markdown:
Tương Lai
(Bài phát biểu tại Hội thảo về giáo dục và đào tạo ngày 29.3.2012)
Đứng trước những bậc đàn anh thâm niên trong ngày giáo dục, tôi rất xấu hổ là mình đã chuyển nghề từ dạy học sang Viện nghiên cứu, cho dù thỉnh thoảng có đến giảng bài theo chuyên đề ở một vài trường Đại học, cho nên hôm nay, tôi không dám phát biểu thẳng vào giáo dục mà phải đi đường vòng.
Đúng hơn, là từ cái “vòng tròn lớn” để nói về cái “vòng tròn nhỏ” nằm trong cái “vòng tròn lớn” đó. Bởi lẽ, sẽ không thể nào hiểu, không thể nào tìm giải pháp chiến lược cho hệ thống giáo dục và đào tạo khi không đặt nó vào trong hệ thống lớn hơn mà giáo dục đào tạo là một bộ phận của cái toàn thể ấy.
Vì thế, tôi phải bắt đầu từ xã hội. Nhưng,“Xã hội-cho dù nó có hình thức gì đi nữa- là cái gì? là sản phẩm của sự tác động qua lại giữa những con người. Liệu con người có được tự do trong việc lựa chọn hình thức xã hội này hay hình thức xã hội khác hay không, C.Mác đặt ra câu hỏi để rồi trả lời: Tuyệt đối là không” [C.Mác& PhAngghen Toàn tập, Tập 27, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995, tr. 657]. Lọt lòng mẹ, con người đã có sẵn một xã hội mà nó không có quyền chọn lựa, cũng giống như đứa trẻ không chọn lựa được nơi nó sinh ra, không thể lựa chọn cha mẹ. Bức tường xã hội đã có trước khi chúng ta sinh ra, chúng ta bị giam hãm trong những bức tường đó bởi chính sự hợp tác tự nguyện hay không tự nguyện của chúng ta, cũng có nghĩa là chúng ta cũng góp phần củng cố những bức tường đó hay đập phá nó đi. “Chúng ta bị giam cầm bởi chính sự hợp tác của chúng ta” [Berger]
Sự tác động qua lại trong mối quan hệ giữa người và người đã xây đắp nên những bức tường xã hội ấy hay làm rạn nứt, sụp đổ cũng những bức tường đó. Bức tường theo ý nghĩa trừu tượng. Nhưng cũng có những bức tường theo nghĩa đen trần trụi của nó: “Bức tường Berlin” chẳng hạn. Đây là “bức tường ý thức hệ”! Muôn hiểu về sự xuống cấp và quá lạc hậu của hệ thống giáo dục đào tạo phải đi sâu vào vấn đề “ý thức hệ” này. Đấy chính là “vấn đề của vấn đề”, nhưng cũng là mấp mé với khả năng quy kết là “phản cách mạng, chống Đảng” đây, nhẹ hơn là mất quan điểm lập trường, và thời thượng là có biểu hiện “diễn biến hóa bình”. Nhưng đây là Hội nghị khoa học, mà khoa học thì phải để cho giới khoa học được “mở miệng ra”. Cho nên tôi xin được “mở miệng” trước anh Vũ Ngọc Hoàng.
Căn bệnh của não trạng và hành vi lấy một lý luận chính trị, xã hội làm chân lý tuyệt đối và duy nhất, loại trừ và thủ tiêu mọi lý luận, mọi tư tưởng chính trị khác đã là một căn bệnh lâu đời của loài người. Từ khoảng đầu thế kỷ XX căn bệnh ấy được gọi là căn bệnh tôn sùng “ý thức hệ”, sống và đấu tranh với nhau vì “ý thức hệ”. Cái tên gọi ấy có xuất xứ từ Tây Âu. Căn bệnh ấy phân chia cả loài người và từng dân tộc, từng quốc gia, cho đến từng gia đình thành phe ý thức hệ này đối lập sống chết vơí phe “ý thức hệ” khác.
Tình hình này rõ nhất là sau Cách mạng tháng Mười 1917 và nhất là sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, trong chiến tranh lạnh. Bệnh ý thức hệ ấy ở Mỹ, Âu không kém gì ở Liên Xô và Trung Quốc thời ấy. “Chủ nghĩa Mắc Cácty” ở Mỹ, một quái thai ghê tởm, là một ví dụ. Sau khi kết thúc chiến tranh lạnh, bệnh “ý thức hệ” vẫn còn rất nặng ở quy mô cả loài người, từng quốc gia, thậm chí từng gia đình chứ không hết và chưa chắc đã nhẹ bớt đi. Ví như cuộc đấu tranh giữa ý thức hệ “tân tự do” với “ý thức hệ”, đúng hơn, với những lợi ích dân tộc và cá nhân, chống lại ý thúc hệ “tân tự do” là rất sâu và không kém phần đối nghịch.
Nêu lên điều này để nói rằng, không phải những người cộng sản khởi xướng ra bệnh “ý thức hệ”, mà là đưa thêm vào trong khái niệm đó những biến thái mới. Ở ta cũng từng có những mong muốn chuyển “ý thức hệ Mác-Lênin thành ý thức hệ của toàn dân! Từ Đại hội VI, với tư duy “Đổi Mới”, chúng ta thấy rõ đó là một sản phẩm duy ý chí, lấy lòng mong muốn thay cho thực tế. Bởi thế mới có được Cương Lĩnh của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam được biểu quyết thông qua tại Đại hội VI của Mặt Trận năm 2004 với sự khẳng định: “đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội và dân tộc, quá khứ và ý thức hệ, tôn giáo và tín ngưỡng, miễn là tán thành công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đầt nước vì dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh”.
Xác lập được điều này chính là một bước đột phá quan trọng, đưa nhận thức trở lại đúng với quy luật vận động của cuộc sống, từ đấy mà mở ra một cục diện mới, rất mới. Bởi lẽ, phát triển luôn luôn là tự phát triển trong tiến trình tiến hóa, tạo nên những thuộc tính hợp trội, được thực hiện bằng các cơ chế thích nghi qua sự tương tác của hệ thống. Tiến hóa qua cơ chế thích nghi không chỉ biểu hiện bằng cạnh tranh sinh tồn và chọn lọc tư nhiên, mà còn bằng hợp tác và cùng phát triển. Chính sự đa dạng của tiến hóa như vậy tạo nên sự đa dạng, phong phú, rất phức tạp, song cũng hết sức sinh động của cuộc sống. Cuộc sống nói chung và cuộc sống của con người trong xã hội. Mà xã hội lại là một hệ thích nghi cực kỳ phức tạp, trong đó, các thành phần khác nhau, những yếu tố đối lập, tùy theo sức hút của mục tiêu chung đều có lợi cho tất cả, thì không nhất thiết phải đối đầu theo kiểu tư duy “ai thắng ai”, dẫn đến một kết cục phải thanh toán lẫn nhau để giành quyền thắng, chứ không chịu tìm cách thông qua những tương tác có tính hợp trội để có thể tìm được khả năng cùng thắng.
Nhưng đã một thời, “ai thắng ai” là một nguyên lý có ý nghĩa định hướng cho cách tư duy, không chỉ của một nhóm người, mà là tác động đến toàn xã hội. Mọi sinh hoạt trong đời sống chính trị của đất nước đều nằm trong “vùng phủ sóng” của kiểu tư duy “ai thắng ai” trong cuộc đấu tranh giai cấp vốn được xem là động lực của phát triển xã hội. “Ai thắng ai” ngay khi chính quyền đã thuộc về nhân dân, mọi người dân đều được xác lập vị trí làm chủ đất nước, làm chủ xã hội.
Vậy thì, “ai” đây là “ai”, ai thắng ai trong một đất nước mà nhân dân đã phải trả cái giá cho quyền làm chủ vừa giành được ấy bằng máu và nước mắt trong hy sinh chiến đấu của nhiều thế hệ Việt Nam.. Vì có chuyện “ai thắng ai” đó, mà phải kiên trì mô hình kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp, đối lập với kinh tế thị trường; mới có cải tạo Xã hội Chủ nghĩa đối với thành phần kinh tế mà ngày nay được xác lập là lực lượng xung kích trong hội nhập và phát triển. Giờ đây thì đã có thể nói rõ sai lầm của chuyện “quay lưng lại với biết bao sự thật hàng ngày diễn ra trước mắt mình để lao vào những sai lầm với những cái giá đắt nhất phải trả” ấy mà Phạm Văn Đồng đã nghiêm khắc chỉ ra trong “Văn hóa và Đổi mới” xuất bản năm 1994.
Cái giá đắt nhất chính là kéo lùi đất nước lại cả một thập kỷ, để vuột mất những cơ hội của hội nhập và phát triển. Thậm chí khi đã trở thành thành viên chính thức thứ 150 của WTO, nền kinh tế và các nhà doanh nghiệp của ta vẫn còn phải gánh chịu những bất lợi do vẫn bị xem là “nền kinh tế phi thị trường”, và rồi phải phấn đấu thêm 12 năm nữa, những bất lợi ấy mới được bước đầu xóa bỏ. Chẳng hạn như, khi chưa được xem là nền kinh tế thị trường thực thụ, thì Hiệp định về bán phá giá, Hiệp định về trợ cấp và các biện pháp đối kháng của WTO sẽ chưa cho chúng ta cơ hội để cứu vãn tình thế bất lợi. Thế là sẽ còn “mất công mười mấy năm thừa ở đây”! Nhưng dù sao thì cũng chỉ là 12 năm chứ không đến nỗi “đoạn trường cho hết kiếp này mới thôi”!
Quả là, “đoạn trường ai có qua cầu mới hay”, nếu không dứt bỏ kiều tư duy “ai thắng ai” đó, thì không thể nào chân thành đoàn kết và xác định rõ “đồng thuận” chính là động lực của phát triển. Nhưng xem ra không phải là cái di lụy của “ai thắng ai” không còn gây ảnh hưởng chỗ này chỗ kia, lúc này lúc khác khiến cho công cuộc đổi mới không tránh khỏi những trắc trở gập ghềnh, đã có lúc “bước đi một bước, giây giây lại dừng”. Đúng là cất bỏ gánh nặng tư tưởng của một thời quả là không đơn giản.
Không đơn giản, song nếu không sòng phẳng về mặt lý luận để có sự tường minh trong nhận thức thực tiễn, trong việc hoạch định các giải pháp phù hợp với một thời kỳ mới mà vận nước đang thôi thúc mỗi một người Việt Nam muốn góp phần mình vào sự nghiệp chấn hưng đất nước. Nếu không sòng phẳng về lý luận, khẳng định rõ đồng thuận là động lực, đại đoàn kết là động lực chứ không phải đấu tranh giai cấp là động lực như trước đây, thì không thể thúc đây sự nghiệp Đổi Mới một cách triệt để và toàn diện được. Mà trong thực tế, lực cản của Đổi Mới là quá lớn. Không thể tiếp tục Đổi Mới, nếu không chỉ rõ cội nguồn của lực cản ấy.
Xin hãy dừng lại ở một ví dụ sau đây:
Đã từng một thời có những câu thơ bốc lửa giục giã con người đi làm cách mạng “Đi đi em can đảm bước chân lên / Ừ đói khổ phải đâu là tội lỗi!”. Đúng vậy, và rồi “Nuôi đi em cho đến lớn, đến già ? Mầm hận ấy trong lồng xương ống máu / Để thêm nóng mai kia hồn chiến đấu” thì giờ đây ngẫm lại có cái gì không ổn! Mà không ổn từ chính logic của hệ tư tưởng:
Xin giải thích bằng một câu chuyện trong “Thế giới phẳng”, một cuốn sách bán chạy nhất của người đã đoạt giải thưởng Pulizer, và theo nhận xét của J. E. Stiglitz, người đoạt giải Nobel kinh tế: “Đặc điểm của một cuốn sách hay là nó khiến bạn nhìn nhận mọi thứ theo một nhãn quan mới, và xét theo tiêu chí này thì Friedman đã thật sự thành công”. Chuyện rằng: “ Một người bạn Hồi giáo vùng Nam Á của tôi đã có lần kể cho tôi nghe câu chuyện như sau: Gia đình Hồi giáo Ấn Độ của anh ta bị chia ly vào năm 1948, một nửa sang Pakistan và một nửa ở lại Mumbai. Khi lớn lên, anh ta hỏi cha mình tại sao một nửa gia đình ở Ấn Độ lại có vẻ làm ăn tốt hơn nửa gia đình ở Pakistan. Cha anh nói: “Con ạ, khi một người Hồi giáo lớn lên ở Ấn Độ và trông thấy một người sống trong một tòa biệt thự lớn trên quả đồi, anh ta sẽ nói “Bố ơi, rồi sẽ có ngày con sẽ như ông ta”. Còn khi một người Hồi giáo lớn lên ở Pakistan và thấy một người sống trong một biệt thự lớn trên quả đồi, anh ta sẽ nói “Bố ơi, rồi có ngày con sẽ giết ông ta.” …Khi bạn không tìm được lối ra, bạn thường tập trung vào sự phẫn nộ và gắm nhắm ký ức của mình”. Kể câu chuyện này, Thomas L. Friedman nhằm minh họa cho luận điểm “cho con người một môi trường mà trong đó mọi lời than phiền hay ý tưởng đều có thể được đăng tải trên báo chí, cho họ một môi trường mà trong đó mỗi người đều có thể ứng cử vào một chức vụ- và thử đoán xem điều gì sẽ đến? Họ thường không muốn làm nổ tung thế giới này. Họ muốn trở thành một phần của thế giới”.[tr. 798]
Sự bất an trong tâm hồn khiến người ta dễ dàng manh động theo bản năng. Phúc âm viết: “Kẻ nào rút gươm ra, kẻ ấy đã mở lối điạ ngục”. Nhưng trước khi rút gươm, tâm thức của anh ta đã chứa đầy hờn căm và những nghĩ suy hiểm ác. Nhìn nhận một sự kiện văn hoá, đạo đức, có thể thấy những nguyên nhân trực tiếp, song thực ra, phải nhìn lùi vào bề dày của những hệ luỵ do nhiều nguyên nhân đã gây ra. Bề dày đó có khi phải tính bằng độ dài của sự ra đời và trưởng thành của mấy thế hệ.
Cho nên, văn hoá phải đi trước một bước thì mới tạo ra được nền tảng tinh thần của xã hội, và đánh giá một hiện tuợng phản văn hoá lại phải lùi lại phía sau nhiều bước thì mới thấu tỏ được nguyên nhân. Có vậy mới đưa ra được giải pháp đúng. Tạo ra một hoàn cảnh “có tính người”, tức là tạo ra một môi trường xã hội trong đó “người với người là bạn”, “thương người như thể thương thân” chính là sứ mệnh cao cả của văn hóa.
Đương nhiên, một môi trường như vậy không tự trên trời rơi xuống, chúng ta tiến hành cuộc cách mạng chính là để hướng tới một môi trường như vậy. Nhưng nếu nung nấu trong “lồng xương, ống máu” một “mầm hận” cho “đến lớn, đến già” thì rồi cái gì sẽ đến khi cách mạng đã thành công? Và nếu tính bài thơ ra đời tháng 2 năm 1938, thì chỉ 7 năm sau Cách mạng Tháng Tám thành công, cậu bé “len lét, cúi đầu, tay xách gói” chắc đã trở thành một người giữ trọng trách với cái “mầm hận ấy trong lồng xương ống máu” thì khủng khiếp quá cho những việc anh ta sẽ làm!
Thì chẳng phải cái “mầm hận” ấy vẫn còn trong não trạng của không ít người đang giữ những vị thế đòi hỏi một tư tưởng cởi mở để thật sự có thể hòa hợp dân tộc trên một đất nước mà không một gia đình nào là không phải chịu đựng những vết thương chiến tranh. Và chắc là trong đó có không ít người nằm trong số còn “lướng vướng” với việc thúc đẩy sự nghiệp Đổi Mới một cách triệt để với tâm thế “cũng cho khỏi lụy trong vòng bước ra”!
Chúng ta đã có những trải nghiệm đau đớn với “cải cách ruộng đất”. với đấu tranh chống “Nhân văn-Giai phẩm”, với đấu tranh ai thắng ai bằng “cải tạo tư sản” và “công tư hợp doanh” , rồi quá trình “kế hoạch hóa tập trung, bao cấp”, “hợp tác hóa bậc cao” ngăn sông cấm chợ, khước từ kinh tế thị trường …đã đẩy đất nước đến bên bờ vực sụp đổ. Trước và trong Đại hội XI, người ta chiếu bộ phim “Bí thư tỉnh ủy” thật có ý nghĩa và cũng thật bạo gan. Tôi nghĩ, nếu mỗi đại biểu Đại hội mà xem nghĩ, hiểu kỹ và tự vấn lương tâm của người cộng sản chân chính và đích thực, chắc sẽ đưa được vào Đại hội một luồng gió mới. Nếu soi kỹ vào những sai lầm kéo dài hàng thập kỷ ấy sẽ thấy “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt chính là cái “mầm hận” đã thấm sâu vào trong “lồng xương ống máu” nhằm đẩy tới cuộc đấu tranh giai cấp được xem là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội.
Xin hãy nhớ lại hình ảnh ông Đình, thường vụ Tỉnh ủy, ông Bao, phái viên của TƯ, rồi cao nhất là ông Trung Chính. Riêng tôi, tôi cứ nhớ lại nét mắt chân tình của ông Trung Chính khi ông ấy dặn với theo xe cấp cứu đưa ông Kim đi bệnh viện: “cẩn thận, đưa ngay vào bệnh viện Việt Xô, tôi sẽ gọi điện thoại bảo điều ngay những bác sĩ giỏi nhất chữa trị cho anh ấy”. Liệu ông Trung Chính có hiểu rằng chính ông là nguyên nhân trực tiếp đẩy ông Kim bị bục dạ dày? Ông Kim, người đồng chí trung thành và dũng cảm, người dám chống lại cả một thế lực khủng khiếp đang đẩy nông dân Miền Bắc nói riêng và cả dân tộc vào thảm họa, chính là người được ông Trung Chính “giác ngộ” và kết nạp vào Đảng thời kỳ hoạt động gian khổ trong vòng vây của kẻ thù!
Sự chu đáo, nhân từ nhưng lại cực kỳ cứng rắn trong giữ vững “lập trường quan điểm” của ông TC càng được khắc họa sắc nét bao nhiêu thì càng làm nổi rõ hơn sự khủng khiếp của một cơ chế trói buộc đầu óc con người, làm triệt tiêu mọi sáng tạo và sức chiến đấu của những con người đang giẫy dụa trong sự trói buộc của chiếc mũ kim cô giáo điều và “tả khuynh”. Một trong những di lụy đáng sợ là chính chiếc mũ kim cô ấy trói buộc những đầu óc sáng tạo và những nhân cách trung thực nhưng lại dung dưỡng cho sự tác oái tác quái của đám dòi bọ của cách mạng.
Từ “dòi bọ” tôi nói đấy là dùng lại cách nói của C.Mác: “Có thể Các Mác vui lòng nhắc lại một câu nói mà tôi luôn luôn ghi nhớ trong ký ức của mình: “Tôi đã gieo những con rồng và tôi đã gặt được những con bọ”. Thật có đúng như vậy, song cũng có những con rồng…” [Phạm Văn Đồng. “Hồ chí Minh. Quá khứ, Hiện tại và Tương lai”NXB Sự Thật. 1991, tr. 98].
Vậy thì, gọi đúng tên cúng cơm của cơ chế trói buộc đầu óc con người, làm triệt tiêu mọi sáng tạo và sức chiến đấu của những con người đang giẫy dụa trong sự trói buộc đó chính là chủ nghĩa giáo điều Maoít phản Mácxít từng xem “đấu tranh với người là niềm vui lớn” đem áp đặt vào một xã hội mà tinh thần dân tộc là “động lực lớn nhất của đất nước” như Hồ Chí Minh đã chỉ ra từ năm 1924 để khẳng định rằng: “người ta sẽ không thể làm gì được cho người An Nam nếu không dựa trên động lực vĩ đại và duy nhất ” ấy!
Từ những năm 30, Hồ Chí Minh đã từng chỉ ra rằng: “…phải biết khéo lợi dụng kinh nghiệm. Nếu thấy người ta làm thế nào mình cũng một mực bắt chươc làm theo thế ấy. Thí dụ: nghe người ta nói giai cấp đấu tranh, mình cũng ra khẩu hiệu giai cấp đấu tranh, mà không xét hoàn cảnh nước mình như thế nào để làm cho đúng” [Văn kiện Đảng (Từ 10.8.1935 đến 1939) Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng, Hà Nội, 1964, tr.25].
Ngay từ Hội nghị thành lập Đảng năm 1930, Hồ Chí Minh đã khẳng định nếu không giải quyết được vấn đề giải phóng dân tộc, không đòi hỏi được độc lập tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu mà quyền lợi của bộ phận giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được. Đến năm 1937, Người lại nhắc nhở:”Các đồng chí mắc phải cái bệnh thiên về thợ thuyền lao động quá, có khi chỉ biết những người ấy mà quên hết cả quyền lợi của các tầng lớp, các giai cấp khác, quyền lợi chung của dân tộc cần phải bênh vực. Các đồng chí trong Đảng cần phải hiểu rằng: Đảng ta chẳng những là kẻ bênh vực và lãnh đạo cho giai cấp vô sản mà thôi, mà cũng là kẻ bênh vực và lãnh đạo cho toàn thể dân chúng nữa. Đảng phải làm tròn vai trò ấy.” [Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 4, NSB Sự Thật, Hà Nội, 1984. tr. 491]
Lịch sử cách mạng Việt Nam đã chứng minh một sự thật không thể bác bỏ là: lúc nào lấy dân tộc làm động lực thúc đẩy cuộc đấu tranh cách mạng, lúc ấy cách mạng giành được thắng lợi, còn lúc nào nống đấu tranh giai cấp lên làm động lực, lúc ấy cách mạng gặp khó khăn. Đặt vấn đề ý thức hệ giai cấp lên trên quyền lợi của tổ quốc, lấy vấn đề trung thành với ý thức hệ đó làm điểm quy chiếu cho đường lối tổ chức và đánh giá, tuyển chọn cán bộ, đã đẩy tới những hệ lụy khó lường. Đã đến lúc cần phải nghiêm cẩn và thẳng thắn chỉ ra.
Một trong những vấn đề ấy là vấn đề chuyên chính vô sản.
Xin gơi ra đây những ý kiến của đồng chí Võ Văn Kiệt đề cập tới vấn đề gay cấn này qua đoạn viết về đồng chí Lê Duẩn: “Trong nhiều lần trao đổi, nhận xét và chỉ đạo những công việc chúng tôi đang tiến hành tại thành phố Hồ Chí Minh, Anh Ba nêu rất nhiều gợi ý hết sức mạnh dạn và sáng tạo. Qua những ý kiến chỉ đạo của Anh, tôi hiểu Anh đang trăn trở về mô hình phát triển của đất nước mình không thể rập khuôn theo mô hình của Liên Xô và các nước XHCN Đông Au, mô hình Trung Quốc. Cũng như trước đây trong chỉ đạo cuộc chiến tranh cách mạng, tôi thấm thía lời căn dặn của Anh: chỉ lúc nào chúng ta độc lập và sáng tạo, xuất phát từ thực tiễn của đất nước, từ lợi ích của dân tộc, lúc ấy chúng ta thắng lợi, lúc nào chúng ta lệ thuộc, giáo điều sao chép của người ta, lúc ấy cách mạng phải trả giá nặng nề.
Tôi hiểu, Anh không tán thành mô hình Xô Viết. Qua tìm hiểu thực tế ở các nước anh em trong phe XHCN và suy ngẫm về lý luận, Anh nhận ra có quá nhiều vấn đề bất ổn. Anh không tán thành áp đặt thể chế nhà nước “chuyên chính vô sản” khi mà nhân dân đã giành lại được quyền làm chủ đất nước mình bằng những hy sinh không sao kể xiết, không thể “vô sản” lại chuyên chính với chính mình, với nhân dân. Tư tưởng về “làm chủ tập thể” mà Anh nung nấu chính là sự cố gắng tìm đường bứt phá ra khỏi những công thức giáo điều không phản ánh được sự vận động và biến đổi của cuộc sống, xa rời ý chí và nguyện vọng của nhân dân.
Đáng tiếc là, những lóe sáng trong bộ óc tìm tòi, sáng tạo của Lê Duẩn chưa được giới lý luận suy nghĩ, bàn bạc một cách nghiêm túc để định hình được một hệ thống lý luận hoàn chỉnh từ sự đúc kết thực tiễn thay vì những lời tụng ca xu thời lúc Anh Ba giữ cương vị Tổng Bí thư và những quy kết vô lối đầy ác ý khi Anh Ba qua đời. Giờ đây nhớ lại, Anh Ba đã từng phê phán những tư tưởng hạn hẹp chỉ bó gọn tầm mắt và mối quan hệ trong COMECOM. Đôi lúc trao đổi với chúng tôi, Anh nghĩ đến việc phải học hỏi thêm những thành tựu kinh tế và mở rộng quan hệ với Châu Âu, với Nhật, với Mỹ. Anh Ba cho rằng đó không chỉ là chuyện chính sách và chiến thuật, mà phải ở tầm đường lối cơ bản. Trong suy nghĩ về đường lối phát triển kinh tế, Anh Ba cũng đã từng nói đến kinh tế hộ, kinh tế hợp tác và kinh tế tư nhân chứ không phải chỉ nhấn mạnh quốc doanh là ưu việt nhất một cách tràn lan mọi ngành, mọi lúc. Ngay cả vấn đề “khoán hộ” của đồng chí Kim Ngọc ở Vĩnh Phú, mặc dầu lúc ấy đã có kết luận chính thức, song Anh Ba vẫn động viên cần tiếp tục tìm tòi cái mới trong quản lý sản xuất nông nghiệp..
Chính tôi đã nhiều lần nghe Anh Ba phê phán những khuyết tật cơ bản của kế hoạch hóa tập trung quan liêu, và đòi hỏi phải dám mạnh dạn tìm tòi cơ chế mới phù hợp với từng bước phát triển của đất nước mình. Anh Ba đã có lần gợi ý với chúng tôi những vấn đề cần suy nghĩ về vai trò của giá, của tài chính tiền tệ, những công cụ và đòn bẩy chính của kinh tế thị trường mà ta nói hiện nay. Rõ ràng là, từ rất sớm, bộ óc lớn ấy đã từng lóe sáng những suy tư về đổi mới như tôi đã nói ở trên.
Chỉ có điều, từ những trăn trở trong suy nghĩ nhằm định hình những vấn đề thuộc về đường lối, đến việc vận dụng vào thực tế, có cả một khoảng cách rất xa. Ở cương vị cao nhất của Đảng, gánh vác những công việc lớn lao của đất nước sau khi Bác Hồ qua đời, đồng chí Lê Duẩn không thể không chịu trách nhiệm về những sai lầm của Đảng, làm chậm sự phát triển của đất nước mà Đại hội VI của Đảng đã chỉ ra. Cho đến hôm nay, tôi vẫn băn khoăn suy nghĩ về một số vấn đề lớn được Đại hội IV quyết định. Đành rằng trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ, thoát ra khỏi những lối mòn đã định hình quá lâu trong đầu óc của những nhà lãnh đạo có trách nhiệm hoạch định đường lối không hề là chuyện đơn giản. Nhưng ở cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Lê Duẩn phải chịu trách nhiệm những gì và như thế nào. Để làm rõ những vấn đề có ý nghĩa lớn ấy trong lịch sử Đảng nhằm đúc kết những bài học cho những thế hệ hôm nay và mai sau, không thể là những phát biểu tùy tiện, mà phải là những nghiên cứu nghiêm túc với tinh thần trung thực và khách quan.
Năm tháng đã trôi qua, khi viết những dòng này, lòng tôi vẫn bồi hồi xúc động nghĩ đến một hình ảnh đang chiếm giữ trong tim óc tôi một vị trí thật thiêng liêng và gần gũi. Sau Bác Hồ vĩ đại và kính yêu, hình ảnh thân thiết nhất, cảm phục nhất, có sức động viên và nâng tôi lên chính là hình ảnh của đồng chí Lê Duẩn, Anh Ba Duẩn kính mến.”
Thế nhưng sau khi bài này vừa đăng lên thì 2 hôm sau trên báo Sài Gòn Giải phóng của một người từng nắm công tác lý luận đã lên tiếng bác bỏ. Trong lập luận, bài viết ấy vẫn khẳng định nhà nước của ta hiện nay, về thực chất vẫn thực hiện nội dung chuyên chính vô sản! Tôi vẫn giữ lại tờ báo có đăng bài ấy nhưng xin miễn nêu ra ở đây.
Vì sao vậy?
Đây là vấn đề cực kỳ phức tạp và nhạy cảm. Sự định hình của nguồn mạch tư duy, nhất là đối với những người đã cao tuổi, vốn sống với hào quang của quá khứ, thật khó mà dứt bỏ khỏi đầu óc mình những cái vốn đã ăn vào máu thịt và là niềm kiêu hãnh lớn , một giá trị được xây đắp vun quén trong cả một đời. Những người từng gánh vác trách nhiệm cao, từng vào tù ra tội, từng chịu đựng mưa bom bão đạn sẽ lại càng khó dứt bỏ những ngộ nhận và sai lầm. Tự vượt lên chính mình là thử thách khó nhất đối với bản lĩnh một con người. Đấy là chưa nói sự lạc hậu với tình hình, không kịp thời nắm bắt thong tin, chỉ quen sống với những giá trị đã định hình cho dù những giá trị bị ngộ nhận hoặc đã “quá đát” trở thành vật cản cho tư duy.
Phải chăng ở đây có thể mượn ý Nguyễn Du qua lời của bóng ma Đạm Tiên nói với nàng Kiều “Rỉ rằng nhân quả dở dang. Đã toan trốn nợ đoạn trường được sao” cho dù là “Ma đưa lối, quỷ dẫn đường, Lại tìm những chốn đoạn trường mà đi”. Thật ra, một khi mà “Một giây một buộc ai giằng cho ra” thì “đố ai gỡ mối tơ mành cho xong” nếu không tự mình giải phóng cho chính mình mà ngay đến khi đã có thể “Đoạn trường sổ rút tên ra” thì vẫn cứ “Cuộc vui gãy khúc đoạn trường” [ấy chi ]! Mà có chuyện đó vì nó có nguồn mạch từ trong quá trình vận động cách mạng.
Xin gợi lại vài tư liệu lịch sử để thấy rằng chính Hồ Chí Minh cũng đã từng là nạn nhân của sự “độc quyền chân lý, áp đặt tư duy, tùy tiện quy kết” từ những cấp rất cao khi kiên định quan điểm về dân tộc, không tán thành thổi phồng vấn đề giai cấp. Chẳng hạn, vì lý do ấy mà Staline không tiếp Hồ Chí Minh, chưa chịu công nhận nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà cho mãi đến năm 1950 sau cuộc gặp ở Matxcơva.
Một tài liệu cho biết cuối cùng Staline cũng nhận tiếp Hồ Chí Minh, ngay tại phòng làm việc của mình, với sự có mặt đông đủ các nhà lãnh đạo chủ chốt của Liên Xô, phía Trung Quốc có Đại sứ Trung Quốc Vương Gia Tường, phía Việt Nam có Trần Đăng Ninh. Staline mở đầu: Chúng ta là những người bạn, người anh em thân thiết, gặp đồng chí hơi muộn một chút, xin thứ lỗi! Hồ Chí Minh báo cáo tóm tắt tình hình cơ bản về Đảng Cộng sản Đông Dương, về cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam và đề nghị Liên Xô giúp đỡ…Staline phát biểu chậm rãi nhưng rành rọt, đại ý:
– Tại sao các đồng chí tự ý giải tán Đảng? Đồng chí tưởng lừa được chủ nghĩa đế quốc à, chính là đồng chí lừa chúng tôi, vì ở xa, không biết thực hư thế nào (có ý trách là không xin ý kiến).
– Chính phủ các đồng chí là cái chính quyền gì, sao mà lắm nhân sĩ, trí thức, địa chủ, quan lại thế? (ý nói không phải chính quyền công nông).
– Tại sao đến nay các đồng chí không tiến hành cải cách ruộng đất? Để đánh thắng đế quốc Pháp, sự chi viện của quốc tế là cần thiết, nhưng phải phát động quần chúng, động viên quần chúng, đem lại lợi ích thiết thân cho họ, đó mới là điểm mấu chốt làm nên thắng lợi. Staline tỏ ý không hài lòng lắm, hỏi: trong 2 cái ghế dân tộc và giai cấp, đồng chí ngồi trên cái ghế nào? (có ý phê bình lập trường giai cấp còn mơ hồ ).
– Về vấn đề viện trợ cho cuộc kháng chiến của Việt Nam, Staline nói: Cách mạng Trung Quốc nay đã thành công, Trung Quốc đã trở thành trung tâm của cách mạng châu Á, từ nay chi viện cho Việt Nam sẽ do Trung Quốc đảm nhiệm, vì sát với Việt Nam. Liên Xô có nhiệm vụ giúp Trung Quốc xây dựng kinh tế, những vũ khí chúng tôi giúp Trung Quốc, nay kết thúc chiến tranh, cái gì không dùng nữa, hợp với Việt Nam, thì có thể chuyển cho Việt Nam (như một sự phân công quốc tế); đồng thời Staline cũng nhắc nhở Việt Nam phải ra sức học tập kinh nghiệm của Trung Quốc.
Tóm lại, Liên Xô không muốn dính vào vấn đề Việt Nam ở thời điểm này. Cuộc đón tiếp được coi là hờ hững. Trong cuộc tiếp, nhân trên bàn có cuốn họa báo “Liên Xô trên công trường”, có ảnh Staline, Hồ Chí Minh bèn xin Staline một chữ ký để làm kỷ niệm. Staline ký tặng rồi sau đó sai KGB bí mật lấy lại. Điều này làm cho Hồ Chí Minh rất bức xúc: “Làm sao lại có thể có chuyện đó giữa những đồng chí cộng sản với nhau”?.
[Theo Trương Quảng Hoa: “Ghi chép bí mật về quyết sách giúp Việt Nam chống Pháp”, đăng trên Tạp chí Viêm hoàng xuân thu, số 10 năm 1995.]
Hiểu sự kiện này có ý nghĩa như thế nào mới thấy ra được bản lĩnh của Hồ Chí Minh, những khó khăn mà Hồ Chí Minh phải vượt qua như thế nào. Gay gắt nhất là khó khăn do các đồng chí của mình gây ra. Trần Phú, Ngô Đức Trì là những học viên lớp đầu của trường Phương Đông trong khoảng thời gian từ 1927 đến 1930, đã được đào luyện rất kỹ theo tinh thần “giai cấp chống giai cấp” của Đại hội VI, trở thành những người cộng sản ‘cứng rắn”, được cử về để “uốn nắn” lại những “sai lầm” của Nguyễn Ái Quốc!
Người phê phán gay gắt nhất Nguyễn Ái Quốc là Trần Phú. Tại Hội nghị TƯ tháng 10-1930, Trần Phú đã phê phán những sai lầm về chính trị và tổ chức của Hội nghị hợp nhất là “chỉ lo đến việc phản đế mà quên mất lợi ích giai cấp đấu tranh, ấy là một sự rất nguy hiểm”, về “chia địa chủ làm đại, trung và tiểu địa chủ”, về “nóí phải lợi dụng bọn tư bản mà chưa rõ mặt phản cách mạng”, cùng một số sai lầm khác, sau đó ra nghị quyết ‘thủ tiêu Chính cương, Sách lược và Điều lệ cũ của Đảng” [Văn kiện Đảng Toàn Tập, NXB Chính trị Quốc gia, 1998, t. 2, tr. 110-112]. Sau Hội nghị TƯ 10-1930, trong thư gửi Quốc tế Cộng sản ngày 17-4-1931, ông còn phê phán nội dung Hội nghị hợp nhất “mang nặng dấu ấn các tổ chức cách mạng cũ, các vấn đề cơ bản đều mâu thuẫn với đường lối Quốc tế Cộng sản (do thiếu một chính sách giai cấp),…mang dấu ấn nhất định của thời kỳ Quốc -Cộng hợp tác 1925-1927” [Tài liệu lưu trữ tại Phòng QTCS, nay là Trung tâm bảo tồn và nghiên cứu các tài liệu lịch sử hiện đại Nga, viết tắt là R.C. ký hiệu 495.154.462.]
Thời gian này, Hà Huy Tập đã trở về Trung Quốc, đứng đầu Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Ngày 31-3-1935, trong thư gửi Quốc tế Cộng sản, ngoài nội dung chính là báo cáo kết quả của Đại hội Ma Cao, trong 10 điểm nói thêm, có 2 điểm báo cáo về Nguyễn Ái Quốc, ở điểm thứ mười, ông đã viết: “Ở Xiêm và Đông Dương, các tổ chức cộng sản đã tiến hành một cuộc đấu tranh công khai chống lại những tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương của đảng Thanh niên và của đ/c Nguyễn Ái Quốc, những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản…Chúng tôi đề nghị đ/c Lin viết một quyển sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua”. [Văn kiện Đảng TT, t. 5, tr. 204]
Ngay cả khi được tin Nguyễn Ái Quốc đã lâm bệnh, qua đời ở Hồng Kông, trong bài viết như để truy điệu, Hà Huy Tập cũng không quên nhắc đến những “sai lầm” của Nguyễn Ái Quốc: “Công lao mà ông đã đóng góp cho Đảng chúng ta thật là lớn. Song các đồng chí chúng ta trong lúc này không được quên những tàn dư dân tộc chủ nghĩa của Nguyễn Ái Quốc, các chỉ thị sai lầm của ông về những vấn đề cơ bản của phong trào cách mạng…Ông đã không đưa ra bàn luận trước về những sách lược mà Quốc tế Cộng sản đòi hỏi phải áp dụng để loại bỏ những phần tử cơ hội trong Đảng. Ngoài ra, ông còn khuyến dụ một sách lược cải lương và hợp tác sai lầm: trung lập hóa tư sản và phú nông, liên minh với trung và tiểu địa chủ”. [Bài đăng trên Tạp chí Bônsêvích (Cahier du Bolchévisme) số 8, tháng 12-1934. Dẫn lại theo Daniel Hemery: Ho Chi Minh, De l’Indochine au Viet Nam , p. 73].
Cái logic của định hướng tư tưởng ấy sẽ đẩy cuộc sống đi tới theo chiều hướng cực tả. Mà vì vậy, muốn là người cách mạng kiên định thì phải đi theo hướng ấy. Đây chính là điểm quy chiếu của lập trường quan điểm và chỉ đạo đường lối chính sách cũng như hành động thực tiễn. Từ trước Đổi Mới, đây là điểm tựa cơ bản. Hiểu điều này, mới hiểu được bản lĩnh của Hồ Chí Minh vào năm 1951, khi Đảng có điều kiện để ra công khai đã đổi tên Đảng là Đảng Lao Động Việt Nam: “Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam” 1. Chỉ rõ “Đảng phải là Đảng của dân tộc Việt Nam”, khẳng định dân tộc, lợi ích của dân tộc là mục tiêu chiến đấu, quan điểm ấy, ý chí ấy nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh từ đầu chí cuối. Ngay từ 1924, Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn nhất của đất nước … Người ta sẽ không thể làm gì được cho người An Nam nếu không dựa trên các động lực vĩ đại, và duy nhất của đời sống xã hội của họ”. Chính vì vậy, “Chính cương và Sách lược” do Nguyễn Ái Quốc nêu nổi bật tư tưởng “mặt trận toàn dân” và “thống nhất dân tộc” để đánh đổ thực dân và phong kiến để rồi phải gánh chịu cái tội: “mang hệ tư tưởng quốc gia cách mạng pha trộn với tư tưởng cải lương và duy tâm chủ nghĩa” vì không quán triệt quan điểm của Staline “giai cấp đấu tranh là quan trọng nhất và ngày càng có tính chất kịch liệt” rất xa lạ với quan điểm của Lênin về vấn đề dân tộc. Chính vì thế “…phải biết khéo lợi dụng kinh nghiệm. Nếu thấy người ta làm thế nào mình cũng một mực bắt chươc làm theo thế ấy. Thí dụ: nghe người ta nói giai cấp đấu tranh, mình cũng ra khẩu hiệu giai cấp đấu tranh, mà không xét hoàn cảnh nước mình như thế nào để làm cho đúng” . Trong thư “Kính cáo đổng bào” viết ngày 6.6.1941, Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy…Hiện thời muốn đánh Pháp đuổi Nhật ta chỉ cần một điều: Toàn dân đoàn kết.”
Trong bài “Đại đoàn kết dân tộc, cội nguồn sức mạnh của chúng ta”, viết năm 2005 Võ Văn Kiệt giải thích: “Đoàn kết đồng thời có nghĩa là phải khoan dung. Chính phủ Hồ Chí Minh chủ trương xóa bỏ mọi hận thù và chia rẽ do chế độ cũ để lại, sẵn sàng thu dụng những người có tài, có năng lực, có tâm huyết, mà không kể đến quá khứ…Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II đầu năm 1951, vấn đề đại đoàn kết được đặt ra và nhìn nhận trong những hoàn cảnh khác. Đã có không ít ý kiến xung quanh vấn đề này. Bác kết luận: “Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam”. Lời giải thích đó của Bác có sức thuyết phục mạnh mẽ trong Đại hội Đảng.
Về phần mình, trải qua bao năm tháng suốt từ trước Cánh mạng Tháng 8 năm 1945 đến ngày nay, từ những phút gian nguy giữa sống và chết, đến những ngày chia ngọt sẻ bùi từng thắng lợi, tôi đã bao lần được đồng bào che chở cưu mang, đã chứng kiến bao tấm gương hy sinh của những người thuộc mọi tầng lớp và lứa tuổi…tôi càng thấm thía những bài học lớn đó của Hồ Chí Minh. Tiếc rằng một số năm sau đó, tư tưởng đại đoàn kết đã bị coi nhẹ, quan điểm giai cấp đã được vận dụng một cách máy móc, một chiều…Tư tưởng thành phần chủ nghĩa đã dẫn tới hai hậu quả: làm mất đi nhiều tài năng của một bộ phận đáng kể trong dân tộc, đồng thời đưa một cách gượng ép những nhân tố tuy rất cơ bản về chính trị nhưng lại không đủ chất lượng vào quản lý và xây dựng ”.
Xin hãy chỉ gợi lên một chuyện mà theo người kể là “ít người biết” trong Mậu Thân 1968: Khi bàn về các mục tiêu phải tiến công, một số anh lãnh đạo không đề ra mục tiêu tòa Đại sứ Mỹ”, với tư cách là Bí thư Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, ông Sáu Dân khẳng định: “Không đúng. Đánh vào đô thị là đánh vào đầu não chiến tranh của địch. Đầu não của chế độ Sài Gòn là Dinh Độc Lập và tòa Đại sứ Mỹ. Phải khẳng định đây là hai mục tiêu hàng đầu phải tiến công vì ý nghĩa chính trị của nó… Kháng chiến tức là phải đánh giặc, phải có quân đội, có vũ khí, có ý chí gang thép; nhưng nếu không hiểu khía cạnh chính trị của cuộc chiến đấu thì không thể hiểu gì về cuộc chiến tranh cách mạng của nhân dân ta cả”. Chính con người có ý chí gang thép đó, con người từng thường trực nơi dầu sôi lửa bỏng trong cả hai cuộc kháng chiến, con người đó hiểu rõ ý nghĩa chính trị của sự nghiệp giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước nên từ đỉnh cao của chiến thắng 30 tháng 4 lịch sử đã dám thẳng thắn chỉ ra: “Chiến thắng của chúng ta là vĩ đại, nhưng chúng ta cũng đã phải trả giá cho chiến thắng đó bằng cả nỗi đau và sự mất mát. Lịch sử đã đặt nhiều gia đình người dân miến Nam rơi vào hoàn cảnh có người thân vừa ở phía bên này, vừa ở phía bên kia, ngay cả họ hàng tôi cũng vậy. Vì thế, một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn. Đó là một vết thương chung của dân tộc cần được giữ lành thay vì lại tiếp tục làm cho nó thêm rỉ máu… Chúng ta đang nắm quyền lãnh đạo đất nước, muốn để mọi người Việt cùng chung tay tạo dựng thì chúng ta phải thực tâm khoan dung và hòa hợp.”
Không có một bản lĩnh chính trị vững vàng để hiểu rõ ý nghĩa chính trị cao cả của sự nghiệp chiến đấu với bao hy sinh của nhiều thế hệ Việt Nam, sẽ không thể đưa ra được tư tưởng mà nhất thời có thể chưa là cách nghĩ của số đông. Không có một sự tường minh về mục tiêu cao cả của sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, sẽ không dám đặt ra những vấn đề gai góc và dễ động chạm trong đời sống tinh thần của cả xã hội như vậy. Phải có một niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng vĩ đại mà vì nó dám chấp nhận mọi hy sinh như bản thân mình đã từng trải nghiệm, mới có được bản lĩnh dám chịu trách nhiệm về những ý tưởng mang tính đột phá có ý nghĩa mở đường theo kiểu ấy. Nếu không có bản lĩnh như vậy, sẽ không thể công khai và thẳng thắn đặt ra những vấn đề gai góc và nhạy cảm mà ông hiểu rằng tất yếu sẽ gặp không ít lực cản, mà lực cản ấy sẽ không nhỏ, thậm chí là dai dẳng. Nhưng rồi cuộc sống đã cho thấy, những ý tưởng như vậy của Võ Văn Kiệt đã được đông đảo các tầng lớp nhân dân đón nhận, đặc biệt là đối với những đầu óc ưu thời mẫn thế.
Ấy thế mà cũng có những lúc những đầu óc “ưu thời mẫn thế” cũng bị cuốn theo cơn lốc thời cuộc để đưa ra những thông điệp mà tỉnh táo ngẫm nghĩ lại không khỏi không có những băn khoăn. Xin được dẫn ra vài câu thơ của những tác giả tên tuổi đã từng một thời được đưa vào sách giáo khoa và hiện nay vẫn là những tên tuổi lớn được xã hội trân trọng. Nhằm tụng ca những thành tựu của chế độ, nhà thơ khẳng định: “Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng…Những ngày tôi sống đây là ngày đẹp hơn tất cả” [Chế Lan Viên]. Từ trong sự thăng hoa của cảm xúc đó để nhìn nhận về ông cha mình như sau: “Cha ông xưa từng đấm nát tay trước cửa cuộc đời / Cửa vẫn đóng và đời im ỉm khóa” [Chế Lan Viên].. Bởi vậy, “Một câu hỏi lớn không lời đáp / Cho đến bây giờ mặt vẫn chau”![Huy Cận].
Trong “hội chứng tụng ca” ấy, những bước đi quá đà đã vô tình để lại những hậu quả rất lớn nhưng không dễ nhận ra nếu không thật tỉnh táo nhìn thẳng vào sự thật và không tránh né những vấn đề “nhạy cảm” rất dễ bị quy kết về “lập trường, quan điểm” của lối “độc quyền tư tưởng, áp đặt tư duy, tùy tiện quy kết”. Lối “độc quyền” ấy đẻ ra cái khẩu khí quen thuộc khi bàn về lịch sử “do chưa có được cái này cái nọ soi sáng cho nên…” với sự tự mãn một cách lố bịch rằng chỉ “từ khi có cái này cái nọ” thì lịch sử mới vượt khỏi những hạn chế.
Ở đây gợi nhớ đến một phân tích lạnh lùng, sắc sảo của Gustave le Bon trong “Tâm lý học đám đông”: “Chẳng gì chứng minh rõ hơn sự mê hoặc do một niềm tin chung gây ra, nhưng cũng chẳng gì chỉ ra rõ hơn những giới hạn nhục nhã của trí tuệ con người”! Bởi vậy ngẫm cho kỹ, sẽ nhận ra sự dễ dãi đến bạc bẽo khi đưa ra những phán xét, cho dù bằng những rung động thẩm mỹ có phần cảm tính, về ông cha.
Ông cha ta đâu có “bế tắc”, cái “câu hỏi lớn” mà nhà thơ cho là “không lời đáp” là gì nếu không là vận mệnh của đất nước? Mà nếu thế thì ông cha ta đã từng đưa ra những lời đáp thật thuyết phục với những bằng chứng lịch sử không thể bác bỏ. Nếu không biết cách trả lời những câu hỏi lớn của lịch sử, của thời đại mà các cụ sống thì làm sao đất nước này, dân tộc này có thể hiên ngang trụ vững bên cạnh anh láng giềng chỉ chực có cơ hội là nuốt gọn mình. Chính vì biết cách trả lời những “câu hỏi lớn” của lịch sử mà biết chuyển yếu thành mạnh, lấy ít địch nhiều, biết cách chế ngự cái thế “trứng chọi đá” để có thể ra Tuyên ngôn “Nam quốc sơn hà, nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư””.
Những rung động thẩm mỹ có phần cảm tính, về ông cha dẫn ra ở trên, xét cho cùng, là bị chi phối bởi lối tư duy và lập luận rất cực đoan rằng chỉ từ 1930, dân tộc mới thật sự biết ngẩng cao đầu! Cho nên, chỉ những gì được ra đời từ cột mốc ấy mới có một giá trị được xếp trên tất cả, hơn tất cả.“Ta nhất quyết đồng hồ Liên Xô tốt hơn đồng hồ Thụy sĩ…Mường tượng rằng trăng Trung Quốc tròn hơn trăng nước Mỹ”* . Mà không thấy được “Những vết bùn trên tận đỉnh chín tầng cao”* [Việt Phương] để có sự thấu đáo và tỉnh táo trong giáo dục và đào tạo con người.
Sai lầm nguy hại nhất là chỉ tập trung vào giáo dục lý tưởng mà lơ là xây đắp cái nền tảng nhân văn trong định hình nhân cách cho thế hệ trẻ để từ đó mà giáo dục lý tưởng. Lý tưởng đương nhiên là quan trọng, song không nên cho rằng lý tưởng của Lý Tử Trọng của thế kỷ XX là cao hơn lý tưởng của Trần Quốc Toản thế kỷ XIII. Và lại càng phải thấy cho rõ phạm trù lý tưởng gắn liền với mục đích và ý nghĩa của cuộc sống con người. Tùy thuộc vào sự nhận thức về mục đích và ý nghĩa cuộc sống của từng người, từng nhóm xã hội mà có sự định hình lý tưởng . Khi Trần Quốc Toản ghi trên lá cờ của mình sáu chữ “Phá cường địch, báo Hoàng ân” thì đó là sự thể hiện lý tưởng trung quân ái quốc của chàng tuổi trẻ quý tộc đời nhà Trần. Đừng nghĩ rằng lý tưởng “trung quân ái quốc” là thấp hơn lý tưởng “trung với nước, hiếu với dân” mà không thấy mỗi giai đoạn lịch sử có những đòi hỏi mang tính đặc thù. Người ta quên rằng “mỗi thời kỳ lịch sử đều có những quy luật riêng của nó…Một khi cuộc sống đã vuợt qua một thời kỳ phát triển nhất định, đã từ giai đoạn này bước sang giai đoạn khác, thì nó cũng bắt đầu bị những quy luật khác chi phối”. Đây là sự phân tích của Các Mác [C.Mác và Ph.Angghen toàn tập. NXBCTQG Tập 23.1993. tr. 34].
Quả thật chân lý vốn đơn giản, nhưng nhận thức cho được sự đơn giản đó hóa ra không đơn giản chút nào. Ông Võ Văn Kiệt đã có lần lập luận về những vấn đề hết sức gay cấn một cách rất dung dị: “Cách mạng tháng 8 năm 45 đánh đổ thực dân phong kiến là chuyện tất yếu phải làm để giành lại độc lập cho đất nước và tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Nhưng rồi theo trớn đó mà chửi phong kiến tùm lum thì vô tình đã chửi cha ông mình chứ còn gì nữa! Thử hỏi các vua Trần cùng Trần Hưng Đạo ba lần đánh tan quân Nguyên, Lê Lợi cùng Nguyễn Trãi diệt quân Minh xâm lược và lên ngôi vua thì đều là “phong kiến” cả chứ gì? Liệu có ai dung túng cho chuyện xúc phạm đến ông cha? Thế mà cứ thoải mái chửi phong kiến thì khoa học cái nỗi gì?”. Chẳng phải chỉ đối với chuyện của tiền nhân, ngay cả chuyện đang diễn ra cũng vậy thôi.
Sẽ quá dài dòng để phải nhắc lại một thời mà chủ nghĩa nhân văn bị phê phán do chịu ảnh hưởng của giáo điều Maoít, chỉ coi trọng “giai cấp tính”, phải đặt vấn đề “nhân tính” trong cái lăng kính giai cấp để chịu sự chi phối của “giai cấp tính”. Hệ lụy của nó thì chắc không phải kể ra đây nữa.
Khi chỉ chuyên chú giáo dục lý tưởng theo định hướng ấy, người ta dễ dàng bỏ qua những phẩm chất “người” trong quan hệ giữa người và người từ trong gia đình, cộng đồng xã hội nhỏ nhất, đến nhà trường, một cộng đồng lớn hơn của tuổi trẻ , và hàng xóm láng giềng “tối lửa tắt đèn có nhau” cho đến cộng đồng lớn là xã hội. Đặc biệt nguy hiểm là khi thần tượng của lý tưởng bị sụp đổ, nếu thiếu một nền tảng nhân văn vững chắc được hun đúc từ tấm bé, niềm tin của con người bị chao đảo, định hướng của hành vi do vậy cũng bị nhiễu loạn, bị xáo trộn.
Sự suy thoái đạo lý xã hội cần tìm về sự chao đảo, xáo trộn này. Những “siêu đám cưới”, “hội chứng lấy chồng ngoại”, những cảnh bạo lực học đường, các clip quay nữ sinh đánh nhau một cách dã man giữa đường phố dưới con mắt bình thản của người chứng kiến, thậm chí còn cổ vũ và tranh thủ quay video…được mọc lên từ môi trường xã hội ấy.
Nhà văn hóa Nguyễn Khắc Viện đã có một khuyến cáo thật đáng suy ngẫm khi bàn về giáo dục và đào tạo con người: “Để cho trẻ sống hoàn toàn đầy đủ thời thơ ấu của nó, sau lớn lên nó sẽ sống đời người lớn một cách hoàn toàn đầy đủ” . “Sống hoàn toàn đầy đủ thời thơ ấu” trên nền tảng của chủ nghĩa nhân văn. Đó sẽ là đảm bảo cho việc “sống đời người lớn một cách hoàn toàn đầy đủ”. Chủ nghĩa nhân văn ấy đang được nâng lên trong bối cảnh của nền văn minh mới, nền văn minh trí tuệ và nền kinh tế tri thức của thế kỷ XXI. Trong nền văn minh đó,“sự thay đổi vĩ đại nhất sẽ là sự thay đổi về tri thức-về hình thức và nội dung, về ý nghĩa của tri thức, về trách nhiệm của tri thức và về những đặc điểm của con người có giáo dục”.
Vậy thì hiện nay, môi trường giáo dục của chúng ta đang như thế nào? Liệu chúng ta có thể “để trẻ sống hoàn toàn đầy đủ thời thơ ấu của nó” trong môi trường chúng ta đang sống không? Nếu xét đến cùng, lý tưởng phải được hình thành, củng cố và phát huy sức mạnh của nó trên nền tảng của chủ nghĩa nhân văn thì chúng ta đang thiếu hụt chính cái nền tảng đó. Thiếu cái nền tảng đó, lý tưởng sẽ thiếu mất tính bền vững và và chiều sâu nhân bản. Sẽ quá dài dòng để phải nhắc lại một thời mà chủ nghĩa nhân văn bị phê phán do chịu ảnh hưởng của giáo điều Maoít, chỉ coi trọng “giai cấp tính”, đặt vấn đề “nhân tính” trong cái lăng kính giai cấp để chịu sự chi phối của “giai cấp tính”. Hệ lụy của nó thì chắc không phải kể ra đây nữa.
Khi chỉ chuyên chú giáo dục lý tưởng, người ta dễ dàng bỏ qua những phẩm chất “người” trong quan hệ giữa người và người từ trong gia đình, cộng đồng xã hội nhỏ nhất, đến nhà trường, một cộng đồng lớn hơn của tuổi trẻ, và hàng xóm láng giềng “tối lửa tắt đèn có nhau” cho đến cộng đồng lớn là xã hội. Đặc biệt nguy hiểm là khi thần tượng của lý tưởng bị sụp đổ, nếu thiếu một nền tảng nhân văn vững chắc được hun đúc từ tấm bé, niềm tin của con người bị chao đảo, định hướng của hành vi do vậy cũng bị nhiễu loạn, bị xáo trộn. Sự suy thoái đạo lý xã hội cần tìm về sự chao đảo, xáo trộn này.
Chỉ xin gợi ra đây đôi dòng về sự xáo trộn đó do thiếu một tầm nhìn văn hóa trong quản lý kinh tế và quản lý xã hội. Chắc nhiều người không để ý đến hai chữ “đại gia” đang là ngôn từ thời thượng. Tệ hại hơn nữa, gắn liền với “đại gia” , là tiền, thật nhiều tiền, nhất là đô la. Đến nỗi báo chí rất hào phóng cho việc lăng xê tên tuổi của một chàng trai vô công rồi nghề sống trên đống tiền của mẹ để có thể thay đổi xoành xoạch kiểu xe ô tô đời mới nhất, xịn nhất có biệt hiệu là “Đô La”. Mùi mẩn hơn nữa là chàng ‘Đô La” lại “đôi lứa xứng đôi” với một nàng “siêu sao” ca nhạc, rồi đứa con của “đôi lứa xứng đôi” ấy cũng được các cây bút có nghề xưng tụng nửa kín nửa hở trên nhiều trang báo!
Và các nhà quản lý văn hóa quên mất rằng, đây là cách cổ vũ cho một lối sốngchạy theo đồng tiền, treo một “tấm gương sống động”, thúc đẩy một thị hiếu dung tục nếu chưa muốn nói là thấp hèn cho giới trẻ. Trong lúc đó, lại ra sức chê trách, dè bỉu, đe dọa, đàn áp và bắt bỏ tù, bị đạp vào mặt những thanh niên, sinh viên có bản lĩnh dám xuống đường biểu thị lòng yêu nước và tinh thần bất khuất quyết không chịu cúi đầu trước những hành động ăn cướp và xâm lược của bọn bành trướng Bắc Kinh. Một nghịch lý đang được đóng dấu và tuyên truyền rộng khắp!
Và rồi, từ cực đoan này lại nhảy sang một cực đoan khác, những biểu tượng “phong kiến” từng bị đào sâu chôn chặc nay hình như lại có sức hấp dẫn nên người ta đua nhau đắt tên bằng những “tước hiệu” tưởng đã vĩnh viễn chôn dưới đất đen: cho sang thì khách sạn phải mang tên là “Hotel Hoàng Đế,” cho quý thì công ty phải là “Công ty Hoàng Gia”, cho oai thì quán ăn thời thượng phải là “Quán Ngự Thiện”, cho giàu sức vẫy gọi thì khu nghỉ mát phải là “Resort Quý Tộc”….
Có thể là nhà quản lý có tầm nhìn bao dung và cởi mở nhằm cất cánh cho những ý tưởng sáng tạo, nhưng cũng có thể người ta bận cho việc kiểm tra tầm soát chặt chẽ những “biểu hiện nguy hiểm” khác như thủ đoạn “diễn biến hòa bình” chẳng hạn, mà tạm buông cho những cực đoan xô bồ kia. Và rồi người ta cũng quên luôn những điều vừa kể là hết sức đối nghịch với những chuẩn mực trong “ý thức hệ” mà họ có sứ mệnh thiêng liêng” là phải giữ vững. Thế đó!
Gợi lên những điều không lấy gì thoải mái, ngược lại, hình như gọi dậy một cảm giác xấu hổ về những hiện tượng đang dày vò lương tâm của chúng ta. C.Mác có nói “Hãy làm cho sự nhục nhã càng thêm nhục nhã bằng cách công bố nó lên”, xin được thay từ nhục nhã bằng từ “xấu hổ” để bớt đi sự gay gắt. Đừng quên rằng chính sự xấu hổ làm cho chúng ta có thêm dũng khí để vượt lên chính mình. Trong “Sáng thế ký ” có chuyện Adam và Eve sau khi ăn trái cấm thì bỗng nhiên phát hiện ra sự trần truồng của mình.Cảm giác xấu hổ xuất hiện. Và cả hai đều bứt chiếc lá vả để che đi bộ phận sinh dục. Chiếc lá vả ấy, theo Franz Werfel, một nhà văn Đức, là “tài liệu văn hóa đầu tiên của loài người! Không là chiếc lá vả đang nằm trên cây, mà là chiếc lá vả được con người sử dụng để biểu thị nhận thức và cảm xúc của mình, là biểu tượng của con người tự ý thức được về mình. Cái cảm giác “biết xấu hổ” là một thuộc tính người.
Chính vì biết xấu hổ khiến chúng ta trở thành người trí thức, mà cũng do vậy khiến cho tâm hồn chúng ta bất an. Thì chính Nguyễn Trãi đã từng đúc kết điều này đấy thôi: “Nhân sinh thức tự đa ưu hoạn”. Nhưng cũng chính vì vậy mà ông trở thành anh hùng dân tộc và là danh nhân văn hóa thế giới. Đôi lúc tôi thầm nghĩ “So với ưu tư và hoạn nạn của con người vĩ đại ấy thì những ưu tư và hoạn nạn chúng ta có thể gặp phải nào có ý nghĩa gì”!
Ông cha ta thật là vĩ đại, không chỉ một Nguyễn Trãi, cách nay cả nghìn năm mà thiền sư Vạn Hạnh đã từng chỉ ra: Thân như điện ảnh hữu toàn vô. Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô. Nhậm vận thịnh suy vô bố úy. Thịnh suy như lộ thảo đầu phô.[Thân người như bóng chớp, có rồi lại không/ Như muôn cây cỏ mùa xuân tươi tốt đến mùa thu khô héo/ Ngẫm và hiểu cái lý của thịnh suy, lòng không sợ hãi/ Vì thịnh suy nối tiếp nhau như khoảng thời gian hạt sương móc trên đầu ngọn cỏ].
Một cái nhìn vượt lên không gian và thời gian. Chẳng những thế, bản lĩnh của ông cha mình thật là kỳ diệu. Cũng một nhà sư khác, thiền sư Quảng Nghiêm cách đây ngót vẫnmột thiên niên kỷ đã dám viết: “Nam nhi tự hữu xung thiên chí . Hưu hướng Như Lai hành xứ hành” [Làm trai phải có chí xung trời thẳm, Việc gì cứ phải lẽo đẽo theo bước chân Như Lai]. Xuất gia đi tu mà lại nói không phải lẽo đẽo lần theo bước chân Phật tổ, hàm ý triết lý “Phật tại tâm”, mỗi người có cách tiếp cận chân lý theo cách riêng của mình, không nhất nhất làm theo người khác thì quả là đã chống giáo điều từ gốc.
Vậy thì, nêu lên những bức xúc đang làm chậm bước phát triển của đất nước, và do đó, trong cái “vòng tròn” lớn đó mà cái “vòng tròn nhỏ” là hệ thống giáo dục và đào tạo của ta đang suy thoái, đang lạc hậu, không hề làm nhụt ý chí của chúng ta. Ngược lại, chúng ta hiểu rằng và tin rằng “Lịch sử cổ xưa và hiện đại cho thấy khả năng kỳ lạ của đất nước này trong việc tìm ra những giải pháp độc đáo cho những vấn đề gặp phải”. Đây là một học giả Pháp nói với chúng ta , ông Eduard De Penguilly.[Kỷ yếu Hội thảo về “Nhà ở, Kiến trúc đô thị và môi trường truyền thống và hiện đại”.] Vấn đề đặt ra là phải dám đối diện với sự thật và sòng phẳng nói lên sự thật đó bất chấp những quy kết tùy tiện và có khi khá tai ác.
Nói lên sự thật vì chúng ta tin vào “khả năng kỳ lạ của đất nước này trong việc tìm ra những giải pháp độc đáo cho những vấn đề gặp phải”. Khả năng đó đang tiềm ẩn trong lòng xã hội, trong sự vận động tự thân của khối quần chúng đang còn câm lặng để giấu kín những khát vọng kiểu Đoàn Văn Vươn.
Và vì chúng ta đều thuộc lớp người xưa nay hiếm cả rồi, nên cũng đừng gay gắt quá, có khi gây tai biến mạch máu não hay nhồi máu cơ tim thì gay nên để kết thúc một cách có hậu, tôi xin kể lại một Câu chuyện thật của thế kỷ 21 để suy nghĩ thêm về cảm xúc con người trong xã hội.
Tại trại xe điện ngầm Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn vào buổi sáng tháng giêng lạnh lẽo năm 2007, một người đàn ông đàn liên tục 6 tấu khúc của Bach trên cây đàn vĩ cầm trong 45 phút . Ước chừng hơn 2000 người qua lại trạm xe điện ngầm trong khoảng thời gian đó và hầu hết những người ấy đều trên đường đi làm.
Sau ba phút, một người đàn ông trung niên nhận ra là có người đang chơi nhạc. Ông ta chậm bước và ngừng chân trong vài giây rồi lại hối hả theo thời khắc biểu đã định sẵn. Bốn phút sau, người đàn vĩ cầm nhận được đồng tiền đầu tiên: một phụ nữ vừa đi vừa liệng tiền vô cái nón mà không hề ngừng lại.
Phút thứ sáu: một thanh niên trẻ dựa vào tường và lắng nghe tiếng đàn, sau đó liếc nhìn đồng hồ đeo nơi tay và bước đi. Phút thứ mười: một bé trai khoảng 3 tuổi đứng lại nhưng bị mẹ lôi đi vội vã. Cậu bé trì lại và nhìn người chơi đàn lần nữa. Dù bị mẹ kéo đi, cậu bé vẫn luôn ngoái đầu nhìn. Nhiều đứa bé khác cũng quay đầu nhìn như thế và không cha mẹ nào lại không nhanh chóng kéo con mình đi cả.
Bốn mươi lăm phút đàn không ngừng, chỉ có 6 người thật sự dừng hẳn lại và lắng nghe trong một lúc. Khoảng 20 người cho tiền mà vẫn tiếp tục bước đi. Người chơi đàn nhận được tất cà là 32 đô la.
Sau một giờ, người đàn ông chấm dứt, thôi đàn và không gian trở nên im vắng. Không ai để ý. Không ai vỗ tay khen và cũng chẳng có ai lưu tâm. Nhưng không một ai biết điều này, người chơi đàn vĩ cầm đó là Joshua Bell, một cầm thủ lẫy lừng trên thế giới. Với cây đàn vĩ cầm trị giá trên 3 triệu rưỡi đô la, Joshua Bell đã trình diễn những tấu khúc tuyệt vời mà không ai có thể viết hay hơn đưọc nữa, đàn hay hơn được nữa. Hai ngày trước đây, Joshua Bell đã trình diễn ở Boston, nơi mà giá trung bình là 100 đô la một vé và nhạc viện bán sạch không còn dư một vé nào.
Đây là một câu truyện thật: việc Joshua Bell lặng lẽ chơi đàn tại trạm xe điện ngầm được báo Washington Post sắp xếp để xem cảm xúc con người trong xã hội như thế nào, họ nhận thức và lựa chọn ra sao…
Câu hỏi được đặt ra là tại nơi chốn thông thường trong giờ giấc không thuận lợi cho lắm, liệu chúng ta có nhìn ra được tài năng với bối cảnh không ngờ, và liệu chúng ta có nhận thức được cái đẹp và ngưng lại để thưởng thức nó hay không ?
Có thể kết luận về chuyện này như sau: Nếu chúng ta không có thì giờ ngừng lại một chút để lắng nghe người nghệ sĩ lừng danh trên thế giới đàn những tấu khúc mà không ai có thể viết hay hơn được nữa trên một cây đàn có những âm thanh tuyệt vời nhất thì chúng ta sẽ còn mất mát và bỏ qua bao nhiêu thứ tốt đẹp khác nữa trên cõi đời này.
_________________________________________________________


markdown:
![ Mặc gì](https://img.cd-cdn.com/vi/style/img/logo_white.png?20150304)
![ Mặc gì](https://img.cd-cdn.com/vi/style/img/logo_white.png?20150304)
![ Hình profile của Danny](https://pic.cd-cdn.com/image/upload/c_thumb,h_93,q_61,w_70/coordisnap-1116672-2208911-72yxvm1.jpg)
Danny
Nữ 163cm
halloo everyone ;;)
## Bộ đồ gần đây
[Xem thêm bộ đồ mới](/mode/user/pics/7eQE1e)
## Lịch
|Sun||Mon||Tue||Wed||Thu||Fri||Sat|
|1||2||3|
|4||5||6||7||8||9||10|
|11||12||13||14||15||16||17|
|18||19||20||21||22||23||24|
|25||26||27||28||29||30|
halloo everyone ;;)
|Sun||Mon||Tue||Wed||Thu||Fri||Sat|
|1||2||3|
|4||5||6||7||8||9||10|
|11||12||13||14||15||16||17|
|18||19||20||21||22||23||24|
|25||26||27||28||29||30|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.29 (Unix)

Connection: close

Set-Cookie: guid=6c9e772899d6ec6e9e4dccd6d65bb6f7eee6808b; expires=Sat, 23-Jun-2018 06:54:47 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.coordisnap.com; secure; httponly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# giải phóng
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **giải phóng**
- (
*Kng.*) . [quân](/wiki/qu%C3%A2n)(nói tắt). *Tiếp tế cho* **giải phóng**. *Anh lính* **giải phóng**.
-
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **giải phóng**
- Làm cho được
[tự do](/wiki/t%E1%BB%B1_do), cho [thoát khỏi](/wiki/tho%C3%A1t_kh%E1%BB%8Fi) [tình trạng](/wiki/t%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng)bị [nước ngoài](/wiki/n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i) [nô dịch](/wiki/n%C3%B4_d%E1%BB%8Bch), [chiếm](/wiki/chi%E1%BA%BFm)đóng. **Giải phóng**đất nước. *Phong trào* **giải phóng**dân tộc. *Khu* **giải phóng**(khu vực đã được **giải phóng**).
-
- Làm cho được
[tự do](/wiki/t%E1%BB%B1_do), cho [thoát khỏi](/wiki/tho%C3%A1t_kh%E1%BB%8Fi) [địa vị](/wiki/%C4%91%E1%BB%8Ba_v%E1%BB%8B) [nô lệ](/wiki/n%C3%B4_l%E1%BB%87)hoặc [tình trạng](/wiki/t%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng)bị áp [bức](/wiki/b%E1%BB%A9c), [kiềm chế](/wiki/ki%E1%BB%81m_ch%E1%BA%BF), [ràng buộc](/wiki/r%C3%A0ng_bu%E1%BB%99c). **Giải phóng**nô lệ. **Giải phóng**phụ nữ. **Giải phóng**sức sản xuất.
-
- Làm
[thoát khỏi](/wiki/tho%C3%A1t_kh%E1%BB%8Fi) [tình trạng](/wiki/t%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng)bị [vướng](/wiki/v%C6%B0%E1%BB%9Bng) [mắc](/wiki/m%E1%BA%AFc), [cản trở](/wiki/c%E1%BA%A3n_tr%E1%BB%9F). *Kéo cây đổ sang một bên để* **giải phóng**lối đi. *Thu dọn vật liệu rơi vãi,* **giải phóng**mặt bằng. **Giải phóng**xe nhanh để tăng khả năng vận chuyển.
-
- Làm cho
[thoát](/wiki/tho%C3%A1t) [ra](/wiki/ra)một [chất](/wiki/ch%E1%BA%A5t)nào đó hay [năng lượng](/wiki/n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng). *Phản ứng hoá học* **giải phóng**một chất khí. *Nguyên tử* **giải phóng**năng lượng của nó.
-
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: hit

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

X-Cache: cp1054 hit/1, cp1052 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# waste
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ||
|
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **waste** [/ˈweɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Bỏ hoang](/wiki/b%E1%BB%8F_hoang), [hoang vu](/wiki/hoang_vu)(đất). *— đất hoang* **waste**land *to lie*— để hoang; bị bỏ hoang **waste**
-
- Bị
[tàn phá](/wiki/t%C3%A0n_ph%C3%A1). *to lay*— tàn phá **waste**
-
[Bỏ](/wiki/b%E1%BB%8F)đi, [vô giá trị](/w/index.php?title=v%C3%B4_gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), không dùng nữa, bị [thải](/wiki/th%E1%BA%A3i)đi. *— khí thừa* **waste**gas; **waste**steam *— giấy lộn, giấy vứt đi* **waste**paper *— nước thải, nước bẩn đổ đi* **waste**water
-
[Vô vị](/wiki/v%C3%B4_v%E1%BB%8B), [buồn tẻ](/w/index.php?title=bu%E1%BB%93n_t%E1%BA%BB&action=edit&redlink=1). *the*— những thời kỳ vô vị của lịch sử **waste**periods of history
-
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **waste** [/ˈweɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Sa mạc](/wiki/sa_m%E1%BA%A1c); [vùng](/wiki/v%C3%B9ng) [hoang vu](/wiki/hoang_vu), đất [hoang](/wiki/hoang). *the wastes of the Sahara*— sa mạc Xa-ha-ra
-
[Rác rưởi](/wiki/r%C3%A1c_r%C6%B0%E1%BB%9Fi); [thức](/wiki/th%E1%BB%A9c)ăn [thừa](/wiki/th%E1%BB%ABa).
- (
*Kỹ thuật*) [Vật](/wiki/v%E1%BA%ADt) [thải](/wiki/th%E1%BA%A3i) [ra](/wiki/ra), [vật](/wiki/v%E1%BA%ADt) [vô giá trị](/w/index.php?title=v%C3%B4_gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)không dùng nữa. *printing*— giấy in còn lại; giấy vụn sau khi đóng sách **waste**
-
- Sự
[phung phí](/wiki/phung_ph%C3%AD), sự [lãng phí](/wiki/l%C3%A3ng_ph%C3%AD); sự [hao phí](/wiki/hao_ph%C3%AD). *it's a sheer*— thật chỉ phí thì giờ **waste**of time *to run (go) to*— uổng phí đi **waste** *to prevent a*— để ngăn ngừa sự hao phí hơi đốt **waste**of gas
-
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **waste** *ngoại động từ* [/ˈweɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Lãng phí](/wiki/l%C3%A3ng_ph%C3%AD). *to*— lãng phí thì giờ **waste**one's time *to*— nói uổng lời **waste**one's words *— không phung phí thì không túng thiếu* **waste**not, want not
-
- (
*Từ mỹ,nghĩa mỹ*) [Bỏ qua](/wiki/b%E1%BB%8F_qua), để [lỡ](/wiki/l%E1%BB%A1). *to*— để lỡ cơ hội **waste**one's chance
-
[Bỏ hoang](/wiki/b%E1%BB%8F_hoang)(đất đai). [Tàn phá](/wiki/t%C3%A0n_ph%C3%A1).
- Làm
[hao mòn](/wiki/hao_m%C3%B2n) [dần](/wiki/d%E1%BA%A7n). *a wasting disease*— một bệnh làm hao mòn sức khoẻ
-
- (
*Pháp lý*) Làm hư hỏng, làm [mất](/wiki/m%E1%BA%A5t) [phẩm chất](/wiki/ph%E1%BA%A9m_ch%E1%BA%A5t)(của vật gì).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
waste
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[waste] [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [wasting](/wiki/wasting) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [wasted](/wiki/wasted) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [waste] [waste]hoặc [wastest](/w/index.php?title=wastest&action=edit&redlink=1)¹ [wastes](/wiki/wastes)hoặc [wasteth](/w/index.php?title=wasteth&action=edit&redlink=1)¹ [waste] [waste] [waste] [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted)hoặc [wastedst](/w/index.php?title=wastedst&action=edit&redlink=1)¹ [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [waste] [waste]hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [waste] [waste] [waste] [waste] [waste] [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [waste] [waste]hoặc [wastest](/w/index.php?title=wastest&action=edit&redlink=1)¹ [waste] [waste] [waste] [waste] [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [were](/wiki/were)to [waste]hoặc [should](/wiki/should) [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [waste] [waste] [waste]
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **waste** *nội động từ* [/ˈweɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Lãng phí](/wiki/l%C3%A3ng_ph%C3%AD), [uổng phí](/w/index.php?title=u%E1%BB%95ng_ph%C3%AD&action=edit&redlink=1). *don't let water*— đừng để nước chảy phí đi **waste**
-
[Hao mòn](/wiki/hao_m%C3%B2n). *to*— gầy mòn ốm yếu đi **waste**away
-
- (
*Từ cổ,nghĩa cổ*) [Trôi qua](/w/index.php?title=tr%C3%B4i_qua&action=edit&redlink=1)(ngày, tháng... ). *the day wastes*— ngày trôi qua
-
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
waste
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[waste] [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [wasting](/wiki/wasting) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [wasted](/wiki/wasted) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [waste] [waste]hoặc [wastest](/w/index.php?title=wastest&action=edit&redlink=1)¹ [wastes](/wiki/wastes)hoặc [wasteth](/w/index.php?title=wasteth&action=edit&redlink=1)¹ [waste] [waste] [waste] [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted)hoặc [wastedst](/w/index.php?title=wastedst&action=edit&redlink=1)¹ [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [waste] [waste]hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [waste] [waste] [waste] [waste] [waste] [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [waste] [waste]hoặc [wastest](/w/index.php?title=wastest&action=edit&redlink=1)¹ [waste] [waste] [waste] [waste] [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [wasted](/wiki/wasted) [were](/wiki/were)to [waste]hoặc [should](/wiki/should) [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [waste]hoặc should [waste] [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [waste] [waste] [waste]
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Truncated: length

X-Cache-Status: miss

X-Cache: cp1066 miss, cp1052 miss


markdown:
# Xu thế không gì ngăn cản nổi
Tác giả:
[Nhiều tác giả](https://waka.vn/tac-gia/nhieu-tac-gia-aVNgW.html)
Thể loại:
[Kinh doanh](https://waka.vn/the-loai/kinh-doanh-ggDW.html) [, Khởi nghiệp](https://waka.vn/the-loai/khoi-nghiep-gpV9W.html)
Nhà xuất bản:
[NXB Lao Động Xã Hội](https://waka.vn/nha-xuat-ban/nxb-lao-dong-xa-hoi-pG8W.html)
Định dạng: Epub
Ngày cập nhật: 14/02/2017
Đọc thêm
Tác giả:
[Nhiều tác giả](https://waka.vn/tac-gia/nhieu-tac-gia-aVNgW.html)
Thể loại:
[Kinh doanh](https://waka.vn/the-loai/kinh-doanh-ggDW.html) [, Khởi nghiệp](https://waka.vn/the-loai/khoi-nghiep-gpV9W.html)
Nhà xuất bản:
[NXB Lao Động Xã Hội](https://waka.vn/nha-xuat-ban/nxb-lao-dong-xa-hoi-pG8W.html)
Định dạng: Epub
Ngày cập nhật: 14/02/2017
Đọc thêm

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Host,Accept-Encoding


markdown:
11, bị bắt
Harry nôn nóng đi đi lại lại trước cửa, anh đã bấm chuông cửa và gõ cửa thật lâu nhưng đằng sau cánh cửa vẫn không có một tiếng động nào. Trừng cánh cửa khóa chặt, Harry sờ đũa phép trong túi áo, anh đang nghĩ có nên phá cửa để vào không [có hợp pháp hay không hoàn toàn không ở trong suy nghĩ của Harry]?
Nhưng Malfoy liệu có tức giận hơn không?
Harry cho rằng Malfoy là vì những thứ báo đăng nên mới có thể cự tuyệt mình thăm hỏi.
Một bức ảnh cứu thế chủ đêm khuya xuất hiện ở gay bar, lại có một phù thủy nam kề vai sát cánh, có khả năng không phù hợp với tiêu chuẩn người mẹ tốt đẹp mà Malfoy định ra. Ngày hôm qua lý do Harry xin phép với Malfoy và Scor là tăng ca, giờ lại bị phát hiện mình đến bar [Harry chỉ mong Scor không xem báo hoặc là xem nhưng không hiểu]… Harry xấu hổ và áy náy, dù cho anh không cần cảm thấy vậy.
Giãy dụa chừng 20 phút, Harry ấn chuông thêm một lần nữa, vò mái tóc rồi quyết tâm. Dù cho phá cửa vào sẽ làm Malfoy tức giận hơn nhưng cũng còn tốt hơn bị nhốt ở ngoài, ngay cả cơ hội giải thích cũng không có, Harry rút đũa phép ra, quyết định dùng kỹ năng mở khóa mà Thần Sáng dùng để đối phó tội phạm.
Lúc này cánh cửa lại truyền đến tiếng đập cửa, giống như có người ở trong nhưng không mở được cửa.
Harry lập tức dừng lại rồi dùng lực gõ cửa hô lớn: “Có người không? Scor à !? Mẹ đây !!! Scor có thể mở cửa cho mẹ không!?”
Quả nhiên tiếng đập cửa vang to hơn rồi một giọng nói rầu rĩ truyền ra.
Harry dán lỗ tai lên cửa, nghe được giọng nói rầu rĩ gọi, “Mẹ….”
Mắt Harry sáng lên, vui vẻ khi được nghe Scor đáp lại.
Có lẽ Scor muốn gặp mình nhưng Malfoy không đồng ý !? Nhưng Malfoy đi đâu rồi?
Nhưng Harry không nghĩ nhiều hơn, anh càng có lý do để phá cửa vào, anh dùng chú ngữ khuếch đại giọng mình, “Scor!! Nghe này! Mẹ sắp mở cửa!! Con mau tránh ra!! Nghe được gõ cửa 5 lần cho mẹ biết!!”
“Bộp! Bộp! Bộp! Bộp! Bộp!”
Harry hít một hơi, cũng không cầm đũa phép mà trực tiếp chạm vào cửa, cảm nhận năng lượng trên đó. Harry không rõ Malfoy dùng chú ngữ nào, cũng không xác định có chú ngữ bảo vệ hay không nhưng đối với Harry, không tìm được chú ngữ chính xác cũng không sao.
Từ sau khi chiến tranh kết thúc, Harry có được một sức mạnh mới, khi cảm xúc của anh phập phồng hoặc khi anh chuyên tâm vận dụng thì sẽ phát ra ánh sáng vàng, Harry gọi là pháp thuật vàng. Nó như một loại sức mạnh bắt nguồn từ tự nhiên, đột phá mọi hạn chế, sử dụng ma lực trực tiếp đạt thành hiệu quả Harry mong muốn.
Loại sức mạnh này Harry không nói cho bất cứ ai.
Tất cả mọi người đều tưởng rằng đó là chú ngữ pháp thuật vô thanh của Harry. Lúc đầu ngay cả Harry cũng nghĩ vậy nhưng sau vài lần, Harry mới phát hiện cách nó vận hành khác chú ngữ vô thanh rất lớn. Chú ngữ vô thanh xuất phát từ một chú ngữ nhất định nên hiệu quả sinh ra là cố định, nhưng pháp thuật vàng thì không giống thế, nó hoàn toàn dựa vào sức tưởng tượng của Harry, mặc Harry tùy ý điều khiển. Ví dụ như chú hóa đá sẽ làm toàn thân hóa đá nhưng Harry có thể chỉ hóa đá trái tim.
Khi Harry phát hiện điểm đặc thù này, anh biết mình lại có một thứ khác người bình thường. Sau chiến tranh anh đã có quá nhiều ánh mắt chú ý, anh không cần thêm nữa, năng lực chiến đấu cũng không quá cần thiết, Harry cho rằng không cần miệt mài theo đuổi nên anh giấu mọi người, ngay cả Ron và Hermione cũng không được biết, anh cũng tận lực không để người khác thấy.
Mà hiện giờ xung quanh không có hàng xóm, chỉ có một bờ hồ yên tĩnh, Harry không hề che dấu chuyển ma lực vào bàn tay gỡ đi mọi phòng ngự trên cửa. Vài giây sau, bàn tay Harry tỏa ra ánh sáng vàng chói chang rồi nhẹ nhàng tách một tiếng, chùm sáng nhanh chóng thu nhỏ rồi biến mất, Harry thấy thế đẩy cửa ra, cánh cửa mở to!
Harry nhanh chóng đi vào, đùi bị một cái gì đó ôm chặt.
“Mẹ —–!” Harry nhanh chóng giữ lấy Scor, anh phát hiện Scor cởi trần, chỉ mặc một cái quần ngủ, toàn thân ướt đẫm, mà khuôn mặt tươi cười vui vẻ hiện tại chuyển thành đôi mắt hồng hồng.
Harry giật mình lo sợ, “Scor? Xảy ra chuyện gì vậy? Sao con lại thế này?”
Harry nhanh chóng nhìn xung quanh, cảm thấy lạnh lạnh.
Phòng khách không còn sạch sẽ như mọi khi. Bình hoa nằm chỏng chơ, gối ôm bị vứt bừa dưới sàn, bàn trà bị đá nghiêng, bên dưới là sách báo tạp chí chỉnh tề giờ vung vãi ra xung quanh.
“Mẹ …” Scor ôm chặt đùi Harry khóc thút thít, nước mắt chảy xuống,
“Cha! Nhanh lên — cha …”
“Làm sao vậy!? Cha làm sao?” Harry căng thẳng. Anh chưa từng thấy Scor đau khổ khóc lóc, trái tim anh như bị bóp chặt. Harry ôm lấy con, dùng lực ôm Scor hơi lạnh do toàn thân ướt đẫm, mềm nhẹ an ủi, “Mẹ ở đây! Scor đừng sợ!”
Scor chảy nước mắt ôm Harry, “Tắm, phòng tắm… Cha..hức… Mẹ, nhanh lên…!”
“Phòng tắm!?” Harry lập tức chạy. Phòng tắm tầng một không có ai! Anh nhanh chóng chuyển hướng đến phòng ngủ tầng hai! “Cha làm sao!? Bị thương?”
“Cha.. Đau… đau… Rất đau rất đau!… Oa…” Scor khóc lớn, “Oa —– cha, cha có chết không?”
Harry hoảng loạn, sắc mặt cũng trắng bệch, đi đến phòng tắm, nghe tiếng nước thì chạy vào, “Malfoy!?”
Malfoy nằm trong bồn tắm lớn, đầu vô lực ngả xuống, mái tóc vàng ẩm ướt xõa trên vai. Harry không thấy rõ mặt Malfoy nhưng bả vai và cánh tay Malfoy lộ ra co rút, như đang rất đau, thân dưới ngâm trong bồn tắm, cũng mặc một chiếc quần ngủ giống Scor, Harry suy đoán không phải chuyện phát sinh ngoài ý muốn khi tắm. Lúc này vòi nước trên tường còn nhỏ giọt, nước đã tràn ra khắp sàn. Harry phát hiện còn có một bình độc dược trống rỗng để bên cạnh.
Harry thấy vậy an tâm ôm Scor khóc nức nở ra ngoài giường, đắp chăn cho cậu bé, “Ngoan ngoãn chờ ở đây, không được mẹ đồng ý không được xuống dưới, biết không?”
Nhưng Scor không có khả năng đáp ứng, cậu nôn nóng giãy dụa, “Nhưng cha — cha….”
Harry không mất thời gian tranh chấp, bàn tay sờ đầu Scor, chùm tia sáng vàng chợt lóe, Scor ngã xuống gối, ngủ. Harry nhanh chóng chỉnh chăn rồi trở lại chỗ Malfoy.
Phán đoán trạng thái sinh mệnh là môn bắt buộc của Thần Sáng. Harry vừa nhìn đã có thể kết luận hô hấp Malfoy trầm trọng nhưng tần suất cố định, không phải bệnh nặng từ trái tim hay hô hấp lập tức nguy hại sinh mệnh. Harry đi đến bên Malfoy, xác nhận đầu óc của Malfoy trước, “Malfoy? Nghe được anh nói gì không?”
“Malfoy!?” Harry gọi vài câu, tay càng ôm chặt lấy bờ vai gầy nhưng không dám lay, “Em thấy thế nào? Có thể nói chứ?”
Malfoy động nhưng cả người lại rung rung, hô hấp dồn dập hơn.
Harry sợ hãi, bàn tay đỡ Malfoy lại xuất hiện ánh sáng vàng.
Ánh sáng vàng lúc này khác với vừa rồi, không phải Harry có ý thức phát động. Harry lo lắng, chỉ nghĩ phải làm như thế nào mới có thể cho Malfoy thấy thoải mái hơn nên anh cũng không phát hiện ánh sáng vàng dần ẩn vào trong làn da Malfoy và ma lực nhanh chóng xói mòn.
Nhưng ánh sáng vàng có ích. Vài giây sau, Malfoy có chút sức lực, nhưng vẫn chỉ nói được mấy từ.
“Chết… Tiệt… Buông… Buông ra…”
Harry nghe Malfoy nói, hơi chút thả lỏng, “Em làm sao vậy? Anh giúp em như thế nào đây? Em có thể đi không? Có bị ngã không?” Harry ôm vai Malfoy muốn đỡ anh ngồi dậy.
Lúc này Malfoy lại run run, Harry lập tức dừng lại vội hỏi, “Làm em đau sao? Đau chỗ nào?”
Malfoy khó khăn ngẩng đầu, hai mắt đau đớn khép chặt, “… Buông tay…. Buông tay… Chính là giúp… Tôi!”
Harry khó chịu, anh không hiểu vì sao lúc này Malfoy vẫn kiên trì sự đối đầu ngây thơ. Harry quyết định không để ý, anh quỳ gối bên cạnh ôm chặt lấy Malfoy, muốn để nửa người trên của Malfoy tựa lưng vào bồn tắm, như vậy sẽ thoải mái hơn.
Mà Draco mềm nhũn không thể ngăn cản Harry, anh chỉ cảm thấy miệng đắng nghét.
Ma lực của Harry ùn ùn không dừng tiến vào trong cơ thể, đau đớn được giảm bớt nhưng sự khát cầu bạn lữ trong máu lại bùng phát. Ban đầu anh chỉ cần chống đỡ đau đớn, nhưng hiện tại, Draco cắn chặt môi thì mới có thể không nhào vào tên ngu ngốc này cầu xin âu yếm!
Harry lại còn cố ý di động, vô tình khiến miệng mũi Draco chạm vào lồng ngực anh, mùi bạn lữ nồng đậm khiến Draco choáng váng, anh cũng có cảm giác người càng nóng hơn. Nhưng có thể nhịn xuống! Draco không cam lòng buông tay dễ dàng, anh đã nhẫn nhịn lâu như vậy… Nhiều năm như vậy… Anh…
“A…” Draco run rẩy rên rỉ. Môi Harry lại quệt qua lỗ tai Draco.
Lúc này Harry đã điều chỉnh xong, bàn tay cũng ôm chặt Draco. Harry cũng phát hiện ánh sáng vàng lưu chuyển, anh nghĩ có lẽ là nó làm Draco đỡ đau hơn nên anh quyết định đưa thêm ma lực vào. “Hiện tại thấy thế nào? Có đỡ không? Em làm sao vậy? Bị bệnh? Bị thương? Anh phải biết chính xác thì mới có thể liên lạc với trị liệu sư được.”
Draco dựa vào thành bồn tắm, đôi mắt nhắm chặt run rẩy. “…Scor… Đâu…” Từ lúc tỉnh dậy anh không nghe thấy tiếng Scor.
“Anh sợ con sẽ ngã ở đây nên để con ngủ.”
Draco không mở mắt mà chỉ động cổ tay, lại thử, “… Buông… Tay…”
Harry đau lòng nhưng lại ôm chặt hơn, “Hiện tại không phải lúc cậy mạnh, Malfoy, nói cho anh biết em bị làm sao?”
Draco cố gắng không run rẩy, giọng nói yếu ớt vang lên, “… Bên ngoài… tủ đầu giường… Ngăn kéo… Độc dược… Lấy…”
Draco quyết định uống chai thứ hai, mặc kệ tác dụng phụ, một chai đã không thể áp chế.
“Độc dược gì??” Harry nghe vậy hỏi, “Từ trước em cứ như vậy? Đây là bệnh cũ?”
“… Đúng…” Draco đau đớn run run, “… Lấy…đến…đây… Màu vàng … Chỉ có một loại…”
“Được, anh đi lấy!” Harry nói xong buông tay muốn đứng dậy, nhưng ánh sáng vàng vừa rời khỏi làn da Draco, lực lượng áp chế cơn đau cho Draco cũng mất đi. Draco không đoán được đau đớn đã tăng lên mức mình không thể nhận, như bị đánh một quyền cuộn lại. “A…”
Harry kinh hãi, xoay người nhanh chóng ôm chặt không để Draco trượt xuống, giọng anh kinh hoảng, “Sao vậy!? Em làm sao vậy? Đau chỗ nào!?”
Mà Draco đau nhức chỉ có thể thở từng chút, cũng cảm giác được ma lực của Harry lại chảy vào trong cơ thể mình, đau đớn giảm bớt. Khi ánh sáng vàng rời đi… Đau đớn sẽ tăng lên…
Draco vừa tức vừa giận, có tên ngu ngốc Potter ở đây, mọi kế hoạch đều không thể sử dụng! Draco đã cố chịu đau đớn khóa lò sưởi và cửa sổ… Vì sao Potter còn có thể xông tới làm mọi chuyện tồi tệ hơn!? Cũng không thể dùng chú ngữ bay tới, nếu nói chính xác tên độc dược thì…
Bất đắc dĩ, Draco run run mở mắt ra. Đổi thành Harry kinh ngạc, vì mắt Draco đã thành màu thủy ngân, không phân được con mắt và tròng trắng, “!? Em…?”
“… Ôm tôi… ra… ngoài…” Draco chỉ huy.
“Mắt của em…” Harry còn ngây ra, anh nhắc nhở. Chẳng lẽ đây là do bệnh!?
“Tôi… Biết…” Draco nhíu mày, nâng lên cánh tay ướt đẫm, “Nhanh…”
Harry nuốt nuốt nước miếng, không dám chậm chạp, anh xoay người ôm Draco từ trong nước lên.
Nhưng da thịt tiếp xúc nhiều hơn làm Draco không chịu được rên rỉ, vì tình dục, vì thứ cứng rắn kia không thể giấu được nữa. Harry cũng phát hiện, anh mở to mắt, “Em làm sao…”
Mà người trước mắt đau khổ lại động tình càng làm Harry nôn nóng.
Tiếp theo, rất nhiều ý nghĩ và hình ảnh giống như thủy triều chảy vào đầu Harry!
Huyết mạch thức tỉnh… Không tin… Không cam tâm… Phẫn nộ…
Nhẫn nại… Giãy dụa… đêm đó cố ý….
Ánh sáng vàng lại nhận được ý thức Harry mạnh mẽ sử dụng, thẳng tắp chui vào trong trí nhớ của Draco đào móc chân tướng!
…
“… Nhân Ngư…?”
Sau một lúc lâu, Harry mới nói ra sự thật bị che dấu.
Draco run lên, biết mình lại bị phát hiện… Anh buông tay nhắm mắt lại.
Sắc mặt Harry xanh trắng, không thể tin trừng người yếu ớt nằm trong cánh tay mình…
Nhưng dù có tức giận nhiều đến đâu cũng không làm trở ngại chuyện anh sắp phải làm.
Harry cúi xuống, hung hăng dùng miệng ngậm lấy môi Draco.
Hắc Miêu ^^~09.07.2014 lúc 21:47 Reply
~(‾▿‾~) muon nua co!!!
leena-chan10.07.2014 lúc 08:35 Reply
╮(￣▽￣”)╭ Chờ đợi luôn là điều hạnh phúc .Ném gạch quăng boom luôn là điều làm người chờ đợi thỏa mãn ~
wonkyu10.07.2014 lúc 09:14 Reply
chuẩn. ta lại đag lười đây :3

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 1.dca _dca


markdown:
|Popular categories||
Popular bundles
|
Continue adding content from here.
Use our universal search to find new sites, articles or other people that use Inoreader.
Your subscriptions are here. The counters show the number of unread articles.
Right-click on any item for options.
All the tools you need are here.
Choose between Light, Aqua and Dark themes from the footer menu.
We won't take more of your time. Enjoy your new Inoreader!
Learn more from the
[how-to section](http://blog.inoreader.com/p/inoreader-how-to.html?utm_source=onboarding_howto&utm_medium=inoreader&utm_campaign=onboarding_howto) of our [blog](http://blog.inoreader.com/?utm_source=onboarding&utm_medium=inoreader&utm_campaign=onboarding).
Click here to mark all articles in the section as read. You can also choose a more specific option from the dropdown.
By default, you see just your unread articles. You can switch to see all articles in the section or just the starred pieces.
Click this menu to see section-specific options.
You can select different views for any feed or folder in Inoreader. Use the Eye menu or your keyboard numbers 1-5.
You can decide if you want the articles sorted in chronological order or by oldest first. This setting is activated for all your sections.
Push . to open the Jumper and navigate easily through your account. When you start typing, helpful suggestions will occur.
Open the gear menu to go to your preferences, statistics and more.
Thank you for taking our extended tour. Enjoy your new Inoreader!
You can restart this tour at any time from the gear menu.
Learn more from the
[how-to section](http://blog.inoreader.com/p/inoreader-how-to.html?utm_source=onboarding_howto&utm_medium=inoreader&utm_campaign=onboarding_howto) of our [blog](http://blog.inoreader.com/?utm_source=onboarding&utm_medium=inoreader&utm_campaign=onboarding).
We've moved things around a bit. Your active searches are now separated from your subscriptions for better organization.
You can always revert to the old setting by turning off
**Separate tags** from the subscriptions menu.
Click here to subscribe to and receive new articles in your Inoreader when they are published.
Don't forget to set the privacy if you want to broadcast to a specific team.

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


markdown:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (028) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


Cache-Control: private

X-Cache: HIT from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: HIT from DuocNguyen:82


markdown:
# 梅田教室の講座を探す
![ 他の教室の講座も検索する](/common_rn13b/images/btn_other_n.png)
![ 他の教室の講座も検索する](/common_rn13b/images/btn_other_n.png)
- 残席状況は変動しますので、申し込み時には異なる場合があります。
- ほとんどの講座は入会が必要です。
新しく始まる講座
18時以降に始まる講座
電話か窓口にてお問い合わせください。
6講座中 1〜6件目を表示しています。
[【こども】体験 ママと一緒に 英語でリトミック](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1609404&td=1128852)
（６ヶ月〜３歳）
（６ヶ月〜３歳）
- 講師
- ミックイングリッシュ主宰 松田 類子
[【こども】8/1体験 ベビーリトミック（０〜１歳）](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1609405&td=1128853)
- 講師
- 国立音楽院専任講師 竹林 貴美
ピアニスト 小林 美紀
[【こども】8/1体験 幼児リトミック（１〜４歳）](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1609406&td=1128854)
- 講師
- 国立音楽院専任講師 竹林 貴美
ピアニスト 小林 美紀
[ママと一緒に 英語でリトミック](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1582504&td=1057091)
（６ヶ月〜３歳）
（６ヶ月〜３歳）
- 講師
- ミックイングリッシュ主宰 松田 類子
[ベビーリトミック（０〜１歳）](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1582505&td=1096994)
- 講師
- 国立音楽院専任講師 竹林 貴美
ピアニスト 小林 美紀
[幼児リトミック（１〜４歳）](/nhkcc-webapp/web/WKozaClick.do?rd=5690690&kd=1582506&td=971142)
- 講師
- 国立音楽院専任講師 竹林 貴美
ピアニスト 小林 美紀

Content-Type: text/html; charset=Shift_JIS


markdown:
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Thanh toán
|
Liên Hệ
Giỏ hàng
(0)
Gioi thieu
Hình ảnh hoạt động
Sơ đồ tổ chức
Lịch sử hình thành
Giới thiệu công ty
Danh muc
Vật liệu mài mòn
Dụng cụ cầm tay
Dụng cụ dùng điện
Dụng cụ đo chính xác
Thiết bị ngành hàn
Điện và thiết bị điện
Bảo hộ lao động
Vệ sinh công nghiệp
Vận chuyển nâng đỡ
Bảo quản đóng gói
Sản phẩm hóa chất
Dụng cụ dùng khí nén
Thiết bị viễn thông
Thiết bị y tế
Xem tất cả
Nha san xuat
3M
Advance
AEG
Agilent
AGP
Aikyo
Alspec
AMP
Amtek
Apech
Asak
Asaki
Barker
BDS
Xem tất cả
Tin tuc
Nha san xuat
Dang nhap
Xuất xứ
» Đài Loan
Xem theo danh sách
Xem thư viện
1.5-6 mm2 Kìm cắt và bấm cosse Crossman 95-538
Mã hàng : CRO-538-834
Crossman
Đài Loan
141,000 VNĐ
1.5-6 mm2 Kìm cắt và bấm cosse Crossman 95-558
Mã hàng : CRO-558-838
Crossman
Đài Loan
153,000 VNĐ
10" Kìm cắt cáp Sata 72-503 (72503)
Mã hàng : STA-503-127
Sata
Đài Loan
307,000 VNĐ
10" Kìm cắt Kingtony 6431-10C
Mã hàng : KIG-643-289
Kingtony
Đài Loan
181,000 VNĐ
10” Kìm cắt cáp 60mm2 Stanley 84-628
Mã hàng : STL-846-543
Stanley
Đài Loan
Xin liên hệ
11" Kìm cắt Kingtony 6431-11C
Mã hàng : KIG-643-290
Kingtony
Đài Loan
181,000 VNĐ
12" Kìm cắt dài 4030-12
Mã hàng : VTA-120-049
Vata
Đài Loan
Xin liên hệ
12” Kìm cắt cáp 125mm2 Stanley 84-629
Mã hàng : STL-846-544
Stanley
Đài Loan
693,000 VNĐ
21” Kìm cắt cáp 250mm2 Stanley 84-630
Mã hàng : STL-846-545
Stanley
Đài Loan
1,213,000 VNĐ
3-1/2" Kìm cắt Crossman 94-702
Mã hàng : CRS-947-259
Crossman
Đài Loan
73,000 VNĐ
1
2
3
4
5
CÔNG TY THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP GTG
2/64C Đất Thánh, P.6, Q.Tân Bình, TP HCM
Điện thoại: 08 3868 6666
Fax: 08 3868 6688
Giấy ĐKKD số: 0303059482 tại TP HCM
Chi nhánh:
HÀ NỘI
71 Hoàng Cầu, P. Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa
Điện thoại: 04 3901 6666
Fax: 04 3910 6666
ĐÀ NẴNG
630-632 Ngô Quyền, P. An Hải Bắc, Quận Sơn Trà
Điện thoại: 0511 350 7777
Fax: 0511 350 7788
CẦN THƠ
Điện thoại: 0710 222 0220
Fax: 0710 222 1221
BÌNH DƯƠNG
1080A CMT8, Phường Phú Thọ, TP Thủ Dầu Một
Điện thoại: 0650 3 969 768
Fax: 0650 3 969 769
CHÍNH SÁCH BÁN HÀNG
- Chính sách bảo mật thông tin
- Chính sách vận chuyển
- Quy trình giao hàng
- Chính sách đổi trả hàng
HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG
- Hướng dẫn mua hàng
- Hướng dẫn thanh toán
- Các hình thức mua hàng
- Sơ đồ đường đi
Tắt [X]
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Tin tức
|
Liên hệ
Đang online :179 - Tổng truy cập : 182,607,794
+ + + + + + + +

Content-Type: text/html


markdown:
Thứ 2 - 7: hoạt động từ
**7:30 - 20:00**
Chủ nhật: hoạt động từ
**8:00 - 17:00**
Giỏ hàng rỗng
Giáo trình Quản lý chất lượng lần này được chia thành bốn phần:
Phần 1: Phần Lý thuyết: Gồm năm chương
Chương 1: Một số quan điểm và các nguyên tắc cơ bản trong Quản lý chất lượng hiện đại
Chương 2: Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan đến quản lý chất lượng (trích trong Tiêu chuẩn quốc tế ISO 9000:2008).
Chương 3: Phương pháp Quản lý chất lượng đồng bộ TQM - Total Quality Management.
Chương 4: Xây dựng Hệ thống Quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001:2008.
Chương 5: Đo lường, đánh giá chất lượng
Phần 2: Phần Bài tập: Gồm một số Bài báo của các chuyên gia, Bài tập ứng dụng, câu hỏi trắc nghiệm về quản trị chất lượng
Phần 3: Phần phụ lục: Gồm Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa, một số tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng...
**Mời bạn đón đọc.**
Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email:
[hotro@vinabook.com](mailto:hotro@vinabook.com)
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/