text:
PHẠM THỊ QUỲNH
ThS. Trường Đại học Sư phạm
Thời kỳ Lê sơ ở Việt Nam (1428-1527) là thời kỳ phong kiến với đầy đủ những cung bậc thăng trầm của lịch sử. Trải qua 100 năm với 9 đời vua, nhà Lê sơ đã tổ chức được 29 khoa thi, trong đó có 26 khoa thi Hội. Đây là thời kỳ Nho giáo chiếm lĩnh vị trí độc tôn, toàn trị trong hệ tư tưởng của Nhà nước phong kiến. Điều đó thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa giáo dục - khoa cử với sự hoàn thiện bộ máy nhà nước phong kiến trung ương tập quyền cao độ. Tuy nhiên, trong lĩnh vực giáo dục theo tinh thần Nho giáo, vấn đề giáo huấn đạo đức đóng vai trò quan trọng, bởi bản thân nó vừa mang tính xã hội phổ biến, lại vừa không câu nệ vào hình thức khoa cử, nhưng hiệu quả của nó không nhỏ đối với việc thiết lập và duy trì trật tự xã hội. Trong lĩnh vực giáo hóa đạo đức, giáo dục và giáo huấn của Nho giáo phần lớn có nội dung trùng hợp với nhau, song phương pháp lại không hoàn toàn giống nhau. Với tư cách một học thuyết chính trị - đạo đức, Nho giáo lấy “tu kỷ trị nhân” làm phương pháp giáo dục, giáo huấn đạo đức. Người sáng lập Nho giáo là Khổng Tử đã chủ trương lấy đạo đức để cảm hóa con người bằng chính tấm gương của mình, đó là thân giáo.
Nho giáo được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm. Sử chép các sự kiện liên quan đến sự truyền bá học thuyết này khá nhiều, trong đó nổi bật nhất là việc hai thái thú nhà Hán là Tích Quang và Nhâm Diên (thế kỷ I) là những người đầu tiên “dựng học hiệu để dạy dân ta lễ nghĩa”1. Từ đó, trải qua một quá trình lâu dài, Nho giáo từ công cụ thống trị trên lĩnh vực hệ tư tưởng và tổ chức bộ máy nhà nước của chính quyền đô hộ, đã dần dần được nhân dân ta tiếp thu những giá trị đạo đức phổ biến của nó. Chính vì vậy, từ thời Lý (1010-1225) chuyển qua thời Trần (1225 -1400), mặc dù Phật giáo giữ vai trò Quốc giáo, song Nho giáo với chủ thuyết thiết lập và duy trì trật tự xã hội phong kiến, đã từng bước xác lập vị thế của mình trên chính trường, để tiến tới giành ngôi vị độc tôn từ thời Lê sơ (1428-1527) và đến ngày nay Nho giáo vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong xã hội Việt Nam.
Việc Nho giáo tiếp tục được đề cao dưới thời Lê sơ như một tất yếu lịch sử do nhu cầu xây dựng Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền để có một nhà nước mạnh. Đặc biệt, giai đoạn Lê Thánh Tông trị vì (1460-1497), Nho giáo được đưa lên vị trí độc tôn, toàn trị trong đời sống tinh thần xã hội. Như vậy, thông qua một quá trình chọn lọc của lịch sử, Nho giáo đã dần khẳng định vị trí hệ tư tưởng ngày càng quan trọng đối với các triều đại phong kiến Việt Nam trong việc cai trị, quản lý xã hội. Có thể nói, đây là quá trình lựa chọn lịch sử và hợp với quy luật nhận thức hệ tư tưởng chính trị cũng như tư tưởng giáo dục. Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu cho rằng, triều đại này đã vận dụng một cách máy móc, rập khuôn Nho giáo Trung Quốc để thực hiện các nhiệm vụ nói trên. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã chỉ ra sự khác biệt của Nho giáo Việt qua tư tưởng của Nguyễn Trãi, Nguyễn Mộng Tuân, Lý Tử Tấn, Trình Thuấn Du và đặc biệt là tư tưởng của Lê Thánh Tông. Chính sự khác biệt đó đã tạo ra nền tảng tư tưởng chỉ đạo cong cuộc đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước Đại Việt. Bởi lẽ, hệ tư tưởng là hệ thống các quan niệm và tư tưởng được hình thành một cách có lập trường riêng của các chủ thể chính trị khác nhau, phản ánh các lợi ích, thế giới quan và lý tưởng của các chủ thể đó với tư cách là những giai cấp, dân tộc, cộng đồng xã hội, các đảng phái chính trị và các phong trào xã hội, v.v... Hệ tư tưởng và hình thái ý thức xã hội là bộ phận cấu thành của văn hóa nói riêng và hoạt động tinh thần nói chung của xã hội. Hệ tư tưởng của triều đại Lê sơ lấy Nho giáo làm bệ đỡ, do đó tiến trình độc tôn học thuyết này là tất yếu và đỉnh cao của sự độc tôn ấy đã đạt được vào thời vua Lê Thánh Tông.
Điều đáng lưu ý là sự độc tôn đó cần được hiểu theo đúng văn cảnh của nó, nghĩa là Nho giáo không hoàn toàn thống lĩnh các phương diện đời sống xã hội, mà nó chủ yếu chi phối, điều hành trên lĩnh vực hoạt động chính trị, Nhà nước, còn chi phối các mặt khác của đời sống xã hội còn có sự tham gia của Phật giáo và Đạo giáo. Nho giáo được thể hiện rõ nhất là trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử và giáo hóa đạo đức của xã hội phong kiến Việt Nam lúc đó.
Trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử thời kỳ Lê sơ, Nho giáo là học thuyết chiếm vị thế gần như tuyệt đối cả về nội dung lẫn hình thức và qui mô của nó. Nhà nước thông qua hệ thống giáo dục - khoa cử để truyền bá hệ tư tưởng mà học thuyết Tống Nho được coi là “hệ tư tưởng chính thống của Nhà nước, là bệ đỡ tư tưởng cho chế độ quân chủ quan liêu và duy trì địa vị, quyền uy tối thượng của nhà vua”2. Ngay từ khi lên nắm chính quyền, việc đầu tiên vua Lê Lợi quan tâm là phat huy vai trò độc tôn của Nho giáo. Đến triều vua Lê Thánh Tông - một vị vua uyên thâm Nho học, thì tư tưởng “sùng Nho trọng Đạo” được thể hiện rất rõ trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử, giáo hóa đạo đức. Giai đoạn này, Nho giáo đã phát triển đến đỉnh cao, ảnh hưởng và chi phối toàn bộ nền giáo dục - khoa cử từ mục đích, nội dung đến phương pháp giáo dục. Sự độc tôn Nho giáo và phát triển Nho học thời kỳ này vừa là nguyên nhân, vừa là kết quả của nền giáo dục - khoa cử.
Mục đích của nền giáo dục phong kiến thời Lê sơ là đào tạo là nguồn nhân lực xuất thân từ Nho học để mỗi người, tùy theo địa vị, chức phận của mình giúp vua trong việc trị quốc an dân, bình thiên hạ. Họ còn là hạt nhân tiên phong trong việc truyền bá hệ tư tưởng Nho giáo sâu rộng trong nhân dân.
Đối tượng giáo dục ở Việt Nam thời Lê sơ cũng chịu ảnh hưởng của quan niệm Nho giáo “hữu giáo vô loại”, nhờ đó mà số lượng người tham gia vào hệ thống giáo dục theo thời gian ngày càng nhiều. Đó là những người tham gia vào quá trình dạy - học trong hệ thống giáo dục phong kiến Việt Nam, gồm: đội ngũ dạy học và những người đi học, đi thi.
Những người dạy học chủ yếu là những nhà Nho, các ông đồ đã được tuyển lựa qua các kỳ khoa cử Nho học. Dưới thời Lê sơ, các giáo quan địa phương, quan huấn đạo các xứ được khảo xét kỹ và do Quốc Tử Giám tổ chức tuyển chọn. Người được chọn phải từ 35 tuổi trở lên, phẩm hạnh, học vấn cao và không phạm lỗi. Ở Quốc Tử Giám, vua Lê Thánh Tông đặt chức Ngũ kinh bác sĩ (chức giảng quan đi sâu vào kinh điển Nho giáo, mỗi người chuyên sâu một kinh) nhằm thực hiện việc chuyên môn hóa từng kinh truyện cho các học quan. Đội ngũ dạy học không chỉ là những người minh Kinh, minh Thư Nho học, thông thạo nho, y ,lý, số, mà còn là những người gương mẫu về đức hạnh. Do vậy, sản phẩm của nền giáo dục này là những con người suy nghĩ, hành động theo lý tưởng của Nho giáo. Tuy nhiên, nền giáo dục chính thống ấy với hệ thống thi cử tuyển chọn nhân tài, như ra đề thi Văn sách, hỏi thi vấn đáp, chấm thi để lấy Tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa) sẽ không đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của Nhà nước phong kiến, nếu thiếu biện pháp giáo huấn đạo đức. Theo ghi chép của các bộ quốc sử, ngoài đội ngũ dạy học, còn có cả tầng lớp xã quan, người đứng đầu ở các làng, xã tham gia huấn đạo theo chương trình đã được triều đình chuẩn y. Những người này, theo lệnh của nhà vua, phải có trách nhiệm ban bố và giảng dạy 24 Huấn điều của vua Lê Thánh Tông ban xuống cho nhân dân.
Đối với những người đi học, đi thi: Với mục đích nhằm tạo cho xã hội những con người có đạo đức, suy nghĩ, sống và hành động theo những chuẩn mực, quy phạm đạo đức Nho giáo và yêu cầu cai trị của chế độ phong kiến, đối tượng học Nho tuy không phân biệt, nhưng lại có những quy định chặt chẽ đối với người đi thi. Tuy nhiên, trong thực tế dưới chế độ phong kiến, không phải ai cũng đủ điều kiện để được học, được thi.
Từ thế kỷ XV trở đi, mọi thành phần trong xã hội nếu có đạo đức đều được đi học, đi thi, và nếu thi đỗ đều được Nhà nước bổ dụng làm quan. Hệ thống trường học Nho giáo từ kinh đô đến các địa phương do Nhà nước tổ chức quản lý ngày càng mở rộng. Bên cạnh đó, hệ thống trường tư thục do nhân dân tự tổ chức cũng ngày càng được phát triển rộng rãi. Việc giáo dục Nho học không chỉ thực hiện ở trong hệ thống nhà trường, mà còn phổ biến ở trong từng gia đình. Sự gia tăng đội ngũ người dạy, người học không chỉ đáp ứng nhu cầu tự thân của mỗi người, mỗi gia đình, mà còn của Nhà nước phong kiến trong việc Nho giáo hóa toàn bộ đời sống văn hóa, tinh thần của xã hội và phục vụ nhu cầu cai trị, quản lý xã hội ngày càng gia tăng của giai cấp phong kiến thống trị. Điều đó góp phần đáng kể vào việc hưởng ứng chính sách cầu hiền của triều đại Lê sơ
Triều đình, tuy khẳng định việc cầu hiền có thể bằng nhiều biện pháp khác nhau, song giáo dục - khoa cử vẫn là chủ trương lâu dài và thường xuyên, nhờ đó mới có được nguồn nhân lực theo ý muốn. Trên đà như vậy, việc hoạch định chính sách giáo dục - khoa cử thời vua Lê Thánh Tông càng trở nên chặt chẽ và quy củ hơn. Triều đình ra định lệ thi Hương, trong đó quy định rằng: “người được dự thi phải khai rõ ràng, trung thực lý lịch ông bà, cha mẹ và phải là người có đức hạnh, lý lịch phải được quan và xã trưởng sở tại xác nhận. Còn những người thuộc loại bất hiếu, bất mục, bất nghĩa, loạn luân, điêu toa... thì dù có học vấn cao, giỏi văn bài, cũng không cho vào thi...; nhà phường chèo, con hát và những kẻ phản nghịch, ngụy quan, có tiếng xấu, bản thân và con cháu đều không được đi thi, nếu mang sách hay mượn người làm hộ thì trị tội theo luật”3. Nho sinh “nếu đỗ tam trường trong kỳ thi Hương vẫn phải tiếp tục học ở phủ; nếu trúng tứ trường, thì được vào Quốc Tử Giám học tiếp để thi Hội. Giám sinh đỗ tam trường vẫn tiếp tục học ở Quốc Tử Giám để thi Hội lần sau. Giám sinh Quốc Tử Giám chia làm ba hạng, học bổng cao thấp để khuyến khích: Thượng xá sinh học bổng 1 quan tiền, Trung xá sinh học bổng 9 tiền, Hạ xá sinh học bổng 8 tiền”4. Việc xét duyệt phẩm cách người đi thi liên quan đến một loạt các yêu cầu đạo đức của Nhà nước cũng là một hình thức của giáo huấn; theo đó, để được đi thi vì mục đích cuối cùng là công thành danh toại, cả gia đình thí sinh phải là những gia đình không phạm vào những qui định của lễ giáo phong kiến.
Như chúng ta đều biết, nội dung giáo dục và thi cử chủ yếu trong suốt thời kỳ phong kiến Việt Nam nói chung và thời Lê sơ nói riêng là tư tưởng Nho giáo thông qua các sách giáo khoa kinh điển của Nho gia. Trong hệ thống các nhà trường công lập, tư thục, cũng như việc giáo dục trong gia đình, tài liệu dạy và học chủ yếu là “Tứ thư” (Luận ngữ, Mạnh Tử, Đại học, Trung dung),“Ngũ kinh” (Thư, Thi, Lễ, Dịch, Xuân Thu), các lời dạy của các bậc thánh hiền và Bắc sử, cổ văn. Trải qua các thời kỳ, tài liệu học tập cũng được biên soạn cho phù hợp với lứa tuổi và đối tượng. Các loại sách dành cho học sinh nhỏ tuổi như: Tam tự kinh, Sơ học vấn tân, Ấu học ngũ ngôn thi, Minh tâm bảo giám, Minh đạo gia huấn... Song, nội dung chủ yếu vẫn là những tri thức về đạo đức, phương pháp tu dưỡng đạo đức, cách thức ứng xử trong các quan hệ xã hội của con người, đặc biệt là những tri thức chính trị, cùng những kinh nghiệm, những bài học cho nhà vua, cho người cầm quyền trong việc trị nước, an dân theo đường lối đức trị, lễ trị. Ngoài ra, có những thời kỳ triều đình còn đưa vào nội dung học và thi cả Bắc sử, Nam sử và làm toán. Tuy nhiên, những kiến thức về khoa học tự nhiên, làm ruộng, buôn bán... không được các nhà Nho quan tâm.
Nhìn chung, nội dung giáo dục chủ yếu của nền giáo dục nước ta thời kỳ này là tư tưởng giáo dục Nho giáo. Mục đích của người học, người thi không chỉ học thuộc lòng, mà còn phải hiểu ý nghĩa của những kinh, sách đó và biết vận dụng những điều đã học, đã biết vào trong thực tiễn, theo phương châm mà sách Đại học đã vạch rõ: “Cách vật, trí tri, thành ý, chính tâm, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”.
Nếu như dưới thời Lý - Trần việc tuyển dụng nhân tài và bổ dụng quan chủ yếu bằng nhiệm cử và tiến cử, thì đến thế kỷ XV, dưới các triều đại Lê sơ, việc tuyển dụng quan lại vào bộ máy chính quyền các cấp chủ yếu bằng con đường khoa cử Nho học. Đội ngũ Nho sĩ ngày càng đông đảo, địa vị của họ ngày càng được đề cao. Thời kỳ này, tầng lớp Nho sĩ trở thành đẳng cấp chính của xã hội và là rường cột của Nhà nước phong kiến, là nguồn bổ sung chủ yếu của bộ máy nhà nước phong kiến quan liêu. Những ông quan Nho học đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc định ra và triển khai hoạt động của bộ máy nhà nước, của triều đại trong việc kiến lập ra các chiếu, chế, biểu, dụ, các bộ luật, các văn bản hành chính và pháp luật khác - những công cụ và phương tiện cần thiết cho nhà vua, Nhà nước phong kiến thực hiện việc quản lý xã hội ngày càng có quy mô, nề nếp, có hiệu quả hơn. Có thể khẳng định rằng, dưới các triều đại Lê sơ, bộ máy nhà nước của chế độ phong kiến quan liêu đã đem lại sự ổn định, kỷ cương, thịnh trị cho xã hội Đại Việt.
Về vấn đề thi cử tuyển chọn nhân tài, các triều đại dưới thời Lê sơ dành sự ưu tiên đặc biệt. Ngay khi nghĩa quân còn bao vây thành Đông Quan, Bình Định Vương Lê Lợi đã tổ chức khoa thi kẻ sĩ có văn học (chưa gọi là tiến sĩ) vào năm Bính Ngọ (1426). Sau khi lên ngôi, Lê Thái Tổ đã tổ chức các chế khoa như: khoa Minh kinh vào năm Kỷ Dậu (1429), khoa Hoành từ vào năm Tân Hợi (1431); thậm chí vua Lê Thái Tổ còn đích thân ra đề văn sách để chọn người tài kỳ thi năm Quý Sửu (1433). Các chế khoa này đã chọn được những người hiền tài nổi tiếng cả về chính trị, ngoại giao và văn chương, như Đào Công Soạn, Phan Thiên Tích... Các triều vua tiếp theo như: Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông vẫn tiếp tục mở các chế khoa. Khoa thi tiến sỹ đầu tiên của triều Lê sơ được mở vào năm Nhâm Tuất (1442), niên hiệu Bảo Đại thứ 3 dưới triều Lê Thái Tông. Bắt đầu từ khoa thi này, trình tự và quy mô của một kỳ đại khoa chính thức được thiết lập. Kỳ thi gồm ba cấp: thi Hương, thi Hội và thi Đình. Kết quả của kỳ thi Đình được xếp hạng tiến sỹ theo tam giáp (nhất giáp, nhị giáp, tam giáp) và đặt Tam khôi cho các tiến sỹ đệ nhất giáp (Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa). Hệ thống quan trường thi cũng được thiết lập đầy đủ: quan Đề điệu (Chánh phó chủ khảo); quan Giám thí (coi thi); quan Tuần xước (kiểm soát có quân đội kèm theo); quan thu quyển (thu quyển đựng bài thi của thí sinh); quan Di phong (niêm phong bài thi); quan Đằng lục (chép lại bài thi của thí sinh); quan Đối độc (đọc và so bài chép lại cho đúng với bài thi). Cũng bắt đầu từ khoa thi này, các ân điển vinh quy, bái tổ sau lễ xướng danh, yết bảng, ban mũ áo được thực hiện5.
Từ triều Lê Thánh Tông, việc học hành tiếp tục được mở rộng và tổ chức khoa cử cơ bản vẫn theo định chế của khoa thi đầu tiên thời Lê sơ (1442). Trong thời gian trị vì, vua Lê Thánh Tông tổ chức 12 khoa thi liên tiếp. Khoa thi tiến sỹ đầu tiên mở vào năm Quí Mùi (1463), niên hiệu Quang Thuận thứ 4. Đây cũng là kỳ thi đầu tiên áp dụng định lệ thi Hương của nhà vua. Quan sở tại phải đảm bảo lý lịch 3 đời không được giả mạo, loại những người bất hiếu, bất mục, loạn luân...
Theo Nguyễn Văn Thịnh, “Năm Giáp Thìn (1484), niên hiệu Hồng Đức thứ 15 (khoa thi tiến sỹ thứ 8 dưới triều Lê Thánh Tông) nhà vua tổ chức dựng bia tiến sỹ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, dựng bia cho tất cả các khoa thi trước đó. Thượng thư Bộ lễ Quách Đình Bảo tìm đủ tên tiến sỹ các khoa, xếp theo thứ tự, khắc vào bia. Các quan văn phụ trách từ hàn chia nhau soạn các bài ký. Từ khoa này mới chính thức xếp hạng tiến sỹ theo cách xếp hạng của nhà Minh (Trung Quốc), chia chánh bảng là Tiến sỹ xuất thân; phó bảng là Đồng tiến sỹ xuất thân; đồng thời chia các tiến sỹ ra 3 hạng: Cập đệ, Xuất thân và Đồng tiến sỹ xuất thân”6... Việc làm này cũng chứng tỏ nền giáo dục Nho học cũng như mô hình chính trị phong kiến thời Lê sơ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của hệ tư tưởng Nho giáo và mô hình chính trị phong kiến Trung Quốc.
Ngoài việc tôn vinh những người đỗ đạt như vậy, thời kỳ Lê sơ, đặc biệt dưới thời Lê Thánh Tông, Nhà nước còn tổ chức khảo thí định kỳ và không định kỳ để kiểm tra lại thực lực kiến thức Nho học của tầng lớp quan lại. Những người đỗ thì được thăng quan tước, còn ai không đỗ sẽ bị giáng chức hoặc bãi tước. Nhà vua đòi hỏi rất cao ở họ, quan lại phải có thực học, thực tài để xứng đáng và đảm nhận vai trò của các lương thần. Việc “khảo hạch quan lại tạo nên ý thức bồi dưỡng kiến thức thường xuyên cho họ. Trí thức thời đó cũng tự ý thức về vai trò sỹ đại phu của mình. Nhiều người đã đỗ đạt, còn tự nguyện tham gia thi lại kỳ thi tiến sỹ để đạt được thứ vị cao hơn. Tư tưởng “có danh phải xứng với danh” phổ biến trong đội ngũ Nho sỹ”7. Thậm chí, đối với Giáo quan cũng có chế độ khảo quan (khảo khóa) với thăng thưởng, tuyển bộ không chỉ dựa trên niên hạn, phẩm hạnh của giáo quan, mà còn luôn căn cứ vào kết quả đào tạo, số học sinh đỗ nhiều hay ít để quyết định. “Khoa cử không chỉ là động lực của sự tự học của người đi học, mà còn của sự dạy, của người đi dạy”8.
Qua nội dung, phương pháp dạy - học, phương thức thi cử để chọn nhân tài và chọn người làm quan, yêu cầu cơ bản đặt ra cho người đỗ đạt là phải có thực lực Nho học, uyên thâm kinh sách Nho giáo, phải biết trình bày ý kiến riêng của mình về kinh sách ấy, về thời cuộc xưa và nay, phải biết đem cái học đó mà vận dụng vào cuộc sống, vào công việc giúp vua trị quốc, an dân; phải thông thạo văn hóa, lịch sử Trung Hoa, biết làm thơ, phú, chế, chiếu, biểu... Đáp lại, những người đỗ đạt được Nhà nước tôn vinh, ngay sau khi thi đỗ, họ được ban mũ áo, yến tiệc, vinh qui bái tổ, v.v.; khi mất thường được phong phúc thần, thành hoàng làng. Điều đó đã gây ra không khí học để hiển đạt không chỉ cho bản thân người học, mà còn cho cả gia đình, dòng tộc và quê hương.
Liên quan đến lĩnh vực giáo dục - khoa cử không thể không đề cập đến việc giáo huấn đạo đức dưới triều đại Lê sơ. Thời bấy giờ, giáo huấn đã được luật hóa, nghĩa là Đạo hiếu theo tinh thần Nho giáo đã được thể chế hóa thành Đạo luật nhằm củng cố các mối quan hệ người từ gia đình đến quốc gia. Năm 1470, vua Lê Thánh Tông ban bố trong cả nước 24 điều giáo hóa9, ban hành Luật Hồng Đức nhằm củng cố, tuyên truyền những nguyên tắc cơ bản về đạo đức và lễ giáo Nho giáo.
Xuất phát từ quan niệm cho rằng, nền thịnh trị của một đất nước phụ thuộc phần lớn vào đạo đức, sự tu dưỡng đạo đức của nhà vua. Các nhà nho đã đưa ra những phẩm chất đạo đức cơ bản của nhà vua và sự tu dưỡng đạo đức thể hiện trong hành động và các quan hệ xã hội. Trong gia đình, gia tộc nhà vua phải tu dưỡng đạo đức thường xuyên mới là người có hiếu với tổ tông; trong công việc thì phải cần mẫn, siêng năng; đối với bề tôi phải thương yêu, phải biết nghe lời nói thẳng, nghe lời can gián của bề tôi; đối với dân thì phải vỗ về, phải nuôi dưỡng, giáo hóa sao cho xứng đáng là cha mẹ của dân… Một ông vua có đạo đức và biểu hiện của sự tu dưỡng đạo đức phải được thể hiện trong mọi hoàn cảnh.
Ngoài ra, theo các nhà nho, nhà vua không chỉ chú trọng đến việc tu thân, sửa đức của mình, mà còn phải quan tâm đến việc duy trì hòa khí trong vương tộc, giáo dục đức hạnh cho các thái tử. Các nhà nho đều khuyên nhà vua đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục cho con cái trong hoàng tộc: “Gốc của thiên hạ là ở nước, gốc của nước là ở nhà, gốc của nhà là ở mình. Có dạy được người nhà mình thì sau mới dạy được người trong nước”10. Nhà vua có đức, luôn tu dưỡng đạo đức và đem cái đức ấy làm gương thì thiên hạ mới noi theo. Chỉ khi làm được như vậy mới có thể xây dựng được những chuẩn mực, quy phạm đạo đức cho toàn xã hội. Xét cho cùng, những phẩm chất đạo đức của nhà vua, sự tu dưỡng đạo đức của nhà vua chủ yếu cũng là dựa vào những chuẩn mực, nguyên lý đạo đức Nho giáo. Trên thực tế, xã hội phong kiến Đại Việt ở thế kỷ XV, việc đề ra các phẩm chất đạo đức căn bản của nhà vua, việc yêu cầu nhà vua luôn tu đức, sửa mình đã có vai trò nhất định trong việc tạo lập ra một xã hội có kỷ cương, trật tự, có đạo đức. Bài Hậu tự huấn (Nguyễn Trãi giúp vua Lê Thái Tổ viết để răn bảo Quốc vương Tư Tề và Thái tử Nguyên Long) viết: “...phàm những điều thiết yếu về giữ nước cầm quân, những phương cách sửa mình trị nước, gắng sức mà làm, không lúc nào yên vui trễ nải. Hòa thuận thân thuộc, nhớ giữ lòng hữu ái; thương yêu dân chúng, nghĩ ban chính sách khoan dân. Đừng vì ơn riêng mà thưởng bậy, đừng vì giận riêng mà phạt bừa. Đừng ham của cải mà buông lung xa xỉ, đừng gần thanh sắc mà phóng túng hoang dâm. Cho đến xét mình dùng người, tiếp nhận lời can gián, ra một chính sách, một mệnh lệnh, phát một lời nói, một việc làm, đều do trung chính, dùng theo phép thường, ngõ hầu trên dưới có thể đáp lòng trời, dưới có thể xứng sự trông đợi của dân chúng, thì nước nhà mới yên vững lâu dài”... “mến người có nhân là dân, mà chở thuyền, lật thuyền cũng là dân; giúp người có đức là trời, mà khó tin, không thường cũng là trời”11. Trách nhiệm tu thân không chỉ theo những chuẩn mực đạo đức Nho giáo, mà còn theo những tấm gương của tiền nhân: “Tuy là bậc thánh như Thuấn, Vũ, Thang, Văn (Ngu Thuấn, Hạ Vũ, Thương Thang, Chu Văn Vương) mà còn nơm nớp đau đáu, siêng năng tiết kiệm, run sợ lo âu, cung kính cẩn thận, kính trời chăm dân, không dám sao lãng chút nào, huống gì hạng người kém hơn các bậc ấy?”... “Khải (Đế Khải, con vua Vũ nhà Hạ) biết kính thừa mới có thể hưởng ngôi nhiều năm; Vũ (Vũ Vương, con Văn Vương nhà Chu) hay kế thuật (tiếp tục chí nguyện của tiền nhân, noi theo công việc của tiền nhân) mà được nổi tiếng đạt hiếu”12. Sau này, bản thân vua Lê Thánh Tông không chỉ quán triệt lời dạy của Khổng Tử về trách nhiệm tu thân của mỗi con người, “từ thiên tử cho chí thứ dân, ai cũng phải lấy tu thân làm gốc”, ông còn răn dạy các thái tử của mình về trách nhiệm của bậc quân vương đối với nước, với dân. Với nước phải làm cho “quan hà ngày càng đẹp đẽ”; với dân phải biết khoan thư sức dân, làm cho dân được no ấm.
Đặc biệt, với 24 điều giáo huấn chứng tỏ nhà Lê cường thịnh nhờ giúp dân giữ được gia đạo, để từ đó giữ được đất nước có trật tự, kỷ cương. Điều 1: Quy định trách nhiệm của cha mẹ dạy con cái. Điều 2: Trách nhiệm của gia trưởng đối với gia đình. Điều 3: Quan hệ vợ chồng phải có ân có nghĩa không được thay đổi. Điều 4: Quan hệ anh em trong gia đình. Điều 5: Quan hệ họ hàng làng xóm phải quan tâm thương xót lẫn nhau. Điều 6: Điều 7, Điều 8, Điều 9, Điều 10 quy định đạo lý và bổn phận của người phụ nữ. Điều 11: Nhiệm vụ của người điển lại. Điều 12: Bổn phận của người điển lại. Điều 13: Bổn phận của quân, dân. Điều 14: Trách nhiệm kẻ buôn bán. Điều 15: Quy định việc cưới gả, tế tự. Điều 16: Tục chèo hát, hội hè. Điều 17: Quy định việc hàng quán, nhà cửa dọc đường cho ngủ trọ. Điều 18: Răn cấm trai gái không được tắm cùng một bến. Điều 19: Cử người có uy vọng giảng giải lời cáo dụ cho dân. Điều 20: Quy định việc tố giác, trừng trị bọn hào cường xâm chiếm ruộng đất, ức hiếp nhân dân, xui nguyên giục bị. Điều 21: Cấm các vương hầu và nhà đại thần cho nô tỳ đưa đồ đút lót, mua bán ức hiếp. Điều 22: Khuyên các quan giữ chức trách chăn dân. Điều 23: Khuyên xã trưởng, thôn trưởng, phường trưởng siêng năng dạy bảo dân. Điều 24: Khuyên dân Man Lạo kính giữ luân thường. Một số điều (3, 6, 7, 8, 9, 10) trong 24 điều giáo huấn lần đầu tiên trong xã hội phong kiến Việt Nam đã chú trọng đến thân phận người phụ nữ trong xã hội, mặc dù đối với họ chưa thể có sự bình đẳng so với nam giới. Về phương diện giáo dục, Điều thứ 11 chép rằng: “Bọn sĩ phu phải đôn đốc học nghiệp, phẩm hạnh, giữ điều lễ chung, nếu có người nào thì thọt cửa quyền, dựa thế lực người trên, ra oai nạt nộ người khác sẽ bị tước bỏ tên tuổi, suốt cuộc đời không được kể là hàng sĩ”13. Để củng cố các mối quan hệ xã hội, việc giáo huấn được đặt ra một qui chế cụ thể như ở Điều 19: “Các xã thôn phải chọn một vài người già cả, đạo đức làm trưởng, những ngày thong thả đem dân ra đình tuyên giảng những lời cáo dụ, để khiến dân bắt chước làm điều thiện thành ra mỹ tục”14. Như vậy, toàn bộ nội dung cơ bản của giáo dục theo tinh thần Nho giáo chính là giáo dục đạo đức, văn chương, chính trị và tính phổ cập của nó trở nên rộng rãi từ gia đình cho đến làng, nước.
Trong suốt thời kỳ trị vì của các vị vua triều Lê sơ, nền giáo dục Nho học đóng vai trò tích cực đối với việc xây dựng, hoàn thiện đạo đức con người, đạo đức xã hội. Hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học thời kỳ Lê sơ cũng đặc biệt coi trọng thực tiễn đạo đức. Điều này thể hiện rõ nhất trong tư cách, phẩm chất của nhà giáo dục - phải làm gương, lấy bản thân mình làm mẫu mực. Chúng tôi cho rằng, việc gắn kết kiến thức Nho học và phổ cập nó trong đời sống thực tiễn xã hội bằng việc phổ biến, thực hành 24 điều giáo huấn là đặc điểm nổi bật của nền giáo dục – khoa cử, giáo hóa đạo đức thời Lê Sơ, đặc biệt giai đoạn Lê Thánh Tông
Tóm lại, hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học Việt Nam dưới các triều đại Lê sơ có vai trò vô cùng to lớn trong việc truyền bá hệ tư tưởng Nho giáo, đưa nó lên địa vị độc tôn, toàn trị trong xã hội, đặc biệt là trong việc đào tạo nhân tài, củng cố và phát triển bộ máy nhà nước phong kiến trung ương tập quyền. Việc khuyến khích tinh thần hiếu học, xây dựng xã hội học tập, cũng như trong việc giáo hóa, xây dựng và hoàn thiện đạo đức con người, đạo đức xã hội thời kỳ này, suy cho cùng, đều nhằm mục đích phổ biến học thuyết chính trị- xã hội của Nho giáo, thông qua đó để thắt chặt sự lệ thuộc của con người vào bộ máy trung ương tập quyền. Vì vậy, giáo dục - khoa cử thời kỳ này gắn liền với giáo huấn, với việc thể chế hóa, luật pháp hóa các chuẩn mực đạo đức Nho giáo bằng 24 điều giáo huấn và cao hơn nữa, là Bộ luật Hồng Đức.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu rực rỡ, hệ thống giáo dục – khoa cử thời kỳ này cũng bắt đầu bộc lộ những hạn chế nhất định. Đó là chỉ chú trọng giáo dục tri thức đạo đức, mà chưa quan tâm nhiều đến các tri thức khoa học khác. Nội dung giáo dục quá câu nệ vào kinh điển Nho giáo và Bắc sử. Các tài liệu về giáo dục - khoa cử dường như không đề cập đến vai trò của chữ Quốc ngữ (chữ Nôm) để phát triển tư duy dân tộc, cũng như sự giảm thiểu lệ thuộc vào phương Bắc. Việc sử dụng chữ Nôm thời kỳ này chủ yếu trong sáng tác văn chương nghệ thuật. Mặt khác, nền giáo dục này cũng bộc lộ quan điểm đẳng cấp cực đoan thiếu tinh thần khoan dung trong việc lựa chọn người học, người thi, nghĩa là chưa đạt tới quan điểm giáo dục Khổng Tử. Tâm lí chuộng bằng cấp, địa vị xã hội cũng là mặt trái của hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học được manh nha từ đây và có cơ hội phát triển ở các giai đoạn về sau này. Chính vì vậy, nghiên cứu trở lại nền giáo dục - khoa cử và giáo hóa đạo đức thời kỳ Lê sơ có thể rút ra những bài học lịch sử cho việc hình thành lý luận giáo dục cho đất nước chúng ta hiện nay.
_________________
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Tài Thư (1993), Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, tr. 80.
2. Nguyễn Thanh Bình (2007), Học thuyết chính trị-xã hội của Nho giáo và ảnh hưởng của nó ở Việt Nam (từ thế kỷ XI đến nửa đầu thế kỷ XIX), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.125
3,10. Đại Việt sử ký toàn thư (2004), Tập 2. Nxb. Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, tr.251
4. Nguyễn Văn Thịnh (2010), Khoa cử và văn chương khoa cử Việt Nam thời trung đại. Nxb. Đại học Quốc gia, Hà Nội, tr.67.
5,6,7,8. Nguyễn Văn Thịnh. Khoa cử và văn chương ..., Sđd, tr.39
9,13,14. Văn hóa gia đình Việt Nam, Vhv.vn…58093.html.
11, 12. Nguyễn Trãi toàn tập tân biên (2001), tập 2, Nxb. Văn học, tr.184-185
Tapj chí Khoa học xã hội, số 3, 2012

markdown:
**PHẠM THỊ QUỲNH** **ThS. Trường Đại học Sư phạm**
Thời kỳ Lê sơ ở Việt Nam (1428-1527) là thời kỳ phong kiến với đầy đủ những cung bậc thăng trầm của lịch sử. Trải qua 100 năm với 9 đời vua, nhà Lê sơ đã tổ chức được 29 khoa thi, trong đó có 26 khoa thi Hội. Đây là thời kỳ Nho giáo chiếm lĩnh vị trí độc tôn, toàn trị trong hệ tư tưởng của Nhà nước phong kiến. Điều đó thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa giáo dục - khoa cử với sự hoàn thiện bộ máy nhà nước phong kiến trung ương tập quyền cao độ. Tuy nhiên, trong lĩnh vực giáo dục theo tinh thần Nho giáo, vấn đề giáo huấn đạo đức đóng vai trò quan trọng, bởi bản thân nó vừa mang tính xã hội phổ biến, lại vừa không câu nệ vào hình thức khoa cử, nhưng hiệu quả của nó không nhỏ đối với việc thiết lập và duy trì trật tự xã hội. Trong lĩnh vực giáo hóa đạo đức, giáo dục và giáo huấn của Nho giáo phần lớn có nội dung trùng hợp với nhau, song phương pháp lại không hoàn toàn giống nhau. Với tư cách một học thuyết chính trị - đạo đức, Nho giáo lấy “tu kỷ trị nhân” làm phương pháp giáo dục, giáo huấn đạo đức. Người sáng lập Nho giáo là Khổng Tử đã chủ trương lấy đạo đức để cảm hóa con người bằng chính tấm gương của mình, đó là
*thân giáo*.
Nho giáo được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm. Sử chép các sự kiện liên quan đến sự truyền bá học thuyết này khá nhiều, trong đó nổi bật nhất là việc hai thái thú nhà Hán là Tích Quang và Nhâm Diên (thế kỷ I) là những người đầu tiên “dựng học hiệu để dạy dân ta lễ nghĩa”
1. Từ đó, trải qua một quá trình lâu dài, Nho giáo từ công cụ thống trị trên lĩnh vực hệ tư tưởng và tổ chức bộ máy nhà nước của chính quyền đô hộ, đã dần dần được nhân dân ta tiếp thu những giá trị đạo đức phổ biến của nó. Chính vì vậy, từ thời Lý (1010-1225) chuyển qua thời Trần (1225 -1400), mặc dù Phật giáo giữ vai trò Quốc giáo, song Nho giáo với chủ thuyết thiết lập và duy trì trật tự xã hội phong kiến, đã từng bước xác lập vị thế của mình trên chính trường, để tiến tới giành ngôi vị độc tôn từ thời Lê sơ (1428-1527) và đến ngày nay Nho giáo vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong xã hội Việt Nam.
Việc Nho giáo tiếp tục được đề cao dưới thời Lê sơ như một tất yếu lịch sử do nhu cầu xây dựng Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền để có một nhà nước mạnh. Đặc biệt, giai đoạn Lê Thánh Tông trị vì (1460-1497), Nho giáo được đưa lên vị trí độc tôn, toàn trị trong đời sống tinh thần xã hội. Như vậy, thông qua một quá trình chọn lọc của lịch sử, Nho giáo đã dần khẳng định vị trí hệ tư tưởng ngày càng quan trọng đối với các triều đại phong kiến Việt Nam trong việc cai trị, quản lý xã hội. Có thể nói, đây là quá trình lựa chọn lịch sử và hợp với quy luật nhận thức hệ tư tưởng chính trị cũng như tư tưởng giáo dục. Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu cho rằng, triều đại này đã vận dụng một cách máy móc, rập khuôn Nho giáo Trung Quốc để thực hiện các nhiệm vụ nói trên. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã chỉ ra sự khác biệt của Nho giáo Việt qua tư tưởng của Nguyễn Trãi, Nguyễn Mộng Tuân, Lý Tử Tấn, Trình Thuấn Du và đặc biệt là tư tưởng của Lê Thánh Tông. Chính sự khác biệt đó đã tạo ra nền tảng tư tưởng chỉ đạo cong cuộc đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước Đại Việt. Bởi lẽ, hệ tư tưởng là hệ thống các quan niệm và tư tưởng được hình thành một cách có lập trường riêng của các chủ thể chính trị khác nhau, phản ánh các lợi ích, thế giới quan và lý tưởng của các chủ thể đó với tư cách là những giai cấp, dân tộc, cộng đồng xã hội, các đảng phái chính trị và các phong trào xã hội, v.v... Hệ tư tưởng và hình thái ý thức xã hội là bộ phận cấu thành của văn hóa nói riêng và hoạt động tinh thần nói chung của xã hội. Hệ tư tưởng của triều đại Lê sơ lấy Nho giáo làm bệ đỡ, do đó tiến trình độc tôn học thuyết này là tất yếu và đỉnh cao của sự độc tôn ấy đã đạt được vào thời vua Lê Thánh Tông.
Điều đáng lưu ý là sự độc tôn đó cần được hiểu theo đúng văn cảnh của nó, nghĩa là Nho giáo không hoàn toàn thống lĩnh các phương diện đời sống xã hội, mà nó chủ yếu chi phối, điều hành trên lĩnh vực hoạt động chính trị, Nhà nước, còn chi phối các mặt khác của đời sống xã hội còn có sự tham gia của Phật giáo và Đạo giáo. Nho giáo được thể hiện rõ nhất là trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử và giáo hóa đạo đức của xã hội phong kiến Việt Nam lúc đó.
Trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử thời kỳ Lê sơ, Nho giáo là học thuyết chiếm vị thế gần như tuyệt đối cả về nội dung lẫn hình thức và qui mô của nó. Nhà nước thông qua hệ thống giáo dục - khoa cử để truyền bá hệ tư tưởng mà học thuyết Tống Nho được coi là “hệ tư tưởng chính thống của Nhà nước, là bệ đỡ tư tưởng cho chế độ quân chủ quan liêu và duy trì địa vị, quyền uy tối thượng của nhà vua”
2. Ngay từ khi lên nắm chính quyền, việc đầu tiên vua Lê Lợi quan tâm là phat huy vai trò độc tôn của Nho giáo. Đến triều vua Lê Thánh Tông - một vị vua uyên thâm Nho học, thì tư tưởng “sùng Nho trọng Đạo” được thể hiện rất rõ trong lĩnh vực giáo dục - khoa cử, giáo hóa đạo đức. Giai đoạn này, Nho giáo đã phát triển đến đỉnh cao, ảnh hưởng và chi phối toàn bộ nền giáo dục - khoa cử từ mục đích, nội dung đến phương pháp giáo dục. Sự độc tôn Nho giáo và phát triển Nho học thời kỳ này vừa là nguyên nhân, vừa là kết quả của nền giáo dục - khoa cử.
Mục đích của nền giáo dục phong kiến thời Lê sơ là đào tạo là nguồn nhân lực xuất thân từ Nho học để mỗi người, tùy theo địa vị, chức phận của mình giúp vua trong việc trị quốc an dân, bình thiên hạ. Họ còn là hạt nhân tiên phong trong việc
*truyền bá hệ tư tưởng Nho giáo sâu rộng trong nhân dân.*
Đối tượng giáo dục ở Việt Nam thời Lê sơ cũng chịu ảnh hưởng của quan niệm Nho giáo “hữu giáo vô loại”, nhờ đó mà số lượng người tham gia vào hệ thống giáo dục theo thời gian ngày càng nhiều. Đó là những người tham gia vào quá trình dạy - học trong hệ thống giáo dục phong kiến Việt Nam, gồm: đội ngũ dạy học và những người đi học, đi thi.
*Những người dạy học*chủ yếu là những nhà Nho, các ông đồ đã được tuyển lựa qua các kỳ khoa cử Nho học. Dưới thời Lê sơ, các giáo quan địa phương, quan huấn đạo các xứ được khảo xét kỹ và do Quốc Tử Giám tổ chức tuyển chọn. Người được chọn phải từ 35 tuổi trở lên, phẩm hạnh, học vấn cao và không phạm lỗi. Ở Quốc Tử Giám, vua Lê Thánh Tông đặt chức *Ngũ kinh bác sĩ*(chức giảng quan đi sâu vào kinh điển Nho giáo, mỗi người chuyên sâu một kinh) nhằm thực hiện việc chuyên môn hóa từng kinh truyện cho các học quan. Đội ngũ dạy học không chỉ là những người *minh Kinh, minh Thư*Nho học, thông thạo *nho, y ,lý, số,*mà còn là những người gương mẫu về *đức hạnh.*Do vậy, *sản phẩm của nền giáo dục này là những con người suy nghĩ, hành động theo lý tưởng của Nho giáo*. Tuy nhiên, nền giáo dục chính thống ấy với hệ thống thi cử tuyển chọn nhân tài, như ra đề thi *Văn sách*, hỏi thi vấn đáp, chấm thi để lấy Tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa) sẽ không đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của Nhà nước phong kiến, nếu thiếu biện pháp giáo huấn đạo đức. Theo ghi chép của các bộ quốc sử, ngoài đội ngũ dạy học, còn có cả tầng lớp xã quan, người đứng đầu ở các làng, xã tham gia huấn đạo theo chương trình đã được triều đình chuẩn y. Những người này, theo lệnh của nhà vua, phải có trách nhiệm ban bố và giảng dạy *24 Huấn điều*của vua Lê Thánh Tông ban xuống cho nhân dân.
Đối với
*những người đi học, đi thi*: Với mục đích nhằm tạo cho xã hội những con người có đạo đức, suy nghĩ, sống và hành động theo những chuẩn mực, quy phạm đạo đức Nho giáo và yêu cầu cai trị của chế độ phong kiến, đối tượng học Nho tuy không phân biệt, nhưng lại có những quy định chặt chẽ đối với người đi thi. Tuy nhiên, trong thực tế dưới chế độ phong kiến, không phải ai cũng đủ điều kiện để được học, được thi.
Từ thế kỷ XV trở đi, mọi thành phần trong xã hội nếu có đạo đức đều được đi học, đi thi, và nếu thi đỗ đều được Nhà nước bổ dụng làm quan. Hệ thống trường học Nho giáo từ kinh đô đến các địa phương do Nhà nước tổ chức quản lý ngày càng mở rộng. Bên cạnh đó, hệ thống trường tư thục do nhân dân tự tổ chức cũng ngày càng được phát triển rộng rãi. Việc giáo dục Nho học không chỉ thực hiện ở trong hệ thống nhà trường, mà còn phổ biến ở trong từng gia đình.
*Sự gia tăng đội ngũ người dạy, người học không chỉ đáp ứng nhu cầu tự thân của mỗi người, mỗi gia đình, mà còn của Nhà nước phong kiến trong việc Nho giáo hóa toàn bộ đời sống văn hóa, tinh thần của xã hội và phục vụ nhu cầu cai trị, quản lý xã hội ngày càng gia tăng của giai cấp phong kiến thống trị. Điều đó góp phần đáng kể vào việc hưởng ứng chính sách cầu hiền của triều đại Lê sơ*
Triều đình, tuy khẳng định việc cầu hiền có thể bằng nhiều biện pháp khác nhau, song giáo dục - khoa cử vẫn là chủ trương lâu dài và thường xuyên, nhờ đó mới có được nguồn nhân lực theo ý muốn. Trên đà như vậy, việc hoạch định chính sách giáo dục - khoa cử thời vua Lê Thánh Tông càng trở nên chặt chẽ và quy củ hơn. Triều đình ra
*định lệ*thi Hương, trong đó quy định rằng: “người được dự thi phải khai rõ ràng, trung thực lý lịch ông bà, cha mẹ và phải là người có đức hạnh, lý lịch phải được quan và xã trưởng sở tại xác nhận. Còn những người thuộc loại bất hiếu, bất mục, bất nghĩa, loạn luân, điêu toa... thì dù có học vấn cao, giỏi văn bài, cũng không cho vào thi...; nhà phường chèo, con hát và những kẻ phản nghịch, ngụy quan, có tiếng xấu, bản thân và con cháu đều không được đi thi, nếu mang sách hay mượn người làm hộ thì trị tội theo luật” 3. Nho sinh “nếu đỗ tam trường trong kỳ thi Hương vẫn phải tiếp tục học ở phủ; nếu trúng tứ trường, thì được vào Quốc Tử Giám học tiếp để thi Hội. Giám sinh đỗ tam trường vẫn tiếp tục học ở Quốc Tử Giám để thi Hội lần sau. Giám sinh Quốc Tử Giám chia làm ba hạng, học bổng cao thấp để khuyến khích: Thượng xá sinh học bổng 1 quan tiền, Trung xá sinh học bổng 9 tiền, Hạ xá sinh học bổng 8 tiền” 4. Việc xét duyệt phẩm cách người đi thi liên quan đến một loạt các yêu cầu đạo đức của Nhà nước cũng là một hình thức của giáo huấn; theo đó, để được đi thi vì mục đích cuối cùng là công thành danh toại, cả gia đình thí sinh phải là những gia đình không phạm vào những qui định của lễ giáo phong kiến.
Như chúng ta đều biết, nội dung giáo dục và thi cử chủ yếu trong suốt thời kỳ phong kiến Việt Nam nói chung và thời Lê sơ nói riêng là
*tư tưởng Nho giáo thông qua các sách giáo khoa kinh điển của Nho gia*. Trong hệ thống các nhà trường công lập, tư thục, cũng như việc giáo dục trong gia đình, tài liệu dạy và học chủ yếu là “Tứ thư” *(* *Luận ngữ, Mạnh Tử, Đại học, Trung dung*) *,“*Ngũ kinh” ( *Thư, Thi, Lễ, Dịch, Xuân Thu*), các lời dạy của các bậc thánh hiền và Bắc sử, cổ văn. Trải qua các thời kỳ, tài liệu học tập cũng được biên soạn cho phù hợp với lứa tuổi và đối tượng. Các loại sách dành cho học sinh nhỏ tuổi như: *Tam tự kinh, Sơ học vấn tân, Ấu học ngũ ngôn thi, Minh tâm bảo giám, Minh đạo gia huấn...*Song, nội dung chủ yếu vẫn là những tri thức về đạo đức, phương pháp tu dưỡng đạo đức, cách thức ứng xử trong các quan hệ xã hội của con người, đặc biệt là những tri thức chính trị, cùng những kinh nghiệm, những bài học cho nhà vua, cho người cầm quyền trong việc trị nước, an dân theo đường lối *đức trị, lễ trị*. Ngoài ra, có những thời kỳ triều đình còn đưa vào nội dung học và thi cả Bắc sử, Nam sử và làm toán. Tuy nhiên, những kiến thức về khoa học tự nhiên, làm ruộng, buôn bán... không được các nhà Nho quan tâm.
Nhìn chung, nội dung giáo dục chủ yếu của nền giáo dục nước ta thời kỳ này là tư tưởng giáo dục Nho giáo. Mục đích của người học, người thi không chỉ học thuộc lòng, mà còn phải hiểu ý nghĩa của những kinh, sách đó và biết vận dụng những điều đã học, đã biết vào trong thực tiễn, theo phương châm mà sách
*Đại học*đã vạch rõ: “Cách vật, trí tri, thành ý, chính tâm, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”.
Nếu như dưới thời Lý - Trần việc tuyển dụng nhân tài và bổ dụng quan chủ yếu bằng nhiệm cử và tiến cử, thì đến thế kỷ XV, dưới các triều đại Lê sơ, việc tuyển dụng quan lại vào bộ máy chính quyền các cấp chủ yếu bằng con đường khoa cử Nho học. Đội ngũ Nho sĩ ngày càng đông đảo, địa vị của họ ngày càng được đề cao. Thời kỳ này, tầng lớp Nho sĩ trở thành đẳng cấp chính của xã hội và là rường cột của Nhà nước phong kiến, là nguồn bổ sung chủ yếu của bộ máy nhà nước phong kiến quan liêu. Những ông quan Nho học đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc định ra và triển khai hoạt động của bộ máy nhà nước, của triều đại trong việc kiến lập ra các chiếu, chế, biểu, dụ, các bộ luật, các văn bản hành chính và pháp luật khác - những công cụ và phương tiện cần thiết cho nhà vua, Nhà nước phong kiến thực hiện việc quản lý xã hội ngày càng có quy mô, nề nếp, có hiệu quả hơn. Có thể khẳng định rằng, dưới các triều đại Lê sơ, bộ máy nhà nước của chế độ phong kiến quan liêu đã đem lại sự ổn định, kỷ cương, thịnh trị cho xã hội Đại Việt.
Về vấn đề
*thi cử*tuyển chọn nhân tài, các triều đại dưới thời Lê sơ dành sự ưu tiên đặc biệt. Ngay khi nghĩa quân còn bao vây thành Đông Quan, Bình Định Vương Lê Lợi đã tổ chức khoa thi kẻ sĩ có văn học (chưa gọi là tiến sĩ) vào năm Bính Ngọ (1426). Sau khi lên ngôi, Lê Thái Tổ đã tổ chức các chế khoa như: khoa Minh kinh vào năm Kỷ Dậu (1429), khoa Hoành từ vào năm Tân Hợi (1431); thậm chí vua Lê Thái Tổ còn đích thân ra đề văn sách để chọn người tài kỳ thi năm Quý Sửu (1433). Các chế khoa này đã chọn được những người hiền tài nổi tiếng cả về chính trị, ngoại giao và văn chương, như Đào Công Soạn, Phan Thiên Tích... Các triều vua tiếp theo như: Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông vẫn tiếp tục mở các chế khoa. Khoa thi tiến sỹ đầu tiên của triều Lê sơ được mở vào năm Nhâm Tuất (1442), niên hiệu Bảo Đại thứ 3 dưới triều Lê Thái Tông. Bắt đầu từ khoa thi này, trình tự và quy mô của một kỳ đại khoa chính thức được thiết lập. Kỳ thi gồm ba cấp: thi Hương, thi Hội và thi Đình. Kết quả của kỳ thi Đình được xếp hạng tiến sỹ theo tam giáp (nhất giáp, nhị giáp, tam giáp) và đặt Tam khôi cho các tiến sỹ đệ nhất giáp (Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa). Hệ thống quan trường thi cũng được thiết lập đầy đủ: quan Đề điệu (Chánh phó chủ khảo); quan Giám thí (coi thi); quan Tuần xước (kiểm soát có quân đội kèm theo); quan thu quyển (thu quyển đựng bài thi của thí sinh); quan Di phong (niêm phong bài thi); quan Đằng lục (chép lại bài thi của thí sinh); quan Đối độc (đọc và so bài chép lại cho đúng với bài thi). Cũng bắt đầu từ khoa thi này, các ân điển vinh quy, bái tổ sau lễ xướng danh, yết bảng, ban mũ áo được thực hiện 5.
Từ triều Lê Thánh Tông, việc học hành tiếp tục được mở rộng và tổ chức khoa cử cơ bản vẫn theo định chế của khoa thi đầu tiên thời Lê sơ (1442). Trong thời gian trị vì, vua Lê Thánh Tông tổ chức 12 khoa thi liên tiếp. Khoa thi tiến sỹ đầu tiên mở vào năm Quí Mùi (1463), niên hiệu Quang Thuận thứ 4. Đây cũng là kỳ thi đầu tiên áp dụng định lệ thi Hương của nhà vua. Quan sở tại phải đảm bảo lý lịch 3 đời không được giả mạo, loại những người bất hiếu, bất mục, loạn luân...
Theo Nguyễn Văn Thịnh, “Năm Giáp Thìn (1484), niên hiệu Hồng Đức thứ 15 (khoa thi tiến sỹ thứ 8 dưới triều Lê Thánh Tông) nhà vua tổ chức dựng bia tiến sỹ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, dựng bia cho tất cả các khoa thi trước đó. Thượng thư Bộ lễ Quách Đình Bảo tìm đủ tên tiến sỹ các khoa, xếp theo thứ tự, khắc vào bia. Các quan văn phụ trách từ hàn chia nhau soạn các bài ký. Từ khoa này mới chính thức xếp hạng tiến sỹ theo cách xếp hạng của nhà Minh (Trung Quốc), chia
*chánh bảng*là *Tiến sỹ xuất thân*; *phó bảng*là *Đồng tiến sỹ xuất thân*; đồng thời chia các tiến sỹ ra 3 hạng: *Cập đệ, Xuất thân*và *Đồng tiến sỹ xuất thân”*... Việc làm này cũng chứng tỏ nền giáo dục Nho học cũng như mô hình chính trị phong kiến thời Lê sơ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của hệ tư tưởng Nho giáo và mô hình chính trị phong kiến Trung Quốc. 6
Ngoài việc tôn vinh những người đỗ đạt như vậy, thời kỳ Lê sơ, đặc biệt dưới thời Lê Thánh Tông, Nhà nước còn tổ chức khảo thí định kỳ và không định kỳ để kiểm tra lại thực lực kiến thức Nho học của tầng lớp quan lại. Những người đỗ thì được thăng quan tước, còn ai không đỗ sẽ bị giáng chức hoặc bãi tước. Nhà vua đòi hỏi rất cao ở họ, quan lại phải có thực học, thực tài để xứng đáng và đảm nhận vai trò của các lương thần. Việc “khảo hạch quan lại tạo nên ý thức bồi dưỡng kiến thức thường xuyên cho họ. Trí thức thời đó cũng tự ý thức về vai trò sỹ đại phu của mình. Nhiều người đã đỗ đạt, còn tự nguyện tham gia thi lại kỳ thi tiến sỹ để đạt được thứ vị cao hơn. Tư tưởng “có danh phải xứng với danh” phổ biến trong đội ngũ Nho sỹ”
7. Thậm chí, đối với Giáo quan cũng có chế độ khảo quan (khảo khóa) với thăng thưởng, tuyển bộ không chỉ dựa trên niên hạn, phẩm hạnh của giáo quan, mà còn luôn căn cứ vào kết quả đào tạo, số học sinh đỗ nhiều hay ít để quyết định. “Khoa cử không chỉ là động lực của sự tự học của người đi học, mà còn của sự dạy, của người đi dạy” 8.
Qua nội dung, phương pháp dạy - học, phương thức thi cử để chọn nhân tài và chọn người làm quan, yêu cầu cơ bản đặt ra cho người đỗ đạt là phải có
*thực lực Nho học, uyên thâm kinh sách Nho giáo, phải biết trình bày ý kiến riêng của mình về kinh sách ấy, về thời cuộc xưa và nay, phải biết đem cái học đó mà vận dụng vào cuộc sống, vào công việc giúp vua trị quốc, an dân; phải thông thạo văn hóa, lịch sử Trung Hoa, biết làm thơ, phú, chế, chiếu, biểu*... Đáp lại, những người đỗ đạt được Nhà nước tôn vinh, ngay sau khi thi đỗ, họ được ban mũ áo, yến tiệc, vinh qui bái tổ, v.v.; khi mất thường được phong phúc thần, thành hoàng làng. Điều đó đã gây ra không khí học để hiển đạt không chỉ cho bản thân người học, mà còn cho cả gia đình, dòng tộc và quê hương.
Liên quan đến lĩnh vực giáo dục - khoa cử không thể không đề cập đến việc giáo huấn đạo đức dưới triều đại Lê sơ. Thời bấy giờ, giáo huấn đã được luật hóa, nghĩa là
*Đạo hiếu*theo tinh thần Nho giáo đã được thể chế hóa thành *Đạo luật*nhằm củng cố các mối quan hệ người từ gia đình đến quốc gia. Năm 1470, vua Lê Thánh Tông ban bố trong cả nước 24 điều giáo hóa 9, ban hành Luật *Hồng Đức*nhằm củng cố, tuyên truyền những nguyên tắc cơ bản về đạo đức và lễ giáo Nho giáo.
Xuất phát từ quan niệm cho rằng, nền thịnh trị của một đất nước phụ thuộc phần lớn vào đạo đức, sự tu dưỡng đạo đức của nhà vua. Các nhà nho đã đưa ra những phẩm chất đạo đức cơ bản của nhà vua và sự tu dưỡng đạo đức thể hiện trong hành động và các quan hệ xã hội. Trong gia đình, gia tộc nhà vua phải tu dưỡng đạo đức thường xuyên mới là người có hiếu với tổ tông; trong công việc thì phải cần mẫn, siêng năng; đối với bề tôi phải thương yêu, phải biết nghe lời nói thẳng, nghe lời can gián của bề tôi; đối với dân thì phải vỗ về, phải nuôi dưỡng, giáo hóa sao cho xứng đáng là cha mẹ của dân… Một ông vua có đạo đức và biểu hiện của sự tu dưỡng đạo đức phải được thể hiện trong mọi hoàn cảnh.
Ngoài ra, theo các nhà nho, nhà vua không chỉ chú trọng đến việc tu thân, sửa đức của mình, mà còn phải quan tâm đến việc duy trì hòa khí trong vương tộc, giáo dục đức hạnh cho các thái tử. Các nhà nho đều khuyên nhà vua đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục cho con cái trong hoàng tộc: “Gốc của thiên hạ là ở nước, gốc của nước là ở nhà, gốc của nhà là ở mình. Có dạy được người nhà mình thì sau mới dạy được người trong nước”
10. Nhà vua có đức, luôn tu dưỡng đạo đức và đem cái đức ấy làm gương thì thiên hạ mới noi theo. Chỉ khi làm được như vậy mới có thể xây dựng được những chuẩn mực, quy phạm đạo đức cho toàn xã hội. Xét cho cùng, những phẩm chất đạo đức của nhà vua, sự tu dưỡng đạo đức của nhà vua chủ yếu cũng là dựa vào những chuẩn mực, nguyên lý đạo đức Nho giáo. Trên thực tế, xã hội phong kiến Đại Việt ở thế kỷ XV, việc đề ra các phẩm chất đạo đức căn bản của nhà vua, việc yêu cầu nhà vua luôn tu đức, sửa mình đã có vai trò nhất định trong việc tạo lập ra một xã hội có kỷ cương, trật tự, có đạo đức. Bài *Hậu tự huấn*(Nguyễn Trãi giúp vua Lê Thái Tổ viết để răn bảo Quốc vương Tư Tề và Thái tử Nguyên Long) viết: “...phàm những điều thiết yếu về giữ nước cầm quân, những phương cách sửa mình trị nước, gắng sức mà làm, không lúc nào yên vui trễ nải. Hòa thuận thân thuộc, nhớ giữ lòng hữu ái; thương yêu dân chúng, nghĩ ban chính sách khoan dân. Đừng vì ơn riêng mà thưởng bậy, đừng vì giận riêng mà phạt bừa. Đừng ham của cải mà buông lung xa xỉ, đừng gần thanh sắc mà phóng túng hoang dâm. Cho đến xét mình dùng người, tiếp nhận lời can gián, ra một chính sách, một mệnh lệnh, phát một lời nói, một việc làm, đều do trung chính, dùng theo phép thường, ngõ hầu trên dưới có thể đáp lòng trời, dưới có thể xứng sự trông đợi của dân chúng, thì nước nhà mới yên vững lâu dài”... “mến người có nhân là dân, mà chở thuyền, lật thuyền cũng là dân; giúp người có đức là trời, mà khó tin, không thường cũng là trời” 11. Trách nhiệm tu thân không chỉ theo những chuẩn mực đạo đức Nho giáo, mà còn theo những tấm gương của tiền nhân: “Tuy là bậc thánh như Thuấn, Vũ, Thang, Văn (Ngu Thuấn, Hạ Vũ, Thương Thang, Chu Văn Vương) mà còn nơm nớp đau đáu, siêng năng tiết kiệm, run sợ lo âu, cung kính cẩn thận, kính trời chăm dân, không dám sao lãng chút nào, huống gì hạng người kém hơn các bậc ấy?”... “Khải (Đế Khải, con vua Vũ nhà Hạ) biết kính thừa mới có thể hưởng ngôi nhiều năm; Vũ (Vũ Vương, con Văn Vương nhà Chu) hay kế thuật (tiếp tục chí nguyện của tiền nhân, noi theo công việc của tiền nhân) mà được nổi tiếng đạt hiếu” 12. Sau này, bản thân vua Lê Thánh Tông không chỉ quán triệt lời dạy của Khổng Tử về trách nhiệm tu thân của mỗi con người, “từ thiên tử cho chí thứ dân, ai cũng phải lấy tu thân làm gốc”, ông còn răn dạy các thái tử của mình về trách nhiệm của bậc quân vương đối với nước, với dân. Với nước phải làm cho “quan hà ngày càng đẹp đẽ”; với dân phải biết khoan thư sức dân, làm cho dân được no ấm.
Đặc biệt, với 24 điều giáo huấn chứng tỏ nhà Lê cường thịnh nhờ giúp dân giữ được gia đạo, để từ đó giữ được đất nước có trật tự, kỷ cương. Điều 1: Quy định trách nhiệm của cha mẹ dạy con cái. Điều 2: Trách nhiệm của gia trưởng đối với gia đình. Điều 3: Quan hệ vợ chồng phải có ân có nghĩa không được thay đổi. Điều 4: Quan hệ anh em trong gia đình. Điều 5: Quan hệ họ hàng làng xóm phải quan tâm thương xót lẫn nhau. Điều 6: Điều 7, Điều 8, Điều 9, Điều 10 quy định đạo lý và bổn phận của người phụ nữ. Điều 11: Nhiệm vụ của người điển lại. Điều 12: Bổn phận của người điển lại. Điều 13: Bổn phận của quân, dân. Điều 14: Trách nhiệm kẻ buôn bán. Điều 15: Quy định việc cưới gả, tế tự. Điều 16: Tục chèo hát, hội hè. Điều 17: Quy định việc hàng quán, nhà cửa dọc đường cho ngủ trọ. Điều 18: Răn cấm trai gái không được tắm cùng một bến. Điều 19: Cử người có uy vọng giảng giải lời cáo dụ cho dân. Điều 20: Quy định việc tố giác, trừng trị bọn hào cường xâm chiếm ruộng đất, ức hiếp nhân dân, xui nguyên giục bị. Điều 21: Cấm các vương hầu và nhà đại thần cho nô tỳ đưa đồ đút lót, mua bán ức hiếp. Điều 22: Khuyên các quan giữ chức trách chăn dân. Điều 23: Khuyên xã trưởng, thôn trưởng, phường trưởng siêng năng dạy bảo dân. Điều 24: Khuyên dân Man Lạo kính giữ luân thường. Một số điều (3, 6, 7, 8, 9, 10) trong 24 điều giáo huấn lần đầu tiên trong xã hội phong kiến Việt Nam đã chú trọng đến thân phận người phụ nữ trong xã hội, mặc dù đối với họ chưa thể có sự bình đẳng so với nam giới. Về phương diện giáo dục, Điều thứ 11 chép rằng: “Bọn sĩ phu phải đôn đốc học nghiệp, phẩm hạnh, giữ điều lễ chung, nếu có người nào thì thọt cửa quyền, dựa thế lực người trên, ra oai nạt nộ người khác sẽ bị tước bỏ tên tuổi, suốt cuộc đời không được kể là hàng sĩ”
13. Để củng cố các mối quan hệ xã hội, việc giáo huấn được đặt ra một qui chế cụ thể như ở Điều 19: “Các xã thôn phải chọn một vài người già cả, đạo đức làm trưởng, những ngày thong thả đem dân ra đình tuyên giảng những lời cáo dụ, để khiến dân bắt chước làm điều thiện thành ra mỹ tục” 14. Như vậy, toàn bộ nội dung cơ bản của giáo dục theo tinh thần Nho giáo chính là giáo dục đạo đức, văn chương, chính trị và tính phổ cập của nó trở nên rộng rãi từ gia đình cho đến làng, nước.
Trong suốt thời kỳ trị vì của các vị vua triều Lê sơ, nền giáo dục Nho học đóng vai trò tích cực đối với việc xây dựng, hoàn thiện đạo đức con người, đạo đức xã hội. Hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học thời kỳ Lê sơ cũng đặc biệt coi trọng
*thực tiễn đạo đức*. Điều này thể hiện rõ nhất trong tư cách, phẩm chất của nhà giáo dục - phải làm gương, lấy bản thân mình làm mẫu mực. Chúng tôi cho rằng, việc gắn kết kiến thức Nho học và phổ cập nó trong đời sống thực tiễn xã hội bằng việc phổ biến, thực hành 24 điều giáo huấn là đặc điểm nổi bật của nền giáo dục – khoa cử, giáo hóa đạo đức thời Lê Sơ, đặc biệt giai đoạn Lê Thánh Tông
Tóm lại, hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học Việt Nam dưới các triều đại Lê sơ có vai trò vô cùng to lớn trong việc truyền bá hệ tư tưởng Nho giáo, đưa nó lên địa vị độc tôn, toàn trị trong xã hội, đặc biệt là trong việc đào tạo nhân tài, củng cố và phát triển bộ máy nhà nước phong kiến trung ương tập quyền. Việc khuyến khích tinh thần hiếu học, xây dựng xã hội học tập, cũng như trong việc giáo hóa, xây dựng và hoàn thiện đạo đức con người, đạo đức xã hội thời kỳ này, suy cho cùng, đều nhằm mục đích phổ biến học thuyết chính trị- xã hội của Nho giáo, thông qua đó để thắt chặt sự lệ thuộc của con người vào bộ máy trung ương tập quyền. Vì vậy, giáo dục - khoa cử thời kỳ này gắn liền với giáo huấn, với việc thể chế hóa, luật pháp hóa các chuẩn mực đạo đức Nho giáo bằng 24 điều giáo huấn và cao hơn nữa, là Bộ luật Hồng Đức.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu rực rỡ, hệ thống giáo dục – khoa cử thời kỳ này cũng bắt đầu bộc lộ những hạn chế nhất định. Đó là chỉ chú trọng giáo dục tri thức đạo đức, mà chưa quan tâm nhiều đến các tri thức khoa học khác. Nội dung giáo dục quá câu nệ vào kinh điển Nho giáo và Bắc sử. Các tài liệu về giáo dục - khoa cử dường như không đề cập đến vai trò của chữ Quốc ngữ (chữ Nôm) để phát triển tư duy dân tộc, cũng như sự giảm thiểu lệ thuộc vào phương Bắc. Việc sử dụng chữ Nôm thời kỳ này chủ yếu trong sáng tác văn chương nghệ thuật. Mặt khác, nền giáo dục này cũng bộc lộ quan điểm đẳng cấp cực đoan thiếu tinh thần khoan dung trong việc lựa chọn người học, người thi, nghĩa là chưa đạt tới quan điểm giáo dục Khổng Tử. Tâm lí chuộng bằng cấp, địa vị xã hội cũng là mặt trái của hệ thống giáo dục - khoa cử Nho học được manh nha từ đây và có cơ hội phát triển ở các giai đoạn về sau này. Chính vì vậy, nghiên cứu trở lại nền giáo dục - khoa cử và giáo hóa đạo đức thời kỳ Lê sơ có thể rút ra những bài học lịch sử cho việc hình thành lý luận giáo dục cho đất nước chúng ta hiện nay.
_________________
*Tài liệu tham khảo*
1. Nguyễn Tài Thư (1993),
*Lịch sử tư tưởng Việt Nam*, tập 1, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, tr. 80. **2.**Nguyễn Thanh Bình (2007), *Học thuyết chính trị-xã hội của Nho giáo và ảnh hưởng của nó ở Việt Nam (từ thế kỷ XI đến nửa đầu thế kỷ XIX)* *,*Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.125
3,10.
*Đại Việt sử ký toàn thư*(2004), Tập 2. Nxb. Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, *tr.251*
4. Nguyễn Văn Thịnh (2010),
*Khoa cử và văn chương khoa cử Việt Nam thời trung đại.* *Nxb. Đại học Quốc gia, Hà Nội, tr.67.*
5,6,7,8. Nguyễn Văn Thịnh.
*Khoa cử và văn chương ...*, Sđd, tr.39
9,13,14.
*Văn hóa gia đình Việt Nam*, Vhv.vn…58093.html.
11, 12.
*Nguyễn Trãi toàn tập tân biên*(2001), tập 2, Nxb. Văn học, tr.184-185
Tapj chí Khoa học xã hội, số 3, 2012

Server: GSE


text:
Bài tham luận mở đầu hội thảo của Gregory Polling đề cập đến việc khoanh vùng biển tranh chấp thành các khu vực thực sự có tranh chấp theo luật pháp quốc tế bởi thống nhất phạm vi của tranh chấp là bước đầu quan trọng trong kiểm soát tranh chấp tại Biển Đông.
Phiên mở đầu: Bài phát biểu khai mạc
Ông Ernest Z. Bower, Cố vấn cao cấp, Giám đốc chương trình nghiên cứu Đông Nam Á, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS)
Kính thưa quý vị đại biểu,
Tên tôi là Ernest Z. Bower, Giám đốc Chương trình nghiên cứu Đông Nam Á tại CSIS. Tôi rất vinh dự chào đón quý vị đến CSIS tham dự hội thảo Biển Đông thường niên lần thứ 3. Chúng tôi gọi hội thảo này là “Kiểm soát căng thẳng tại Biển Đông” bởi vì chúng tôi nhận thấy chúng ta đang phải đối mặt với một loạt các vấn đề nghiêm trọng. Có thể thấy rõ hơn, căng thẳng và nguy cơ những sai lầm có thể phát triển thành xung đột tại Biển Đông, khu vực kết nối đa số các nước ở Đông Á. Nguy cơ này cao hơn thời điểm chúng tôi tổ chức hội thảo đầu tiên vào năm 2011. Các phiên thảo luận trong 2 ngày tới có sự tham dự của các chuyên gia hàng đầu trên thế giới về kinh tế địa chính trị và các khía cạnh kỹ thuật của các vấn đề liên quan đến Biển Đông. Nếu chúng ta nỗ lực thành công trong 36 giờ tới thì chúng ta sẽ hy vọng đạt được một vài sáng kiến để kiểm soát xung đột xung quanh Biển Đông và giúp các nhà hoạch định chính sách có ý tưởng để chuẩn bị cho diễn đàn khu vực ASEAN vào cuối tháng này và cuộc họp thượng đỉnh Đông Á vào tháng 10 tại Brunei, giúp họ có ý tưởng về cách thức hoạt động hiệu quả hơn để giải quyết tranh chấp và tránh các xung đột có thể xảy ra, để tăng cường nhận thức về các nguy cơ có thể xảy ra và cơ chế tốt hơn để tránh và quản lý các cuộc đụng độ tại Biển Đông.
Một lần nữa, tôi muốn cảm ơn tất cả quý vị đã tham dự cùng với chúng tôi hôm nay và ngày mai và các quý vị theo dõi trực tiếp trên mạng. Xin các quý vị tham gia thảo luận bằng cách truy cập trang CSIS và theo dõi thảo luận trực tiếp qua CSIS.
Buổi thảo luận ngày hôm nay sẽ được mở đầu bằng bài trình bày của Gregory Polling. Greygory Polling là thành viên chương trình nghiên cứu Đông Nam Á. Nghiên cứu của Gregory Polling về Biển Đông rất sâu sắc và toàn diện. Tôi nghĩ chúng ta nên bắt đầu thảo luận bằng việc xem lại những gì đã xảy ra trong khu vực. Năm ngoái, CSIS trình bày báo cáo Giải pháp Biển Đông với phương pháp hình ảnh vệ tinh và phân tích địa lý để giúp các tranh chấp phức tạp trở nên dễ hiểu hơn. Và trình bày chúng theo một cách mới. Báo cáo sắp tới của chúng tôi “Biển Đông trong tầm ngắm” sẽ sử dụng những kỹ thuật này ở mức độ cao hơn bằng cách khoanh vùng biển tranh chấp thành các khu vực thực sự có tranh chấp theo luật pháp quốc tế. Thống nhất phạm vi của tranh chấp là bước quan trọng trong việc kiểm soát tranh chấp và kiểm soát tranh chấp cũng chính là chủ đề của hội thảo hôm nay. Để mớ đầu phiên thảo luận đầu tiên, tôi xin mời tham dự cùng với tôi chuyên gia nghiên cứu Gregory Polling trình bày kết quả báo cáo mới nhất của chúng tôi.
Gregory Polling: “Biển Đông trong tầm ngắm: Xác định phạm vi tranh chấp”
Cảm ơn Ernest và cho phép tôi cảm ơn tất cả quý vị đã đến tham dự hội thảo thường niên lần thứ 3 năm nay. Như Ernest đã nói chúng ta sẽ bắt đầu hội thảo bằng việc xem xét bản báo cáo mới nhất “Biển Đông trong tầm ngắm”. Sáng nay, mỗi quý vị đều đã có bản tóm tắt báo cáo Biển Đông trong tầm ngắm. Báo cáo này sẽ được công khai vào đầu tháng 7. Bản đồ trong báo cáo như bản đồ trong bản tóm tắt trước quý vị sử dụng phương pháp phân tích không gian địa lý và các dữ liệu mà chúng tôi thu thập và tạo ra để phân tích trong dự án này. Các đường sử dụng chính xác trong phạm vi 1 hải lý và xin thông báo với những nhà làm bản đồ tại đây, bản đồ này sẽ được cung cấp khi báo cáo được xuất bản. Vì quý vị đã xem bản tóm tắt, trước khi bắt đầu trình bày, tôi sẽ nói các điểm mà bản báo cáo không hướng đến. Bản báo cáo không nhằm thể hiện bất cứ biện pháp giải quyết tranh chấp cuối cùng mà các bên nên thực hiện ở Biển Đông, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào các bên tranh chấp. Bản báo cáo cũng không nỗ lực để nói về các yêu sách cuối cùng mà các bên nên đòi hỏi vì hiện nay chưa có bên nào làm rõ các yêu sách của mình, đây là công việc đang được tiến hành. Và cuối cùng bản báo cáo không đề xuất các bên tranh chấp phải chấp nhận tất cả các khu vực được thể hiện trong bản tóm tắt và trong bản báo cáo là khu vực tranh chấp cuối cùng. Thực tế là giống như trong các tuyên bố của tòa hay trong các thương lượng về các tranh chấp tương tự, các khu vực đang được yêu sách ở Biển Đông gắn hiệu lực quá lớn cho các đảo nhỏ đang tranh chấp. Bản báo cáo chính vì vậy sẽ thể hiện các khu vực mà các bên có thể yêu sách trong vùng tranh chấp hợp pháp và từ đó nó sẽ chỉ ra các khu vực không có tranh chấp. Như tôi đã nói sự làm rõ này là một bước quan trọng trong nỗ lực để điều tiết những tranh chấp mà trong nhiều thập kỷ các nước có liên quan không thể đồng ý được với nhau đâu là vùng nước đang tranh chấp và chính vì thế đã khiến bất cứ các đàm phán về thỏa thuận đánh cá đa phương hay hợp tác phát triển chung đa bên đều thất bại. Tôi sẽ đưa ra một vài ví dụ cụ thể về việc áp dụng việc này đối với vấn đề khai thác chung sau, còn trước tiên hãy xem xét định nghĩa khu vực tranh chấp. Để so sánh, cho phép tôi bắt đầu với cái tôi tạm gọi là “bản đồ sách giáo khoa”. Bản đồ Biển Đông này là bản đồ mà chúng ta thường nhìn thấy ở các bài báo hoặc các bài phân tích của những người không phải là chuyên gia – bản đồ này lỗi thời, mập mờ và không chính xác.
Để in bản đồ tốt hơn, bước đầu tiên chúng tôi xác định các khu vực mà các quốc gia có quyền được yêu sách hợp pháp từ bờ biển của mình. Để làm điều đó, chúng tôi bắt đầu bằng việc phớt lờ thực tế là hàng trăm đảo đang có tranh chấp. Bản đồ đầu tiên tôi trình chiếu là yêu sách của Malaysia. Màu đỏ mà quý vị nhìn thấy là yêu sách mà Malaysia có quyền đòi hỏi hợp pháp còn màu trắng là yêu sách của Malaysia trong bản đồ sách giáo khoa quý vị vừa nhìn thấy.
Tôi sẽ không làm rối quý vị bằng cách đi vào chi tiết từng yêu sách mà thay vào đó cho phép tôi đưa ra một vài chỉ dẫn và tôi sẽ nói giải thích thêm trong phần hỏi đáp nếu quý vị có yêu cầu. Cơ sở đầu tiên để quyết định các yêu sách là hợp pháp hay không hợp pháp là hoàn toàn dựa vào Công ước Luật Biển 1982. Theo đó, mỗi bên tranh chấp đều có quyền hưởng vùng đặc quyền kinh tế hay EEZ 200 hải lý. Trong trường hợp EEZ chồng lấn với nước khác và các bên chưa thương lượng được đường biên giới thì chúng tôi cho rằng đường biên giới sẽ là điểm ở giữa. Cuối cùng thềm lục địa của các nước thể hiện trên bản đồ này dựa vào đệ trình của họ lên LHQ. Và quý vị có thể nhìn thấy điểm khác biệt trong yêu sách của Malaysia không đáng kể, thậm chí sự khác biệt trong yêu sách của Brunei còn ít hơn. Vì thế, tối sẽ không làm rối quý vị bằng bản đồ này nữa.
Và giờ chúng ta sẽ xem yêu sách của PLP.
Như quý vị có thể nhìn thấy sự khác biệt rất lớn ở đây giữa yêu sách mà PLP đòi hỏi được thể hiện trong bản đồ lỗi thời màu trắng và yêu sách thực sự mà PLP có quyền đòi hỏi hợp pháp thể hiện ở đường màu xanh. PLP biện hộ rằng họ hoàn toàn nhận thức được bản đồ của họ đã lỗi thời và họ đã đưa ra bản đồ mới vào năm 2009 với đường cơ sở mới. Thậm chí sự khác biệt còn rất rõ ràng khi xem yêu sách thực sự của Việt Nam ở đường màu xanh dương và yêu sách lỗi thời bị phóng đại ở đường màu trắng.
Và cuối cùng sự khác biệt gây bất ngờ nhất, bản đồ này thể hiện yêu sách đường lưỡi bò của Trung Quốc so với yêu sách thực sự mà Trung Quốc có quyền đòi hỏi hợp pháp từ bờ biển của mình, lưu ý rằng nó chưa bao gồm hiệu lực đầy đủ của các đảo.
Một điều không may là tất cả các yêu sách so sánh với đường 9 đoạn đã hoặc chưa có hiệu lực đầy đủ của đảo. Để làm rõ hơn, chúng tôi đã cố nối các đoạn của đường 9 đoạn một cách tốt nhất tôi có thể.
Nếu chúng ta gạt sang một bên các đảo tranh chấp và các thực thể khác ở Biển Đông thì quý vị có thể nhìn thấy tranh chấp sẽ bớt phức tạp hơn nhiều như thế nào. Thực tế phần tranh chấp hợp pháp chỉ là hai phần nhỏ màu đỏ về yêu sách thềm lục địa. Rất may là tình hình lại không như thế.
Bước phân tích cuối cùng là xem xét thêm yếu tố các đảo và xem nó ảnh hưởng thế nào đến tranh chấp.
Tôi cũng sẽ chỉ đưa ra một vài chỉ dẫn. Luật biển phân biệt đảo có EEZ với đá ko được hưởng EEZ nhưng Luật biển cũng không rõ ràng trong việc xác định thế nào là đảo. Điều cần thiết đầu tiên là thực thế phải nổi trên mặt nước khi thủy triều lên cao, điều này có thể hiểu. Điều thứ hai là có khả năng cho con người cư trú hoặc có đời sống kinh tế riêng. Tuy nhiên, không tòa nào giải thích rõ ràng về hai yêu cầu trên. Vì thế, các quốc gia ven biển có thể mở rộng tối đa vùng biển theo ý muốn của họ. Một báo cáo cho rằng một thực thể nổi trên mặt nước 24h/ngày có thể trở thành đảo.
Đây là các đảo. Với định nghĩa về đảo rất chung chung như vậy thì 50 thực thể ở Biển Đông có thể đủ tiêu chuẩn để hưởng quy chế của đảo hợp pháp. Bước cuối cùng trong phân tích của chúng tôi là tạo cho mỗi đảo có 200 hải lý EEZ nếu có thể. Trong hầu hết các trường hợp đều không được vì nó chồng lấn với EEZ từ bờ biển. Vì thế, chúng tôi lại vẽ điểm ở giữa các đảo và bờ biển đối diện nó. Kết quả tạo ra khu vực Biển Đông có thể yêu sách hợp pháp nằm trong tranh chấp.
Khu vực màu đỏ với các thực thể bên trong là khu vực tranh chấp Hoàng sa. Khu vực màu vàng là Scarborough và màu xanh là ở Trường Sa. Và nếu cân nhắc thêm quan điểm chỉ trích rằng không có một hòn đảo nhỏ nào được trao tầm quan trọng ngang bằng với bờ biển xung quanh nó. Vì vậy giải pháp cuối cùng là đặt biên giới gần các đảo hơn dù chúng được hưởng đầy đủ EEZ. Và điều đó dẫn chúng ta đến ranh giới mà các nước có thể nói là vùng tranh chấp hợp pháp, có thể thấy vẫn là một khu vực tương đối lớn.
Nhưng như quý vị có thể thấy, khu vực trên vẫn nhỏ hơn khá nhiều so với đường 9 đoạn của Trung Quốc. Vì sao xác định khu vực này lại quan trọng và nó nói lên điều gì? Khu vực màu vàng này cho chúng ta biết, ngoài ranh giới này là khu vực không tranh chấp của quốc gia ven biển; các nước có thể khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đánh bắt cá, khai thác dầu khí mà không cần phải lo lắng khu vực đó có tranh chấp với bất kỳ nước nào. Nó cũng cho chúng ta biết bất cứ đề xuất khai thác chung nào ngoài khu vực này sẽ không được xem xét nghiêm túc bởi các bên tranh chấp, đây chính là vấn đề của các nỗ lực trước đó nhằm tiến tới khai thác chung. Để mô phỏng, tôi đã làm bản đồ 9 lô dầu khí mà tập đoàn dầu khí quốc gia Trung Quốc mở thầu vào tháng 6 năm 2012 và Việt Nam phản đối nó và nhìn trên bản đồ Việt Nam có lý do để làm thế.
Thậm chí nếu Trung Quốc sở hữu mọi thực thể ở Biển Đông và mọi thực thể đều có yêu sách biển 200 hải lý hoặc chúng nằm ở điểm ở giữa thì các lô dầu khí này, dù là một nửa, cũng không nằm trong yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc.
Các lô dầu khí đưa ra bởi Hà Nội và Manila đưa ra một ví dụ minh họa khác. Trên bản đồ, các lô mầu đỏ được khai thác bởi các công ty dầu khí, còn màu trắng thì không.
Như quý vị có thể nhìn thấy Trung Quốc thường xuyên phản đối các hoạt động trong các lô dầu khí mà phần lớn không nằm trong khu vực tranh chấp. Như vậy, nếu công ty dầu khí của quý vị xem xét đầu tư các lô dầu khí tại Biển Đông hoặc chính phủ xem xét việc tạo ra các lô dầu khí, cách phân tích này rất hiệu quả. Sự khác biệt giữa một lô dầu khí trong khu vực tranh chấp và một lô dầu khí nằm ngoài khu vực tranh chấp chỉ là một vài dặm nhưng một vài dặm trong khu vực không tranh chấp sẽ có cơ sở pháp lý và đạo đức hơn khu vực tranh chấp. Cho phép tôi kết thúc bằng việc khẳng định lại là chúng ta không nói là tranh chấp sẽ không thay đổi hay các lô dầu khí này là tranh chấp pháp lý thực sự. Trách nhiệm của các bên tranh chấp là làm rõ các yêu sách của mình để chúng ta có thể sửa đổi thêm bản đổ. Một số bên đã thực hiện vài bước đi nhỏ. PLP đang dẫn đầu vấn đề này. Năm 2009, Philippin ban hành Luật đường cơ sở trong đó quy định rằng các đảo sẽ chỉ được hưởng quy chế theo UNCLOS. Họ thiết lập đường cơ sở thẳng và xác định EEZ từ đường cơ sở nhưng họ không xác định thềm lục địa mà họ yêu sách. Cùng lúc đó, Việt Nam và Malaysia xác định một phần thềm lục địa của mình nhưng không phải tất cả. Malaysia chưa công bố đường cơ sở thẳng chính thức họ yêu sách mặc dù họ thể hiện trên bản đồ. Đường cơ sở thẳng Việt Nam vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Trong khi đó dễ dàng chỉ ra Trung Quốc là nước không làm rõ các yêu sách chủ quyền của mình. Mỗi bên yêu sách phải có trách nhiệm làm rõ yêu sách của mình trước nhất.
Tôi hi vọng quý vị sẽ thú vị khi nhận bản báo cáo vào đầu tháng 7. Đối với những người cảm thấy hứng thú tôi xin mời qúy vị phân tích và khiến bản báo cáo trở nên có giá trị đối với mục đích riêng của quý vị. Các quý vị hãy nói cho tôi biết nếu có gì trong bản báo cáo quý vị cảm thấy chưa chính xác. Các bản đồ này nhằm mở ra các cuộc tranh luận và chỉ ra các bước nên thực hiện để kiểm soát tranh chấp.
Ernest Bower: Cảm ơn Greg đã có bài trình bày mở đầu thú vị để thảo luận. Tôi xin thông báo mở diễn đàn cho phần hỏi đáp. Nếu quý vị có câu hỏi gì xin hãy nêu tên, tổ chức. Chúng ta sẽ đi một vòng quanh khán giả.
Christian Le Mière (Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế - IISS Anh): Dự án rất hữu ích và giúp ích cho phần thảo luận trong tương lai. Tôi có một câu hỏi liên quan đến yêu sách của Trung Quốc đối với 9 lô dầu khí ngoài bờ biển Việt Nam. Liệu Trung Quốc có thể yêu sách các lô dầu khí nằm trong vùng thềm lục địa mở rộng của họ, chứ không phải EEZ vì thềm lục địa mở rộng sẽ cho họ quyền đối với nguồn tài nguyên đáy biển và dưới đáy biển hơn là các quyền tại EEZ đối với các nguồn tài nguyên biển.
Gregory Poling: Câu trả lời ngắn gọn của tôi là không. Trung Quốc rõ ràng có quyền yêu sách thềm lục địa của bất cứ đảo nào đủ quy chế để hưởng thềm lục địa của riêng nó. Tuy nhiên quy định của UNCLOS rất rõ ràng, mỗi quốc gia chỉ được hưởng tối thiểu 200 hải lý thềm lục địa, và EEZ và họ có thể yêu sách thềm lục địa mở rộng thêm 150 hải lý nếu không có tranh chấp ở đó. Giả dụ bạn có một hòn đảo cách bờ biển chưa đến 200 hải lý thì EEZ và thềm lục địa phải được xác định sử dụng các biện pháp đường trung bình. Trung Quốc không thể nào yêu sách các lô dầu khí theo UNCLOS rằng thềm lục địa từ các đảo có thể mở rộng 200 hải lý trong khi thềm lục địa Việt Nam chỉ mở rộng 100 hải lý.
Yann-Huei Song (Viện Nghiên cứu Trung Cộng – Academia Sinica, Đài Loan): Cảm ơn vì bài phát biểu rất xuất sắc. Câu hỏi của tôi liên quan yêu sách của Đài Loan. Phạm vi của yêu sách đối với Đông Sa trong đường chữ U được nhắc đến trong bản báo cáo như thế nào?
Gregory Poling: Trong bản báo cáo rõ ràng là chúng tôi loại trừ quần đảo Đông Sa vì là tranh chấp song phương giữa Trung Quốc và Đài Loan trong bối cảnh tranh chấp ở Biển Đông là duy nhất. Yêu sách của hai bên đối với quần đảo như nhau. Khi chúng tôi xem xét vẽ yêu sách Philippin trong báo cáo, chúng tôi đã mặc định dùng điểm ở giữa quẩn đảo Đông Sa và yêu sách của Philippin vì dù là yêu sách của Trung Quốc hay Đài Loan đều có chung điểm giữa từ quần đảo Đông Sa.
Về đường chữ U, chúng tôi lại mặc định một lần nữa là Đài Loan cũng yêu sách giống như Trung Quốc vì chúng tôi chưa bao giờ được nghe khẳng định khác nào từ Đài Loan. Bản báo cáo làm rõ đây là nỗ lực đầu tiên để khuyến khích các bên làm rõ yêu sách của mình, nếu những gì đang được mặc định là không đúng đắn, các bên cũng cần công khai làm rõ. Nhưng cho đến nay, những gì mà chúng tôi biết cho thấy Đài Loan đang yêu sách đường chữ U. Và cho đến khi Đài Loan làm rõ yêu sách chúng tôi phải mặc định rằng Đài Loan sử dụng các cơ sở giống như Trung Quốc.
Ernest Bower: Xin hỏi còn câu hỏi hoặc bình luận nào không? Cảm ơn Greg vì đã khởi đầu rất tốt. Chúng ta sẽ nghỉ giải lao để dùng cafe và sau đó sẽ quay lại với phiên đầu tiên.
Hội thảo “Quản lý Căng thăng ở Biển Đông” được tổ chức bởi CSIS vào ngày 5-6 tháng 06 năm 2013 tại Washington D.C, Mỹ.
Đón đọc phần ghi chép tiếp theo của Phiên 3: Phát biểu của Ông Joseph Yun, Quyền Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách khu vực Đông Á và các vấn đề Thái Bình Dương.
Quách Huyền (dịch)
Minh Ngọc (hiệu đính)

markdown:
Bài tham luận mở đầu hội thảo của Gregory Polling đề cập đến việc khoanh vùng biển tranh chấp thành các khu vực thực sự có tranh chấp theo luật pháp quốc tế bởi thống nhất phạm vi của tranh chấp là bước đầu quan trọng trong kiểm soát tranh chấp tại Biển Đông.
**Phiên mở đầu: Bài phát biểu khai mạc** **Ông Ernest Z. Bower, Cố vấn cao cấp, Giám đốc chương trình nghiên cứu Đông Nam Á, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS)**
Kính thưa quý vị đại biểu,
Tên tôi là Ernest Z. Bower, Giám đốc Chương trình nghiên cứu Đông Nam Á tại CSIS. Tôi rất vinh dự chào đón quý vị đến CSIS tham dự hội thảo Biển Đông thường niên lần thứ 3. Chúng tôi gọi hội thảo này là “Kiểm soát căng thẳng tại Biển Đông” bởi vì chúng tôi nhận thấy chúng ta đang phải đối mặt với một loạt các vấn đề nghiêm trọng. Có thể thấy rõ hơn, căng thẳng và nguy cơ những sai lầm có thể phát triển thành xung đột tại Biển Đông, khu vực kết nối đa số các nước ở Đông Á. Nguy cơ này cao hơn thời điểm chúng tôi tổ chức hội thảo đầu tiên vào năm 2011. Các phiên thảo luận trong 2 ngày tới có sự tham dự của các chuyên gia hàng đầu trên thế giới về kinh tế địa chính trị và các khía cạnh kỹ thuật của các vấn đề liên quan đến Biển Đông. Nếu chúng ta nỗ lực thành công trong 36 giờ tới thì chúng ta sẽ hy vọng đạt được một vài sáng kiến để kiểm soát xung đột xung quanh Biển Đông và giúp các nhà hoạch định chính sách có ý tưởng để chuẩn bị cho diễn đàn khu vực ASEAN vào cuối tháng này và cuộc họp thượng đỉnh Đông Á vào tháng 10 tại Brunei, giúp họ có ý tưởng về cách thức hoạt động hiệu quả hơn để giải quyết tranh chấp và tránh các xung đột có thể xảy ra, để tăng cường nhận thức về các nguy cơ có thể xảy ra và cơ chế tốt hơn để tránh và quản lý các cuộc đụng độ tại Biển Đông.
Một lần nữa, tôi muốn cảm ơn tất cả quý vị đã tham dự cùng với chúng tôi hôm nay và ngày mai và các quý vị theo dõi trực tiếp trên mạng. Xin các quý vị tham gia thảo luận bằng cách truy cập trang CSIS và theo dõi thảo luận trực tiếp qua CSIS.
Buổi thảo luận ngày hôm nay sẽ được mở đầu bằng bài trình bày của Gregory Polling. Greygory Polling là thành viên chương trình nghiên cứu Đông Nam Á. Nghiên cứu của Gregory Polling về Biển Đông rất sâu sắc và toàn diện. Tôi nghĩ chúng ta nên bắt đầu thảo luận bằng việc xem lại những gì đã xảy ra trong khu vực. Năm ngoái, CSIS trình bày báo cáo Giải pháp Biển Đông với phương pháp hình ảnh vệ tinh và phân tích địa lý để giúp các tranh chấp phức tạp trở nên dễ hiểu hơn. Và trình bày chúng theo một cách mới. Báo cáo sắp tới của chúng tôi “Biển Đông trong tầm ngắm” sẽ sử dụng những kỹ thuật này ở mức độ cao hơn bằng cách khoanh vùng biển tranh chấp thành các khu vực thực sự có tranh chấp theo luật pháp quốc tế. Thống nhất phạm vi của tranh chấp là bước quan trọng trong việc kiểm soát tranh chấp và kiểm soát tranh chấp cũng chính là chủ đề của hội thảo hôm nay. Để mớ đầu phiên thảo luận đầu tiên, tôi xin mời tham dự cùng với tôi chuyên gia nghiên cứu Gregory Polling trình bày kết quả báo cáo mới nhất của chúng tôi.
**Gregory Polling: “Biển Đông trong tầm ngắm: Xác định phạm vi tranh chấp”**
Cảm ơn Ernest và cho phép tôi cảm ơn tất cả quý vị đã đến tham dự hội thảo thường niên lần thứ 3 năm nay. Như Ernest đã nói chúng ta sẽ bắt đầu hội thảo bằng việc xem xét bản báo cáo mới nhất “Biển Đông trong tầm ngắm”. Sáng nay, mỗi quý vị đều đã có bản tóm tắt báo cáo Biển Đông trong tầm ngắm. Báo cáo này sẽ được công khai vào đầu tháng 7. Bản đồ trong báo cáo như bản đồ trong bản tóm tắt trước quý vị sử dụng phương pháp phân tích không gian địa lý và các dữ liệu mà chúng tôi thu thập và tạo ra để phân tích trong dự án này. Các đường sử dụng chính xác trong phạm vi 1 hải lý và xin thông báo với những nhà làm bản đồ tại đây, bản đồ này sẽ được cung cấp khi báo cáo được xuất bản. Vì quý vị đã xem bản tóm tắt, trước khi bắt đầu trình bày, tôi sẽ nói các điểm mà bản báo cáo không hướng đến. Bản báo cáo không nhằm thể hiện bất cứ biện pháp giải quyết tranh chấp cuối cùng mà các bên nên thực hiện ở Biển Đông, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào các bên tranh chấp. Bản báo cáo cũng không nỗ lực để nói về các yêu sách cuối cùng mà các bên nên đòi hỏi vì hiện nay chưa có bên nào làm rõ các yêu sách của mình, đây là công việc đang được tiến hành. Và cuối cùng bản báo cáo không đề xuất các bên tranh chấp phải chấp nhận tất cả các khu vực được thể hiện trong bản tóm tắt và trong bản báo cáo là khu vực tranh chấp cuối cùng. Thực tế là giống như trong các tuyên bố của tòa hay trong các thương lượng về các tranh chấp tương tự, các khu vực đang được yêu sách ở Biển Đông gắn hiệu lực quá lớn cho các đảo nhỏ đang tranh chấp. Bản báo cáo chính vì vậy sẽ thể hiện các khu vực mà các bên có thể yêu sách trong vùng tranh chấp hợp pháp và từ đó nó sẽ chỉ ra các khu vực không có tranh chấp. Như tôi đã nói sự làm rõ này là một bước quan trọng trong nỗ lực để điều tiết những tranh chấp mà trong nhiều thập kỷ các nước có liên quan không thể đồng ý được với nhau đâu là vùng nước đang tranh chấp và chính vì thế đã khiến bất cứ các đàm phán về thỏa thuận đánh cá đa phương hay hợp tác phát triển chung đa bên đều thất bại. Tôi sẽ đưa ra một vài ví dụ cụ thể về việc áp dụng việc này đối với vấn đề khai thác chung sau, còn trước tiên hãy xem xét định nghĩa khu vực tranh chấp. Để so sánh, cho phép tôi bắt đầu với cái tôi tạm gọi là “bản đồ sách giáo khoa”. Bản đồ Biển Đông này là bản đồ mà chúng ta thường nhìn thấy ở các bài báo hoặc các bài phân tích của những người không phải là chuyên gia – bản đồ này lỗi thời, mập mờ và không chính xác.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling1.jpg)
Để in bản đồ tốt hơn, bước đầu tiên chúng tôi xác định các khu vực mà các quốc gia có quyền được yêu sách hợp pháp từ bờ biển của mình. Để làm điều đó, chúng tôi bắt đầu bằng việc phớt lờ thực tế là hàng trăm đảo đang có tranh chấp. Bản đồ đầu tiên tôi trình chiếu là yêu sách của Malaysia. Màu đỏ mà quý vị nhìn thấy là yêu sách mà Malaysia có quyền đòi hỏi hợp pháp còn màu trắng là yêu sách của Malaysia trong bản đồ sách giáo khoa quý vị vừa nhìn thấy.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling2.jpg)
Tôi sẽ không làm rối quý vị bằng cách đi vào chi tiết từng yêu sách mà thay vào đó cho phép tôi đưa ra một vài chỉ dẫn và tôi sẽ nói giải thích thêm trong phần hỏi đáp nếu quý vị có yêu cầu. Cơ sở đầu tiên để quyết định các yêu sách là hợp pháp hay không hợp pháp là hoàn toàn dựa vào Công ước Luật Biển 1982. Theo đó, mỗi bên tranh chấp đều có quyền hưởng vùng đặc quyền kinh tế hay EEZ 200 hải lý. Trong trường hợp EEZ chồng lấn với nước khác và các bên chưa thương lượng được đường biên giới thì chúng tôi cho rằng đường biên giới sẽ là điểm ở giữa. Cuối cùng thềm lục địa của các nước thể hiện trên bản đồ này dựa vào đệ trình của họ lên LHQ. Và quý vị có thể nhìn thấy điểm khác biệt trong yêu sách của Malaysia không đáng kể, thậm chí sự khác biệt trong yêu sách của Brunei còn ít hơn. Vì thế, tối sẽ không làm rối quý vị bằng bản đồ này nữa.
Và giờ chúng ta sẽ xem yêu sách của PLP.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling3.jpg)
Như quý vị có thể nhìn thấy sự khác biệt rất lớn ở đây giữa yêu sách mà PLP đòi hỏi được thể hiện trong bản đồ lỗi thời màu trắng và yêu sách thực sự mà PLP có quyền đòi hỏi hợp pháp thể hiện ở đường màu xanh. PLP biện hộ rằng họ hoàn toàn nhận thức được bản đồ của họ đã lỗi thời và họ đã đưa ra bản đồ mới vào năm 2009 với đường cơ sở mới. Thậm chí sự khác biệt còn rất rõ ràng khi xem yêu sách thực sự của Việt Nam ở đường màu xanh dương và yêu sách lỗi thời bị phóng đại ở đường màu trắng.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling4.jpg)
Và cuối cùng sự khác biệt gây bất ngờ nhất, bản đồ này thể hiện yêu sách đường lưỡi bò của Trung Quốc so với yêu sách thực sự mà Trung Quốc có quyền đòi hỏi hợp pháp từ bờ biển của mình, lưu ý rằng nó chưa bao gồm hiệu lực đầy đủ của các đảo.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling5.jpg)
Một điều không may là tất cả các yêu sách so sánh với đường 9 đoạn đã hoặc chưa có hiệu lực đầy đủ của đảo. Để làm rõ hơn, chúng tôi đã cố nối các đoạn của đường 9 đoạn một cách tốt nhất tôi có thể.
Nếu chúng ta gạt sang một bên các đảo tranh chấp và các thực thể khác ở Biển Đông thì quý vị có thể nhìn thấy tranh chấp sẽ bớt phức tạp hơn nhiều như thế nào. Thực tế phần tranh chấp hợp pháp chỉ là hai phần nhỏ màu đỏ về yêu sách thềm lục địa. Rất may là tình hình lại không như thế.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling6.jpg)
Bước phân tích cuối cùng là xem xét thêm yếu tố các đảo và xem nó ảnh hưởng thế nào đến tranh chấp.
Tôi cũng sẽ chỉ đưa ra một vài chỉ dẫn. Luật biển phân biệt đảo có EEZ với đá ko được hưởng EEZ nhưng Luật biển cũng không rõ ràng trong việc xác định thế nào là đảo. Điều cần thiết đầu tiên là thực thế phải nổi trên mặt nước khi thủy triều lên cao, điều này có thể hiểu. Điều thứ hai là có khả năng cho con người cư trú hoặc có đời sống kinh tế riêng. Tuy nhiên, không tòa nào giải thích rõ ràng về hai yêu cầu trên. Vì thế, các quốc gia ven biển có thể mở rộng tối đa vùng biển theo ý muốn của họ. Một báo cáo cho rằng một thực thể nổi trên mặt nước 24h/ngày có thể trở thành đảo.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling7.jpg)
Đây là các đảo. Với định nghĩa về đảo rất chung chung như vậy thì 50 thực thể ở Biển Đông có thể đủ tiêu chuẩn để hưởng quy chế của đảo hợp pháp. Bước cuối cùng trong phân tích của chúng tôi là tạo cho mỗi đảo có 200 hải lý EEZ nếu có thể. Trong hầu hết các trường hợp đều không được vì nó chồng lấn với EEZ từ bờ biển. Vì thế, chúng tôi lại vẽ điểm ở giữa các đảo và bờ biển đối diện nó. Kết quả tạo ra khu vực Biển Đông có thể yêu sách hợp pháp nằm trong tranh chấp.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling8.jpg)
Khu vực màu đỏ với các thực thể bên trong là khu vực tranh chấp Hoàng sa. Khu vực màu vàng là Scarborough và màu xanh là ở Trường Sa. Và nếu cân nhắc thêm quan điểm chỉ trích rằng không có một hòn đảo nhỏ nào được trao tầm quan trọng ngang bằng với bờ biển xung quanh nó. Vì vậy giải pháp cuối cùng là đặt biên giới gần các đảo hơn dù chúng được hưởng đầy đủ EEZ. Và điều đó dẫn chúng ta đến ranh giới mà các nước có thể nói là vùng tranh chấp hợp pháp, có thể thấy vẫn là một khu vực tương đối lớn.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling9.jpg)
Nhưng như quý vị có thể thấy, khu vực trên vẫn nhỏ hơn khá nhiều so với đường 9 đoạn của Trung Quốc. Vì sao xác định khu vực này lại quan trọng và nó nói lên điều gì? Khu vực màu vàng này cho chúng ta biết, ngoài ranh giới này là khu vực không tranh chấp của quốc gia ven biển; các nước có thể khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đánh bắt cá, khai thác dầu khí mà không cần phải lo lắng khu vực đó có tranh chấp với bất kỳ nước nào. Nó cũng cho chúng ta biết bất cứ đề xuất khai thác chung nào ngoài khu vực này sẽ không được xem xét nghiêm túc bởi các bên tranh chấp, đây chính là vấn đề của các nỗ lực trước đó nhằm tiến tới khai thác chung. Để mô phỏng, tôi đã làm bản đồ 9 lô dầu khí mà tập đoàn dầu khí quốc gia Trung Quốc mở thầu vào tháng 6 năm 2012 và Việt Nam phản đối nó và nhìn trên bản đồ Việt Nam có lý do để làm thế.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling10.jpg)
Thậm chí nếu Trung Quốc sở hữu mọi thực thể ở Biển Đông và mọi thực thể đều có yêu sách biển 200 hải lý hoặc chúng nằm ở điểm ở giữa thì các lô dầu khí này, dù là một nửa, cũng không nằm trong yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc.
Các lô dầu khí đưa ra bởi Hà Nội và Manila đưa ra một ví dụ minh họa khác. Trên bản đồ, các lô mầu đỏ được khai thác bởi các công ty dầu khí, còn màu trắng thì không.
![ ](http://nghiencuubiendong.vn/images/stories/trungdq/csis%202013_polling11.jpg)
Như quý vị có thể nhìn thấy Trung Quốc thường xuyên phản đối các hoạt động trong các lô dầu khí mà phần lớn không nằm trong khu vực tranh chấp. Như vậy, nếu công ty dầu khí của quý vị xem xét đầu tư các lô dầu khí tại Biển Đông hoặc chính phủ xem xét việc tạo ra các lô dầu khí, cách phân tích này rất hiệu quả. Sự khác biệt giữa một lô dầu khí trong khu vực tranh chấp và một lô dầu khí nằm ngoài khu vực tranh chấp chỉ là một vài dặm nhưng một vài dặm trong khu vực không tranh chấp sẽ có cơ sở pháp lý và đạo đức hơn khu vực tranh chấp. Cho phép tôi kết thúc bằng việc khẳng định lại là chúng ta không nói là tranh chấp sẽ không thay đổi hay các lô dầu khí này là tranh chấp pháp lý thực sự. Trách nhiệm của các bên tranh chấp là làm rõ các yêu sách của mình để chúng ta có thể sửa đổi thêm bản đổ. Một số bên đã thực hiện vài bước đi nhỏ. PLP đang dẫn đầu vấn đề này. Năm 2009, Philippin ban hành Luật đường cơ sở trong đó quy định rằng các đảo sẽ chỉ được hưởng quy chế theo UNCLOS. Họ thiết lập đường cơ sở thẳng và xác định EEZ từ đường cơ sở nhưng họ không xác định thềm lục địa mà họ yêu sách. Cùng lúc đó, Việt Nam và Malaysia xác định một phần thềm lục địa của mình nhưng không phải tất cả. Malaysia chưa công bố đường cơ sở thẳng chính thức họ yêu sách mặc dù họ thể hiện trên bản đồ. Đường cơ sở thẳng Việt Nam vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Trong khi đó dễ dàng chỉ ra Trung Quốc là nước không làm rõ các yêu sách chủ quyền của mình. Mỗi bên yêu sách phải có trách nhiệm làm rõ yêu sách của mình trước nhất.
Tôi hi vọng quý vị sẽ thú vị khi nhận bản báo cáo vào đầu tháng 7. Đối với những người cảm thấy hứng thú tôi xin mời qúy vị phân tích và khiến bản báo cáo trở nên có giá trị đối với mục đích riêng của quý vị. Các quý vị hãy nói cho tôi biết nếu có gì trong bản báo cáo quý vị cảm thấy chưa chính xác. Các bản đồ này nhằm mở ra các cuộc tranh luận và chỉ ra các bước nên thực hiện để kiểm soát tranh chấp.
**Ernest Bower**: Cảm ơn Greg đã có bài trình bày mở đầu thú vị để thảo luận. Tôi xin thông báo mở diễn đàn cho phần hỏi đáp. Nếu quý vị có câu hỏi gì xin hãy nêu tên, tổ chức. Chúng ta sẽ đi một vòng quanh khán giả. **Christian Le Mière**(Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế - IISS Anh): *Dự án rất hữu ích và giúp ích cho phần thảo luận trong tương lai. Tôi có một câu hỏi liên quan đến yêu sách của Trung Quốc đối với 9 lô dầu khí ngoài bờ biển Việt Nam. Liệu Trung Quốc có thể yêu sách các lô dầu khí nằm trong vùng thềm lục địa mở rộng của họ, chứ không phải EEZ vì thềm lục địa mở rộng sẽ cho họ quyền đối với nguồn tài nguyên đáy biển và dưới đáy biển hơn là các quyền tại EEZ đối với các nguồn tài nguyên biển.* **Gregory Poling**: Câu trả lời ngắn gọn của tôi là không. Trung Quốc rõ ràng có quyền yêu sách thềm lục địa của bất cứ đảo nào đủ quy chế để hưởng thềm lục địa của riêng nó. Tuy nhiên quy định của UNCLOS rất rõ ràng, mỗi quốc gia chỉ được hưởng tối thiểu 200 hải lý thềm lục địa, và EEZ và họ có thể yêu sách thềm lục địa mở rộng thêm 150 hải lý nếu không có tranh chấp ở đó. Giả dụ bạn có một hòn đảo cách bờ biển chưa đến 200 hải lý thì EEZ và thềm lục địa phải được xác định sử dụng các biện pháp đường trung bình. Trung Quốc không thể nào yêu sách các lô dầu khí theo UNCLOS rằng thềm lục địa từ các đảo có thể mở rộng 200 hải lý trong khi thềm lục địa Việt Nam chỉ mở rộng 100 hải lý. **Yann-Huei Song (Viện Nghiên cứu Trung Cộng – Academia Sinica, Đài Loan):** *Cảm ơn vì bài phát biểu rất xuất sắc. Câu hỏi của tôi liên quan yêu sách của Đài Loan. Phạm vi của yêu sách đối với Đông Sa trong đường chữ U được nhắc đến trong bản báo cáo như thế nào?* **Gregory Poling**: Trong bản báo cáo rõ ràng là chúng tôi loại trừ quần đảo Đông Sa vì là tranh chấp song phương giữa Trung Quốc và Đài Loan trong bối cảnh tranh chấp ở Biển Đông là duy nhất. Yêu sách của hai bên đối với quần đảo như nhau. Khi chúng tôi xem xét vẽ yêu sách Philippin trong báo cáo, chúng tôi đã mặc định dùng điểm ở giữa quẩn đảo Đông Sa và yêu sách của Philippin vì dù là yêu sách của Trung Quốc hay Đài Loan đều có chung điểm giữa từ quần đảo Đông Sa.
Về đường chữ U, chúng tôi lại mặc định một lần nữa là Đài Loan cũng yêu sách giống như Trung Quốc vì chúng tôi chưa bao giờ được nghe khẳng định khác nào từ Đài Loan. Bản báo cáo làm rõ đây là nỗ lực đầu tiên để khuyến khích các bên làm rõ yêu sách của mình, nếu những gì đang được mặc định là không đúng đắn, các bên cũng cần công khai làm rõ. Nhưng cho đến nay, những gì mà chúng tôi biết cho thấy Đài Loan đang yêu sách đường chữ U. Và cho đến khi Đài Loan làm rõ yêu sách chúng tôi phải mặc định rằng Đài Loan sử dụng các cơ sở giống như Trung Quốc.
**Ernest Bower**: Xin hỏi còn câu hỏi hoặc bình luận nào không? Cảm ơn Greg vì đã khởi đầu rất tốt. Chúng ta sẽ nghỉ giải lao để dùng cafe và sau đó sẽ quay lại với phiên đầu tiên. *Hội thảo* *“Quản lý Căng thăng ở Biển Đông” được tổ chức bởi CSIS vào ngày 5-6 tháng 06 năm 2013 tại Washington D.C, Mỹ.* *Đón đọc phần ghi chép tiếp theo của Phiên 3:* [Phát biểu của Ông Joseph Yun, Quyền Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách khu vực Đông Á và các vấn đề Thái Bình Dương](http://nghiencuubiendong.vn/nghien-cuu-nuoc-ngoai/3523-phat-bieu-cua-joseph-yun-phien-3). **Quách Huyền (dịch)** **Minh Ngọc (hiệu đính)**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
TIN TỨC
Tin Trong Nước
Chính trị
Xã hội
Pháp luật
Tin Thế Giới
Tin tức
Thế giới đó đây
Kinh Tế
Bất động sản
Tài chính
Thị trường
VTV
Truyền Hình
Phim VTV
Hậu trường
Nhân vật
Chuyển động 24h
Vấn đề hôm nay
Việt Nam & thế giới
Góc khán giả
ĐỜI SỐNG
Văn Hóa - Giải Trí
Điện ảnh
Âm nhạc
Đời sống
Du lịch
Làm đẹp
Giới tính
Sức khỏe
Tấm lòng Việt
THỂ THAO
Olymic Rio 2016
Bóng đá Việt Nam
Bóng đá quốc tế
Quần vợt
Video
Các môn khác
Bên lề
Góc doanh nghiệp
Sản phẩm
Doanh nghiệp
Video & Tường thuật trực tiếp
KHÁC
Công Nghệ
Tư vấn
Giáo Dục
Học trực tuyến
Hoạt động VTV
Lịch Phát Sóng
Cập nhật 05:14 ngày 17/10/2015
VTV.vn - Phòng chống đuối nước là 1 vấn đề được toàn xã hội quan tâm. Mùa hè đã đến và làm sao để có giảm thiểu tối đa những vụ tai nạn thương tâm do đuối nước?
HOẠT ĐỘNG VTV | LIÊN HỆ
BÁO ĐIỆN TỬ ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM - VTV.VN
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 306/GP-BTTTT cấp ngày 22/02/2012.
® Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Ghi rõ nguồn VTV.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.
Tổng Biên tập: Vũ Thanh Thủy
Phó Tổng Biên tập: Phạm Quốc Thắng
Tổng đài VTV: (04) 3.8355931; (04) 3.8355932
Ðiện thoại Báo điện tử VTV: (04) 66897 897 Email: toasoan@vtv.vn

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close

Cache-Control: private

Vary: User-Agent

X-Cache-Status: MISS

FilterID: ft


text:
TIN TỨC
Tin Trong Nước
Chính trị
Xã hội
Pháp luật
Tin Thế Giới
Tin tức
Thế giới đó đây
Kinh Tế
Bất động sản
Tài chính
Thị trường
VTV
Truyền Hình
Phim VTV
Hậu trường
Nhân vật
Chuyển động 24h
Vấn đề hôm nay
Việt Nam & thế giới
Góc khán giả
ĐỜI SỐNG
Văn Hóa - Giải Trí
Điện ảnh
Âm nhạc
Đời sống
Du lịch
Làm đẹp
Giới tính
Sức khỏe
Tấm lòng Việt
THỂ THAO
Bóng đá Việt Nam
Bóng đá quốc tế
Quần vợt
Video
Các môn khác
Bên lề
Góc doanh nghiệp
Sản phẩm
Doanh nghiệp
KHÁC
Công Nghệ
Tư vấn
Giáo Dục
Học trực tuyến
Hoạt động VTV
Lịch Phát Sóng
Đăng nhập
Đăng ký
Quỳnh Anh (Ban Thời sự)-Thứ bảy, ngày 11/06/2016 18:19 GMT+7
Cơ sở cho sự tin tưởng này là trong 3 tháng (từ tháng 2 đến tháng 5), số ca nhiễm Zika tại Brazil đã giảm tới 87%.
Phát biểu trong cuộc họp báo với truyền thông quốc tế tại thành phố Rio de Janeiro, Bộ trưởng Y tế Brazil Ricardo Barros cho biết, Olympic 2016 diễn ra vào mùa Đông, thời điểm muỗi sinh sôi yếu, kết hợp với nỗ lực diệt muỗi của Chính phủ hiện nay, nguy cơ nhiễm Zika trong thời điểm diễn ra Olympic và Paralympic là không đáng lo ngại.
Chính phủ Brazil cũng sẽ huy động 2.500 nhân viên y tế, cung cấp quần áo chống muỗi cho các vận động viên cùng các vật dụng bảo vệ cần thiết khác.
Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam tại TV Online.
Từ khóa:
Cùng chuyên mục
Cảnh sát Anh bắt giữ thêm 3 đối tượng tình nghi liên quan đến vụ đánh bom ở Manchester
VTV.vn - Cảnh sát Anh mới bắt giữ 3 đối tượng tình nghi có liên quan đến vụ tấn công tại Manchester.
Đài Loan (Trung Quốc) hợp pháp hóa hôn nhân đồng...
Mỹ kiện hãng xe hơi Fiat Chrysler về gian lận khí...
Philippines ban bố tình trạng thiết quân luật tại...
Cựu Bộ trưởng Y tế Ethiopia trở thành Tổng Giám...
TIN MỚI
HOẠT ĐỘNG VTV | LIÊN HỆ
BÁO ĐIỆN TỬ ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM - VTV.VN
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 306/GP-BTTTT cấp ngày 22/02/2012.
® Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Ghi rõ nguồn VTV.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.
Tổng Biên tập: Vũ Thanh Thủy
Phó Tổng Biên tập: Phạm Quốc Thắng
Tổng đài VTV: (04) 3.8355931; (04) 3.8355932
Ðiện thoại Báo điện tử VTV: (04) 66897 897 Email: toasoan@vtv.vn

Server: openresty

X-Cache-Status: HIT