markdown:
CNM365. Chào ngày mới 15 tháng 11. Wikipedia Ngày này năm xưa. Ngày Tuyên ngôn cộng hòa tại
[(1889) Brasil ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil) *(hình)*; ngày Độc lập tại Palestine (1988); Shichi-Go-San tại Nhật Bản. [Năm 1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777)– [Cách mạng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9): Sau 16 tháng tranh luận, [Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)phê chuẩn **.** [Các điều khoản Hợp bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang) [Năm 1922](http://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– **sáp nhập vào** [Cộng hòa Viễn Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng) [nước Nga Xô viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga), tất cả quyền hạn và lãnh thổ được chuyển giao cho chính phủ Bolshevik tại Moskva. [Năm 1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988)– Liên Xô tiến hành phóng tàu vũ trụ **vào không gian trong tình trạng không có người lái, và đây là chuyến bay duy nhất của tàu.** [Buran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Buran) [Năm 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– Quốc hội Bulgaria bỏ phiếu đổi tên nước từ **thành Cộng hòa Bulgaria và loại bỏ biểu tượng nhà nước cộng sản khỏi quốc kỳ.** [Cộng hòa Nhân dân Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Bulgaria)
# Brasil
|Cộng hoà Liên bang Brasil|
|República Federativa do Brasil
|(tiếng Bồ Đào Nha)
|
|
![]()
|
|*Ordem e Progresso*
(
[Tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha): “Trật tự và Tiến bộ”) [Hino Nacional Brasileiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hino_Nacional_Brasileiro) [Cộng hòa liên bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_li%C3%AAn_bang) [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Brasil) [Dilma Rousseff](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dilma_Rousseff) [Phó tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B3_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Brasil&action=edit&redlink=1) [Michel Temer](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michel_Temer&action=edit&redlink=1) [Tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [Brasília](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia) [15°45′N, 47°57′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Brasil¶ms=15_45_S_47_57_W_type:country%288.514.877%29) [São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo)
3.287.597 mi² (
[hạng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)−2 đến −5; −3 chính thức; [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): Tùy tiểu bang (UTC−2 đến −5) **Độc lập** [7 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9)năm [1822](http://vi.wikipedia.org/wiki/1822) [29 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8)năm [1825](http://vi.wikipedia.org/wiki/1825) [15 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_11)năm [1889](http://vi.wikipedia.org/wiki/1889) [5 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_10)năm [1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988) [2012](http://vi.wikipedia.org/wiki/2012)) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-dano7212-1) người ( [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-IBGE-2) [hạng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 182](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91))57 người/mi² [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2010) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)( [hạng 9](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_%28PPP%29&action=edit&redlink=1)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2008) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)( [hạng 10](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1)) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2006) [hạng 70](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2009) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Real Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Real_Brasil&action=edit&redlink=1)(R$) (
)
[BRL] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.br](http://vi.wikipedia.org/wiki/.br) [Mã điện thoại](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_s%E1%BB%91_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) **Brasil** ( [tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha): **Brasil**, phiên âm tiếng Việt: **Bra-xin**, Hán Việt: **Ba Tây**), tên gọi chính thức là **Cộng hòa Liên bang Brasil** (tiếng Bồ Đào Nha: *República Federativa do Brasil*), là [quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) lớn nhất [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Brasil là quốc gia lớn thứ năm trên thế giới về diện tích lẫn dân số với hơn 190 triệu người. Brasil là quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha duy nhất ở châu Mỹ và lớn nhất trên thế giới. [3]
Nước này tiếp giáp với 11 quốc gia và vùng lãnh thổ
[Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9): giáp với [Venezuela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), [Guyana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana), [Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname)và [Guyane thuộc Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p)về phía bắc, [Colombia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Colombia)về phía tây bắc, [Bolivia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia)và [Peru](http://vi.wikipedia.org/wiki/Peru)về phía tây, [Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina)và [Paraguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paraguay)về phía tây nam và [Uruguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)về phía nam. phía đông Brasil là một đường bờ biển dài 7.491 km tiếp giáp với [Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). Lãnh thổ Brasil bao gồm nhiều quần đảo như [Fernando de Noronha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fernando_de_Noronha), [Rocas Atoll](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rocas_Atoll&action=edit&redlink=1), [Saint Peter và Paul Rocks](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Peter_v%C3%A0_Saint_Paul_Archipelago&action=edit&redlink=1), và [Trindade và Martim Vaz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trindade_v%C3%A0_Martim_Vaz&action=edit&redlink=1). Brasil tiếp giáp với tất cả các nước ở Nam Mỹ khác trừ [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-CIA_Geo-4) [Ecuador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador)và [Chile](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chile). [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-CIA_Geo-4)
Brasil là thuộc địa của
[Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)từ khi [Pedro Álvares Cabral](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_%C3%81lvares_Cabral)đặt chân đến năm 1500 cho đến năm 1815 khi nước này được nâng lên cho Vương quốc Anh với Bồ Đào Nha và Algarves. Liên kết thuộc địa tan vỡ năm 1808 khi thủ đô của Vương quốc Bồ Đào Nha được chuyển từ [Lisbon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lisboa)đến [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro)sau khi [Napoleon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte)xâm lược Bồ Đào Nha. Brasil giành được độc lập từ [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-CIA_Intro-5) [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)vào năm 1822. Đầu tiên là [Đế quốc Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Brasil), sau đó trở thành một nước [cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)vào năm 1889 mặc dù nền lập pháp lưỡng viện, bây giờ là [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i), có từ năm 1824, khi [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p)đầu tiên được thông qua. Hiến pháp hiện nay xác lập Brazil là một nước cộng hòa liên bang. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-CIA_Intro-5) Liên bang được hình thành bởi liên hiệp của [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-Constitui.C3.A7.C3.A3o-6) [Quận liên bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_li%C3%AAn_bang_Brasil), 26 bang và 5.564 [khu tự quản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_t%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n). [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-Constitui.C3.A7.C3.A3o-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-7) [Kinh tế Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Brasil)là nền kinh tế lớn thứ tám trên thế giới dựa trên [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)danh nghĩa và thứ bảy dựa trên [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-siteresources.worldbank.org-8) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) [sức mua tương đương](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng). Đây là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới. Cải cách kinh tế đã đem lại cho đất nước sự công nhận mới của quốc tế. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-9) Brasil là thành viên sáng lập của [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-10) [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [G20](http://vi.wikipedia.org/wiki/G20), [CPLP](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CPLP&action=edit&redlink=1), [Liên minh Latin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_Latinh), [Tổ chức các bang Ibero-Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_c%C3%A1c_bang_Ibero-M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1), Mercosul và [Liên minh các quốc gia Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)và là một trong bốn nước [BRIC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BRIC). Brasil cũng là quê hương của môi trường tự nhiên và hoang dã phong phú và nhiều tài nguyên tự nhiên ở các khu được bảo tồn. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-CIA_Geo-4)
## Mục lục
[1 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Phân chia hành chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Ph.C3.A2n_chia_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [4 Địa lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [5 Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Kinh_t.E1.BA.BF) [6 Nhân khẩu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [7 Các vấn đề xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#C.C3.A1c_v.E1.BA.A5n_.C4.91.E1.BB.81_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [8 Văn hoá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#V.C4.83n_ho.C3.A1) [9 Du lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Du_l.E1.BB.8Bch) [10 Xếp hạng quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#X.E1.BA.BFp_h.E1.BA.A1ng_qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF) [11 Ngày lễ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Ng.C3.A0y_l.E1.BB.85_qu.E1.BB.91c_gia) [12 Hình ảnh về Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#H.C3.ACnh_.E1.BA.A3nh_v.E1.BB.81_Brasil) [13 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Tham_kh.E1.BA.A3o) [14 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
### Thời kỳ Tiền Colombo
Những hóa thạch được tìm thấy tại Brasil là bằng chứng về việc con người đã đến định cư tại vùng đất này ít nhất 8000 năm về trước. Tuy nhiên câu hỏi về việc ai là người đầu tiên đến Brasil vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Nhìn chung các nhà khảo cổ học cho rằng đó là những thợ săn người châu Á di cư qua
[eo biển Bering](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Bering) qua [Alaska](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alaska), xuống [châu Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) rồi đến Brasil. Tuy nhiên một số nhà khảo cổ khác lại cho rằng những cư dân cổ hơn tại Brasil có nguồn gốc gần với người [châu Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%9Ac) và [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) bản địa. [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-11)
Trong khi người da đỏ phía tây dãy núi Andes phát triển những quốc gia thành thị có nền văn hóa cao, tiêu biểu như
[Đế chế Inca](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Inca) ở [Peru](http://vi.wikipedia.org/wiki/Peru) thì người da đỏ ở Brasil lại sống theo hình thức bán du mục gồm săn bắn, đánh bắt cá và trồng trọt. Họ không có chữ viết hay xây dựng những công trình kiến trúc quy mô cho nên việc tìm hiểu về họ rất khó khăn, chủ yếu là qua đồ gốm. Khi người châu Âu tìm ra Brasil, mật độ thổ dân ở Brasil rất thấp, dân số chỉ khoảng 1 triệu người. Ngày nay, thổ dân da đỏ ở Brasil một phần bị lai với các chủng tộc khác hoặc sống nguyên thủy trong những rừng [Amazon](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_Amazon).
### Thuộc địa Brasil
Brasil được khám phá bởi nhà thám hiểm
[Pedro Álvares Cabral](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_%C3%81lvares_Cabral) người Bồ Đào Nha vào ngày [22 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_4) năm [1500](http://vi.wikipedia.org/wiki/1500).
Thời gian đầu, người Bồ Đào Nha không mấy mặn mà với Brasil mà tập trung nhiều hơn vào các hoạt động thương mại với
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia). Với nguồn tài nguyên và đất đai chưa khai phá hết sức lớn, nhiều nước châu Âu khác như [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) và [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) cũng muốn lập thuộc địa tại Brasil song cuối cùng đều thất bại trước người Bồ Đào Nha.
Tên gọi Brasil bắt nguồn từ tên một mặt hàng xuất khẩu chủ lực của vùng đất này: cây vang (trong tiếng Bồ Đào Nha là
*Pau-Brasil*), một loại cây cung cấp nhựa để làm phẩm nhuộm màu đỏ. Sang [thế kỉ 17](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17), [mía đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADa) dần thay thế cây vang để trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Brasil. Các quý tộc và chủ đất người Bồ Đào Nha đã lập ra các đồn điền trồng mía rộng lớn và bắt hàng triệu người da đen từ [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) sang làm nô lệ làm việc trên các đồn điền này. Người da đen bị đối xử rất khắc nghiệt nên họ đã nhiều lần nổi dậy đấu tranh, mà tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa năm 1835 tại Salvador, Bahia song thường không thành công. [12]
### Đế chế Brasil
Vào năm 1808, để chạy trốn khỏi quân đội
[Napoléon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte), hoàng gia [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) cùng chính phủ đã di cư đến thủ đô lúc bấy giờ của Brasil là [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro). Đây là sự di cư xuyên lục địa của một hoàng tộc duy nhất trong lịch sử. Năm 1815, vua [João VI (John IV) của Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jo%C3%A3o_VI_%28John_IV%29_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1) tuyên bố Brasil là một vương quốc hợp nhất với Bồ Đào Nha và [Algarve](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Algarve&action=edit&redlink=1) (nay là miền nam Bồ Đào Nha). Từ đó, về mặt danh nghĩa thì Brasil không còn là một thuộc địa nữa nhưng quyền nhiếp chính thì vẫn nằm trong tay của Bồ Đào Nha. Khi João VI trở về Bồ Đào Nha vào năm 1821, con trai ông là Pedro lên nối ngôi vua Brasil. Ngày 7 tháng 9 năm 1822, trước phong trào đấu tranh của người dân, Pedro đã tuyên bố Brasil ly khai khỏi Bồ Đào Nha (“Độc lập hay là Chết”) và thành lập Đế chế Brasil độc lập. Vua Pedro tự phong danh hiệu Hoàng đế [Pedro I của Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_I_c%E1%BB%A7a_Brasil) và thường được biết đến với tên gọi Dom Predo.
Hoàng đế Pedro I trở về Bồ Đào Nha vào năm 1831 do những bất đồng với các chính trị gia Brasil. Con trai ông là vua
[Pedro II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_II_c%E1%BB%A7a_Brasil) lên ngôi năm 1840 khi mới 14 tuổi sau 9 năm chế độ nhiếp chính. Pedro II đã xây dựng một [chế độ quân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) gần giống [nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) kéo dài đến năm 1889 khi ông bị phế truất trong một cuộc đảo chính để thành lập nước [cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Trước khi kết thúc thời gian cai trị của mình, vua Pedro II đã xóa bỏ chế độ chiếm hữu [nô lệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) tại Brasil vào năm 1888. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến ông bị giới chủ nô căm ghét và loại bỏ khỏi ngai vàng.
### Nền Cộng hòa cũ (1889-1930)
[Pedro II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_II_c%E1%BB%A7a_Brasil) bị phế truất vào ngày 15 tháng 11 năm 1889 trong một cuộc đảo chính quân sự của những người cộng hòa. Tướng [Deodero de Fonseca](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Deodero_de_Fonseca&action=edit&redlink=1), người lãnh đạo cuộc đảo chính đã trở thành tổng thống trên thực tế đầu tiên của Brasil. Tên của đất nước được đổi thành *Cộng hòa Hợp chúng quốc Brasil* (đến năm 1967 thì đổi lại thành *Cộng hòa Liên bang Brasil* như ngày nay). Trong khoảng thời gian từ năm 1889 đến năm 1930, Brasil là một quốc gia với chính phủ theo thể chế [dân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%B1_do), với chức [tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) luân phiên giữa hai bang lớn là [Sao Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) và [Minas Gerais](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais).
Đến cuối
[thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), [cà phê](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA) đã trở thành mặt hàng [xuất khẩu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) chủ lực của Brasil thay cho đường mía. Việc buôn bán cà phê với nước ngoài đã làm nên sự thịnh vượng của Brasil về mặt kinh tế, đồng thời cũng thu hút một số lượng đáng kể người nhập cư đến từ các quốc gia [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), chủ yếu là [Italia](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Dân số tăng lên cùng với nguồn nhân công dồi dào đã cho phép đất nước Brasil phát triển các ngành công nghiệp và mở rộng lãnh thổ vào sâu hơn trong lục địa.
Thời kỳ này, với tên gọi là “Nền Cộng hòa cũ” kết thúc vào năm 1930 do một cuộc đảo chính quân sự mà sau đó
[Getulio Vargas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Getulio_Vargas&action=edit&redlink=1) lên chức tổng thống.
### Chủ nghĩa dân túy và sự phát triển (1930-1964)
[Getulio Vargas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Getulio_Vargas&action=edit&redlink=1) lên nắm quyền sau cuộc đảo chính của giới quân sự năm 1930. Ông đã cai trị Brasil như một nhà độc tài với những thời kỳ [dân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) xen kẽ. Sau năm 1930, chính phủ Brasil vẫn tiếp tục thành công trong các dự án phát triển [nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và mở mang vùng lãnh thổ nội địa rộng lớn của Brasil.
Tổng thống Getulio Vargas đã cai trị như một nhà
[độc tài](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_t%C3%A0i) trong hai nhiệm kỳ 1930-1934 và 1937-1945. Ông tiếp tục được bầu làm tổng thống Brasil trong khoảng thời gian 1951-1954. Getulio Vargas đã có những ý tưởng mới về nền chính trị của Brasil để thúc đầy hơn nữa sự phát triển đất nước. Ông hiểu rằng trong bối cảnh nền công nghiệp đang phát triển mạnh tại Brasil lúc bấy giờ, những người công nhân sẽ trở thành một thế lực chính trị đông đảo tại đây, kèm theo một hình thức quyền lực chính trị mới – chủ nghĩa dân túy. Nắm bắt được điều đó, tổng thống Vargas đã kiểm soát nền chính trị của Brasil một cách tương đối ổn định trong vòng 15 năm đến khi ông tự tử vào năm 1954.
Sau hai giai đoạn độc tài dưới thời tổng thống Getulio Vargas, nhìn chung chế độ dân chủ đã chiếm ưu thế tại Brasil trong khoảng thời gian 1945-1964. Một trong những sự kiện quan trọng diễn ra trong thời kỳ này là thủ đô của Brasil được chuyển từ thành phố
[Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) sang thành phố [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia).
### Chế độ độc tài quân sự (1964-1985)
Những khủng hoảng về mặt kinh tế, xã hội đã dẫn tới cuộc đảo chính của giới quân sự vào năm 1964. Cuộc đảo chính đã nhận được sự giúp đỡ một số chính trị gia quan trọng, ví dụ như José de Magalhães Pinto, thống đốc bang Minas Gerais và nhận được sự hậu thuẫn của chính phủ
[Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Sau cuộc đảo chính, một giai đoạn độc tài quân sự được thiết lập tại Brasil trong vòng 21 năm với việc [quân đội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) kiểm soát toàn bộ nền chính trị của đất nước. Trong những năm đầu tiên sau đảo chính, kinh tế Brasil vẫn tiếp tục tăng trưởng nhanh do các chính sách cải cách kinh tế được ban hành. Nhưng sau đó, những cải cách này đã không phát huy được tác dụng và khiến nền kinh tế Brasil lâm vào tình trạng khó khăn. Nợ nước ngoài tăng lên nhanh chóng trong khi hàng ngàn người Brasil bị chính phủ độc tài quân sự trục xuất, bắt giữ, tra tấn và thậm chí bị giết hại.
### Brasil từ năm 1985 đến nay
Năm 1985, Brasil bắt đầu quay trở lại tiến trình dân chủ. Tancredo Neves được bầu làm tổng thống nhưng ông đã qua đời trước khi tuyên thệ nhậm chức, phó tổng thống Jose Sarney được cử lên thay thế. Vào tháng 12 năm 1989,
[Fernando Collor de Mello](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Collor_de_Mello&action=edit&redlink=1) được bầu làm tổng thống và ông đã dành những năm đầu tiên của nhiệm kỳ để khắc phục tình trạng siêu lạm phát của Brasil, lúc bấy giờ đã đạt mức 25% mỗi tháng. Những tổng thống kế nhiệm ông đã tiếp tục duy trì các chính sách kinh tế mở như tự do thương mại và tiến hành tư nhân hóa các xí nghiệp của nhà nước . [13]
Tháng 1 năm
[1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995), [Fernando Henrique Cardoso](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Henrique_Cardoso&action=edit&redlink=1)nhậm chức tổng thống Brasil sau khi đánh bại ứng cử viên cánh tả Lula da Silva. Ông đã có những kế hoạch cải cách kinh tế hiệu quả và đưa Brasil vượt qua cuộc khủng hoảng [tài chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh)năm [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998). Năm [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000), tổng thống Condor đã yêu cầu phải công khai những tài liệu về mạng lưới các chế độ độc tài quân sự tại Nam Mỹ.
Ngày nay, một trong những vấn đề khó khăn nhất của đất nước Brasil là sự bất bình đẳng trong thu nhập cũng như nhiều vấn đề xã hội nhức nhối khác. Vào
[thập niên 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), vẫn còn khoảng một phần tư dân số Brasil sống dưới mức 1 đô la Mỹ một ngày. Những căng thẳng về xã hội và kinh tế này đã giúp ứng cử viên [cánh tả](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1nh_t%E1%BA%A3) [Lula de Silva](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lula_de_Silva&action=edit&redlink=1)thắng cử tổng thống vào năm [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002). Sau khi nhậm chức, các chính sách kinh tế dưới thời tổng thống Cardoso vẫn được duy trì . Mặc dù có một vài tai tiếng trong chính phủ song nhiều chính sách xóa đói giảm nghèo của tổng thống Silva đã thu được thành công nhất định. Ông đã nâng mức lương tối thiểu từ 200 real lên 350 real trong vòng 4 năm, xây dựng chương trình [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-14) [Fome Zero](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fome_Zero&action=edit&redlink=1)( *Không có người đói*) để giải quyết nạn đói trong tầng lớp người nghèo tại Brasil. Những chính sách nhằm giảm tỉ lệ thất nghiệp và sự phụ thuộc vào dầu lửa cũng đã mang lại hiệu quả tích cực.
## Chính trị
### Chính phủ
Theo hiến pháp, Brasil là một quốc gia theo thể chế cộng hòa liên bang, được tạo lập dựa trên 4 thực thể chính trị là Liên bang, bang, các chính quyền thành phố tự trị và quận liên bang
. Không có sự phân cấp cụ thể nào về quyền lực giữa các thực thể chính trị này. Chính quyền Brasil được chia thành các nhánh: [15] [lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p), [hành pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p)và [tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p). Hoạt động của các nhánh này diễn ra độc lập với nhau và đồng thời được kiểm tra và điều chỉnh cân bằng sao cho thích hợp. Nhánh hành pháp và lập pháp được tổ chức ở cả 4 thực thể chính trị, trong khi nhánh tư pháp chỉ được tổ chức ở cấp Liên bang và bang.
Nhánh
[hành pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p)được thực thi bởi [chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), trong khi nhánh [lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p)được thực thi bởi cả chính phủ và hai viện của [quốc hội Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Brasil&action=edit&redlink=1). Nhánh [tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p)hoạt động riêng rẽ với hai nhánh trên. Về nhánh hành pháp, người đứng đầu nhà nước là [tổng thống Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Brasil)có nhiệm kỳ 4 năm và được phép nắm tối đa 2 nhiệm kỳ. Đương kim tổng thống hiện nay của nước này là bà [Dilma Rousseff](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dilma_Rousseff), đắc cử [tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di)năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010). Tổng thống có quyền chỉ định thủ tướng liên bang, có vai trò hỗ trợ cho tổng thống trong việc điều hành đất nước. Về nhánh lập pháp, Quốc hội của Brasil được chia làm 2 viện: thượng viện và hạ viện. [Thượng viện Liên bang Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n_Li%C3%AAn_bang_Brasil&action=edit&redlink=1)gồm có 81 ghế, phân bố đều mỗi 3 ghế cho 26 bang và quận liên bang (thủ đô) và có nhiệm kỳ 8 năm. [Hạ viện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n_Li%C3%AAn_bang_Brasil&action=edit&redlink=1)có tổng cộng 513 ghế, được bầu cử theo nhiệm kỳ 4 năm và phân bố theo tỉ lệ bang.
Một trong những nguyên tắc chính trị của nền cộng hòa là
[hệ thống đa đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng), như một sự đảm bảo về tự do chính trị. Hiện nay có tổng cộng 15 đảng chính trị lớn nhỏ có ghế trong Quốc hội Brasil. Bốn đảng lớn nhất hiện nay là Đảng Công nhân Brasil (PT), Đảng Dân chủ Xã hội Brasil (PSDB), Đảng Vận động Dân chủ Brasil (PMDB) và Đảng Dân chủ (tiền thân là Đảng Mặt trận Tự do – PFL).
### Luật pháp
[Luật pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p) của Brasil dựa trên luật La Mã – Germania truyền thống . Hiến pháp Liên bang, được thông qua vào ngày [16] [5 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_10)năm [1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988)là bộ luật cơ bản nhất của Brasil. Tất cả những quyết định của nhánh lập pháp và tòa án đều phải dựa trên Hiến pháp Brasil. Các bang của Brasil đều có hiến pháp riêng của bang mình, nhưng không được trái với Hiến pháp Liên bang. Các chính quyền thành phố và quận liên bang không có hiến pháp riêng mà có bộ luật của riêng mình, gọi là luật cơ bản ( *leis orgânicas*).
Quyền lực pháp lý được thực thi bởi nhánh
[tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p), mặc dù trong một số trường hợp đặc biệt Hiến pháp Brasil cũng cho phép Thượng viện Liên bang thông qua những quyết định về mặt luật pháp. Cơ quan quyền lực cao nhất trong ngành tư pháp của Brasil là Tòa án Liên bang Tối cao. Tuy nhiên hệ thống tư pháp của Brasil bị chỉ trích làm việc kém hiệu quả trong vài thập kỉ qua trong việc thực hiện nốt các bước cuối của việc xét xử. Các vụ kiện cáo thường mất tới vài năm để giải quyết và đi đến phán quyết cuối cùng . [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-17)
### Quan hệ ngoại giao và quân đội
Brasil là quốc gia dẫn đầu khu vực
[Mỹ Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh) về chính trị và kinh tế . Tuy nhiên, những bất ổn về kinh tế và xã hội trong lòng Brasil đã ngăn cản nước này tiến lên và trở thành một cường quốc có ảnh hưởng lớn trên thế giới. Trong suốt giai đoạn từ sau [18] [Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)đến [thập niên 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), các chính phủ Brasil đều tìm cách mở rộng ảnh hưởng của nước này ra tầm quốc tế bằng cách tập trung phát triển kinh tế và có một chính sách ngoại giao độc lập. Những năm gần đây, Brasil ngày càng tăng cường quan hệ với các nước [Mỹ Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh)láng giềng, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong các sứ mệnh của [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Chính sách ngoại giao của Brasil là có quan điểm hòa bình trong các vấn đề tranh chấp quốc tế và không can thiệp vào tình hình nước khác.
Brasil là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như
[Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Tổ chức Thương mại Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)và [Khối Thị trường chung Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mercosur)(Mercosur)…
Brasil thiết lập quan hệ ngoại giao với
[Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)ngày [8 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5)năm [1989](http://vi.wikipedia.org/wiki/1989) . [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-19) [Quân đội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i)Brasil bao gồm 3 bộ phận chính là [lục quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n), [hải quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n)và [không quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n). Lực lượng cảnh sát được coi là một nhánh của quân đội trong hiến pháp nhưng nằm dưới sự chỉ huy của mỗi bang. Brasil là quốc gia có lực lượng quân đội lớn nhất Mỹ Latinh, với tổng quân số là 287.000 quân nhân vào năm 2006. Tổng thống Brasil cũng là tổng chỉ huy quân đội của nước này. Chi phí cho quân sự của Brasil năm 2006 ước tính đạt khoảng 2,6% GDP. Brasil có chế độ nghĩa vụ quân sự dành cho nam giới tuổi từ 21-45, kéo dài trong khoảng 9 đến 12 tháng, còn tự nguyện thì tuổi từ 17-45. Tuy nhiên, với một nước có dân số lớn như Brasil thì đa phần nam giới nước này không phải gọi nhập ngũ. Brasil là nước đầu tiên tại Nam Mỹ chấp nhận [phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF)phục vụ trong quân ngũ vào thập niên 1980 . Vai trò chủ yếu của quân đội Brasil là bảo vệ chủ quyền quốc gia và tham gia vào các chiến dịch gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc tại nước ngoài. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-20)
## Phân chia hành chính
### Các vùng
Lãnh thổ Brasil được chia thành năm vùng riêng biệt:
[Bắc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_B%E1%BA%AFc,_Brasil&action=edit&redlink=1), [Đông Bắc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc,_Brasil&action=edit&redlink=1), [Trung Tây](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Trung_T%C3%A2y,_Brasil&action=edit&redlink=1), [Đông Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_Nam,_Brasil&action=edit&redlink=1) và [Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Nam,_Brasil&action=edit&redlink=1).
- Vùng Bắc chiếm 45,27% lãnh thổ Brasil nhưng lại là vùng có số lượng dân cư thấp nhất. Vùng Bắc có mức độ công nghiệp hóa và phát triển thấp (ngoại trừ
[Manaus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Manaus), là nơi có một khu công nghiệp miễn thuế). Đây là nơi có nhiều rừng mưa nhiệt đới xanh tốt và nơi cư trú của một số lượng lớn người da đỏ.
- Vùng Đông Bắc chiếm một phần ba dân số Brasil. Vùng này có nền văn hóa đa dạng, bao gồm những ảnh hưởng văn hóa thời thuộc địa
[Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), văn hóa [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)và văn hóa thổ dân da đỏ. Đây cũng là vùng nghèo nhất Brasil. Vùng Đông Bắc có mùa khô kéo dài và nhiều bãi biển đẹp nổi tiếng.
- Vùng Trung Tây là vùng có diện tích lớn thứ hai tại Brasil, nhưng mật độ dân số lại thấp. Thủ đô của Brasil – thành phố
[Brasília](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia), thuộc vùng này. Đây là nơi có đầm lầy [Pantanal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pantanal)lớn nhất thế giới và một phần của [rừng mưa](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a)Amazon nằm ở phía tây bắc. Về khí hậu, vùng này có hai mùa riêng biệt: [mùa mưa](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a)(từ tháng 10 tới tháng 4) và [mùa khô](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4)(từ tháng 5 tới tháng 9). Đây cũng là vùng nông nghiệp quan trọng nhất đất nước. Các thành phố lớn nhất là: [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia), [Goiania](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Goiania&action=edit&redlink=1), [Campo Grande](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campo_Grande)và [Cuiaba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cuiaba&action=edit&redlink=1).
- Vùng Đông Nam là vùng giàu có tài nguyên và đông dân nhất nước. Riêng dân số vùng này đã lớn hơn dân số của bất kỳ một nước Nam Mỹ nào khác. Đây là nơi có hai thành phố lớn nhất của Brasil:
[Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro)và [Sao Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo). Cảnh quan vùng này khá đa dạng, với trung tâm thương mại chủ yếu của đất nước là São Paulo, thành phố lịch sử [Minas Gerais](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais)và bãi biển Rio de Janeiro nổi tiếng.
- Vùng Nam là vùng giàu có nhất tại Brasil (tính theo GDP bình quân đầu người), với
[tiêu chuẩn sống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_s%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1)tốt nhất cả nước. Đây cũng là vùng lạnh nhất Brasil, thỉnh thoảng có thể xuất hiện [băng giá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%E1%BA%BFt)và [tuyết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%E1%BA%BFt)ở một số vùng cao. Vùng này có nhiều [người nhập cư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_nh%E1%BA%ADp_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) [Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)sinh sống, chủ yếu là con cháu [người Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), [người Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%9D)và [người Slav](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav), mang theo những ảnh hưởng rõ rệt về văn hóa quê hương cũ của họ. Các thành phố lớn nhất là [Curitiba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Curitiba)và [Porto Alegre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre).
### Các bang
Brasil được tổ chức theo hình thức liên bang. Các bang của Brasil (
*estado*) có quyền tự tổ chức chính phủ, pháp luật, duy trì an ninh công cộng và thu [thuế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%BF). Chính phủ bang do một thống đốc bang ( *governador*) đứng đầu, được bầu theo hình thức phổ thông đầu phiếu. Ngoài ra còn có một cơ quan lập pháp riêng của bang ( *assembléia legislativa*).
Brasil gồm 26 bang và 1 quận liên bang (
*distrito federal*), tổng cộng là 27 đơn vị liên bang. Quận liên bang của Brasil bao gồm thủ đô của nước này, [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia).
Mỗi bang lại được chia thành nhiều
[hạt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) ( *municípios*) với hội đồng [lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) ( *câmara de vereadores*) và một thị trưởng ( *prefeito*) riêng. Các hạt này có quyền tự trị và về mặt hệ thống là độc lập với cả liên bang và chính phủ bang. Một hạt có thể gồm các thị trấn ( *distritos*) khác bên cạnh khu vực, tuy nhiên các khu đô thị tự trị này không có chính phủ riêng biệt.
[Tòa án](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n) được tổ chức ở mức liên bang và bang bên trong các quận được gọi là *comarca*. Một *comarca* có thể gồm nhiều khu đô thị tự trị.
|
|Thứ tự |
|Bang |
|Thủ phủ
|
|Vùng Bắc
|1||
|![]()
[Roraima](http://vi.wikipedia.org/wiki/Roraima) [Boa Vista](http://vi.wikipedia.org/wiki/Boa_Vista,_Roraima) ![ Bandeira do Amapá.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Bandeira_do_Amap%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Amap%C3%A1.svg.png)
![ Bandeira do Amapá.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Bandeira_do_Amap%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Amap%C3%A1.svg.png)
[Amapá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amap%C3%A1) [Macapá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macap%C3%A1) ![ Bandeira do Amazonas.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Bandeira_do_Amazonas.svg/25px-Bandeira_do_Amazonas.svg.png)
![ Bandeira do Amazonas.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Bandeira_do_Amazonas.svg/25px-Bandeira_do_Amazonas.svg.png)
[Amazonas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amazonas_%28bang_Brasil%29) [Manaus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Manaus) ![ Bandeira do Pará.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Bandeira_do_Par%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Par%C3%A1.svg.png)
![ Bandeira do Pará.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Bandeira_do_Par%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Par%C3%A1.svg.png)
[Pará](http://vi.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A1) [Belém](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%A9m) ![ Bandeira do Tocantins.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Bandeira_do_Tocantins.svg/25px-Bandeira_do_Tocantins.svg.png)
![ Bandeira do Tocantins.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Bandeira_do_Tocantins.svg/25px-Bandeira_do_Tocantins.svg.png)
[Tocantins](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tocantins) [Palmas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palmas,_Tocantins) ![ Bandeira do Acre.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Bandeira_do_Acre.svg/25px-Bandeira_do_Acre.svg.png)
![ Bandeira do Acre.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Bandeira_do_Acre.svg/25px-Bandeira_do_Acre.svg.png)
[Acre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Acre_%28bang%29) [Rio Branco](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_Branco) ![ Bandeira de Rondônia.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Bandeira_de_Rond%C3%B4nia.svg/25px-Bandeira_de_Rond%C3%B4nia.svg.png)
![ Bandeira de Rondônia.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Bandeira_de_Rond%C3%B4nia.svg/25px-Bandeira_de_Rond%C3%B4nia.svg.png)
[Rondônia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rond%C3%B4nia) [Porto Velho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Porto_Velho) **Vùng Trung Tây** ![ Bandeira de Mato Grosso.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Bandeira_de_Mato_Grosso.svg/25px-Bandeira_de_Mato_Grosso.svg.png)
![ Bandeira de Mato Grosso.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Bandeira_de_Mato_Grosso.svg/25px-Bandeira_de_Mato_Grosso.svg.png)
[Mato Grosso](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mato_Grosso) [Cuiabá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuiab%C3%A1) ![ Bandeira de Goiás.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Bandeira_de_Goi%C3%A1s.svg/25px-Bandeira_de_Goi%C3%A1s.svg.png)
![ Bandeira de Goiás.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Bandeira_de_Goi%C3%A1s.svg/25px-Bandeira_de_Goi%C3%A1s.svg.png)
[Goiás](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goi%C3%A1s) [Goiânia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goi%C3%A2nia) ![ Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Bandeira_do_Distrito_Federal_%28Brasil%29.svg/25px-Bandeira_do_Distrito_Federal_%28Brasil%29.svg.png)
![ Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Bandeira_do_Distrito_Federal_%28Brasil%29.svg/25px-Bandeira_do_Distrito_Federal_%28Brasil%29.svg.png)
[Distrito Federal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_li%C3%AAn_bang_Brasil)* [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia)** ![ Bandeira de Mato Grosso do Sul.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg/25px-Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg.png)
![ Bandeira de Mato Grosso do Sul.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg/25px-Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg.png)
[Mato Grosso do Sul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mato_Grosso_do_Sul) [Campo Grande](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campo_Grande) **Vùng Nam** ![ Bandeira do Paraná.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Bandeira_do_Paran%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Paran%C3%A1.svg.png)
![ Bandeira do Paraná.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Bandeira_do_Paran%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Paran%C3%A1.svg.png)
[Paraná](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paran%C3%A1_%28bang%29) [Curitiba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Curitiba) ![ Bandeira de Santa Catarina.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Bandeira_de_Santa_Catarina.svg/25px-Bandeira_de_Santa_Catarina.svg.png)
![ Bandeira de Santa Catarina.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Bandeira_de_Santa_Catarina.svg/25px-Bandeira_de_Santa_Catarina.svg.png)
[Santa Catarina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Santa_Catarina_%28bang%29) [Florianópolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Florian%C3%B3polis) ![ Bandeira do Rio Grande do Sul.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg/25px-Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg.png)
![ Bandeira do Rio Grande do Sul.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg/25px-Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg.png)
[Rio Grande do Sul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_Grande_do_Sul) [Porto Alegre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre)
|
|Thứ tự |
|Bang |
|Thủ phủ
|
|Vùng Đông Bắc
|15||
|![]()
[Maranhão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maranh%C3%A3o) [São Luís](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Lu%C3%ADs,_Maranh%C3%A3o) ![ Bandeira do Piauí.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Bandeira_do_Piau%C3%AD.svg/25px-Bandeira_do_Piau%C3%AD.svg.png)
![ Bandeira do Piauí.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Bandeira_do_Piau%C3%AD.svg/25px-Bandeira_do_Piau%C3%AD.svg.png)
[Piauí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Piau%C3%AD) [Teresina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Teresina) ![ Bandeira do Ceará.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Bandeira_do_Cear%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Cear%C3%A1.svg.png)
![ Bandeira do Ceará.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Bandeira_do_Cear%C3%A1.svg/25px-Bandeira_do_Cear%C3%A1.svg.png)
[Ceará](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cear%C3%A1) [Fortaleza](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fortaleza) ![ Bandeira do Rio Grande do Norte.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg/25px-Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg.png)
![ Bandeira do Rio Grande do Norte.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg/25px-Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg.png)
[Rio Grande do Norte](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_Grande_do_Norte) [Natal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Natal,_Rio_Grande_do_Norte) ![ Bandeira da Paraíba.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Bandeira_da_Para%C3%ADba.svg/25px-Bandeira_da_Para%C3%ADba.svg.png)
![ Bandeira da Paraíba.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Bandeira_da_Para%C3%ADba.svg/25px-Bandeira_da_Para%C3%ADba.svg.png)
[Paraíba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Para%C3%ADba) [João Pessoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jo%C3%A3o_Pessoa) ![ Bandeira de Pernambuco.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Bandeira_de_Pernambuco.svg/25px-Bandeira_de_Pernambuco.svg.png)
![ Bandeira de Pernambuco.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Bandeira_de_Pernambuco.svg/25px-Bandeira_de_Pernambuco.svg.png)
[Pernambuco](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pernambuco) [Recife](http://vi.wikipedia.org/wiki/Recife) ![ Bandeira de Alagoas.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Bandeira_de_Alagoas.svg/25px-Bandeira_de_Alagoas.svg.png)
![ Bandeira de Alagoas.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Bandeira_de_Alagoas.svg/25px-Bandeira_de_Alagoas.svg.png)
[Alagoas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alagoas) [Maceió](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macei%C3%B3) ![ Bandeira de Sergipe.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Bandeira_de_Sergipe.svg/25px-Bandeira_de_Sergipe.svg.png)
![ Bandeira de Sergipe.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Bandeira_de_Sergipe.svg/25px-Bandeira_de_Sergipe.svg.png)
[Sergipe](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sergipe) [Aracaju](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aracaju) ![ Bandeira da Bahia.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Bandeira_da_Bahia.svg/25px-Bandeira_da_Bahia.svg.png)
![ Bandeira da Bahia.svg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Bandeira_da_Bahia.svg/25px-Bandeira_da_Bahia.svg.png)
[Bahia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bahia) [Salvador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Salvador,_Bahia) **Vùng Đông Nam** ![ Bandeira de Minas Gerais.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Bandeira_de_Minas_Gerais.svg/25px-Bandeira_de_Minas_Gerais.svg.png)
![ Bandeira de Minas Gerais.svg](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Bandeira_de_Minas_Gerais.svg/25px-Bandeira_de_Minas_Gerais.svg.png)
[Minas Gerais](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais) [Belo Horizonte](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belo_Horizonte) ![ Bandeira do Espírito Santo.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Bandeira_do_Esp%C3%ADrito_Santo.svg/25px-Bandeira_do_Esp%C3%ADrito_Santo.svg.png)
![ Bandeira do Espírito Santo.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Bandeira_do_Esp%C3%ADrito_Santo.svg/25px-Bandeira_do_Esp%C3%ADrito_Santo.svg.png)
[Espírito Santo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Esp%C3%ADrito_Santo) [Vitória](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vit%C3%B3ria_%28Brasil%29) ![ Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg/25px-Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg.png)
![ Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg/25px-Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg.png)
[Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro_%28bang%29) [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) ![ Bandeira do estado de São Paulo.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Bandeira_do_estado_de_S%C3%A3o_Paulo.svg/25px-Bandeira_do_estado_de_S%C3%A3o_Paulo.svg.png)
![ Bandeira do estado de São Paulo.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Bandeira_do_estado_de_S%C3%A3o_Paulo.svg/25px-Bandeira_do_estado_de_S%C3%A3o_Paulo.svg.png)
[São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo_%28bang%29) [São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) [Distrito Federal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_li%C3%AAn_bang_Brasil)là quận trực thuộc liên bang Brasil [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia)là thủ đô hành chính của Liên bang Brasil
## Địa lý
### Lãnh thổ và địa hình
Brasil là một quốc gia rộng lớn. Tổng diện tích của nước này là 8.514.876,599 km²,
chiếm tới một nửa diện tích lục địa [21] [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Lãnh thổ Brasil tiếp giáp với các quốc gia và vùng lãnh thổ là [Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina), [Bolivia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia), [Colombia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Colombia), [Guiana thuộc Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p), [Guyana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana), [Paraguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paraguay), [Peru](http://vi.wikipedia.org/wiki/Peru), [Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname), [Uruguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)và [Venezuela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Brasil có quốc gia có diện tích lớn thứ năm trên thế giới, chỉ đứng sau [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada), [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Lãnh thổ nước này trải dài trên 4 múi giờ khác nhau. Brasil còn có một đường bờ biển dài 7367 km tiếp giáp với [Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng).
Về địa hình, Brasil là một trong những nước có nhiều hệ thống sông lớn nhất trên thế giới. Nước này có tổng cộng 8 bồn địa lớn, nước của các con sông đi qua các bồn địa này để thoát ra Đại Tây Dương.
[Sông Amazon](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Amazon)là con sông lớn nhất thế giới tính theo dung lượng nước và đồng thời là con sông dài thứ hai trên thế giới. Lưu vực sông Amazon rộng lớn và màu mỡ đã tạo điều kiện cho những cánh [rừng mưa nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)hùng vĩ phát triển cùng với một hệ thống sinh vật phong phú. Ngoài ra còn phải kể đến hệ thống sông Parana và phụ lưu của nó, sông Iguacu, nơi có [thác nước Iguacu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Iguacu&action=edit&redlink=1)nổi tiếng. Bên cạnh đó còn có các sông Negro, Sao Francisco, Xingu, Madeira và Tapajos. Một số hòn [đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o)và [đảo san hô](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_san_h%C3%B4)trên Đại Tây Dương cũng thuộc chủ quyền của Brasil.
Địa hình của Brasil phân bố rất đa dạng và phức tạp. Tuy nhiên nhìn chung ta có thể chia địa hình của Brasil ra làm hai vùng chính. Phần lớn lãnh thổ ở phía bắc của Brasil là những vùng đất thấp được che phủ bởi rừng Amazon. Trong khi đó, phía nam của nước này có địa hình chủ yếu lại là đồi và những vùng núi thấp. Vùng bờ biển giáp Đại Tây Dương có nhiều dãy núi cao, có độ cao so với mặt nước biển là 2900 m. Đỉnh núi cao nhất Brasil là đỉnh Pico da Neblina, cao 3.014 m thuộc cao nguyên Guiana.
### Khí hậu
Phần lớn diện tích Brasil nằm trong khoảng từ xích đạo cho đến đường chí tuyến nam. Mặc dù 90% lãnh thổ Brasil nằm trong vùng nhiệt đới nhưng giữa vùng này với vùng khác trên đất nước vẫn có những sự khác biệt khá lớn về khí hậu. Từ bắc xuống nam, khí hậu Brasil chuyển dần từ khí hậu nhiệt đới (giữa chí tuyến nam và xích đạo) cho đến khí hậu cận nhiệt tương đối ôn hòa (nằm dưới chí tuyến nam). Brasil có tổng cộng năm dạng khí hậu khác nhau: xích đạo, nhiệt đới, nhiệt đới khô, núi cao và cận nhiệt đới.
Nhiệt độ trung bình năm quanh đường xích đạo khá cao, trung bình đạt khoảng 25 °C
. Tuy nhiên trong những ngày nóng bức nhất của mùa hạ, nhiệt độ tại một số vùng của Brasil có thể lên tới 40 °C [22] . Miền nam Brasil có khí hậu tương đối cận nhiệt đới và có thể có sương giá về [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-23) [mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng). [Tuyết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%E1%BA%BFt)rơi có thể xảy ra ở những vùng núi cao như Rio Grande do Sul hay Santa Catarina. Lượng mưa tại Brasil nhìn chung tương đối cao, khoảng 1000 đến 1500 mm mỗi năm. Mưa tập trung nhiều hơn tại vùng lòng chảo Amazon nóng ẩm ở phía bắc, nơi lượng mưa có thể lên đến 2000 mm mỗi năm hoặc thậm chí cao hơn. Tuy có một lượng mưa hàng năm lớn như vậy song khu vực này cũng có mùa khô, kéo dài từ 3 tháng đến 5 tháng tùy theo vĩ độ.
Do nằm tại Nam bán cầu nên thời gian các mùa trong năm tại Brasil ngược lại so với các nước Bắc bán cầu. Mùa hạ ở đây kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4, còn mùa đông lại nằm trong khoảng từ tháng 5 đến tháng 11. Trên thực tế, ở những vùng nằm gần xích đạo, sự chênh lệch về mùa gần như không đáng kể với khí hậu nóng ẩm quanh năm, trong khi những vùng có khí hậu nhiệt đới thường chỉ có
[mùa mưa](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a)và [mùa khô](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4). Tại vùng có khí hậu cận nhiệt ở phía nam, thời tiết chia ra đủ 4 mùa xuân, hạ, thu, đông. Brasil cũng thường phải hứng chịu những trận bão lớn từ Đại Tây Dương đổ vào.
### Môi trường
Brasil là quốc gia có độ đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới, hơn hẳn so với mọi quốc gia khác
. Nước này có số lượng [24] [động vật có vú](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)nhiều nhất trên thế giới, đứng thứ nhì về tổng số các loài [lưỡng cư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0)và [bướm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y), thứ ba thế giới về các loài [chim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chim)và thứ năm thế giới về các loại [bò sát](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t). [Rừng nhiệt đới Amazon](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_Amazon)là ngôi nhà của nhiều loài thực vật và động vật độc đáo tại Brasil.
Về thực vật, ở Brasil người ta đã phát hiện được hơn 55.000 loài, xếp thứ nhất trên thế giới và 30% trong số đó là những loài thực vật đặc hữu của Brasil. Khu vực
[Rừng Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BB%ABng_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)là nơi tập trung rất nhiều các loài thực vật khác nhau, bao gồm các loài nhiệt đới, cận nhiệt đới và rừng ngập mặn. Vùng Pantanal là một vùng đất ẩm và là nhà của khoảng 3500 loài thực vật trong khi Cerrado là một trong những vùng savan đa dạng nhất trên thế giới. Về động vật, Brasil nổi tiếng với các loài [báo jaguar](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_%C4%91%E1%BB%91m_M%E1%BB%B9), [báo sư tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_s%C6%B0_t%E1%BB%AD), [thú ăn kiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%BA_%C4%83n_ki%E1%BA%BFn), [cá piranha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_piranha&action=edit&redlink=1), loài trăn khổng lồ [anaconda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C4%83n_anaconda)… và rất nhiều các loài linh trưởng, chim và côn trùng khác chỉ có tại đất nước này.
Tuy nhiên trong mấy thập kỉ trở lại đây, sự phát triển kinh tế và gia tăng dân số quá mức
[đang có nguy cơ gây ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên của Brasil. Sự phá rừng lấy gỗ và đất canh tác, bao gồm cả hợp pháp và bất hợp pháp đang tàn phá những khu rừng lớn tại nước này, đe dọa gây ra những thảm họa nghiêm trọng về môi trường. Từ năm 2002 đến năm 2006, rừng Amazon đã bị mất đi một phần diện tích xấp xỉ nước Áo *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) . Dự kiến đến năm 2020, ít nhất 50% các loài sinh vật tại Brasil sẽ đứng trước bờ vực tuyệt chủng [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-nap-25) . Trước tình hình này, chính phủ Brasil đã ban hành nhiều chính sách nhằm bảo về môi trường. Một mạng lưới các khu vực bảo vệ đã được thiết lập trên diện tích hơn 2 triệu km² (khoảng một phần tư diện tích Brasil) để bảo vệ những vùng rừng và các hệ sinh thái tại nước này. Tuy nhiên công tác bảo vệ môi trường tại Brasil cũng gặp rất nhiều khó khăn. [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-nap-25) [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
## Kinh tế
Sở hữu nền
[nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [khai mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khai_th%C3%A1c_m%E1%BB%8F), [gia công](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gia_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và [lĩnh vực dịch vụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) lớn ở mức độ phát triển cao, cũng như một lực lượng lao động dồi dào, GDP (theo sức mua tương đương) của Brasil vượt xa nhiều quốc gia [Mỹ Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh) khác, và là nền kinh tế chủ chốt của khối [Mercosur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mercosur). Brasil hiện nay đã mở rộng sự hiện diện của mình trong nền kinh tế thế giới. Các sản phẩm xuất khẩu chính gồm [máy bay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1y_bay_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1), [cà phê](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [xe cộ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Xe_c%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), [đậu nành](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_t%C6%B0%C6%A1ng), [quặng sắt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%B7ng_s%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1), [nước cam](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_cam), [thép](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9p), [dệt may](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BB%87t_may&action=edit&redlink=1), [giày dép](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A0y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1) và [thiết bị điện tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD).
Theo
[Quỹ tiền tệ Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) và [Ngân hàng Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B3m_Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), Brasil là nền kinh tế lớn thứ chín thế giới theo sức mua tương đương. Brasil có nền kinh tế đa dạng ở mức thu nhập trung bình với mức độ phát triển rất khác nhau. Đa số các ngành công nghiệp lớn nằm ở phía nam và phía đông nam. Đông Bắc là vùng nghèo nhất Brasil, nhưng hiện đang thu hút được nhiều đầu tư nước ngoài.
Brasil có lĩnh vực công nghiệp phát triển nhất Mỹ Latinh. Chiếm một phần ba
[GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba), các ngành công nghiệp đa dạng của Brasil từ sản xuất ô tô, thép, hóa dầu tới máy tính, máy bay và các sản phẩm tiêu dùng. Với nền kinh tế phát triển ổn định nhờ Kế hoạch Real, các công ty Brasil và các công ty đa quốc gia đầu tư mạnh vào công nghệ và thiết bị mới, một phần lớn trong số đó được nhập khẩu từ các công ty Bắc Mỹ.
Brasil cũng sở hữu một nền công nghiệp dịch vụ đa dạng và có chất lượng cao. Những năm đầu
[thập niên 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), lĩnh vực [ngân hàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng) chiếm tới 16% GDP. Dù trải qua một quá trình tái cơ cấu rộng lớn, công nghiệp dịch vụ tài chính nước này đã cung cấp tiền vốn cho nhiều công ty trong nước sản xuất ra các loại hàng hóa phong phú, lôi cuốn nhiều nhà đầu tư nước ngoài mới, kể cả các công ty tài chính lớn của Mỹ. Thị trường chứng khoán [Sao Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) và [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) đang trải qua quá trình hợp nhất.
Theo bản báo cáo mới
của Ngân hàng Thế giới, mức độ thuận lợi trong kinh doanh tại các thành phố nước này rất khác nhau. Thời gian và chi phí để đăng ký tài sản tại các thành phố ở Brasil ở mức tốt. Nhưng dù có những quy định như nhau trên toàn lãnh thổ, thời gian cần thiết để chuyển đổi tài sản vẫn khác biệt nhiều tại từng thành phố. [26]
Dù nền kinh tế Brasil có kích thước và tầm quan trọng lớn trong khu vực, những vấn đề đang ngày càng phát triển như
[tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), [nghèo đói](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%A8o)và [mù chữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF)vẫn là những cản trở lớn cho sự phát triển.
### Các sự kiện hiện tại
|Tốc độ tăng
|
(
[[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-27)
Sau nhiều thập kỷ có mức
[lạm phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) cao và nhiều nỗ lực kiểm soát, Brasil đã thực thi một chương trình ổn định kinh tế với tên gọi Kế hoạch [Real](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Real_Brasil&action=edit&redlink=1) (được đặt theo tên đồng tiền tệ mới *real*) vào tháng 7 năm 1994 trong thời kỳ nắm quyền của tổng thống [Itamar Franco](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Itamar_Franco&action=edit&redlink=1). Tỷ lệ lạm phát vốn từng đạt mức gần 5.000% thời điểm cuối năm 1993, đã giảm rõ rệt, ở mức thấp 2,5% vào năm [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998). Việc thông qua Luật Trách nhiệm Thuế năm 2000 đã cải thiện tình trạng thu [thuế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%BF) từ địa phương và từ các chính phủ liên bang, dù vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đầu tư vào cơ sở hạ tầng và cải thiện các dịch vụ xã hội.
Trong thời cầm quyền của tổng thống
[Fernando Henrique Cardoso](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Henrique_Cardoso&action=edit&redlink=1) (1995-2002), chính phủ Brasil đã có nỗ lực nhằm thay thế nền kinh tế chỉ huy nhà nước bằng một nền kinh tế theo định hướng thị trường. Nghị viện đã thông qua nhiều sửa đổi mở đường cho sự tham gia lớn hơn của khu vực tư nhân, và khuyến khích lĩnh vực có đầu tư nước ngoài. Tới cuối năm 2003, chương trình tư nhân hóa của Brasil, gồm cả việc tư nhân hóa các công ty thép, điện lực, viễn thông đã đạt giá trị hơn 90 tỷ dollar.
Tháng 1 năm 1999,
[Ngân hàng Trung ương Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_Brasil&action=edit&redlink=1) thông báo rằng nước này sẽ không giữ ổn định tỷ giá đồng real với dollar Mỹ nữa, việc này khiến cho đồng tiền tệ nước này bị mất giá mạnh. Nền kinh tế Brasil tăng trưởng 4,4% năm 2000, giảm xuống còn 1,3% năm 2001.
Năm 2002, những dự đoán rằng ứng cử viên tổng thống nhiều triển vọng Luis Inácio Lula da Silva, sẽ
[từ chối thanh toán](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_ch%E1%BB%91i_thanh_to%C3%A1n&action=edit&redlink=1) nợ, gây ra một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc khiến nền kinh tế giảm sút tăng trưởng. Tuy nhiên, khi đã trúng cử Lula tiếp tục theo đuổi các chính sách kinh tế của người tiền nhiệm. Năm 2003, Tổng thống Lula đưa ra một chương trình kinh tế kham khổ bằng cách kiểm soát lạm phát và tìm kiếm thặng dư nhằm đưa tình trạng nợ nần của Brasil về mức ổn định.
Năm 2007, kinh tế Brasil tăng trưởng ở mức 4,5%
. [28]
### Các vấn đề lớn
Nền kinh tế của Brasil vẫn đang phải đối đầu với những vấn đề lớn và cần những cải cách quan trọng được đưa ra. So với những nước đang phát triển khác, những vấn đề nghiêm trọng là cơ sở hạ tầng yếu kém, thu nhập phân bố không đều, chất lượng dịch vụ công thấp, tham nhũng, những xung đột xã hội và tình trạng quan liêu của chính phủ vẫn tồn tại và đe dọa sự tăng trưởng kinh tế.
Nợ công trong nước đã đạt tới kỷ lục từ trước tới nay và chi tiêu công cũng tăng thêm. Các loại thuế đã chiếm một phần lớn
[thu nhập quốc gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thu_nh%E1%BA%ADp_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) và là một gánh nặng với mọi tầng lớp xã hội, làm giảm các cơ hội đầu tư. Hơn nữa, việc thành lập doanh nghiệp cũng phải gánh chịu chi phí giấy tờ cao và các thủ tục hành chính phức tạp.
Mức tăng trưởng kinh tế hiện nay của Brasil thấp hơn các nước Mỹ Latinh khác và hai cường quốc mới nổi
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Brasil đã tụt 11 bậc trong bảng Chỉ số Tăng trưởng Cạnh tranh của [Diễn đàn Kinh tế Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) trong giai đoạn 2003 – 2005 [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-29)
### Năng lượng
Brasil là quốc gia đứng thứ mười thế giới về tiêu dùng năng lượng và thứ nhất tại khu vực Mỹ Latinh. Tuy nhiên, Brasil cũng lại là nước khai thác dầu mỏ và khí đốt nhiều nhất trong khu vực và là nhà sản xuất năng lượng
[ethanol](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atanol) lớn nhất trên thế giới. Với sự đi tiên phong trong lĩnh vực sản xuất ethanol, Brasil được mệnh danh là một cường quốc về năng lượng sinh học của thế giới. Năng lượng ethanol ở Brasil được sản xuất từ cây mía, loại cây được trồng rất phổ biến tại Brasil.
Sau cuộc
[Khủng hoảng Dầu mỏ 1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F_1973), chỉnh phủ Brasil đã thiết lập chương trình *Programa Nacional do Álcool* được chính phủ cấp kinh phí nhằm thay thế các nguồn nhiên liệu hóa thạch như dầu mỏ bằng năng lượng ethanol thân thiện hơn với môi trường. Chương trình đã thành công khi giảm số ô tô chạy bằng dầu hỏa tại Brasil xuống chỉ còn 10 triệu, từ đó giảm sự phụ thuộc của nước này vào các nguồn dầu nhập khẩu . Dầu diesel sinh học được kỳ vọng sẽ chiếm 2% tổng lượng dầu diesel trong năm 2008, rồi nâng lên 5% vào năm 2013. [30]
Brasil đứng thứ ba thế giới về sản lượng thủy điện, chỉ sau
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada). Năm 2004, thủy điện chiếm tới 83% tổng năng lượng sản xuất ra tại nước này. Brasil cùng với [Paraguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paraguay)sở hữu đập nước [Itaipu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Itaipu&action=edit&redlink=1), nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới hiện nay.
### Khoa học kỹ thuật
Từ khi người Bồ Đào Nha xâm chiếm Brasil làm thuộc địa, nền khoa học kĩ thuật tại vùng đất này hầu như không được chú trọng phát triển. Tuy là một thuộc địa rộng lớn và có vai trò quan trọng đối với chính quốc Bồ Đào Nha nhưng Brasil lại là một vùng đất nghèo nàn và thất học. Mãi cho đến tận đầu
[thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), tại Brasil vẫn không có bất kỳ một trường đại học nào trong khi các thuộc địa láng giềng của Tây Ban Nha đã có những trường đại học đầu tiên ngay từ [thế kỉ 16](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16). Năm 1807, hoàng gia Bồ Đào Nha đến [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) để tránh cuộc tấn công của [Napoleon I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) và đã khởi đầu cho thời kỳ phát triển khoa học và văn hóa tại vùng đất này.
Việc nghiên cứu khoa học tại Brasil ngày nay được thực hiện rộng rãi trong khắp các trường đại học và học viện, với 73% nguồn quỹ được lấy từ những nguồn của chính phủ. Một số học viện khoa học nổi tiếng của Brasil là Học viện Oswaldo Cruz, Học viện Butantan, Trung tâm Công nghệ Vũ trụ của không quân, Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp Brasil và INPE. Brasil là quốc gia có cơ sở tốt nhất Mỹ Latinh trong lĩnh vực hàng không vũ trụ
. Vào ngày 14 tháng 10 năm 1997, Cơ quan Hàng không vũ trụ Brasil đã ký với [31] [NASA](http://vi.wikipedia.org/wiki/NASA)về việc cung cấp các phần thiết bị cho [ISS](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) . [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-32) [Uranium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Urani)cũng được làm giàu tại Nhà máy Năng lượng Nguyên tử Resende để giải quyết phần nào nhu cầu năng lượng của quốc gia. Brasil cũng là một trong hai nước ở khu vực Mỹ Latinh có phòng thí nghiệm máy gia tốc Synchrotron, một hệ thống thiết bị nhằm nghiên cứu nhiều ngành khoa học khác nhau như vật lí, hóa học, khoa học vật liệu và khoa học đời sống . [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-33)
## Nhân khẩu
Đa phần người Brasil ngày nay có tổ tiên là
[người Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) từ thời nước này còn là thuộc địa của Đế chế Bồ Đào Nha (từ [thế kỷ 16](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) đến [thế kỉ 18](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18)) và những người dân di cư Bồ Đào Nha ( [thế kỷ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) và [thế kỉ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)), và sau đó là người nhập cư [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%9D). Những khu định cư Bồ Đào Nha bắt đầu xuất hiện tại Brasil sau năm 1532. Cho tới khi giành độc lập năm 1822, người Bồ Đào Nha vẫn là những người [Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) duy nhất thực hiện thành công chính sách thực dân ở nước này và nền văn hóa Brasil chủ yếu dựa trên văn hoá [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha).
Các nước Châu Âu khác cũng có một số sự hiện diện tại Brasil trong giai đoạn thuộc địa.
[Người Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_Lan) và [người Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) đã tìm cách thực dân hóa Brasil trong thế kỷ 17, nhưng thời gian họ có mặt chỉ kéo dài vài thập kỷ.
[Người da đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) bản xứ Brasil (khoảng 3-5 triệu người) phần lớn đã bị tiêu diệt hay đồng hóa bởi người Bồ Đào Nha. Từ đầu thời kỳ [thực dân hoá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) Brasil, những cuộc hôn nhân lai chủng giữa người Bồ Đào Nha và [những người Brasil bản xứ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_Brasil&action=edit&redlink=1) đã trở nên phổ biến. Ngày nay, Brasil có khoảng 700.000 dân bản xứ, chiếm chưa tới 1% dân số nước này.
Brasil cũng có một số lượng lớn
[người da đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ch%E1%BB%A7ng_Phi), là con cháu của những người [nô lệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) [Châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) bị bắt tới đây từ thế kỷ 16 tới thế kỷ 19. Hơn 3 triệu người Châu Phi đã bị bán và đem qua Brasil cho tới khi chế độ buôn bán nô lệ chấm dứt vào năm 1850. Chủ yếu họ bị bắt đi từ [Angola](http://vi.wikipedia.org/wiki/Angola), [Nigeria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nigeria), [Benin](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nin), [Togo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Togo), [Ghana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ghana), [Côte d’Ivoire](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%9D_Bi%E1%BB%83n_Ng%C3%A0) và [São Tomé e Príncipe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A3o_Tom%C3%A9_e_Pr%C3%ADncipe&action=edit&redlink=1). Những người Châu Phi này sau đó đã lai tạp với người Bồ Đào Nha, trở thành một bộ phận dân cư [lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lai) khá lớn tại Brasil.
Bắt đầu thế kỷ 19, chính phủ Brasil đã khuyến khích những người
[Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) [nhập cư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADp_c%C6%B0) tới đây để thay thế nguồn nhân công của các nô lệ cũ. Những người nhập cư không phải là người Bồ Đào Nha đầu tiên tới định cư ở Brasil là [người Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c) vào năm 1824. Năm 1869 những người [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan) đầu tiên đặt chân tới Brasil. Tuy nhiên đợt di cư mạnh nhất của người Châu Âu tới nước này chỉ bắt đầu sau năm 1875, khi những người nhập cư từ [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) và [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) tới đây tăng mạnh. Trong giai đoạn 1870 – 1953, Brasil đã thu hút hơn 5,5 triệu người nhập cư , bao gồm gần 1.550.000 [35] [người Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%9D), 1.470.000 [người Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), 650.000 [người Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A2y_Ban_Nha), 210.000 [người Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), 190.000 [người Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BA%ADt), 120.000 [người Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_Lan)và 650.000 từ nhiều quốc gia khác. Những con số này có thể còn kém xa thực tế, bởi những người vợ đi cùng không được tính vào, một số lượng lớn những người nhập cư bất hợp pháp, thay đổi tên họ để giấu quốc tịch, và những văn bản lưu trữ của Brasil cũng đã mất mát nhiều. Brasil là nước có số lượng [người Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%9D)ở nước ngoài lớn nhất thế giới, với tổng số 25 triệu người. Brasil cũng là nước có cộng đồng người [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban)đông nhất thế giới, với khoảng 8 triệu người. [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Bắt đầu từ thế kỷ 20, Brasil cũng đã tiếp nhận một số lượng lớn người Châu Á:
[người Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [người Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), [người Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%C3%A0i_Loan)và [người Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BA%ADt). Người Nhật là cộng đồng thiểu số [Châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)lớn nhất tại Brasil, và những người Nhật Bản-Brasil là cộng đồng người Nhật bên ngoài nước Nhật lớn nhất với 1,6 triệu người.
Dân số Brasil chủ yếu tập trung dọc bờ biển, trong nội địa mật độ dân số khá thấp. Dân chúng các bang miền nam chủ yếu là con cháu người Âu da trắng, trong khi đa số dân chúng miền bắc và đông bắc là người lai giữa các chủng tộc (người da đỏ Châu Mỹ, người Phi, người Âu).
### Các thành phố lớn nhất Brasil
|
|[Bang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_bang_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) [Thành phố](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) [Bang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_bang_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) ![ Trung tâm thương mại của São Paulo](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Sao_Paulo_Business_District.jpg/145px-Sao_Paulo_Business_District.jpg)
![ Trung tâm thương mại của São Paulo](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Sao_Paulo_Business_District.jpg/145px-Sao_Paulo_Business_District.jpg)
[São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) [São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo_%28bang%29) [Belém](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%A9m) [Pará](http://vi.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A1) [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro_%28bang%29) [Guarulhos](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guarulhos) [Salvador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Salvador,_Bahia) [Bahia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bahia) [Goiânia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goi%C3%A2nia) [Goiás](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goi%C3%A1s) [Fortaleza](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fortaleza) [Ceará](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cear%C3%A1) [Campinas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campinas) [São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) [Belo Horizonte](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belo_Horizonte) [Minas Gerais](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais) [São Luís](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Lu%C3%ADs,_Maranh%C3%A3o) [Maranhão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maranh%C3%A3o) [Brasília](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bras%C3%ADlia) [Distrito Federal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Distrito_Federal&action=edit&redlink=1) [São Gonçalo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Gon%C3%A7alo,_Rio_de_Janeiro) [Curitiba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Curitiba) [Paraná](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paran%C3%A1_%28bang%29) [Maceió](http://vi.wikipedia.org/wiki/Macei%C3%B3) [Alagoas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alagoas) [Manaus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Manaus) [Amazonas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazonas_%28Brazilian_bang%29&action=edit&redlink=1) [D. de Caxias](http://vi.wikipedia.org/wiki/Duque_de_Caxias) [Recife](http://vi.wikipedia.org/wiki/Recife) [Pernambuco](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pernambuco) [Nova Iguaçu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nova_Igua%C3%A7u) [Porto Alegre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre) [Rio Grande do Sul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_Grande_do_Sul) [Teresina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Teresina) [Piauí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Piau%C3%AD) [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) **Nguồn:** [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-36) [Guarulhos](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guarulhos)là một phần của vùng đô thị [Grande São Paulo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grande_S%C3%A3o_Paulo&action=edit&redlink=1). [Duque de Caxias](http://vi.wikipedia.org/wiki/Duque_de_Caxias), [Nova Iguaçu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nova_Igua%C3%A7u)và [São Gonçalo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Gon%C3%A7alo,_Rio_de_Janeiro)là một phần của vùng đô thị [Grande Rio](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grande_Rio&action=edit&redlink=1).
### Chủng tộc và nòi giống
|Phân bố chủng tộc ở Brasil (2006)
|
|
|[Người da đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ch%E1%BB%A7ng_Phi) [Người da vàng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_da_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) [Thổ dân Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_Brasil&action=edit&redlink=1) *pardo*) là người có bố và mẹ
thuộc hai chủng tộc khác nhau
Tổ tiên người Brasil hiện nay khá đa dạng, gồm
[người da đỏ Châu Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) (chủ yếu là người [Tupi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tupi&action=edit&redlink=1) và [Guarani](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guarani)), [người Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) (chủ yếu là [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)) và [người Châu Phi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1) (chủ yếu là [Bantu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantu&action=edit&redlink=1) và [Yoruba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yoruba&action=edit&redlink=1)), với một số cộng đồng thiểu số Châu Á (chủ yếu là [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)), [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban), và [Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [Syrie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria).
Miền nam Brasil với đa số dân là con cháu người Âu còn ở phía đông nam và trung tây Brasil số lượng người da trắng tương đương người Phi và những người Brasil đa chủng khác. Đông bắc Brasil có đa số dân là con cháu người Bồ Đào Nha và Châu Phi, trong khi miền bắc Brasil có số lượng hậu duệ người da đỏ Châu Mỹ lớn nhất nước.
Theo
[hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) năm 1988 của Brasil, phân biệt chủng tộc là một tội không được bảo lãnh và buộc phải ngồi tù. Đạo luật này được thi hành rất chặt chẽ. [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-38)
Hơn 90 triệu người Brasil có nguồn gốc từ các làn sóng di cư từ nước ngoài vào. Những nhóm người đông đảo nhất là người thuộc bán đảo
[Iberia](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Iberia), [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và [người Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c) ở [Trung Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C3%82u). Các nhóm thiểu số gồm [người Slave](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slave&action=edit&redlink=1) (đa số là người [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), [Ukraina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina) và [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)). Những nhóm nhỏ hơn gồm [người Armenia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Armenia), [người Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1), [người Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p), [người Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hy_L%E1%BA%A1p), [người Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hungary), [người Romania](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Romania&action=edit&redlink=1), [người Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh) và [người Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ireland). Trong số các nhóm thiểu số còn có 200.000 [người Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i), chủ yếu là Ashkenazi.
Dân nhập cư Brasil có cơ cấu như sau:
- 79 triệu người
[Châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)và người [đa chủng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_ch%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1)
- 13 triệu người Ả Rập, chủ yếu từ
[Syrie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria)và [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban)ở Đông Địa Trung Hải
- 1,6 triệu người
[Châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), chủ yếu từ [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
### Ngôn ngữ
[Tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) là [ngôn ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) chính thức duy nhất tại Brasil. Toàn bộ dân chúng sử dụng thứ tiếng này và rõ ràng nó là ngôn ngữ duy nhất được sử dụng trong các trường học, trên các phương tiện truyền thông, trong kinh doanh và mọi mục đích hành chính. Hơn nữa, Brasil là nước nói tiếng Bồ Đào Nha duy nhất tại Châu Mỹ nên nó đã biến ngôn ngữ này trở thành một trong những đặc trưng riêng của quốc gia. Tiếng Bồ Đào Nha ở Brasil đã phát triển độc lập với tiếng mẹ đẻ Châu Âu, và đã trải qua ít sự thay đổi ngữ âm hơn so với tiếng Bồ Đào Nha gốc, vì thế nó thường được gọi là [ngôn ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) “Camões”, vốn đã tồn tại ở [thế kỷ 16](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), tương tự như thứ ngôn ngữ Bồ Đào Nha ở phía nam Brasil ngày nay, chứ không phải là thứ ngôn ngữ được dùng ở Bồ Đào Nha ngày nay. Tiếng Bồ Đào Nha Brasil có ảnh hưởng lớn tới các ngôn ngữ da đỏ Châu Mỹ và ngôn ngữ Châu Phi. Nói chung, những người nói bất kỳ một biến thể nào đều có thể hiểu được biến thể kia, nhưng họ, những [phương ngữ Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ng%E1%BB%AF_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1) có nhiều khác biệt lớn với nhau về âm điệu, từ vựng và chính tả.
Nhiều ngôn ngữ bản xứ được sử dụng hàng ngày trong các cộng đồng thổ dân, chủ yếu ở phía bắc Brasil. Dù nhiều trong số các cộng đồng đó tiếp xúc thường xuyên với người Bồ Đào Nha, hiện nay việc dạy các ngôn ngữ bản xứ đang được khuyến khích. Một số ngôn ngữ khác được con cháu những
[người nhập cư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_nh%E1%BA%ADp_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) sử dụng, họ thường có khả năng nói cả hai thứ tiếng, tại các cộng đồng nông nghiệp ở [phía nam Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Nam,_Brasil&action=edit&redlink=1). Những ngôn ngữ khác được dùng nhiều nhất là [tiếng Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c) và [tiếng Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D). Ở thành phố [São Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo), có thể gặp những cộng đồng sử dụng [tiếng Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt) như tại [Liberdade](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liberdade).
[Tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là một phần trong chương trình giảng dạy của các trường cao học, nhưng ít người Brasil thực sự thông thạo ngôn ngữ này. Đa số những người sử dụng tiếng Bồ Đào Nha đều có thể hiểu [tiếng Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) ở mức độ này hay mức độ khác vì sự tương đồng giữa hai ngôn ngữ cùng hệ Latinh.
### Giáo dục và y tế
Hiến pháp Brasil và Luật Giáo dục Brasil ban hành năm 1996 xác định chính quyền liên bang, tiểu bang, quận liên bang và các đô thị tự trị tự quản lý và điều hành hệ thống giáo dục của mình. Mỗi hệ thống giáo dục tự chịu trách nhiệm về việc duy trì hoạt động, quản lý cơ cấu và các nguồn tài chính của mình. Hiến pháp mới của Brasil cũng quy định dành 25% tiền thuế tiểu bang và đô thị tự trị cũng như 18% tiền thuế của liên bang cho giáo dục
. Hệ thống trường tư được thành lập tại Brasil để hoàn thiện những thiết sót của hệ thống trường công. Vào năm 2003, tỉ lệ người biết chữ ở Brasil đạt 88%, và đạt 93,2% đối với độ tuổi từ 15 đến 19 tuổi. Tuy nhiên theo [39] [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), nền [giáo dục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c)Brasil vẫn còn nhiều bất cập và chất lượng thấp, đặc biệt trong hệ thống trường công. Giáo dục bậc cao tại Brasil bao gồm các trường đại học và các trường hướng nghiệp.
Hệ thống chăm sóc sức khỏe được điều hành và cung cấp bởi các cấp chính quyền, trong khi hệ thống y tế tư nhân cũng được thành lập thêm để hoàn chỉnh. Hệ thống chăm sóc sức khỏe ở Brasil chưa phát triển hoàn thiện, đặc biệt ở những bang nghèo và vẫn còn nhiều bất cập. Những vấn đề chủ yếu của nền y tế Brasil là tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh, trẻ em và người mẹ còn khá cao. Ví dụ như năm 2008, tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh tại Brasil là 26,67/1000 trẻ
. Ngoài ra các nguyên nhân tử vong chủ yếu khác ở Brasil còn có các bệnh dịch truyền nhiễm và không truyền nhiễm, tai nạn giao thông, bạo lực và tự tử. Nạn [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-40) [HIV/AIDS](http://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS)cũng là một trong những bệnh dịch hàng đầu đe dọa sức khỏe của người dân Brasil.
## Các vấn đề xã hội
### Chênh lệch giàu nghèo
Dù là một nước lớn với những nguồn tài nguyên phong phú và một nền kinh tế khá mạnh, Brasil hiện vẫn có hơn 22 triệu người sống
[dưới mức nghèo khổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%9Bi_m%E1%BB%A9c_ngh%C3%A8o_kh%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). Gộp cả những người sống trong tình trạng khá nghèo (có thu nhập không đủ cho những nhu cầu cơ bản), con số này có thể lên tới hơn 53 triệu người (khoảng 30% dân số). Đây là vấn đề đáng báo động, và nó góp phần vào sự [bất bình đẳng kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A5t_b%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_kinh_t%E1%BA%BF) của đất nước, nước này được coi là đứng hàng đầu thế giới theo [hệ số Gini](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini).
Sự nghèo khổ tại Brasil được thể hiện bởi số lượng lớn các
[khu ổ chuột](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_%E1%BB%95_chu%E1%BB%99t) ( *favela*), đa số chúng đều tồn tại ở những khu vực thành thị và ở những vùng xa xôi nơi ít có những phát triển kinh tế và xã hội. Vùng Đông Bắc gặp phải những vấn đề kinh niên vì [khí hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) [nửa khô cằn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%ADa_kh%C3%B4_c%E1%BA%B1n&action=edit&redlink=1) ở những vùng nội địa, những đợt hạn hán thường kỳ ảnh hưởng tới cuộc sống của hàng triệu người . [41]
Nỗ lực gần đây nhất nhằm giảm nhẹ tình trạng này đang được tổng thống đương nhiệm
[Luiz Inacio Lula da Silva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luiz_In%C3%A1cio_Lula_da_Silva)thử nghiệm. Ông đã đề xuất một chương trình loại trừ nạn đói ( [Fome Zero](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fome_Zero&action=edit&redlink=1)) và tăng ngân sách dành cho các chương trình phân phối công bằng từng được đưa ra trước đó, nhưng có nhiều tranh cãi về hiệu quả thực sự của những chương trình này.
Trong vòng 12 năm qua, thuế suất của Brasil đã tăng đều hàng năm từ 28%
[GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)quốc gia lên tới 37% . Dù vậy, dưới con mắt của người dân những cải thiện trong các lĩnh vực công cộng do chính phủ liên bang và các bang hay các chính phủ địa phương là chưa đủ (trong một số trường hợp, chưa có một cải thiện nào cả) [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-42) . Mọi người tin rằng hai nguyên nhân chính của tình trạng này là: [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-43)
- Lãi suất cao của những khoản nợ của chính phủ
. [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-44) [Tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng)tràn lan : Từ cuối thời kỳ nắm quyền của quân đội và tái lập tự do báo chí trong nước, những vụ scandal liên tục với sự dính líu của cả nhánh [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-45) [hành pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p), [lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p)và [tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p). Nạn [hối lộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%91i_l%E1%BB%99), [tham ô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), [rửa tiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ADa_ti%E1%BB%81n)và [ngân hàng nặc danh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_n%E1%BA%B7c_danh&action=edit&redlink=1)đã trở thành hệ thống.
Khoảng 16 triệu người dân Brasil chính thức được coi là
[mù chữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF).
### Tội phạm
Trong những thập kỷ qua, tình trạng tội phạm trên khắp Brasil đã trở thành một vấn nạn. Tỷ lệ giết người ở Brasil cao hơn bốn lần so với Mỹ, và đa số các vụ tội phạm không được khám phá. Những vụ tội phạm đường phố là một vấn đề đau đầu cho các quan chức địa phương, đặc biệt vào buổi tối, trong khi ở những vùng nông thôn, những vụ cướp bóc dọc đường xảy ra thường xuyên.
[Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) được coi là có tình trạng tội phạm tồi tệ nhất nước. Những vụ bắn nhau trong các khu nhà ổ chuột giữa cảnh sát và tội phạm hay giữa các băng nhóm tội phạm với nhau trở nên quá quen thuộc, tương tự như một cuộc chiến tranh du kích trong đô thị. Các quan chức thành phố hầu như không thể kiểm soát được khu vực bên trong các khu ổ chuột, khiến chúng trở thành hang ổ của những kẻ buôn bán ma tuý, thậm chí một số tên đã bị bỏ tù nhưng vẫn điều hành đường dây của chúng. Thậm chí có điều luật cho phép từ 10 giờ chiều tới 6 giờ sáng, các lái xe được phép không dừng khi có hiệu đèn bởi nguy cơ cao bị tấn công hay bắt cóc vào ban đêm . [46]
## Văn hoá
### Những ảnh hưởng khác nhau
Văn hóa của Brasil chủ yếu dựa trên nền văn hóa của
[Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Nước này đã từng là thuộc địa của Bồ Đào Nha trong vòng ba thế kỉ và những người dân di cư Bồ Đào Nha đã mang đến cho Brasil những nền tảng quan trọng của nền văn hóa nước này là [tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), đạo [Công giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) và kiến trúc. Bên cạnh đó còn có những phong tục tập quán và lối sống đặc trưng của người dân Bồ Đào Nha.
Là một đất nước đa chủng tộc với nhiều màu sắc văn hóa, Brasil còn chịu ảnh hưởng của nhiều dân tộc khác nữa. Những người thổ dân châu Mỹ có ảnh hưởng đến vốn từ vựng và ẩm thực của Brasil, trong khi người da đen gốc châu Phi, vốn được mang đến Brasil để làm nô lệ trước kia, lại có ảnh hưởng quan trọng trong âm nhạc và các điệu nhảy của nước này. Vào
[thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) và [thế kỉ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), những dòng người nhập cư đến từ [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) đã đến Brasil và thiết lập nên những cộng đồng lớn sinh sống với nhau tại các thành phố, tạo nền những dấu ấn độc đáo khác nhau và tập trung chủ yếu tại miền nam Brasil.
### Văn học
Một trong những văn bản đầu tiên viết về đất nước Brasil là lá thư của
[Pêro Vaz de Caminha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%AAro_Vaz_de_Caminha&action=edit&redlink=1) gửi cho vua [Manuel I của Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Manuel_I_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), người ghi chép trên tàu của [Pedro Álvares Cabral](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pedro_%C3%81lvares_Cabral), nhà thám hiểm đã khám phá ra đất nước Brasil. Tiếng Bồ Đào Nha có ảnh hưởng quan trọng nhất đối với nền văn học của Brasil. Trong thời kỳ thuộc địa, những nhà văn tại Brasil đã cho ra đời nhiều tác phẩm văn học về sử thi, thơ và kịch phản ánh về cuộc sống và những sự kiện diễn ra trên đất nước này. Một trong những nhà văn nổi tiếng nhất thời kỳ này là cha António Vieira, một linh mục [dòng Tên](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn) với những tác phẩm mang phong cách văn học Baroque. Năm 1822, Brasil giành được độc lập và sau đó là những chuyển biến mới trong nền văn học của nước này. Chủ nghĩa lãng mạn xuất hiện cùng với những tác phẩm văn học về những người thổ dân và người da đen, cũng như phản ánh và quan tâm hơn đến các vấn đề xã hội. Tiêu biểu là nhà văn [Gonçalves Dias](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gon%C3%A7alves_Dias) và [José de Alencar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_de_Alencar&action=edit&redlink=1) đã viết nhiều tác phẩm về những người dân bản xứ Brasil, hay nhà văn [Antônio Castro Alves](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ant%C3%B4nio_Castro_Alves&action=edit&redlink=1) đã viết về những nỗi khốn khổ của người nô lệ da đen.
Đến giữa
[thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), chủ nghĩa lãng mạn dần thoái trào và nhường chỗ cho những tác phẩm thuộc chủ nghĩa hiện thực. Văn xuôi được sử dụng nhiều hơn. Với ảnh hưởng của chủ nghĩa tự nhiên, các tác phẩm văn học thời kỳ này phản ánh nhiều phương diện và tầng lớp xã hội. Hai nhà văn lớn nhất thời kỳ này là [Machado de Assis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Machado_de_Assis&action=edit&redlink=1) và [Euclides da Cunha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Euclides_da_Cunha). [Thế kỉ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) chứng kiến sự phát triển của chủ nghĩa hiện đại và hậu hiện đại trong văn học Brasil với những tên tuổi như [Mário de Andrade](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1rio_de_Andrade&action=edit&redlink=1), [Jorge Amado](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jorge_Amado)…
### Kiến trúc
Nền kiến trúc của Brasil bắt đầu từ thời kỳ thuộc địa Bồ Đào Nha, khi những pháo đài trung cổ đầu tiên được người Bồ Đào Nha thiết lập tại đây từ khoảng năm 1530. Trong thời kỳ thuộc địa, những công trình lớn chủ yếu được xây dựng là các nhà thờ và thánh đường mang đậm ảnh hưởng của phong cách kiến trúc
[Baroque](http://vi.wikipedia.org/wiki/Baroque) Bồ Đào Nha. Nhiều thị trấn và thành phố cổ ở Brasil được xây dựng với nhiều nét giống với các thành phố của châu Âu. Đầu [thế kỉ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), tại Brasil bắt đầu xuất hiện trường phái kiến trúc [tân cổ điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n). Rồi đến giai đoạn cuối thể kỉ 19 – đầu [thế kỉ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), các tòa nhà ở Brasil lại chịu ảnh hưởng của phong cách kiến trúc Pháp. Bên cạnh đó, những dòng người nhập cư khác cũng mang đến cho kiến trúc Brasil nhiều sắc thái khác nhau, ví dụ như kiến trúc kiểu Đức tại các bang miền nam Brasil.
Sang thế kỉ 20, kiến trúc hiện đại Brasil đã có nhiều bước phát triển vượt bậc.
[Oscar Niemeyer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Oscar_Niemeyer) là một trong những kiến trúc sư nổi tiếng nhất ở Brasil. Ông đã phụ trách rất nhiều công trình lớn tại thủ đô [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia) và thành phố này đã được [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là [Di sản văn hóa thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
### Tôn giáo
Tôn giáo chủ yếu tại Brasil là
[Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Nước này cũng là nước có cộng đồng người theo đạo Công giáo lớn nhất trên thế giới. Bên cạnh đó, số lượng tín đồ theo đạo [Tin lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) cũng đang ngày càng tăng lên. Mặc dù [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) đầu tiên được những nô lệ da đen theo nhưng hiện nay cộng đồng người Hồi giáo đông nhất tại Brasil lại là những người Brasil gốc Arab. Brasil cũng là nước có cộng đồng Phật giáo lớn nhất Mỹ Latinh do nước này tập trung một lượng lớn cộng đồng người Nhật Bản tại nước ngoài. Bên cạnh đó ở Brasil còn có những tôn giáo truyền thống của người da đen gốc châu Phi.
Cơ cấu tôn giáo của người dân Brasil như sau (theo cuộc điều tra của IBGE)
[[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-47) : [48]
- 64,6% dân số theo
[Công giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma).
- 22,2% dân số theo
[Đạo Tin lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh).
- 8,0% dân số tự cho mình là người theo
[Thuyết bất khả tri](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_b%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A3_tri)hay [Thuyết vô thần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n).
- 2,0% dân số theo Thuyết thông linh.
- 2,7% dân số là thành viên của các tôn giáo khác. Một số tôn giáo đó là
[Mormon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%A1c_Th%C3%A1nh_h%E1%BB%AFu_Ng%C3%A0y_sau_c%E1%BB%A7a_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AAsu_Kit%C3%B4)(227.000 tín đồ), [Nhân chứng Jehovah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_Ch%E1%BB%A9ng_Gi%C3%AA-h%C3%B4-va)(1.393.000 tín đồ), [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)(244.000 tín đồ), [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o)(107.000 tín đồ), và [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)(35.000 tín đồ)
- 0,3% dân số theo các tôn giáo truyền thống Châu Phi như Candomblé, Macumba và Umbanda.
- 0,1% không biết
- Một số người theo tôn giáo pha trộn giữa các tôn giáo khác nhau, như Công giáo, Candomblé, và tổng hợp các tôn giáo truyền thống Châu Phi.
### Thể thao
Môn thể thao phổ biến nhất tại Brasil là môn
[bóng đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1). Đồng thời, Brasil cũng được coi là một cường quốc trong môn thể thao này. [Đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Brasil) là đội tuyển thành công nhất trong tất cả các đội tuyển bóng đá quốc gia trên thế giới. Nước này đã 5 lần vô địch World Cup vào các năm 1958, 1962, 1970, 1994, 2002, đồng thời là đội tuyển duy nhất tham dự đủ mọi kỳ World Cup. Sau khi vô địch World Cup lần thứ ba, đội tuyển Brasil đã được phép giữ vĩnh viễn chiếc Cúp vô địch. Brasil cũng có nhiều cầu thủ nổi tiếng thế giới như [Pelé](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pel%C3%A9), [Garrincha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Garrincha), [Jairzinho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jairzinho), [Rivelino](http://vi.wikipedia.org/wiki/Roberto_Rivelino), [Carlos Alberto](http://vi.wikipedia.org/wiki/Carlos_Alberto_Torres), [Zico](http://vi.wikipedia.org/wiki/Zico), [Romário](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A1rio), [Ronaldo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ronaldo), [Rivaldo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rivaldo), [Roberto Carlos](http://vi.wikipedia.org/wiki/Roberto_Carlos_%28c%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1%29), [Ronaldinho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ronaldinho) và [Kaká](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kak%C3%A1). Cơ quan đại diện cho bóng đá tại Brasil là [Liên đoàn Bóng đá Brasil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_Brasil&action=edit&redlink=1). Bóng đá từ lâu đã trở thành một phần văn hóa Brasil. Đây là môn thể thao yêu thích của nhiều thanh niên và các kỳ World Cup tại đất nước này được coi là những sự kiện lớn và thu hút rất nhiều người dân theo dõi.
Bên cạnh đó, đội tuyển bóng đá nữ Brasil cũng thu được khá nhiều thành tích. Tại
[Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_n%E1%BB%AF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_2007), họ đã giành vị trí thứ hai. Nữ cầu thủ bóng đá nổi tiếng nhất Brasil là [Marta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marta&action=edit&redlink=1), người đoạt hai danh hiệu Quả bóng Vàng và Chiếc giày Vàng tại World Cup 2007 cũng như được [FIFA](http://vi.wikipedia.org/wiki/FIFA) bình chọn là nữ cầu thủ xuất sắc nhất năm 2006.
Brasil dự kiến sẽ tổ chức
[World Cup 2014](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_2014).
Không chỉ có bóng đá, Brasil cũng là nước có thế mạnh tại nhiều môn thể thao khác như bóng rổ, bóng chuyền, tennis, bơi lội.
[Capoeira](http://vi.wikipedia.org/wiki/Capoeira), một môn võ thuật có nguồn gốc châu Phi cũng được đông đảo người dân Brasil ưa chuộng. [Nhu thuật Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhu_thu%E1%BA%ADt_Brasil) (Brazilian Jiu-Jitsu, viết tắt BJJ) được coi là một môn võ thuật có tính chiến đấu cao, thường xuyên xuất hiện trên các võ đài võ tự do. Ngoài ra, đất nước này còn sản sinh ra nhiều môn thể thao khác nữa. Có thể kể ra như môn [bóng đá bãi biển](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_b%C3%A3i_bi%E1%BB%83n), bắt nguồn trên những bãi biển của [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) hay [biribol](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Biribol&action=edit&redlink=1), một biến thể chơi dưới nước của bóng chuyền. [Carnaval](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carnaval&action=edit&redlink=1) là một lễ hội nổi tiếng của đất nước Brasil. Lễ hội diễn ra 40 ngày trước [Lễ Phục sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh) và là thời điểm để bắt đầu mùa ăn chay. Lễ hội Carnaval ở Brasil rất nổi tiếng, đặc biệt là tại [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro). Trong lễ hội, những đoàn diễu hành đầy màu sắc đi qua những con phố lớn với những chiếc xe được trang trí rực rỡ, những vũ công mặc trang phục nhiều màu sắc và âm nhạc rộn rã. Tại Rio de Janeiro có hẳn những trường lớp đào tạo vũ công [samba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samba) cho dịp lễ hội này. Bên cạnh đó, lễ hội Carnaval còn được tổ chức tại nhiều nơi khác trên đất nước Brasil như tại các bang [Bahia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bahia), [Pernambuco](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pernambuco) hay [Minas Gerais](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais) với một số điểm khác biệt riêng nhưng lễ hội Carnaval tại Rio de Janeiro là nổi tiếng nhất. Lễ hội này cũng là một trong những yếu tố thu hút khách du lịch nước ngoài tới Brasil.
## Du lịch
[Du lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) hiện là một lĩnh vực hiện đang tăng trưởng mạnh tại Brasil. Đất nước Brasil có khá nhiều ưu thế về du lịch và mỗi vùng miền trên đất nước Brasil có những phong cảnh và nét độc đáo riêng biệt. Vùng Bắc của Brasil nổi tiếng với khung cảnh thiên nhiên hoang sơ của núi rừng Amazon và có ưu thế trong lĩnh vực du lịch sinh thái. Vùng Đông Bắc của Brasil có nhiều bãi biển đẹp. Địa điểm du lịch nổi tiếng nhất tại vùng Đông Bắc là thành phố [Salvador, Bahia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Salvador,_Bahia). Thành phố này hội tụ nhiều vẻ đẹp khác nhau của đất nước Brasil, từ những bãi biển đẹp bên bờ Đại Tây Dương đến Trung tâm Lịch sử Salvador, Bahia với nhiều tòa nhà và thánh đường cổ kính đã được [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) xếp hạng Di sản Văn hóa Thế giới. Bên cạnh đó cũng phải kể đến hai thành phố [Recife](http://vi.wikipedia.org/wiki/Recife) và [Fortaleza](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fortaleza). Vùng Trung Tây, bao gồm cả thủ đô [Brasilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasilia) của Brasil nằm ở trung tâm đất nước lại có nhiều công viên quốc gia đẹp và hùng vĩ. Vùng Đông Nam là nơi tập trung đông dân nhất tại Brasil với hai thành phố lớn: [Rio de Janeiro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) có những bãi biển đẹp, bức tượng Chúa Cứu Thế khổng lồ và lễ hội Carnaval tưng bừng náo nhiệt trong khi [Sao Paulo](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo) là một khu đô thị sầm uất và giàu có. Những bang miền Nam Brasil với khí hậu mát mẻ thì mang đậm bản sắc châu Âu cổ kính với các kiến trúc Đức, Italia… của những dòng người nhập cư gốc Âu.
Trong năm 2005, Brasil thu hút 5.358.000 khách du lịch, tăng 4% so với năm 2004. Brasil là địa điểm du lịch hấp dẫn thứ tư tại châu Mỹ với những du khách chủ yếu đến từ
[Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina), [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Doanh thu từ du lịch của Brasil mỗi năm ước tính đạt 4 tỉ real và góp phần tạo thêm khoảng 678.000 nghề nghiệp mới của người dân.
## Xếp hạng quốc tế
- Xếp thứ 5 trên thế giới về dân số (Xem
[Danh sách các nước theo số dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)).
- Xếp thứ 5 trến thế giới về diện tích (Xem
[Danh sách các nước theo diện tích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)).
- Xếp thứ 70/177 quốc gia về
[chỉ số phát triển con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(Xem [Danh sách các quốc gia theo thứ tự về Chỉ số phát triển con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)).
- Xếp thứ 10 thế giới về
[GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF).
- Xếp thứ 111/157 quốc gia về mức độ tự do kinh tế
. [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-49)
- Xếp thứ 70/163 quốc gia về
[Chỉ số nhận thức tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_tham_nh%C5%A9ng).
## Ngày lễ quốc gia
|
|Ngày lễ cố định
|Thời điểm||Tên||Mục đích|
|
|[21 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_4) [Tiradentes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tiradentes) [Inconfidência Mineira](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Inconfid%C3%AAncia_Mineira&action=edit&redlink=1)) [1 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [Ngày Quốc tế Lao động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng) [7 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) [Ngày độc lập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1)(Independência) [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) [12 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10) [Lễ Đức Mẹ Aparecida](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_%C4%90%E1%BB%A9c_M%E1%BA%B9_Aparecida&action=edit&redlink=1)(Nossa Senhora Aparecida) [2 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_11) [Lễ Các Đẳng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_C%C3%A1c_%C4%90%E1%BA%B3ng)(Finados) [15 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_11) [Ngày thành lập nước Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ra_%C4%91%E1%BB%9Di_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Brasil&action=edit&redlink=1)(Proclamação da República) [25 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12) [Giáng sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh)(Natale) [Chúa Giêsu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su)ra đời **Ngày lễ thay đổi theo năm** [Carnaval](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carnaval&action=edit&redlink=1) [Mùa chay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B9a_chay&action=edit&redlink=1), mặc dù không phải ngày lễ quốc gia nhưng do Carnaval được đánh dấu bằng ngày thứ Ba trước thứ Tư của Mùa chay, nên thông thường người Brasil không làm việc từ thứ Hai và vì vậy đợt lễ sẽ kéo dài 4 ngày (từ Chủ nhật đến hết thứ Tư) [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-50) [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_note-51) [Thứ sáu Tuần Thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A9_s%C3%A1u_Tu%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)(Sexta-Feira Santa) [sự đóng đinh vào thập giá và sự chết của Chúa Giêsu](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_Ph%E1%BB%A5c_sinh_c%E1%BB%A7a_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AA-xu) [Lễ Mình Máu Chúa Kitô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%85_M%C3%ACnh_M%C3%A1u_Ch%C3%BAa_Kit%C3%B4&action=edit&redlink=1)(Corpus Christi) [Bí tích Thánh Thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%AD_t%C3%ADch_Th%C3%A1nh_Th%E1%BB%83) **Ngày bầu cử** [Tổng thống Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Brasil)(Eleição)
## Hình ảnh về Brasil
### Thiên nhiên
### Văn hóa – xã hội
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
[Vườn Bách thảo của Curitiba](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_B%C3%A1ch_th%E1%BA%A3o_c%E1%BB%A7a_Curitiba), [Curitiba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Curitiba), thủ phủ [bang Parana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paran%C3%A1_%28bang%29)
-
-
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-dano7212_1-0) [CIA World Factbook ước tính](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính **IBGE (31/8/2011).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-IBGE_2-0) [“IBGE divulga as estimativas populacionais dos municípios em 2011”](http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1961)(bằng Tiếng Bồ Đào Nha). Viện Địa lý và Thống kê Brazil **IBGE**. Truy cập 22/11/2011. ‘ *“Estima-se que o Brasil tenha 192.376.496 habitantes, 1.620.697 a mais que em 2010, quando a população chegou a 190.755.799”*(Ước tính dân số năm 2011 là 192.376.496 người, nhiều hơn 1.620.697 người so với năm 2010)’ [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-CIA_People_3-0) [“People of Brazil”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html). *The World Factbook*. Central Intelligence Agency. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** [“Geography of Brazil”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html). *The World Factbook*. Central Intelligence Agency. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Introduction of Brazil”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html). *The World Factbook*. Central Intelligence Agency. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Brazilian Federal Constitution”](http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm)(bằng tiếng Bồ Đào Nha). Presidency of the Republic. 1988. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008. [“Brazilian Federal Constitution”](http://www.v-brazil.com/government/laws/titleI.html). v-brazil.com. 2007. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008. “Unofficial translate” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-7) [“Territorial units of the municipality level”](http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/territorio/tabunit.asp?n=6&t=2&z=t&o=4)(bằng tiếng Bồ Đào Nha). Brazilian Institute of Geography and Statistics. 2008. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2008. **“** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-siteresources.worldbank.org_8-0) [World Development Indicators database](http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf)” (PDF file), World Bank, 7 October 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-9) [“CIA – The World Factbook – Country Comparisons – GDP (purchasing power parity)”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html). Cia.gov. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2011. **Clendenning, Alan (17 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-10) [“Booming Brazil could be world power soon”](http://www.usatoday.com/money/economy/2008-04-17-310212789_x.htm). [USA Today](http://vi.wikipedia.org/wiki/USA_Today)– The Associated Press. tr. 2. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2008. **Lucas Nácul (NIEE – UFRGS) & Ana Paula (FACCAT).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-11) [“Os Primeiros Habitantes do Brasil (origem, distribuição, população, etc.)”](http://www.niee.ufrgs.br/alunos/alunos/projeto/equipes/labi/labi.html)( [html](http://vi.wikipedia.org/wiki/HTML)) (bằng [Tiếng Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)). Núcleo de Informática na Educação Especial. Truy cập 22/11/2011. “Em terras brasileiras, pelo menos até a década de 1970, os estudos arqueológicos, paleontológicos e geológicos apontavam os vestígios humanos encontrados na região de Lagoa Santa, Minas Gerais, como os mais antigos, datando de 8.000 anos atrás” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-12) [Những cuộc nổi dậy của nô lệ tại Brasil](http://www.press.jhu.edu/books/title_pages/2365.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-13) [Chương trình tư hữu hóa ở Brasil](https://www.planalto.gov.br/publi_04/COLECAO/fase2.htm)(tiếng Bồ Đào Nha) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-14) [Chính sách kinh tế của tổng thống Lula de Silva](http://www.bbc.co.uk/portuguese/reporterbbc/story/2006/06/060626_lulafhcpimenta.shtml)Theo BBCBrasil (tiếng Bồ Đào Nha) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-15) [Hiến pháp Liên bang Brasil](http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm)(tiếng Bồ Dào Nha) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-16) [Hệ thống luật pháp Brasil](http://www.oas.org/juridico/mla/en/bra/en_bra-int-des-ordrjur.html)– Tổ chức các quốc gia châu Mỹ [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-17) [Nossos direitos nas suas mãos](http://www.usp.br/jorusp/arquivo/2003/jusp667/pag0304.htm)– Đại học São Paulo [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-18) [Brazil as an intermediate state and regional power: action, choice and responsibilities](http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1111/j.1468-2346.2006.00513.x)– Theo Blackwell Synergy [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-19) [Thông tin cơ bản về Liên bang Brasil và quan hệ với Việt Nam](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/america/nr040819113755/ns071025142612)trên trang của Bộ Ngoại giao Việt Nam [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-20) [The World Factbook, quân đội Brasil](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#Military)– trang của [CIA](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29) **IBGE (10 tháng 11 năm 2002).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-IBGE-DT_21-0) [“Área Territorial Oficial”](http://www.ibge.gov.br/home/geociencias/cartografia/default_territ_area.shtm)(bằng Tiếng Bồ Đào Nha). Viện Địa lý và Thống kê Brazil **IBGE**. Truy cập 22/11/2011. ‘ *“Nestas circunstâncias, obteve-se para a área do Brasil o valor de 8.514.876,599 km2”*’ [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-22) [“Average Conditions – Rio de Janeiro (Nhiệt độ trung bình tại Rio de Janeiro])”](http://web.archive.org/web/20031207030410/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/city.shtml?tt=TT001730)(bằng Tiếng Anh). [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 11 tháng 7 năm 2003. [Bản gốc](http://www.bbc.co.uk/weather/7538290)lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2003. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-23) [Khí hậu Brasil](http://www.el-dmc.com.br/brazil/climate.asp) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-24) [Báo cáo môi trường Brasil](http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/468283.html)– The University of Chicago Press
- ^
**a** **ă** [Tình trạng môi trường tại Brasil](http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=989&page=19)– The National Academies Press [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-26) [Báo cáo kinh doanh tại Brasil](http://www.doingbusiness.org/Main/Brazil.aspx)– trang Doing Business [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-27) [PIB revisado](http://g1.globo.com/Noticias/Economia/0,,MUL15124-5599,00.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-28) [The World Factbook – Kinh tế Brasil](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#Econ)– CIA [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-29) [Chỉ số tăng trưởng cạnh tranh giữa các nền kinh tế](http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Growth+Competitiveness+Index+rankings+2005+and+2004+comparisons.)– Diễn đàn Kinh tế Thế giới [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-30) [Báo cáo Năng lượng Thế giới](http://www.worldenergyoutlook.org/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-31) [Thông tin số liệu về Brasil](http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1826.html) **BISSP.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-32) [“Brazilian International Space Station Program”](http://web.archive.org/web/200012192226/http://www.inpe.br/programas/iss/ingles/default.htm)(bằng Tiếng Anh). [Bản gốc](http://www.russianspaceweb.com/iss.html)lưu trữ 19/12/2000. Truy cập 22/11/2011. ‘ *“On October 14, 1997, the Brazilian and US governments (represented by the Brazilian Space Agency – AEB and by NASA) signed an agreement where Brazil agreed to provide parts for the ISS to NASA and will have utilization rights”*’ [Chương trình ISS](http://www.inpe.br/programas/iss/ingles/default.htm)– Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-33) [Danh sách các máy gia tốc Synchrotron trên thế giới](http://www-elsa.physik.uni-bonn.de/accelerator_list.html)– Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-34) [Data FAOSTAT, year 2005](http://faostat.fao.org/faostat/help-copyright/copyright-e.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-35) [Memorial do Imigrante Số liệu về dân nhập cư của chính phủ Brasil](http://www.memorialdoimigrante.sp.gov.br/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-36) [“Cidades@”](http://www.ibge.gov.br/cidadesat/default.php). IBGE. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-PNAD_2006_37-0) [“PNAD”](http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/trabalhoerendimento/pnad2006/brasilpnad2006.pdf)(bằng tiếng Bồ Đào Nha). 2006. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-38) [Thirteenth periodic report of States parties due in 1994 – Văn bản luật 1994 của Brasil](http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/c021800a90432bc38025655200447629?Opendocument)– UN Human Rights [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-39) [[1]](http://www.jbic.go.jp/english/oec/environ/report/pdf/brazil.pdf)Báo cáo về giáo dục Brasil [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-40) [Nhân khẩu Brasil – CIA The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-41) [SECA NO NORDESTE BRASILEIRO](http://www.fundaj.gov.br/docs/pe/pe0114.html)– Theo Chính phủ Brasil [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-42) [Thuế quan Brasil](http://impostos.portaleconomia.com.br/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-43) [Por que o Brasil não cresce?](http://www.fzort.org/mpr/stuff/crescebrasil.html)– Theo Fzort.org [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-44) [Lãi suất nợ chính phủ](http://www.febraban.org.br/Arquivo/Servicos/Imprensa/posicao26.asp)– Theo Febraban.org.br [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-45) [Tham nhũng tại Brasil](http://www.fraudes.org/publicas.asp)– Theo Monitor das Fraudes [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-46) [Thông tin du lịch của chính phủ](http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1072.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-47) [Censo Demográfico 2010: Características gerais da população, religião e pessoas com deficiência](http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/caracteristicas_religiao_deficiencia/default_caracteristicas_religiao_deficiencia.shtm)(In Portuguese). IBGE: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. Retrieved at 2012-07-03. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-48) [IBGE: catolicismo cai 22,4% e vê nova ascensão de evangélicos](http://noticias.terra.com.br/brasil/noticias/0,,OI5866033-EI306,00-IBGE+catolicismo+cai+e+ve+nova+ascensao+de+evangelicos.html)(In Portuguese). Terra Notícias. Retrieved at 2012-07-03. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-49) [Bảng xếp hạng mức độ tự do kinh tế giữa các quốc gia](http://www.heritage.org/research/features/index/countries.cfm)– The Heritage Foudation [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-50) [O que é carnaval?](http://br.answers.yahoo.com/question/index?qid=20070125015457AA4EdLT&show=7) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil#cite_ref-51) [Carnaval](http://www.terrabrasileira.net/folclore/regioes/5ritmos/carnaval.html)
## Liên kết ngoài
|Tìm thêm về
|Brasil tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/en:Brazil)ở Wiktionary ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/en:Category:Brazilian_Portuguese)ở Wikibooks ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Brasil)ở Wikivoyage ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/pt:Brasil)ở Wikiquote ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/es:Categor%C3%ADa:Brasil)ở Wikisource ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Category:Brazil)ở Commons ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/pt:Categoria:Brasil)ở Wikinews ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Brazil)ở Wikiversity
- Chính phủ và Hành chính
[Brasil.gov.br](http://www.brasil.gov.br/)— Trang web chính thức của chính phủ (tiếng Bồ Đào Nha) [Câmara dos Deputados](http://www.camara.gov.br/)— Official Chamber of Deputies site (tiếng Bồ Đào Nha) [Presidência da República](http://www.planalto.gov.br/)— Trang web chính thức của tổng thống (tiếng Bồ Đào Nha) [Senado Federal](http://www.senado.gov.br/)— Trang web chính thức của Nghị viện (tiếng Bồ Đào Nha)
- Thông tin và Thống kê
[Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Brazil](http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=brazil&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form)[[]] [Library of Congress — A Country Study: Brazil](http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/brtoc.html) [Encyclopaedia Britannica](http://www.britannica.com/nations/Brazil)Country Page *Brazil* [National Library](http://www.bn.br/)(available in both English and Portuguese) [Brazilian Maps Global & Regional & City Maps – Bản đồ các thành phố chính của Brazil](http://www.brazil-travel-guide.com/Brazil-Maps.html) [Satellite images of Brazil’s main cities](http://www.turbomaps.com.ar/english/brazil.php) [CIA – The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html) [Deforestation in the Brazilian Amazon — year by year data](http://www.mongabay.com/brazil.html) [Brazil, a biodiversity hotspot](http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots)
- Kinh tế và Kinh doanh
[Doing Business in Brazil](http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/brazil)— Hướng dẫn của [Ngân hàng Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)về việc kinh doanh ở Brazil [“Brazil’s Presidential Election: Background on Economic Issues” from the Center for Economic and Policy Research](http://www.cepr.net/documents/Brazil_2006_09_22.pdf), Mark Weisbrot & Luis Sandoval, 9/2006
- Tin tức và Quan điểm
[The Council on Hemispheric Affairs](http://www.coha.org/) [Infolatam](http://www.infolatam.com/pais/brasil/)Thông tin và tin tức về Brasil **(tiếng Tây Ban Nha)**
- Du lịch
[Accommodation in Brazil](http://web.archive.org/web/20060613074605/http://www.brazil.org.uk/tourism/accommodation.html)— Guide courtesy of the Brazilian embassy in London, UK [Bản sao chép trên brazil.com.au](http://www.brazil.com.au/brazil_travel_accommodation.htm) [Wikitravel](http://wikitravel.org/en/Brazil)Guide to [Brazil](http://qatarairways.net.vn/tuyen-bay/149-ve-may-bay-di-brazil-gia-re.html) [Travel Guide to Brazil](http://www.braziltravelinformation.com/)— Visit Rio de Janeiro, the Amazon, and the [Pantanal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pantanal)and read about their history and culture, along with trip planning advice. [Brazil Travel Guide Online – Hướng dẫn du lịch Brazil trực tuyến](http://www.roadjunky.com/guide/216/brazil-travel-guide-online) [Du lịch Brazil](http://brazil-travelnet.com/) [Du lịch Sao Paulo Brazil](http://qatarairways.net.vn/tuyen-bay/150-ve-may-bay-di-sao-paulo-gia-re.html)
|
|
|
|
# Palestine
|
|![]()
|
|Thông tin trong bài này hoặc đoạn này không
Xin bạn hãy
[Các lãnh thổ Palestine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_Palestine&action=edit&redlink=1). Đối với bài về các mục từ khác có tên tương tự, xem [Palestine (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). *Đừng nhầm lẫn với* [Quốc gia Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Palestine). **Palestine** (phiên âm [tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Pa-le-xtin**; cũng được phiên âm trong các [Kinh Thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) là **Pha-lê-tin** hoặc **Pa-lê-tin**; [tiếng Hebrew](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew): פלשתינה, *Palestina*; [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): فلسطين *Filasṭīn*, *Falasṭīn*, *Filisṭīn*; [tiếng Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Παλαιστίνη, *Palaistinē*; [tiếng Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh): *Palaestina*) là một trong những tên gọi lịch sử dành cho vùng nằm giữa [Địa Trung Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) và bờ [sông Jordan](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Jordan), cộng với những vùng đất kế giáp phía đông và nam. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau cho Palestine trong ba nghìn năm qua (xem thêm [những định nghĩa của Palestine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%A7a_Palestine&action=edit&redlink=1)).
Sách
[chữ Nôm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) [tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [thế kỷ 17](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17) gọi Palestine là **Ba Lạc Đĩnh**. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine#cite_note-1)
## Những đề xuất về lãnh thổ
Rất nhiều lời đề nghị về việc phân chia vùng lãnh thổ này trong tương lai, nhằm nhắm tới mục đích xác định rõ một nhà nước Palestine theo đúng nghĩa.
Phần lớn vùng bờ Tây đang bị tranh chấp để trở thành lãnh thổ của người Israel. Cộng đồng quốc tế đã đưa ra nhiều phương án giải quyết cuộc xung đột kéo dài của Israel – Palestine, bao gồm:
- Lãnh thổ Ả rập, bao gồm và không bao gồm khu vực người Do Thái
- Lãnh thổ Do Thái, bao gồm và không bao gồm khu vực người Ả Rập
- Hai quốc gia trên một lãnh thổ, bao gồm hoặc không bao gồm sự phân chia quân sự
- Hai vùng lãnh thổ, một phần đặt dưới sự kiểm soát của hai nhà nước và phần còn lại của người Ả Rập, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất
- Hai vùng lãnh thổ, phần cho người Ả Rập, và phần còn lại cho người Do Thái, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất.
- Quyết định của đa số người dân ở Jordan.
## Chủng tộc
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
|
|![]()
|
|Bài hay đoạn này cần người am hiểu về chủ đề của nó biên tập lại.
Bạn có thể giúp
### Từ Kinh Thánh
Về chủng tộc trong Kinh cựu ước ghi lại như sau: “Gen 25: 20 Vả, khi
[Isaac](http://vi.wikipedia.org/wiki/Isaac) được bốn mươi tuổi, thì cưới [Rebecca](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebecca&action=edit&redlink=1), con gái của Bê-tu-ên và em gái của Laban, đều là dân A-ram, ở tại xứ Pha-đan -A-ram.
21 Isaac khẩn cầu Đức Giê-hô-va cho vợ mình, vì nàng son sẻ. Đức Giê-hô-va cảm động lời khẩn cầu đó, nên cho Rebecca thọ thai.
22 Nhưng vì thai đôi làm cho đụng nhau trong bụng, thì nàng nói rằng: Nếu quả thật vậy, cớ sao đều nầy xảy đến làm chi? Đoạn nàng đi hỏi Đức Giê-hô-va.
23 Đức Giê-hô-va phán rằng: Hai nước hiện ở trong bụng ngươi, và hai thứ dân sẽ do lòng ngươi mà ra; dân nầy mạnh hơn dân kia, và đứa lớn phải phục đứa nhỏ.
24 Đến ngày nàng phải sinh nở, nầy hai đứa sanh đôi trong bụng nàng ra.
25 Đứa ra trước đỏ hồng, lông cùng mình như một áo tơi lông; đặt tên là Esau.
26 Kế em nó lại ra sau, tay nắm lấy gót Esau; nên đặt tên là
[Jacob](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jacob). Khi sanh hai đứa con này thì Isaac đã được sáu mươi tuổi.”
Lời trên nói về hai dân tộc hai nước tức nhà nước Israel và Palestine ngày nay.
Jacob sau được đổi tên là Israel tức nhà nước Israel ngày nay còn dân Palestine ngày nay họ thuộc chủng tộc của Esau, như vậy nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến tranh ở Israel và Palestine còn gọi là cuộc chiến tranh của anh em song sinh không đội trời chung,
## Chú thích
**Lữ-y Đoan.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine#cite_ref-1) *Sấm-truyền ca Genesia*. Montréal: Tập san Y sĩ, 2000.
|
|![]()
[Palestine](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Maps_of_the_history_of_the_Middle_East?uselang=vi) [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Nhà nước Palestine
[Quốc gia Palestine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_gia_Palestine&redirect=no)) [Palestine (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Nhà nước Palestine
|
|دولة فلسطين
|Dawlat Filasṭin
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Quốc ca|
|
فدائي
|[ ] My Redemption
|Hành chính|
|Chính phủ||
| operating as a
|
|[Mahmoud Abbas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mahmoud_Abbas) b [Tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [Gaza](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gaza) a angười ( [hạng 124](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) a[[]] người 2người/km² [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) a [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Lái xe bên](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A1i_xe_b%C3%AAn_ph%E1%BA%A3i_v%C3%A0_b%C3%AAn_tr%C3%A1i) d **Nhà nước Palestine** ( [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): دولة فلسطين *Dawlat Filasṭin*) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-Pagep161-2) là [3] [nhà nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)được Hội đồng quốc gia Palestine thuộc [Tổ chức Giải phóng Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Palestine)(PLO) công bố thành lập từ ngày 15 tháng 11 năm 1988 tại [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-declaration1988-1) [Alger](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alger). Theo đó, [các vùng lãnh thổ Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_Palestine) (được định nghĩa theo biên giới năm 1967 [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-declaration1988-1) ) và thủ đô dự kiến là [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-only1967-4) [Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem). [[ii]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#endnote_capital) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-Pagep161-2) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_note-Bissiop433-3)
## Chú thích
- ^
**a** **ă** **â** [Palestinian Declaration of Independence](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Palestinian_Declaration_of_Independence&action=edit&redlink=1)(1988).
- ^
**a** **ă** [Baroud, Ramzy (2004). Trong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_ref-Pagep161_2-2) **â** [Kogan Page](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kogan_Page&action=edit&redlink=1). [(ấn bản 27). London:](http://books.google.com/?id=NYszJtC66FAC&pg=PA161&dq=%22official+name%22+palestine+page&cd=1#v=onepage&q=) *Middle East Review* [Kogan Page](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kogan_Page&action=edit&redlink=1). tr. 161. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-7494-4066-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7494-4066-4).
- ^
**a** **ă** [Bissio, Robert Remo biên tập (1995).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_ref-Bissiop433_3-2) **â** *The World: A Third World Guide 1995–96*. Montevideo: [Instituto del Tercer Mundo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ITeM&action=edit&redlink=1). tr. 443. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-85598-291-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-85598-291-1). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Palestine#cite_ref-only1967_4-0) [“Palestinian Authority applies for full UN membership”](http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/09/palestinian-authority-applies-for-full-un-membership/). United Nations Radio. 23 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2011.: “…Tôi, với tư cách Tổng thống Nhà nước Palestine và Chủ tịch Hội đồng tối cao Tổ chức Giải phóng Palestine, đệ trình ngài [Ban Ki-moon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ki-moon), Tổng thư kí Liên hiệp quốc, áp dụng quy chế thành viên đầy đủ của Liên hiệp quốc đối với Palestine dựa trên đường biên giới ngày 4 tháng 6 năm 1967, với thủ đô là [Al-Kuds Al-Sharif](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Kuds&action=edit&redlink=1).”
# Các điều khoản Hợp bang
|
|Các điều khoản Hợp bang
|
|![]()
**Ra đời** [15 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_11)năm [1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777) [Thông qua](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%B4ng_qua&action=edit&redlink=1) [1 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_3)năm [1781](http://vi.wikipedia.org/wiki/1781) **Tác giả** [Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) **Ký văn bản** **Mục đích** [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), sau đó bị thay thế bởi việc ra đời của [Hiến pháp Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3)hiện tại **Các điều khoản Hợp bang** ( [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Articles of Confederation and Perpetual Union* thông thường được gọi là *Articles of Confederation*) là [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) định chế của liên hiệp gồm [13 tiểu quốc độc lập và có chủ quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_ba_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) với cái tên chung là “ [United States of America](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).” Việc thông qua các điều khoản này (được đề nghị vào năm [1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777)) được hoàn thành vào năm [1781](http://vi.wikipedia.org/wiki/1781), chính thức kết hợp các tiểu quốc nhỏ bé này thành “Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ” với một chính quyền liên hiệp. Dưới các điều khoản này, các tiểu quốc này vẫn giữ lại tất cả các chức năng chính quyền mà họ chưa chịu từ bỏ để giao lại cho chính quyền trung ương.
Bản thảo cuối cùng của Những Điều khoản được viết vào mùa hè năm 1777 và được
[Đệ nhị Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) phê chuẩn vào ngày 15 tháng 11 năm 1777 tại [York, Pennsylvania](http://vi.wikipedia.org/wiki/York,_Pennsylvania) sau một năm thảo luận. Trên thực tế thì bản thảo cuối cùng của Những Điều khoản đã được quốc hội sử dụng như hệ thống * của chính phủ liên hiệp cho đến khi nó trở thành trên thực tế* *vào lúc được thông qua vào ngày* [hợp pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) [1 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_3)năm [1781](http://vi.wikipedia.org/wiki/1781). *Những Điều khoản*đã ấn định ra các luật lệ để điều hành liên hiệp các tiểu quốc mà sau này thành *Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ*. Liên hiệp này có khả năng gây chiến, thương lượng những thỏa ước ngoại giao, và giải quyết các vấn đề có liên quan đến các lãnh thổ nằm về phía tây; liên hiệp này không thể đúc tiền (mỗi tiểu quốc có đồng tiền riêng của mình) hoặc không thể mượn tiền cho dù mượn ở trong hay ngoài Hiệp chúng quốc. Một yếu tố quan trọng trong Những Điều khoản này là Điều khoản XIII qui định rằng “các qui định của chúng phải được mọi tiểu bang thi hành triệt để” và “Liên hiệp sẽ mãi là vĩnh viễn”.
Những Điều khoản này được các đại biểu được tuyển chọn từ các tiểu quốc của
[Đệ nhị Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)viết ra trong một hoàn cảnh cần thiết để có được “một kế hoạch liên hiệp nhằm bảo vệ nền tự do, chủ quyền và độc lập của Hiệp chúng quốc.” Mặt dù nó đóng góp một vai trò quan trọng trong sự chiến thắng của cuộc [Chiến tranh Cách mạng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9)nhưng một nhóm nhà cải cách, được biết đến như là những người theo chủ nghĩa liên bang, cảm nhận rằng Những Điều khoản này thiếu những qui định cần thiết cho một chính phủ đủ hiệu quả. Đó chính là lý do chính dẫn đến việc chính thể liên bang được người ta tìm cách mang ra để thay thế chính thể liên hiệp. Lập luận chính yếu của những người ủng hộ một chính phủ trung ương mạnh hơn là rằng chính phủ liên hiệp thiếu thẩm quyền thu thuế và vì vậy chính phủ này phải yêu cầu đóng góp quỹ từ các tiểu quốc. Cũng như một số nhóm theo chủ nghĩa liên bang khác thì muốn một chính phủ mà có thể áp đặt các sắc thuế đồng bộ, quyền ban phát đất đai, và nhận trách nhiệm trả nợ chiến tranh còn thiếu. Một lập luận khác chống đối Các điều khoản Hợp bang là rằng chúng không giải quyết được tình trạng mất cân bằng giữa các tiểu quốc lớn và nhỏ trong tiến trình đưa ra quyết định ở ngành lập pháp. Vì hệ thống [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_note-1) *một tiểu quốc một phiếu bầu*sơ đẳng nên các tiểu quốc lớn hơn được trông mong đóng góp nhiều hơn nhưng cũng chỉ được có một phiếu bầu. Các điều khoản Hợp bang được thay thế bởi [Hiến pháp Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3).
## Mục lục
## Bối cảnh
Sự cấp bách mang tính chính trị đối với các thuộc địa gia tăng sự hợp tác bắt đầu kể từ khi có các cuộc chiến tranh giữa người bản thổ Mỹ và
[Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) trong nữa [thập niên 1750](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1750). Sự khởi đầu của cuộc [Chiến tranh Cách mạng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9) vào năm 1775 đã lôi kéo những thuộc địa khác nhau hợp tác trong nỗ lực ly khai khỏi [Đế quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh). [Đệ nhị Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) bắt đầu vào năm [1775](http://vi.wikipedia.org/wiki/1775) đã hành động như bộ phận liên hiệp để điều hành cuộc chiến. Quốc hội đệ trình Những Điều khoản này cho các tiểu quốc thông qua vào năm [1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777) trong lúc tiến hành cuộc [Chiến tranh Cách mạng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9) chống [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh).
## Sự phê chuẩn
Quốc hội Lục địa bắt đầu tiến hành phê chuẩn Những Điều khoản vào năm 1777:
Tài liệu này đã không thể chính thức trở thành có hiệu quả cho đến khi nó được phê chuẩn bởi tất cả
[mười ba thuộc địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C6%B0%E1%BB%9Di_ba_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Tiểu bang đầu tiên phê chuẩn tài liệu này là [Virginia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Virginia) vào ngày [16 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_12) năm [1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777). Tiến trình thông qua tài liệu này bị kéo lê trong khoảng mấy năm vì bị một số tiểu bang từ chối phê chuẩn khi họ bị bắt buộc phải hủy bỏ tuyên bố chủ quyền trên các vùng đất ở phía tây. [2] [Maryland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maryland)là tiểu bang cuối cùng không chịu phê chuẩn cho đến khi [Virginia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Virginia)và [New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)đồng ý nhân nhượng tuyên bố chủ quyền của họ tại thung lũng [sông Ohio](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Ohio). Hơn ba năm trôi qua trước khi Maryland phê chuẩn những điều khoản vào ngày [1 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_3)năm [1781](http://vi.wikipedia.org/wiki/1781).
## Tóm tắt những điều khoản
Mặc dù Các điều khoản Hợp bang và
[Hiến pháp Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3) được nhiều người tương tự xây dựng nên nhưng hai tài liệu rất khác nhau. Các điều khoản Hợp bang gốc dài năm trang gồm có 13 điều khoản, một kết luận, và một phần dành cho chữ ký. Danh sách sau đây gồm có những tóm tắc ngắn gọn cho mỗi điều khoản trong 13 điều khoản.
- Thiết lập tên của liên hiệp là “Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ.”
- Khẳng định quyền của các tiểu bang trên quyền của chính phủ liên hiệp. Thí dụ “mỗi tiểu bang vẫn giữ chủ quyền, sự tự do và độc lập của mình, và mọi quyền lực, phạm vi quyền hạn, và quyền lợi mà không thuộc quyền đặc biệt của chính phủ liên hiệp.”
- Thiết lập Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ như một hiệp hội gồm các tiểu bang thống nhất”. . . vì lý do phòng vệ chung, bảo toàn sự tự do và phúc lợi tổng thể và hỗ tương của nhau, gắn kết với nhau để giúp đỡ nhau, cùng nhau chống lại mọi lực lượng chia rẽ hay tấn công họ. . . .”
- Xây dựng phong trào tự do–mọi người có thể đi lại tự do giữa các tiểu bang, trừ “người nghèo, giang hồ và những kẻ đào phạm.” Tất cả mọi người đều được hưởng quyền lợi mà tiểu bang họ đi đến đã lập ra. Nếu ai gây ra tội ác tại một tiểu bang và bỏ trốn sang tiểu bang khác thì người đó sẽ bị dẫn độ về và bị xử tội tại nơi tiểu bang mà họ gây án.
- Dành cho mỗi tiểu bang một phiếu bầu tại
[Quốc hội Liên hiệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1). Một tiểu bang có thể có một đoàn đại biểu từ 2 đến 7 thành viên. Các thành viên của quốc hội được bổ nhiệm bởi ngành lập pháp của tiểu bang; các cá nhân không thể phục vụ hơn 3 năm trong mỗi 6 năm.
- Chỉ có chính phủ trung ương mới được phép tiến hành quan hệ ngoại giao và tuyên chiến. Không tiểu bang nào có thể lập hải quân, quân đội hiện dịch hoặc tiến hành chiến tranh mà không được phép của quốc hội (mặt dù dân quân của tiểu bang được khuyến khích).
- Khi một quân đội được thành lập vì lý do tự vệ chung thì các
[đại tá](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C3%A1)và các cấp bậc quân sự khác dưới cấp đại tá sẽ do ngành lập pháp tiểu bang đề bạt.
- Chi tiêu của Hiệp chúng quốc sẽ được trả bằng ngân quỹ do lập pháp các tiểu bang quyên góp và nguồn quỹ này được tính theo tỉ lệ của từng tiểu bang dựa trên giá trị bất động sản.
- Ấn định quyền lực của chính phủ trung ương: tuyên chiến, ấn định về đo lường (gồm có tiền tệ), và quốc hội phục vụ như tòa án sau cùng đối với những vụ tranh chấp giữa các tiểu bang.
- Ấn định một
[Hội đồng Liên hiệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)đóng vai trò như một chính phủ khi quốc hội không trong phiên họp.
- Cần có 9 tiểu bang đồng thuận để chấp nhận một tiểu bang mới gia nhập vào liên hiệp; chấp thuận trước
[Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)nếu như Canada xin phép gia nhập.
- Tái sát nhận rằng liên hiệp chấp nhận tiền nợ chiến tranh mà quốc hội chi dùng trước khi có Các điều khoản Hợp bang.
- Tuyên bố rằng Những Điều khoản là vĩnh viễn, và chỉ có thể thay đổi khi được quốc hội chấp thuận và được tất cả các ngành lập pháp ở tất cả các tiểu bang phê chuẩn.
Vì đang còn chiến tranh với
[Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh), những người thực dân đã không muốn thiết lập một chính phủ quốc gia khác mạnh hơn. Đố kị nhau về vấn đề bảo vệ nền độc lập mới của mình nên các thành viên của Quốc hội Lục địa đã xây dựng nên một quốc hội độc viện lỏng lẻo để bảo vệ nền tự do cho từng tiểu bang riêng biệt, chớ không phải là toàn thể một khối thống nhất các tiểu bang. Thí dụ, trong khi kêu gọi quốc hội ra quyết định về chính sách tiền tệ và tuyển quân, Các điều khoản Hợp bang đã không cho ra một cơ chế nào để cưỡng bách các tiểu bang tuân thủ lệnh tuyển quân hoặc quyên góp tiền quỹ. Có những lúc, điều này đã làm cho quân đội nằm trong hoàn cảnh bất ổn như [George Washington](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington) có viết trong một bức thư gởi thống đốc [Massachusetts](http://vi.wikipedia.org/wiki/Massachusetts) là [John Hancock](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hancock&action=edit&redlink=1) vào năm 1781.
## Kết thúc chiến tranh
[Hiệp định Paris (1783)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_%281783%29) kết liễu sự thù địch với Vương quốc Anh nhưng làm suy giảm quyền lực của quốc hội trong nhiều tháng vì có nhiều đại biểu từ các tiểu bang không đến dự các buổi họp của quốc hội. Tuy nhiên quốc hội không có thực lực để bắt buộc họ tham dự các buổi họp. Viết thư cho [George Clinton](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Clinton_%28ph%C3%B3_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng%29) vào tháng 9 năm 1783, George Washington phàn nàn: *Quốc hội đã chưa đi đến quyết*định *tôn trọng lực lượng thời bình hay không và tôi cũng không thể biết được là khi nào họ sẽ quyết định. Vừa qua tôi đã có một cuộc họp với một ủy ban về vấn đề này và tôi đã lập lại ý kiến của tôi, nhưng xem ra không có đủ đại biểu để thảo luận*các *vấn đề trọng đại của quốc gia.* [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_note-washingtonclinton-3)
## Chức năng
Các điều khoản Hợp bang giúp quốc hội điều hành
[Quân đội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba), và cho phép 13 tiểu bang hợp thành một mặt trận thống nhất khi đối phó với các thế lực [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Tuy nhiên với vai trò là công cụ để xây dựng một chính phủ trung ương thời chiến thì chúng hoàn toàn là một sự thất bại: Sử gia Bruce Chadwick viết:
George Washington là một trong những người đầu tiên cổ võ cho một chính phủ liên bang mạnh mẽ. Quân đội gần như bị giải tán trong nhiều lần suốt những mùa đông chiến tranh vì sự yếu kém của Quốc hội Lục địa…. Những đại biểu quốc hội không thể tuyển quân và phải gởi yêu cầu tuyển quân chính quy và dân quân đến các tiểu bang. Quốc hội có quyền ra lệnh sản xuất và mua quân dụng cho binh sĩ, nhưng không thể bắt buộc bất cứ ai thật sự cung cấp quân dụng và quân đội gần như bị bỏ đói trong mấy mùa đông chiến tranh.
[[4]]
Vì chiến tranh du kích là một chiến thuật hiệu quả trong một cuộc chiến chống Đế quốc Anh nên một chính phủ trung ương được cho là không cần thiết để giành độc lập. Cùng lúc đó, Quốc hội Lục địa nhận lấy tất cả trách nhiệm cố vấn, và được George Washington lưu ý khi chỉ huy quân đội. Có thể nói rằng chính phủ thực sự đã hoạt động theo thể thức của một chính phủ liên bang trong suốt thời chiến và vì vậy đã che giấu những vấn đề mà Những Điều khoản hạn chế cho đến khi chiến tranh kết thúc
Theo Những Điều khoản, Quốc hội có thể quyết định, nhưng không có quyền lực để bắt thực thi nghiêm túc. Có một điều kiện nhất thiết là phải được nhất trí chấp thuận trước khi Những Điều khoản này có thể được sửa đổi. Vì phần lớn việc làm luật xảy ra ở các tiểu bang cho nên chính phủ trung ương cũng bị giới hạn về quyền lực. [5]
Quốc hội bị từ chối quyền áp đặt thuế: nó chỉ có thể xin tài chính từ các tiểu bang. Các tiểu bang thông thường không bao giờ đáp ứng đầy đủ lời thỉnh cầu xin tài chánh, khiến cho Quốc hội Lục địa và Quân đội Lục địa thường xuyên bị thiếu hụt ngân quỹ. Quốc hội cũng bị từ chối quyền lực qui định về thương mại. Kết quả là các tiểu bang tiếp tục kiểm soát chính sách thương mại của mình. Các tiểu bang và cả quốc hội đều mắc nợ trong suốt cuộc chiến tranh. Cách làm sao để trả nợ đã trở thành một vấn đề lớn sau chiến tranh. Có một số tiểu bang đã trả xong tiền nợ của họ; tuy nhiên những người theo chủ nghĩa trung ương tập quyền muốn rằng chính phủ liên hiệp phải nhận lấy trách nhiệm hết số tiền nợ của các tiểu bang.
Tuy nhiên, Quốc hội Lục địa đã thực hiện được hai động thái có tác dụng lâu dài.
[Sắc lệnh về đất đai năm 1785](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_v%E1%BB%81_%C4%91%E1%BA%A5t_%C4%91ai_n%C4%83m_1785&action=edit&redlink=1)đã tạo ra các điều khoản nói về quyền tư hữu và thị sát tổng thể đất đai. Nó được sử dụng trong suốt thời kỳ mở rộng lãnh thổ Mỹ sau này. [Sắc lệnh Tây Bắc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)năm 1787 đã ghi nhận thỏa thuận của 13 tiểu bang ban đầu là từ bỏ việc tuyên bố chủ quyền đất đai nằm về phía tây, giúp mở đường cho các tiểu bang mới gia nhập liên hiệp.
Khi cuộc chiến kết thúc thắng lợi, phần lớn
[Quân đội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)bị giải tán. Một lực lượng quốc gia nhỏ được duy trì để giữ các tiền đồn biên giới và bảo vệ chống các cuộc tấn công của người bản thổ Mỹ. Trong lúc đó, mỗi tiểu bang lại có một quân đội riêng (hoặc dân quân), và 11 trong số các tiểu bang có lực lượng hải quân. Những lời hứa thời chiến tranh về việc trao giải thưởng và ban phát đất đai vì phục vụ trong quân đội đã không được đáp ứng. Năm 1783, [George Washington](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington)đã xoa dịu được một âm mưu phản loạn ở [Newburgh, New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Newburgh,_New_York)nhưng những vụ náo loạn của các cựu chiến binh Pennsylvania không được trả lương buộc Quốc hội tạm thời rời thành phố Philadelphia. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_note-6)
## Chủ tịch quốc hội
Danh sách sau đây là những người đã lãnh đạo
[Quốc hội Lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) dưới *Các điều khoản Hợp bang* với tư cách là chủ tịch quốc hội. Theo Những Điều khoản, chủ tịch là một viên chức cầm quyền tại quốc hội, nắm giữ nội các (Hội đồng Liên hiệp) khi quốc hội không nhóm họp, và thực hiện các chức năng hành chánh khác. Tuy nhiên ông ta không phải là một viên chức hành chánh trưởng như các [Tổng thống Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) sau này đã và đang làm. Tất cả những phận sự mà chủ tịch thực hiện là nằm dưới sự quản lý và phục vụ quốc hội. [Samuel Huntington](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Samuel_Huntington_%28ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch%29&action=edit&redlink=1)(1 tháng 3 năm 1781– 9 tháng 7 năm 1781) [Thomas McKean](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_McKean&action=edit&redlink=1)( [10 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_7)năm [1781](http://vi.wikipedia.org/wiki/1781)– [4 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_11)năm 1781) [John Hanson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hanson&action=edit&redlink=1)( [5 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_11)năm 1781– [3 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_11)năm [1782](http://vi.wikipedia.org/wiki/1782)) [Elias Boudinot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elias_Boudinot&action=edit&redlink=1)( [4 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_11)năm 1782– [2 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_11)năm [1783](http://vi.wikipedia.org/wiki/1783)) [Thomas Mifflin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Mifflin&action=edit&redlink=1)(3 tháng 11 năm 1783– [31 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10)năm [1784](http://vi.wikipedia.org/wiki/1784)) [Richard Henry Lee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Henry_Lee&action=edit&redlink=1)( [30 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_11)năm 1784– [6 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_11)năm [1785](http://vi.wikipedia.org/wiki/1785)) [John Hancock](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hancock&action=edit&redlink=1)( [23 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_11)năm 1785– [29 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5)năm [1786](http://vi.wikipedia.org/wiki/1786)) [Nathaniel Gorham](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nathaniel_Gorham&action=edit&redlink=1)( [6 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_6)năm 1786– [5 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_11)năm 1786) [Arthur St. Clair](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arthur_St._Clair&action=edit&redlink=1)(2 tháng 2 năm [1787](http://vi.wikipedia.org/wiki/1787)– 4 tháng 11 năm 1787) [Cyrus Griffin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrus_Griffin&action=edit&redlink=1)( [22 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_1)năm [1788](http://vi.wikipedia.org/wiki/1788)– [2 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_11)năm 1788)
## Hình ảnh
## Xem thêm
## Ghi chú
**“Its [the Philadelphia Convention’s] official function was to propose revisions to the Articles. But the delegates, meeting in secret, quickly decided to draft a totally new document. Of the 55 delegates, only 8 had signed the Declaration of Independence. Most of the leading radicals, including Sam Adams, Henry, Paine, Lee, and Jefferson, were absent. In contrast, 21 delegates belonged to the militarist** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-1) [Society of the Cincinnati](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Society_of_the_Cincinnati&action=edit&redlink=1). Overall, the convention was dominated by the array of nationalist interests that the prior war had brought together: land speculators, ex-army officers, public creditors, and privileged merchants.” [Did the Constitution Betray the Revolution?](http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1400), Jeffrey Rogers Hummel, William Marina [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-2) [“Articles of Confederation, 1777-1781”](http://web.archive.org/web/20070915075849/http://www.state.gov/r/pa/ho/time/ar/91719.htm). [U.S. Department of State](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U.S._Department_of_State&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.state.gov/r/pa/ho/time/ar/91719.htm)lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-washingtonclinton_3-0) [Letter George Washington to George Clinton](http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/mgw:@field%28DOCID+@lit%28gw270170%29%29), 11 tháng 9 năm 1783. [The George Washington Papers, 1741-1799](http://memory.loc.gov/ammem/gwhtml/gwhome.html) **Chadwick p. 469. Phelps pp. 165-166. Phelps wrote:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-4)
- “It is hardly surprising, given their painful confrontations with a weak central government and the sovereign states, that the former generals of the Revolution as well as countless lesser officers strongly supported the creation of a more muscular union in the 1780s and fought hard for the ratification of the Constitution in 1787. Their wartime experiences had nationalized them.”
**“While Washington and Steuben were taking the army in an ever more European direction, Lee in captivity was moving the other way – pursuing his insights into a full fledged and elaborated proposal for guerrilla warfare. He presented his plan to Congress, as a “Plan for the Formation of the American Army.” Bitterly attacking Steuben’s training of the army according to the “European Plan,” Lee charged that fighting British regulars on their own terms was madness and courted crushing defeat: “If the Americans are servilely kept to the European Plan, they will … be laugh’d at as a bad army by their enemy, and defeated in every [encounter]…. [The idea] that a decisive action in fair ground may be risqued is talking nonsense.” Instead, he declared that “a plan of defense, harassing and impeding can alone succeed,” particularly if based on the rough terrain west of the** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-5) [Susquehanna River](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Susquehanna_River&action=edit&redlink=1)in Pennsylvania. He also urged the use of cavalry and of light infantry (in the manner of Dan Morgan), both forces highly mobile and eminently suitable for the guerrilla strategy. This strategic plan was ignored both by Congress and by Washington, all eagerly attuned to the new fashion of Prussianizing and to the attractions of a “real” army.” – Murray N. Rothbard, [Generalissimo Washington: How He Crushed the Spirit of Liberty](http://mises.org/story/2885)excerpted from Conceived in Liberty, Volume IV, chapters 8 and 41. **Henry Cabot Lodge.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%81u_kho%E1%BA%A3n_H%E1%BB%A3p_bang#cite_ref-6) *George Washington, Vol. I* **I**.
## Tham khảo
- R. B. Bernstein, “Parliamentary Principles, American Realities: The Continental and Confederation Congresses, 1774-1789,” in
*Inventing Congress: Origins & Establishment Of First Federal Congress*ed by Kenneth R. Bowling and Donald R. Kennon (1999) pp 76–108
- Burnett, Edmund Cody.
*The Continental Congress: A Definitive History of the Continental Congress From Its Inception in 1774 to March, 1789*(1941)
- Chadwick, Bruce.
*George Washington’s War.*(2005)
- Farber, Daniel.
*Lincoln’s Constitution.*(2003) [ISBN 0-226-23793-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0226237931)
- Barbara Feinberg,
*The Articles Of Confederation*(2002). [for middle school children.]
- Hendrickson, David C.,
*Peace Pact: The Lost World of the American Founding.*(2003) [ISBN 0-7006-1237-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0700612378)
- Robert W. Hoffert,
*A Politics of Tensions: The Articles of Confederation and American Political Ideas*(1992).
- Lucille E. Horgan.
*Forged in War: The Continental Congress and the Origin of Military Supply and Acquisition Policy*(2002) [Jensen, Merrill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Merrill_Jensen&action=edit&redlink=1)(1959), *The Articles of Confederation: An Interpretation of the Social-Constitutional History of the American Revolution, 1774-1781* [Jensen, Merrill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Merrill_Jensen&action=edit&redlink=1)(1943), *The Idea of a National Government During the American Revolution* **58**(3), Political Science Quarterly, tr. 356–79, [ISSN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISSN) [0032-3195](http://www.worldcat.org/issn/0032-3195)
- Calvin Jillson and Rick K. Wilson.
*Congressional Dynamics: Structure, Coordination, and Choice in the First American Congress, 1774-1789.*(1994) [McDonald, Forrest](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Forrest_McDonald&action=edit&redlink=1)(1986), *Novus Ordo Seclorum: The Intellectual Origins of the Constitution*, University Press of Kansas, [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0700603115](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0700603115)
- Andrew C. Mclaughlin,
*A Constitutional History of the United States*(1935) [online version](http://www.constitution.org/cmt/mclaughlin/chus.htm)
- Pauline Maier,
*American Scripture: Making the Declaration of Independence*(1998).
- Jackson T. Main,
*Political Parties before the Constitution.*University of North Carolina Press, 1974
- Phelps, Glenn A. “The Republican General” in “George Washington Reconsidered.” edited by Don Higginbotham. (2001)
[ISBN 0-8139-2005-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813920051)
- Pressly, Thomas J., “Bullets and Ballots: Lincoln and the ‘Right of Revolution’”
*The American Historical Review*, Vol. 67, No. 3. (Apr., 1962)
- Jack N. Rakove,
*The Beginnings of National Politics: An Interpretive History of the Continental Congress*(1982).
- Jack N. Rakove, “The Collapse of the Articles of Confederation,” in
*The American Founding: Essays on the Formation of the Constitution.*Ed by J. Jackson Barlow, Leonard W. Levy and Ken Masugi. Greenwood Press. 1988. pp 225–45 [ISBN 0-313-25610-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0313256101)
- Remini, Robert V.
*Andrew Jackson and the Course of American Democracy, 1833-1845. (1984)* [ISBN 0-06-015279-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0060152796)
## Đọc thêm
- Klos, Stanley L. (2004).
*President Who? Forgotten Founders*. Pittsburgh, Pennsylvania: Evisum, Inc. tr. 261. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-9752627-5-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-9752627-5-0).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikisource tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có toàn văn tác phẩm về: [Text Version of the Articles of Confederation](http://www.law.ou.edu/ushistory/artconf.shtml) [Articles of Confederation and Perpetual Union](http://earlyamerica.com/earlyamerica/milestones/articles/cover.html) [Articles of Confederation and related resources](http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/articles.html), [Library of Congress](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9) [Today in History: November 15](http://memory.loc.gov/ammem/today/nov15.html), [Library of Congress](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9) [United States Constitution Online – The Articles of Confederation](http://www.usconstitution.net/articles.html) [Free Download of Articles of Confederation Audio](http://www.mp3books.com/shop/audio_item.aspx?id=819)
- Audio narration (mp3) of the
[Articles of Confederation](http://www.americanaphonic.com/pages/Articles.html)at Americana Phonic [The Articles of Confederation](http://www.mises.org/books/conceived4.pdf), Chapter 45 (see page 253) of Volume 4 of *by* [Conceived in Liberty](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Conceived_in_Liberty&action=edit&redlink=1) [Murray Rothbard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Murray_Rothbard&action=edit&redlink=1), in PDF format.
# Cộng hòa Viễn Đông
|
|
Ngôn ngữ | – 6/4/1920–tháng 12/1921
|| – tháng 12/1921 – 15/11/1922
|| – 6/4–tháng 11/1920
|| – tháng 11/1920–tháng 4/1921
|| – 8/5 –tháng 12/1921
|| – tháng 12/1921–14 tháng 11/1922
|| – 14 – 15/11/1922
|Lịch sử | – Khởi đầu năm
||1920
|| – Giải thể
||1922
|**Cộng hòa Viễn Đông** ( [tiếng Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Дальневосто́чная Респу́блика, ДВР, [chuyển tự.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BB%83n_t%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFng_Nga_sang_k%C3%BD_t%E1%BB%B1_Latinh) *Dalnevostochnaya Respublika, DVR*, [IPA](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:IPA_cho_ti%E1%BA%BFng_Nga&action=edit&redlink=1) [dəlʲnʲɪvɐˈstotɕnəjə rʲɪsˈpublʲɪkə]), đôi khi được gọi là **Cộng hòa Chita**, là một [nhà nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) độc lập trên danh nghĩa, tồn tại từ tháng 4 năm 1920 đến tháng 11 năm 1922 tại các phần cực đông của [Viễn Đông Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_Nga). Mặc dù độc lập trên danh nghĩa, nó phần lớn chịu sự kiểm soát của [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga) và mục đích chính của việc thành lập cộng hòa này là để tạo ra một [hoãn xung quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A3n_xung_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) (nước vùng đệm) giữa CHXHCNXVLB Nga và các vùng lãnh thổ do [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) chiếm đóng trong [Nội chiến Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga). Tổng thống đầu tiên của cộng hòa là [Alexander Krasnoshchyokov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Krasnoshchyokov&action=edit&redlink=1).
Cộng hòa Viễn Đông giữ các lãnh thổ mà ngày nay là
[vùng Zabaykalsky](http://vi.wikipedia.org/wiki/Zabaykalsky_%28v%C3%B9ng%29), [tỉnh Amur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amur_%28t%E1%BB%89nh%29), [tỉnh tự trị Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_Do_Th%C3%A1i), [vùng Khabarovsk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khabarovsk_%28v%C3%B9ng%29), và [vùng Primorsky](http://vi.wikipedia.org/wiki/Primorsky_%28v%C3%B9ng%29) (khi đó là hai tỉnh [Ngoại Baikal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_Baikal) và Amur cùng vùng Primorsky) của [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga). Ban đầu, thủ đô đặt tại [Verkhneudinsk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ulan-Ude) (nay là Ulan-Ude), song từ tháng 10 năm 1920, thủ đô đã được chuyển đến [Chita](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chita,_Zabaykalsky_Krai).
Sau khi
[Vladivostok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladivostok) thất thủ vào ngày 25 tháng 10 năm 1922, nội chiến chính thức được tuyên bố chấm dứt. Ba tuần sau đó, vào ngày 15 tháng 11 năm 1922, Cộng hòa Viễn Đông sáp nhập vào CHXHCNXVLB Nga.
## Mục lục
## Lịch sử
### Thành lập
Việc thành lập Cộng hòa Viễn Đông như là một kết quả của
[Nội chiến Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga). Trong nội chiến, các thị trấn và thành phố ở vùng Viễn Đông Nga nói chung do các chính quyền địa phương kiểm soát, họ phối hợp ở mức độ nhất định với chính quyền [Siberi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia) [Bạch vệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1ch_v%E1%BB%87) của [Alexander Kolchak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Kolchak&action=edit&redlink=1) hoặc quân xâm lược Nhật Bản sau đó. Khi người Nhật rút ra khỏi các tỉnh Ngoại Baikal và tỉnh Amur vào mùa xuân năm 1920, đã xuất hiện một khoảng trống chính trị.
Một thể chế trung ương mới được thành lập tại Chita để quản lý “Cộng hòa Viễn Đông”.
Ban đầu, Cộng hòa Viễn Đông chỉ bao gồm khu vực xung quanh Verkhne-Udinsk, nhưng trong mùa hè năm 1920, chính quyền Xô viết ở lãnh thổ Amur đã chấp thuận gia nhập vào Cộng hòa Viễn Đông. [1]
Cộng hòa Viễn Đông đã được hình thành hai tháng sau cái chết của
[Alexander Kolchak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Kolchak&action=edit&redlink=1)với sự hỗ trợ ngầm của chính quyền Xô viết Nga, chế độ này nhìn nhận nước cộng hòa này sẽ là một [hoãn xung quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A3n_xung_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)tạm thời giữa [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga)và các vùng lãnh thổ do Nhật Bản chiếm đóng. Nhiều thành viên của [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Wood-2) [Đảng Cộng sản Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4)đã không đồng tình với quyết định cho phép hình thành một chính phủ mới trong khu vực, họ cho rằng với xấp xỉ 4.000 thành viên thì họ có thể đoạt chính quyền về tay mình. Tuy nhiên, [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3) [V.I. Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin)và các lãnh đạo khác trong đảng tại [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)thì thấy rằng đó là một hành động có thể khiêu khích xấp xỉ 70.000 quân Nhật và 12.000 quân Mỹ, khiến họ có thể thúc đẩy tấn công hơn nữa. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3)
Ngày 1 tháng 4 năm 1920, quân Mỹ do tướng
[William S. Graves](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Sidney_Graves&action=edit&redlink=1)chỉ huy đã rời khỏi Siberi, quân Nhật trở thành lực lượng chiếm đóng duy nhất trong khu vực cùng với những người mà Bolshevik buộc phải đối phó. Sự kiện này không thay đổi lập trường cơ bản của chính quyền Bolshevik tại Moskva, họ vẫn tiếp tục nhìn nhận việc thành lập một Cộng hòa Viễn Đông là một phần của [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira153-4) [Hòa ước Brest-Litovsk](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Brest-Litovsk)ở phía đông, giúp cho chế độ có một không gian hòa hoãn cần thiết để có thể khôi phục kinh tế và quân sự. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira152-5)
Ngày 6 tháng 4 năm 1920, một hội nghị hiến pháp được triệu tập một cách vội vàng đã được tổ chức tại
[Verkhneudinsk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Verkhneudinsk&action=edit&redlink=1)và tuyên bố thành lập Cộng hòa Viễn Đông. Những lời hứa hẹn đã được đưa ra, theo đó hiến pháp mới của nước cộng hòa sẽ đảm bảo các cuộc bầu cử tự do theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, trực tiếp và bình đẳng; đầu tư ngoại quốc tại nước cộng hòa sẽ được khuyến khích. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3)
Cộng hòa Viễn Đông nằm dưới quyền kiểm soát của những người xã hội ôn hòa, họ chỉ được các thành phố khác trong khu vực công nhận một cách miễn cưỡng gần cuối năm 1920.
Bạo lực, tội ác, và trả thù tiếp tục nổ ra một cách định kỳ trong 18 tháng sau đó. [2] [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Wood-2)
Nhật Bản đã đồng ý công nhận “hoãn xung quốc” mới này trong một thỏa thuận ngừng bắn với
[Hồng quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n)ký ngày 15 tháng 7 năm 1920, trên thực tế bỏ rơi Ataman [Grigory Semenov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grigory_Semenov&action=edit&redlink=1)và những người [Cozak](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cozak)của ông ta. Đến tháng 10, Semenov đã bị Hồng quân trục xuất khỏi căn cứ của mình tại Chita. Với việc loại bỏ Semenov, thủ đô của Cộng hòa Viễn Đông được chuyển về thành phố này. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Wood-2)
Ngày 11 tháng 11 năm 1920, một quốc hội lâm thời đã tổ chức cuộc họp tại
[Vladivostok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladivostok). Cuộc họp đã công nhận chính phủ tại Chita và định ngày 9 tháng 1 năm 1921 là ngày bầu cử Quốc hội lập hiến của Cộng hòa Viễn Đông. Một hiến pháp mới tương tự như [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3) [Hiến pháp Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3)đã được soạn thảo và được phê duyệt vào ngày 27 tháng 4 năm 1921. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3)
### Đảo chính năm 1921
Tuy nhiên, nước cộng hòa dân chủ non trẻ đã bị các lực lượng cánh hữu bác bỏ. Ngày 26 tháng 5 năm 1921, một cuộc đảo chính của Bạch vệ đã diễn ra tại Vladivostok, với sự chống lưng của lực lượng chiếm đóng Nhật.
Một [2] *của quân Nhật đã bảo vệ những người nổi dậy, những người này đã lập nên một chính quyền mới được gọi là* [hàng rào vệ sinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0ng_r%C3%A0o_v%E1%BB%87_sinh&action=edit&redlink=1) [chính phủ Lâm thời Priamur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_L%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Priamur&action=edit&redlink=1). Một thời gian ngắn sau cuộc đảo chính, Ataman Semenov đã đến Vladivostok và cố gắng để tôn mình là tổng tư lệnh, song nỗ lực này đã thất bại. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira155-6)
Chính phủ Lâm thời Priamur đã cố gắng tập hợp các lực lượng chống Bolshevik khác nhau dưới ngọn cờ của mình, song đạt được ít thành công.
Lãnh đạo của chính quyền này là hai doanh nhân Vladivostok, hai anh em S.D. và N.D. Merkulov, tuy nhiên, họ đã bị cô lập vào ngày 24 tháng 6 năm 1922 khi quân Nhật tuyên bố rằng họ sẽ rút toàn bộ quân lính khỏi Siberi vào cuối tháng 10. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira156-7) Hai anh em này bị lật đổ vào tháng 7, và người thay thế họ là [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira156-7) [M.K. Dieterichs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikhail_Dieterichs&action=edit&redlink=1). [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira156-7)
Với việc Nhật Bản dần rút khỏi đất Nga trong suốt mùa hè năm 1922, sự hoảng loạn bao trùm lên cộng đồng Nga Trắng. Hồng quân cải trang thành quân đội của Cộng hòa Viễn Đông, khiến hàng nghìn người Nga chạy ra nước ngoài để thoát khỏi chế độ mới.
Quân đội của Cộng hòa Viễn Đông tái chiếm Vladivostok vào ngày 25 tháng 10 năm 1922, sự kiện này trên thực tế đã kết thúc nội chiến Nga. [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Wood-2)
Với việc cuộc nội chiến kết thúc, vào ngày 15 tháng 11 năm 1922, Cộng hòa Viễn Đông được sáp nhập vào nước Nga Xô viết.
Chính phủ Cộng hòa Viễn Đông tự mình giải thể và chuyển giao tất cả quyền hạn và lãnh thổ cho chính phủ Bolshevik tại Moskva. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Dict-3) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira156-7)
Nhật Bản vẫn giữ miền bắc của đảo
[Sakhalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin)cho đến năm 1925, về bề ngoài là để đòi bồi thường cho việc thảm sát khoảng 700 thường dân và binh lính tại trại quân Nhật ở [Nikolaevsk-na-Amure](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolaevsk-na-Amure)vào tháng 1 năm 1920. Thực tế tế là Nhật Bản đã trả đũa hành động của các du kích Nga bằng việc lấy đi gấp hai hay gấp ba số sinh mạng của Nga. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira153-4) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-Pereira153-4)
## Lãnh thổ và tài nguyên
Cộng hòa Viễn Đông gồm có bốn lãnh thổ của
[đế quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c) Nga trước đó — Ngoại Baikal, Amur, Primorsky, và nửa phía bắc của [đảo Sakhalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin). Biên giới của đất nước tồn tại ngắn ngủi này giáp với bờ [1] [hồ Baikal](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Baikal)ở phía tây, dọc theo biên giới phía bắc của [Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)và [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)đến [biển Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)và [biển Okhotsk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk).
Tổng diện tích của Cộng hòa Viễn Đông được ước tính xấp xỉ 730.000 dặm vuông Anh (1.900.000 km
2) với dân số vào khoảng 3,5 triệu người. Trong đó, ước tính có khoảng 1,62 triệu [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1) [người Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga)và trên 1 triệu người có nguồn gốc châu Á, với nguồn gốc gia đình ở Trung Quốc, Nhật Bản, Mông Cổ và Triều Tiên. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1)
Cộng hòa Viễn Đông là khu vực khá giàu tài nguyên khoáng sản, bao gồm lãnh thổ sản xuất ra khoảng một phần ba sản lượng vàng của toàn Nga cũng như là nguồn sản xuất thiếc nội địa duy nhất của đất nước.
Các loại khoáng sản khác tại Cộng hòa Viễn Đông bao gồm kẽm, quặng sắt và than đá. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1)
Ngành ngư nghiệp tại tỉnh Primorsky cũng khá lớn, với sản lượng đánh bắt vượt
[Iceland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iceland)với nguồn lợi phong phú về [cá trích](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_tr%C3%ADch), [cá hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_h%E1%BB%93i), và [cá tầm](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1_t%E1%BA%A7m). Cộng hòa cũng có nguồn tài nguyên rừng phong phú, bao gồm hơn 120 triệu mẫu Anh (490.000 km [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1) 2) các cây thông, lãnh sam, tuyết tùng, dương, và bạch dương có thể thu hoạch. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_note-RIR-1)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [“The Far Eastern Republic,”](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-RIR_1-7) **e** *Russian Information and Review,*vol. 1, no. 10 (Feb. 15, 1922), pp. 232-233.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Alan Wood, “The Revolution and Civil War in Siberia,” in Edward Acton, Vladimir Iu. Cherniaev, and William G. Rosenberg (eds.),](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Wood_2-5) **d** *Critical Companion to the Russian Revolution, 1914-1921.*Bloomington, IN: Đại học Indiana Press, 1997; pp. 716-717.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [George Jackson and Robert Devlin (eds.),](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Dict_3-6) **đ** *Dictionary of the Russian Revolution.*Westport, CT: Greenwood Press, 1989; pp. 223-225.
- ^
**a** **ă** [N.G.O. Pereira,](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Pereira153_4-2) **â** *White Siberia: The Politics of Civil War.*Montreal: McGill-Queen’s University Press, 1996; pg. 153. **Pereira,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Pereira152_5-0) *White Siberia,*pg. 152. **Pereira,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Pereira155_6-0) *White Siberia,*pg. 155.
- ^
**a** **ă** **â** [Pereira,](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng#cite_ref-Pereira156_7-3) **b** *White Siberia,*pg. 156.
## Đọc thêm
[Washington, DC: Special Delegation of the Far Eastern Republic to the United States of America, 1922.](http://archive.org/details/shortoutlineofhi00dalniala) *A Short Outline of the History of the Far Eastern Republic.*
- N.G.O. Pereira,
*White Siberia: The Politics of Civil War.*Montreal: McGill-Queen’s University Press, 1996.
- Canfield F. Smith,
*Vladivostok Under Red and White Rule: Revolution and Counterrevolution in the Russian Far East, 1920-1922.*Seattle: University of Washington Press, 1975.
- John Albert White,
*The Siberian Intervention.*Princeton, NJ: Princeton University Press, 1950. [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): **Video yêu thích**
[http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam)
**Trở về trang chính **
[hoangkim vietnam](https://plus.google.com/+hoangkimvietnamdayvahoc/posts), [hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Hoàng Kim](http://hoangkimvn.wordpress.com/), [Ngọc Phương Nam](http://hoangkimlong.blogspot.com/), [Chào ngày mới](http://chaongaymoi365.blogspot.com/) [Thung dung](http://thovanhoangkim.blogspot.com/), [Dạy và học](http://dayvahoc.blogspot.com/), [Cây Lương thực](http://cayluongthuc.blogspot.com/), [Tin Nông nghiệp Việt Nam](http://tinnongnghiepvietnam.blogspot.com/), [Food Crops](http://foodcrops.blogspot.com/), [foodcrops.vn](http://foodcrops.vn/), [Cassava in Vietnam](http://cassavaviet.blogspot.com/), [VietnamAfricaCassavaRice](http://vietnamafricacassavarice.blogspot.com/), [Khát khao xanh](http://khatkhaoxanh.wordpress.com/), [Dayvahoc](http://dayvahoc.blogtiengviet.net/), [Học mỗi ngày](http://hocmoingay.blogspot.com/) [,](http://diemchinh.blogspot.com/) [Danh nhân Việt](http://danhnhanviet.blogspot.com/) , [Food Crops News](http://foodcropsnews.blogspot.com/), [Điểm chính](http://diemchinh.blogspot.com/), [CNM365](http://cnm365.wordpress.com/), [Câu chuyện ảnh](http://cauchuyenanh.blogspot.com/), [5 phút thư giản](http://5phutthugian.blogspot.com/), [Kim LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops), [KimTwitter](https://twitter.com/hoangkimvietnam), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam) [Đọc lại và suy ngẫm](http://doclaivasuyngam.blogspot.com/), [Việt Nam tổ quốc tôi](http://vietnamtoquoctoi.blogspot.com/), [Tình yêu cuộc sống](http://thungdung.blogspot.com/), [Thơ cho con](http://thochocon.wordpress.com/)