markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ Everest kalapatthar crop.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Everest_kalapatthar_crop.jpg/220px-Everest_kalapatthar_crop.jpg)
[2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001)– [Erik Weihenmayer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Erik_Weihenmayer)trở thành người mù đầu tiên leo tới đỉnh của [Everest](http://vi.wikipedia.org/wiki/Everest). Năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– Phim khoa học giả tưởng *do George Lucas viết kịch bản và đạo diễn được phát hành, trở thành một trong những bộ phim thành công nhất mọi thời đại. 1770 – công chúa* [Chiến tranh giữa các vì sao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao) [Lê Ngọc Hân](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n), là con gái có tài sắc hơn cả trong số các con gái của vua [Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng).
# 25 tháng 5
Ngày
**25 tháng 5** là ngày thứ 145 (146 trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 220 ngày trong năm.
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_5) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_5) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_5) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_5) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_5) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_5) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_5) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_5) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_5) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5) **25** [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_5) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5) [31](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_5)
## Mục lục
## Sự kiện
- 1954 – Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ quyết định tiến hành đợt 1
[cải cách ruộng đất](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam)ở 47 xã thuộc các huyện Đại Từ, Đồng Hỷ, Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên) và 6 xã thuộc huyện Nông Cống (tỉnh Thanh Hoá). Đợt 1 này kết thúc vào ngày 20-9-1954. [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– Phim khoa học giả tưởng *do George Lucas viết kịch bản và đạo diễn được phát hành, trở thành một trong những bộ phim thành công nhất mọi thời đại.* [Chiến tranh giữa các vì sao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao) [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_v%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh)được thành lập tại [Riyadh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Riyadh), Ả Rập Saudi. [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)– Liên Hiệp Quốc chấm dứt việc [ủy trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A6y_th%C3%A1c_Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)đối với [Palau](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palau)sau khi Hoa Kỳ và Palau đồng ý thiết lập nền độc lập cho Palau. [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001)– [Erik Weihenmayer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Erik_Weihenmayer)trở thành người mù đầu tiên leo tới đỉnh của [Everest](http://vi.wikipedia.org/wiki/Everest).
## Sinh nhật
- 1550 – st.camillo de lellis. đấng sáng lập dòng tá viên phục vụ bệnh nhân.
- 1770 – công chúa
[Lê Ngọc Hân](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n), là con gái có tài sắc hơn cả trong số các con gái của vua [Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng).
## Người mất
- 1818 – Danh sĩ
[Bùi Huy Bích](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Huy_B%C3%ADch).
- 1968 –
[Ca Lê Hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Anh_Xu%C3%A2n), nhà thơ, bút danh Lê Anh Xuân.
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[25 tháng 5](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:25_May?uselang=vi)
# Erik Weihenmayer
**Erik Weihenmayer** ( [23 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9), [1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968)) là người mù đầu tiên chinh phục [Đỉnh Everest](http://vi.wikipedia.org/wiki/Everest), vào ngày [25 Tháng 5](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=25_Th%C3%A1ng_5&action=edit&redlink=1), [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001). Ông cũng hoàn tất chinh phục bảy đỉnh núi cao nhất thế giới [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002). Câu chuyện về ông được đưa lên trang bìa [Tạp Chí Time](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1p_Ch%C3%AD_Time&action=edit&redlink=1) số ra [tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001) với tựa đề *Blind to Failure*. Ông là tác giả của quyển *Touch the Top of the World: A Blind Man’s Journey to Climb Farther Than the Eye can See*, một quyển tự truyện về ông.
Erik là một vận động viên ở các môn nhảy dù biểu diễn, đua xe đạp đường trường, chạy việt dã, trượt tuyết, leo núi, leo núi băng và núi đá. Ông là bạn của
[Sabriye Tenberken](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sabriye_Tenberken&action=edit&redlink=1) và Paul Kronenberg, những đồng sáng lập viên của [Braille Without Borders](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Braille_Without_Borders&action=edit&redlink=1), những người mà cùng ông leo núi ở [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) cùng với những thanh thiếu niên đến từ trường giành do người mù. Một bộ phim tài liệu dựa trên dự án này có tên là [Blindsight](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Blindsight_%28phim_2006%29&action=edit&redlink=1) được phát hành năm [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006). Một bộ phim khác, [Fellowship of the Andes](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fellowship_of_the_Andes&action=edit&redlink=1), được sản xuất bởi nhà làm phim người Hà Lan [Bernd Out](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bernd_Out&action=edit&redlink=1). Bộ phim nói về sự khích lệ động viên của Erik đối với những sinh viên mù và khiếm thị trong chuyến đi bộ băng qua dãy Andes vào tháng 6 2006. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Erik_Weihenmayer#cite_note-1)
Bên cạnh những thành tích đáng ngưỡng mộ mà ông đạt được, Weinhenmayer đạt được tiếng tăm toàn cầu nhờ vào một sự sai lầm của người dẫn chương trình, người này đã giới thiệu Erick sau chuyến leo lên đỉnh Everest của ông như sau
*“Erik Weihenmayer, người đã chinh phục đỉnh núi cao nhất thế giới — Đỉnh Everest. Nhưng”* (cô ta dừng đột ngột) *“… anh ta là người đồng tính! Ý tôi anh ta là đồng tính, xin lỗi, anh ta mù.”*. Đoạn video đã trở nên phổ biến trên Internet, và thậm chí Weihenmayer cũng dẫn được liên kết đến video này mà ông gọi là “my gay clip” từ trang web của ông. [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Erik_Weihenmayer#cite_note-2)
## Mục lục
## Tiểu sử và thành tích
Năm
[1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/1968), Erik khi vừa sinh ra đã mắc chứng bệnh có tên là [retinoschisis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Retinoschisis&action=edit&redlink=1) và bị mù hoàn toàn khi ông 13 tuổi.
Năm
[1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987), ông tốt nghiệp trường trung học Weston ở [Connecticut](http://vi.wikipedia.org/wiki/Connecticut). Là đội trưởng của môn đấu vật trong trường, ông đại diện ban tham dự Giải vô địch đấu vật tự do toàn quốc.
Năm
[1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991), ông tốt nghiệp [Đại học Boston](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Boston&action=edit&redlink=1). Cùng năm đó, ông thực hiện một chuyến đi dài trên [Dãy Pamir](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A3y_Pamir&action=edit&redlink=1) ở [Tajikistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tajikistan).
Năm
[1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993), ông nhận bằng [thạc sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1c_s%C4%A9) của trường Middle School Education thuộc Đại học Lesley. Cũng năm đó, ông thực hiện một chuyến băng qua [Sông băng Batura](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_b%C4%83ng_Batura&action=edit&redlink=1) thuộc [Dãy Karakoram](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A3y_Karakoram&action=edit&redlink=1) miền Bắc [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan). Cũng năm đó ông tham gia giảng dạy tại Phoenix Country Day School.
Năm
[1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995), Erik đặt chân lên [Đỉnh McKinley](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_McKinley&action=edit&redlink=1) cao 6.194m, đỉnh núi cao nhất Bắc Mỹ, với tài trợ bởi của [Quỹ bảo trợ người mù](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_b%E1%BA%A3o_tr%E1%BB%A3_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_m%C3%B9&action=edit&redlink=1). Thành tích của ông đã được xuất hiện trên tờ [Today](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Today&action=edit&redlink=1) với [Katie Couric](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Katie_Couric&action=edit&redlink=1) và trên [NBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/NBC) Nightly News với [Tom Brokaw](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tom_Brokaw&action=edit&redlink=1).
Năm
[1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996), ông tham gia rước đuốc Olympic qua [Phoenix](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phoenix,_Arizona) và là người đầu tiên được chọn cho giải thưởng thường niên “Người Arizona xuất sắc” bởi Hội đồng Thống đốc. Ông cũng được tiến cử vào Nhà kỷ niệm mông đấu vật quốc gia, và nhận huy chương đầu tiên [Medal of Courage](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Medal_of_Courage&action=edit&redlink=1).
Năm
[1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997), Erik leo được ngọn [Kilimanjaro](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro) là ngọn núi cao nhất ở Phi Châu, đánh dấu ngọn núi thứ hai trong bảy ngọn núi cao nhất thế giới mà Erik đã đặt chân lên. Ngay cả lễ cưới của Erik cũng được tổ chức tại độ cao 13.000 feet của ngọn núi này. Erik và vợ ông Ellen sống ở ngoại ô [Denver](http://vi.wikipedia.org/wiki/Denver), [Colorado](http://vi.wikipedia.org/wiki/Colorado), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Năm
[1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998), ông đạp xe “tăng đem” [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) vào [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) cùng với cha ông, một cựu binh tham chiến tại [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Năm
[1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999), Erik trở thành người mù duy nhất leo được đỉnh núi Aconcagua (cao 6.964 mét) thuộc [Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina) và cũng là ngọn núi cao nhất [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Đây là ngọn núi thử thách Erik đến hai lần. Trong lần đầu tiên, Erik đã không thành công và chỉ cách đỉnh có một đoạn ngắn, nhưng vì thời tiết quá xấu và sức gió lại mạnh nên Erik cùng đoàn leo núi phải trở xuống. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian ngắn sau đó, Erik đã thành công chinh phục ngọn núi này. .
Năm
[2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001), đây có lẽ là năm thay đổi cuộc đời của Erik nhiều nhất. Ông được Hội Người Mù Quốc Gia bảo trợ để tham gia leo ngọn Everest. Mục đích của chuyến đi này còn nhằm vào việc quảng bá bảo vệ môi trường ở những độ cao như ngọn Everest. Và vào ngày [21 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5) ông đã đặt chân lên Đỉnh Everest.
Năm
[2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004), ông dẫn một đoàn thám hiểm ở [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) gọi là dự án **Climbing Blind** dành cho những người mù ở [Lhasa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lhasa) [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng), gồm những thanh thiếu niên mù từ trường [Braille Without Borders](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Braille_Without_Borders&action=edit&redlink=1).
Năm
[2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006), giúp đỡ đoàn Những nhà thám hiểm toàn cầu tài trợ chuyến đi, [Leading the Way](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leading_the_Way&action=edit&redlink=1), đến Peru. Bộ phim về đề tài thám hiểm, [Fellowship of the Andes](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fellowship_of_the_Andes&action=edit&redlink=1), được trình chiếu ở [Newyork](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Newyork&action=edit&redlink=1) ngày [28 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006).
Năm
[2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007), ông phát biểu tại [Đại Học Lehigh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%8Dc_Lehigh&action=edit&redlink=1) nhân dịp lễ phát bằng ngày [21 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5).
## Sách tham khảo
- Weihenmayer, Erik,
*Touch the Top of the World: A Blind Man’s Journey to Climb Farther Than the Eye can See*, Plume, [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002), [ISBN 0-452-28294-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0452282942), [ISBN 978-0452282940](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780452282940)
- Weihenmayer, Erik & Stoltz, Paul,
*The Adversity Advantage: Turning Everyday Struggles into Everyday Greatness*, Fireside, [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007), [ISBN 0-7432-9022-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0743290224), [ISBN 978-0743290227](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780743290227)
## Liên kết ngoài
[Erik’s Official Website](http://www.touchthetop.com) [“Fellowship of the Andes” Official Filmsite](http://www.pilgrimm.com/fellowship.html) [ClimbingBlind.org](http://www.climbingblind.org/) [The Blind Sight homepage.](http://www.blindsightthemovie.com) [“Weihenmayer Reaches the Top”](http://www.nfb.org/BM/BM01/BM0107/BM010702.HTM)(article from *The Braille Monitor*) [Erik’s statistics and climbing biography on 7ummits.com](http://7summits.com/info/stats2/index2.php?_=d&familyname=Weihenmayer) [2001 NFB/Allegra Everest Expedition Official Website](http://www.2001everest.com) [Flickr Photo Pool of Images from 2001 NFB/Allegra Everest Expedition](http://www.flickr.com/groups/2001everest/pool/) [Erik’s Carstensz Expedition 2008](http://www.adventureindonesia.com/carstensz-erik.htm) [“Người Mù Trên Đỉnh Thiên Thu”](http://www.chutluulai.net/forums/showthread.php?t=3543)
## Chú thích
[Sinh 1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1968) [Vận động viên leo núi Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_vi%C3%AAn_leo_n%C3%BAi_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Người mù](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_m%C3%B9) [Người chinh phục Mount Everest](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_chinh_ph%E1%BB%A5c_Mount_Everest&action=edit&redlink=1) [Người chinh phục bảy đỉnh cao nhất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_chinh_ph%E1%BB%A5c_b%E1%BA%A3y_%C4%91%E1%BB%89nh_cao_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) [Nhân vật còn sống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%C3%B2n_s%E1%BB%91ng)
*Chiến tranh giữa các vì sao*
|Star Wars|
|
|![]()
[Logo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83u_tr%C6%B0ng)phim **Phần I-IV:** [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas) **Phần V:** [Irvin Kershner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Irvin_Kershner&action=edit&redlink=1) **Phần VI:** [Richard Marquand](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Marquand&action=edit&redlink=1) **Tổng giám chế:** [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas) **Phần I-III:** [Rick McCallum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rick_McCallum&action=edit&redlink=1) **Phần IV-VI (Biên tập đặc biệt):** [Rick McCallum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rick_McCallum&action=edit&redlink=1) **Phần IV, V:** [Gary Kurtz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gary_Kurtz&action=edit&redlink=1) **Phần VI:** [Howard Kazanjian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Howard_Kazanjian&action=edit&redlink=1) **Phần I-III (Special Edition):** [Rick McCallum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rick_McCallum&action=edit&redlink=1) **Phần I, III, IV:**
George Lucas
**Phần II:**
George Lucas & Jonathan Hales
**Phần V:**
George Lucas &
[Leigh Brackett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leigh_Brackett&action=edit&redlink=1)& [Lawrence Kasdan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lawrence_Kasdan&action=edit&redlink=1) **Phần VI:**
George Lucas & Lawrence Kasdan
[John Williams](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Williams) **Phần I-III** [Ben Burtt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ben_Burtt&action=edit&redlink=1) **Phần IV-VI (Biên tập đặc biệt):** [Ben Burtt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ben_Burtt&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox) ![ Flag of the United States.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
![ Flag of the United States.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) *, hay Chiến tranh giữa các vì sao* *Star Wars*trong [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), là thương hiệu [sử thi](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AD_thi)không gian của [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)được hình thành bởi [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas). Bộ phim đầu tiên trong thương hiệu ban đầu được phát hành vào ngày [25 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_5)năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977), dưới tiêu đề *Star Wars*, do hãng [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox), và đã trở thành một hiện tượng trong nền văn hóa [pop](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pop)trên toàn thế giới, được tiếp nối bởi hai phần tiếp theo, phát hành vào khoảng thời gian 3 năm. Mười sáu năm sau khi phát hành bộ ba phim cuối cùng, phim đầu tiên trong một bộ ba phần trước của bộ phim đã được phát hành, một lần nữa với khoảng thời gian ba năm, với bộ phim cuối cùng phát hành vào ngày [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5)năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005).
Tính đến năm
[2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008), tổng doanh thu của 6 bộ phim *Star Wars* đã đạt tổng cộng khoảng 4.410.000.000 $ , làm cho nó đứng thứ 3 trong các loạt phim có doanh thu cao nhất [1] là loạt phim thứ ba có doanh thu cao nhất [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-autogenerated2-1) , chỉ sau [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-Earnings-2) [Harry Potter](http://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_Potter)và [James Bond](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Bond_%28lo%E1%BA%A1t_phim%29&action=edit&redlink=1)
Loạt phim đã tạo ra các phương tiện truyền thông khác bao gồm
[sách](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ch), [phim truyền hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh), [trò chơi điện tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD), và [truyện tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_tranh). Những bổ sung bao gồm việc bộ ba phim Chiến tranh giữa các vì sao được mở rộng thành một vũ trụ, và có kết quả trong phát triển quan trọng của loạt vũ trụ hư cấu. Những phương tiện truyền thông của thương hiệu sẽ được giữ tạm thời ở giữa bộ ba phim. Trong năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008), * được phát hành cho rạp như là lần trình chiếu đầu tiên trên toàn thế giới của Star Wars: The Clone Wars* *Star Wars*bên ngoài bộ phim gốc. Nó là bộ phim hoạt hình đầu tiên trong thương hiệu, và được dự định như một giới thiệu về loạt vũ trụ mở rộng cùng tên, một loạt phim hoạt hình 3D dựa trên một loạt phim hoạt hình 2D trước đó với cùng một tên tương tự.
George Lucas đã được
[Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) trao tặng giải thưởng “Thành tựu trọn đời” cho loạt phim này.
## Mục lục
[1 Bối cảnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#B.E1.BB.91i_c.E1.BA.A3nh) [2 Phim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Phim) [3 Hiệu suất doanh thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Hi.E1.BB.87u_su.E1.BA.A5t_doanh_thu) [4 Đánh giá quan trọng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#.C4.90.C3.A1nh_gi.C3.A1_quan_tr.E1.BB.8Dng) [5 Vũ trụ Mở rộng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#V.C5.A9_tr.E1.BB.A5_M.E1.BB.9F_r.E1.BB.99ng) [6 Danh lam thắng cảnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Danh_lam_th.E1.BA.AFng_c.E1.BA.A3nh) [7 Di sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Di_s.E1.BA.A3n) [8 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tài liệu tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Đọc thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [11 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Bối cảnh
Những sự kiện được mô tả trong phương tiện truyền thông của
*Star Wars* diễn ra trong một [thiên hà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0) hư cấu. Nhiều loài sinh vật ngoài hành tinh (thường mang hình người) được mô tả. Các droid cũng được phổ biến và thường được xây dựng để phục vụ cho chủ sở hữu của chúng. Du lịch không gian là rất phổ biến, và nhiều hành tinh trong thiên hà là các thành viên của [Galactic Republic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galactic_Republic&action=edit&redlink=1), sau đó được tổ chức lại như là [Galactic Empire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galactic_Empire_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1).
Một trong những yếu tố nổi bật của
*Star Wars* là “ [Thần lực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_l%E1%BB%B1c_%28Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao%29)“, một năng lượng có ở khắp nơi và có thể được khai thác bởi những người có khả năng đó. Nó được mô tả trong phim sản xuất đầu tiên như là “một trường năng lượng được tạo ra bởi tất cả các sinh vật sống [là] bao quanh chúng ta, thâm nhập vào chúng ta, [và] liên kết với các thiên hà với nhau.” Thần lực này cho phép người dùng thực hiện một loạt các khả năng siêu nhiên (như dịch chuyển đồ vật, thấu thị, sự biết trước, và kiểm soát tâm trí) và cũng có thể khuếch đại những đặc điểm thể chất nhất định, chẳng hạn như tốc độ và phản xạ; những khả năng khác nhau giữa các nhân vật và có thể được cải thiện thông qua đào tạo. Trong khi Thần lực có thể được sử dụng cho mục đích tốt, nó cũng có một [3] [mặt tối](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_t%E1%BB%91i_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1)mà khi theo đuổi sẽ thấm đẫm người sử dụng với hận thù, hung hãn, và ác ý. Sáu bộ phim của thương hiệu mô tả về các [Jedi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jedi), người sử dụng Thần lực cho mục đích tốt và [Sith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sith&action=edit&redlink=1), người sử dụng mặt tối cho cái ác trong một nỗ lực để chiếm lấy thiên hà. Trong vũ trụ Star Wars mở rộng, nhiều người sử dụng mặt tối là [Dark Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_Jedi&action=edit&redlink=1)hơn là Sith, chủ yếu là vì [Rule of Two](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Darth_Bane:_Rule_of_Two&action=edit&redlink=1)” [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_4-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_1-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_2-5) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_3-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_5-7) . [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_6-8)
## Phim
Bộ phim bắt đầu với bộ phim
*, phát hành vào ngày Star Wars* [25 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_5)năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977). Phim này đã được tiếp nối bởi 2 phần sau: [The Empire Strikes Back](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_ph%E1%BA%A3n_c%C3%B4ng_%28phim%29&action=edit&redlink=1), phát hành vào ngày [21 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5)năm [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980), và [Return of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_tr%E1%BB%9F_l%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_Jedi_%28phim%29&action=edit&redlink=1), phát hành vào ngày 25 tháng 5 năm [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983). Việc thu thập thông tin mở của các phần tiếp theo đã tiết lộ rằng họ đã được đánh số là “Tập V” và “Tập VI” tương ứng, mặc dù những bộ phim được quảng cáo thường chỉ dưới phụ đề của họ. Mặc dù bộ phim đầu tiên của thương hiệu này chỉ đơn giản mang tên *Star Wars*, nó sau này đã có phụ đề *Tập IV: Niềm hy vọng mới*được thêm vào để phân biệt nó với phần tiếp theo và phần trước của nó . [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-Lucas-9)
Trong năm
[1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997), tương ứng với kỷ niệm 20 năm *Star Wars*, Lucas phát hành “phiên bản đặc biệt” của ba bộ phim đến rạp. Các tính năng phát hành lại thay đổi trong bộ phim ban đầu, chủ yếu thúc đẩy bởi sự cải thiện của CGI và các hiệu ứng công nghệ đặc biệt, cho phép hình ảnh đã không thể đạt được tại thời điểm làm phim gốc. Lucas tiếp tục thực hiện thay đổi cho bộ ba ban đầu, chẳng hạn như phiên bản đầu tiên của bộ ba DVD vào [21 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9) năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004) . [10]
Hơn hai thập kỷ sau khi phát hành bản gốc
*Star Wars*, loạt phim tiếp tục với bộ ba phần trước chờ đợi từ lâu, bao gồm *Tập I: Phantom Menace*, phát hành vào ngày [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5) năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999); *Episode II: Attack of the Clones*, phát hành ngày [16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5) năm [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002); và *Tập III: Revenge of the Sith*, phát hành vào ngày 19 tháng 5 năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005) . [11]
### Cốt truyện tổng quan
Bộ 3 phần trước kể về cuộc sống ban đầu của
[Anakin Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Darth_Vader). Anh được phát hiện bởi Hiệp sĩ Jedi là [Qui-Gon Jinn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qui-Gon_Jinn&action=edit&redlink=1), người tin rằng Anakin là “Người được chọn” đã được báo trước bởi lời tiên tri của Jedi là người sẽ mang lại sự cân bằng cho [Thần lực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_l%E1%BB%B1c_%28Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao%29). Hội đồng Jedi, dẫn đầu là [Yoda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yoda), cảm thấy tương lai của Anakin là bị che mờ bởi sự sợ hãi, nhưng miễn cưỡng cho phép học trò của Qui-Gon là [Obi-Wan Kenobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Obi-Wan_Kenobi) đào tạo Anakin sau khi Qui-Gon bị giết bởi Chúa tể Sith [Darth Maul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Darth_Maul&action=edit&redlink=1). Đồng thời, hành tinh Naboo đang bị tấn công, và người cai trị của nó là [nữ hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng) [Padme Amidala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Padme_Amidala&action=edit&redlink=1) tìm kiếm sự hỗ trợ của Jedi để đẩy lùi cuộc tấn công. Chúa tể Sith là [Darth Sidious](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Palpatine&action=edit&redlink=1) bí mật lên kế hoạch tấn công để cho nhân dạng của mình ở Republic là Thượng nghị sĩ Palpatine một cái cớ để lật đổ Thủ tướng tối cao của [Galactic Republic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galactic_Republic_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1) và nắm giữ chức vụ này . Phần còn lại bộ ba phần trước dần dần trở thành biên niên sử về việc Anakin tha hóa theo mặt tối của Thần lực khi anh chiến đấu trong [4] [Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Clone_Wars_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1), vốn được Palpatine bí mật tạo lên nhằm thực hiện kế hoạch phá hủy Republic và chiêu dụ Anakin phục vụ mình . Anakin và Padme yêu nhau và bí mật làm đám cưới, và cuối cùng Padme mang thai. Anakin có một tầm nhìn tiên tri của về cái chết của Padme trong khi sinh con, và Palpatine thuyết phục anh rằng mặt tối nắm giữ sức mạnh để cứu sống cô; tuyệt vọng, Anakin quy phục mặt tối và mang tên Sith là Darth Vader. Trong khi Palpatine tái tổ chức Republic thành [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_2-5) [Galactic Empire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galactic_Empire_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1)chuyên chế – ông ta bổ nhiệm chính mình làm [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)và ra lệnh cho Vader tham gia vào [sự hủy diệt của Trật Tự Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Jedi_Purge&action=edit&redlink=1), mà đỉnh cao là một trận đấu lightsaber giữa Anakin và Obi-Wan. Obi-Wan cuối cùng đánh bại người học việc và người bạn cũ của mình, cắt đứt chân tay của Vader và để cho anh chết bên cạnh một dòng [dung nham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dung_nham). Tuy nhiên, Palpatine đến ngay sau đó và cứu Vader, đưa anh ta vào một bộ đồ màu đen cơ khí là bộ áo giáp giữ anh còn sống. Đồng thời, Padme chết trong khi sinh hai đứa trẻ sinh đôi là [Luke](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker)và [Leia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_Leia&action=edit&redlink=1). Cặp sinh đôi được giấu khỏi Vader và không được biết cha mẹ thực sự của họ là ai . [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_3-6) [Tatooine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatooine&action=edit&redlink=1)có hai [mặt trời](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), vì nó là trong một [hệ sao đôi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_%C4%91%C3%B4i). Ảnh này được chụp từ *Niềm hy vọng mới*và vẫn là một trong những cảnh nổi tiếng nhất của toàn bộ câu chuyện . [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-12)
Bộ ba phim gốc bắt đầu 19 năm sau đó khi Vader sắp hoàn thành việc xây dựng trạm không gian
[Death Star](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Death_Star&action=edit&redlink=1), vốn sẽ cho phép Empire đè bẹp [Rebel Alliance](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebel_Alliance&action=edit&redlink=1), được hình thành để chống lại sự chuyên chế của Palpatine. Vader bắt giữ Công chúa Leia Organa, người đánh cắp kế hoạch của Death Star và giấu đi trong chú người máy [R2-D2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R2-D2&action=edit&redlink=1). R2-D2, cùng với [C-3PO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C-3PO&action=edit&redlink=1) trốn thoát đến hành tinh Tatooine. Ở đó, chúng được mua bởi [Luke Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker) cùng người chú và dì nuôi của anh. Trong khi Luke làm sạch R2-D2, anh vô tình kích hoạt tin nhắn được đưa vào chú robot bởi Leia, người yêu cầu trợ giúp từ Obi-Wan. Luke sau giúp R2-D2 trong việc tìm kiếm Hiệp sĩ Jedi, người hiện đang là một ẩn sĩ mang mật danh Ben Kenobi. Khi Luke hỏi về cha mình, Obi-Wan nói với anh rằng Anakin là một Jedi vĩ đại, người bị phản bội và giết chết bởi Vader . Obi-Wan và Luke thuê tay buôn lậu [13] [Han Solo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Han_Solo&action=edit&redlink=1)và người bạn [Wookiee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wookiee&action=edit&redlink=1)của Han là [Chewbacca](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chewbacca&action=edit&redlink=1)để đưa họ đến [Alderaan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alderaan&action=edit&redlink=1), quê nhà của Leia nhưng khi họ đến nơi đã bị phá hủy bởi Death Star. Một khi hạ cánh trên trạm không gian, Obi-Wan cho phép mình bị giết chết trong một trận tái đấu [lightsaber](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lightsaber&action=edit&redlink=1)với Vader; sự hy sinh của ông cho phép cả nhóm trốn thoát với kế hoạch giúp phe nổi dậy phá hủy Death Star.
Ba năm sau, Luke đi tìm Yoda và bắt đầu khóa đào tạo Jedi của mình, nhưng bị gián đoạn khi Vader dụ anh vào một cái bẫy bằng cách bắt giữ Han và những người khác. Vader cho thấy rằng ông là cha của Luke và cố gắng để dụ anh theo mặt tối
. Luke trốn thoát, và sau khi giải cứu Han từ băng đảng [7] [Jabba the Hutt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jabba_the_Hutt&action=edit&redlink=1)một năm sau đó, đã trở về để tiếp tục được đào tạo bởi Yoda, người trong thời gian này đang nằm trên giường bệnh. Trước khi qua đời, Yoda xác nhận rằng Vader là cha của Luke; khoảnh khắc sau đó, linh hồn của Obi-Wan nói với Luke rằng anh phải đối mặt với cha mình trước khi có thể trở thành một Jedi, và Leia là chị em sinh đôi của anh. Khi phe nổi dậy tấn công Death Star thứ hai, Luke đối mặt với Vader trong khi Palpatine quan sát; cả hai Chúa tể Sith có ý định biến Luke theo mặt tối và chọn anh làm người học việc của họ. Trong trận đấu lightsaber tiếp theo, Luke bị khuất phục bởi sự tức giận của mình và vược qua Vader, nhưng điều khiển mình ở phút cuối cùng, nhận ra rằng anh sắp phải chịu số phận của cha mình; anh tha chết cho Vader và tự hào tuyên bố lòng trung thành của mình là một Jedi. Palpatine tức giận định cố gắng để giết Luke nhưng Vader kịp thời giết ông ta và bị thương nặng trong tiến trình. Hồi tưởng lại, Anakin Skywalker chết trong vòng tay của con trai mình. Luke trở thành một Jedi chính thức, và phe nổi dậy phá hủy Death Star thứ hai và cùng với nó là Empire . [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_6-8)
#### Diễn viên và nhân vật
*Xem thêm thông tin:* [Danh sách diễn viên phim Star Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_phim_Star_Wars&action=edit&redlink=1)và [Danh sách các nhân vật của Star Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%E1%BB%A7a_Star_Wars&action=edit&redlink=1)
### Chủ đề
*Star Wars* minh họa các yếu tố như [hiệp sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9), [phù thủy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B9_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1), và nàng [công chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa) có liên quan đến nguyên mẫu của thể loại fantasy . Thế giới [15] *Star Wars*, không giống như phim khoa học viễn tưởng và phim tưởng tượng minh họa việc thiết lập kiểu dáng đẹp của tương lai thì được miêu tả là bẩn và cáu bẩn. Tầm nhìn của Lucas về một “tương lai được sử dụng” đã được tiếp tục phổ biến rộng rãi trong các bộ phim khoa học viễn tưởng kinh dị như [Alien](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alien_%28film%29&action=edit&redlink=1) , được thiết lập trên một tàu chở hàng không gian bẩn; [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-Legacy-16) *, được đặt trong một* [Mad Max 2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mad_Max_2&action=edit&redlink=1) [sa mạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c)hậu tận thế, và *, được thiết lập trong một thành phố đổ nát dơ bẩn của tương lai. Lucas thực hiện một nỗ lực có ý thức về cảnh song song và đối thoại giữa các bộ phim, và đặc biệt là song song hành trình của Luke Skywalker với cha của mình khi thực hiện các phần trước* [Blade Runner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Blade_Runner&action=edit&redlink=1) . [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_1-4)
#### Ảnh hưởng
Có thể thấy,
*Star Wars* hay George Lucas đã chịu nhiều ảnh hưởng từ nhiều phim và truyện khác nhau.
Khác với nhiều bộ phim về đề tài
[vũ trụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5) như * hay Star Trek* *,* [Babylon 5](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Babylon_5&action=edit&redlink=1) *Star Wars*đã tạo ấn tượng trong lòng khán giả không những vì cảnh chiến đấu trên vũ trụ thường thấy, mà còn ở vẻ hoang sơ kỳ lạ của những hành tinh như [Tatooine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatooine&action=edit&redlink=1)trong phần IV. Câu truyện viễn tưởng *của* [Dune](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dune&action=edit&redlink=1) [Frank Herbert](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_Herbert&action=edit&redlink=1)cùng với những bộ [phim Viễn Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_Vi%E1%BB%85n_T%C3%A2y)theo phong cách [Sergio Leone](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sergio_Leone)đã tạo nên một quê nhà Tatooine cằn cỗi của [Luke Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker).
Lucas thừa nhận, ông đã lấy cảm hứng từ nền văn hóa thời
[Samurai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samurai) của [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) và nhiều bộ phim khác. Có thể thấy rõ nhất là từ bộ phim * của The Hidden Fortress* [Akira Kurosawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kurosawa_Akira). Đồng thời, người xem có thể nhận ra những nét tương đồng giữa *với chiếc mặt nạ của* [Kabuto](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabuto&action=edit&redlink=1) [Darth Vader](http://vi.wikipedia.org/wiki/Darth_Vader). Các hiệp sĩ [Jedi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jedi)thì được lấy cảm hứng từ các samurai [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), từ trang phục giống với [kimono](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kimono)lẫn tinh thần chiến đấu trong danh dự của samurai.
Ngoài ra, bộ phim còn bị tác động bởi bối cảnh thời đó:
[Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Thế chiến thứ II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)…
### Thông tin kỹ thuật
Tất cả 6 bộ phim của
*Star Wars* được chụp trong [tỉ lệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89_l%E1%BB%87_%28h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh%29) là 2.40:1. Bộ 3 phim gốc được quay với ống kính anamorphic. Tập IV và V được quay trong [Panavision](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Panavision&action=edit&redlink=1), trong khi Tập VI được quay trong ống kính Joe Dunton Camera (JDC). Tập I được quay với ống kính Hawk anamorphic trên máy ảnh [Arriflex](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arri&action=edit&redlink=1), và Tập II và III được quay với [máy ảnh kỹ thuật số](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_%E1%BA%A3nh_s%E1%BB%91) độ nét cao Sony [CineAlta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CineAlta&action=edit&redlink=1) . [17]
Lucas thuê
[Ben Burtt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ben_Burtt&action=edit&redlink=1) để giám sát hiệu ứng âm thanh của *A New Hope*. Burtt do đó dược [Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh và Khoa học](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_v%C3%A0_Khoa_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) tặng một giải thưởng Thành tựu đặc biệt bởi vì nó không có giải thưởng tại thời điểm cho công việc mà ông đã làm . Lucasfilm phát triển âm thanh tiêu chuẩn [18] [THX](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=THX&action=edit&redlink=1)cho *Return of the Jedi* . [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-19) [John Williams](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Williams) [soạn nhạc cho tất cả 6 bộ phim](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A7a_Star_Wars&action=edit&redlink=1). Lucas thiết kế cho *Star Wars*liên quan đến một nhạc âm thanh cỡ lớn, với leitmotifs cho nhân vật khác nhau và các khái niệm quan trọng. Nhạc nền *Star Wars*của Williams đã trở thành một trong những nhạc nền nổi tiếng nhất được biên soạn trong lịch sử âm nhạc hiện đại . [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-20)
Biên đạo múa kỹ thuật
[lightsaber](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lightsaber&action=edit&redlink=1) cho bộ 3 phim gốc được phát triển bởi [Bob Anderson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Anderson_%28fencer%29&action=edit&redlink=1). Anderson đào tạo diễn viên [Mark Hamill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_Hamill&action=edit&redlink=1) ( [Luke Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker)) và thực hiện tất cả các pha nguy hiểm như Darth Vader trong trận đấu tay đôi lightsaber trong *Empire Strikes Back* và *Return of the Jedi*, mặc trang phục của Vader. Vai trò của Anderson trong bộ ba Star Wars gốc đã được nhấn mạnh trong bộ phim *, nơi ông chia sẻ kinh nghiệm của mình như là biên đạo múa chiến đấu phát triển các kỹ thuật lightsaber cho phim Reclaiming the Blade* . [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-21)
### Lịch sử sản xuất
#### Bộ ba gốc
Năm 1971,
[Universal Studios](http://vi.wikipedia.org/wiki/Universal_Pictures) đã đồng ý để làm * và American Graffiti* *Star Wars*trong một hợp đồng hai phim, mặc dù *Star Wars*sau đó bị bác bỏ khái niệm trong giai đoạn đầu của nó. *American Graffiti*đã được hoàn thành vào năm [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)và vài tháng sau đó, Lucas đã viết một bản tóm tắt ngắn gọi là “The Journal of the Whills”, nói về câu chuyện về việc đào tạo của học viên CJ Thorpe là một đặc công “Jedi-Bendu” không gian của huyền thoại Mace Windy . Thất vọng rằng câu chuyện của mình quá khó hiểu, Lucas sau đó đã viết một bản dự thảo 13 trang gọi là [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-22) *The Star Wars*, vốn là một phim làm lại một cách lỏng lẻo của phim *của* [The Hidden Fortress](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Hidden_Fortress&action=edit&redlink=1) [Kurosawa Akira](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kurosawa_Akira) . Năm [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-23) [1974](http://vi.wikipedia.org/wiki/1974), ông đã mở rộng dự thảo thành một kịch bản dự thảo thô, thêm các yếu tố như [Sith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sith&action=edit&redlink=1), [Death Star](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Death_Star&action=edit&redlink=1), và nhân vật chính tên là Annikin Starkiller. Đối với dự thảo thứ hai, Lucas thực hiện một đơn giản hóa mạnh mẽ, và cũng giới thiệu anh hùng trẻ tuổi tại một trang trại như [Luke Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker). Anakin trở thành cha của Luke, một hiệp sĩ Jedi khôn ngoan. “Thần lực” cũng được giới thiệu như là một sức mạnh siêu nhiên. Dự thảo tiếp theo loại bỏ nhân vật người cha và thay thế bằng một người tên là Ben Kenobi, và năm 1976 dự thảo thứ 4 đã được chuẩn bị để chụp ảnh chính. Bộ phim có tựa đề *Adventures of Luke Starkiller, như lấy từ TJournal of the Whills, Saga I: The Star Wars*. Trong quá trình sản xuất, Lucas thay đổi tên Luke thành Skywalker và thay đổi tiêu đề chỉ đơn giản là *The Star Wars*và cuối cùng là *Star Wars* . [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-24)
Lúc đó, Lucas đã không hy vọng bộ phim trở thành một phần của một loạt phim. Bản dự thảo thứ 4 của kịch bản đã trải qua những thay đổi tinh tế mà làm cho nó đáp ứng nhiều hơn như là một bộ phim độc lập, kết thúc với sự hủy diệt của chính Empire bằng sự phá hủy của Death Star. Tuy nhiên, Lucas đã hình thành trước đó của bộ phim là cái đầu tiên trong một loạt các cuộc phiêu lưu. Sau đó, ông nhận ra bộ phim sẽ không thực tế là cái đầu tiên trong loạt phim, nhưng là một bộ phim trong bộ ba thứ hai trong câu chuyện này. Điều này được nêu rõ ràng trong lời nói đầu của George Lucas trong năm
[1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994) khi nói về *: Splinter of the Mind’s Eye*
Không lâu sau khi tôi bắt đầu viết
Star Warsthì tôi nhận ra câu chuyện đã được nhiều hơn một bộ phim duy nhất có thể giữ.Như câu chuyện của Skywalkers và Hiệp sĩ Jedi mở ra, tôi bắt đầu xem nó như là một câu chuyện mà có thể mất ít nhất chín bộ phim để kể- ba trilogies-và tôi nhận ra, trong việc theo cách của tôi thông qua các câu chuyện trước và câu chuyện sau, mà tôi đã thực sự thiết lập ra để viết câu chuyện giữa.
Dự thảo thứ hai chứa một teaser cho một phần tiếp theo chưa bao giờ được tạo ra là “The Princess of Ondos”, và do thời gian của dự thảo thứ ba một số tháng sau đó mà Lucas đã thương lượng một hợp đồng cho ông quyền để làm cho 2 phần tiếp theo. Không lâu sau, Lucas đã gặp gỡ với tác giả
[Alan Dean Foster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alan_Dean_Foster&action=edit&redlink=1), và thuê ông viết 2 phần tiếp theo như [tiểu thuyết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) . Mục đích là nếu [25] *Star Wars*thành công, Lucas có thể thích ứng tiểu thuyết thành [kịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%8Bch) . Ông ở thời điểm đó cũng phát triển một cốt truyện khá phức tạp để hỗ trợ quá trình viết của mình [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-26) . [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-27)
Khi
*Star Wars* đã chứng minh là thành công, Lucas quyết định sử dụng bộ phim như là cơ sở cho xây dựng loạt phim, mặc dù tại một thời điểm ông dự hoàn toàn bỏ đi kịch bản . Tuy nhiên, Lucas muốn tạo ra một trung tâm làm phim độc lập, những gì sẽ trở thành [28] [Skywalker Ranch](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Skywalker_Ranch&action=edit&redlink=1)và nhìn thấy một cơ hội để sử dụng loạt phim như một đại lý tài chính . Alan Dean Foster đã bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết phần tiếp theo đầu tiên, nhưng Lucas đã quyết định từ bỏ kế hoạch của mình để thích nghi với công việc của Foster; cuốn sách được phát hành như [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-29) *vào năm sau. Lúc đầu, Lucas hình dung một loạt các bộ phim không có số thiết lập của các mục, giống như* [Splinter of the Mind’s Eye](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Splinter_of_the_Mind%27s_Eye&action=edit&redlink=1) [James Bond](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Bond_%28lo%E1%BA%A1t_phim%29&action=edit&redlink=1). Trong một cuộc phỏng vấn với *vào* [Rolling Stone](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rolling_Stone) [tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m)năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977), ông nói rằng ông muốn bạn bè của mình để mỗi rẽ vào chỉ đạo bộ phim và đưa ra giải thích duy nhất trên phim. Ông cũng cho rằng, cốt truyện, trong đó Darth Vader quay sang mặt tối, giết chết cha của Luke và chiến đấu với [Ben Kenobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Obi-Wan_Kenobi)trên một ngọn [núi lửa](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [Galactic Republic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galactic_Republic&action=edit&redlink=1)sụp đổ sẽ làm cho một phần tiếp theo tuyệt vời.
Cuối năm đó, Lucas thuê tác giả khoa học viễn tưởng
[Leigh Brackett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leigh_Brackett&action=edit&redlink=1) viết *Star Wars II* với ông. Họ tổ chức các hội nghị và câu chuyện và vào cuối [tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977), Lucas đã sản xuất một bản dự thảo viết tay được gọi là *The Empire Strikes Back*. Bản dự thảo này là rất giống với bộ phim cuối cùng, ngoại trừ việc Darth Vader không tiết lộ ông là cha của Luke. Trong bản dự thảo đầu tiên mà Brackett sẽ viết ra, cha của Luke xuất hiện như một bóng ma để hướng dẫn Luke . [30]
Brackett hoàn thành bản dự thảo đầu tiên của mình vào đầu năm
[1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978); Lucas đã nói rằng ông thất vọng với nó, nhưng trước khi ông có thể thảo luận, bà qua đời vì [ung thư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_th%C6%B0) . Không có nhà văn có sẵn, Lucas đã phải viết bản dự thảo tiếp theo của riêng mình. Đó là bản dự thảo mà trong đó Lucas đầu tiên sử dụng đánh số “Tập” cho những bộ phim; [31] *Empire Strikes Back*đã được liệt kê như Tập II . Khi [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-32) [Michael Kaminski](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Kaminski&action=edit&redlink=1)lập luận trong *The Secret History of Star Wars*, sự thất vọng với dự thảo đầu tiên có lẽ đã khiến Lucas xem xét các hướng khác nhau trong đó để có những câu chuyện . Ông đã sử dụng một thay đổi mới trong cốt truyện: Darth Vader tuyên bố mình là cha của Luke. Theo Lucas, ông đã tìm thấy bản dự thảo này rất thú vị để viết, trái ngược với những cuộc đấu tranh lâu năm bằng văn bản cho bộ phim đầu tiên, và nhanh chóng đã viết nhiều hơn 2 bản thảo [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-33) vào [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-Bouzereau_1997_123-34) [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)năm 1978. Ông cũng đã đến một kịch bản cực kỳ tối hơn bởi có [Han Solo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Han_Solo&action=edit&redlink=1)bị giam cầm trong [carbonite](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carbonite_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1)và còn lại trong tình trạng lấp lửng . [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-autogenerated1-35)
Điểm mới này câu chuyện về Darth Vader là cha của Luke đã có tác động quyết liệt trên phim. Michael Kaminski lập luận trong cuốn sách của mình rằng không chắc rằng điểm này trong cốt truyện chưa bao giờ được xem xét nghiêm túc hoặc thậm chí quan niệm trước khi năm 1978, và rằng bộ phim đầu tiên là rõ ràng hoạt động theo một cốt truyện thay thế nơi Vader là riêng biệt từ người cha của Luke
; đây không phải là một tham chiếu duy nhất đến thời điểm này của cột truyện trước năm 1978. Sau khi viết dự thảo thứ hai và thứ ba của [36] *Empire Strikes Back*mà trong đó đặc điểm này đã được giới thiệu, Lucas xem xét cốt truyện mới mà ông đã tạo ra: Anakin Skywalker là sinh viên xuất sắc của Ben Kenobi và có một đứa con tên là Luke, nhưng đã bị ảnh hưởng bởi mặt tối của Hoàng đế [Palpatine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Palpatine&action=edit&redlink=1)(một người đã trở thành [Sith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sith&action=edit&redlink=1)và không chỉ đơn giản là một chính trị gia). Ben Kenobi đánh nhau với Anakin trên một [núi lửa](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa)và bị thương, nhưng sau đó hồi sinh như là Darth Vader. Trong khi đó Kenobi giấu Luke trên [Tatooine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatooine&action=edit&redlink=1)khi Republic trở thành Empire và Vader tiến hành săn lùng và giết chết các Jedi một cách có hệ thống [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-37) [DVD](http://vi.wikipedia.org/wiki/DVD)trên cùng và bộ sưu tập bộ ba phần trước bằng DVD ở phía dưới.
Với cốt truyện mới tại chỗ, Lucas quyết định rằng bộ phim sẽ là một bộ ba, thay đổi
*Empire Strikes Back* từ Tập II sang Tập V trong dự thảo tiếp theo . [34] [Lawrence Kasdan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lawrence_Kasdan&action=edit&redlink=1), người vừa hoàn thành văn bản *, đã sau đó được thuê để viết các bản dự thảo tiếp theo, và đã được đưa ra đầu vào bổ sung từ đạo diễn* [Raiders of the Lost Ark](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raiders_of_the_Lost_Ark&action=edit&redlink=1) [Irvin Kershner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Irvin_Kershner&action=edit&redlink=1). Kasdan, Kershner, và nhà sản xuất [Gary Kurtz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gary_Kurtz&action=edit&redlink=1)xem bộ phim như một bộ phim nghiêm túc và người lớn hơn, được sự giúp đỡ của cốt truyện mới tối hơn, và phát triển một loạt từ bộ phim đầu tiên . [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-38)
Bởi thời gian ông bắt đầu viết Tập VI năm
[1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981) (sau đó mang tên *), phần lớn đã thay đổi. Làm Revenge of the Jedi* *Empire Strikes Back*đã là căng thẳng và tốn kém, và cuộc sống cá nhân của Lucas đã bị phân hủy. Bị đốt cháy ra ngoài và không muốn thực hiện bất kỳ phim Star Wars nào, ông thề rằng ông đã được thực hiện loạt phim trong một cuộc phỏng vấn năm [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)với [Tạp chí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29). Bự thảo thô của 1981 năm *Time* [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)nói về Darth Vader cạnh tranh với Hoàng đế về việc sở hữu Luke và trong kịch bản thứ hai, “bản dự thảo thô sửa đổi “, Vader đã trở thành một nhân vật giao cảm. Lawrence Kasdan được thuê để tiếp nhận một lần nữa, và trong những dự thảo cuối cùng, Vader đã được cứu rỗi một cách rõ ràng và cuối cùng lột mặt nạ. Sự thay đổi trong nhân vật sẽ cung cấp một bàn đạp để cốt truyện “Tragedy of Darth Vader” là nguyên nhân cơ bản của các phần trước . [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-39)
#### Bộ ba phần trước
Sau khi mất phần lớn tài sản của ông trong việc giải quyết ly hôn vào năm
[1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987), Lucas không có mong muốn làm tiếp *Star Wars* và đã không chính thức hủy bỏ bộ ba phần tiếp theo của *Return of the Jedi* . Tuy nhiên, phần trước, được khá phát triển vào thời điểm đó, vẫn tiếp tục mê hoặc ông. Sau khi Star Wars trở nên phổ biến một lần nữa, trong sự trỗi dậy của dòng truyện tranh [40] [Dark Horse Comics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_Horse_Comics&action=edit&redlink=1)và [bộ ba tiểu thuyết](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thrawn_trilogy&action=edit&redlink=1)của [Timothy Zahn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Zahn&action=edit&redlink=1), Lucas thấy rằng vẫn loạt phim còn một lượng khán giả lớn. Con cái của ông đã lớn tuổi, và với sự bùng nổ của công nghệ [CGI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Computer-generated_imagery)khiến ông xem xét việc trở lại đạo diễn . Đến năm [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-41) [1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993)nó được công bố, trong *giữa các nguồn khác, rằng ông sẽ làm phần trước. Ông bắt đầu phác thảo câu chuyện, sẽ khiến loạt phim là một bi kịch Anakin Skywalker sa ngã theo mặt tối. Lucas cũng bắt đầu thay đổi làm thế nào phần trước sẽ tồn tại tương đối so với bản chính; lần đầu tiên họ được coi là một “điền-in” của lịch sử, cốt truyện tồn tại song song hoặc tiếp tuyến với bản gốc, nhưng bây giờ ông đã thấy rằng chúng có thể bắt đầu hình thành của một trong những câu chuyện dài bắt đầu với tuổi thơ của Anakin và kết thúc với cái chết của ông. Đây là bước cuối cùng sẽ biến loạt phim thành một “Saga”* [Variety](http://vi.wikipedia.org/wiki/Variety_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) . [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-42)
Năm
[1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994), Lucas bắt đầu viết các screenplay đầu tiên mang tên *Episode I: The Beginning*. Sau khi phát hành bộ phim, Lucas tuyên bố rằng ông cũng sẽ chỉ đạo phần hai phần tiếp theo, và bắt đầu làm việc với Tập II tại thời điểm đó . Bản dự thảo đầu tiên của Tập II đã được hoàn thành chỉ vài tuần trước khi chụp ảnh chính, và Lucas thuê [43] [Jonathan Hales](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonathan_Hales&action=edit&redlink=1), một nhà văn từ *để đánh bóng nó* [The Young Indiana Jones Chronicles](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Young_Indiana_Jones_Chronicles&action=edit&redlink=1) . Không chắc chắn về một tiêu đề, Lucas đã đùa gọi phim là “Jar Jar’s Great Adventure” [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-44) . Trong văn bản [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-45) *Empire Strikes Back*, Lucas ban đầu quyết định [Lando Calrissian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lando_Calrissian&action=edit&redlink=1)là một bản sao và đến từ một hành tinh của người vô tính gây ra “Clone Wars” được đề cập bởi [Obi-Wan Kenobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Obi-Wan_Kenobi)trong *A New Hope* [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-46) ; sau này ông đã đưa ra một khái niệm thay thế về một đội quân nhân bản shocktroopers từ một hành tinh xa xôi tấn công Republic và đã bị đẩy lùi bởi những [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-47) [Jedi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jedi) . Các yếu tố cơ bản của cốt truyện mà trở thành cơ sở cốt truyện cho Tập II, với bổ sung mới nói thêm rằng Palpatine đã bí mật dàn xếp cuộc khủng hoảng [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-48) . [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_2-5)
Lucas bắt đầu làm việc trên Tập III trước khi
*Attack of the Clones* được phát hành, cung cấp các nghệ sĩ quan niệm rằng bộ phim sẽ mở ra với một montage trong 7 trận chiến Clone War . Khi ông xem xét lại câu chuyện vào mùa hè, tuy nhiên, ông cho biết ông hoàn toàn tổ chức lại cốt truyện [49] . Michael Kaminski, trong [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-50) *The Secret History of Star Wars*cung cấp bằng chứng cho thấy các vấn đề trong việc Anakin sa ngã theo mặt tối khiến Lucas thay đổi câu chuyện ở quy mô lớn, lần đầu tiên sửa đổi trình tự mở để có Palpatine bị bắt cóc và người học việc của ông ta là [Count Dooku](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Count_Dooku&action=edit&redlink=1)bị sát hại bởi Anakin là hành động đầu tiên khiến anh ngã theo mặt tối . Sau khi việc chụp ảnh chính được hoàn tất vào năm [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-51) [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003), Lucas đã thay đổi nhân vật Anakin thậm chí còn lớn hơn, viết lại toàn bộ việc anh ta sa ngã theo mặt tối; Anakin chủ yếu bị sa ngã trong một nhiệm vụ để cứu mạng sống của Padme và bao gồm việc Anakin thực sự tin rằng Jedi là xấu xa và đang có âm mưu chiếm Republic. Điều này cơ bản được viết lại hoàn thành thông qua cả việc chỉnh sửa các cảnh quay chính, và những cảnh quay mới và sửa đổi trong quá trình chọn trong năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004) . [[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_3_documentary-52)
Lucas thường phóng đại lượng chất liệu mà ông viết cho bộ phim; hầu hết bắt nguồn từ thời kỳ sau năm 1978 khi loạt phim phát triển thành một hiện tượng. Michael Kaminski giải thích rằng những sự cường điệu cả về công khai và biện pháp an ninh. Kaminski giải thích rằng kể từ khi câu chuyện của loạt phim hoàn toàn thay đổi trong suốt những năm qua, nó luôn luôn là ý định thay đổi câu chuyện hồi tố ban đầu của Lucas bởi vì khán giả sẽ chỉ xem các chất liệu từ quan điểm của ông
[[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-star_wars_3-6) . [53]
#### Bộ ba phần tiếp theo
Bộ ba phần tiếp theo là một báo cáo kế hoạch của loạt phim (tập VII, VIII và IX) bởi
[Lucasfilm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lucasfilm) là một phần tiếp theo với bộ ba bản gốc *Star Wars* (tập IV, V và VI) phát hành giữa năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977) và [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983) . Trong khi thảo luận điều tương tự về bộ ba phần trước [54] *Star Wars*(tập I, II, III) cuối cùng được phát hành từ năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999)đến năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005), Lucasfilm và [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas)đã nhiều năm phủ nhận kế hoạch làm một bộ ba phần tiếp theo, nhấn mạnh rằng *Star Wars*được hiểu là một loạt 6 phần [[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-55) . [[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-56)
Vào tháng 12 năm 2014, Tralier của
*Star Wars* (tập VII) đã được ra mắt với tên gọi là *The Force Awakens*. Tập VII sẽ được phát hành trong cuối năm 2015 và tiếp
theo là
*Star Wars Episode VIII* (phát hành năm 2017) và *Star Wars Episode IX* (phát hành năm 2019).
### Phát hành trong tương lai
Tại một hội nghị
[ShoWest](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BB%A7a_ch%E1%BB%A7_s%E1%BB%9F_h%E1%BB%AFu_R%E1%BA%A1p_chi%E1%BA%BFu_phim&action=edit&redlink=1) trong năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005), Lucas đã chứng minh công nghệ mới và nói rằng ông dự định phát hành sáu bộ phim mới trong định dạng 3-D, bắt đầu với *A New Hope* trong năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007) . Tuy nhiên, vào [57] [tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t)năm 2007, [Lucasfilm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lucasfilm)nêu trên StarWars.com rằng “không có kế hoạch dứt khoát hoặc ngày phát hành cho *Star Wars*saga trong 3-D”. Tại Lễ kỷ niệm châu Âu vào [tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y)năm 2007, [Rick McCallum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rick_McCallum&action=edit&redlink=1)đã xác nhận rằng Lucasfilm là “lập kế hoạch lấy tất cả sáu bộ phim và biến chúng thành 3-D”, nhưng họ đang “chờ đợi công ty ra ngoài đó đang phát triển công nghệ này để mang lại cho nó xuống một mức chi phí mà làm cho nó đáng giá cho mọi người” . Vào tháng 7 năm [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-58) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008), [Jeffrey Katzenberg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeffrey_Katzenberg&action=edit&redlink=1), [CEO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh)của [Dreamworks Animations](http://vi.wikipedia.org/wiki/DreamWorks), tiết lộ rằng Lucas lên kế hoạch làm lại tất cả sáu phim theo 3D . Cuối [[59]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-59) [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), nó đã được thông báo rằng *The Phantom Menace*sẽ được tái phát hành bằng 3-D trong năm [2012](http://vi.wikipedia.org/wiki/2012) . Tất cả 6 bộ phim sẽ được tái phát hành theo thứ tự, với quá trình chuyển đổi 3-D cần dùng ít nhất một năm để hoàn thành mỗi bộ phim [[60]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-60) . [[61]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-61)
Lucas đã nói bóng gió trong quá khứ rằng ông sẽ phát hành trong tương lai một phiên bản dứt khoát hơn trong sáu bộ phim Star Wars trên định dạng video gia đình thế hệ tiếp theo
[[62]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-62) . Đã có những cuộc thảo luận rằng ông sẽ mất cơ hội này để thực hiện bất kỳ điều chỉnh cuối cùng, thay đổi, bổ sung, và/hoặc subtractions cho bộ phim của mình với bản phát hành cuối cùng. Một clip bị thay đổi từ [63] *The Phantom Menace*bao gồm trong một featurette về việc phát hành DVD của *Revenge of the Sith*với tính năng của máy tính tạo ra Yoda thay thế cho con rối ban đầu, đạo diễn phim hoạt hình [Rob Coleman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rob_Coleman&action=edit&redlink=1)nói rằng clip này đã được tạo ra như đoạn phim thử nghiệm của Yoda trước khi làm việc trên *Revenge of the Sith* . [[64]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-64) [Phó Chủ tịch Marketing](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B3_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_Marketing&action=edit&redlink=1)của Lucasfilm là [Jim Ward](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jim_Ward&action=edit&redlink=1)thông báo rằng Lucasfilm là có khả năng làm việc hơn trên phim, nêu rõ “Khi công nghệ tiến triển và chúng tôi nhận được vào một nền tảng độ nét cao có thể dễ dàng tiêu thụ bởi khách hàng của chúng tôi, tình hình là tốt hơn nhiều, nhưng sẽ luôn có công việc phải làm.” Tại [[65]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-65) [Chicago Comics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chicago_Comics&action=edit&redlink=1)và Entertainment Expo 2010, [Steve Sansweet](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Steve_Sansweet&action=edit&redlink=1), Giám đốc quan hệ Fan của Lucasfilm tiết lộ rằng “một tập hợp rất đầy đủ của tất cả 6 phim trên [Blu-ray](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C4%A9a_Blu-ray)với rất nhiều vật liệu thêm đang được chuẩn bị cho phát hành”. Ngày [[66]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-66) [14 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_8)năm 2010, George Lucas thông báo rằng tất cả 6 phim *Star Wars*sẽ được phát hành trên đĩa Blu-ray vào [mùa thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu)năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011) . Ngày [[67]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-67) [6 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1)năm 2011, Lucasfilm công bố việc phát hành của Star Wars saga trên đĩa Blu-ray cho [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm 2011. Trong [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)năm 2011, một trang web đang đếm xuống tháng thứ 4, và hiện giờ có thêm thông tin về phiên bản Blu-ray . [[68]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-68)
## Hiệu suất doanh thu
|Phim||Ngày phát hành||Doanh thu phòng vé||Xếp hạng|
|Hoa Kỳ||Nước ngoài||Trên toàn thế giới||Điều chỉnh
|
lạm phát (Mỹ)
|Tất cả thời gian trong nước||Tất cả thời gian trên toàn thế giới|
|
||Ngày
|[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_V:_The_Empire_Strikes_Back&action=edit&redlink=1) [[70]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-70) [21 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5)năm [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980) [Star Wars Episode VI: Return of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_VI:_Return_of_the_Jedi&action=edit&redlink=1) [[71]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-71) [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983) **Bộ ba** *Star Wars*gốc **1,060,779,251 $** **728,100,000 $** **1,788,879,251b $** **2,944,359,200 $** [Star Wars Episode I: The Phantom Menace](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_ma_%C4%91e_d%E1%BB%8Da) [[72]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-72) [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5)năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999) [Star Wars Episode II: Attack of the Clones](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_II:_Attack_of_the_Clones) [[73]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-73) [16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5)năm [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002) [Star Wars Episode III: Revenge of the Sith](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_III:_Revenge_of_the_Sith) [[74]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-74) [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5)năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005) **Bộ ba** *Star Wars*phần trước **1,122,035,618 $** **1,300,679,083 $** **2,422,714,701 $** **1,571,069,900 $** [Star Wars: The Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%28phim%29&action=edit&redlink=1) [[75]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-75) [15 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8)năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008) **Toàn bộ loạt phim** *Star Wars* **2,217,976,423 $** **2,061,900,373 $** **4,279,876,796 $** **4,384,857,465 $**
## Đánh giá quan trọng
|Phim||
||
|[Star Wars Episode IV: A New Hope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_IV:_A_New_Hope&action=edit&redlink=1) [[76]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-76) [[77]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-77) [[78]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-78) [Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_V:_The_Empire_Strikes_Back&action=edit&redlink=1) [[79]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-79) [[80]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-80) [[81]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-81) [Star Wars Episode VI: Return of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_VI:_Return_of_the_Jedi&action=edit&redlink=1) [[82]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-82) [[83]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-83) [[84]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-84) [Star Wars Episode I: The Phantom Menace](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_ma_%C4%91e_d%E1%BB%8Da) [[85]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-85) [[86]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-86) [[87]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-87) [Star Wars Episode II: Attack of the Clones](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_II:_Attack_of_the_Clones) [[88]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-88) [[89]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-89) [[90]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-90) [Star Wars Episode III: Revenge of the Sith](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_III:_Revenge_of_the_Sith) [[91]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-91) [[92]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-92) [[93]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-93) [Star Wars: The Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%28film%29&action=edit&redlink=1) [[94]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-94) [[95]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-95) [[96]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-96)
### Giải thưởng
Sáu bộ phim cùng được đề cử cho tổng cộng 25
[giải Oscar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Oscar), trong đó họ đã thắng 10. Ba trong số này đã được [Giải thưởng Thành tựu đặc biệt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_Th%C3%A0nh_t%E1%BB%B1u_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1).
|Giải thưởng||Thắng giải|
|
|IV: A New Hope |
|V: The Empire Strikes Back |
|VI: Return of the Jedi |
|I: The Phantom Menace |
|II: Attack of the Clones |
|III: Revenge of the Sith
|
|Nam diễn viên trong Vai trò Hỗ trợ |Đề cử
|
(
|
|Chỉ đạo Nghệ thuật Trang trí |Thắng||Đề cử||Đề cử|
|
|Thiết kế trang phục |Thắng|
|
|Đạo diễn |Đề cử
|
(
|
|Biên tập phim |Thắng|
|
|Trang điểm |Đề cử|
|
|Âm nhạc |Thắng||Đề cử||Đề cử|
|
|Hình ảnh |Đề cử|
|
|Cảnh – Gốc |Đề cử|
|
|Chỉnh sửa âm thanh |Đề cử||Đề cử|
|
|Âm thanh (Mixing) |Thắng||Thắng||Đề cử||Đề cử|
|
|Hiệu ứng đặc biệt |Thắng||Đề cử||Đề cử|
|
|Giải thưởng Thành tựu đặc biệt |Thắng
|
(Giọng người ngoài hành tinh, sinh vật và
|Thắng
|
(Hiệu ứng đặc biệt)
|Thắng
|
(Hiệu ứng đặc biệt)
## Vũ trụ Mở rộng
Thuật ngữ Vũ trụ Mở rộng (
*Expanded Universe* hoặc *EU* trong tiến Anh) là một thuật ngữ chung cho phép chính thức vật chất *Star Wars* ra bên ngoài của 6 bộ phim. Chất liệu này mở rộng các câu chuyện kể trong những bộ phim, diễn ra ở bất cứ đâu từ 25.000 năm trước *The Phantom Menace* đến 140 năm sau *Return of the Jedi*. Câu chuyện Vũ trụ Mở rộng đầu tiên xuất hiện trong [Marvel Comics](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marvel_Comics) *Star Wars #7* vào [tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978) (một trong 6 vấn đề đầu tiên của loạt bài được một thích nghi từ bộ phim), tiếp theo một cách nhanh chóng bởi tiểu thuyết * của Splinter of the Mind’s Eye* [Alan Dean Foster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alan_Dean_Foster&action=edit&redlink=1)sau đó một tháng . [[97]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-97) [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas) vẫn giữ được sự [kiểm soát nghệ thuật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%AD&action=edit&redlink=1) trong vũ trụ *Star Wars* . Ví dụ, cái chết của nhân vật trung tâm và thay đổi tương tự trong nguyên trạng trước tiên phải vượt qua sự sàng lọc trước khi tác giả được cho phép. Ngoài ra, [Lucasfilm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lucasfilm) cấp phép dành nỗ lực để đảm bảo tính liên tục giữa các tác phẩm của các tác giả khác nhau trên toàn công ty . Các yếu tố của Vũ trụ Mở rộng được thông qua bởi Lucas để sử dụng trong các bộ phim, chẳng hạn như tên thủ đô của hành tinh [98] [Coruscant](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Coruscant&action=edit&redlink=1), lần đầu tiên xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết *của* [Heir to the Empire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Heir_to_the_Empire&action=edit&redlink=1) [Timothy Zahn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Zahn&action=edit&redlink=1)trước khi được sử dụng trong *The Phantom Menace*. Ngoài ra, Lucas cũng thích nhân vật [Aayla Secura](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aayla_Secura&action=edit&redlink=1), người được giới thiệu trong loạt *Star Wars*của [Dark Horse Comics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_Horse_Comics&action=edit&redlink=1)nên ông cho bà là một nhân vật trong *Attack of the Clones* . [[99]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-99)
Lucas đã đóng một vai trò lớn trong việc sản xuất của các dự án truyền hình khác nhau, thường phục vụ như người viết truyện hoặc điều hành sản xuất
. [100] *Star Wars*cũng được [thích ứng trên đài phát thanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_%28radio%29&action=edit&redlink=1). Một đài phát thanh thích ứng của *A New Hope*lần đầu tiên được phát sóng trên [Đài phát thanh Công cộng Quốc gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_ph%C3%A1t_thanh_C%C3%B4ng_c%E1%BB%99ng_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)vào năm [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981). Thích ứng này được viết bởi tác giả khoa học viễn tưởng [Brian Daley](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_Daley&action=edit&redlink=1)và đạo diễn bởi [John Madden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Madden_%28%C4%91%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n%29&action=edit&redlink=1). Tiếp theo là sự thích ứng của *The Empire Strikes Back*năm [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)và *Return of the Jedi*năm [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996). Các thích ứng bao gồm vật liệu nền được tạo ra bởi Lucas nhưng không được sử dụng trong bộ phim. [Mark Hamill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_Hamill&action=edit&redlink=1), [Anthony Daniels](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anthony_Daniels&action=edit&redlink=1)và [Billy Dee Williams](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Billy_Dee_Williams&action=edit&redlink=1)đóng vai trò của họ như [Luke Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luke_Skywalker), [C-3PO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C-3PO&action=edit&redlink=1)và [Lando Calrissian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lando_Calrissian&action=edit&redlink=1), ngoại trừ trong *Return of the Jedi*, trong đó Luke được đóng bởi [Joshua Fardon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joshua_Fardon&action=edit&redlink=1)và Lando bởi [Arye Gross](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arye_Gross&action=edit&redlink=1). Bộ phim cũng được sử dụng âm nhạc ban đầu từ những bộ phim của [John Williams](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Williams)và nhà thiết kế âm thanh ban đầu là [Ben Burtt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ben_Burtt&action=edit&redlink=1) . [[101]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-101)
### Phim khác
Ngoài hai bộ ba, một vài bộ phim cũng đã được sản xuất ủy quyền:
*,* [The Star Wars Holiday Special](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Star_Wars_Holiday_Special&action=edit&redlink=1) [truyền hình đặc biệt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)2 giờ năm 1978, thể hiện chỉ một lần và không bao giờ phát hành trên video. Đáng chú ý là việc giới thiệu [Boba Fett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boba_Fett&action=edit&redlink=1). *, một phim làm cho TV của* [Caravan of Courage: An Ewok Adventure](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caravan_of_Courage:_An_Ewok_Adventure&action=edit&redlink=1) [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)năm 1984 ở nước ngoài. *, một phim làm cho TV của* [Ewoks: The Battle for Endor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ewoks:_The_Battle_for_Endor&action=edit&redlink=1) [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)năm 1985 ở nước ngoài. *, một phim hoạt hình truyền hình đặc biệt năm* [The Great Heep](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Great_Heep&action=edit&redlink=1) [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)từ phim truyền hình *.* [Star Wars: Droids](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Droids&action=edit&redlink=1) *, một phim hoạt hình sân khấu năm* [Star Wars: The Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%28phim%29&action=edit&redlink=1) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)phát hành để dẫn đến [loạt phim hoạt hình truyền hình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%282008%29&action=edit&redlink=1)cùng tên. *, một bộ phim hài giả mạo năm* [Lego Star Wars: The Quest for R2-D2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lego_Star_Wars:_The_Quest_for_R2-D2&action=edit&redlink=1) [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009)chủ yếu dựa trên phim *The Clone Wars*.
[Phim hoạt hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_ho%E1%BA%A1t_h%C3%ACnh)
Tiếp theo thành công của phim
*Star Wars* và các sản phẩm tiếp theo của họ, một số phim hoạt hình trên [truyền hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) đã được tạo ra cho các fan hâm mộ trẻ tuổi: *, còn được gọi là* [Star Wars: Droids](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Droids&action=edit&redlink=1) *Droids*, được trình chiếu vào [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985), tập trung vào các chuyến du hành của [R2-D2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R2-D2&action=edit&redlink=1)và [C-3P0](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C-3P0&action=edit&redlink=1)khi họ được chuyển qua nhiều chủ sở hữu khác nhau và lấp đầy các khoảng trống mơ hồ giữa các sự kiện của *và* [Star Wars Episode III: Revenge of the Sith](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_III:_Revenge_of_the_Sith) *.* [Star Wars Episode IV: A New Hope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_IV:_A_New_Hope&action=edit&redlink=1) *hay* [Star Wars: Ewoks](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Ewoks&action=edit&redlink=1) *The Ewoks*, đồng thời được phát hành vào tháng 9 năm 1985 và tập trung vào những cuộc phiêu lưu của [Wicket](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wicket&action=edit&redlink=1)và các nhân vật [Ework](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ework&action=edit&redlink=1)khác nhau của bộ ba gốc trong những năm dẫn đến *.* [Star Wars Episode VI: Return of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_VI:_Return_of_the_Jedi&action=edit&redlink=1) *là phim hoạt hình truyền hình được tạo ra bởi* [Star Wars: Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Clone_Wars_%282003_TV_series%29&action=edit&redlink=1) [Genndy Tartakovsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Genndy_Tartakovsky&action=edit&redlink=1),, được phát sóng trên [Cartoon Network](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cartoon_Network_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29)từ [tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di)năm [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)đến [tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba)năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005). *là loạt phim hoạt hình tiếp tục của* [Star Wars: The Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%282008_TV_series%29&action=edit&redlink=1) [phim hoạt hình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%28film%29&action=edit&redlink=1)cùng tên, đã được phát sóng trên [Cartoon Network](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cartoon_Network_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29)từ tháng 10 năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008).
- Phim hoạt hình
*Star Wars*chưa có tiêu đề: một bộ phim hài hoạt hình được viết bởi [Brendan Hay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brendan_Hay&action=edit&redlink=1), một nhà văn hài hước của *và với sự tư vấn sáng tạo từ đồng tác giả của* [The Daily Show](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Daily_Show&action=edit&redlink=1) *:* [Robot Chicken](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robot_Chicken&action=edit&redlink=1) [Seth Green](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Seth_Green&action=edit&redlink=1)và [Matthew Senreich](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Matthew_Senreich&action=edit&redlink=1). Loạt phim sẽ diễn ra trong bộ 3 gốc và thiết lập như là cái nhìn từ xa từ tuyến đầu trong [chiến tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh) . [[102]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-102)
### Văn học
Tiểu thuyết dựa trên
*Star Wars* có mặt từ trước khi phát hành bộ phim đầu tiên, với tiểu thuyết [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976) của *Star Wars* (viết bởi [Alan Dean Foster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alan_Dean_Foster&action=edit&redlink=1) và đóng góp của Lucas). Tiểu thuyết 1978 của Foster, *, là tác phẩm đầu tiên của Vũ trụ Mở rộng được phát hành. Ngoài ra để điền vào thời gian giữa Splinter of the Mind’s Eye* *A New Hope*và *The Empire Strikes Back*, rất nhiều tác phẩm này có nội dung bổ sung mở rộng *Star Wars*thời gian trước và sau loạt phim. Viễn tưởng dựa trên Star Wars là ở trong thời gian phát triển rực rỡ của bộ 3 gốc ( [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)) nhưng chậm lại nhỏ giọt sau đó. Năm [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992), *bộ ba Thrawn*của [Timothy Zahn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Zahn&action=edit&redlink=1)ra mắt đã dấy lên mối quan tâm mới trong vũ trụ *Star Wars*. Kể từ đó, hàng trăm tiểu thuyết đã được xuất bản bởi [Bantam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantam_Books&action=edit&redlink=1)và [Del Rey](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Random_House&action=edit&redlink=1). Một sự hồi sinh tương tự trong Vũ trụ Mở rộng do đó xảy ra vào năm [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)với tiểu thuyết *của* [Shadows of the Empire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Shadows_of_the_Empire&action=edit&redlink=1) [Steve Perry](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Steve_Perry_%28author%29&action=edit&redlink=1), thiết lập ở giữa *The Empire Strikes Back*và *Return of the Jedi*, và [trò chơi điện tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD)đi kèm và một loạt truyện tranh . [[103]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-103)
LucasBooks hoàn toàn thay đổi bộ mặt của vũ trụ
*Star Wars* với sự giới thiệu của loạt *, diễn ra khoảng 20 năm sau New Jedi Order* *Return of the Jedi*và giới thiệu một loạt các nhân vật mới bên cạnh loạt gốc. Đối với khán giả trẻ hơn, loạt ba đã được giới thiệu. Loạt *theo sau những cuộc phiêu lưu của* [Jedi Apprentice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Jedi_Apprentice&action=edit&redlink=1) [Qui-Gon Jinn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qui-Gon_Jinn&action=edit&redlink=1)và người học việc của ông [Obi-Wan Kenobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Obi-Wan_Kenobi)trước *The Phantom Menace*. Loạt *thì theo sau những cuộc phiêu lưu của Obi-Wan và* [Jedi Quest](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jedi_Quest&action=edit&redlink=1) [Anakin Skywalker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anakin_Skywalker)là người học việc của ông giữa *The Phantom Menace*và *Attack of the Clones*. Loạt *theo sau những cuộc phiêu lưu của Obi-Wan và Jedi còn sống sót khác gần như ngay lập tức sau* [The Last of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Last_of_the_Jedi&action=edit&redlink=1) *Revenge of the Sith*. [Marvel Comics](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marvel_Comics) xuất bản loạt truyện tranh *Star Wars* và thích ứng từ [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977) tới [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986). Rất nhiều nhà sáng tạo đã làm việc trên loạt truyện tranh này, bao gồm [Roy Thomas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roy_Thomas&action=edit&redlink=1), [Archie Goodwin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Archie_Goodwin_%28truy%E1%BB%87n_tranh%29&action=edit&redlink=1), [Howard Chaykin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Howard_Chaykin&action=edit&redlink=1), [Al Williamson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al_Williamson&action=edit&redlink=1), [Carmine Infantino](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carmine_Infantino&action=edit&redlink=1), [Gene Day](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gene_Day&action=edit&redlink=1), [Walt Simonson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walt_Simonson&action=edit&redlink=1), [Michael Golden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Golden_%28truy%E1%BB%87n_tranh%29&action=edit&redlink=1), [Chris Claremont](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chris_Claremont&action=edit&redlink=1), [Whilce Portacio](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Whilce_Portacio&action=edit&redlink=1), [Jo Duffy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jo_Duffy&action=edit&redlink=1), và [Ron Frenz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ron_Frenz&action=edit&redlink=1). [Los Angeles Times Syndicate](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Los_Angeles_Times_Syndicate&action=edit&redlink=1) công bố một đải báo *Star Wars* bởi [Russ Manning](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Russ_Manning&action=edit&redlink=1), Goodwin and Williamson [[104]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-104) với Goodwin viết dưới một bút danh. Trong cuối những năm 1980, Marvel thông báo sẽ xuất bản một loạt truyện tranh mới của [105] [Tom Veitch](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tom_Veitch&action=edit&redlink=1)and [Cam Kennedy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cam_Kennedy&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, vào [tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai)năm [1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991), [Dark Horse Comics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_Horse_Comics&action=edit&redlink=1)đã mua giấy phép *Star Wars*và sử dụng nó để khởi động một số phần tiếp theo đầy tham vọng với bộ ba gốc thay vào đó, bao gồm cả việc phổ biến câu chuyện [Dark Empire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_Empire&action=edit&redlink=1) . Nó có kể từ khi đi vào để xuất bản một số lượng lớn cuộc phiêu lưu ban đầu thiết lập trong vũ trụ [[106]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-106) *Star Wars*. Cũng có truyện tranh nhái, bao gồm [Tag and Bink](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tag_and_Bink&action=edit&redlink=1) . [[107]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-107)
### Trò chơi
Từ năm
[1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982), hàng chục trò chơi điện tử đã được công bố mang tên *Star Wars*, bắt đầu với * xuất bản cho Star Wars: The Empire Strikes Back* [Atari 2600](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Atari_2600&action=edit&redlink=1)bởi [Parker Brothers](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Parker_Brothers&action=edit&redlink=1). Kể từ đó, *Star Wars*đã mở đường cho vô số các [trò chơi mô phỏng bay không gian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_m%C3%B4_ph%E1%BB%8Fng_bay_kh%C3%B4ng_gian&action=edit&redlink=1), [bắn súng góc nhìn người thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFn_s%C3%BAng_g%C3%B3c_nh%C3%ACn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), [trò chơi nhập vai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_nh%E1%BA%ADp_vai), [trò chơi RTS](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_th%E1%BB%9Di_gian_th%E1%BB%B1c)và các thể loại khác. Hai trò chơi nhập vai để bàn chính thức khác nhau đã được phát triển cho vũ trụ *Star Wars*: [một phiên bản của West End Games](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Roleplaying_Game_%28West_End_Games%29&action=edit&redlink=1)vào thập niên 1980 và 1990, và [một của Wizards of the Coast](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Roleplaying_Game_%28Wizards_of_the_Coast%29&action=edit&redlink=1)trong những năm 2000. Các trò chơi bán chạy nhất cho đến nay là *và loạt* [Lego Star Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lego_Star_Wars:_The_Video_Game&action=edit&redlink=1) *, với 12 triệu và 10 triệu đơn vị tương ứng* [Battlefront](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_Battlefront_%28lo%E1%BA%A1t%29&action=edit&redlink=1) [[108]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-legostarwars-108) . [[109]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-battlefront-109) *cũng là một trò chơi cực kỳ nổi tiếng* [Star Wars: Knights of the Old Republic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars:_Knights_of_the_Old_Republic) . [[110]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-110)
Các trò chơi được phát hành gần đây nhất là
*, Lego Star Wars, The Clone Wars, Lego Star Wars: The Complete Saga* *and* [Star Wars: The Force Unleashed](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Force_Unleashed&action=edit&redlink=1) *cho* [Star Wars: The Force Unleashed II](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Force_Unleashed_II&action=edit&redlink=1) [PS3](http://vi.wikipedia.org/wiki/PlayStation_3), [PSP](http://vi.wikipedia.org/wiki/PlayStation_Portable), [PS2](http://vi.wikipedia.org/wiki/PlayStation_2), [Xbox 360](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xbox_360), [Nintendo DS](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nintendo_DS)và [Wii](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wii). Trong khi *The Complete Saga*tập trung vào tất cả 6 tập phim, *The Force Unleashed*, cùng tên của [dự án đa phương tiện mà nó là một phần](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Force_Unleashed_%28d%E1%BB%B1_%C3%A1n%29&action=edit&redlink=1)thì diễn ra trong khoảng thời gian phần lớn chưa được khám phá giữa *và* [Star Wars Episode III: Revenge of the Sith](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_III:_Revenge_of_the_Sith) *và cho người chơi đóng vai một học trò bí mật của* [Star Wars Episode IV: A New Hope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_IV:_A_New_Hope&action=edit&redlink=1) [Darth Vader](http://vi.wikipedia.org/wiki/Darth_Vader)đi săn lùng các Jedi còn sót lại. Trò chơi có một engine trò chơi mới, và đã được phát hành vào ngày [16 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9)năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)tại [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [[111]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-111) . Có hai tựa game dựa trên [[112]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-releaseinfo-112) [Clone Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Clone_Wars_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1)đã được phát hành vào [tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t)năm 2008 cho Nintendo DS ( *) và Wii (* [Star Wars: The Clone Wars – Jedi Alliance](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%E2%80%93_Jedi_Alliance&action=edit&redlink=1) *).* [Star Wars: The Clone Wars – Lightsaber Duels](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars:_The_Clone_Wars_%E2%80%93_Lightsaber_Duels&action=edit&redlink=1) [Thẻ kinh doanh Star Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%BB_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Star_Wars&action=edit&redlink=1) đã được công bố kể từ khi dòng thẻ đầu tiên là ‘xanh’, bởi [Topps](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Topps&action=edit&redlink=1) trong năm [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977) . Hàng chục dòng thẻ đã được sản xuất, với Topps là nhà sáng tạo được cấp phép tại Hoa Kỳ. Một số dòng thẻ là dựa trên phim trong khi một số là ảnh nghệ thuật gốc. Nhiều thẻ đã trở nên rất có giá trị với một số lượng “khuyến mãi” rất hiếm, chẳng hạn như thẻ P3 năm [113] [1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993)là Galaxy Series II “floating Yoda” với giá trị 1000 [đôla Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)hoặc hơn. Trong khi hầu hết là dạng “cơ sở” hoặc “thẻ thông thường”, các loại thẻ “chèn” hay “thẻ đuổi theo” là rất hiếm . [[114]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-114)
Trò chơi để bàn loại
[Risk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Risk_%28game%29&action=edit&redlink=1) đã được thích nghi hàng loạt trong hai phiên bản của [Hasbro](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hasbro&action=edit&redlink=1): [Risk Star Wars: The Original Trilogy Edition](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Risk:_Star_Wars_Original_Trilogy_Edition&action=edit&redlink=1) (2006) and [115] [Risk Star Wars: Clone Wars Edition](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Risk:_The_Clone_Wars_Edition&action=edit&redlink=1) (2005). [[116]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-116)
### Fan làm
*Star Wars* đã truyền cảm hứng cho fan hâm mộ để tạo ra vật liệu riêng của họ với thiết lập không kinh điển trong thiên hà *Star Wars*. Trong những năm gần đây, điều này đã thay đổi từ fan hâm mộ viết tiểu thuyết đến việc tạo ra bộ phim fan hâm mộ. [Năm 2002](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C4%83m_2002&action=edit&redlink=1), Lucasfilm tài trợ lần đầu tiên chương trình [Official Star Wars Fan Film Awards](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Official_Star_Wars_Fan_Film_Awards&action=edit&redlink=1), chính thức công nhận các nhà làm phim và thể loại này. Do lo ngại về tiềm năng [bản quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%C3%A1c_gi%E1%BA%A3) và các vấn đề [thương hiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_hi%E1%BB%87u) nên cuộc thi bước đầu chỉ cho phép bản nhái, mockumentaries và tài liệu. Bộ phim viễn tưởng của fan thiết lập trong vũ trụ *Star Wars* ban đầu không đủ điều kiện, nhưng trong năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007). [Lucasfilm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lucasfilm) thay đổi các tiêu chuẩn cho phép trình vũ trụ trong tiểu thuyết mục . [117]
Trong khi nhiều bộ phim của fan hâm mộ sử dụng các yếu tố từ vũ trụ mở rộng được cấp phép để kể câu chuyện của họ, chúng không được coi là một phần chính thức của
*Star Wars* kinh điển. Tuy nhiên, nhân vật chính từ loạt * được tích hợp vào cuốn tiểu thuyết Pink Five* *năm* [Allegiance](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allegiance_%28ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt%29&action=edit&redlink=1) [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007)của [Timothy Zahn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Zahn&action=edit&redlink=1), đánh dấu một nhân vật do fan hâm mộ *Star Wars*được đưa vào cốt truyện kinh điển . Lucasfilm, đối với hầu hết các phần, đã cho phép nhưng không thông qua việc tạo ra các tác phẩm viễn tưởng của fan hâm mộ, miễn là fan không cố gắng làm việc này để kiếm lợi nhuận hoặc làm hỏng thương hiệu [[118]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-118) *Star Wars*trong bất kỳ cách nào . [[119]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-119)
## Danh lam thắng cảnh
Năm
[1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986), [George Lucas](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Lucas) đã thiết lập một quan hệ đối tác với dơn vị [Walt Disney Imagineering](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walt_Disney_Imagineering&action=edit&redlink=1) [Công ty Walt Disney](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_Walt_Disney) để tạo ra [Star Tour](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Tour&action=edit&redlink=1), một điểm thu hút mở tại [Disneyland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Disneyland) vào năm [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987). Sự hấp dẫn cũng đã có một hóa thân khác tiếp theo tại các công viên Disney trên toàn thế giới, ngoại trừ [Hong Kong Disneyland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hong_Kong_Disneyland).
Các điểm tham quan tại Disneyland và
[Disney Studios Hollywood](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney_Studios_Hollywood&action=edit&redlink=1) đóng cửa vào [ngày 27 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_27_th%C3%A1ng_7&action=edit&redlink=1) và ngày [7 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), để cho phép các chuyến đi để được chuyển đổi thành [Star Tours: The Adventures Continue](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Tours:_The_Adventures_Continue&action=edit&redlink=1). Sự hấp dẫn kế tục mở tại Disney Studios Hollwood vào ngày [20 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5) và ngày [3 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_6) năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011) tại Disneyland. [Jedi Training Academy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jedi_Training_Academy&action=edit&redlink=1) là một buổi biểu diễn nơi trẻ em được lựa chọn để học hỏi giáo lý của các Hiệp sĩ [Jedi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jedi) và [Thần lực](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_l%E1%BB%B1c_%28Star_Wars%29&action=edit&redlink=1) để trở thành [Padawan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Padawan&action=edit&redlink=1) học việc. Chương trình được có mặt tại sân khấu [Rebels](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebel_Alliance&action=edit&redlink=1) ở Disney Studios Hollywood và tại sân thượng Tomorrowland ở Disneyland. [Walt Disney World Resort](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walt_Disney_World_Resort&action=edit&redlink=1) của [Disney’s Hollywood Studios](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%27s_Hollywood_Studios&action=edit&redlink=1) làm chủ một lễ hội hàng năm, [ trong các ngày cụ thể từ Star Wars Weekends](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Weekends&action=edit&redlink=1) [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)đến [tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u). Sự kiện bắt đầu vào năm [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997).
## Di sản
Star Wars saga đã có một tác động đáng kể đến
[văn hóa pop](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_pop&action=edit&redlink=1) hiện đại của Mỹ. Cả bộ phim và các nhân vật đã được nhại lại trong nhiều bộ phim và truyền hình.
- Bộ phim nhại lại đáng chú ý của
*Star Wars*bao gồm *, một spoof* [Hardware Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hardware_Wars&action=edit&redlink=1) [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)có độ dài 13 phút mà Lucas đã gọi là Star Wars nhại lại yêu thích của ông, và *, một bộ phim của* [Spaceballs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Spaceballs&action=edit&redlink=1) [Mel Brooks](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mel_Brooks&action=edit&redlink=1)mà tính năng hiệu ứng được thực hiện bởi [Industrial Light & Magic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Industrial_Light_%26_Magic&action=edit&redlink=1)của Lucas [[120]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-120) . [[121]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-121)
- Lucasfilm tự thực hiện hai mockumentaries:
*Return of the Ewok*(1982) về [Warwick Davis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Warwick_Davis&action=edit&redlink=1)là người đã mô tả Wicket W. Warrick trong *Return of the Jedi*, và *R2-D2: Beneath the Dome*( [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002)), trong đó mô tả câu chuyện cuộc sống của [R2-D2](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R2-D2&action=edit&redlink=1) [[122]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-122) . [[123]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-123)
- Cũng có nhiều bài hát dựa trên, và trong vũ trụ Star Wars.
[“Weird Al” Yankovic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%22Weird_Al%22_Yankovic&action=edit&redlink=1)bài hát nhại lại “ [Yoda](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yoda_%28b%C3%A0i_h%C3%A1t%29&action=edit&redlink=1)“, một nhại lại của “ [Lola](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lola_%28b%C3%A0i_h%C3%A1t%29&action=edit&redlink=1)” bở [The Kinks](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Kinks), một nhại lại bài hát của [Don McLean](http://vi.wikipedia.org/wiki/Don_McLean)là “ [American Pie](http://vi.wikipedia.org/wiki/American_Pie_%28b%C3%A0i_h%C3%A1t%29)” kể lại *The Phantom Menace*từ quan điểm của [Obi-Wan Kenobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Obi-Wan_Kenobi) . [[124]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-124)
- Trong truyền hình, những người sáng tạo của
*đã sản xuất 3 phim truyền hình đặc biệt châm biếm phim* [Robot Chicken](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robot_Chicken&action=edit&redlink=1) *Star Wars*(“ [Robot Chicken: Star Wars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robot_Chicken:_Star_Wars_Episode_III&action=edit&redlink=1)“, “ [Episode II](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robot_Chicken:_Star_Wars_Episode_II&action=edit&redlink=1)“, và “ [III](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robot_Chicken:_Star_Wars_Episode_III&action=edit&redlink=1)“), và đang phát triển một bộ phim hài hoạt hình dựa trên vũ trụ *Star Wars* . Những người sáng tạo của loạt [[125]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-125) *cũng đã sản xuất 3* [Family Guy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Family_Guy) *Star Wars*đặc biệt mang tên “ [Blue Harvest](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Blue_Harvest_%28Family_Guy%29&action=edit&redlink=1)“, “ [Something, Something, Something, Dark Side](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Something,_Something,_Something,_Dark_Side&action=edit&redlink=1)“, and “ [It’s a Trap!](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=It%27s_a_Trap%21&action=edit&redlink=1)” . [[126]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_note-126)
Khi
[Ronald Reagan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ronald_Reagan) đề xuất [Sáng kiến phòng thủ chiến lược](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ng_ki%E1%BA%BFn_ph%C3%B2ng_th%E1%BB%A7_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1) (SDI), một hệ thống laser và tên lửa dùng để đánh chặn [ICBM](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_li%C3%AAn_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) kế hoạch đã nhanh chóng được dán nhãn “Star Wars”, ngụ ý rằng đó là khoa học viễn tưởng và liên kết nó với sự nghiệp diễn xuất của Ronald Reagan. Theo [Frances FitzGerald](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frances_FitzGerald_%28nh%C3%A0_b%C3%A1o%29&action=edit&redlink=1), Reagan rất khó chịu bởi điều này, nhưng Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng [Richard Perle](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Perle&action=edit&redlink=1) nói với đồng nghiệp rằng ông “nghĩ rằng cái tên này không quá tệ.”; “” Tại sao không?” ông nói “Đó là một bộ phim hay. Bên cạnh đó, người tốt chiến thắng. ‘”. Điều này được cộng hưởng thêm khi Reagan đã mô tả [127] [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)là một “Đế chế xấu xa”.
## Chú thích
- ^
**a** **ă** [“Star Wars – Box Office History”](http://www.the-numbers.com/movies/series/StarWars.php). The-numbers.com. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-Earnings_2-0) [“Star Wars’ Earnings”](http://money.aol.co.uk/enhPhotoGalleryPollPopup.adp?popupgalleryid=2277&photoid=0&pause=1&articleID=20070514132509990009). AOL UK Money. Ngày 14 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** **ă** *. [DVD].* [Star Wars Episode IV: A New Hope](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_IV:_A_New_Hope&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2006.
- ^
**a** **ă** **â** *. [DVD].* [Star Wars Episode I: The Phantom Menace](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_ma_%C4%91e_d%E1%BB%8Da) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2001.
- ^
**a** **ă** **â** *. [DVD].* [Star Wars Episode II: Attack of the Clones](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_II:_Attack_of_the_Clones) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2002.
- ^
**a** **ă** **â** *. [DVD].* [Star Wars Episode III: Revenge of the Sith](http://vi.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Episode_III:_Revenge_of_the_Sith) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2005.
- ^
**a** **ă** *. [DVD].* [Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_V:_The_Empire_Strikes_Back&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2004.
- ^
**a** **ă** *. [DVD].* [Star Wars Episode VI: Return of the Jedi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_VI:_Return_of_the_Jedi&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2004. **Lucas, George. (2004).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-Lucas_9-0) *DVD commentary for Star Wars Episode IV: A New Hope*. [DVD]. 20th Century Fox. **Arnold, Gary (ngày 26 tháng 1 năm 1997).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-10) [“THE FORCE RETURNS: `Star Wars’ Special Edition features some new tinkering but same old thrills.”](http://www.highbeam.com/doc/1G1-56847187.html). *The Washington Times*. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-release_dates_11-0) [“Episode III Release Dates Announced”](http://web.archive.org/web/20080415144223/http://www.starwars.com/episode-iii/bts/production/news20040405.html). Star Wars. Ngày 5 tháng 4 năm 2004. [Bản gốc](http://www.starwars.com/episode-iii/bts/production/news20040405.html)lưu trữ ngày 15 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Dirks, Tim.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-12) [“Greatest Film Moments and Scenes from the Greatest Films”](http://www.greatestfilms.org/scenes41.html). *The Greatest Films*. AMC. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-13) [“Star Wars plot summary”](http://www.ruinedendings.com/film1226plot). Ruined Endings. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-14) [IMDB entry for Clive Revill](http://www.imdb.com/title/tt0080684/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-EmpireOfDreams_15-0) *. [DVD]. Star Wars Trilogy Box Set DVD documentary. 2004.* [Empire of Dreams: The Story of the Star Wars Trilogy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Empire_of_Dreams:_The_Story_of_the_Star_Wars_Trilogy&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-Legacy_16-0) *The Force Is With Them: The Legacy of Star Wars*. Star Wars Original Trilogy DVD Box Set: Bonus Materials. 2004. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-17) [“Widescreen-O-Rama”](http://www.thedigitalbits.com/articles/anamorphic/aspectratios/widescreenorama.html). The Digital Bits. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Sergi, Gianluca (March năm 1998). “Tales of the Silent Blast: Star Wars and Sound”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-18) *Journal of Popular Film & Television* **26**(1). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-19) [“Quality Home Theater Systems Products”](http://web.archive.org/web/20080321035758/http://www.digihometheatre.com/surround-sound/thx.html). Digital Home Theater. [Bản gốc](http://www.digihometheatre.com/surround-sound/thx.html)lưu trữ ngày 21 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-20) [“Star Wars Trilogy”](http://www.amazon.com/Star-Wars-Trilogy-John-Williams/dp/B0002YCVLU). Amazon.com. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-21) [Reclaiming the Blade (2009)](http://www.imdb.com/title/tt0961079/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-22) [Rinzler 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFRinzler2007), tr. 8 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-23) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 50 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-24) [“Starkiller”](http://web.archive.org/web/20060628065925/http://www.starwarz.com/starkiller/scripts.htm). Jedi Bendu. [Bản gốc](http://starwarz.com/starkiller/scripts.htm)lưu trữ ngày 28 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-25) [Rinzler 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFRinzler2007), tr. 107 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-26) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 38 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-27) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 134 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-28) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 142 **Baxter, John (1999).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-29) *Mythmaker*. tr. 173. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0380978334](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0380978334). **Biodrowski, Steve.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-30) [“Star Wars: The Original Trilogy – Then And Now”](http://www.hollywoodgothique.com/starwarstrilogy1997.html). Hollywood Gothique. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-31) [Bouzereau 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFBouzereau1997), tr. 144 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-32) [Bouzereau 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFBouzereau1997), tr. 135 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-33) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 161
- ^
**a** **ă** [Bouzereau 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFBouzereau1997), tr. 123 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-autogenerated1_35-0) *. [DVD].* [Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Star_Wars_Episode_V:_The_Empire_Strikes_Back&action=edit&redlink=1) [20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/20th_Century_Fox). 2004. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-36) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 120–121 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-37) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 164–165 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-38) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 178 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-39) [“Lawrence Kasdan”](http://web.archive.org/web/20080606085730/http://www.starwars.com/bio/lawrencekasdan.html). Star Wars. [Bản gốc](http://www.starwars.com/bio/lawrencekasdan.html)lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-40) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 227 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-41) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 294–295 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-42) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 299–300 **“Star Wars Insider”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-43) *Star Wars Insider*(45): 19. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-44) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 371 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-45) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 374 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-46) [Bouzereau 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFBouzereau1997), tr. 196 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-47) [Kaminski v.3.0 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski_v.3.02007), tr. 158 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-48) [Kaminski v.3.0 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski_v.3.02007), tr. 162 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-49) [Rinzler 2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFRinzler2005), tr. 13–15 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-50) [Rinzler 2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFRinzler2005), tr. 36 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-51) [Kaminski 2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#CITEREFKaminski2007), tr. 380–384 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-star_wars_3_documentary_52-0) *Star Wars: Episode III Revenge of the Sith documentary “Within a Minute”*. [DVD documentary]. 2005. **Arnold, William (ngày 12 tháng 5 năm 2005). “Director George Lucas Takes A Look Back–And Ahead”. Seattle Post-Intelligencer.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-arnold_2005_53-0) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-54) [“Mark Hamill talks](http://www.movieweb.com/news/NEDgFKFJPSFEID). Movieweb. Ngày 10 tháng 9 năm 2004. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2008. *Star Wars*7, 8 and 9!” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-55) [“George Lucas talks on](http://www.killermovies.com/s/starwarsepisodeiii/articles/4415.html). Killer Movies. Ngày 13 tháng 9 năm 2004. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2008. *Star Wars*sequels 7, 8 & 9” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-56) [“George Lucas (](http://www.industrycentral.net/director_interviews/GL01.HTM). Industry Central. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2008. *Star Wars*: Episode I)” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-57) [“Star Wars to enter third dimension”](http://film.guardian.co.uk/News_Story/Guardian/0,4029,1440820,00.html). [Guardian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guardian_%28newspaper%29&action=edit&redlink=1). Ngày 18 tháng 3 năm 2005. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-58) [“Rick McCallum Talks Live Action TV Series and Star Wars 3-D”](http://starwarsblog.wordpress.com/2007/07/14/rick-mccallum-talks-live-action-tv-series-and-star-wars-3-d/). The Official Star Wars Blog. Ngày 14 tháng 7 năm 2007. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2007. **Chacksfield, Marc (ngày 25 tháng 7 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-59) [“Star Wars 3D not so far, far away”](http://www.techradar.com/news/world-of-tech/star-wars-3d-not-so-far-far-away-432716). *World of tech News*. Techradar.com. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-60) [“The Star Wars Saga in 3D!”](http://www.starwars.com/movies/saga/announce3d/index.html). *StarWars.com*. Lucasfilm. Ngày 28 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2010. **Jay A. Fernandez; Kim Masters (ngày 28 tháng 9 năm 2010).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-61) [“’Star Wars’ saga set for 3D release starting 2012”](http://www.hollywoodreporter.com/news/star-wars-saga-set-3d-28485). The Hollywood Reporter. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-62) [“George Lucas Planning on a New Star Wars Video Release”](http://www.movieweb.com/dvd/news/50/17650.php). *Movieweb.com*. Associated Press. Ngày 12 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2008. **Drees, Rich.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-63) [“George Lucas and the Not-So-Special Edition of Star Wars”](http://www.filmbuffonline.com/Editorial/EditorialStarWars.htm). Film Buff Online. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-64) [“Frank Oz & Animator Rob Coleman Talk Revenge of the Sith On DVD”](http://web.archive.org/web/20051212133432/http://www.movieweb.com/dvd/news/news.php?id=9521). Web.archive.org. [Bản gốc](http://www.movieweb.com/dvd/news/news.php?id=9521)lưu trữ ngày 12 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-65) [“John D. Lowry”](http://web.archive.org/web/20060211154756/http://www.apple.com/pro/film/lowry/starwars/index2.html). [Apple Inc.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Apple_Inc.) [Bản gốc](http://www.apple.com/pro/film/lowry/starwars/index2.html)lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Carle, Chris (ngày 17 tháng 4 năm 2010).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-66) [“C2E2 10: Star Wars BDs in the Works”](http://au.bluray.ign.com/articles/108/1084415p1.html). IGN.com. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-67) [“George Lucas Announces Star Wars on Blu-Ray at Celebration V”](http://starwars.com/themovies/saga/mebd/bluray/index.html). *StarWars.com*. Lucasfilm. Ngày 14 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-68) [“Star Wars: The Complete Saga – May the 4th Be With You!”](http://maythe4th.starwars.com/). Fox Home Entertainment. Ngày 4 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-69) [“Star Wars Episode IV: A New Hope (1977)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars4.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-70) [“Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back (1980)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars5.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-71) [“Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars6.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-72) [“Star Wars Episode I: The Phantom Menace (1999)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-73) [“Star Wars Episode II: Attack of the Clones (2002)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars2.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-74) [“Star Wars: Episode III: Revenge of the Sith (2005)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwars3.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-75) [“Star Wars: The Clone Wars (film)”](http://boxofficemojo.com/movies/?id=starwarsclonewars.htm). [Box Office Mojo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Box_Office_Mojo). Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-76) [“Star Wars”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars/). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-77) [“Star Wars (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-78) [“Star Wars: Reviews”](http://www.metacritic.com/video/titles/starwars?q=star%20wars). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-79) [“Empire Strikes Back”](http://www.rottentomatoes.com/m/empire_strikes_back/). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-80) [“The Empire Strikes Back (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/empire_strikes_back/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-81) [“The Empire Strikes Back”](http://www.metacritic.com/video/titles/empirestrikesback?q=empire%20strikes%20back). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-82) [“Return of the Jedi”](http://www.rottentomatoes.com/m/return_of_the_jedi/). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-83) [“Return of the Jedi (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/return_of_the_jedi/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-84) [“Return of the Jedi”](http://www.metacritic.com/video/titles/returnofthejedi?q=return%20of%20the%20jedi). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-85) [“Star Wars Episode I: The Phantom Menace (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_episode_i_the_phantom_menace//). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-86) [“Star Wars Episode I: The Phantom Menace(Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_episode_i_the_phantom_menace/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-87) [“Star Wars: Episode I – The Phantom Menace: Reviews”](http://www.metacritic.com/video/titles/starwarsi?q=star%20wars). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-88) [“Star Wars Episode II: Attack of the Clones”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_episode_ii_attack_of_the_clones//). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-89) [“Star Wars Episode II: Attack of the Clones (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_episode_ii_attack_of_the_clones/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-90) [“Star Wars: Episode II – Attack of the Clones: Reviews”](http://www.metacritic.com/video/titles/starwarsii?q=star%20wars). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-91) [“Star Wars Episode III: Revenge of the Sith”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_3//). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-92) [“Star Wars Episode III: Revenge of the Sith (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/star_wars_3/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-93) [“Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith: Reviews”](http://www.metacritic.com/film/titles/starwarsiii?q=star%20wars). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-94) [“Star Wars: The Clone Wars”](http://www.rottentomatoes.com/m/clone_wars/). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-95) [“Star Wars: The Clone Wars (Cream of the Crop)”](http://www.rottentomatoes.com/m/clone_wars/?critic=creamcrop). [Rotten Tomatoes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes). Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-96) [“Star Wars: The Clone Wars”](http://www.metacritic.com/movie/star-wars-the-clone-wars). [Metacritic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Metacritic). Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-97) [“Lost Star Warriors”](http://web.archive.org/19981201063441/members.aol.com/heywood254/index.html). [AOL](http://vi.wikipedia.org/wiki/AOL). [Bản gốc](http://members.aol.com/heywood254/index.html)lưu trữ ngày 1 tháng 12 năm 1998. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Pollock, Dale (ngày 19 tháng 5 năm 2005).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-98) [“Star Wars: George Lucas’ Vision”](http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2005/05/06/DI2005050600821.html). *Washington Post*. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-99) [“From EU to Episode II: Aayla Secura”](http://www.starwars.com/episode-ii/bts/profile/f20020618/index.html). Star Wars. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-100) [“Star Wars Live-Action Series Delayed”](http://tv.ign.com/articles/859/859974p1.html). IGN. Ngày 17 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-101) [“Ultimate Timeline”](http://theforce.net/timeline/film4.asp). The Force. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Lieberman, Jason; Goldman, Eric (ngày 29 tháng 6 năm 2010).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-102) [“Exclusive: Seth Green Talks](http://uk.tv.ign.com/articles/110/1102556p1.html). IGN. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2010. *Star Wars*Series” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-103) [“Alan Dean Foster”](http://www.alandeanfoster.com/version2.0/frameset.htm). Alan Dean Foster. Ngày 1 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-104) [“Al Williamson remembered”](http://www.starwars.com/vault/books/alwilliamson_remembered/index.html)Star Wars.com ngày 14 tháng 6 năm 2010 Retrieved ngày 29 tháng 1 năm 2011 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-105) [“I Love Comix Archive: Star Wars”](http://www.ilovecomixarchive.com/S/Star-Wars). Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-106) [“Company Timeline”](http://www.darkhorse.com/company/timeline.php). Dark Horse comics. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-107) [“Kevin Rubio on the Return of Tag and Bink”](http://www.darkhorse.com/news/interviews.php?id=1274). Dark Horse comics. Ngày 30 tháng 3 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2008. **Matt Martin (ngày 11 tháng 8 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-legostarwars_108-0) [“Warner Bros. swoops for Traveller’s Tales”](http://www.gamesindustry.biz/articles/warner-bros-swoops-for-travellers-tales). [GamesIndustry.biz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=GamesIndustry.biz&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-battlefront_109-0) [“Star Wars Battlefront: Renegade Squadron sends PSP system owners to the front”](http://www.gamespot.com/news/6170467.html)(Thông cáo báo chí). [LucasArts](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=LucasArts&action=edit&redlink=1). Ngày 10 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-110) [“Star Wars: Knights of the Old Republic – Game Detail Page”](http://www.xbox.com/en-US/games/s/starwarsknightsofoldrepublic/default.htm). Xbox.com. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-111) [“Overview”](http://www.lucasarts.com/games/theforceunleashed/#/game_info/overview/). *Star Wars: The Force Unleashed*. [LucasArts](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=LucasArts&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008. **Berardini, César A. (ngày 3 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-releaseinfo_112-0) [“Star Wars: The Force Unleashed Dated”](http://news.teamxbox.com/xbox/16122/Star-Wars-The-Force-Unleashed-Dated). Team Xbox. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-113) [“Star Wars Trading Cards”](http://starwarscards.net/). Star Wars cards. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-114) [“Star Wars Promotional Trading Card List”](http://theswca.com/textf/promo.html). The Star Wars Collectors Archive. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-115) [“Risk Star Wars: The Original Trilogy Edition”](http://www.boardgamegeek.com/boardgame/22551). Hasbro. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-116) [“Star Wars Clone Wars Edition”](http://www.boardgamegeek.com/boardgame/15045). Hasbro. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-117) [“Filmmaker Kevin Smith Hosts `The Official Star Wars Fan Film Awards’ On SCI FI Channel; George Lucas to Present Special Honor.”](http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-25279212_ITM). [Business Wire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Business_Wire&action=edit&redlink=1). Ngày 23 tháng 4 năm 2002. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2008. **Peter Rowe.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-118) [“Final installment of ‘Star Wars’ parody is out there – somewhere”](http://www.signonsandiego.com/news/features/20080727-9999-1a27starfilm.html). San Diego Union Tribune. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2009. **Knapton, Sarah (ngày 7 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-119) [“Court to rule in Star Wars costume battle”](http://film.guardian.co.uk/news/story/0,,2271561,00.html). *The Guardian*(UK). Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-120) [“”Hardware Wars”: The movie, the legend, the household appliances”](http://dir.salon.com/story/ent/movies/feature/2002/05/21/hardware_wars/index.html). [Salon.com](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Salon.com&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2008. **Mel Brooks’.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-121) *. [DVD].* [Spaceballs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Spaceballs&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-122) [“Mystery Ewok Theater 2005:](http://web.archive.org/web/20080522164132/http://www.starwars.com/community/event/celebration/f20050419/indexp2.html). Star Wars. *Return of the Ewok*” [Bản gốc](http://www.starwars.com/community/event/celebration/f20050419/indexp2.html)lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-123) [“](http://www.starwars.com/episode-ii/release/video/news20021223.html). Star Wars. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. *R2-D2: Beneath the Dome*DVD” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-124) [“”Weird Al” — Nerdy Something”](http://www.starwars.com/community/news/rocks/news20061027.html). Star Wars. Ngày 26 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-125) [“New](http://www.starwars.com/fans/media/newseries_announcement/index.html). StarWars.com. Ngày 5 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2010. *Star Wars*Animated Series in the Works” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-126) [“What’s coming in Family Guy’s new Star Wars spoofs”](http://scifiwire.com/2009/08/whats-coming-in-family-gu.php). SCI FI Wire. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2009. **Fitzgerald, Frances.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao#cite_ref-127) *Way Out There in the Blue*. [Simon & Schuster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Simon_%26_Schuster&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0684844168](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0684844168).; accessible via *here* [The New York Times](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times) [[1]](http://www.nytimes.com/books/first/f/fitzgerald-blue.html)
## Tài liệu tham khảo
- Arnold, Alan (1980).
[. Ballantine Books.](http://www.amazon.com/Once-Upon-Galaxy-Journal-Strikes/dp/0345290755) *Once Upon a Galaxy: A Journal of the Making of The Empire Strikes Back* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0345290755](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345290755)
- Bouzereau, Laurent (1997).
[. Del Rey.](http://www.amazon.com/Star-Wars-Screenplays-Laurent-Bouzereau/dp/0345409817) *The Annotated Screenplays* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0345409817](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345409817)
- Kaminski, Michael (2007).
[“The Secret History of Star Wars”](http://secrethistoryofstarwars.com/book.html)
- Kaminski, Michael (2008).
[“The Secret History of Star Wars”](http://secrethistoryofstarwars.com/book.html)(ấn bản 3.0). Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2008
- Rinzler, J.W. (2007).
[. Del Rey.](http://www.amazon.com/Making-Star-Wars-Definitive-Original/dp/0345494768) *The Making of Star Wars: The Definitive Story Behind the Original Film (Star Wars)* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0345494768](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345494768)
- Rinzler, Jonathan (2005).
[. Del Rey.](http://www.amazon.com/Making-Star-Wars-Episode-III/dp/0345431391) *The Making of Star Wars, Episode III – Revenge of the Sith* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0345431391](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0345431391).
## Đọc thêm
- Star Wars, tôn giáo và
[triết lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc)
- Bortolin, Matthew (ngày 25 tháng 4 năm 2005).
[. Wisdom Publications.](http://www.amazon.com/Dharma-Star-Wars-Matthew-Bortolin/dp/0861714970) *The Dharma of Star Wars* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0861714970](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0861714970).
- Decker, Kevin S. (ngày 10 tháng 3 năm 2005).
[. Open Court.](http://www.amazon.com/Star-Wars-Philosophy-Popular-Culture/dp/0812695836) *Star Wars and Philosophy* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0812695836](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0812695836).
- Porter, John M. (ngày 31 tháng 1 năm 2003).
[. Humanics Trade Group.](http://www.amazon.com/Tao-Star-Wars-John-Porter/dp/0893343854) *The Tao of Star Wars* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0893343854](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0893343854).
- Snodgrass, Jon (ngày 13 tháng 9 năm 2004).
[. InnerCircle Publishing.](http://www.amazon.com/Peace-Knights-Soul-Jon-Snodgrass/dp/0975521470) *Peace Knights of the Soul* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0975521470](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0975521470).
- Staub, Dick (ngày 25 tháng 3 năm 2005).
[. Jossey-Bass.](http://www.amazon.com/Christian-Wisdom-Jedi-Masters-Staub/dp/0787978949) *Christian Wisdom of the Jedi Masters* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0787978949](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0787978949).
- Bortolin, Matthew (ngày 25 tháng 4 năm 2005).
- Ảnh hưởng của
[Joseph Campbell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Campbell&action=edit&redlink=1)trên Star Wars
- Campbell, Joseph (ngày 1 tháng 6 năm 1991).
[.](http://www.amazon.com/Power-Myth-Joseph-Campbell/dp/0385418868) *The Power of Myth* [Anchor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anchor&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0385418868](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385418868).
- Henderson, Mary (ngày 3 tháng 11 năm 1997).
[.](http://www.amazon.com/Star-Wars-Magic-Myth-Wars/dp/0553102060) *Star Wars: The Magic of Myth* [Bantam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantam_Books&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0553102060](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0553102060).
- Larsen, Stephen (ngày 1 tháng 4 năm 2002).
[. Inner Traditions.](http://www.amazon.com/Joseph-Campbell-Fire-Stephen-Larsen/dp/0892818735) *Joseph Campbell: A Fire in the Mind* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0892818735](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0892818735).
- Campbell, Joseph (ngày 1 tháng 6 năm 1991).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikiquote](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Wikibooks](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikibooks)có thêm thông tin về [Chiến tranh giữa các vì sao](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao)
|
|![]()
[Chiến tranh giữa các vì sao](http://commons.wikimedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao?uselang=vi) [Website chính thức của](http://www.starwars.com/)(tiếng Anh) *Star Wars* [Wookieepedia: Wiki về](http://www.wikia.com/wiki/StarWars:Main_Page)– wiki chuyên về những khía cạnh kinh điển của *Star Wars* *Star Wars*(Anh) [Chiến tranh giữa các vì sao](http://dmoz.org/arts/movies/titles/s/star_wars_movies)tại [DMOZ](http://vi.wikipedia.org/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=arts/movies/titles/s/star_wars_movies)) [Wookieepedia: The](http://www.wikia.com/wiki/c:starwars)– A wiki devoted to *Star Wars*Wiki *Star Wars* *Star Wars*Origins: How did George Lucas create *Star Wars*? [Tiếng Việt](http://vi.starwars.wikia.com) *Star Wars*Wiki
|
|
[Phim tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Chiến tranh giữa các vì sao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_v%C3%AC_sao) [Phim giả tưởng Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_gi%E1%BA%A3_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_M%E1%BB%B9) [Phim hãng 20th Century Fox](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_h%C3%A3ng_20th_Century_Fox) [Nhượng quyền thương mại Disney](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C6%B0%E1%BB%A3ng_quy%E1%BB%81n_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Disney)
# Lê Ngọc Hân
[Lê Thái hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu).
|Quang Trung Bắc Cung Hoàng hậu|
|
|[nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [1788](http://vi.wikipedia.org/wiki/1788)– [1792](http://vi.wikipedia.org/wiki/1792) [Quang Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)
|[
|
Hữu cung hoàng hậu
Bắc cung hoàng hậu
[Nhà Hậu Lê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA) [Nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng) [1770](http://vi.wikipedia.org/wiki/1770) [Thăng Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long), [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4)– [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12)– [1799](http://vi.wikipedia.org/wiki/1799) [chùa Kim Tiền](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Kim_Ti%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), [Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Gia Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt) **Lê Ngọc Hân** ( [chữ Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 黎玉忻, [1770](http://vi.wikipedia.org/wiki/1770)– [1799](http://vi.wikipedia.org/wiki/1799)) còn gọi **Ngọc Hân công chúa** hay **Bắc Cung Hoàng hậu** (北宮皇后) là [công chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa) [nhà Hậu Lê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA) và [hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) [nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) trong [lịch sử Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), vợ của vua Quang Trung ( [Nguyễn Huệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)). Dân gian còn lưu truyền tên gọi bà là **Bà Chúa Tiên** khi bà ở [Phú Xuân](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF) vì dinh phủ lập ở chùa Kim Tiên. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_note-1)
## Mục lục
## Thân thế
Lê Ngọc Hân sinh ngày 27
[tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [Canh Dần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canh_D%E1%BA%A7n) ( [1770](http://vi.wikipedia.org/wiki/1770)) tại kinh thành [Thăng Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long) . Bà là con gái thứ 9 [2] của vua [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_note-3) [Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng). Mẹ bà là Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền, là người xã Phù Ninh, tổng Hạ Dương, phủ [Từ Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_S%C6%A1n)– [Bắc Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)(nay là xã Ninh Hiệp, [Gia Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)), và là con gái trưởng của ông Nguyễn Đình Giai.
## Bắc cung hoàng hậu
[Tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1786](http://vi.wikipedia.org/wiki/1786), tướng [nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) là [Nguyễn Huệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87) ra Bắc với chiêu bài “phù Lê diệt Trịnh” . Diệt xong họ Trịnh, Nguyễn Huệ tới yết kiến vua Hiển Tông. Do sự mai mối của tướng Bắc Hà vào hàng Tây Sơn là [2] [Nguyễn Hữu Chỉnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Ch%E1%BB%89nh), Ngọc Hân vâng mệnh vua cha kết duyên cùng Nguyễn Huệ. Khi đó bà mới 16 tuổi, còn Nguyễn Huệ 33 tuổi.
Vài ngày sau vua cha Hiển Tông qua đời, thọ 70 tuổi. Lê Ngọc Hân nghĩ anh thân hơn cháu nên ủng hộ anh là Lê Duy Cận lên ngôi, nhưng bị tông tộc nhà Lê phản đối vì muốn lập hoàng thái tôn Lê Duy Kỳ – con của thái tử Duy Vĩ bị chúa
[Trịnh Sâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_S%C3%A2m) giết hại – lên ngôi. Do áp lực của tông tộc, Ngọc Hân phải nghe theo. Lê Duy Kỳ được lập, tức là vua [Lê Chiêu Thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Chi%C3%AAu_Th%E1%BB%91ng).
Ít lâu sau bà theo Nguyễn Huệ về
[Thuận Hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a).
Năm
[1788](http://vi.wikipedia.org/wiki/1788), Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế trước khi ra Bắc lần thứ ba để diệt quân Thanh, lấy niên hiệu Quang Trung, phong Ngọc Hân làm Hữu Cung Hoàng hậu.
Năm
[1789](http://vi.wikipedia.org/wiki/1789), sau khi đại thắng quân Thanh, Nguyễn Huệ lại phong bà làm *Bắc Cung Hoàng Hậu*. Bà có 2 con với Nguyễn Huệ là công chúa Nguyễn Ngọc Bảo và hoàng tử Nguyễn Quang Đức [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_note-4)
Năm
[1792](http://vi.wikipedia.org/wiki/1792), Quang Trung hoàng đế đột ngột băng hà. Bà viết bài *Tế vua Quang Trung* và * để bày tỏ nỗi đau khổ cùng cực cũng như nỗi tiếc thương vô hạn cho người chồng anh hùng vắn số. Ai Tư Vãn*
## Hoàng thái hậu yểu mệnh
Quang Trung mất,
[Quang Toản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_To%E1%BA%A3n) là con bà Chính cung hoàng hậu [Phạm Thị Liên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87#V.E1.BB.A3) (hoặc [Bùi Thị Nhạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Th%E1%BB%8B_Nh%E1%BA%A1n)) lên thay, tức là Cảnh Thịnh đế.
Theo bài “Danh nhân Lê Ngọc Hân” của Chu Quang Trứ, Lê Ngọc Hân đưa con ra khỏi cung điện
[Phú Xuân](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF), sống trong chùa Kim Tiền (Dương Xuân ở [Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF)) cạnh điện Đan Dương để thờ chồng nuôi con. Bà gượng sống đến ngày mồng 8 [tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [Kỷ Mùi](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B7_M%C3%B9i) (4 [tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [1799](http://vi.wikipedia.org/wiki/1799)) thì mất, lúc đó mới 29 tuổi.
Lễ bộ Thượng thư
[nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) là [Phan Huy Ích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Huy_%C3%8Dch) đã phụng chỉ soạn năm bài văn tế Ngọc Hân cho vua [Cảnh Thịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_To%E1%BA%A3n), cho các công chúa, cho bà Nguyễn Thị Huyền, cho các tôn thất nhà Lê, và cho họ ngoại ở làng Phù Ninh. Hoàng đế Cảnh Thịnh đích thân đọc trước linh sàng Hoàng thái hậu họ Lê. Bà được truy tặng là *Như Ý Trang Thuận Trinh Nhất Vũ Hoàng Hậu*. Cả năm bài văn tế trên còn được chép trong sách *Dụ Am văn tập*. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_note-5)
Và theo tộc phả họ Nguyễn Đình, đang khi triều Tây Sơn suy thoái, ngày 18
[tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [Tân Dậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_D%E1%BA%ADu) (23 [tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [1801](http://vi.wikipedia.org/wiki/1801)) hoàng tử Nguyễn Quang Đức mất khi mới 10 tuổi, rồi ngày 17 [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [Nhâm Tuất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2m_Tu%E1%BA%A5t) (18 [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1802](http://vi.wikipedia.org/wiki/1802)), công chúa Ngọc Bảo cũng mất khi mới 12 tuổi.
## Sự trả thù của nhà Nguyễn
Theo “Biệt lục” của tộc phả Nguyễn Đình, năm
[1804](http://vi.wikipedia.org/wiki/1804), bà Nguyễn Thị Huyền vì thương con gái và hai cháu ngoại đều chết yểu nơi xa, nên đã thuê người vào [6] [Phú Xuân](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF)lấy hài cốt ba mẹ con Ngọc Hân đưa về bản dinh (tức dinh Thiết lâm của bà). Ngày 16 [tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y)năm [1804](http://vi.wikipedia.org/wiki/1804), bà cho an táng hài cốt bà Ngọc Hân, phụ chôn hoàng tử ở bên trái và công chúa ở bên phải. Nơi đó nay là bãi Cây Đại hay bãi Đầu Voi ở đầu làng Nành, xã Phù Ninh (nay là xã Ninh Hiệp, huyện [Gia Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)).
GS. Chu Quang Trứ dẫn theo
* cũng nói về việc này: Đại Nam thực lục* *“Khoảng năm đầu*. [Gia Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long), ngụy đô đốc tên là Hài ngầm đem hài cốt mẹ con Ngọc Hân từ Phú Xuân về táng trộm ở địa phận xã Phù Ninh. Thị Huyền ngầm xây mộ, dựng đền, khắc bia giả, đổi lại họ tên để làm mất dấu tích”
Gần 50 năm sau, dưới thời
[Thiệu Trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%87u_Tr%E1%BB%8B), miếu bị đổ nát. Một ông tú người làng Nành nhớ công lao của Chiêu nghi họ Lê đối với dân làng đã quyên tiền tu sửa ngôi miếu. Không ngờ, có viên phó tổng cùng làng có thù riêng với ông tú, đã lên quan tố giác về việc thờ “ngụy Huệ”. Triều đình [Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) liền hạ lệnh triệt phá ngôi miếu, quật ba ngôi mộ, vứt hài cốt xuống sông. Ông tú kia bị trọng tội, Tổng đốc [Bắc Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh) [Nguyễn Đăng Giai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C4%83ng_Giai) cũng bị giáng chức . [7]
## Em gái
*Xem chi tiết:* [Lê Ngọc Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_B%C3%ACnh)
Em gái Lê Ngọc Hân là Lê Ngọc Bình, là con gái nhỏ nhất (thứ 23) của vua
[Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng), là vợ của vua [Cảnh Thịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_To%E1%BA%A3n). Sau khi quyền thần [Bùi Đắc Tuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_%C4%90%E1%BA%AFc_Tuy%C3%AAn) bị dẹp (1795), Lê Ngọc Hân làm mối Ngọc Bình cho vua Cảnh Thịnh.
Sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, Ngọc Bình trở thành vợ vua Gia Long (tức Nguyễn Ánh), sinh được hai hoàng tử nhà Nguyễn. Trong bộ sách
[Quốc sử di biên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_s%E1%BB%AD_di_bi%C3%AAn) do [Phan Thúc Trực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Th%C3%BAc_Tr%E1%BB%B1c) soạn vào năm [Tự Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c) thứ 4 đến thứ 5 ( [1851](http://vi.wikipedia.org/wiki/1851)– [1852](http://vi.wikipedia.org/wiki/1852)) đã chép như sau: *Năm* [Nhâm Tuất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2m_Tu%E1%BA%A5t), [Gia Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long)năm đầu ( [1802](http://vi.wikipedia.org/wiki/1802))…Ngày 21 [Canh Thân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canh_Th%C3%A2n), Thế tổ (Gia Long) đến kinh thành [Thăng Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C4%83ng_Long), hào mục bắt anh em [Nguyễn Quang Toản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_To%E1%BA%A3n)dâng lên vua…Dâng nộp bà phi Lê Thị Ngọc Bình vào trong cung vua… [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_note-8)
Khi nhà Tây Sơn mất, trong dân gian truyền tụng câu:
*Số đâu có số lạ lùng* *Con vua lại lấy hai chồng làm vua.*
Năm
[1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941), tác giả Phạm Thường Việt, một lần nữa lại cho rằng người lấy vua Gia Long là Lê Ngọc Hân . [9]
Tuy nhiên, qua
*Quốc sử di biên* và một số tư liệu khác, các nhà nghiên cứu khẳng định rằng người lấy vua Gia Long là Lê Ngọc Bình, em gái bà – người ít được biết đến hơn bà . [10]
Do chị em Ngọc Hân và Ngọc Bình có nhiều điểm tương đồng: Hai bà đều là công chúa con vua Hiển Tông nhà Hậu Lê, hai bà đều sinh trưởng ở ngoài Bắc, lớn lên hai bà đều lấy chồng là hoàng đế nhà Tây Sơn, nghĩa là cả hai bà đều là “Hoàng hậu Phú Xuân”. Do những điểm tương đồng căn bản đó mà những câu chuyện truyền tụng về cuộc đời hai bà, gây ra sự lầm lẫn giữa Ngọc Hân và Ngọc Bình.
## Xem thêm
## Tham khảo
*Kể chuyện vua quan nhà Nguyễn*– Phạm Khắc Hoè, Nhà xuất bản Thuận Hoá, 1986 *Danh nhân Lê Ngọc Hân*– Chu Quang Trứ *Kể chuyện người anh hùng áo vải*– Phạm Trường Khang, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2009 *Nhà Nguyễn và những vấn đề lịch sử*– Lê Nguyễn, Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2009
- Lê Ngọc Hân- bài của Trương Đức Quả in trong Các nữ tác gia Hán Nôm Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2010.
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-1) [Thăm chùa Kim Tiên: Qua “Ai tư vãn” của Công chúa Ngọc Hân](http://www.giacngo.vn/PrintView.aspx?Language=vi&ID=76D053).
- ^
**a** [Theo TS. Trương Văn Quả, tr. 331.](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-TVQ_2-1) **ă** **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-3) *Lịch triều tạp kỷ*của [Ngô Cao Lãng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Cao_L%C3%A3ng&action=edit&redlink=1)và *, nhưng theo cuốn* [Hoàng Lê nhất thống chí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_L%C3%AA_nh%E1%BA%A5t_th%E1%BB%91ng_ch%C3%AD) *Ngự chế ngọc phả ký*thì Lê Ngọc Hân là con gái thứ 21 (chú thích của TS. Trương Văn Quả, tr. 331). **TS. Trương Văn Quả (tr. 332) ghi tên là Nguyễn Thị Ngọc và Nguyễn Văn Đức.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-4) **Năm bài văn tế này đã được Hoa Bằng** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-5) [Hoàng Thúc Trâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%BAc_Tr%C3%A2m)tìm thấy và công bố trên tạp chí *Tri Tân*vào năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943)tại [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). **Năm** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-6) [1786](http://vi.wikipedia.org/wiki/1786)khi [Lê Hiển Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng)mất, bà Huyền mới 33 tuổi, nghĩa là năm đó bà Huyền mới 51 tuổi. **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-7) *Các triều đại Việt Nam*, sách đã dẫn. Theo *, vào năm* [Quốc sử di biên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_s%E1%BB%AD_di_bi%C3%AAn) [1843](http://vi.wikipedia.org/wiki/1843), nhân một vụ kiện giữa viên chánh tổng tên là Phụng với dân làng Phù Ninh, vua [Thiệu Trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%87u_Tr%E1%BB%8B)đã ra lệnh khai quật mộ mẹ con Ngọc Hân, rồi ném hài cốt xuống sông Nhị Hà ( [sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)), đồng thời cho đem nhà thờ, ruộng thờ ra bán hết (dẫn theo TS. Trương Đức Quả, tr. 332). **Bản dịch tiếng Việt do TS. Nguyễn Thị Oanh chủ trì việc biên dịch. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-8) [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) ấn hành năm 2010, tr. 75. **Phạm Trường Khang, sách đã dẫn, tr 108.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-9) **Phạm Trường Khang (sách đã dẫn, tr 109) và Lê Nguyễn (sách đã dẫn, tr 129-138).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n#cite_ref-10)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikisource](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của: [Nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [Hoàng hậu Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Sinh 1770](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1770) [Mất 1799](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1799) [Công chúa nhà Lê trung hưng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_nh%C3%A0_L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng) [Nhà văn Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam) **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Bài viết mới
** [Khen cho con mắt tinh đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/24/khen-cho-con-mat-tinh-doi/)
[Chào ngày mới 24 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/chao-ngay-moi-24-thang-5-2/)
[Vua Hàm Nghi và ông Trương Thạc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/vua-ham-nghi-va-ong-truong-thac/) [Sông Thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/song-thuong/) [Vườn Quốc gia ở Việt Nam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/23/vuon-quoc-gia-o-viet-nam/) [Chào ngày mới 23 tháng 5](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/05/22/chao-ngay-moi-23-thang-5-2/) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)

Link: <http://wp.me/p46AQV-9C>; rel=shortlink