text:
Thụy Khuê
Phê bình văn học thế kỷ XX
Chương 4
Phê bình cũ-Phê bình mới
hay Marcel Proust chống Sainte-Beuve
Trước khi tìm hiểu thực chất
của phê bình văn học thế kỷ XX, chúng ta cần phân biệt thế nào là phê bình cũ
và phê bình mới. Ở đây chúng tôi không đề cập lại những lối phê bình quá
cổ, như phê bình luân lý, kiểu các cụ Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng... nhân danh
đạo đức buộc tội Kiều và Nguyễn Du để đánh Phạm Quỳnh. Hay phê bình tâm lý giáo
khoa thư, gán cho tác giả dùng tác phẩm của mình để "tâm sự" điều này điều kia,
cho Nguyễn Du dùng Kiều để nói lên tâm sự hoài Lê, hoặc Nguyễn Gia Thiều dùng
Cung Oán, để nói lên tâm sự trói buộc của bầy tôi, rất thông dụng trong các đề
tài luận văn trung học. Lập luận này hoàn toàn sai, vì ta không biết gì về tác
giả, làm sao ta có thể gán cho tác giả điều này điều kia không có trong tác phẩm.
Nguyễn Văn Trung nói hơi phũ nhưng đúng rằng: ngay cả khi Nguyễn Du có viết
trong hồi ký rằng ông dùng truyện Kiều để nói lên tâm sự của mình, thì cũng
không tin được, có thể ông bịa.
Phê bình mác-xít, cũng thuộc
thế kỷ XIX, và cũng đã lỗi thời, Nguyễn Văn Trung đã phê bình khá kỹ những bất
cập của lối phê bình này trong Lược Khảo Văn Học, tập 3, chúng tôi nghĩ
không cần trở lại, chỉ đưa ra hai nhận xét thực tiễn, ngắn gọn:
1- Lập trường "lịch sử xã
hội loài người là lịch sử đấu tranh giai cấp" không thể áp dụng cho Việt Nam,
vì nước ta không có đấu tranh giai cấp: cung điện Huế không nguy nga tráng lệ như
Versailles, Saint-Pétesbourg. Các vua Nguyễn không lễ hội xa xỉ như những ông
hoàng bà chúa phương Tây. Hoàng tộc Nguyễn sống thanh bạch, Tết đến các công
chúa được vua ban cho cái áo lụa, áo gấm mới, là quý lắm. Xã hội Việt Nam cũng
không có nông trại, nông nô như ở Nga, và chưa đạt tới mức kỹ nghệ hoá để có sự
bóc lột công nhân, thợ thuyền như trong các xã hội Tây phương thế kỷ XIX, XX.
2- Nguyễn Văn Trung có lý khi
ông ví phê bình mác-xít với tam đoạn luận: 1/Mọi người đều chết. 2/Khổng Tử là
người. 3/Vậy Khổng Tử phải chết. Lập luận này đúng, vì tiền đề: mọi người đều
phải chết là có thực, nhưng nó không cho ta biết thêm được gì điều gì mới.
Lập luận của phê bình mác-xít:
1/Văn chương tiểu tư sản là cải lương, bế tắc. 2/ Tự Lực văn đoàn là nhà văn
tiểu tư sản. 3/ Vậy văn chương Tự Lực Văn Đoàn là cải lương, bế tắc. Hoặc: 1/Văn
chương Mỹ ngụy là phản động, đồi truỵ. 2/Văn học miền Nam là văn chương Mỹ ngụy.
3/Vậy Văn học miền Nam là phản động, đồi trụy. Hai lập luận sau này, vì tiền đề
đã sai, nên đoạn sau không có giá trị gì.
Một phương pháp phê bình nữa
là phê bình phân tâm học của Freud, nay cũng đã lỗi thời, nhưng thuộc vào thế kỷ
XX, chúng tôi sẽ đề cập đến trong chương 5.
Chương 4 này giới hạn vấn đề
trong phương pháp phê bình Lịch sử và Thực chứng, thuộc thế kỷ XIX của
Sainte-Beuve và Taine, đã ảnh hưởng sâu xa đến các nhà phê bình và nghiên cứu
Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, và có lẽ còn kéo dài đến ngày nay, qua ảnh hưởng của
Vũ Ngọc Phan và Hoài Thanh.
Vậy cái cũ là gì? Đối với
Georges Poulet, cái cũ là lối phê bình lịch sử (critique historique) và phê bình
thực chứng hay thực nghiệm (critique positiviste) đã có ảnh hưởng lớn ở Châu Âu
trong thế kỷ XIX và phê bình ấn tượng (critique impressionniste), xuất hiện cuối
thế kỷ XIX. Sự đả kích của Poulet nhắm vào đại diện chính của hai khuynh hướng
này là Sainte-Beuve và Jules Lemaitre.
Thay vì nói một câu ngu muội
và dữ tợn như Goethe: muốn giết chết những nhà phê bình, câu này được
Nguyễn Tuân đạo lại thành: muốn chôn sống những nhà phê bình, được người
ta ca tụng, chép đi chép lại mãi (Goethe bực vì thiên tài của mình không được
bọn bỉnh bút ngu si hiểu, nhưng nước Đức thiếu gì nhà phê bình giỏi, còn Nguyễn
Tuân bị bọn bồi bút đánh theo chỉ thị của đảng, bọn đó đâu phải nhà phê bình),
Marcel Proust đã sáng suốt, dùng ngòi bút chống lại cây đại thụ phê bình quyền
uy nhất nước Pháp và cho ông ta một bài học đích đáng về phê bình. Sự chống lại
Sainte-Beuve của Marcel Proust có tầm vóc tư tưởng cao, giúp chúng ta phân biệt
được thế nào là phê bình và thế nào không phải là phê bình, thế nào là phê
bình cũ và thế nào là phê bình mới. Vì vậy mà chúng tôi trình bầy lại
ở đây, để độc giả thấy rõ chân dung của hai thể loại phê bình này trước khi tìm
hiểu những thành quả của phê bình văn học thế kỷ XX.
Phê bình lịch sử và thực
chứng của Sainte-Beuve và Hippolite Taine
Sainte-Beuve là ai và phương
pháp của ông là gì?
Charles-Augustin Sainte-Beuve
(1804-1869) là khuôn mặt phê bình được coi là lớn nhất của Pháp trong thế kỷ XIX,
đại diện cho lối phê bình Lịch sử và Thực chứng, chủ yếu dùng lịch sử (bối cảnh
lịch sử và tiểu sử tác giả) để giải thích tác phẩm.
Là nhà phê bình, nhà thơ và
tiểu thuyết gia, Sainte-Beuve sinh tại Boulogne-sur-Mer ngày 23/12/1803, mất tại
Paris ngày 13/10/1869. Xuất thân trong một gia đình trưởng giả, 15 tuổi lên
Paris học. Khoảng 1823, theo học y khoa, đồng thời bắt đầu viết các bài phê bình
trên báo Globe, cơ quan tranh đấu cho trường phái cổ điển. Nhờ bài phê
bình tập thơ Odes et Ballades của Victor Hugo mà quen với nhà thơ nổi tiếng
này; kết thân và khoảng 1831, trở thành người tình của bà Hugo. 1834, đoạn tuyệt
với Hugo, và 1836, chia tay với Adèle Hugo, sang Lausanne một năm (1837-1838).
1840, làm quản thủ thư viện Mazarine. 1843, được bầu vào Hàn Lâm Viện Pháp.
1848, từ chức thủ thư. 1849, bắt đầu loạt bài nổi tiếng Causeries du lundi
(Trò chuyện ngày thứ hai) trên báo Le Constitutionnel, rồi Le
Moniteur, sau in thành sách, tập hợp những bài từ 1851 đến 1862.
Vào khoảng 1860, do ảnh hưởng
lý thuyết của Hippolite Taine, trong loạt bài phê bình Nouveaux lundis (Những
ngày thứ hai mới) viết trong khoảng 1863-1870, Sainte-Beuve xướng lên ngọn
cờ khoa học, tự cho mình là nhà "thực vật học tinh thần"
(botaniste moral), ông muốn thực hành nền vạn vật học của những tâm hồn
(l'histoire naturelle des esprits), và mơ tưởng đến một ngày khoa học sẽ xác định
được "những dòng họ lớn của tâm hồn với những ngành chính" và ông tin rằng
"khi biết cái tính tình chủ yếu của một tâm hồn, ta có thể suy ra nhiều tâm
hồn khác".
Để hiểu sâu về quan niệm phê
bình lịch sử và thực chứng, chúng ta cần biết rõ nguồn gốc của phương pháp khoa
học gắn bó vói lối phê bình này.
Hippolite Taine (1828-1893)
là triết gia, sử gia và nhà phê bình Pháp, kém Sainte-Beuve 24 tuổi, rất hâm mộ
ông. Taine theo chủ nghiã thực nghiệm và chủ nghiã duy khoa học: quan niệm rằng
sử ký thuộc địa hạt thực nghiệm cũng như sinh lý học; ông chủ trương áp dụng cho
sử học những phương pháp nghiên cứu vạn vật học, theo bốn nguyên tắc sau đây:
1- Phân tích: lựa chọn những
dữ kiện lịch sử trong kho tư liệu.
2- Xếp đặt thành thể loại (nghệ
thuật, tôn giáo, xã hội, vv...).
3- Định nghiã các thể loại.
4- Liên kết các thể loại với
nhau trong một quan hệ lô-gích, thành lịch sử.
Hippolite Taine coi lịch sử
là một khoa học chính xác.
Thế kỷ XIX, khi Taine ra đời,
khoa vạn vật học đã phát triển khá mạnh, cùng với chính sách thực dân của các nước
Âu châu, đặc biệt Anh và Pháp. Trong phần Khảo sát về công trạng của những người
Pháp đến giúp Gia Long, chúng tôi có nói đến trường hợp nhà thực vật học
Diard đến Việt Nam cùng với Chaigneau và được vua Minh Mạng cho phép đi khắp nước
ta để nghiên cứu thảo mộc, nhưng đồng thời Diard cũng viết những bản tường trình
với người thầy là Cuvier; trong những thư này, ngoài điạ hạt nghiên cứu ông còn
trình bầy chiến lược đánh chiếm Việt Nam. Georges Cuvier (1769-1832) là nhà vạn
vật học nổi tiếng của Pháp, là thày của Diard và cũng là nhà bác học Pháp tiêu
biểu cho khuynh hướng kỳ thị chủng tộc lúc bấy giờ.
Sự nghiên cứu thực vật trong
thế kỷ XIX, tại các nước mà Anh, Pháp muốn chiếm làm thuộc địa, còn có hai ý
nghiã: thứ nhất, nghiên cứu những cây cỏ nào thích hợp trồng ở nước sẽ chiếm làm
thuộc điạ, có thể mang lại lợi tức lớn, bõ công đem quân đi đánh. Thứ nhì, chứng
tỏ những dân tộc mà họ đã chiếm hoặc sẽ chiếm, là dã man, chưa phải là người,
cho nên mẫu quốc có bổn phận phải khai phá cho họ.
Câu chuyện đau thương của người
phụ nữ tên Saartjie Baartman (1789-1815) đã trở thành đề tài truyện, phim, kịch...
phản ảnh sự dã man của những nhà vạn vật học thời đó: Saartjie Baartman là người
Nam Phi, đã có hai con. Cơ thể của bà có đặc điểm mông rất to, được một bác sĩ
quân y người Anh chú ý; tay này nghĩ ngay đến chuyện kiếm tiền bèn làm môi giới
cho bọn chuyên vào rừng Châu Phi săn thú và người da đen, loại hiếm, mang về Anh
"triển lãm" trong các "sở thú-người" đang là mốt ở Âu Châu. Saartjie Baartman bị
dụ, tưởng về Anh làm một việc dễ dàng mà kiếm được nhiều tiền. Bà đến Luân Đôn
năm 1810, bị nhốt vào cũi, cho đi "triển lãm" các sở thú-người như một chủng loại
mông to hiếm có. Sau đó được đưa sang Hoà Lan và tới Pháp năm 1814. Tại đây bà
lọt vào mắt xanh của nhà bác học lừng danh Georges Cuvier. Bà được coi như một
chủng loại hiếm, có "mỏ nhọn" giống hệt như đười ươi và mông lớn như thứ khỉ "maimon"
hay "mandril" khi lên cơn động dục. Saartjie Baartman bị nhốt trong chuồng để
nhà bác học nghiên cứu, bà bị lạnh sinh bệnh chết năm sau, 1815. Cuvier lấy xác,
đổ khuôn, rồi tiếp tục mổ moi "nghiên cứu" và năm 1817, ông trình bầy kết quả
tìm thấy về "một loại chủng tộc chưa thoát khỏi thú và chưa thành người" ở Viện
quốc gia y khoa Pháp. Khuôn xác và hài cốt của bà được trưng bầy tại đây tới năm
1974, mới cất đi. Mãi đến 2002, mới được đem về Nam Phi mai táng. Điều này chứng
tỏ nhân danh khoa học, các nhà bác học có thể làm những việc dã man mọi rợ đến
mức nào. Dài dòng như vậy để nói rằng:
Lý thuyết của Hippolite Taine
về dòng giống và chủng tộc gắn bó với quan niệm kỳ thị chủng tộc của các nhà bác
học như thế. Sainte-Beuve không đến nỗi vậy, tuy nhiên ông chấp nhận giải pháp
khoa học của Taine: coi văn học cũng là đối tượng của khoa học, có thể mổ xẻ nhà
văn như nhà vạn vật học mổ xẻ thực vật và con người, để tìm "sự thực", vì vậy
ông ủng họ Taine và Taine viết những lời ca ngợi ông là người khai sáng ra môn
phê bình văn học.
Sự kết hợp giữa học thuyết
của Taine và lối phê bình tiểu sử của Sainte Beuve, tạo nên nền phê bình được
gọi là phê bình lịch sử (critique historisque) và thực nghiệm (critique
positiviste), đã có chỗ đứng hàng đầu ở Pháp từ giữa thế kỷ XIX sang đầu thế kỷ
XX.
Sainte-Beuve trở thành người
thầy của phê bình văn học Pháp trong thế kỷ XIX.
Khi phê bình những tác giả
trong quá khứ, Sainte-Beuve thoải mái dựa trên những tư liệu về tiểu sử, mà Pháp
không thiếu gì. Nhưng khi phê bình những nhà văn cùng thời, bởi vì ông cũng là
nhà thơ, nhà văn, nhưng chỉ là loại hạng nhì, cho nên ngòi bút của ông đã tỏ ra
thiên vị, độc ác, tìm cách hạ thấp những nhân tài có thể "tranh chỗ " với ông
trên văn đàn, như Stendhal, Balzac, Nerval... tương tự như trường hợp Võ Phiến "phê
bình" Mai Thảo, Vũ Khắc Khoan, Bình Nguyên Lộc, vv...
Sự nghiệp phê bình đồ sộ của
Sainte-Beuve bao trùm lên toàn cảnh văn học Pháp từ Marguerite de Navarre đầu
thế kỷ XVI đến anh em Goncourt, cuối thế kỷ XIX, gồm các chân dung và trò chuyện
với tác giả[1].
Phương pháp Sainte-Beuve dựa
trên những yếu tố:
- Dùng bối cảnh kịch sử và
cuộc đời tác giả để giải thích tác phẩm.
- Tin tưởng vào cảm quan mãnh
liệt của tâm hồn.
- Tin tưởng vào phương pháp
khoa học.
- Tin vào ảnh hưởng kỳ lạ của
đời sống thể xác trên đời sống tâm linh.
- Dùng phương pháp giáo khoa:
Sainte-Beuve đứng ở địa vị ngự sử văn đàn để khen chê, chỉ ra những trang nào đáng
giữ lại, những trang nào phải bỏ đi, trong văn chương Pháp.
Sainte-Beuve xây dựng chân
dung văn học bằng cách thu thập rất nhiều tài liệu về đời sống nhà văn, tìm
những trao đổi thư từ của tác giả và phỏng vấn những người đã quen biết tác giả.
Khi phê bình Ronsard, sau lời giáo đầu khen ngợi nhà thơ, ông mở ngay vào những
ngày thơ ấu của tác giả, 9 tuổi đã chán học, rồi đi lang thang ba năm ở Ecosse,
vv... không một chi tiết nào trong cuộc đời Ronsard bị bỏ qua (Pháp rất chú ý
đến đời sống của những nhân vật lịch sử, văn học... thư từ bản thảo của họ đều
được lưu trữ, cho nên Sainte-Beuve đã có một khối lượng tài liệu đồ sộ để tham
khảo về cuộc đời Ronsard). Sau đó, ông lồng những câu thơ, vào đúng những cảnh
huống mà ông đã tìm thấy trong lịch sử cuộc đời Ronsard.
Khi viết về bà de La Fayette
(1634-1693), Sainte-Beuve mô tả rất kỹ đời tư của bà, coi mối tình của bà với La
Rochefoucauld như một cuốn tiểu thuyết, thậm chí ông còn in cả thư bà La Fayette
viết cho địch thủ -người tình trước của La Rochefoucauld- để giải thích những ý
nghĩ của La princesse de Clèves (Công nương Clèves) trong tác phẩm
chủ yếu của bà.
Phê bình của Sainte-Beuve
truyền vào Việt Nam qua Gustave Lanson (1857-1934), tác giả bộ Histoire de la
littérature française (Lịch sử văn chương Pháp), in năm 1894.
Lanson sinh ngày 5/8/1857 ở
Orléans và mất ngày 15/12/1934 tại Paris. Sau khi học xong Ecole Normale
Supérieure (trường Cao Đẳng Sư Phạm), ông dạy thuật hùng biện ở Toulouse, và từ
1886 dạy văn chương cho con trai Nga hoàng sau này trở thành Nicolas II. Năm
1888, đậu tiến sĩ văn chương, được bổ dạy liên tiếp các trường trung học
Michelet, Charlemange, rồi Louis-le-Grand. Sau đó được thăng chức giảng viên đại
học Sorbonne và Ecole Normale Supérieure. Từ 1902-1927, làm giám đốc trường
Normale.
Tiếp tục phương pháp của
Sainte-Beuve, Lanson nghiên cứu kỹ càng tiểu sử của mỗi nhà văn đến từng chi tiết
nhỏ, sau đó ông tìm cách phân biệt và xác định những trào lưu tư tưởng của mỗi
giai đoạn văn học.
Bộ Histoire de la
littérature française (Lịch sử văn chương Pháp), là công trình nghiên cứu,
phản ảnh đường lối phê bình lịch sử và thực chứng của Sainte-Beuve và Taine.
Lanson tìm cách "làm sống lại tâm hồn" của mỗi tác giả. Rồi từ ảnh hưởng
của nhà phê bình Brunetière (1849-1906), Lanson chia các tác giả theo thể loại
và theo trường phái, khá thịnh hành lúc bấy giờ. Tác phẩm của Lanson, in lần đầu
năm 1884, được coi là "cẩm nang" về văn chương Pháp, cũng là tập sách về văn chương
và văn học sử sử Pháp được phổ biến rộng rãi nhất ở nước ngoài.
Marcel Proust chống
Sainte-Beuve
Marcel Proust (1871-1922) là
người đầu tiên đứng lên chống lại quan niệm phê bình sử quan và thực chứng của
Sainte-Beuve.
Trong cuốn Contre
Sainte-Beuve (Chống Sainte-Beuve)[2],
Marcel Proust đả phá lối phê bình của Sainte-Beuve và đưa ra quan niệm phê
bình mới của ông. Tác phẩm được in hơn 30 năm sau khi Proust mất, cái tên
Contre Sainte-Beuve là do người soạn đặt ra. Cuốn sách là bản sơ thảo của
tác phẩm A la recherche du temps perdu (Đi tìm thời gian đã mất), Proust
viết dở rồi bỏ. Đến năm 1954, Bernard de Fallois tập hợp lại, viết Tựa và cho
nhà Gallimard in lần đầu. Đây là một tác phẩm pha trộn giữa tiểu thuyết và suy
tư nghệ thuật, Proust viết trong khoảng từ 1905 đến 1912, cao điểm là 1908. Năm
1912, khi viết xong Du côté de chez Swann (Về phiá nhà Swann), phần đầu
của Đi tìm thời gian đã mất, Proust bỏ hẳn Contre Sainte-Beuve để
chỉ viết tiếp Đi tìm thời gian đã mất. Theo Bernard de Fallois, những bài
trong cuốn sách này, Proust viết cách nhau có khi vài tháng có khi vài năm nhưng
không thể coi là những bản ráp, mà là những bài viết thử thời trẻ, như ta vào
thăm "xưởng vẽ" của Marcel Proust. Proust có lối viết từng mảng, chép trong
những cuốn vở, lãng đãng những chương hay chủ đề khác nhau. Trong tất cả những
bản thảo, bản nháp của Đi tìm thời gian đã mất, Bernard de Fallois tìm
thấy bẩy cuốn vở, ghi những mẩu trò chuyện với mẹ, liên quan đến Sainte-Beuve.
Trong ba cuốn vở tiếp theo, có những mảng viết về Balzac, Nerval, Baudelaire (đều
được in lại trong Chống Sainte-Beuve) chen lẫn với những mảng về gia đình
Guermantes, Françoise, Julliot, Venise, Combray (trong bộ Đi tìm thời gian đã
mất).
Tại sao Proust lại quan tâm
lâu dài đến chuyện chống Sainte-Beuve như thế? Hiển nhiên là vì Sainte-Beuve,
mặc dù đã mất từ năm 1869, vẫn còn nắm quyền "sinh sát" trên văn đàn thời đó và
Proust thấy ông chẳng hiểu gì về phê bình và văn học cả, đó là lý do hàng đầu.
Sau nữa, Proust, bằng ngòi bút phê bình của mình, viết về những tác giả Nerval,
Baudelaire, Balzac, là những người đã bị Sainte-Beuve đánh giá sai lầm hay cố
tình dìm.
Để chống Sainte-Beuve, một
nhà phê bình uy tín thời danh như thế, Proust -nhà văn trẻ (34-35 tuổi) mới vào
nghề- đang lưỡng lự giữa lối viết tiểu luận hoặc viết tuỳ bút chuyện trò với mẹ
trước khi đi ngủ. Và ông đã chọn nói lối trò chuyện (causerie) với mẹ, vì
thế mà có tác phẩm Đi tìm thời gian đã mất. Nhưng chữ causerie có
thể ban đầu Proust dùng để nhại những "Causeries du lundi" (Trò chuyện
ngày thứ hai) của Sainte-Beuve.
Những người thích
Sainte-Beuve, như Paul Bourget ca tụng ông như sau:
"Sainte-Beuve phong phú
những tao nhã, đầy dẫy những tế vi để ghi nhận những sắc thái tinh nhạy nhất.
Ông gia tăng những giai thoại để gấp bội những điểm nhìn. Ông chiếu cố vào cái
cá thể và cái riêng tư và trên sự điều tra tỉ mỉ này ông làm bay bổng một Lý tưởng
nào đấy của quy luật thẩm mỹ, nhờ đó ông rút ra kết luận và bắt chúng ta phải
kết luận."[3]
Mặc dù Paul Bourget
(1852-1935) là địch thủ của sự thần tượng hoá khoa học và chống lại quan niệm
thẩm mỹ vạn vật học. Sau khi chép lại lời Paul Bourget ca ngợi Sainte-Beuve trên
đây trong một bài báo, Proust viết tiếp:
"Sự định nghiã và ca tụng
phương pháp của Sainte-Beuve, tôi rút ra từ bài báo của ông Paul Bourget, vì nó
ngắn và có thẩm quyền. Tôi có thể kê khai tới khoảng hai mươi lời bình luận khác,
kiểu như thế. Là nhà vạn vật học của tâm hồn, ông đã cầu cạnh đến tiểu sử, đến
lịch sử gia đình, đến những đặc điểm của tác giả để thấy sự thông tuệ của tác phẩm
và bản chất thiên tài của nhà văn. Đấy, tất cả mọi người đều cho đó là điểm tân
kỳ của ông và ông cũng công nhận như vậy. Chính Taine, người mơ tưởng tới một
thứ vạn vật học tinh thần, có hệ thống và quy luật hơn, tuy Sainte-Beuve không đồng
ý với ông về vấn đề chủng tộc, cũng không nói khác về Sainte-Beuve:
"Phương pháp Sainte-Beuve,
quý giá như tác phẩm của ông. Về mặt này ông là người khai phá, ông đã đem những
phương pháp của vạn vật học vào lịch sử tinh thần.
Ông đã chỉ ra cách làm thế
nào để hiểu con người; ông đã tìm ra hàng loạt những môi trường liên tiếp đào
tạo nên một người, mà ta phải lần lượt quan sát để hiểu cá nhân này: trước hết
là giống nòi (la race) và truyền thống máu mủ mà ta có thể phân biệt khi nghiên
cứu bố, mẹ, anh chị em của y; sau đó tới sự giáo dục đầu tiên mà y nhận được,
rồi đến kẻ hầu người hạ xung quanh, ảnh hưởng gia đình và những mẫu mực từ lúc
bé đến tuổi vị thành niên. Sau đó, là nhóm người đầu tiên mà y chịu ảnh hưởng và
được nẩy nở, mở cửa cho y vào sáng tác và y tuỳ thuộc vào. Rồi đến sự khảo sát
cá nhân của y đã được hình thành như thế, tìm kiếm những bằng chứng lột trần bản
chất thực của y, tìm những tương phản và hoà đồng nào đã toát ra cách diễn ý đặc
biệt và sự đam mê chủ yếu của y, tóm lại, sự phân tích chính con người y, kéo
theo tất cả những hậu quả của nó, thông qua và bất chấp những che đậy mà y giấu
diếm qua thái độ văn chương hay thành kiến của công chúng, những thứ này không
bao giờ bỏ lỡ cơ hội để xen vào giữa mắt ta và sự thực".
Rồi ông viết thêm:
"Cách phân tích thực vật
thể hiện trên những cá nhân con người là phương tiện duy nhất để xích gần khoa
học tinh thần với khoa học thực nghiệm, ta chỉ việc áp dụng cho các dân tộc, các
thời đại, các chủng tộc, sẽ nhìn thấy hiệu quả của nó."[4]
Những lời Taine viết trên đây
giải thích "phương pháp phê bình khoa học kỳ thị" của ông và của thời đại ấy: khảo
sát con người qua dòng giống và từ đó định vị giá trị văn học.
Sau khi trích dẫn những lời
Taine ca ngợi Sainte-Beuve trên đây, Proust viết những dòng phản bác đầu tiên:
"Nhưng trong nghệ thuật,
không có (ít ra trong nghiã khoa học) người khai tâm, cũng không có người tiền
đạo. Tất cả ở trong cá nhân, mỗi cá nhân lại bắt đầu cho riêng mình việc thử
nghiệm nghệ thuật hay văn chương; và những tác phẩm của người đi trước không thể,
là một chân lý thanh toán xong rồi, như trong khoa học, để người đi sau có thể
sử dụng. Một nhà văn thiên tài ngày hôm nay phải làm lại tất cả. Anh ta không tiến
bộ gì hơn Homère".[5]
(Chúng tôi nhấn mạnh)
Những lời trên đây của ngòi
bút trẻ Marcel Proust, vô danh, chưa ai biết đến, viết trong những năm đầu của
thế kỷ XX, đã xác định một phong cách nhà văn và nhà phê bình.
Sau đó Proust trích dẫn lại
những lời Sainte-Beuve viết về phương pháp khoa học của mình:
"Với những nhà văn cổ xưa,
ta không có đủ phương tiện để quan sát. Tay cầm tác phẩm để tìm về con người là
điều không thể làm được đối với hầu hết các tác giả thực sự cổ xưa, những người
mà chúng ta chỉ đập vỡ được một nửa quy pháp
[nghệ thuật]. Ta đành phải phê bình tác phẩm,
khâm phục nó, mơ mộng đến tác giả và nhà thơ, một cách lướt qua. Ta có thể dựng
lại hình ảnh các nhà thơ, các triết gia, những tượng bán thân của Platon,
Sophocle hay Virgile, bằng một tình cảm lý tưởng cao đẹp, đó là tất cả những gì
cho phép ta trong hiện trạng ngày nay: lõm bõm kiến thức, đói khát tư liệu, thiếu
phương tiện thông tin và hồi khứ. Một con sông lớn không lội qua được, trong hầu
hết các trường hợp, đã chia cắt ta với những vĩ nhân thời cổ đại; ta đứng bờ này
chào họ ở bên kia.
Với những nhà văn hiện đại
thì khác hẳn. Phê bình, với lề lối của những phương tiện
[hiện hành], có những bổn phận khác: Hiểu và
hiểu rõ một con người hơn nữa, nhất là khi người này lại là một cá nhân đặc biệt
đáng chú ý và nổi tiếng, và đó là điều lớn lao không thể xem thường.
Sự quan sát tinh thần, từ
chi tiết tính tình tới mô tả cá nhân, ngay Théophraste và La Bruyère[6]
cũng không đi quá được một vài thể loại.
Qua sự quan sát, tôi thấy đã hé lộ, một ngày sắp tới, những dòng họ lớn của
tâm hồn với những ngành chính, sẽ được khoa học xác định và công bố. Khi biết
cái tính tình chủ yếu của một tâm hồn, ta có thể suy ra nhiều [tâm hồn]
khác. Đối với con người, dường như ta không bao giờ có thể làm đúng như với con
vật hay cây cỏ; tinh thần con người phức tạp hơn, nó có cái mà người ta gọi là "tự
do", cái này trong mọi trường hợp, có thể phối hợp biến đổi nhiều cách lắm. Dù
sao chăng nữa, rồi với thời gian, ta cũng sẽ đi đến chỗ mà tôi mường tượng, là
ta có thể hình thành một nền khoa học tinh thần rộng lớn, mà hiện nay nó chỉ đứng
ở chỗ của nền thực vật học trước Jussieu[7],
và khoa giải phẫu so sánh trước Cuvier, tức là ở trong tình trạng bị coi như
chuyện tầm phào. Hiện nay chúng ta chỉ mới làm được những khảo cứu đơn giản, nhưng
tôi đã thấy hé lộ những liên hệ, những tương quan, và một tinh thần trải rộng
hơn, sáng tỏ hơn, mà vẫn tinh tế trong chi tiết, sẽ đến một ngày, ta có thể khám
phá được những chi nhánh tự nhiên của những dòng họ tinh thần.
Văn chương, đối với tôi,
nó không phân biệt và không chia cắt với con người và lục phủ ngũ tạng của y. Ta
chưa vận dụng hết mọi đầu mối và phương cách để hiểu một con người, như một cái
gì khác ngoài tinh thần thuần tuý, một khi mà ta chưa đặt cho tác giả một số câu
hỏi và chưa có sự trả lời, dù chỉ nói nhỏ, nói riêng, thì ta chưa chắc nắm được
hoàn diện tác giả, kể cả những câu hỏi có vẻ xa lạ nhất đối với bản chất cái viết
của nhà văn, như: Ông nghĩ gì về tôn giáo? Cảnh thiên nhiên gây xúc động thế nào
đến ông? Ông có phản ứng gì về vấn đề phụ nữ? Vấn đề tiền bạc? Ông giầu? Hay
nghèo? Ăn uống có kiêng khem gì không? Hàng ngày sống ra sao? Tật xấu và sở
thích của ông? Không sự trả lời nào những câu hỏi này, là vô ích, để đánh giá
tác giả một quyển sách và chính quyển sách đó, trừ khi nó là quyển sách hình học
thuần tuý, còn nếu nó là cuốn sách văn chương, thì ở đó có đủ mọi sự"[8].
Marcel Proust trả lời
Sainte-Beuve
Trước bản tuyên ngôn đầy đủ
về phương pháp phê bình lịch sử, thực chứng và những viễn tượng mà Sainte-Beuve
đặt vào ngành khoa học này, hy vọng nó có khả năng tìm thấy "những dòng họ tinh
thần của con người" để phân chia thành thể loại. Proust viết:
"Tác phẩm của Saint Beuve
không sâu xa gì. Cái phương pháp bất hủ đã khiến ông được Taine, Paul Bourget và
bao nhiêu người khác nữa coi là vị thầy không thể chối cãi được của nền phê bình
thế kỷ XIX, thực ra, chủ yếu chỉ dựng trên sự không chia cắt con người với
tác phẩm và cho rằng: việc cần thiết để đánh giá tác giả một tác phẩm -trừ
trường hợp một quyển sách hình học- là trước tiên phải được tác giả trả lời
những câu hỏi có vẻ xa lạ với tác phẩm (đại loại ông phản ứng như thế nào trước
vấn đề phụ nữ, vv...) và phải có sẵn bên mình tất cả những tin tức về một nhà
văn, đối chiếu thư từ của ông ta, chất vấn những người đã quen biết ông ta, bằng
cách chuyện trò với họ nếu họ còn sống, hay đọc những gì họ viết về nhà văn này
nếu họ đã chết.
Phương pháp này không hiểu
gì đến cái mà chỉ cần một sự giao tiếp hơi sâu với chính mình, ta đã có thể hiểu
được, đó là: quyển sách là sản phẩm của một cái tôi khác (un autre moi) với
cái tôi thường ngày, hiển hiện trong những thói quen, trong xã hội,
trong thói hư tật xấu. Cái tôi đó, nếu muốn hiểu nó, ta phải thử tái tạo lại
nó trong sâu thẳm của tâm hồn ta, thì ta mới có thể đạt được; không gì có
thể miễn cho ta cái cố gắng đó của tâm hồn. Sự thực này, ta phải hoàn toàn tìm
lấy, đừng hòng một buổi mai đẹp trời nào đó, người đưa thư sẽ đem lại, dưới dạng
một lá thư chưa in ở đâu, do người quản thủ thư viện của các bạn ta cho biết,
hay ta nhặt nhạnh được ở miệng của một kẻ đã biết rõ tác giả.
Trả lời sự hâm mộ lớn lao
của nhiều nhà văn thế hệ mới đối với tác phẩm của Stendhal, Sainte-Beuve bảo: "Tôi
mạn phép nói với họ rằng, để xét đoán minh bạch cái tâm hồn khá rắc rối này, đây
tôi không nói quá tý nào: chưa kể đến cảm tưởng và kỷ niệm của riêng tôi, tôi
luôn luôn còn phải trở lại và dành ưu tiên cho những điều mà những người đã quen
biết ông [Stendhal] trong những năm
quý hoá này kể lại, về nguồn gốc của ông ta, như lời các ông Mérimée, Ampère,
hay ông Jacquemont, kể, nếu ông ấy còn sống. Nói tóm lại, những người đã gặp ông
[Stendhal] nhiều lần và được đọc tác phẩm trước tiên".
Tại sao lại thế nhỉ? Là
bạn thân của Stendhal thì có gì cho phép đánh giá đúng Stendhal hơn người khác?
Cái tôi sản xuất ra tác phẩm, thường làm những người bạn bực mình, và đối với
người khác, nó kém cỏi, nó ở dưới cái tôi bề ngoài của nhiều người. Chứng cớ
hiển nhiên là Sainte-Beuve, đã từng quen biết Stendhal, đã thu thập qua các ông
Mérimée và Ampère tất cả những thông tin có được về Stendhal, nghiã là, ông cho
mình đã có đầy đủ tất cả những gì cho phép nhà phê bình phán xét một cuốn sách
chính xác hơn, vậy mà ông phán xét Stendhal như vầy: "Tôi vừa đọc lại, hay thử đọc
lại, những quyển tiểu thuyết của Stendhal, chúng thực đáng tởm"
(...)
Tôi
[Proust] không nói là tất cả những gì ông viết
về Stendhal đều sai cả. Nhưng khi ta nhớ lại cái giọng hồ hỡi ông viết về những
truyện ngắn của bà Gasparin hay Topffer, thì rõ là, nếu tất cả các tác phẩm của
thế kỷ XIX bị đốt hết, trừ [những bài trong] les Lundis, mà nhờ
vào đó ta có được một ý niệm về thứ hạng các nhà văn của thế kỷ XIX, thì ta sẽ
thấy Stendhal đứng sau Charles de Bernard, Vinet, Molé, Bà Verdelin, Ramond,
Sénac de Meilhen, Vicq d'Azyr, và bao nhiêu người khác nữa, áng chừng ở giữa
Alton Shée và Jacquemont[9].
Ngoài ra, tôi sẽ chứng
minh, ông đã làm như thế đối với hầu hết những người cùng thời thực sự đặc sắc
tân kỳ; thành quả bất hủ của một người quản lý tất cả nền phê bình, chỉ định
những tên tuổi lớn đương thời, là đó: ông đã không để lạc những hiềm khích mà
ông nung nấu chống lại những nhà văn khác. (...)
Không lúc nào Sainte-Beuve
tỏ ra hiểu có gì đặc biệt trong cảm hứng và trong sự làm văn, và cái gì phân
biệt ông với những lo toan của người khác, và với những lo toan khác của nhà
văn. Ông không phân biệt được ranh giới giữa những lời nói trong câu chuyện hàn
huyên với lời trong văn chương mà ta viết ra trong cô đơn, bắt im bặt những
lời nói của mình cũng như của người khác. Những lời trong văn chương này, dù
biệt lập, dù ta phán đoán mọi vật không sâu sắc lắm, hay khi ta đứng trước chính
mình, ta cũng phải cố gắng nghe và trả lời, nó là tiếng của trái tim, chứ
không phải tiếng người trò chuyện!
(...)
Thực ra, cái mà ta trao
cho công chúng, chính là cái mà ta viết một mình, cho ta, là tác phẩm của ta.
Còn những điều mà ta kể trong vòng thân mật, tức là những câu chuyện hàn
huyên (dù có tế nhị đến thế nào, và cái tế nhị nhất, lại là cái tồi tệ nhất, bởi
vì nó giả mạo đời sống tinh thần bằng cách cách làm như nó là một phần đời sống
tinh thần). Những sản phẩm dành cho vòng thân mật
[tâm sự], thường bị thu nhỏ lại cho hợp với cái gu của một vài người,
nó chỉ là câu chuyện hàn huyên viết lại, là tác phẩm của cái tôi bề ngoài, không
phải cái tôi sâu lắng, mà ta chỉ bắt gặp khi đã loại bỏ những kẻ khác và loại cả
cái tôi [bề ngoài] mà người khác quen biết. Khi ta ở với kẻ khác, thì cái
tôi [sâu lắng] này ngồi đợi, chỉ có nó mới là thực, và chỉ nghệ sĩ mới
đạt tới sự sống với nó, như một vị thần mà họ càng ngày càng ít muốn rời xa và
họ hy sinh cả đời để tôn thờ nó."[10]
Những lời trên đây, trả lời
đầy đủ cả hai câu hỏi: Sáng tác là gì và phê bình là gỉ? Đúng như Geoges Poulet
nhận xét: Proust là người đầu tiên, trước Sartre, đã đặt câu hỏi: "Văn chương là
gì?".
Proust chỉ trích Sainte-Beuve
không hiểu thế nào là viết văn, không phân biệt được con người bên trong của nhà
văn, cô đơn, im lặng viết tác phẩm với con người bên ngoài, trong các cuộc
chuyện trò xã giao, tán gẫu.
Proust trách Sainte Beuve
"không nhìn thấy vực sâu chia cắt giữa con người nghệ sĩ (l'artiste) với con người
xã giao lịch lãm (l'homme du monde), không hiểu rằng cái tôi của nhà văn chỉ
hiện diện trong tác phẩm, mà không hiện diện với những người xã giao lịch lãm".
Proust lập đi lập lập lại:
cái tôi nhà văn chỉ xuất hiện trong sách, trong những hàng chữ chứ không trong
những xa-lông văn nghệ, trong những câu chuyện tầm phào.
Proust chỉ trích Sainte-Beuve
đã đồng hoá tác phẩm với tác giả, nói đúng hơn, là đồng hoá tác phẩm với con người
bề ngoài của tác giả, qua lời kể của bạn bè hay qua thư từ.
Proust xác định quyển
sách là sản phẩm của một cái tôi khác với cái tôi thường ngày, hiển
hiện trong những thói quen, trong xã hội, trong thói hư tật xấu.
Vì vậy, muốn hiểu một
tác giả, tức là phải hiểu được cái tôi sâu xa ấy, người phê bình phải thử
tái tạo lại nó trong sâu thẳm của tâm hồn mình thì mới có thể đạt được.
Sự mới lạ đến ở hai điểm này:
- Proust xác định hành động
sáng tạo là do cái tôi bên trong thực hiện, khác với các tôi ngoại hình, sống
trong xã hội.
- Muốn hiểu cái tôi này, nhà
phê bình phải trầm mình trong tác phẩm, sống với chữ nghiã của nhà văn.
Và đó cũng là nguyên tắc tiên
khởi của phê bình mới: Bỏ qua tất cả những yếu tố ngoại lai, như tiểu sử, tâm lý,
luân lý, đấu tranh giai cấp... mà đi thẳng vào văn bản, tìm hiểu chữ nghiã của
nhà văn, tự mình thầm lặng sống với tác phẩm cũng như nhà văn đã âm thầm viết,
lúc đó mới có cơ hiểu được tác phẩm.
Ngày nay, không thiếu những
nhà phê bình phô trương hàng tràng chủ nghiã, lý thuyết, nhưng bản thân họ không
viết được đến một bài phê bình cho ra hồn, bởi vì họ chỉ đọc lướt qua tác phẩm
mà họ phê bình. Vì hiểu sai câu "phê bình là sáng tạo" thành "phê bình là có thể
biạ đặt, muốn viết sao thì viết" họ chỉ cần đưa ra vài điểm "độc đáo" chưa ai
nói đến, không ăn nhằm gì với tác phẩm, là xong. Đó là hậu quả sự học sổi của
chúng ta ngày nay.
Trong Contre Sainte Beuve,
Proust đã sống với tác phẩm từ bên trong, để phê bình Nerval, Baudelaire,
Balzac. Baudelaire nhà thơ lớn nhất của Pháp trong thế kỷ XIX, suốt đời bị khinh
khi, đã bao lần gửi thư và thơ cho Sainte-Beuve, nhưng không được ông viết cho
một bài nào trong chương trình Les Lundis (Những ngày thứ hai) nổi tiếng
của ông. Proust mường tượng không khí mỗi ngày thứ hai, khi bài của
Sainte-Beuve xuất hiện trên mặt báo, người ta chờ đợi để khám phá "bản án" mà
nhà phê bình dành cho nhà văn, có người suốt đời không được nhà phê bình đoái
hoài đến một chữ!
Chống Sainte Beuve, Proust
muốn định vị lại những giá trị văn học.
Ở Nerval, Proust tìm thấy
tuổi thơ của Nerval ở vùng Valois có những nét tương tự như Combray đối với ông,
nhà thơ gợi cho ông sức mạnh của tưởng tượng.
Proust tìm thấy ở Baudelaire
sự pha trộn giữa nhậy cảm và bạo tàn.
Ở Balzac là bí quyết để
nhìn thấu những bí mật trong bản chất con người.
Proust còn viết những bài phê
bình khác lác đác trong các sách, về Goethe, Jules Renard, George Eliot,
Chateaubriand, Flaubert...
Marcel Proust là nhà văn Pháp
đầu tiên thể hiện phong cách phê bình của người sáng tác, Proust sống với
tác phẩm từ bên trong: từ phiá tác giả, như tác giả, là tác giả.
Sainte-Beuve, đi từ đời tư
tác giả để giải thích tác phẩm. Marcel Proust đi từ tác phẩm để tìm tới tác giả.
Bakhtin cũng đi từ tác phẩm tới tác giả, rồi tới thời đại. Vì vậy, Proust được
những người làm văn học Pháp, không những coi là nhà văn lớn nhất thế kỷ XX mà
còn là ngòi bút phê bình sáng tạo tiên phong của thế kỷ XX.
Georges Poulet chọn đánh vào
một yếu tố khác của phê bình Sainte-Beuve: đó là sự tin tưởng vào cái cảm
quan mãnh liệt của tâm hồn, ông trích dẫn một vài câu văn của Sainte-Beuve
để chỉ trích. Ví dụ, Sainte-Beuve viết: "Tôi cố gắng nhập vào những nhân vật
mà tôi phản ảnh". Hoặc: "Tôi cố gắng đưa tâm hồn mình vào tâm hồn người
khác; tôi lìa mình; tôi kề má họ, tôi trang phục cho họ, tôi cố gắng ngang hàng
với họ" v.v... Theo Poulet, lối viết ấy cho thấy nhà phê bình cũng có nhiệt
tâm đấy, cũng muốn hoà đồng với nhân vật và tác giả đấy, nhưng lối hoà đồng này
trơ trẽn quá, lộ liễu quá, giả tạo quá. Nếu có một mối giao cảm thật sự bên
trong giữa người phê bình và tác phẩm thì hay biết mấy, nhưng Sainte-Beuve chỉ
nói miệng mà không làm, không có gì cho ta thấy đã có một mối giao cảm thực thụ
ở bên trong (tâm hồn) giữa Sainte-Beuve và người viết.[11]
Ảnh hưởng những nhà phê
bình Pháp vào Việt Nam
Phê bình giáo khoa, tiểu sử
và thực chứng của Sainte-Beuve, có lẽ vì phần lớn chỉ ở trên báo, chưa được
tuyển lựa và in thành sách, cho nên đã chỉ gián tiếp truyền vào Việt Nam qua ngả
Lanson với bộ Histoire de la littérature française (Lịch sử văn chương
Pháp).
Lối viết của Lanson, thận
trọng trong tài liệu, trung dung trong sự phán đoán, nhiều nhà phê bình Việt Nam
chịu ảnh hưởng, qua những mức độ khác nhau, đặc biệt Dương Quảng Hàm với hai bộ
sách Việt Nam văn học sử yếu, và Việt Nam thi văn hợp tuyển và và
Phạm Thế Ngũ với bộ Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, là những bộ
văn học sử có giá trị, dùng trong học đường.
Lê Thanh cũng theo phương
pháp này, ông đã viết về Tản Đà, Tú Mỡ, với những chi tiết về con người, hiếm
quý cho việc nghiên cứu tiểu sử tác giả. Ngoài sự phê bình, ông còn để lại những
phần phỏng vấn nhà văn và học giả đương thời về cách làm việc và lối sống của họ.
Phần này rất bổ ích, vì chúng ta có quá ít tài liệu như thế. Sau này trong Nam,
Nguyễn Ngu Í viết cuốn "Viết và sống với... ". Những tiểu sử tác giả ở đây,
thường do chính tác giả viết hoặc đã đọc lại, kèm theo một bài phỏng vấn. Sách
của Nguyễn Ngu Í cũng rất bổ ích vì nó cho ta những thông tin đúng đắn về một số
nhà văn miền Nam thời bấy giờ.
Trần Thanh Mại với cuốn
Hàn Mạc Tử, cũng đi sát theo lối phê bình lịch sử và thực chứng này, tức là
ông khảo sát kỹ đời Hàn Mặc Tử và tìm được nhũng bài thơ nào Hàn viết cho ai,
trong hoàn cảnh nào, vv... Đối với người đọc bình thường cuốn sách này rất thú
vị vì nó cho ta biết hầu như tất cả những chi tiết về những "cuộc tình" của Hàn
Mặc Tử, về số phận đớn đau, về bệnh tật và cô đơn của nhà thơ. Tuy nhiên nó hầu
như không giúp gì cho độc giả về việc tìm hiểu thơ Hàn Mặc Tử, tìm hiểu những gì
nằm sau những con chữ nhỏ bé, tài tình, lạ kỳ, tạo nên cấu trúc đau thương tột đỉnh,
toàn diện, giao thoa xác thịt với tâm hồn.
Đó là những điểm hay mà sự tiếp
cận văn học sử Pháp đã có ảnh hưởng vào việc nghiên cứu văn học sử Việt.
Hai nhà phê bình nổi tiếng nhất
của Việt Nam mà ảnh hưởng còn kéo dài tới ngày nay là Vũ Ngọc Phan và Hoài Thanh.
Chúng ta thử tìm hiểu đường lối phê bình của họ đã chịu ảnh hưởng của văn học
Pháp đến chừng mức nào?
Vũ Ngọc Phan (1902-1987)
Vũ Ngọc Phan xác định phương
pháp phê bình của ông trong câu:
"Cái phương pháp cốt yếu
của nhà phê bình chân chính và có tài là tìm trong một quyển văn những cái hay
và những cái dở, phải nói cho rõ tại sao mình cho là hay và tại sao mình cho là
dở, rồi lại phải nói nếu dở thì cần phải làm như thế nào cho hay, và nếu đã hay
thì cần làm thế nào cho hay hơn nữa. Ba điều quan hệ này trong phép phê bình bao
giờ cũng phải đi sát với nhau thì sự phê bình mới có thể coi là đầy đủ. Một nhà
phê bình Anh đã tóm tắt ba đìều ấy trong ba chữ này: What, Why và How (Ra sao,
tại sao, và làm thế nào)?"[12]
Tuy nói như vậy, nhưng ông
không hoàn toàn áp dụng cả ba quy luật của nhà văn Anh nào đó, mà có vẻ như ông
theo nguyên tắc phê bình tiểu sử và thực chứng của Pháp, xuyên qua Lanson.
Trước hết, trong bộ Nhà
Văn Hiện Đại, ông cũng đưa ra vài dòng tiểu sử tác giả, nhưng rất sơ sài.
Sau đó, ông xếp nhà văn thành những khuynh hướng theo lối Lanson, nhưng rất gượng
ép, ví dụ ông đưa ra khuynh hướng phong tục chẳng hạn, rồi nhét Khái Hưng
vào. Nhà văn nào chả phải nghiên cứu phong tục, khi muốn viết sâu bất cứ một vấn
đề gì liên quan đến con người và mảnh đất họ sống. Nguyên Hồng phải nghiên cứu
về thế giới trộm cắp để viết Bỉ Vỏ, Nguyễn Tuân phải nghiên cứu về thế
giới cô đầu, thuốc phiện để viết Chiếc lư đồng mắt cua , Vũ Trong Phụng
phải nghiêu cứu xã hội mãi dâm khi viết Làm đĩ, vv...
Khi viết Hồn Bướm Mơ Tiên,
Khái Hưng phải nghiên cứu về lịch sử chùa chiền ở Bắc, khi viết Trống Mái,
Khái Hưng phải nghiên cứu về nghề chài lưới ở Sầm Sơn, khi viết Thừa tự
Khái Hưng phải nghiên cứu về tục ăn thừa tự ở Bắc, khi viết Tiêu Sơn tráng
sĩ, Khái Hưng phải nghiên cứu về Phạm Thái, Trương Quỳnh Như và văn hoá Kinh
Bắc, vv... Chính sự nghiên cứu ấy đã phân biệt Khái Hưng với các tác giả viết
sổi.
Khi Vũ Ngọc Phan xếp Khái Hưng
hay Nhất Linh vào loại nhà văn này hay nhà văn kia thì cũng không khác gì khi
các nhà phê bình mác-xít nhắm mắt tống họ vào thành phần tiểu tư sản, cải lương
bế tắc. Tóm lại, Vũ Ngọc Phan cũng chẳng hiểu gì về hành động sáng tạo, về công
việc của nhà văn hơn Sainte-Beuve.
Chúng ta thử xem Vũ Ngọc Phan
phê bình Vũ Trọng Phụng.
Trước hết ông trích dẫn hai
đoạn văn của Vũ Tọng Phụng trong quyển Làm đĩ:
"Một truyện, khi tóm tắt,
tưởng như rất thương tâm, nhưng đến lúc đọc, người ta lại không có cái cảm tưởng
ấy. Tôi sẽ nói vì những lẽ gì.
Hãy đọc mấy đoạn trong
thiên ký sự của Huyền:
"Năm lên 8 tuổi, trong khi
các cô gái khác chỉ thích ăn quà nhảm, riêng em, em đã thích chơi búp bê... Dẫu
còn bé dại, em cũng băn khoăn tự hỏi: "Người ta làm thế nào mà có con? Bao giờ
em có con?" (t. 55).
Lên chín tuổi... Bắt đầu
cắp sách đi học... Vấn đề nam nữ, vấn đề hôn nhân, sự tiếp tục cho khỏi bị tiêu
diệt của loài người, ngần ấy cái xô vào trí não em, như nước bể đánh vào hốc đá.
Lòng tò mò, sự muốn khám phá cho ra lẽ huyền bí của tạo vật, sự muốn hiểu biết
làm cho em rất để ý đến những chuyện thô tục mà người ta vẫn nói chung quanh em"
(t. 61)[13]
Và đây là lời ông phê bình Vũ
Trọng Phụng:
"Tuy cũng có những kẻ như
thế, nhưng là số rất hiếm, chúng là những "ca" rất đặc biệt. Việc quái gở trên
này, chúng ta không nên cho là một việc mà tất cả trẻ con đều có thể phạm vào.
Con Huyền và thằng Ngôn trong quyển Làm đĩ, chỉ là những đứa trẻ mà các nhà bác
học coi là những đứa "trẻ có bệnh" những trẻ khác thường. Các nhà tâm lý học Âu
Tây như Freud, Janet, Piéron, trong khi nghiên cứu về vấn đề mãi dâm, đều công
nhận rằng "những con gái trí khôn thấp kém, phần nhiều lại là những đứa có tính
dâm dục rất sớm" (...)
Ông đã tin ở sự giảng dạy
cho nam nữ thanh niên hiểu biết sự giao hợp quá, nên ông có những ý kiến rất sai
lầm. Ông đinh ninh rằng "giao hợp là mục đích cuối cùng của ái tình"; Nhưng chỉ
trừ ông cho ái tình cái nghiã là "dâm" thì không kể, còn nếu như ái tình là tình
yêu, thì câu trên này là một câu rất sai
(...)
Người ta bảo những người
ngực yếu phần nhiều là những người dâm dục. Vũ Trọng Phụng có lẽ cũng thuộc vào
cái "ca" ấy (...)
Người ta sở dĩ ham đọc văn
ông là vì ngọn bút tả chân của ông. Ngọn bút ấy thật sắc sảo, nó tả như vẽ, chỉ
vài ba nét người ta đã hình dung được nhũng cảnh vật mà tác giả định tả với
những mầu sắc linh động vô cùng (...) Nhưng ông đã đi lạc đường và ông đã sớm
khuất, không kịp trông cậy vào thời gian để sửa chữa "[14].
Trong hai trích đoạn Vũ Trong
Phụng trên đây, đoạn hai có chỗ vụng: tác giả cho cô Huyền, gái điếm, kể chuyện
mình lúc còn nhỏ với những danh từ của người lớn: Vấn đề nam nữ, vấn đề hôn
nhân, sự tiếp tục cho khỏi bị tiêu diệt của loài người. Nếu ông chuyển những
từ này thành nôm na: chuyện trai gái, cưới hỏi, dòng giống... thì sẽ gần
với lối suy nghĩ của trẻ con hơn. Đó là điểm duy nhất có thể chỉ trích.
Còn những chỉ trích của Vũ
Ngọc Phan đều do sự cổ hủ và chủ quan mà ra. Ông lấy cớ gì mà bảo con nít, bẩy
tám tuổi không nghĩ đến việc tìm hiểu sự sinh con đẻ như thế nào, mà bảo con
Huyền là ca đặc biệt, là có bệnh? Hầu hết mọi đứa con nít, từ lúc hai ba tuổi, đều
hỏi bố mẹ em nó ở đâu sinh ra, bố mẹ ngượng không dám trả lời, người Pháp bịa
đặt chuyện em nó do con cigogne (con cò) mang lại để xí gạt, nhưng nếu
dịch sang tiếng Việt là con chim thì lại rất có ý nghiã tượng hình.
Còn câu: Các nhà tâm lý
học Âu Tây như Freud, Janet, Piéron, trong khi nghiên cứu về vấn đề mãi dâm, đều
công nhận rằng "những con gái trí khôn thấp kém, phần nhiều lại là những đứa có
tính dâm dục rất sớm". Không biết ông chép của một tác giả nào bịa đặt ra,
vì Freud có nghiên cứu về vấn đề mãi dâm bao giờ đâu và ông cũng không tuyên bố
một câu nào xanh rờn như thế: "những con gái trí khôn thấp kém, phần nhiều
lại là những đứa có tính dâm dục rất sớm".
Vũ Trong Phụng viết câu "giao
hợp là mục đích cuối cùng của ái tình", cũng là đúng, nhưng vì Vũ Ngọc Phan
cho giao hợp là dâm đãng, cho nên ông bảo tình yêu không cần giao hợp! Ông sống
ở thế kỷ nào mà lại tưởng như thế? Vũ Trong Phụng cổ võ cho sự giáo dục thanh
niên về việc giao hợp, cũng đúng và ông đã đi trước thời đại gần cả thế kỷ, bây
giờ bên Pháp mới thi hành việc này.
Nhưng cái tệ nhất là câu:
Người ta bảo những người ngực yếu phần nhiều là những người dâm dục. Vũ Trọng
Phụng có lẽ cũng thuộc vào cái "ca" ấy. Câu này không những đồng hoá tác giả
với nhân vật mà còn đưa ra một "cái người ta bảo" dốt nát và phi khoa học, không
thể chấp nhận đưọc.
Trích đoạn trên đây khá tiêu
biểu cho lối phê bình của Vũ Ngọc Phan: rất giáo khoa, nhà phê bình có ý "dạy"
cho nhà văn phải viết như thế này, không được viết như thế kia.
Lối ông phê phán hay hoặc dở,
khá độc đoán, có khi thêm chút lý giải thực nghiệm, có khi ông không lý giải gì
cả. Ông chê lối hoạt kê của Vũ Trọng Phụng là hoạt kê thấp, khi phê bình Số
đỏ, ông viết: "Số đỏ của Vũ Trọng Phụng là một quyển tiểu thuyết hoạt kê,
nhưng một lối hoạt kê không lấy gì làm cao cho lắm.
"Xuân tóc đỏ", một gã nhặt
ban ở sân quần chỉ nhờ ở sự may mắn, ở "số đỏ" mà thấm thoắt từ cái phận một gã
lang thang trở nên được một tay đắc lực cho một hiệu may tân thời, rồi dần dần đóng
vai đốc tờ, đóng vai diễn giả, đứng lên cải cách Phật giáo, rồi lại trở nên một
tay cứu quốc, một bậc vĩ nhân!"[15]
Nhưng ông lại không nói rõ
thế nào là hoạt kê thấp, thế nào là hoạt kê cao. Tiếp đó, ông tóm tắt tiểu sử
Xuân tóc đỏ, có ý phân trần rằng: Vũ Trọng Phụng viết như thế đấy, mà tôi thì
tôi thấy rằng một thằng cha cò bơ cò bất như thế thì không thể nào leo lên dốc
thang xã hội nhanh như vậy được. Tóm lại, ông lấy kinh nghiệm sống và ý kiến chủ
quan của ông để "đàn áp" nhà văn, phê phán đúng sai theo cái lô-gích của mình mà
bỏ qua phần nghiên cứu văn bản, nghiên cứu tư tưởng và văn phong của tác giả.
Thực ra Vũ Ngọc Phan cũng đi
từ tinh thần của Sainte-Beuve, qua Lanson, tiếp nhận quan điểm giáo khoa: Tin
tưởng vào phương pháp khoa học, tin tưởng vào cảm quan mãnh liệt của tâm
hồn ông, nhà phê bình cũng là nhà giáo, dạy nhà văn viết văn.
Là mẫu mực phê bình của một
thời, Vũ Ngọc Phan đã đóng vai trò ngự sử văn đàn, khen chê rạch ròi và sự khen
chê của ông trở thành chuẩn mực và người ta cứ thế chép lại những sai lầm của
ông. Nhưng phải công nhận Vũ Ngọc Phan có con mắt tinh đời, những nhà văn được
ông lựa chọn đưa vào bộ Nhà văn hiện đại, phần lớn đều có giá trị. Tuy
nhiên, cái lầm của ông về Vũ Trọng Phụng, về Hàn Mặc Tử thực là lớn.
Vũ Ngọc Phan đối với văn học
Việt Nam có địa vị tương tự như Sainte-Beuve đối với văn học Pháp. Nhờ ông mà
chúng ta có một bản kê khai khá đầy đủ những nhà văn Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.
Hoài Thanh (1909-1982)
Hoài Thanh là một tên tuổi
lớn ngang với Vũ Ngọc Phan, cho đến bây giờ lối phê bình của ông vẫn còn được
nhiều người tôn sùng. Hoài Thanh chịu ảnh hưởng gián tiếp lập luận của
Sainte-Beuve: Tin tưởng vào cảm quan mãnh liệt của tâm hồn và trực tiếp
của phê bình Ấn tượng.
Sau Sainte-Beuve vài thập
niên, từ 1880 đến 1914, ở Pháp xuất hiện lối phê bình ấn tượng (critique
impressionniste) mà Jules Lemaitre được coi là chủ soái với nhóm Anatole France,
Emile Faguet... Lối phê bình này, có hai đặc điểm:
1- Viết lại những ấn tượng
mà tác phẩm gây ra cho nhà phê bình.
2- Bằng một giọng văn hết
sức lãng mạn, kiểu Thanh Tịnh phỏng theo Anatole France: "Buổi mai hôm ấy,
một buổi mai đầy sương thu và đầy gió lạnh" rất thịnh hành thời đó.
Georges Poulet trích một câu
tiêu biểu cho lối phê bình này của Jules Lemaitre:
"Dưới bầu trời âm u, bão
tố trong lòng quê hương gắn vào đất mẹ, tôi vừa đọc lại một mạch sáu cuốn truyện
của Pierre Loti. Khi lật xong trang chót, tôi cảm thấy lòng mình ngây ngất, tràn
đầy hồi tưởng dịu dàng buồn bã về muôn vàn tình cảm sâu xa, lòng nặng một mối
xúc động mơ hồ, toàn diện."
Và Poulet nhận định: "Đọc
những dòng này, chúng ta thấy ngay tác giả dễ mềm lòng qua lối đọc đồng loã và
mơ mộng đồng tình; ông thả tâm hồn trôi theo những ấn tượng đến tự bên ngoài.
(...) Cái say sưa mà ông nói đến ở đây, không phải là cái say sưa từ tác giả
(qua tác phẩm) truyền sang ông mà là cái say sưa tự ông cảm thấy. Một thứ tình
cảm chủ quan, nửa thật, nửa giả, không phải là sự giao cảm đích thực giữa tác phẩm
và người đọc"[16].
Nhận định trên đây của Poulet
về Jules Lemaitre đầy đủ và chính xác.
Hoài Thanh liên quan thế nào
đối với phê bình Ấn tượng này?
Trước hết, Hoài Thanh xác định
quan điểm phê bình của mình:
"Phê bình và nghệ thuật
cùng một mục đích, một tính cách: tìm cái đẹp. Tìm cái đẹp trong tự nhiên là
nghệ thuật; tìm cái đẹp trong nghệ thuật là phê bình. Nói cách khác: nghệ thuật
là phê bình tự nhiên (Art est la critique de la nature) mà phê bình là một lối
nghệ thuật lấy nghệ thuật làm tài liệu."[17]
Câu định nghiã trên chỉ đúng
với Hoài Thanh, vì phê bình không chỉ là tìm cái đẹp (theo nghiã của ông) mà còn
phải tìm cả tư tưởng của tác giả. Và chắc người nghệ sĩ cũng phản đối câu "nghệ
thuật là phê bình tự nhiên" mà ông lấy ở sách Tây.
Sở dĩ ông viết như vậy, vì
thời đó đang thịnh hành hai quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật (l'art pour
l'art) và nghệ thuật vị nhân sinh (l'art pour l'homme). Cuộc tranh
luận giữa Hoài Thanh và Hải Triều mà mọi người thường nhắc đến như một cuộc
tranh luận "lịch sử" về tư tưởng, xoay quanh hai câu đó, nhưng cả hai câu đều
trống rỗng, vô nghiã. Đó là một cuộc tranh luận vô bổ, bởi vì:
1/ Nghệ thuật, theo nghiã
thực tiễn, là vô dụng: ta không thể làm gì với nghệ thuật: Câu thơ Tản Đà, bức
tranh Mai Thứ, không dùng được vào bất cứ việc gì. Lâm Ngữ Đường nói một cách
hóm hỉnh: Đi là một việc hữu dụng, ta đi để đến một nơi nào, nhưng nhẩy đầm, đi
một bước lại lùi hai bước, chẳng có chủ đích gì, vậy nhẩy đầm là vô dụng, vì thế
nó là nghệ thuật. Một mặt khác, khi ta dùng nghệ thuật để tuyên truyền thì nó
không còn là nghệ thuật nữa mà nó biến thành sản phẩm tuyên truyền, chẳng ai
thèm đọc, thèm nghe, ở trường hợp đó, nó cũng vô dụng nốt.
2/ Nghệ thuật theo nghiã cao
cả, được hiểu trong cuộc tranh luận trên đây, thì nó có hai mặt không thể tách
rời: nó phải vừa phải đẹp, vừa phải nâng cao (tinh thần) con người. Một khi đã
đẹp thì tất nó nâng cao con người và một khi đã nâng cao con người thì tất nó phải
đẹp. Socrate chỉ nói vắn tắt: Cái đẹp là cái bổ ích (le beau c'est
l'utile). Cái đẹp trong nghiã này mới thực là toàn diện: Mọi kiệt tác của
nhân loại đều vừa đẹp vừa bổ ích.
Tuyển tâp Thi Nhân Việt
Nam của Hoài Thanh và Hoài Chân, em ông, thu thập, khá đầy đủ các nhà thơ
Việt Nam thời tiền chiến, mặc dầu trong số đó, không ít người ngày nay không còn
để lại dấu vết gì. Về phương diện lựa chọn, Vũ Ngọc Phan kỹ và tinh hơn Hoài
Thanh. Hoài Thanh có trực giác mẫn cảm về thi ca. Khi ông thực sự cảm xúc một
bài thơ, ông viết những lời bình hay mà đúng. Nhưng khi ông không có xúc
động thực sự, phải dùng đến ấn tượng, tức là cái cảm tưởng (giả tạo) mà bài thơ
cho ông, rồi ông tán rộng bằng những lời hoa mỹ, thì ông đi vào sự tán thơ.
Thí dụ khi phê bình thơ Nam
Trân, ông rơi vào việc tán:
"Huế đẹp, Huế nên thơ. Ai
chẳng nói thế? Ai chẳng thấy thế? Nhưng sao hình ảnh Huế trong thi ca lại tầm
thường thế? Có lẽ cảnh Huế quá huyền diệu, quá mơ màng không biết tả thế nào cho
thoát sáo. Cũng có lẽ ngắm cảnh Huế, người ta khó tránh được cái buồn vơ vẩn nó
là khí vị riêng của xứ này và lòng người ta không đủ thản nhiên để ghi lấy hình
sắc riêng của mỗi vật. (...) Nhưng tả cảnh Huế chưa ai bằng Nam Trân. Nam Trân
không rơi vào khuôn sáo là vì người không mơ màng cũng không buồn vơ vẩn. Ở Huế
mà ghét Nam Ai, nội chừng ấy cũng đã lạ. Người chỉ thản nhiên nhìn cảnh vật
chung quanh và ghi lại bằng những nét già giặn"[18].
Đoạn văn trên không khác gì
lối viết của Jules Lemaitre, nghĩa là Hoài Thanh cứ phóng ra những câu rất dễ
dãi như: "Huế đẹp, Huế nên thơ, cảnh Huế quá huyền diệu, quá mơ màng..."
rồi lại: "Ai chẳng nói thế? Ai chẳng thấy thế?". Rõ lẩn thẩn, bởi nếu ai
cũng biết như thế thì nhà phê bình còn phải nói làm gì nữa. Tiếp đến: "ngắm
cảnh Huế người ta khó tránh được cái buồn vơ vẩn". Có thể khi Hoài Thanh ngắm
Huế thì ông thấy cái ấn tượng buồn vơ vẩn thật đấy, nhưng chúng hời hợt,
buồn cười lắm. Những chữ ai ở đây (ai chẳng nói thế, ai chẳng thấy
thế, ai bằng Nam Trân...) cho thấy ông quá chủ quan trong việc nhận định và
đánh giá, và ông đem tình cảm riêng của của mình ra để gán cho mọi người.
Những câu văn óng và sáo như
thế là sản phẩm của một thời, nó được nhiều người ưa thích nhưng không đem lại
cho người đọc một kiến thức mới nào về thơ Nam Trân.
Hoài Thanh là nhà phê bình được
tán tụng nhất và nhiều người bắt chước nhất, nhưng tiếc rằng họ hay bắt chước
cái dở của ông, tức là việc tán thơ hơn là bình thơ.
Lối viết của Hoài Thanh cũng
giống lối viết của Lanson, khi khen Perrault trong truyện Cô bé lọ lem
sau đây:
"Đây là vài dòng văn hay
của Perrault:
"Chính cô rửa chén bát và
các bậc thang, lau chùi phòng ngủ của Bà và của các cô con gái, cô ngủ tuốt ở
rầm thượng sát mái, trên tấm nệm rơm tồi tàn, trong khi các em ở trong những
phòng ngủ lót ván, với những cái giường đúng mốt nhất, có những chiếc gương soi
từ đầu đến chân; cô bé khốn nạn kiên nhẫn chịu đựng tất cả, không dám than thở
với cha, sợ bị rầy, bởi vì vợ ông cai quản tất cả (...)"
Văn phong này là một sở
hữu [nghệ thuật], một sự tinh khiết
tuyệt diệu, minh bạch, trong trẻo, xán lạn: nhờ nó, chúng ta tiếp xúc được với
những sự vật mà ông trình bầy..."[19]
Câu văn Perrault được Lanson
trích dẫn trên đây rất bình thường, nhiều người có thể viết được, nhưng khi nhà
phê bình quyết định nó là một sự tinh khiết tuyệt diệu, minh bạch, trong
trẻo, xán lạn, thì ta cũng biết vậy, bởi ông không giảng rõ nó tinh khiết
chỗ nào, nó tuyệt diệu chỗ nào, nó minh bạch chỗ nào,
nó trong trẻo chỗ nào, nó xán lạn chỗ nào. Đó là lối khen
chê vô tội vạ. Hoài Thanh bảo rằng không nên tìm hiểu kỹ có lẽ vị sợ "mất thiêng"
đi: "phải để tâm trí mình rung động một cách tự nhiên. Xem văn như thế mới
cảm được cái hay. Lúc đầu không nên tìm nguyên vì sao lại hay, có ý tìm, mối cảm
sẽ hoặc lạt đi, hoặc không thực"[20].
Tóm lại khi nhà phê bình
không sống với tác phẩm một cách sâu xa, mà chỉ dùng cái ấn tượng lướt qua rồi
thổi phồng lên, thì thường bị đi vào chỗ tán hươu tán vượn.
Vì không đi sâu vào tác phẩm,
nên Hoài Thanh và Vũ Ngọc Phan đã bỏ rơi những câu thơ hay nhất của Hàn Mặc Tử
và cũng là của thi ca Việt Nam. Vũ Ngọc Phan không đáng trách lắm bởi vì ông
không chuyên về thơ. Còn Hoài Thanh, khi ông ca tụng những câu thơ rú gào giả bộ
của Chế Lan Viên đội lốt dân Hời (Chàm), và bỏ qua những lời đau thật sự của Hàn
Mặc Tử, thì ta thấy rõ giới hạn của ông và của lối phê bình ấn tượng mà ông chịu
ảnh hưởng.
Thụy Khuê
[1]
Sainte-Beuve, Panorama de la littérature française (Portraits et
causeries) (Toàn cảnh văn chương Pháp (chân dung và trò chuyện) do
Michel Brix tuyển chọn 60 chân dung và chú giải, La pochothèque, Le Livre de
poche, 2004).
[2]
Marcel Proust, Contre Sainte-Beuve (Chống Sainte-Beuve), Bernard de
Fallois sưu tập và viết Tựa (Gallimard 1954, Folio Essais, in lại, 2004).
[3]
Trích dịch, Contre Sainte- Beuve, Folio Essais, Paris, 2004, t. 122.
[4]
Trích dịch, Contre Sainte-Beuve, t. 122-123-124.
[5]
Proust, Contre Sainte Beuve, t.124.
[6]
Sở dĩ Sainte-Beuve nhắc đến Théophraste và La Bruyère vì hai lẽ:
1/Théophraste (372-287, trước Tây lịch) triết gia Hy Lạp, học trò Aristote (xem
chương 3, Thi học Aristote), tác giả cuốn Les Caractères (Tính khí),
trong đó, bằng những đoạn văn ngắn (đoản ngôn), ông kê khai, định nghiã và
mô tả 28 tính (xấu) của con người, bắt đầu bằng tính giả dối (la
dissimulation), tính lừa phỉnh (la flatterie) và kết thúc bằng
tính gièm pha (la médisance). 2/La Bruyère (1645-1696) dịch tác phẩm này
sang tiếng Pháp dưới tên Les Caractères. Do ảnh hưởng
Théophraste, La Bruyère viết cuốn Les Caractères ou les Moeurs de ce
siècle (1688) (Tính tình và phong cách của thế kỷ này, 1688),
cũng dưới dạng đoản ngôn, mô tả xã hội Pháp thế kỷ XVII, bàn đến đủ mọi vấn
đề, từ chân dung con người đến những suy tư văn học, triết học, kinh nghiệm
sống, vv... lời văn ngắn gọn, hàm súc, mới mẻ, trái ngược với lối viết hàn
lâm cổ lỗ đương thời. Thí dụ, La Bruyère viết: "Kẻ ngu đần đọc một cuốn
sách không hiểu gì cả; kẻ tầm thường tưởng mình hiểu hết, kẻ trí tuệ, đôi
khi không hiểu hết, nhưng thấy tối nghiã những chỗ viết tối, thấy dễ hiểu
những chỗ viết sáng; bậc văn nhân tài tử thấy tối chỗ không tối, không hiểu
chỗ dễ hiểu". Tác phẩm được coi là tiêu biểu cho thể văn châm biếm,
phúng thích (pamphlet) và được xác nhận là "kiệt tác về sự quan sát tinh
thần trong lịch sử văn chương", đưa La Bruyère lên điạ vị những nhà văn
hàng đầu của Pháp, khai sinh cách viết văn hiện đại. Sở dĩ Sainte-Beuve nhắc
đến hai vị tiền bối Théophraste và La Bruyère này vì họ đều là những nhà vạn
vật học, đều bàn đến những chi tiết về tính tình, riêng La Bruyère qua các
chân dung ngắn gọn, đã thể hiện chân dung con người trong thế kỳ XVII.
Sainte-Beuve, muốn dùng họ như tiền đề, biện minh cho lối sử dụng những tính
tình của tác giả, mà ông lượm lặt được qua những người quen thân với tác
giả. Chắc ông cũng muốn làm như La Bruyère. Nhưng sự khác biệt là La
Bruyère mô tả những con người của một thời nhưng
đã trở thành những chân dung con người của mọi thời, còn Sainte-Beuve chỉ
dừng lại ở những tình tiết nhỏ mọn của đời tư, tức là ở mức giai thoại,
không tiến đến được cái phổ quát.
Sau này, vì J.F. Lyotard đề cao lối viết đoản ngôn, và vì La Bruyère chỉ viết
đoản ngôn, nên đã được các "nhà hậu hiện đại" cho luôn ông vào danh sách nhà
văn "hậu hiện đại"!
[7]
Gia đình Jussieu gồm nhiều thế hệ là nhà thực vật học Pháp, trong thế thế kỷ
XVIII và XIX.
[8]
Contre Sainte-Beuve, t. 125-126.
[9]
Proust kê khai những người được Sainte-Beuve đề cao, nhưng hầu như không còn
dấu vết gì trong văn chương Pháp.
[10]
Contre Sainte-Beuve, t. 122-132.
[11]
Georges Poulet, La Conscience critique (Ý thức phê bình), Librairie José
Cortie, in lần thứ ba, 1986, t. 11-12.
[12]
Vũ Ngọc Phan, Nhà Văn Hiện Đại, q. 3, t. 158.
[13]
Nhà Văn Hiện Đại, q. 3, t. 587.
[14]
Nhà Văn Hiện Đại, q. 3, t. 591, 594.
[15]
Nhà Văn Hiện Đại, q. 3, t. 582.
[16]
Georges Poulet, La Conscience Critique, t. 12.
[17]
Hoài Thanh, Tìm cái đẹp trong tự nhiên là nghệ thuật. Tìm cái đẹp trong
nghệ thuật là phê bình, Tiểu thuyết thứ bẩy, số 3, ngày 26/1/1935, t.
458.
[18]
Thi Nhân Việt Nam, t.
180.
[19]
Lanson, L'art de la prose (Nghệ thuật văn xuôi), La Table Ronde,
Paris, 1996, t. 34.
[20]
Hoài Thanh, bài đã dẫn.
© 1984-2016 Thụy Khuê

markdown:
|
|
Thụy Khuê
Trước khi tìm hiểu thực chất
của phê bình văn học thế kỷ XX, chúng ta cần phân biệt thế nào là
Phê bình mác-xít, cũng thuộc
thế kỷ XIX, và cũng đã lỗi thời, Nguyễn Văn Trung đã phê bình khá kỹ những bất
cập của lối phê bình này trong
1- Lập trường
2- Nguyễn Văn Trung có lý khi
ông ví phê bình mác-xít với tam đoạn luận: 1/Mọi người đều chết. 2/Khổng Tử là
người. 3/Vậy Khổng Tử phải chết. Lập luận này đúng, vì tiền đề:
Lập luận của phê bình mác-xít: 1/Văn chương tiểu tư sản là cải lương, bế tắc. 2/ Tự Lực văn đoàn là nhà văn tiểu tư sản. 3/ Vậy văn chương Tự Lực Văn Đoàn là cải lương, bế tắc. Hoặc: 1/Văn chương Mỹ ngụy là phản động, đồi truỵ. 2/Văn học miền Nam là văn chương Mỹ ngụy. 3/Vậy Văn học miền Nam là phản động, đồi trụy. Hai lập luận sau này, vì tiền đề đã sai, nên đoạn sau không có giá trị gì.
Một phương pháp phê bình nữa là phê bình phân tâm học của Freud, nay cũng đã lỗi thời, nhưng thuộc vào thế kỷ XX, chúng tôi sẽ đề cập đến trong chương 5.
Chương 4 này giới hạn vấn đề trong phương pháp phê bình Lịch sử và Thực chứng, thuộc thế kỷ XIX của Sainte-Beuve và Taine, đã ảnh hưởng sâu xa đến các nhà phê bình và nghiên cứu Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, và có lẽ còn kéo dài đến ngày nay, qua ảnh hưởng của Vũ Ngọc Phan và Hoài Thanh.
Vậy cái cũ là gì? Đối với Georges Poulet, cái cũ là lối phê bình lịch sử (critique historique) và phê bình thực chứng hay thực nghiệm (critique positiviste) đã có ảnh hưởng lớn ở Châu Âu trong thế kỷ XIX và phê bình ấn tượng (critique impressionniste), xuất hiện cuối thế kỷ XIX. Sự đả kích của Poulet nhắm vào đại diện chính của hai khuynh hướng này là Sainte-Beuve và Jules Lemaitre.
Thay vì nói một câu ngu muội
và dữ tợn như Goethe:
Sainte-Beuve là ai và phương pháp của ông là gì?
Charles-Augustin Sainte-Beuve (1804-1869) là khuôn mặt phê bình được coi là lớn nhất của Pháp trong thế kỷ XIX, đại diện cho lối phê bình Lịch sử và Thực chứng, chủ yếu dùng lịch sử (bối cảnh lịch sử và tiểu sử tác giả) để giải thích tác phẩm.
Là nhà phê bình, nhà thơ và
tiểu thuyết gia, Sainte-Beuve sinh tại Boulogne-sur-Mer ngày 23/12/1803, mất tại
Paris ngày 13/10/1869. Xuất thân trong một gia đình trưởng giả, 15 tuổi lên
Paris học. Khoảng 1823, theo học y khoa, đồng thời bắt đầu viết các bài phê bình
trên báo
Vào khoảng 1860, do ảnh hưởng
lý thuyết của Hippolite Taine, trong loạt bài phê bình
Để hiểu sâu về quan niệm phê bình lịch sử và thực chứng, chúng ta cần biết rõ nguồn gốc của phương pháp khoa học gắn bó vói lối phê bình này.
Hippolite Taine (1828-1893) là triết gia, sử gia và nhà phê bình Pháp, kém Sainte-Beuve 24 tuổi, rất hâm mộ ông. Taine theo chủ nghiã thực nghiệm và chủ nghiã duy khoa học: quan niệm rằng sử ký thuộc địa hạt thực nghiệm cũng như sinh lý học; ông chủ trương áp dụng cho sử học những phương pháp nghiên cứu vạn vật học, theo bốn nguyên tắc sau đây:
1- Phân tích: lựa chọn những dữ kiện lịch sử trong kho tư liệu.
2- Xếp đặt thành thể loại (nghệ thuật, tôn giáo, xã hội, vv...).
3- Định nghiã các thể loại.
4- Liên kết các thể loại với nhau trong một quan hệ lô-gích, thành lịch sử.
Hippolite Taine coi lịch sử là một khoa học chính xác.
Thế kỷ XIX, khi Taine ra đời,
khoa vạn vật học đã phát triển khá mạnh, cùng với chính sách thực dân của các nước
Âu châu, đặc biệt Anh và Pháp. Trong phần
Sự nghiên cứu thực vật trong thế kỷ XIX, tại các nước mà Anh, Pháp muốn chiếm làm thuộc địa, còn có hai ý nghiã: thứ nhất, nghiên cứu những cây cỏ nào thích hợp trồng ở nước sẽ chiếm làm thuộc điạ, có thể mang lại lợi tức lớn, bõ công đem quân đi đánh. Thứ nhì, chứng tỏ những dân tộc mà họ đã chiếm hoặc sẽ chiếm, là dã man, chưa phải là người, cho nên mẫu quốc có bổn phận phải khai phá cho họ.
Câu chuyện đau thương của người phụ nữ tên Saartjie Baartman (1789-1815) đã trở thành đề tài truyện, phim, kịch... phản ảnh sự dã man của những nhà vạn vật học thời đó: Saartjie Baartman là người Nam Phi, đã có hai con. Cơ thể của bà có đặc điểm mông rất to, được một bác sĩ quân y người Anh chú ý; tay này nghĩ ngay đến chuyện kiếm tiền bèn làm môi giới cho bọn chuyên vào rừng Châu Phi săn thú và người da đen, loại hiếm, mang về Anh "triển lãm" trong các "sở thú-người" đang là mốt ở Âu Châu. Saartjie Baartman bị dụ, tưởng về Anh làm một việc dễ dàng mà kiếm được nhiều tiền. Bà đến Luân Đôn năm 1810, bị nhốt vào cũi, cho đi "triển lãm" các sở thú-người như một chủng loại mông to hiếm có. Sau đó được đưa sang Hoà Lan và tới Pháp năm 1814. Tại đây bà lọt vào mắt xanh của nhà bác học lừng danh Georges Cuvier. Bà được coi như một chủng loại hiếm, có "mỏ nhọn" giống hệt như đười ươi và mông lớn như thứ khỉ "maimon" hay "mandril" khi lên cơn động dục. Saartjie Baartman bị nhốt trong chuồng để nhà bác học nghiên cứu, bà bị lạnh sinh bệnh chết năm sau, 1815. Cuvier lấy xác, đổ khuôn, rồi tiếp tục mổ moi "nghiên cứu" và năm 1817, ông trình bầy kết quả tìm thấy về "một loại chủng tộc chưa thoát khỏi thú và chưa thành người" ở Viện quốc gia y khoa Pháp. Khuôn xác và hài cốt của bà được trưng bầy tại đây tới năm 1974, mới cất đi. Mãi đến 2002, mới được đem về Nam Phi mai táng. Điều này chứng tỏ nhân danh khoa học, các nhà bác học có thể làm những việc dã man mọi rợ đến mức nào. Dài dòng như vậy để nói rằng:
Lý thuyết của Hippolite Taine về dòng giống và chủng tộc gắn bó với quan niệm kỳ thị chủng tộc của các nhà bác học như thế. Sainte-Beuve không đến nỗi vậy, tuy nhiên ông chấp nhận giải pháp khoa học của Taine: coi văn học cũng là đối tượng của khoa học, có thể mổ xẻ nhà văn như nhà vạn vật học mổ xẻ thực vật và con người, để tìm "sự thực", vì vậy ông ủng họ Taine và Taine viết những lời ca ngợi ông là người khai sáng ra môn phê bình văn học.
Sự kết hợp giữa học thuyết của Taine và lối phê bình tiểu sử của Sainte Beuve, tạo nên nền phê bình được gọi là phê bình lịch sử (critique historisque) và thực nghiệm (critique positiviste), đã có chỗ đứng hàng đầu ở Pháp từ giữa thế kỷ XIX sang đầu thế kỷ XX.
Sainte-Beuve trở thành người thầy của phê bình văn học Pháp trong thế kỷ XIX.
Khi phê bình những tác giả trong quá khứ, Sainte-Beuve thoải mái dựa trên những tư liệu về tiểu sử, mà Pháp không thiếu gì. Nhưng khi phê bình những nhà văn cùng thời, bởi vì ông cũng là nhà thơ, nhà văn, nhưng chỉ là loại hạng nhì, cho nên ngòi bút của ông đã tỏ ra thiên vị, độc ác, tìm cách hạ thấp những nhân tài có thể "tranh chỗ " với ông trên văn đàn, như Stendhal, Balzac, Nerval... tương tự như trường hợp Võ Phiến "phê bình" Mai Thảo, Vũ Khắc Khoan, Bình Nguyên Lộc, vv...
Sự nghiệp phê bình đồ sộ của
Sainte-Beuve bao trùm lên toàn cảnh văn học Pháp từ Marguerite de Navarre đầu
thế kỷ XVI đến anh em Goncourt, cuối thế kỷ XIX, gồm các chân dung và trò chuyện
với tác giả
Phương pháp Sainte-Beuve dựa trên những yếu tố:
- Dùng bối cảnh kịch sử và cuộc đời tác giả để giải thích tác phẩm.
- Tin tưởng vào cảm quan mãnh liệt của tâm hồn.
- Tin tưởng vào phương pháp khoa học.
- Tin vào ảnh hưởng kỳ lạ của đời sống thể xác trên đời sống tâm linh.
- Dùng phương pháp giáo khoa: Sainte-Beuve đứng ở địa vị ngự sử văn đàn để khen chê, chỉ ra những trang nào đáng giữ lại, những trang nào phải bỏ đi, trong văn chương Pháp.
Sainte-Beuve xây dựng chân dung văn học bằng cách thu thập rất nhiều tài liệu về đời sống nhà văn, tìm những trao đổi thư từ của tác giả và phỏng vấn những người đã quen biết tác giả. Khi phê bình Ronsard, sau lời giáo đầu khen ngợi nhà thơ, ông mở ngay vào những ngày thơ ấu của tác giả, 9 tuổi đã chán học, rồi đi lang thang ba năm ở Ecosse, vv... không một chi tiết nào trong cuộc đời Ronsard bị bỏ qua (Pháp rất chú ý đến đời sống của những nhân vật lịch sử, văn học... thư từ bản thảo của họ đều được lưu trữ, cho nên Sainte-Beuve đã có một khối lượng tài liệu đồ sộ để tham khảo về cuộc đời Ronsard). Sau đó, ông lồng những câu thơ, vào đúng những cảnh huống mà ông đã tìm thấy trong lịch sử cuộc đời Ronsard.
Khi viết về bà de La Fayette
(1634-1693), Sainte-Beuve mô tả rất kỹ đời tư của bà, coi mối tình của bà với La
Rochefoucauld như một cuốn tiểu thuyết, thậm chí ông còn in cả thư bà La Fayette
viết cho địch thủ -người tình trước của La Rochefoucauld- để giải thích những ý
nghĩ của
Phê bình của Sainte-Beuve
truyền vào Việt Nam qua Gustave Lanson (1857-1934), tác giả bộ
Lanson sinh ngày 5/8/1857 ở Orléans và mất ngày 15/12/1934 tại Paris. Sau khi học xong Ecole Normale Supérieure (trường Cao Đẳng Sư Phạm), ông dạy thuật hùng biện ở Toulouse, và từ 1886 dạy văn chương cho con trai Nga hoàng sau này trở thành Nicolas II. Năm 1888, đậu tiến sĩ văn chương, được bổ dạy liên tiếp các trường trung học Michelet, Charlemange, rồi Louis-le-Grand. Sau đó được thăng chức giảng viên đại học Sorbonne và Ecole Normale Supérieure. Từ 1902-1927, làm giám đốc trường Normale.
Tiếp tục phương pháp của Sainte-Beuve, Lanson nghiên cứu kỹ càng tiểu sử của mỗi nhà văn đến từng chi tiết nhỏ, sau đó ông tìm cách phân biệt và xác định những trào lưu tư tưởng của mỗi giai đoạn văn học.
Bộ
Marcel Proust (1871-1922) là người đầu tiên đứng lên chống lại quan niệm phê bình sử quan và thực chứng của Sainte-Beuve.
Trong cuốn
Tại sao Proust lại quan tâm lâu dài đến chuyện chống Sainte-Beuve như thế? Hiển nhiên là vì Sainte-Beuve, mặc dù đã mất từ năm 1869, vẫn còn nắm quyền "sinh sát" trên văn đàn thời đó và Proust thấy ông chẳng hiểu gì về phê bình và văn học cả, đó là lý do hàng đầu. Sau nữa, Proust, bằng ngòi bút phê bình của mình, viết về những tác giả Nerval, Baudelaire, Balzac, là những người đã bị Sainte-Beuve đánh giá sai lầm hay cố tình dìm.
Để chống Sainte-Beuve, một
nhà phê bình uy tín thời danh như thế, Proust -nhà văn trẻ (34-35 tuổi) mới vào
nghề- đang lưỡng lự giữa lối viết tiểu luận hoặc viết tuỳ bút chuyện trò với mẹ
trước khi đi ngủ. Và ông đã chọn nói lối
Những người thích Sainte-Beuve, như Paul Bourget ca tụng ông như sau:
[3]
Mặc dù Paul Bourget (1852-1935) là địch thủ của sự thần tượng hoá khoa học và chống lại quan niệm thẩm mỹ vạn vật học. Sau khi chép lại lời Paul Bourget ca ngợi Sainte-Beuve trên đây trong một bài báo, Proust viết tiếp:
[4]
Những lời Taine viết trên đây giải thích "phương pháp phê bình khoa học kỳ thị" của ông và của thời đại ấy: khảo sát con người qua dòng giống và từ đó định vị giá trị văn học.
Sau khi trích dẫn những lời Taine ca ngợi Sainte-Beuve trên đây, Proust viết những dòng phản bác đầu tiên:
Những lời trên đây của ngòi bút trẻ Marcel Proust, vô danh, chưa ai biết đến, viết trong những năm đầu của thế kỷ XX, đã xác định một phong cách nhà văn và nhà phê bình.
Sau đó Proust trích dẫn lại những lời Sainte-Beuve viết về phương pháp khoa học của mình:
[6]
cũng không đi quá được một vài thể loại. Qua sự quan sát, tôi thấy đã hé lộ, một ngày sắp tới, những dòng họ lớn của
tâm hồn với những ngành chính, sẽ được khoa học xác định và công bố. Khi biết
cái tính tình chủ yếu của một tâm hồn, ta có thể suy ra nhiều [tâm hồn]
khác. Đối với con người, dường như ta không bao giờ có thể làm đúng như với con
vật hay cây cỏ; tinh thần con người phức tạp hơn, nó có cái mà người ta gọi là "tự
do", cái này trong mọi trường hợp, có thể phối hợp biến đổi nhiều cách lắm. Dù
sao chăng nữa, rồi với thời gian, ta cũng sẽ đi đến chỗ mà tôi mường tượng, là
ta có thể hình thành một nền khoa học tinh thần rộng lớn, mà hiện nay nó chỉ đứng
ở chỗ của nền thực vật học trước Jussieu [7]

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html


text:
Vị trí đất: đường Thủy Lợi, P.Phước Long A, Q9. Gần cầu Rạch Chiếc, ngã 4 MK (đường Nam Hòa quẹo vào đường Thủy Lợi), cách chợ Nam Hòa 200m, Coopmaxt, gần nhiều trường đại học, đi 10 phút vào trung tâm Q1.
Đất nằm trong khu dân cư đông đúc, yên tĩnh, dân trí cao, đường trước nhà 4m xe hơi vào tận nơi (ô tô quay đầu xe được)
Sổ hồng chính chủ 2014
DT đất công nhận: 4,2 x 12,51 = 52,4m2 (nở hậu 4,22m). Nhà có thêm 0,6m chiều dài (tương đương 2,5m2 hẻm thoát hiểm chưa tính vào diện tích đất trong sổ dùng làm sân sau để trổ cửa đi và cửa sổ lấy ánh sáng và gió trời rất tốt cho ngôi nhà sau này. (đã ép cọc, làm 8 móng & 8 cột BTCT)
Trên con hẻm của lô đất là 2 bên dẫy nhà xây dựng 1T, 2L rất đẹp và qui mô
Hướng: Tây (lệch Bắc 10*)
Giá bán : 870 triệu
Trân Trọng
Mr Hiệp 0909.533. 136

markdown:
Vị trí đất: đường Thủy Lợi,
[, Q9. Gần cầu Rạch Chiếc, ngã 4 MK (đường Nam Hòa quẹo vào đường Thủy Lợi), cách chợ Nam Hòa 200m, Coopmaxt, gần nhiều trường đại học, đi 10 phút vào trung tâm Q1. P.Phước Long A](/pphuoc-long-a)
Đất nằm trong khu dân cư đông đúc, yên tĩnh, dân trí cao, đường trước nhà 4m xe hơi vào tận nơi (
[quay đầu xe được)](/o-to-do-cua) **ô tô**
Sổ hồng chính chủ 2014
DT đất công nhận: 4,2 x 12,51 = 52,4m2 (nở hậu 4,22m). Nhà có thêm 0,6m chiều dài (tương đương 2,5m2 hẻm thoát hiểm chưa tính vào diện tích đất trong sổ dùng làm sân sau để trổ cửa đi và cửa sổ lấy ánh sáng và gió trời rất tốt cho ngôi nhà sau này. (đã ép cọc, làm 8 móng & 8 cột BTCT)
Trên con hẻm của lô đất là 2 bên dẫy nhà xây dựng 1T, 2L rất đẹp và qui mô
Hướng: Tây (lệch Bắc 10*)
Giá bán : 870 triệu
Trân Trọng
Mr Hiệp 0909.533. 136

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Vary: Accept-Encoding


text:
Huế: Doanh nghiệp ngang nhiên “đào trộm” đất đi bán giữa ban ngày
Trộm đất cạnh UBND xã Nhiều ngày qua, hàng trăm lượt xe của Công ty TNHH một thành viên ĐầuXem Chi Tiết
Trộm đất cạnh UBND xã Nhiều ngày qua, hàng trăm lượt xe của Công ty TNHH một thành viên ĐầuXem Chi Tiết
HLV Marc Wilmots. Ảnh: Getty Images Marc Wilmots, 48 tuổi, đang trong hoàn cảnh thất nghiệp kể từ khi chiaXem Chi Tiết
Vị trí tâm chấn. (Nguồn: USGS) Theo Cơ quan Khí tượng và Địa vật lý Indonesia, trận động đất xảy raXem Chi Tiết
Thanh Hiệp (Trung tâm Tin tức VTV24)-Thứ tư, ngày 22/03/2017 10:35 GMT+7 Báo cáo chi phí sinh hoạt toàn cầuXem Chi Tiết
Trong khi tỉnh Đồng Nai hạn chế và ngưng cấp phép cho các dự án khai thác khoáng sản ởXem Chi Tiết
Báo cáo Chi phí Sinh hoạt Toàn cầu 2017 (Worldwide Cost of Living) EIU vừa công bố cho thấy sựXem Chi Tiết
21/03/2017 17:03 GMT+7 TTO – Đó là thông tin được Bộ Thông tin và truyền thông công bố tại hộiXem Chi Tiết
Phi cơ South Supreme Airlines chở 45 người lao xuống đất trong lúc hạ cánh xuống sân bay thành phốXem Chi Tiết
20/03/2017 21:51 GMT+7 TTO – Làm sao để hacker Việt được trọng dung như hacker ở các nước khác? HaiXem Chi Tiết
Phi cơ South Supreme Airlines bốc cháy tại sân bay thành phố Wau. Ảnh: Xinhua. Phi cơ South Supreme AirlinesXem Chi Tiết
Cũng bởi vợ chồng chị Minh làm nghề buôn bán tự do, thường thức khuya dậy sớm để nhập hàngXem Chi Tiết
Thắp nến hưởng ứng Giờ Trái đất tại Caravelle Saigon Giờ Trái đất là sự kiện quốc tế thường niên,Xem Chi Tiết
Vụ nổ súng khiến một người chết và hai người khác bị thương. Nghi phạm gây ra vụ việc hiệnXem Chi Tiết
Khoảng 13 giờ 55 phút ngày 19-3, Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh tiếp nhận bệnhXem Chi Tiết
Ngày mình còn là người yêu của anh, mẹ anh quý mình lắm, suốt ngày mua váy đẹp cho mình,Xem Chi Tiết
Canh cá Quỳnh Côi Nếu ai đến Thái Bình chắc hẳn sẽ được nghe về canh cá Quỳnh Côi, mónXem Chi Tiết
Mua Office-tel có được sở hữu lâu dài? Bên cạnh các phân khúc truyền thống, vài năm trở lại đâyXem Chi Tiết
Suzuki vừa cho ra mắt phiên bản mới nhất của dòng xe tay ga Suzuki Impulse 125 FI đạt chuẩnXem Chi Tiết
Đến năm 2022, giá trung bình một chiếc máy xe tay ga cao cấp ở Việt Nam có thể lênXem Chi Tiết
Ngày 18/3, Công an tỉnh Bình Dương đang phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ đang điều tra làmXem Chi Tiết

markdown:
##
[Huế: Doanh nghiệp ngang nhiên “đào trộm” đất đi bán giữa ban ngày](http://tintuc24honline.net/hue-doanh-nghiep-ngang-nhien-dao-trom-dat-di-ban-giua-ban-ngay.html)
Trộm đất cạnh UBND xã Nhiều ngày qua, hàng trăm lượt xe của Công ty TNHH một thành viên Đầu
[Xem Chi Tiết](http://tintuc24honline.net/hue-doanh-nghiep-ngang-nhien-dao-trom-dat-di-ban-giua-ban-ngay.html)

X-Powered-By: PleskLin

Set-Cookie: googtrans=%2Fen%2Fvi; expires=Thu, 23-Mar-2017 00:24:06 GMT; Max-Age=300; path=/


text:
Sao phim 'Tân dòng sông ly biệt': Ngày ấy và bây giờ
Thực hiện liền
sau thành công của Công chúa Hoàn Châu nên ngay từ lúc trên trường
quay, Tân dòng sông ly biệt đã được khán giả chú ý khi
có mặt bộ ba diễn viên Triệu Vy - Tô Hữu Bằng -
Lâm Tâm Như đang rất nổi tiếng lúc bấy giờ.
Bộ phim Tân dòng sông ly biệt xoay quanh gia đình họ Lục với hai dòng con của ông tướng về hưu Lục Chấn Hoa (Khấu Chấn Hải đóng). Mặc dù căm hận cha đã bỏ rơi mẹ mình nhưng hàng tháng, Lục Y Bình (Triệu Vy đóng) vẫn phải sang xin tiền cha. Tại đó, cô bị cha hành hạ trước mặt những người anh chị em cùng cha khác mẹ như Lục Nhĩ Hào (Cao Hâm đóng), Lục Như Bình (Lâm Tâm Như đóng), Lục Mộng Bình (Lạc Gia Đồng đóng) và Tuyết Cầm - người vợ thứ 9 của Lục Chấn Hoa (Vương Lâm đóng).
Sau một trận đòn thập sinh nhất tử, Lục Y Bình thề sẽ không bước qua nhà bên đó, cô đi tìm việc làm, tình cờ được phát hiện có giọng hát, trở thành một ca sĩ nổi tiếng tại các vũ trường lớn ở thành phố Thượng Hải. Hai chị em Lục Y Bình và Lục Như Bình cùng yêu chàng phóng viên trẻ Hà Thư Hoàn (Cổ Cự Cơ đóng), bạn thân của Lục Nhĩ Hào. Tuy nhiên, Hà Thư Hoàn chỉ yêu Lục Y Bình. Trong khi đó, anh chàng phóng viên ảnh Đỗ Phi (Tô Hữu Bằng đóng) ra sức theo đuổi Lục Như Bình dù biết trái tim cô đang hướng về phía người đồng nghiệp của mình.
Câu chuyện của những người bạn trẻ này kéo dài trong 46 tập phim, qua nhiều giai đoạn thời gian. So với phiên bản năm 1986, Tân dòng sông ly biệt ít nước mắt, ít lãng mạn hơn nhưng lại mang được hơi thở cuộc sống. Phim đã được chiếu tại nhiều nước ở châu Á, trong đó có Việt Nam.
Triệu Vy (vai Lục Y Bình)
Nàng Tiểu Yến Tử đã có một cuộc "thoát xác" ngoạn mục từ một cô gái tưng tửng trong Công chúa Hoàn Châu trở thành một Lục Y Bình mang đầy hận thù. Chính Quỳnh Dao cũng rất bất ngờ khi Triệu Vy thể hiện xuất sắc vai diễn mà theo bà là rất khó này.
Sau vai Lục Y
Bình, Triệu Vy không còn đóng phim Quỳnh Dao
nữa. Cô chuyển dần sang màn ảnh rộng và hiện là một trong số những nữ diễn
viên được khán giả yêu thích, là "bảo chứng doanh thu" của những bộ phim
điện ảnh có mặt cô.
Cổ Cự Cơ (vai Hà Thư Hoàn)
Khi Quỳnh Dao quyết định chọn Cổ Cự Cơ vào vai Hà Thư Hoàn, không ít người cảm thấy bất ngờ. Mặc dù đã từng đóng phim truyền hình thời còn cộng tác với TVB nhưng Cổ Cự Cơ chưa có vai diễn nào khiến khán giả nhớ đến. Nhân vật Hà Thư Hoàn qua diễn xuất của chàng ca sĩ họ Cổ sinh năm 1972 này khá thuyết phục nhưng nhiều người cho rằng ngoại hình của anh không hợp với "gu" phim Quỳnh Dao.
Sau
Tân dòng sông ly biệt, Cổ Cự Cơ tiếp tục được Quỳnh Dao
đưa vào phim Công chúa Hoàn Châu 3, đảm nhận vai Ngũ A Ca. Cũng như
Hà Thư Hoàn, Ngũ A Ca của anh dù tròn vai nhưng không để lại ấn tượng sâu
sắc. Biết mình không gặp may khi đóng phim truyền hình nên anh lại trở về
với âm nhạc, thỉnh thoảng mới góp mặt trên màn ảnh nhỏ.
Lâm Tâm Như (vai Lục Như Bình)
Khi giao vai Lục Như Bình, Quỳnh Dao muốn Lâm Tâm Như thoát khỏi hình ảnh nàng Hạ Tử Vy mong manh, yếu đuối trong Công chúa Hoàn Châu. Cô đã ít nhiều làm được điều đó nhưng so với hình ảnh Lục Y Bình mạnh mẽ của Triệu Vy thì Lục Như Bình vẫn mang dáng dấp của chính Lâm Tâm Như - dịu dàng, ngoan hiền.
Không đi theo
con đường của Triệu Vy, Lâm Tâm Như
vẫn ở lại với màn ảnh nhỏ, đóng khá nhiều phim và lấn sân sang công việc nhà
sản xuất. Hiện tại cô đang tham gia bộ phim mới của Quỳnh Dao
mang tên Chẳng phải là hoa, chẳng phải sương.
Tô Hữu Bằng (vai Đỗ Phi)
Đỗ Phi là vai được Quỳnh Dao viết thêm (không có trong truyện hay phim trước đó) và dành nó cho Tô Hữu Bằng. Hình ảnh anh chàng phóng viên ảnh hậu đậu, chung tình, hài hước được anh thể hiện khá sinh động. Tuy nhiên, nhân vật chỉ dừng lại ở mức "mới lạ" chứ chưa phải vai hay, đáng nhớ của Tô Hữu Bằng.
Đã qua rồi giai
đoạn "nổi như cồn", hiện nay Tô Hữu Bằng chăm chỉ với công việc diễn viên,
vừa đóng phim truyền hình vừa tham gia diễn xuất điện ảnh. Mới đây, anh còn
bỏ tiền đầu tư thực hiện bộ phim truyền hình Phi duyên vật nhiễu.
Cao Hâm (vai Lục Nhĩ Hào) và Lý Ngọc (vai Phương Du)
Cao Hâm và Lý Ngọc là những gương mặt trẻ được tuyển chọn khi Tân dòng sông ly biệt sang Trung Quốc casting. Cao Hâm vào vai Lục Nhĩ Hào - anh trai của Lục Như Bình và Lục Y Bình, còn Lý Ngọc đóng vai Phương Du - cô bạn thân của Lục Y Bình.
Sau khi tham
gia Tân dòng sông ly biệt, dù không nổi đình nổi đám
nhưng cả Cao Hâm và Lý Ngọc đều rất đắt show. Riêng Lý Ngọc, cô đã qua đời
năm 2009 vì ung thư máu, để lại hình ảnh nàng Phương Du đáng yêu, chân thành
trong ký ức khán giả.
Khấu Chấn Hải (vai Lục Chấn Hoa) và Vương Lâm (vai Tuyết Cầm)
Khấu Chấn Hải vai Lục Chấn Hoa và Vương Lâm vai Tuyết Cầm.
Khấu Chấn Hải hiện nay, tuổi đã gần 60.
Theo Zing
- Váy bình dân của HH Thu Thảo khiến chị em "sốt xình xịch" đua nhau tìm mua
- Đôi dép từng bị chê tơi bời vì xấu giờ lại được hội chị em đua nhau đi
- Phục sát đất "tài" mặc quần bó sát "nghẹt thở" của Trấn Thành, Trường Giang
- Công nương Kate lần đầu mặc cả set đồ Chanel, chi tới hơn 500 triệu cho cả trang phục lẫn phụ kiện
- Khởi động tuần làm việc mới, nàng công sở nên và không nên mặc gì đến sở làm?
- Chỉ mới xấp xỉ 30 mà làn da đã lão hóa xập xệ chỉ vì thường ăn những thực phẩm này
- Nếu muốn giảm cân cực kì hiệu quả, bạn phải sử dụng như thế này đây!
- Cả đời đi giày trắng mà không biết 9 mẹo giữ giày như mới này thật quá uổng phí
- Thời tiết mát mẻ, nàng công sở tha hồ đẹp xinh với đủ kiểu váy sơmi đến sở làm mỗi ngày
- 'Dở khóc, dở cười' với thảm họa mua hàng online
LIÊN KẾT HỮU ÍCH
- Tin Pháp luật 24h
- Món ngon mỗi ngày
- Tin tức Quân sự
- Tin mới nhất
- Tin thế giới nóng 24h
- Chuyện ngoại tình
- Thông tin tuyển sinh

markdown:
# Sao phim 'Tân dòng sông ly biệt': Ngày ấy và bây giờ
**Ra mắt năm 2001, "Tân dòng sông ly biệt" với dàn diễn viên Cổ Cự Cơ, Triệu Vy, Lâm Tâm Như, Tô Hữu Bằng... do Quỳnh Dao đích thân viết lại kịch bản từ bộ phim "Dòng sông ly biệt" từng tạo cơn sốt trên màn ảnh Đài Loan năm 1986.** ![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb1.jpg)
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb2.jpg)
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb3.jpg)
Thực hiện liền
sau thành công của
*Công chúa Hoàn Châu* nên ngay từ lúc trên trường
quay, *Tân dòng sông ly biệt *đã được khán giả chú ý khi
có mặt bộ ba diễn viên Triệu Vy - Tô Hữu Bằng -
Lâm Tâm Như đang rất nổi tiếng lúc bấy giờ.
Bộ phim
*Tân dòng sông ly biệt *xoay quanh gia đình họ Lục
với hai dòng con của ông tướng về hưu Lục Chấn Hoa (Khấu Chấn Hải đóng). Mặc
dù căm hận cha đã bỏ rơi mẹ mình nhưng hàng tháng, Lục Y Bình (Triệu Vy
đóng) vẫn phải sang xin tiền cha. Tại đó, cô bị cha hành hạ trước mặt những
người anh chị em cùng cha khác mẹ như Lục Nhĩ Hào (Cao Hâm đóng), Lục Như
Bình (Lâm Tâm Như đóng), Lục Mộng Bình (Lạc Gia Đồng đóng) và
Tuyết Cầm - người vợ thứ 9 của Lục Chấn Hoa (Vương Lâm đóng).
Sau một trận đòn thập sinh nhất tử, Lục Y Bình thề sẽ không bước qua nhà bên đó, cô đi tìm việc làm, tình cờ được phát hiện có giọng hát, trở thành một ca sĩ nổi tiếng tại các vũ trường lớn ở thành phố Thượng Hải. Hai chị em Lục Y Bình và Lục Như Bình cùng yêu chàng phóng viên trẻ Hà Thư Hoàn (Cổ Cự Cơ đóng), bạn thân của Lục Nhĩ Hào. Tuy nhiên, Hà Thư Hoàn chỉ yêu Lục Y Bình. Trong khi đó, anh chàng phóng viên ảnh Đỗ Phi (Tô Hữu Bằng đóng) ra sức theo đuổi Lục Như Bình dù biết trái tim cô đang hướng về phía người đồng nghiệp của mình.
Câu chuyện của những người bạn trẻ này kéo dài trong 46 tập phim, qua nhiều giai đoạn thời gian. So với phiên bản năm 1986,
*Tân dòng sông ly
biệt* ít nước mắt, ít lãng mạn hơn nhưng lại mang được hơi thở
cuộc sống. Phim đã được chiếu tại nhiều nước ở châu Á, trong đó có Việt Nam.
**Triệu Vy (vai Lục Y Bình)**
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb4.jpg)
Nàng Tiểu Yến
Tử đã có một cuộc "thoát xác" ngoạn mục từ một cô gái tưng tửng trong
*
Công chúa Hoàn Châu* trở thành một Lục Y Bình mang đầy hận thù. Chính
Quỳnh Dao cũng rất bất ngờ khi Triệu Vy thể hiện xuất sắc
vai diễn mà theo bà là rất khó này.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb5.jpg)
Sau vai Lục Y
Bình, Triệu Vy không còn đóng phim Quỳnh Dao
nữa. Cô chuyển dần sang màn ảnh rộng và hiện là một trong số những nữ diễn
viên được khán giả yêu thích, là "bảo chứng doanh thu" của những bộ phim
điện ảnh có mặt cô.
**Cổ Cự Cơ (vai Hà Thư Hoàn)**
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb6.jpg)
Khi Quỳnh Dao quyết định chọn Cổ Cự Cơ vào vai Hà Thư Hoàn, không ít người cảm thấy bất ngờ. Mặc dù đã từng đóng phim truyền hình thời còn cộng tác với TVB nhưng Cổ Cự Cơ chưa có vai diễn nào khiến khán giả nhớ đến. Nhân vật Hà Thư Hoàn qua diễn xuất của chàng ca sĩ họ Cổ sinh năm 1972 này khá thuyết phục nhưng nhiều người cho rằng ngoại hình của anh không hợp với "gu" phim Quỳnh Dao.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb7.jpg)
Sau
*
Tân dòng sông ly biệt*, Cổ Cự Cơ tiếp tục được Quỳnh Dao
đưa vào phim *Công chúa Hoàn Châu 3*, đảm nhận vai Ngũ A Ca. Cũng như
Hà Thư Hoàn, Ngũ A Ca của anh dù tròn vai nhưng không để lại ấn tượng sâu
sắc. Biết mình không gặp may khi đóng phim truyền hình nên anh lại trở về
với âm nhạc, thỉnh thoảng mới góp mặt trên màn ảnh nhỏ.
**Lâm Tâm Như (vai Lục Như Bình)**
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb8.jpg)
Khi giao vai
Lục Như Bình, Quỳnh Dao muốn Lâm Tâm Như thoát khỏi
hình ảnh nàng Hạ Tử Vy mong manh, yếu đuối trong
*Công chúa Hoàn Châu*.
Cô đã ít nhiều làm được điều đó nhưng so với hình ảnh Lục Y Bình mạnh mẽ của
Triệu Vy thì Lục Như Bình vẫn mang dáng dấp của chính Lâm Tâm Như
- dịu dàng, ngoan hiền.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb9.jpg)
Không đi theo
con đường của Triệu Vy, Lâm Tâm Như
vẫn ở lại với màn ảnh nhỏ, đóng khá nhiều phim và lấn sân sang công việc nhà
sản xuất. Hiện tại cô đang tham gia bộ phim mới của Quỳnh Dao
mang tên
*Chẳng phải là hoa, chẳng phải sương*.
**Tô Hữu Bằng (vai Đỗ Phi)**
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb10.jpg)
Đỗ Phi là vai được Quỳnh Dao viết thêm (không có trong truyện hay phim trước đó) và dành nó cho Tô Hữu Bằng. Hình ảnh anh chàng phóng viên ảnh hậu đậu, chung tình, hài hước được anh thể hiện khá sinh động. Tuy nhiên, nhân vật chỉ dừng lại ở mức "mới lạ" chứ chưa phải vai hay, đáng nhớ của Tô Hữu Bằng.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb11.jpg)
Đã qua rồi giai
đoạn "nổi như cồn", hiện nay Tô Hữu Bằng chăm chỉ với công việc diễn viên,
vừa đóng phim truyền hình vừa tham gia diễn xuất điện ảnh. Mới đây, anh còn
bỏ tiền đầu tư thực hiện bộ phim truyền hình
*Phi duyên vật nhiễu*.
**Cao Hâm (vai Lục Nhĩ Hào) và Lý Ngọc (vai Phương Du)**
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb12.jpg)
Cao Hâm và Lý
Ngọc là những gương mặt trẻ được tuyển chọn khi
*Tân dòng sông ly
biệt* sang Trung Quốc casting. Cao Hâm vào vai Lục Nhĩ Hào - anh
trai của Lục Như Bình và Lục Y Bình, còn Lý Ngọc đóng vai Phương Du - cô bạn
thân của Lục Y Bình.
|
|![]()
|
|
Cao Hâm hiện nay đã có nhiều nét phong trần.
|
|![]()
|
|
Một trong những hình ảnh cuối cùng của Lý Ngọc.
Sau khi tham
gia
*Tân dòng sông ly biệt*, dù không nổi đình nổi đám
nhưng cả Cao Hâm và Lý Ngọc đều rất đắt show. Riêng Lý Ngọc, cô đã qua đời
năm 2009 vì ung thư máu, để lại hình ảnh nàng Phương Du đáng yêu, chân thành
trong ký ức khán giả.
**Khấu Chấn Hải (vai Lục Chấn Hoa) và Vương Lâm (vai Tuyết Cầm)** ![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb15.jpg)
Khấu Chấn Hải vai Lục Chấn Hoa và Vương Lâm vai Tuyết Cầm.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb16.jpg)
Khấu Chấn Hải hiện nay, tuổi đã gần 60.
![](http://media.tintuconline.com.vn/2012/09/29/09/02/lb17.jpg)
*Tân dòng sông ly biệt*. Khi đóng vai này, nữ diễn viên Vương Lâm mới 30 tuổi (sinh năm 1970) nên trong phim cô phải hóa trang già đi để có khoảng cách với hai cô bạn diễn sinh năm 1976 là Triệu Vy và Lâm Tâm Như. Được biết, chính nhân vật Tuyết Cầm đã định hình cho loại vai phản diện mà Vương Lâm đóng hàng loạt sau này. *Theo* ** Zing**
-
[Váy bình dân của HH Thu Thảo khiến chị em "sốt xình xịch" đua nhau tìm mua](/thoi-trang/vay-binh-dan-cua-hh-thu-thao-khien-chi-em-sot-xinh-xich-dua-nhau-tim-mua-p1076c1067n20170320194746824.vnn)
-
[Đôi dép từng bị chê tơi bời vì xấu giờ lại được hội chị em đua nhau đi](/thoi-trang/doi-dep-tung-bi-che-toi-boi-vi-xau-gio-lai-duoc-hoi-chi-em-dua-nhau-di-p1076c1067n20170321070418818.vnn)
-
[Phục sát đất "tài" mặc quần bó sát "nghẹt thở" của Trấn Thành, Trường Giang](/thoi-trang/phuc-sat-dat-tai-mac-quan-bo-sat-nghet-tho-cua-tran-thanh-truong-giang-p1076c1067n20170322112225710.vnn)
-
[Công nương Kate lần đầu mặc cả set đồ Chanel, chi tới hơn 500 triệu cho cả trang phục lẫn phụ kiện](/thoi-trang/cong-nuong-kate-lan-dau-mac-ca-set-do-chanel-chi-toi-hon-500-trieu-cho-ca-trang-phuc-lan-phu-kien-p1076c1067n20170321205225857.vnn)
-
[Khởi động tuần làm việc mới, nàng công sở nên và không nên mặc gì đến sở làm?](/thoi-trang/khoi-dong-tuan-lam-viec-moi-nang-cong-so-nen-va-khong-nen-mac-gi-den-so-lam-p1076c1067n20170320100744680.vnn)
-
[Chỉ mới xấp xỉ 30 mà làn da đã lão hóa xập xệ chỉ vì thường ăn những thực phẩm này](/lam-dep/chi-moi-xap-xi-30-ma-lan-da-da-lao-hoa-xap-xe-chi-vi-thuong-an-nhung-thuc-pham-nay-p1076c1068n20170321202818458.vnn)
-
[Nếu muốn giảm cân cực kì hiệu quả, bạn phải sử dụng như thế này đây!](/lam-dep/neu-muon-giam-can-cuc-ki-hieu-qua-ban-phai-su-dung-nhu-the-nay-day!-p1076c1068n20170320103449401.vnn)
-
[Cả đời đi giày trắng mà không biết 9 mẹo giữ giày như mới này thật quá uổng phí](/lam-dep/ca-doi-di-giay-trang-ma-khong-biet-9-meo-giu-giay-nhu-moi-nay-that-qua-uong-phi-p1076c1068n20170320154223138.vnn)
-
[Thời tiết mát mẻ, nàng công sở tha hồ đẹp xinh với đủ kiểu váy sơmi đến sở làm mỗi ngày](/thoi-trang/thoi-tiet-mat-me-nang-cong-so-tha-ho-dep-xinh-voi-du-kieu-vay-somi-den-so-lam-moi-ngay-p1076c1067n20170322073412074.vnn)
-
['Dở khóc, dở cười' với thảm họa mua hàng online](/thoi-trang/do-khoc-do-cuoi-voi-tham-hoa-mua-hang-online-p1076c1067n20170322153502615.vnn)
## LIÊN KẾT HỮU ÍCH
- Tin
[Pháp luật](http://vietnamnet.vn/vn/phap-luat/)24h [Món ngon mỗi ngày](http://vietnamnet.vn/vn/doi-song/am-thuc/)
- Tin tức
[Quân sự](http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/quan-su/) [Tin mới]( http://vietnamnet.vn/)nhất [Tin thế giới](http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/)nóng 24h [Chuyện ngoại tình](http://vietnamnet.vn/vn/doi-song/) [Thông tin tuyển sinh](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/tuyen-sinh/)

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Frame-Options: ALLOW-FROM http://2sao.vn

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
© Báo điện tử Tổ Quốc được thành lập ngày 01/9/2006
Cơ quan chủ quản: Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch
Giấy phép hoạt động Báo điện tử số 220/GP-BTTTT do
Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 29/04/2016 (cấp mới)
Tổng Biên tập: NGUYỄN THANH LIÊM
Toà soạn: Số 20 ngõ 2, phố Hoa Lư, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Điện thoại: 043 9745846/47 (máy lẻ 402) /043 9742817
Văn phòng TP HCM: Lầu 3, tòa nhà Vụ Công tác phía Nam, VP Quốc hội
Số 54 - 56 Nguyễn Văn Trỗi, P.15, Quận Phú Nhuận, TP HCM
Điện thoại: 083.7270808
E-mail : toasoan@toquoc.gov.vn
Liên hệ quảng cáo : Hotline: 0968933869

Cache-Control: private

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=PHeVs-zS1gBgdGC13SHf0RcgScSPuvlT50SI8yOD5Zm7aI7n7DvNyxjvaJEGf3XRaUvoNgs1qw_yPF4TOZtkKqBDkLlPfijP9V2DU-IVqhFS09QZ59OV4gulj_ji_6R4rjgo04H29cfH-PQFqXhsLw2; domain=toquoc.vn; expires=Wed, 31-May-2017 10:59:12 GMT; path=/; HttpOnly

X-Cache: MISS from xCache11-01


text:
không cười không đc !
1 không cười không đc ! on Fri Jun 03, 2011 8:22 am
2 Re: không cười không đc ! on Fri Jun 03, 2011 8:42 pm
lovely7621
haha đúng là ko nhịn nỗi cười, từ giọng nói cho đến diễn xuất...like like nhưng đoạn sau ghê quá đi
3 trả lời ............................. on Fri Jun 03, 2011 9:10 pm
gớm ! a rứa mà gớm ? tui thấy hay hay .hix.có cái gì hay nhớ đưa lên nha
Sponsored content
Permissions in this forum:
Bạn không có quyền trả lời bài viết

markdown:
# không cười không đc !
**1**
[không cười không đc ! ](/t81-topic#172) on Fri Jun 03, 2011 8:22 am **2**
[Re: không cười không đc ! ](/t81-topic#292) on Fri Jun 03, 2011 8:42 pm [lovely7621](/u9)
haha đúng là ko nhịn nỗi cười, từ giọng nói cho đến diễn xuất...like like
nhưng đoạn sau ghê quá đi
![ Sad](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_sad.gif)
![ Laughing](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_lol.gif)
![ Laughing](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_lol.gif)
![ Laughing](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_lol.gif)
![ Sad](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_sad.gif)
**3**
[trả lời .............................](/t81-topic#294) on Fri Jun 03, 2011 9:10 pm
gớm ! a rứa mà gớm ? tui thấy hay hay .hix.có cái gì hay nhớ đưa lên nha
#### Sponsored content
**Permissions in this forum:**
Bạn
**không có quyền** trả lời bài viết

Cache-Control: no-cache

Pragma: no-cache

Vary: User-Agent

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"


text:
Anh - Việt
Anh - Anh
Việt - Anh
Pháp - Việt
Việt - Pháp
Việt - Việt
Nhật - Việt
Việt - Nhật
Anh - Nhật
Nhật - Anh
Viết Tắt
Hàn - Việt
Trung - Việt
Từ ngày 06/12/2011 Tra từ sử dụng
VietId
đăng nhập.
Công cụ cá nhân
Tratu Mobile
Plugin Firefox
Forum Soha Tra Từ
Thay đổi gần đây
Trang đặc biệt
Bộ gõ
Đăng nhập
Đăng ký
Y học
đám rối động mạch chủ bụng
Lấy từ «
http://tratu.soha.vn/dict/en_vn/Abdominal_aortic_plexus
»
Từ điển
:
Y học
tác giả
Nguyen Tuan Huy
,
Admin
Tìm thêm với Google.com :
NHÀ TÀI TRỢ
Mời bạn đăng nhập để đăng câu hỏi và trả lời.
EN
VN
Cơ quan chủ quản: Công ty cổ phần Truyền thông Việt Nam.
Địa chỉ: Tầng 16 VTCOnline, 18 Tam Trinh, Minh Khai, Hai Bà Trưng, Hà Nội
Điện thoại: 04-9743410. Fax: 04-9743413.
Liên hệ Tài trợ & Hợp tác nội dung
Hotline: 0942 079 358
Email: thanhhoangxuan@vccorp.vn
Mời bạn chọn bộ gõ
Anh
Việt
Bạn còn lại 350 ký tự.
Vui lòng ấn F9 để gõ tiếng Việt có dấu.
X

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Cache-Control: private, must-revalidate, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-language: vi


text: -"Ùm". Anh bình thản gật đầu đợi cậu tới-"Khi nãy tao thấy mày chuẩn bị vào lớp rồi mà? Lân la ở đâu giờ còn ở đây? Tán em nào sao,nên nhớ tao là Hội trưởng Hội học sinh đó,rõ chưa?".Anh nham hiểm nhìn cậu đe dọa. -"Mày nói nhiều quá,đừng có suy bụng ta ra bụng người,tao không rảnh đi làm ba cái chuyện đó". Hải Đăng vội phản bác thằng bạn-"Ok,ok cứ coi như Hội phó mày không có âm mưu đi,vậy làm gì giờ mới vô lớp?". Anh nhướn mày nghi hoặc hướng vào cậu-"Chả là khi nãy gặp cô bé lớp 10 bị thương tao giúp băng bó rồi đưa về". Hải Đăng mặt rạng rỡ hẳn ra khi nhắc tới nó-"Ồ vậy sao? Hôm nay nhầm thuốc à? Tao không nghĩ mày tốt đến vậy?".Anh cong môi,giọng điệu ngờ vực. /Thằng Đăng có bao giờ quan tâm,để ý,thậm chí là vui vẻ khi nhắc về đứa con gái nào ngoài nhỏ Min đâu...Lạ!/ Anh thầm nghĩ-"Sao? Còn mày? Ngủ quên trên phòng Hội trưởng à?" Hải Đăng vẫn còn phảng phất vẻ rạng rỡ,khoanh tay,ánh mắt dò la anh-''Dẹp ngay cái khuôn mặt vui vẻ của mày đi,nó làm tao tởm đấy!" HOàng Quân thuật lại câu chuyện anh và nó chạm mặt nhau cho cậu nghe.-"Thế nên mày sẽ lợi dụng cái chức Hội trưởng để đi kiểm tra đồng phục,đầu tóc,nề nếp,từng lớp đặc biệt là khối lớp 10?".Hải Đăng đã đoán được ý đồ khá là "thánh thiện" của Hoàng QuânAnh không đáp thay vào đó là khóe môi cong lên nhưng không dấu được sự nham hiểm của mình,ánh mắt đầy vẻ tự đắc đủ để Hải Đăng có câu trả lời thích đáng-"Ăn thua với con gái bây giờ tao phát hiện mày cũng có đó Quân? Che giấu giỏi lắm,tao cứ nghĩ nào giờ mày không bận tâm tới chuyện của lũ con gái chứ?!"Cậu đánh mắt trêu ghẹo anh-"Tao không so đo,chỉ trách là con nhóc đó quá gan,dám dụng cả tao".Anh thực sự vẫn còn ấm ức chuyện khi sáng nên nhất định sẽ không dễ dàng bỏ qua cho nó-"Ừ haha,bây giờ tao mới thấy,lâu lâu mày cũng dễ lừa (ý là nói ngu) đột xuất đấy,một thằng đường đường là Hội trưởng Hội học sinh,kế nghiệp Roji vậy mà để cho một con bé lớp 10 gạt,Hoàng Quân ơi Hoàng Quân,chàng hoàng tử nổi tiếng lạnh lùng,danh tiếng lẫy lừng nay còn đâu,bị hạ bởi một con nhóc,haha" Hải Đăng nói một hơi rồi ôm bụng cười ngoặt ngẻo thừa dịp ra sức chọc phá anh.Hoàng Quân nghe cậu nói vậy mặt mày bỗng chốc từ trắng hồng của da chuyển sang đỏ,từ đỏ chuyển sang tím,rồi từ tím đổi thành xám-"Mày có im không? hay muốn quay lại phòng y tế lần nữa".Anh lạnh lùng gằn từng chữ đe dọa Hải Đăng khiến câu đang cười bỗng im bặt./ Ai chứ thằng này nói là nó làm tốt nhất im là thượng sách may ra còn sống sót về lớp"Cậu cười giã lã khoát vai Hoàng Quân về lớp-"Bỏ bàn tay bẩn thỉu của mày ra khỏi người tao nhanh,tởm". Anh thừa dịp trả thù Hải Đăng.-"Mày...".Cậu ấm ức bỏ phắt tay xuống,câm nín đi về lớp.Cậu và anh dù gì cũng là Hội trưởng Hội phó là người có tiếng trong trường nên dễ dàng ra vào lớp mặt dù đi trễ. Hai người xin giáo viên,cô chỉ khẽ gật đầu,đợi có thế,2 người họ rảo bước về chỗ mình,vào lớp là một chuyện nhưng có học hay không là một chuyện khác. Anh ngồi chơi game,Hải Đăng mỉm cười nhìn ra cửa sổ nghĩ về nó mặc cho Quốc Minh và Hoàng Long nhìn cậu rồi nhìn nhau khó hiểu về hành động khác thường của mình.Cậu bây giờ cứ như người không được bình thường,mắt thì dán ngoài cửa sổ miệng thì lâu lâu lại mỉm cười thích thú*Reng...reng...reng*Cả lớp đứng dậy chào thầy,nó uể oải vươn vai,dang tay,miệng thì ngáp ngắn ngáp dài-"Nè Vi dẫn tớ với Ân Ân xuống căn tin nha! Sáng dậy trễ nên chưa kịp ăn sáng giờ đói quá rồi". Nó đưa tay lên cái bụng đang nhiệt liệt biểu tình vừa xoa vừa than,vẻ mặt như sắp chết đói khiến Tú Vi phì cười.-"Ừ,được thôi tớ cũng đói rồi,mình cùng đi ha!".Tú Vi nheo mắt,mỉm cười-"Ân Ân MÀY ĐỊNH NGỦ TỚI KHI NÀO HẢ...Ả....Ả...Ả".Nó hét vào tai Ân Ân khiến cô bật người tỉnh giấc-"Ồn quá,tao dậy rồi.Điếc tai tao,mày phá giấc mộng đẹp của tao rồi đó".Ân Ân làu bàu vì bị nó phá giấc ngủ của mình Chương trướcChương tiếp Báo lỗi chương Bình luậnBạn có thể dùng phím mũi tên để lùi/sang chương. Các phím WASD cũng có chức năng tương tự như các phím mũi tên.Truyện Full - Đọc truyện online, đọc truyện chữ, truyện hay. Website luôn cập nhật những bộ truyện mới thuộc các thể loại đặc sắc như truyện tiên hiệp, truyện kiếm hiệp, hay truyện ngôn tình một cách nhanh nhất. Hỗ trợ mọi thiết bị như di động và máy tính bảng.Contact - ToS - Sitemap ma thien ky tien nghich thieu gia ac ma dung hon toi truyen dam my chua te chi vuong tam sinh tam the thap ly dao hoa linh vu thien ha quan khi dai thieu gia em lay cau doc ton tam gioi quan thuat quan sach quan bang tru tien lac hong ky

Cache-Control: max-age=3600, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent