](/wiki/Ban_Ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BA%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BB%81_ph%C3%B2ng,_ch%E1%BB%91ng_tham_nh%C5%A9ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) của Đảng Cộng sản Việt Nam. [[9]](#cite_note-9)
## Phong tặng[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=4)] [Huân chương Quân công](/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Qu%C3%A2n_c%C3%B4ng)hạng Ba (2011). [[10]](#cite_note-10)
- Huân chương Quân công hạng nhất (5/8/2015).
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=5)]
Theo Wikileak từ điện tín của Đại sứ quán Mỹ ở Hà Nội, sau bữa ăn tối giữa Đại sứ Mỹ ở Hà Nội và ông
[Nguyễn Văn Hưởng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_H%C6%B0%E1%BB%9Fng) và ông Tô Lâm, Đại sứ quán đánh giá "Ông Lâm cũng là nhân vật cứng rắn, nhưng thông minh và quan tâm tới việc tăng cường hợp tác với Hoa Kỳ trong một số lĩnh vực." [[11]](#cite_note-11)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%B4_L%C3%A2m&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) [“Thông tin đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV”](http://dbqh.na.gov.vn/daibieu/7/883/To-Lam.aspx). Website Quốc hội Việt Nam. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2017.
- ^
**a** **ă** [“Danh sách những người trúng cử đại biểu quốc hội khóa XIV (Ban hành kèm theo nghị quyết số 617/NQ-HĐBCQG ngày 08/6/2016 của Hội đồng Bầu cử Quốc gia)”](http://daibieunhandan.vn). Báo điện tử đại biểu nhân dân. 10 tháng 6 năm 2016. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2017.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [Hội đồng bầu cử Quốc gia năm 2016, Danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV năm 2016 ở 63 tỉnh thành](#cite_ref-hdbc2016_3-7) **e** [^](#cite_ref-4) [http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2014/09/140917_tolam_promotion](http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2014/09/140917_tolam_promotion) [^](#cite_ref-5) [“Thăng cấp hàm Thượng tướng cho Thứ trưởng Tô Lâm”](http://dantri.com.vn/chinh-tri/thang-cap-ham-thuong-tuong-cho-thu-truong-to-lam-944303.htm). [Báo điện tử Dân Trí](/wiki/D%C3%A2n_tr%C3%AD_(b%C3%A1o)). 17 tháng 9 năm 2014. Truy cập 17 tháng 9 năm 2014. [^](#cite_ref-6) [“Đồng chí Tô Lâm”](http://dangcongsan.vn/tu-lieu-van-kien/ban-chap-hanh-tw/bo-chinh-tri/khoa-xii/to-lam.html). [^](#cite_ref-7) [“Tóm tắt tiểu sử Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm”](http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/tieusulanhdao?personProfileId=1959&govOrgId=2856). [^](#cite_ref-8) [“Tô Lâm được phân công giữ chức Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên”](http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chinh-tri/thuong-tuong-to-lam-lam-truong-ban-chi-dao-tay-nguyen-318517.html). [^](#cite_ref-9) [“bổ nhiệm làm Phó Trưởng ban Chỉ đạo về phòng chống tham nhũng”](http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chinh-tri/16-thanh-vien-ban-chi-dao-tu-ve-phong-chong-tham-nhung-301838.html). [^](#cite_ref-10) [“Bộ Công an tổ chức đón nhận Huân chương Hồ Chí Minh và kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống lực lượng ANND”](http://cand.com.vn/Guong-sang/Bo-Cong-an-to-chuc-don-nhan-Huan-chuong-Ho-Chi-Minh-va-ky-niem-65-nam-Ngay-truyen-thong-luc-luong-ANND-110220/). [^](#cite_ref-11) [http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2011/09/110905_more_wikileaks_general_huong.shtml](http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2011/09/110905_more_wikileaks_general_huong.shtml)
|
|
[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1957](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1957) [Nhân vật còn sống](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%C3%B2n_s%E1%BB%91ng) [Người Hưng Yên](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) [Tiến sĩ Luật Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9_Lu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Thượng tướng Công an Nhân dân Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_an_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Huân chương Quân công](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Qu%C3%A2n_c%C3%B4ng) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XII) [Sinh ở Hưng Yên](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_%E1%BB%9F_H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XIV) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Bắc Ninh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XIV_B%E1%BA%AFc_Ninh) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XIV_l%C3%A0_%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nguyên Việt Nam](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_ban_Ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BA%A1o_T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_XII)

X-Cache: cp1055 miss, cp1054 miss


text:
CSKH: 1900 1870
Khác: (028) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
# Đừng nhìn lại (Am)
[Am] Đừng nhìn lại sau lưng [Em] Nên cố đi nơi đâu thật xa [D] [F] Đến những nơi ta chưa bao giờ cùng người mình yêu rong chơi chốn này [E7] Để không bị vướng muộn phiền [Am] Trải tầm nhìn ra xa [C] [G] Lùa đôi mắt neo theo chân trời [Dm] [G] Khi không gian chỉ có ta [Dm] [G] [E] Nơi ưu tư được thét cho nhẹ bớt đi [Am] Chớ nên ngồi khóc [G] Không khá hơn đâu [Dm] [Am] Khóc chỉ làm cho lòng thêm yếu mềm [G] [E] Khóc để rồi chôn niềm đau trong lòng (ttu) Hét lên thật lớn Tan hết trong anh Thấy trong lòng như được thêm sức mạnh [G] [E] [Am] Thứ tha rồi ... bỏ qua chuyện xưa
Nguồn: hocdan.com

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Powered-By: Phusion Passenger 5.1.3

Server: nginx + Phusion Passenger 5.1.3


text:
Copy and paste the embed code below. The code changes based on your selection.
The code has been copied to your clipboard.
Video size
Giữa lúc Tổng thống đắc cử Donald Trump của Mỹ đang chuẩn bị kết liễu hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, chính phủ Việt Nam vẫn duy trì kế hoạch thúc đẩy 30 dự luật vốn được xây dựng để tuân thủ hiệp định TPP, trong đó có các luật về lao động, kinh doanh, ngoại thương và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bloomberg dẫn lời ông Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Việt Nam, phát biểu rằng “Chúng tôi sẽ tiếp tục tiến hành những gì chúng tôi có kế hoạch làm. Chúng tôi cần cải thiện công nghệ và quản trị doanh nghiệp. Điều đó rất quan trọng”.
Lâu nay Việt Nam được xem là một trong những nước có thể hưởng lợi nhiều nhất từ TPP, với triển vọng tiếp cận được nhiều thị trường hơn cho các loại hàng hóa sản xuất ở Việt Nam, từ quần áo, giày dép cho đến hàng điện tử.
Tuy vậy khi TPP bị đình trệ, Việt Nam không mất tất cả mọi thứ. TPP đã giúp tạo đà cho những thay đổi về cơ cấu ở đất nước có hơn 90 triệu dân này.
Ông Phạm Trọng Nghĩa, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật của Quốc hội, nói với Bloomberg rằng TPP đã nâng cao nhận thức của những thành phần chủ chốt như quan chức chính phủ, các chủ lao động, công đoàn, người lao động và công chúng về tác động của thương mại tự do. Các chủ doanh nghiệp dường như cũng muốn duy trì đà cải cách do TPP tạo ra.
Ông Alan Pham, kinh tế gia trưởng của VinaCapital, công ty quản lý quỹ đầu tư lớn nhất Việt Nam, nói TPP có thể là một lộ trình cho Việt Nam khi đất nước hội nhập hơn vào kinh tế toàn cầu. Ông nói: “Có TPP hay không, Việt Nam sẽ vẫn cải cách. Hiệp định này rất có ích để chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam biết cần tiến hành những bước gì để thực sự trở thành một phần trong nền kinh tế toàn cầu”.
Hồi tháng trước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói ngay cả khi TPP thất bại, Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục hội nhập quốc tế nhiều hơn với 12 hiệp định thương mại tự do khác đã ký.
TPP gồm 12 nước trong đó có Việt Nam, Mỹ, Canada, Nhật, Úc và một số nước khác, nhưng không có Trung Quốc. Khối này được cho là sẽ chiếm khoảng 40% sản lượng kinh tế toàn cầu hay 30 nghìn tỷ đôla nếu hiệp định TPP có hiệu lực.
Theo Bloomberg, VietnamNet
Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

markdown:
[](/a/3934427.html)
Copy and paste the embed code below. The code changes based on your selection.
The code has been copied to your clipboard.
Video size
Việt Nam chưa buông TPP
Giữa lúc Tổng thống đắc cử Donald Trump của Mỹ đang chuẩn bị kết liễu hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, chính phủ Việt Nam vẫn duy trì kế hoạch thúc đẩy 30 dự luật vốn được xây dựng để tuân thủ hiệp định TPP, trong đó có các luật về lao động, kinh doanh, ngoại thương và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bloomberg dẫn lời ông Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Việt Nam, phát biểu rằng “Chúng tôi sẽ tiếp tục tiến hành những gì chúng tôi có kế hoạch làm. Chúng tôi cần cải thiện công nghệ và quản trị doanh nghiệp. Điều đó rất quan trọng”.
Lâu nay Việt Nam được xem là một trong những nước có thể hưởng lợi nhiều nhất từ TPP, với triển vọng tiếp cận được nhiều thị trường hơn cho các loại hàng hóa sản xuất ở Việt Nam, từ quần áo, giày dép cho đến hàng điện tử.
Tuy vậy khi TPP bị đình trệ, Việt Nam không mất tất cả mọi thứ. TPP đã giúp tạo đà cho những thay đổi về cơ cấu ở đất nước có hơn 90 triệu dân này.
Ông Phạm Trọng Nghĩa, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật của Quốc hội, nói với Bloomberg rằng TPP đã nâng cao nhận thức của những thành phần chủ chốt như quan chức chính phủ, các chủ lao động, công đoàn, người lao động và công chúng về tác động của thương mại tự do. Các chủ doanh nghiệp dường như cũng muốn duy trì đà cải cách do TPP tạo ra.
Ông Alan Pham, kinh tế gia trưởng của VinaCapital, công ty quản lý quỹ đầu tư lớn nhất Việt Nam, nói TPP có thể là một lộ trình cho Việt Nam khi đất nước hội nhập hơn vào kinh tế toàn cầu. Ông nói: “Có TPP hay không, Việt Nam sẽ vẫn cải cách. Hiệp định này rất có ích để chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam biết cần tiến hành những bước gì để thực sự trở thành một phần trong nền kinh tế toàn cầu”.
Hồi tháng trước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói ngay cả khi TPP thất bại, Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục hội nhập quốc tế nhiều hơn với 12 hiệp định thương mại tự do khác đã ký.
TPP gồm 12 nước trong đó có Việt Nam, Mỹ, Canada, Nhật, Úc và một số nước khác, nhưng không có Trung Quốc. Khối này được cho là sẽ chiếm khoảng 40% sản lượng kinh tế toàn cầu hay 30 nghìn tỷ đôla nếu hiệp định TPP có hiệu lực.
Theo Bloomberg, VietnamNet
## Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=278